Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 6179 5601206 5576277 2026-07-27T19:51:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601206 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава во САД | изворно име = ''State of Texas'' | име = Тексас | старо име = Република Тексас | знаме = Flag of Texas.svg | старо знаме = | печат = Seal_of_Texas.svg | карта = Map_of_USA_TX.svg | прекар = ''The Lone Star State'' (Државата на осамената ѕвезда) | мото = Другарство | главен град = [[Остин (Тексас)|Остин]] | официјални јазици = нема | јазици = | најголем град = [[Хјустон]] | гувернер = [[Рик Пери]] | сенатори = [[Кеи Били Хачинсон]] <br />[[Џон Корнин]] | поштенски кратенки = ''TX'' | традиционална кратенка = ''Tex.'' | површина место = 2 | вкупна површина = 696&nbsp;241<ref name="facts"/> | вода = 2,5<ref name="facts"/> | население место = 2 | 2000 население = 25&nbsp;145&nbsp;561 (Попис 2010)<ref>{{Наведена мрежна страница | title = 2010 Resident Population Data: Population Change | publisher = US Census | url = http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php | accessdate = 2010-Dec-21 | archive-date = 2010-12-27 | archive-url = https://archive.today/20101227010452/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php | url-status = dead }}</ref> | густина место = 26 | 2000 густина = 37,2<ref>{{Наведена мрежна страница | title = 2010 Resident Population Data: Population Density | publisher = US Census | url = http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php | accessdate = 2010-Dec-21 | archive-date = 2011-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111028061117/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php }}</ref> | влез-ред = 28 | влез-датум = [[29 декември]] [[1845]] | временска зона = [[Централна временска зона (Северна Америка)|Централна]]: [[UTC]]-6/[[Летно сметање на времето|-5]] | ВЗ1Каде = Поголемиот дел од Тексас | временска зона 2 = [[Планинска временска зона (Северна Америка)|Планинска]]: UTC−7/−6 | ВЗ2Каде = Западен Тексас | латитуда = 25° 50′ N to 36° 30′ N | лонгитуда = 93° 31′ W to 106° 39′ W | широчина = 1.244<ref name="environment">{{Наведена мрежна страница |year=2008 |title=Environment |edition=2008–2009 |publisher=Texas Almanac |url=http://www.texasalmanac.com/environment/ |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2008-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080317214833/http://www.texasalmanac.com/environment/ |url-status=dead }}</ref> | должина = 1.270 | највисока точка = [[Гваделупе (врв)|Гваделупе]]<ref name="usgs">{{Наведена мрежна страница |date=April 29, 2005 |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=U.S Geological Survey |accessdate=2006-11-08 |archive-date=2011-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest }}</ref> | највисока височина = 2&nbsp;667 | најниска точка = [[Мексикански Залив]]<ref name="usgs"/> | најниска височина = 0 | ISO код = ''US-TX'' | мрежно_место = www.texas.gov | белешки = }} '''Тексас''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Texas'') е сојузна држава во јужниот дел од [[САД]]. Главен град е [[Остин, Тексас|Остин]], а други поголеми се [[Хјустон, Тексас|Хјустон]], [[Далас, Тексас|Далас]], [[Сан Антонио, Тексас|Сан Антонио]], [[Форт Ворт (Тексас)|Форт Ворт]] и други. Тексас е втората најголема држава во [[Соединетите Американски Држави]] и според површина и според население. Името, што значи “пријатели” или “сојузници” на [[Индијански јазик]], го наметнале Шпанците кои погрешно го користеле за именување на самите Индијанци и нивната населба во [[Источен Тексас]].<ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/pft04 Texas, origin of name] ''Handbook of Texas Online''</ref> Тексас се наоѓа во средината на јужниот дел на САД и граничи со [[Мексико]] на југ, со [[Ново Мексико]] на запад, со [[Оклахома]] на север, со [[Арканзас]] на североисток и [[Луизијана]] на исток. Површината на Тексас изнесува 268.820 квадратни милји (696.200 км2)и население во пораст од 25,1 милиони жители.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = U.S. Census Bureau Announces 2010 Census Population Counts -- Apportionment Counts Delivered to President | work = Press Release | publisher = U.S. Census Bureau | date = December 21, 2010 | url = http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb10-cn93.html | accessdate = February 7, 2011 | archive-date = 2010-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101224044247/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb10-cn93.html | url-status = dead }}</ref> [[Хјустон]] е најголемиот град во Тексас и четврти по големина во САД, додека [[Сан Антонио]] е втор по големина во државата, а седми во САД. [[Далас-Форт Ворт]] и [[Големиот Хјустон]] го заземаат четвртото и шестото место меѓу најголемите [[метрополски области во САД]]. Други поголеми градови во Тексас се [[Ел Пасо]] и [[Остин (Тексас)|Остин]], кој воедно е и главен град на државата. Тексас го нарекуваат ''Lone Star Statе'' (државата на осамената ѕвезда) што ја означува оваа држава како независна Република и како потсетник на Битката за независност од Мексико. Осамената ѕвезда може да се види и на државното знаме на Тексас, а денес и на државниот печат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.netstate.com/states/intro/tx_intro.htm |title=Introduction to Texas |publisher=Netstate.com |date= |accessdate=2010-04-11 |archive-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805163012/http://netstate.com/states/intro/tx_intro.htm |url-status=dead }}</ref> Поради својата големина и геолошките обележја како што е зоната [[Балконес Фолт]], Тексас содржи различни [[пејзажи]] кои личат на оние во [[јужна и југозападна Америка]].<ref>Sansom, Andrew: ''[http://books.google.com/books?id=LEHH7ovVVDgC Water in Texas: An Introduction]'', University of Texas Press, 2008, pg. 25</ref> Иако Тексас се поврзува со [[југозападните пустини]], помалку од 10% од површината во Тексас се [[Пустина|пустини]].<ref>Dingus, Anne: ''The dictionary of Texas misinformation‎'', Gulf Publishing Company, 1987</ref> Поголем дел од населените места се наоѓаат во областите на некогашните [[степи]], [[пасишта]], [[шуми]] и на [[крајбрежјата]]. Движејќи се од исток кон запад, може да се набљудува теренот на кој може да се видат, почнувајќи од крајбрежни [[мочуришта]] и [[Бор (дрво)|борови]] шуми, па сè до тркалезни рамнини и каменливи ридови, за на крај да се забележи пустината и планините на Биг Бенд. Терминот [[„шест знамиња над Тексас“]] настанал поради неколкуте нации кои владееле со оваа територија. Прва Европска земја што ја поседувала областа на Тексас била [[Шпанија]]. [[Франција]] имала [[краткотрајна колонија]] во Тексас. Мексико владеел со оваа територија сè до 1836год., кога Тексас се изборил за независност и не станал независна [[Република]]. Тексас во 1845год. се приклучил кон САД како 28ма држава. Ова присоединување предизвикало синџир на настани кои довеле до почеток на [[војна помеѓу Мексико и Америка]] во 1846 год. Тексас, држава во која било дозволено чувањето на [[робови]], се отцепил од САД во раната 1861&nbsp;г. со пристапувањето кон [[Конфедеративните држави на Америка]] за време на [[Американската граѓанска војна]]. По завршувањето на војната и по повторното приклучување кон Унијата, во Тексас следел долг период на економска стагнација. Единствена индустрија што напредувала во Тексас по [[Американска граѓанска војна|граѓанската војна]] било чувањето на [[добиток]]. Поради долгата историја како главна индустрија, Тексас се поврзувал со [[Каубој|каубојската]] слика. Економската среќа на државата се сменила во раниот 20 век кога била [[пронајдена нафтата]] и настапил економски „бум” во државата. Со големото инвестирање на Тексас во државните универзитети, Тексас развил разновидна [[Економија|економска]] и [[високо технолошка]] индустрија во средината на 20 век. Во 2010год., заедно со Калифорнија, Тексас се нашол на 57мо место на списокот на [[500те најбогати земји]].<ref>''[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html CNN.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100807051708/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |date=2010-08-07 }}'', Retrieved November 2010.</ref> Со значаен пораст во индустријата, Тексас водел во многу индустрии, како што се: [[земјоделство]], [[петрохемиска индустрија]], [[енергетика]], [[Компјутерска индустрија|компјутерска]] и [[електронска индустрија]], [[воздушна индустрија]] и [[биомедицинските науки]]. До 2002 год. државата се нашла на второ место помеѓу државите со највисок бруто-домашен производ според приходите од извоз. Тексас се нашол на 29 место според [[бруто-домашниот производ]] по глава на жител, што е под просекот на државно ниво. __TOC__ == Историја == {{Главна|Историја на Тексас}} === Предевропска ера === Тексас се наоѓа помеѓу двете најголеми културни сфери на [[предколумбовска Северна Америка]]: [[југозападна]] и [[преријска област]]. [[Археолозите]] откриле дека три главни домородни култури живееле на оваа територија и го достигнале својот развоен врв уште пред првиот контакт со Европејците. Тие се:<ref name="Richardson">Richardson (2005), p септември</ref> * [[Пуебло]] што се наоѓа во горниот дел на регионот на [[Рио Гранде]], кој пак се наоѓа западно од Тексас; * [[Мисисипска култура|Мисисипската култура]], позната по [[градењето на могили]], што се ширела долж течението на [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]] источно од Тексас; и * [[Мезоамериканската]] цивилизација што се наоѓа јужно од Тексас. Влијаниенто на [[Теотихуаканците]] во северниот дел на Мексико го достигнало својот врв во 500год. н.е., а се намалило во периодот од 8 до 10 век. Во тој период не доминирала ниедна култура во регионот на Тексас и многу луѓе се населиле на оваа просторија.<ref name="Richardson"/> Северноамерикански [[Индијанци|Индијански племиња]] што живееле во границите на денешен Тексас се: [[Алабама]], [[Апачи]], [[Атакапан]], [[Бидаи]], [[Кадо-Индијанци]], [[Коавилтеки]], [[Команчи]], [[Чокто]], [[Коасати]], [[Хасинај]], [[Хумано]], [[Каранкава]], [[Кичкапо]], [[Кајова]], [[Тонкава]] и [[Вичита]].<ref>Richardson (2005), pp 10–16</ref><ref name="nativeamericans">{{Handbook of Texas|id=bzi04|name=Native Americans}}</ref> Името '''Тексас''' доаѓа од зборот ''táyshaʔ'' , со потекло од [[јазикот на индијанското племе]] ''Хасинај'', со значење „пријатели” или „сојузници”.<ref name="facts">{{Наведена мрежна страница |year=2008 |title=Facts |edition=2008–2009 |publisher=[[Texas Almanac]] |url=http://www.texasalmanac.com/facts/ |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2010-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210171606/http://www.texasalmanac.com/facts/ |url-status=dead }}</ref><ref name="TribesofTexas">{{нмс|last=Fry |first=Phillip L. |title=Handbook of Texas Online, s.v. "," |url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/pft04 |accessdate=2007–07–24}}</ref><ref>Richardson, p 1</ref><ref name="etymology">{{нмс |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Texas |title=Texas |accessdate=2007-02-25 |publisher=Online Etymology Dictionary}}</ref><ref name="WChafe">Wallace Chafe, p.c.</ref> Домородните племиња биле или пријателски или непријателски расположени кон европските истражувачи или [[доселеници]] во земјата.<ref>Richardson, p 10</ref> Пријателските племиња ги подучувале како да одгледуваат домородни земјоделски култури, како да подготвуваат храна и да ловат дивеч. За разлика од нив, непријателските племиња се потрудиле да им го направат животот потежок и поопасен на Европејците, напаѓајќи ги и отпирајќи се на новодојдените.<ref>Rupert N. Richardson, Adrian Anderson, Cary D. Wintz & Ernest Wallace, ''Texas: the Lone Star State'', 9th edition, New Jersey: Prentice Hall, 0131835505, pp.10–16</ref> === Колонизација === [[Податотека:Six_Flags_over_Texas.jpg|мини|250п|лево|Петте нации кои го колонизирале Тексас]] Прв историски документ поврзан со Тексас е мапата од [[Мексиканскиот Залив]] нацртана во 1519год. од шпанскиот истражувач [[Алонсо Алварез де Пинеда]].<ref name="chipman243">Chipman (1992), p. 243.</ref><ref name="weber34">Weber (1992), p. 34.</ref> Девет години подоцна шпанскиот истражувач [[Алвар Нињез Кабеза де Вака]] и неговата група, по доживеаниот бродолом, биле првите [[Европејци]] што го населиле Тексас.<ref name="CVaca">{{Handbook of Texas|id=fca06|name=Álvar Núñez Cabeza de Vaca}}</ref><ref name="SpanishT">{{Handbook of Texas|id=nps01|name=Spanish Texas}}</ref> Европските сили го игнорирале Тексас сè додека случајно не се населиле таму во 1685год. Погрешната проценка на [[Рене Роберт Кавелиер де ла Сале]] се одразила со создавање на колонијата [[Форт Сан Луис]] во [[Матагорда Беј]] наместо на [[Мисисипи (река)|Мисисипи]].<ref name="weber149">Weber (1992), p. 149.</ref> Оваа колонија постоела 4 години, по што потклекнала пред лошите услови и непријателските домородци.<ref name="chipman83">Chipman (1992), p. 83.</ref> Во 1690&nbsp;г. шпанските власти, се загрижиле дека Франција може да биде конкурентна закана за нив, па започнале неколку мисии во [[Источен Тексас]].<ref name=chipman89>Chipman (1992), p. 89.</ref> По отпорот на Индијанците, шпанските мисионери се вратиле во Мексико.<ref name="weber155">Weber (1992), p. 155.</ref> Кога Французите започнале да ја населуваат [[Луизијана (колонија)|Луизијана]], најмногу во нејзините јужни делови, шпанските власти започнале со низа на нови мисии во Источен Тексас.<ref name=chipman111and2>Chipman (1992), pp. 111–112.</ref><ref name="weber160">Weber (1992), p. 160.</ref> По две години, тие ја создале првата шпанска цивилна населба во Тексас, наречена [[Сан Антонио]].<ref name="weber163">Weber (1992), p. 163.</ref> Непријателските домородни племиња и оддалеченоста од околните шпански колонии се причините што ги обесхрабриле доселениците да се доселуваат во Тексас. Тоа била една од најмалку населените провинции на Нова Шпанија.<ref name=chipman205>Chipman (1992), p. 205.</ref> Во 1749год., Мировниот договор помеѓу Шпанија и племето [[Липан Апачи]],<ref name="weber193">Weber (1992), p. 193.</ref> разлутил многу други племиња, меѓу кои и племињата [[Команчи]], [[Тонкава]] и [[Хасинај]].<ref name="weber189">Weber (1992), p. 189.</ref> Племето Команчи потпишало договор со Шпанија во 1785год.<ref name="weddle163">Weddle (1995), p. 163.</ref> и подоцна и помогнале да ги победи племињата Липан Апачи и [[Каранкава]].<ref name="weddle164">Weddle (1995), p. 164.</ref><ref name=chipman200>Chipman (1992), p. 200.</ref> Бидејќи биле основани повеќе мисии, свештениците мирно ги преобраќале повеќето племиња. До крајот на 18 век, во [[христијани]] не се преобратиле само неколку [[Номади|номадски племиња]].<ref name=chipman202>Chipman (1992), p. 202.</ref> Кога САД од Франција ја откупил Луизиана во 1803год., американските власти настојувале во овој договор да биде вклучен и Тексас. На [[реката Сабина]] конечно била поставена границата помеѓу Нова Шпанија и САД во 1819 година.<ref name="weber291to9">Weber (1992), pp. 291–299.</ref> Желни за нова земја, многу доселеници од САД одбиле да го признаат договорот. Неколку опструктори покренале армија за напад врз Тексас.<ref name=davis46>Davis (2006), p. 46.</ref> Во 1821год., во [[Mексиканската борба за независност]] била вклучена и територијата на Тексас, која станала дел од Мексико.<ref name="weber300">Weber (1992), p. 300.</ref> Поради ниското ниво на населеност, Мексико оваа област ја вклучил во државата [[Коауила и Тексас]].<ref name=manchaca162>Manchaca (2001), p. 162.</ref> [[Податотека:Map_of_Texas_1718.jpg|мини|250п|десно|Тексас во 1718]] Надевајќи се дека поголемиот број на доселеници би ги намалиле речиси постојаните рации на Команчи, [[мексиканските Тексашанци]] ја либерализирале нивната имиграциска политика за да им овозможат влез на имигрантите кои се наоѓале надвор од Мексико и Шпанија.<ref name=manchaca164>Manchaca (2001), p. 164.</ref> Според мексиканскиот имиграциски систем, доделувани им се големи парцели на земја на [[работодавците]] кои регрутирале доселеници од САД, Европа и внатрешноста на Мексико. Првиот грант на [[Мојсеј Остин]] по неговата смрт му бил доделен на неговиот син [[Стефан Ф. Остин]]. Доселениците на Остин, тн. [[старите триста]], се населиле по [[реката Бразос]] во 1822 год.<ref name=manchaca198>Manchaca (2001), p. 198.</ref> Дваесет и тројца други работодавци исто така довеле доселеници во државата, поголем број од кои биле од САД.<ref name=manchaca198/><ref>Manchaca (2001), p. 199.</ref> Бројот на населението во Тексас брзо се зголемил. До 1825год., Тексас броел околу 3.500 жители, од кои најголем број потекнувале од Мексико.<ref name=edmondson75>Edmondson (2000), p. 75.</ref> До 1834год., Тексас броел 37.800 жители, од кои само 7.800 жители потекнувале од Мексико.<ref name=manchaca201and172>Manchaca (2001), pp. 172, 201.</ref> Многу имигранти отворено не го почитувале мексиканскиот закон, особено законот за забрана на ропството. Исплашени од обидите на САД да го купат Тексас, во 1830год. властите на Мексико одлучиле да ја забранат понатамошната имиграција на жители од САД.<ref name="edmondson78">Edmondson (2000), p. 78.</ref> Со новите закони, исто така започнале да се спроведуваат и [[царински давачки]], кои ги налутиле не само домородните мексикански жители [[(Tejanos)]], туку и најновите доселеници.<ref name=davis77>Davis (2006), p. 77.</ref> [[Немирите во Анахуак]] во 1832год. го означиле првиот отворен бунт против владеењето на Мексико и се поклопиле со бунтот во Мексико против претседателот на државата.<ref name=davis85>Davis (2006), p. 85.</ref> [[Тексашанците]] застанале на страна на федералистите кои биле против сегашната влада и ги избркале сите мексикански војници од Источен Тексас.<ref name=davis86to89>Davis (2006), pp. 86–9.</ref> Тие го искористиле невниманието за да бараат поголема политичка слобода. Тексашанците се состанале на [[Конвенцијата од 1832 год.]] за да го разгледаат, меѓу другите барања и барањето за независност.<ref name=davis92>Davis (2006), p. 92.</ref> Следната година, Тексашанците ги потврдиле своите барања на Конвенцијата од 1833год. === Република === [[Податотека:SantaAnnaSurrender.jpg|мини|200п|лево|Предавањето на мексиканскиот генерал Санта Ана во Битката кај Сан Хасинто]] [[Податотека:Wpdms_republic_of_texas.svg|мини|250п|десно|Границите на Република Тексас од 1836–1845]] [[Податотека:Texas_proposed_boundaries.svg|мини|250п|десно|Предлози од 1850 година за северозападната граница на Тексас]] Во Мексико продолжиле тензиите помеѓу федералистите и централистите. На почетокот на 1835г., Тексашанците кои биле воено настроени формирале Комитети за кореспонденција и безбедност.<ref name=huson4>Huson (1974), p април</ref> Неспокојството избило во вид на вооружен конфликт кон крајот на 1835г. во [[Битката кај Гонсалес]].<ref name="hardin12">Hardin (1994), p декември</ref> Овој конфликт ја предизвикал [[Тексашката револуција]] и следните два месеци Тексашанците ги поразиле сите мексикански војски кои се наоѓале во овој регион.<ref name=barr64>Barr (1990), p. 64.</ref> Одбрале и [[делегати]] на Советот, со што се создала привремена влада.<ref name=winders72>Winders (2004), p. 72.</ref> Привремената влада набрзо се распаднала поради меѓусебните расправии и Тексас останал без јасно управување првите два месеци од 1836 година.<ref name=winders90and92>Winders (2004), pp. 90, 92.</ref><ref name=hardin109>Hardin (1994), p. 109.</ref> Во такво време на политички немири, мексиканскиот претседател [[Антонио Лопес де Санта Ана]] лично ја навел својата армија да стави крај на бунтот.<ref name="hardin102">Hardin (1994), p. 102.</ref> Првично, мексиканската експедиција била успешна. Генералот [[Хосе де Уреа]] го совладал секој отпор од страна на Тексашанците, во близина на брегот, што кулминирал во [[масакрот кај Голијат]].<ref name=Handbook>{{Наведена книга |last=Roell|first=Craig|title=Battle of Coleto|publisher=Handbook of Texas|url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/qec01}}</ref> Војските на Санта Ана, по тринаесет дневната опседа, ги совладале тексашките бранители во [[Битката кај Аламо]]. Вестите за поразот предизвикале паника кај населението.<ref name=todish68/> Ново избраните тексашски делегати на [[Конвенцијата од 1836&nbsp;г.]] брзо потпишале [[Декларација за независност]] на 2 март и ја формирале [[Република Тексас]]. По избирањето на повремени офицери Конвенцијата била распуштена.<ref name=roberts144>Roberts and Olson (2001), p. 144.</ref> Новата влада се придружила на другото население во Тексас во тн. „гребење на бегалците”, кои бегале од мексиканската армија која се приближувала.<ref name=todish68>Todish ''et al.'' (1998), p. 68.</ref> По неколкуте недели од повлекувањето, [[тексашката армија]] предводена од [[Сем Хјустон]], ја нападнала и победила војската на Санта Ана во [[борбата кај Сан Хасинто]].<ref name=todish69>Todish ''et al.'' (1998), p. 69.</ref> Го заробиле Санта Ана и го натерале да ги потпише [[Договорите на Вељаско]], ставајќи крај на војната.<ref name=todish70>Todish ''et al.'' (1998), p. 70.</ref> За време на освојувањето на независноста, се вжештиле политичките судири помеѓу две партии на новата Република. Националистите, предводени од [[Мирабо Б. Ламар]], се залагале за понатамошна независност на Тексас, за протерување на Индијанците и за проширување на Републиката сè до Тихиот Океан. Нивните противници, предводени од Сем Хјустон, препорачувале Тексас да се присоедини кон САД и да продолжат мирно да живеат заедно со Индијанците. Овој конфликт помеѓу овие две партии го обележал инцидентот познат како војна на архивите во Тексас.<ref name="archivewar">{{Наведена мрежна страница | title = The Archives War | work = Texas Treasures- The Republic | publisher = The Texas State Library and Archives Commission | date = 2005-11-02 | url = http://www.tsl.state.tx.us/treasures/republic/archwar/archwar.html | accessdate = 2009-01-03 | archive-date = 2006-06-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060613025303/http://www.tsl.state.tx.us/treasures/republic/archwar/archwar.html | url-status = dead }}</ref> Во тоа време, Мексико започнал два мали походи во Тексас во 1842&nbsp;г. Мексиканците двапати го заробиле градот Сан Антонио и ги победиле Тексашанците во битката наречена [[масакрот во Доусон]]. Но и покрај овие успеси, Мексико не успел да го окупира Тексас со својата војска и Републиката преживеала.<ref name="Calvert">{{Cite document |surname1=Calvert |given1=R. |surname2=De Léon |given2=A. |surname3=Cantrell |given3=G. |title=The History of Texas |publisher=Harlan Davidson |place=Wheeling, Illinois |year=2002 |postscript=<!--None-->}}</ref> Неспособноста на Републиката да се одбрани влеала надежи за можно присоединување на Тексас со САД. === Државност === Уште во раната 1837 година, Републиката направила неколку обиди за преговори за присоединување со САД.<ref>Richard Bruce Winders, [http://books.google.com/books?id=mcc9EciebFYC&printsec=frontcover ''Crisis in the Southwest: The United States, Mexico, and the Struggle over Texas''] (Lanham: Rowman & Littlefield, 2002), p. 41.</ref> Опозицијата од националистичката партија во рамките на оваа држава, заедно со силната абиционалистичка опозиоција во рамките на САД, го забавиле нејзиното приклучување. Тексас конечно се присоединил кон САД кога на изборите во 1844 година победил експанзионистот [[Џејмс К. Полк]]. На 29 декември 1845&nbsp;г., [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] го прогласил Тексас за составна држава на САД.<ref name="TAnnexation">{{Handbook of Texas|id=mga02|name=Annexation}}</ref> По приклучувањето на Тексас, Мексико ги прекинал дипломатските врски со САД. Додека САД тврдел дека границата на Тексас се протега до Рио Гранде, Мексико трвдел дека границата е до [[реката Нуесес]]. Можеби бившата Република Тексас не можела да ги наложи барањата за своите граници, но САД ја имал потребната воена сила и политичка волја да го стори тоа. На 13 јануари 1846&nbsp;г. претседателот Полк го испратил генералот [[Захари Тејлор]] на југ во Рио Гранде. Неколку месеци подоцна мексиканските војници ја протерале американската коњаничка патрола сè до спорната област, кај [[судирот за Торнтон]], а со тоа и започнала војната помеѓу Мексико и Америка. Првите битки се одвивале на територијата на Тексас: [[опсадата на Форт Тексас]], [[битката во Пало Алто]] и [[битката во Ресака де ла Палма]]. По овие пресудни победи, САД ја окупирале територијата на Мексико со што се ставил крај на битките на територијата на Тексас.<ref name="Mwar">{{Handbook of Texas|id=qdm02|name=Mexican War}}</ref> По низата на победи на САД, со [[Договорот од Гвадалупе Идалго]] се ставил крај на двегодишната војна. За возврат, за 18.250.000 американски долари, Мексико им дал на САД целосна контрола над Тексас, отстапувајќи ја во 1848&nbsp;г. територијата наречена [[Мексиканска грешка]], поголем дел од која денес се нарекува Американски југозапад, а границите на Тексас биле поставени во Рио Гранде.<ref name="Mwar"/> На [[Компромисот во 1850&nbsp;г.]] биле поставени границите на Тексас во нивниот сегашен облик. Тексас отстапил од своите барања од федералната влада, за териториите кои подоцна станале половина од денешната територија на Ново Мексико, третина од територијата на [[Колорадо]] и мали парцели од [[Канзас]], [[Оклахома]] и [[Вајоминг]], а за возврат примил сума од 10 милиони долари за покривање на долгот на бившата Република.<ref name="comp1850">{{Handbook of Texas|id=nbc02|name=Compromise of 1850}}</ref> Повоениот Тексас бргу бил населен бидејќи мигрантите ги населувале земјиштата на државата кај што растел памукот.<ref name="CCulture">{{Handbook of Texas|id=afc03|name=Cotton Culture}}</ref> === Граѓанска војна и реконструкција === [[Податотека:Glory_to_the_defeated_-_dignified_resignation.jpg|мини|150п|лево|Споменикот за граѓанската војна во Галвестон]] Тексас повторно војувал по изборите во 1860&nbsp;г. Изборите на [[Абрахам Линколн]] ја предизвикале одлуката на Јужна Каролина за одделување од САД. На 28 јануари 1861год. во Остин, бил свикан државен конгрес, на кој било разгледано прашањето за отцепување од САД. На 1 февруари, со гласањето на 166-8, конгресот усвоил [[Одредба за отцепување]] од САД. Гласачите во Тексас ја одобриле оваа Одредба на 23 февруари 1861&nbsp;г. и се приклучиле кон сојузничките држави на Америка, одобрувајќи го постојаниот [[Устав]] на сојузничките држави на САД на 23 март 1861&nbsp;г.<ref name="facts"/><ref name="SecessionConvention">{{Handbook of Texas|id=mjs01|name=Secession Convention}}</ref> На почетокот сите Тексашанци не биле наклонети кон отцепувањето на државата, меѓутоа многумина од нив подоцна ја поддржале јужната клаузула. Најзначајниот синдикалец во Тексас бил гувернерот на државата, Сем Хјустон. Бидејќи не сакал да ја влоши понатамошната состојба, Хјустон ги одбил двете понуди на претседателот Линколн, за војската на Унијата да му помогне да ја задржи Канцеларијата. По одбивањето да даде заклетва за верност кон Конфедерацијата, Хјустон бил поставен како гувернер.<ref name="SamHoustonHB">{{Handbook of Texas | id=fho73| name=Sam Houston}} Accessed January 14, 2009</ref> Иако бил далеку од главните фронтови на Американската граѓанска војна, Тексас сепак испратил голем број на мажи и опрема за остатокот од Конфедерацијата.<ref name="CivilwarHB">{{Handbook of Texas | id=qdc02 | name=Civil War}} Accessed January 14, 2009</ref> Војската на Унијата само накратко го окупирала Галвстон, главното пристаниште на државата. Границата на Тексас со Мексико била позната како „задна врата на Конфедерацијата” бидејќи трговијата се одвивала на границата, заобиколувајќи ја блокадата на Унијата.<ref name="FederalWriter">{{Наведена книга | last = Federal Writers' Project | title = Texas, A Guide to the Lone Star State: Brownsville | publisher = Native American Books Distributor | date = December, 1997 | page = 206 | url = http://books.google.com/?id=zUI26u0B_VEC&pg=PA206&lpg=PA206&dq=texas+back+door+confederacy | isbn = 0403021928}}</ref> Конфедерацијата ги спречила сите обиди на Унијата да го затвори овој пат,<ref name="CivilwarHB"/> но Тексас улогата на држава-снабдувач ја добил уште во средината на 1863&nbsp;г. откако Унијата ја окупирала реката Мисисипи. Последната битка на граѓанската војна се водела близу Браунсвил во Тексас на [[ранчот Палмито]]<ref name="BattlePR">{{Handbook of Texas|id=qfp01|name=Battle of Palmito Ranch}}</ref> и завршила со победа на конфедеративците. Два месеца Тексас се наоѓал во анархија и тоа во периодот помеѓу предавањето на власта од армијата на западна Вирџинија и преземањето на власта од страна на генералот на Унијата, [[Гордон Гренџер]]. Првите месеци на [[реконструкција]] биле проследени со насилство.<ref name="CivilwarHB"/> [[Денот на ослободувањето]] се паметел по објавувањето на [[Прокламацијата за ослободување]] во Галвстон од страна на генералот Гордон Генџер, дури по две и пол години по првото објавување.<ref name="BarriersVoting">{{Наведена мрежна страница |title=Historical Barriers to Voting |work=Texas Politics |publisher=University of Texas |url=http://texaspolitics.laits.utexas.edu/6_5_3.html |accessdate=2008-10-13 |archive-date=2008-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402060131/http://texaspolitics.laits.utexas.edu/html/vce/0503.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Juneteenth">{{Handbook of Texas|id=lkj01|name=Juneteenth}}</ref> Во 1866&nbsp;г. претседателот Џонсон одлучил да ја врати граѓанската влада во Тексас<ref name="readmission">{{Наведена мрежна страница |last=Johnson |first=Andrew |author-link =Andrew Johnson |date=1866-08-20 |title=Proclamation Declaring the Insurrection at an End |series =American Historical Documents |publisher=[[President of the United States]] |url=http://www.bartleby.com/43/42.html |accessdate=2008-04-28}}</ref> и покрај тоа што не ги задоволиле барањата за реконструкција, во 1870&nbsp;г. Конгресот повторно го присоединил Тексас кон Унијата. Во Тексас продолжила општествената нестабилност бидејќи државата се борела со земјоделска рецесија и мала работна сила.<ref name="restoration">{{Handbook of Texas|id=mzr01|name=Restoration}}</ref> === Од 20 век до денес === На 10 јануари 1901&nbsp;г. јужно од [[Бомонт]] бил пронајден [[Спиндлтоп]], најголемиот нафтен дериват во Тексас. И други извори биле подоцна пронајдени во близина на Источен Тексас, Западен Тексас и под [[Мексиканскиот Залив]]. По овој [[„нафтен бум”]] следела трансформација на Тексас.<ref name="Spindletop">{{Handbook of Texas|id=dos03|name=Spindletop Oilfield}}</ref Производството на нафта се зголемувало во просек од три милиони барели дневно сè додека не го достигнал врвот во 1972&nbsp;г.<ref name="Oil_Gas">{{Handbook of Texas|id=doogz|name=Oil and Gas Industry}}</ref> [[Големата криза]] и [[песочните бури]] и нанеле двоен удар на економијата на државата, која што драстично се зголемила по граѓанската војна. Мигрантите ги напуштиле најнепогодните делови на Тексас оние години кога имало песочни бури. Од овој период па натаму, во периодот на [[големата миграција]], црнците започнале да се отселуваат од Тексас, за да најдат работа во северните делови на САД или во Калифорнија и да избегаат од расното обесправување.<ref name=TX&GreatMigration>{{Handbook of Texas |id=pkaan |name=African Americans | retrieved= 2008-04-27 }}</ref> Драстично влијание врз Тексас имала и [[Втората светска војна]] бидејќи државата донирала пари за изградба на воени бази, фабрики за муниција, кампови за притвор и воени болници. 750 000 млади луѓе заминале за да и служат на државата, градовите се збогатиле со нова индустрија, колеџите добиле нови улоги и стотици илјади на сиромашни земјоделци ги напуштиле фармите за подобро платени работни места, за никогаш повеќе да не се занимаваат со земјоделство.<ref>James Ward Lee, et al., eds. ''Texas Goes to War: 1941'' (1991); Louis Fairchild and Thomas L. Charlton, eds. ''They Called It the War Effort: Oral Histories from World War II Orange, Texas'' (1993) provides primary sources.</ref> Во 1960-тите години Тексас го модернизирал и проширил својот [[систем на високо образование]]. Државата направила детален план за високо образование, во голем дел финансиран од приходите од нафтата, како и централен државен систем создаден за да управува поефикасно со државните институции. Со овие промени, универзитетите во Тексас добиле државни фондови за истражување.<ref name="Blanton">Blanton, Carlos Kevin. "The Campus and the Capitol: John B. Connally and the Struggle over Texas Higher Education Policy, 1950–1970" ''Southwestern Historical Quarterly'' 2005 108(4): 468–497. ISSN 0038–478X</ref> На 22 ноември 1963 година во [[Далас]] бил убиен претседателот [[Џон Кенеди]].<ref>William L. Rivers and B. Greenberg, eds. ''Kennedy Assassination and the American Public: Social Communication in Crisis'' (1977) p. 187</ref> == Клима == [[Податотека:Galveston_Hurricane_1915_wrecked_home.jpg|мини|250п|десно|Штетата направена од ураганот Галвестон во 1915]] Поради големината и поради тоа што се наоѓа на раскрсницата на повеќе [[климатски зони]], Тексас се одликува со многу променлива клима. Во [[областа Панхандл]] во државата, зимите се постудени отколку во Северен Тексас, додека во Мексиканскиот Залив има поблаги зими. Климата во Тексас е многу променлива кога станува збор за типовите на врнежи. Во Ел Пасо, кој се наоѓа на самиот западен крај на државата, врнежите во просек годишно изнесуваат 200мм, додека во Хјустон, кој се наоѓа на југоисток, во просек изнесуваат 1.400мм годишно.<ref name="weather1">{{Handbook of Texas|id=msf01|name=Weather}}</ref> Во Далас, кој пак се наоѓа на север во централниот дел на Тексас, има умерени врнежи кои просечно изнесуваат 940мм годишно. Во областа Панхандл и во планинските области na Западен Тексас, снегот паѓа по повеќепати секоја зима, еднаш до двапати во северните делови на Тексас и еднаш на неколку години во централните и источните делови на Тексас. Многу ретко паѓа снег јужно од Сан Антонио или покрај брегот, освен во невообичаени случаи. Прв снежен Божиќ во Хјустон е забележан на [[Божиќната вечер во 2004 година]] кога снежна виулица натрупала 150мм снег сè до [[Кингсвил]], каде што температурата во декември изнесува просечно 18&nbsp;°C.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wunderground.com/history/airport/KNQI/2008/12/24/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA |title=History : Weather Underground |publisher=Wunderground.com |date=2008-12-24 |accessdate=2010-04-11}}</ref> Во планинските делови на Западен Тексас како и на [[островот Галвстон]] максималните температури во летниот период во просек изнесуваат 26&nbsp;°C, во [[долината на Рио Гранде]] изнесуваат околу 38&nbsp;°C, но во другите делови на Тексас има постојано високи температури во текот на летото кои достигнуваат до 32&nbsp;°C. [[Бурите]] често го погодуваат Тексас, посебно во источните и западните делови на државата. [[Торнадо- патеката]] го зафаќа северниот дел на Тексас. Најголемиот број на [[торнада]] во САД се случиле точно на територијата на Тексас, просечно по 139 торнада годишно, погодувајќи ги најмногу северен Тексас и областа Панхандл.<ref name="Annual average number of tornadoes">[http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif NOOA.gov] National Climatic Data Center. Посетено на October 24, 2006.</ref> Торнадата во Тексас се најчести во април, мај и јуни.<ref name="TexasWeather">{{Handbook of Texas|id=yzw01|name=Weather}} Accessed 2008-07-22</ref> Некои од најкатастрофални урагани во историјата на САД се случиле во Тексас. Ураган во 1875&nbsp;г. убил околу 400 луѓе во [[Индианола]], по што следело и друг ураган во 1886&nbsp;г. кој го уништил градот. По овие настани Галвстон станал главен пристаништен град. [[ураганот во Галвстон во 1900&nbsp;г.]] го уништил градот, поради тоа што загинале околу 8000 луѓе (можеби и повеќе од 12000), што е најкрвавата природна катастрофа во историјата на САД. Други катастрофални урагани во Тексас ги вклучуваат и [[Галвстонскиот ураган во 1915&nbsp;г.]], [[ураганот Одри во 1957&nbsp;г.]] кога загинале повеќе од 600 луѓе, [[ураганот Карла во 1961год.]], [[ураганот Билах во 1967&nbsp;г.]], [[ураганот Алисија во 1983&nbsp;г.]], [[ураганот Рита во 2005&nbsp;г.]] и [[ураганот Ајк во 2008&nbsp;г.]]<ref name="deadhurr">{{Наведена мрежна страница| last = Blake| first = Eric S|author2=Rappaport, Edward N., Landsea, Christopher W.| title = The Deadliest, Costliest, and Most Intense United States Tropical Cyclones From 1851 to 2006| publisher = National Weather Service: National Hurricane Center| date = 2007-04-15| url = http://www.nhc.noaa.gov/pdf/NWS-TPC-5.pdf| format = PDF| accessdate = 2008-10-02}}</ref> [[Тропските бури]], исто така, предизвикале големи штети, меѓу кои: [[Алисон]] во 1989&nbsp;г. и повторно во 2001&nbsp;г., како и [[Клодет]] во 1979&nbsp;г. Од цела територија на САД, во Тексас се испушта најмногу [[јаглерод диоксид]].<ref name="GH1">{{наведени вести|title=Blame Coal: Texas Leads in Overall Emissions|author=Borenstein, Seth|publisher=USA Today|date=2007-06-04|url=http://www.usatoday.com/tech/news/2007-06-04-state-emissions_N.htm|accessdate=2007-06-06}}</ref><ref name="GH2">{{наведени вести |title=Texas No. 1 producer of greenhouse gases |url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/texassouthwest/stories/060307dnnatemissions.3c1df3a.html |agency=Associated Press |publisher=Dallas Morning News |date=2007-06-03 |accessdate=2008-06-11 |archive-date=2008-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919052620/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/texassouthwest/stories/060307dnnatemissions.3c1df3a.html |url-status=dead }}</ref><ref name="GH3">{{наведени вести |title=Texas Is No. 1 Carbon Polluter In U.S|agency=Associated Press|date=2008-01-16|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/16/tech/main3720823.shtml?source=RSSattr=SciTech_3720823 | work=CBS News}}</ref> Во Тексас се испуштаат годишно околу 680 милијарди кг на јаглерод диоксид. Како независна држава, Тексас се наоѓа на седмо место меѓу најголемите производители на овие гасови.<ref name="GH2"/> Како најголема причина за овие емитувања на гасови на стаклената градина се вбројуваат големиот број на фабрики кои работат на јаглен и развиените индустрии за производство и рафинирање во државата.<ref name="GH2"/> == Демографија == [[Податотека:Texas_population_map.png|мини|250п|десно|Густина на население во Тексас]] Во 2009 година, државата броела 24.782.406 жители, што претставува зголемување од 1,97% од претходната година и 16,1% од 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.census.gov/popest/states/states.html|title=Population Estimates|date=December 23, 2009|work=Population Estimates Program|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2009-12-30}}</ref> Државната [[стапка на природен пораст]] (раѓање и умирање) според последниот попис покажала пораст од 1.389.275 жители. [[Имигрантите]] од другите држави на САД се зголемиле на 801.576 жители, а миграцијата внатре во државата се зголемила на 451.910 жители.<ref name="facts"/> Во 2004 година, во државата имало 3,5 милиони жители родени надвор од границите на државата (што изнесувало 15,6% од целокупното население на државата), од кои околу 1,2 милиони биле [[илегални имигранти]]. Од 2000 година до 2006 година во Тексас имало најбрзо растечка стапка на илегална имиграција во САД.<ref name="CausesHealthcare"/> Во 2010, околу 6% од населението на Тексас е составено од илегални имигранти. Ова е петтиот највисок процент што се јавил во некоја од државите во земјата.<ref>{{наведени вести | first=Peter | last=Slevin | title=New Arizona law puts police in 'tenuous' spot | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/29/AR2010042904970.html?sid=ST2010042905051| work= | publisher=Washington Post | location=Washington, DC | pages= A4 | date=30 April 2010 | id= | accessdate=}}</ref><ref>behind Nevada, Arizona, California, and New Jersey</ref> [[Густината на населението]] во Тексас изнесува 34.8 жители на км2 и е малку повисока од просечната густина на населението во цела територија на САД, што изнесува 31 жител на км2. Спротивно на тоа, иако Тексас и Франција се скоро еднакви по големина, Франција има густина на населението од 110 жители на км2. Две третини од населението во Тексас се населени во метрополи како што е Хјустон. Најголемата метрополската област во Тексас е Далас- Форт Ворт. Иако Хјустон е најголемиот град во Тексас, а воедно и четврти по големина во САД, областа Далас- Форт Ворт е значително поголема од Хјустон. === Расни групи и етничко потекло === Според [[американското општинско истражување]], расниот и етничкиот состав е следниот: * Белци: 71,4 % (што не се Шпанци: 47,8%) * Црнци или Афромериканци: 11,5% * Индијанци: 0,5% * Азијци: 3,4% * Тихоокеански островјани: 0,1% * Од други расни заедници: 11,3% * Со две или повеќе раси: 1,9% * Шпанци или Латиноамериканци (припадници на која било раса): 35,9% Белите Американци се расно мнозинство во Тексас. Сепак, белците кои не се со шпанско потекло сочинуваат приближно 48% од населението, затоа Тексас претставува малцинско-мнозинска држава. Преку 17.020.000 од Тексашанците се белци (населението со и без шпанско потекло), а приближно 11,4 милиони од нив се белци кои немаат шпански потекло. Трите најголеми групи со европско потекло во Тексас се Германските, Ирските и [[Англиските Американци]]. [[Германските Американци]] сочинуваат 11,3% од населението и избројливи се над 2,7 милиони членови. Англиските Американци сочинуваат 7,7% од населението и бројат над 1,9 милиони членови. Има приближно 600.000 [[Француски Американци]] и 472.000 [[Италијански Американци]], кои живеат во Тексас. Овие две етнички групи сочинуваат 2,5% и 2% од целокупното население. Американските црнци се најголемото расно малцинство во Тексас. Црнците и со и без шпанско потекло сочинуваат 11,5% од населението, од кои 11,3% се оние кои немаат шпанско потекло. Овие црнци бројат околу 2,7 милиони поединци. Малку помалечко малцинство сочинува домородните Американци. Тие сочинуваат 0,5% од населението во Тексас и бројат околу 118.000 поединци. Домородните Американци кои немаат потекло од Шпанија сочинуваат 0,3% од населението со бројка од 75.000 поединци. [[Чероки]] Индијанците сочинуваат 0,1% од населението и бројат 19.400 членови. Спротивно на нив, само 583 поединци се изјасниле дека се [[Чипева]] Индијанци. Азиските Американци се значителна малцинска група во Тексас. Американците со азиско потекло сочинуваат 3,4% од населението, од кои 3,3% немаат шпанско потекло. Заедно, тие бројат 808.000 жители, од кои 795.000 се оние што немаат шпанско потекло. Над 200.000 [[Индијанци]] се изјасниле дека живеат во Тексас. Во Тексас живеат и над 187.000 [[Виетнамци]] и 136.000 [[Кинези]]. 92.000 [[Филипинци]] и 62.000 [[Корејци]], надополнети од 18.000 [[Јапонски Американци]], живеат во државата. Покрај од овие држави, уште 111.000 луѓе во Тексас потекнуваат од старите азиски групи, како што се [[Камбоџа]], [[Тајланд]] и [[Хмонг]]. Американците кои потекнуваат од територијата покрај Тихиот Океан се најмалото малцинство во Тексас. Според истражувањата, околу 18.000 Тексашанци се жители кои потекнуваат од [[тихоокеански острови|тихоокеанските острови]], од кои 16.400 немаат шпанско потекло. Има околу 5.400 [[домородни Хавајци]], 5.300 Гваманианци и 6.400 жители кои припаѓаат на други групи. [[Американска Самоа|Американските Самоанци]] се во доста мал број, само 941 луѓе припаѓаат на оваа група. Повеќе расните поединци се исто видливо малцинство во Тексас. Луѓето со повеќе расно наследство се застапени со 1,9% од населението и бројат над 448.000 луѓе. Скоро 80.000 Тексашанци се изјаснуваат како личности со европско и африканско потекло и се застапени 0,3% од населението. Луѓе со европско и домородно американско потекло бројат 108.800 (што е прилично иста бројка со домородните Американци), застапени со 0,5% од населението. Жителите со европско и азиско потекло бројат 57.600 и се застапени со 0,2% од населението. Жителите со африканско и домородно американско потекло се со дури и помал број од 15.300 жители и се застапени со 0,1% од целокупното население. Шпанците и Латиноамериканците се втората наголема група во Тексас после [[Евроамериканците]] кои немаат шпанско потекло. Над 8,5 милиони жители се изјаснуваат како Шпанци или Латиноамериканци. Оваа група е застапена со 36% од населението во Тексас. Жители само со мексиканско потекло бројат над 7,3 милиони и се застапени со 30,7% од населението. Над 104.000 жители со потекло од [[Порторико]] и околу 38.000 [[Кубанци]] живеат во државата. Над 1.1 милион жители (4,7% од населението) се со варирачко шпанско или латинско потекло, односно доаѓаат од [[Костарика]], [[Венецуела]] и [[Аргентина]].<ref>{{Наведена мрежна страница |author= |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |title=Texas - ACS Demographic and Housing Estimates: 2006-2008 |publisher=Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2011-01-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211182407/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author= |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |title=Texas - Selected Social Characteristics in the United States: 2006-2008 |publisher=Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2011-01-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211182242/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |url-status=dead }}</ref> Жителите со германско потекло се населени најмногу во централните и во југозападните централни делови на Тексас. Над една третина од населението во Тексас се со шпанско потекло,<ref name="Census2">{{Наведена мрежна страница |year=2006 |title=Texas QuickFacts from the US Census Bureau |location=US Census |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=04000US48&_geoContext=01000US%7C04000US48&_street=&_county=&_cityTown=&_state=04000US48&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202092418/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=04000US48&_geoContext=01000US%7C04000US48&_street=&_county=&_cityTown=&_state=04000US48&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |url-status=dead }}</ref> од кои, некои скоро се доселиле на овие простори, а некои од нив имаат предци и се врзани за Тексас со генерации наназад, почнувајќи уште од 18 век. За да се објасни големиот број на потомци од поранешната робовска цивилизација, се зема фактот дека многу дипломирани [[Афроамериканци]] дошле да бараат работа во државата за време на [[Новата голема миграција]].<ref name="blackmigration">[https://web.archive.org/web/20040702085924/http://www.brookings.edu/urban/pubs/20040524_Frey.pdf William H. Frey, "The New Great Migration: Black Americans' Return to the South, 1965–2000", May 2004, The Brookings Institution, p.1]. Retrieved March 19, 2008.</ref> Во последно време во Тексас се зголемило азиското население, а најмногу во Хјустон и Далас. По кои следат Остин, Корпус Кристи и областа Шариленд, која се наоѓа веднаш до [[Мекален, Тексас]]. Во моментот, три државно признати племиња на домородни Американци живеат во Тексас и тоа: племето [[Алабама- Кушата]], традиционалното племе [[Кикапу]] и [[Ислета дел сур Пуебло]].<ref name="nativeamericans"/> === Религија === [[Податотека:Lakewood1.jpg|мини|200п|лево|Внатрешноста на црквата Лејквуд]] Најраспространета религија според бројот на приврзаници во 2000 година беше [[Римокатоличката религија]] со 4.368.969 приврзаници, по која следува [[Јужната крстителска конвенција]] со 3.519.459, а потоа Црквата на здружените методисти со 1.022.342 приврзаници.<ref>Majority of Texas' population growth is Hispanic http://www.usatoday.com/news/nation/census/2011-02-17-texas-census_N.htm?csp=34news&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+usatoday-NewsTopStories+%28News+-+Top+Stories%29</ref> Познат како „тока” на [[Библискиот појас]], Источен Тексас е социјално конзервативен.<ref name="abstinence">{{Наведена мрежна страница |last=Connolly |first=Ceci |date=2003-01-21 |title=Texas Teaches Abstinence, With Mixed Grades |publisher=Washington Post |url=http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=12589&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |accessdate=2008-04-28 |pages=A01}}</ref> [[Далас- Форт Ворт]] е дом на трите најголеми евангелистички состаноци и мноштво на манастри. [[Црквата Лејквуд]] во Хјустон е најпосетуваната црква со просечно 43.000 посетители неделно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sermoncentral.com/articleb.asp?article=Top-100-Largest-Churches |title=Top 100 Largest Churches in America |publisher=SermonCentral.com |date=2009-04-13 |accessdate=2010-04-11}}</ref> [[Лабок]], пак, според локалното знаење, има најмногу цркви по глава на жител во државата.<ref name="abstinence"/> Приврзаниците на многуте нехристијански религии се сместени претежно во урбаните центри на Тексас. Околу 400.000 муслимани живеат во Тексас,<ref name="MuslimPopulation">{{Наведена мрежна страница |title=Turning Muslim in Texas |work=Faith and Belief |publisher=Channel4.com |url=http://www.channel4.com/culture/microsites/C/can_you_believe_it/debates/texas1.html |accessdate=2008-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511141244/http://www.channel4.com/culture/microsites/C/can_you_believe_it/debates/texas1.html |archivedate=2008-05-11 |url-status=dead }}</ref> додека еврејското население брои околу 12.000 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Twentieth-century Texas: a social and cultural history|author=Storey, John Woodrow; Kelley; Mary L.|publisher=University of North Texas Press|year=2008|page=145}}</ref> Во Тексас живеат и околу 146.000 приврзаници на неаврамските религии како што се хиндуизмот и сикизмот.<ref>Lindsey, William D.; Silk, Mark : ''[http://books.google.com/books?id=NjdrZ4m_BK8C Religion and public life in the southern crossroads: showdown states]'', Altamira Press, 2004, pg. 48</ref> === Градови и метрополски области === [[Податотека:Houstontexas1danielarizpe.jpg|мини|220п|десно|Хјустон]] Хјустон, Сан Антонио и Далас се трите градови во Тексас кои имаат над еден милион жители<ref name=PopEstBigCities>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2006–01.csv |title=Table 1: Annual Estimates of the Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2006 Population: April 1, 2000 to July 1, 2006 |format=[[comma-separated values|CSV]] |work=2005 Population Estimates |publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division |date=2008-06-10 |accessdate=2008-06-10}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> и се наоѓаат помеѓу 10те најнаселени градови во САД. Во 2000&nbsp;г., шест градови во Тексас имаа повеќе од 500.000 жители. Остин, Форт Ворт и Ел Пасо се наоѓаат помеѓу 25те најголеми градови во САД. Во Тексас има 4 [[метрополски области]] со над милион жители: [[Далас- Форт Ворт – Арлингтон]], [[Хјустон – Шугар Ленд – Бејтаун]], [[Сан Антонио – Њу Браунфелс]] и [[Остин – Раунд Рок – Сан Маркос]]. Областа Далас- Форт Ворт има 6.300.000, а Хјустон 5.700.000 жители. [[Tексашки триаголник|Регионот тексашки триаголник]] го сочинуваат [[трите меѓудржавни автопати]], [[I-35]] – на запад (од Далас – Форт Ворт до Сан Антонио, помеѓу кои се наоѓа Остин), [[I-45]] на исток (од Далас до Хјустон) и [[I-10]] на југ (од Сан Антонио до Хјустон). Овој регион од 60.000 квадратни милји (160.000 км2) ги зафаќа повеќето најголеми градови и метрополски области, во кои има 17 милиони жители, што претставува скоро 75% од целокупното население во Тексас.<ref name="urbantriangle">{{Наведена мрежна страница | last = Neuman | first = Michael | title = The Texas Urban Triangle: Framework for Future Growth | publisher = Southwest Region University Transportation Center (SWUTC) | url = http://swutc.tamu.edu/projectdescriptions/167166.htm | accessdate = 2008-10-14 | archive-date = 2009-07-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090705231054/http://swutc.tamu.edu/projectdescriptions/167166.htm | url-status = dead }}</ref> Далас и Хјустон се признати како бета светски градови.<ref name="worldcities">{{Наведена мрежна страница| title = GaWC - The World According to GaWC 2008| work = Globalization and World Cities Research Network| accessdate = 2009-03-01| url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html| archive-date = 2016-08-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html| url-status = dead}}</ref> Овие градови се шират низ државата. Тексас е составен од [[254 земји]], што е повеќе од секоја држава со 95 земји, како Грузија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spiritus-temporis.com/counties-of-the-united-states/number-of-counties-per-state.html |title=Counties of the U.S |publisher=Spiritus-temporis.com |date= |accessdate=2011-01-10 |archive-date=2011-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618061917/http://www.spiritus-temporis.com/counties-of-the-united-states/number-of-counties-per-state.html |url-status=dead }}</ref> За разлика од градовите, невклучените рурални населби, познати како [[колонии]], се [[сиромашни]] и им фали [[инфраструктура]].<ref name="Colonias">{{Наведена мрежна страница| url= http://www.sos.state.tx.us/border/colonias/faqs.shtml| title= Colonias FAQ's (Frequently Asked Questions)| accessdate= 2008-10-12| author= Federal Reserve Bank of Dallas Office of Community Affairs| publisher= Texas Secretary of State| archive-date= 2008-10-09| archive-url= https://web.archive.org/web/20081009044415/http://www.sos.state.tx.us/border/colonias/faqs.shtml| url-status= dead}}</ref> Во 2007&nbsp;г., во Тексас има 2.294 колонии низ целата територија, а најмногу на 2.008км од границата со Мексико.<ref name="Colonias"/> Најголемиот дел од населението во Тексас, и тоа околу 400.000 жители, живеат во такви колонии. <center> <gallery> Image:AustinWikiPic2.jpg|[[Остин (Тексас)|Остин]] Image:Xvixionx 29 April 2006 Dallas Skyline.jpg|[[Далас]] File:FortWorthTexasSkylineW.jpg|[[Форт Ворт (Тексас)|Форт Ворт]] Image:Downtown-san-antonio.jpeg|[[Сан Антонио]] </gallery> </center> {{Largest cities | country = Тексас | stat_ref = <ref>{{cite web |title=Top 100 Biggest Texas Cities By Population |url=https://www.biggestuscities.com/tx |website=biggestuscities.com |access-date=March 3, 2021}}</ref> | list_by_pop = | div_name = | div_link = Окрузи во Тексас{{!}}Округ | city_1 = Хјустон | div_1 = Округ Харис, Тексас{{!}}Харис | pop_1 = 2,320,268 | img_1 = Aerial views of the Houston, Texas, skyline in 2014 LCCN2014632225.jpg | city_2 = Сан Антонио | div_2 = Округ Бер, Тексас{{!}}Бер | pop_2 = 1,547,253 | img_2 = SA Skyline 2020.jpg | city_3 = Далас | div_3 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_3 = 1,343,573 | img_3 = View of Dallas from Reunion Tower August 2015 13.jpg | city_4 = Остин (Тексас){{!}}Остин | div_4 = Округ Травис, Тексас{{!}}Травис | pop_4 = 978,908 | img_4 = Austin August 2019 19 (skyline and Lady Bird Lake).jpg | city_5 = Форт Ворт | div_5 = Округ Тарант, Тексас{{!}}Тарант | pop_5 = 909,585 | img_5 = | city_6 = Ел Пасо (Тексас){{!}}Ел Пасо | div_6 = Округ Ел Пасо, Тексас{{!}}Ел Пасо | pop_6 = 681,728 | img_6 = | city_7 = Арлингтон (Тексас){{!}}Арлингтон | div_7 = Округ Тарант, Тексас{{!}}Тарант | pop_7 = 398,854 | img_7 = | city_8 = Корпус Кристи | div_8 = Округ Нуесес, Тексас{{!}}Нуесес | pop_8 = 326,586 | img_8 = | city_9 = Плејно | div_9 = Округ Колин, Тексас{{!}}Колин | pop_9 = 287,677 | img_9 = | city_10 = Ларедо | div_10 = Округ Веб, Тексас{{!}}Веб | pop_10 = 262,491 | img_10 = | city_11 = Лабок | div_11 = Округ Лабок, Тексас{{!}}Лабок | pop_11 = 258,862 | img_11 = | city_12 = Гарланд | div_12 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_12 = 239,928 | img_12 = | city_13 = Ервинг | div_13 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_13 = 239,798 | img_13 = | city_14 = Фриско | div_14 = Округ Колин, Тексас{{!}}Колин | pop_14 = 200,490 | city_15 = Амарило | div_15 = Округ Потер, Тексас{{!}}Потер | pop_15 = 199,371 | img_15 = | city_16 = Мек Кини | div_16 = Округ Колин, Тексас{{!}}Колин | pop_16 = 199,177 | img_16 = | city_17 = Гранд Прери | div_17 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_17 = 194,543 | img_17 = | city_18 = Браунсвил | div_18 = Округ Камерон, Тексас{{!}}Камерон | pop_18 = 182,781 | img_18 = | city_19 = Килин | div_19 = Округ Бел, Тексас{{!}}Бел | pop_19 = 151,666 | img_19 = | city_20 = Пасадена | div_20 = Округ Харис, Тексас{{!}}Харис | pop_20 = 151,227 | img_20 = }} == Влада и политика == Сегашниот [[Устав на Тексас]] бил усвоен во 1876год. Како и во другите држави, тој јасно предвидува поделба на власта. Декларацијата за правата на државата е значајно подолга отколку во другите држави на САД и има одредби кои се единствени за Тексас.<ref name="BillofRights">{{Наведена мрежна страница |title=Bill of Rights (Article 1) |work=Texas Politics |publisher=University of Texas |url=http://texaspolitics.laits.utexas.edu/7_4_2.html |accessdate=2008-10-13 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206142915/http://texaspolitics.laits.utexas.edu/7_4_2.html |url-status=dead }}</ref> == Економија == [[Податотека:NASA_Neutral_Buoyancy_Laboratory_Astronaut_Training.jpg|мини|200п|лево|Лабораторијата на НАСА „Johnson Space Center“]] Од 2008&nbsp;г., Тексас има бруто-домашен производ од 1.224 трилион долари и е на второ место во САД.<ref name="EconPost">{{Наведена мрежна страница | title = Largest state GDPs in the United States - California Texas New York Florida | publisher = EconPost.com | date = November 11, 2009 | url = http://econpost.com/unitedstateseconomy/largest-state-gdps-united-states-california-texas-new-york-florida | accessdate = March 29, 2010 | archive-date = 2010-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100416055232/http://econpost.com/unitedstateseconomy/largest-state-gdps-united-states-california-texas-new-york-florida | url-status = dead }}</ref><ref name="GSP2">{{наведена изјава за печат |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bureau of Economic Analysis |date =2009-06-02 |url=http://bea.gov/newsreleases/regional/gdp_state/gsp_newsrelease.htm |accessdate=2010-03-29}}</ref> ГДП на Тексас може да се спореди со ГДП на Индија или Канада, кои се наоѓаат на 12 и 11 место во светот. Тексас се наоѓа на трето место во светот со најголема економија на Земјина поделба, веднаш зад Калифорнија и Токио. Личниот данок по глава на жител во 2007&nbsp;г. изнесувал 37.083 долари, што го рангирал Тексас на 22ро место во САД. Големата населеност на Тексас, изобилството со природни ресурси и разновидноста на жителите и географијата довеле до широка и разновидна економија. Откако била пронајдена нафтата, нафтената индустрија влијаела врз државната економија. Во денешно време, бројно се зголемиле урбаните центри, каде што од 2005год. се сместени околу три четвртини од населението. Растењето на државната економија водело до [[ексурбанизација]] и последиците кои следуваат.<ref name="economy1">{{Наведена мрежна страница |title=Economic Geography |work=Texas Politics |publisher=University of Texas |url=http://texaspolitics.laits.utexas.edu/9_3_2.html |accessdate=2008-10-13 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430215209/http://texaspolitics.laits.utexas.edu/9_3_2.html |url-status=dead }}</ref> Во 2010 невработеноста во Тексас била 8.2%.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; Local Area Unemployment Statistics</ref> Тексас води политика на „ниски даноци, ниски услуги”.<ref name="TPoliticalCulture1"/> Според [[даночната фондација]] државните и локалните даночни задолжувања во Тексас се меѓу најмалите во САД (седмо место со најнизок данок),. Државните и локалните даноци изнесуваат 3.580 долари по глава на жител или 8,4% од приходите по жител.<ref name="TaxFound">{{Наведена мрежна страница | title = Texas | work = Research Areas | publisher = The Tax Foundation | year = 2010 | url = http://www.taxfoundation.org/research/topic/60.html | accessdate = 2010-10-15 | archive-date = 2008-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081023002226/http://www.taxfoundation.org/research/topic/60.html | url-status = dead }}</ref> Тексас е една од седумте земји каде недостасува државен даночен доход.<ref name="TaxFound"/><ref name="incometax">{{Наведена мрежна страница | title = State Individual Income Taxes | publisher = Federation of Tax Administrators | url = http://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.html | accessdate = 2008-10-12 | archive-date = 2008-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081003052903/http://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.html }}</ref> Наместо тоа, државата собира приходи од [[данокот од продажба]], кој е задолжен на стапка од 6,25%,<ref name="TaxFound"/> но локалните даночно самоуправи (градови, региони, специјално наменети единици и транспортни власти) исто можат да наметнат даноци за продажба и употреба до 2% за целосна стапка од 8,25%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.window.state.tx.us/taxinfo/sales/faq_collect.html |title=FAQ: Texas Sales Tax |publisher=Window.state.tx.us |date= |accessdate=2011-01-10}}</ref> Тексас е тн. даночно добротворна држава, поради тоа што во 2005год., за секој долар што го исплатил секој жител на федералната влада како федерален [[данок на приход]], државата имала корист од околу 0,94 долари.<ref name="TaxFound"/> Во 2004&nbsp;г., магазинот „Сајт селекшн” го прогласи Тексас за најбизнис-пријателска држава во нацијата, заради државниот [[Тексашки инвестиционен фонд]] од три милијарди долари.<ref name="1businessclimate">{{Наведена мрежна страница |last=Arend |first=Mark |title=The Lone Star States Tops Business Climate Ranking | year=2004 |url=http://www.siteselection.com/issues/2004/nov/p746/ |accessdate=2008-05-02}}</ref> Оваа држава ги држи најголем број од 500те седишта на компании во САД кои се објавени секоја година во магазинот „Фортуне”.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |title=CNN.com |accessdate=2011-03-25 |archive-date=2010-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100807051708/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/CA.html |title=CNN.com |accessdate=2011-03-25 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814213927/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/CA.html |url-status=dead }}</ref> Во 2010 година, имало 346.000 милионери во државата, што ја ставило на второ место во САД.<ref>Second to California</ref><ref>{{наведени вести | first=Walter | last=Scott | title=Personality Parade | url=| work= | publisher=Parade Magazine | location= | page= 2 | date=2 May 2010 | id= | accessdate=}}</ref> === Земјоделство и рударство === [[Податотека:Oil_well.jpg|мини|200п|десно|Нафтена пумпа]] Во Тексас се наоѓаат најголемиот дел од фармите и има најголема површина на земја во САД.<ref name="netstateecon">{{Наведена мрежна страница |title=The Texas Economy |publisher=netstate.com |date =2007-06-05 |url=http://www.netstate.com/economy/tx_economy.htm |accessdate=2008-04-29}}</ref> Тексас води во сточарско производство.<ref name="netstateecon"/> Стоката е највредниот земјоделски производ на државата и затоа државата води во производство на овчи и козји производи. Исто така води и во производтво на памук.<ref name="netstateecon"/> Овде се одгледуваат и произведуваат и огромни количини на житни култури.<ref name="netstateecon"/> Има развиена стопанска риболовна индустрија. Со своите минерални ресурси, Тексас води во производство на цемент, кршен камен, вар, сол, песок и чакал.<ref name="netstateecon"/> == Сообраќај == [[Податотека:High_Five.jpg|мини|200п|десно|Петте високи патишта во Далас, патишта од петто ниво]] Тексашанците со векови имале тешкотии да го пропатуваат Тексас поради големината на државата и нерамното земјиште. Меѓутоа Тексас надоместил со изградбата на најдолгиот автопат и железнички системи во Америка, гледани според должината, како и најголем број на аеродроми.<ref name="AdvaTransport">{{Наведена мрежна страница |title=Texas-Transportation |publisher=Advamag, Inc. |year =2007 |url=http://www.city-data.com/states/Texas-Transportation.html |accessdate=2006-05-04}}</ref> Регулативната власт и [[Министерството за транспорт и врски]] во Тексас ги одржуваат огромните државни железнички системи и го регулираат [[воздушниот сообраќај]]<ref name="texdotaviation">{{Наведена мрежна страница |title=Aviation Division |publisher=Texas Department of Transportation |url=http://www.txdot.gov/business/aviation/default.htm |accessdate=2009-07-22 |archive-date=2009-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710134535/http://www.txdot.gov/business/aviation/default.htm |url-status=dead }}</ref> и [[јавните системи за транспорт]].<ref name="texdottransport">{{Наведена мрежна страница |title=Transportation Division |publisher=Texas Department of Transportation |url=http://www.dot.state.tx.us/services/public_transportation/default.htm |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501171426/http://www.dot.state.tx.us/services/public_transportation/default.htm |url-status=dead }}</ref> Бидејќи се наоѓа во центарот на Северна Америка, Тексас е важно средиште за транспорт. Од областа Далас-Форт Ворт, камионите можат да достигнат 93% од населението на нацијата за 48 часа и 37% за 24 часа.<ref name="JDFTransport">{{Наведена мрежна страница |title=5 Reasons To Choose the Dallas/Fort Worth Metroplex As A Distribution Hub |publisher=JDF Distribution |url=http://jdfdistribution.com/pdf/dallas-for-distribution.pdf?doc=dfd.pdf |format=PDF |accessdate=2008-10-14 |archive-date=2008-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028193024/http://jdfdistribution.com/pdf/dallas-for-distribution.pdf?doc=dfd.pdf }}</ref> Тексас има 33 [[Специјални економски зони]] (СЕЗ) т.е. најмногу во САД.<ref name="FTZ1">{{Наведена мрежна страница |publication-date=August 2007 |title=Texas and General Foreign Trade Zones Information |publisher=Office of the Governor of Texas |url=http://www.texasone.us/site/DocServer/Texas_FTZs_Document_2007.pdf?docID=2221 |accessdate=2008-06-21 |archive-date=2015-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214163035/http://www.texasone.us/site/DocServer/Texas_FTZs_Document_2007.pdf?docID=2221 |url-status=dead }}</ref> Во 2004 год., вкупно 298 милијарди долари во стоки, поминале низ СЕЗ на Тексас.<ref name="FTZ1"/> == Култура == Историски гледано, културата во Тексас е мешавина од југозападното (мексиканско), јужното (диксичко) и западното (гранично) влијание. Најпопуларната храна, појадокот [[бурито]], потекнува како последица на овие три влијанија, затоа што е составен од мека тортиља со брашно, обвиткана или наполнета со сланина и пржени јајца. Влијание врз традиционалната култура на Тексас, која е изградена во 18ти и 19 век, имале и имиграциите на луѓето со мешани култури од целиот свет кои се доделиле во Тексас. === Уметност === Хјустон е еден од единствените пет американски градови со постојани професионални компании во сите најмногу изведувани уметнички дисциплини: [[Големата опера во Хјустон]], [[Симфонискиот оркестар во Хјустон]], [[Балетот во Хјустон]].<ref name="houstontheater">{{Наведена мрежна страница |title=About Houston Theater District |publisher=[[Houston Theater District]] |url=http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 |accessdate=2008-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229033851/http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 |archivedate=2008-02-29 |url-status=live }}</ref> Познат по динамичноста на визуелните и изведуваните уметности, околниот театар во Хјустон, кој се наоѓа во областа на 17тиот блок, точно во срцето на градот, се наоѓа на второ место во земјата според бројот на седишта во најконцентрираната централна област и тоа со 12.948 седишта за претстави во живо и 1.480 седишта за филмови.<ref name="houstontheater"/> Современиот музеј на уметноста во Форт Ворт, кој исто се нарекува и „Модерниот”, е формиран во 1892&nbsp;г. и е најстариот уметнички музеј во Тексас. Во центарот на Форт Ворт исто се наоѓаат и [[уметничкиот музеј Кимбел]], [[музејот Амон Картер]], [[националниот музеј Каугрл и салата на славата]], [[меморијалниот центар за Вил Роџерс и салата за Бас изведбите]]. Уметничката област во центарот на Далас има уметнички места како што се [[Музејот на уметноста во Далас]], [[симфонискиот центар Мортон Х. Мејерсон]], [[театарот на операта на Маргот и Бил Винспир]], колекцијата на азиска уметност на Трамел и Маргарет Кроу и [[Центарот на скулптура Нашер]].<ref name="Dallasarts">{{Наведена мрежна страница |title=Dallas Arts District |publisher=Dallas Convention & Visitors Bureau |accessdate=2008-05-29 |url=http://www.visitdallas.com/visitors/listing-details?id=492 |archive-date=2008-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081125090116/http://www.visitdallas.com/visitors/listing-details?id=492 |url-status=dead }}</ref> Областа кај [[''Deep Ellum'']] во рамките на Далас станала популарна за време на 1920-тите и 1930-тите, кога започнале да се слушаат џез и блуз на југот на САД. Името “Deep Ellum” доаѓа од изговорот на месното население на ''„Deep Elm”'' како ''„Deep Ellum”''.<ref name="DeepElm">{{Handbook of Texas|id=hpd01|name=Deep Ellum}}</ref> Артистите [[Лемон Џеферсон]], [[Роберт Џонсон]], [[Хуџи „Лидбели” Ледбетер]] и [[Беси Смит]] играле во старите клубови на ''Deep Ellum''.<ref name="DeepElm2">{{Наведена мрежна страница |title=Dallas History Items: Deep Ellum |publisher=Dallas Historical Society |url=http://www.dallashistory.org/history/dallas/deep_ellum.htm |accessdate=2008-07-25 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517115728/http://www.dallashistory.org/history/dallas/deep_ellum.htm |url-status=dead }}</ref> Остин, светскиот град на живата музика, може да се пофали со повеќе настапи со музика во живо по глава на жител, отколку музичките жаришта Нешвил, Мемфис, Лос Анџелес, Лас Вегас или Њујорк.<ref name="livemusic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cityofaustin.org/music/|title=Live Music Capital of the World|accessdate=2007-06-12|publisher=City of Austin}}</ref> Музиката во овој град се врти по ноќните клубови на Шестата Авенија, случувањата како што се филмовите, музиката и мултимедијалниот фестивал се одржуваат на фестивалот [[''South by Southwest'']], најдолготрајните програми со музички концерти на американската телевизија ги емитуваат на [[Остин Сити Лимитс]], а музичкиот фестивал на Остин Сити Лимитс се одржува во [[Зилкер Парк]].<ref name="AustinCL">{{Наведена мрежна страница | last = Bernardini | first = Deb | authorlink = Deb Bernardini | title = Television's longest running concert series begins season 33 Tapings with performances by Norah Fones, Wilco, Femi Kuti, Arcade Fire and more | url = http://dbmpr.com/pressroom/acl/ACLFinalPR.doc.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-10-15 | archive-date = 2008-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081028193024/http://dbmpr.com/pressroom/acl/ACLFinalPR.doc.pdf | url-status = dead }}</ref> Од 1980 година, Сан Антонио се претворил во „Светски главен град на [[тексашка музика]]”.<ref name="TTMA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tejanomusicawards.com/about.html|title=About The Texas Talent Musicians Association (TTMA)|accessdate=2009-08-02|publisher=Texas Talent Musicians Association|archive-date=2009-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310113748/http://www.tejanomusicawards.com/about.html|url-status=dead}}</ref> [[Тексашките музички награди]] направиле трибина со цел да ја зголемат свеста и почитта кон тексашката музика и култура.<ref name="TejanoMA">{{Наведена мрежна страница |title=Tejano Music Awards |publisher=Texas Talent Musicians Association |year =2008 |url=http://www.tejanomusicawards.com/ |accessdate=2008-05-12}}</ref> == Образование == [[Податотека:TravisStateOfficeBuilding.JPG|мини|260п|лево|Главните канцеларии на Тексашката агенција за образование]] Вториот претседател на Републиката Тексас [[Мирабо Б. Ламар]], е татко на образованието во Тексас. За време на неговиот мандат, државата издвоила три милји на земјиште во секоја од земјите, за опремување на државните училишта. Дополнителни 50 милји на земја биле издвоени за поддршка на двата универзитета кои подоцна станале основа на [[Постојан универзитетски фонд]] на државата.<ref name="PUF">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/khp02|title=Permanent University Fund |accessdate= January 13, 2008|first=Vivian Elizabeth|last= Smyrl|publisher=TSHA Online}}</ref> Преземањата на Ламар ја поставиле основата за Тексашкиот училиштен систем достапен за целата јавност.<ref name=hen37>Hendrickson (1995), p. 37.</ref> Тексас се нашол 29 место на свидетелството на Американскиот законодавен совет на американското образование. Тексашките студенти имале повисок просек по математика, но понизок во читање. Помеѓу 2006-2007год., Тексас потрошил 7.275 долари по глава на ученик, што го рангира под државниот просек од 9.389 долари. Соодносот помеѓу ученикот и професорот бил 14,9 под националниот просек од 15,3. Тексас платил 41.744 долари за инструктори, што го рангира под националниот просек од 46.593 долари. Државата обезбедила 88% од средствата за образованието, а федералната влада 12%.<ref name="reportcard">{{Наведена мрежна страница| title = Texas| work = Report Card on American Education: A State By State Analysis 15th Edition| publisher = American Legislative Exchange Council| year = 2008| url = http://www.alec.org/am/pdf/states/texas08.pdf|accessdate=2010-08-26| format = PDF}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> [[Агенцијата за образование во Тексас]] (ТЕА) управува со државните јавни училишни системи. Тексас има преку 1.000 училишни единици, од кои сите, освен [[Општинската училишна единица Стафорд]], се независни од локалната самоуправа и многу од нив ги преминуваат границите на градот.<ref name="Stafford">{{наведена изјава за печат|title=Comptroller Strayhorn to Review Stafford Municipal School District|publisher=Texas Comptroller Carole Keeton Strayhorn|date=2003-09-16|url=http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html|accessdate=2008-06-28}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040222021846/http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html |date=2004-02-22 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-25 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318061426/http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html |url-status=dead }}</ref> Училишните единици ја имаат моќта да земаат данок од нивните жители и да го потврдат еминентниот домен преку приватната сопственост. Поради судската наредба за финансирање на училишните единици, државата има контроверзно даночен редистрибуциски систем наречен [[„План Робин Худ”]]. Овој план ја префрла сопственоста на даночните приходи од побогатите училишта на посиромашните училишта.<ref name="robinhood">{{Наведена мрежна страница| last=Saghaye-Biria| first=Hakimeh| title=Robin Hood Plan is Working| date=2001-04-22| publisher=World Internet News Cooperative| url=http://soc.hfac.uh.edu/artman/publish/article_137.shtml| accessdate=2008-06-23| archive-date=2008-05-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20080511051857/http://soc.hfac.uh.edu/artman/publish/article_137.shtml| url-status=dead}}</ref> ТЕА нема влијанија над приватните или домашните училишни активности.<ref name="homeschool">{{Наведена мрежна страница|publication-date=2007-11-01|title=Home School Information Letter|publisher=Texas Education Agency|url=http://www.tea.state.tx.us/home.school/homeltr.html|accessdate=2008-06-24|archive-date=2008-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613083329/http://www.tea.state.tx.us/home.school/homeltr.html|url-status=dead}}</ref> Студентите во Тексас ја земаат дипломата [[Тексашката проценка за знаење и вештини]] (ТАКС) во основните и средните училишта. ТАКС ги оценува студентските постигнувања во читање, пишување, математика, наука и социјални студиски вештини потребни според Тексашките образовни стандарди и [[Актот според кој ниедно дете не треба да биде запоставено]]. Во пролетта 2007год., Тексашките законодавци го замениле ТАКС со фрешмен во учебната 2011-2012 година и ставиле крај на курсните тестови за важните средношколски одделенија.<ref name="TAKS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tea.state.tx.us/student.assessment/admin/eoc/index.html|title=End-of-Course (EOC) Assessments: Implementation|last=Texas Education Agency|first=|work=Assessment Division|date=2007-10-22|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120064701/http://www.tea.state.tx.us/student.assessment/admin/eoc/index.html|url-status=dead}}</ref> === Колеџи и универзитети === [[Податотека:Lovett_Hall.jpg|мини|300п|десно|Универзитетот Рајс (''Rice University'') во Хјустон]] Тексас има шест државни [[универзитетски системи]] и четири независни јавни универзитети.<ref name="UniSystems">{{Наведена мрежна страница | last = Heath | first = Ben | publisher = Daily Texan | date = 2003-07-07 | url = http://www.utsystem.edu/news/clips/dailyclips/2003/0706-0712/UTSystem-DT-BillRequires-070703.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-10-12 | title = Bill requires review of university systems | archive-date = 2009-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090205011655/http://www.utsystem.edu/news/clips/dailyclips/2003/0706-0712/UTSystem-DT-BillRequires-070703.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="unisystems2">{{Наведена мрежна страница | title = Senate Subcommittee on Higher Education Testimony Regarding the Benefits of a Stand Alone Institution | publisher = Sam Houston State University | date = 2008-06-25 | url = http://www.senate.state.tx.us/75r/Senate/commit/c535/20080625/062508_SFA_Testimony_Dr_Pattillo.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-10-12 | archive-date = 2008-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081028193024/http://www.senate.state.tx.us/75r/Senate/commit/c535/20080625/062508_SFA_Testimony_Dr_Pattillo.pdf | url-status = dead }}</ref> Пронаоѓањето на минералите на земјиштето на [[Постојаниот универзитетски фонд]], особено [[нафта]]та, помогнал во брзиот раст на најголемите универзитетски системи во државата: [[Тексашкиот универзитет]] и [[Универзитетот А&М]]. Во 2005 година, легатот на Постојаниот универзитетски фонд изнесувал приближно околу 15 милијарди [[долар]]и и бил втор по големина во САД, по оној на [[Универзитетот Харвард]].<ref name="PUF"/><ref name="PUF 2">{{Наведена мрежна страница|title=2007 NACUBO Endowment Study|publisher=National Association of College and University Business Officers|url=http://www.nacubo.org/Images/All%20Institutions%20Listed%20by%20FY%202007%20Market%20Value%20of%20Endowment%20Assets_2007%20NES.pdf|format=PDF|accessdate=2008-11-12|archive-date=2008-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216022244/http://www.nacubo.org/Images/All%20Institutions%20Listed%20by%20FY%202007%20Market%20Value%20of%20Endowment%20Assets_2007%20NES.pdf|url-status=dead}}</ref> Другите четири универзитетски системи во Тексас се: [[Универзитетот во Хјустон]], [[Универзитетот на Северен Тексас]], [[Државниот универзитет во Тексас]] и [[Технолошкиот универзитет во Тексас]]. [[Тексашкиот универзитетот во Остин]] и [[Тексашкиот универзитет А&М]] се предводнички универзитети во државата Тексас. Тие биле основани со тексашкиот устав и ги држеле влоговите во Постојаниот универзитетски фонд. Државата се трудела да го зголеми бројот на предводечките универзитети издигнувајќи некои од нејзините седум нови истражувачки универзитети: [[Универзитетот во Хјустон]], [[Тексашкиот технолошки универзитет]] и [[Тексашкиот универзитет во Далас]], се генерално сметани во горниот ешалон и од нив на следното истражување ќе биде избрaн еден универзитет.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Voters could start schools' race for Tier One |accessdate=2009-09-19 |url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/6627097.html}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=How they stack up: Comparing Texas' emerging research institutions |accessdate=2009-09-19 |url=http://images.chron.com/content/news/pdfs/09/09/20/universities.pdf}} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=House helps pave way for UH's tier-one hopes |accessdate=2009-04-25 |url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/6391384.html}}</ref> Во Тексас има многу приватни институции, од колеџи за слободна уметност до универзитети за истражување признати на национално ниво. Поранешната Република ги основала приватните универзитети: [[Универзитетот Бејлор]], [[Универзитетот на Мери Хардин – Бејлор]] и [[Југозападниот универзитет]].<ref name="privateuni">{{Наведена мрежна страница |title=About Baylor |publisher=Baylor University |accessdate=2008-05-21 |url=http://www.baylor.edu/about/}}</ref><ref name="southwestern">{{Наведена мрежна страница |title=Southwestern History |publisher=Southwestern University |accessdate=2008-10-12 |url=http://www.southwestern.edu/about/about-history.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024123018/http://www.southwestern.edu/about/about-history.html |archivedate=2007-10-24 |url-status=live }}</ref> [[Универзитетот Рајс]] во Хјустон е еден од водечките универзитети во учење и истражување во САД и се наоѓа на 17 место меѓу најдобрите универзитети во САД според весникот ''„U.S. News & World Report”''.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Rice University, Best Colleges 2009 | work = - US News and World Report | accessdate = 2009-03-27 | url = http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216191034/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | url-status = dead }}</ref> Слично на ова, релативно малиот [[универзитет Тринити]] во Сан Антонио е препознатлив по неговите елитни студенти. Весникот [[''„U.S. News & World Report”'']] во својот список на „Најдобрите колеџи во Америка” изјавил дека универзитетот Тринити ќе се најде помеѓу првите универзитети на западот од САД за 17 години. Двата приватни универзитети во Северен Тексас, Тексашкиот христијанскиот универзитет во Форт Ворт и [[Јужниот методистички универзитет]] во Далас, овој весник ги ставил на прво место на списокот најдобри универзитети. Заради блискоста и другите сличности, помеѓу овие два универзитети се развило соперништво и помеѓу студентите и помеѓу атлетичарите. Во моментот универзитетите во Тексас држат две претседателски библиотеки: [[Претседателската библиотека Џорџ Буш]] во Тексашкиот универзитет A&M и [[Музејот и библиотеката Линдон Бејнс Џонсон]] во Универзитетот на Тексас кој се наоѓа во Остин. Се постигнал договор за отворање на трета, [[Библиотека на Џорџ В. Буш]] сместена во Јужниот методистички универзитет. ==Тексас како тема во уметноста и во популарната култура== * „[[Париз, Тексас (филм од 1984)|Париз, Тексас]]“ ([[англиски]]: ''Paris, Texas'') — [[филм]] од 1984 година, во [[режија]] на [[Вим Вендерс]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0087884/ IMDb, Paris, Texas (1984) (пристапено на 29 декември 2017)]</ref> * „Тексас“ ([[англиски]]: ''Texas'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група ''[[Big Black]]'' од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/Big-Black-Bulldozer/master/6467 Discogs, Big Black ‎– Bulldozer (пристапено на 16.4.2021)]</ref> * „Заминат во Тексас“ ([[англиски]]: ''Gone to Texas'') — песна на англиската рок-група ''[[The Godfathers]]''.<ref>[https://www.www.youtube.com/watch?v=S1ALe7OAiZo&list=OLAK5uy_nroakuPnPOxxa7p5r6gOf6KiNMFytBEww&index=12 YouTube, Gone to Texas (пристапено на 1.11.2022)]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Осамена ѕвезда“ ([[англиски]]: ''Lone Star'') — песна на американската рок-група ''[[Grant Lee Buffalo]]'' од 1994 година.<ref>[https://www.www.allmusic.com/album/release/mighty-joe-moon-mr0000153683 AllMusic, Mighty Joe Moon (пристапено на 11.11.2022)]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Париз, Тексас“ (англиски: ''Paris, Texas'') — песна на американскиот [[Гитара|гитарист]] [[Рај Кудер]] (''Ry Cooder'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Ry-Cooder-Paris-Texas-Original-Motion-Picture-Soundtrack/release/1095434 DISCOGS, Ry Cooder ‎– Paris, Texas - Original Motion Picture Soundtrack (пристапено на 22 април 2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сојузни држави на САД]] m9lqx07ik5zy6rs9hrgy8ymlyf1gv1v 0 7060 5601252 5595575 2026-07-28T00:04:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601252 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Melting ice thermometer.jpg|мини|Коцките мраз ставени во вода ќе почнат да се топат кога ќе достигнат точка на топење од 0 ° С]] '''Точка на топење''' — [[температура]]та на која [[супстанција]] ја менува состојбата од [[цврста состојба на материјата|цврста]] во [[течност|течна]] при [[атмосферски притисок]]. При точката на топење цврстата и течната фаза егзистираат во еквилибриум. Точката на топење на супстанците зависи од притисокот кои вообичаено е определен како [[Стандарден пристисок|стандарден]]. Кога се разгледува температурата на која течноста се менува во цврст облик, таа се нарекува како '''точка на мрзнење''' или точка на кристализација. Затоа што некои супстанци имаат способност да бидат суперстудени, точката на мрзнење не се смета како карактеристично својство на супстанцијата. Кога „карактеристичната точка на мрзнење“ на супстанцијата е определена, всушност актуелната методологија е секогаш „принцип на губење повеќе од замразување“, тоа е [[#Точка на топење|точка на топење]].<ref>{{Наведено списание |url= http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/26/1/57.pdf |title= A new method of freezing-point determination for small quantities |author= Ramsay, J. A. |journal= [[J. Exp. Biol.]] |year= 1949 |volume= 26 |issue= 1 |pages= 57–64 |pmid= 15406812}}</ref> ==Примери== За најголем број супстанци, точката на топење и точката на мрзнење се приближно еднакви. На пример, точката на топење ''и'' точката на мрзење на [[жива]] е 234,32 [[келвин]]и (−38,83&nbsp;°C).<ref>[[#Haynes|Haynes]], p. 4.122.</ref> Како и да е,некои супстанци поседуваат различни цврсто-течни транзициони температури. На пример,[[агар]]се топи на 85&nbsp;°C (185&nbsp;°F),а се сцврстнува од 31&nbsp;°C to 40&nbsp;°C (89.6&nbsp;°F to 104&nbsp;°F); оваа зависност е позната како [[хистереза]]. Точката на топење на мраз при притисок од 1 атмосфера е многу блиску <ref>The melting point of purified water has been measured as 0.002519 ± 0,000002 °C, see {{Наведено списание|author = Feistel, R. and Wagner, W. |year = 2006 |title = A New Equation of State for H₂O Ice Ih |journal = J. Phys. Chem. Ref. Data|volume = 35|issue = 2 |pages = 1021–1047 |doi = 10.1063/1.2183324|bibcode = 2006JPCRD..35.1021F }} </ref> to 0&nbsp;°C (32&nbsp;°F, 273.15&nbsp;K);тоа е исто така познато како '''точка на мраз'''. Во присуство на јадрени супстанции точката на мрзење на вода е исто како точката на топење,но во отсуство на нуклатори водата може да биде суперстудена до −42&nbsp;°C (−43.6&nbsp;°F, 231&nbsp;K) пред да се замрзне. [[Хемискиот елемент]] со највиска точка на топење е [[волфрам]], на 3687 К(3414&nbsp;°C, 6177&nbsp;°F)<ref>[Haynes, p. 4.123.</ref> што го прави одличен за употреба. Често споменуваниот [[јаглерод]] не се топи при нормален притисок, но [[сублимација|сублимира]] на околу 4000&nbsp;K; во течна фаза егзистира само при притисок 10&nbsp;[[паскал (единица)|MPa]] и 4300–4700&nbsp;K. Тантал хафниум карбидот (Ta₄HfC₅) е рефракторометриско соединение со многу висока точка на топење од 4215&nbsp;K (3942&nbsp;°C, 7128&nbsp;°F).<ref>{{Наведено списание|title=Researches on Systems with Carbides at High Melting Point and Contributions to the Problem of Carbon Fusion|journal=Z. Tech. Physik|author=Agte, C., and Alterthum, H.| volume= 11|year= 1930|pages=182–191}}</ref> На другата страна од скалата, [[хелиумот]] не се замрзнува при нормален притисок, дури при температури блиски до [[апсолутна нула]]. За негово замрзнување потребен е притисок 20 пати поголем од нормалниот атмосферски притисок. {| class="wikitable sortable collapsible" ! colspan=4 |Позастапени супстанции |- !Супстанција ! data-sort-type="number" | [[Густина]] {{nowrap|1=({{nobold|1={{sfrac|[[грам|г]]|[[кубен сантиметар|см³]]}}}})}} ! data-sort-type="number" | Топење {{nowrap|1=({{nobold|[[келвин|K]]}})}} <ref>{{наведено списание|last1=Holman|first1=S. W.|last2=Lawrence|first2=R. R.|last3=Barr|first3=L.|title=Melting Points of Aluminum, Silver, Gold, Copper, and Platinum|journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences|date=1 January 1895|volume=31|pages=218–233|doi=10.2307/20020628|jstor=20020628}}</ref> ! data-sort-type="number" | [[Точка на вриење|Вриење]] {{nowrap|1=({{nobold|K}})}} |- | [[Вода]] (при [[стандарден притосок|СП]]) || 1 || {{convert|0|C|K|disp=number}} || {{convert|100|C|K|disp=number}} |- | [[Лем]] (Pb60Sn40) || || {{convert|183|C|K|disp=number}} || |- | [[Кокосов путер]] || || {{convert|34.1|C|K|disp=number}} || - |- | [[Парафин]] || 0.9 || {{convert|37|C|K|disp=number}} || {{convert|370|C|K|disp=number}} |- | [[Водород]] || 0.00008988 || {{sort|0014|14.01}} || 20.28 |- | [[Хелиум]] || 0.0001785 || {{sort|0.1|—}} || 4.22 |- | [[Берилиум]] || 1.85 || {{sort|1560|1560}} || 2742 |- | [[Јаглерод]] || 2.267 || {{sort|0.1|—}}<ref name=rsc/> || 4000<ref name=rsc>{{нмс|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/6/carbon|title=Carbon|website=rsc.org}}</ref> |- | [[Азот]] || 0.0012506 || {{sort|0063|63.15}} || 77.36 |- | [[Кислород]] || 0.001429 || {{sort|0054|54.36}} || 90.20 |- | [[Натриум]] || 0.971 || {{sort|0371|370.87}} || 1156 |- | [[Магнезиум]] || 1.738 || {{sort|0923|923}} || 1363 |- | [[Алуминиум]] || 2.698 || {{sort|0933.5|933.47}} || 2792 |- | [[Сулфур]] || 2.067 || {{sort|0388.4|388.36}} || 717.87 |- | [[Хлор]] || 0.003214 || {{sort|0171.6|171.6}} || 239.11 |- | [[Калиум]] || 0.862 || {{sort|0336.5|336.53}} || 1032 |- | [[Титан (елемент)|Титан]] || 4.54 || {{sort|1941|1941}} || 3560 |- | [[Железо]] || 7.874 || {{sort|1811|1811}} || 3134 |- | [[Никел]] || 8.912 || {{sort|1728|1728}} || 3186 |- | [[Бакар]] || 8.96 || 1357.77 || 2835 |- | [[Цинк]] || 7.134 || {{sort|0693|692.88}} || 1180 |- | [[Галиум]] || 5.907 || {{sort|0302.9|302.9146}} || 2673 |- | [[Сребро]] || 10.501 || 1234.93 || 2435 |- | [[Кадмиум]] || 8.69 || {{sort|0594.22|594.22}} || 1040 |- | [[Индиум]] || 7.31 || {{sort|0429.75|429.75}} || 2345 |- | [[Јод]] || 4.93 || {{sort|0386.85|386.85}} || 457.4 |- | [[Тантал]] || 16.654 || 3290 || 5731 |- | [[Волфрам]] || 19.25 || 3695 || 5828 |- | [[Платина]] || 21.46 || 2041.4 || 4098 |- | [[Злато]] || 19.282 || 1337.33 || 3129 |- | [[Жива]] || 13.5336 || {{sort|0234.43|234.43}} || 629.88 |- | [[Олово]] || 11.342 || {{sort|0600.61|600.61}} || 2022 |- | [[Бизмут]] || 9.807 || {{sort|0544.7|544.7}} || 1837 |- |- class="sortbottom" | colspan=13 |<div class="mw-collapsible mw-collapsed"> Белешки<!-- Footnotes are defined here --> <div class="mw-collapsible-content">{{белешки|group=upper-roman|refs= :Хелиумот не се стврднува под притосок од една атмосфера, туку само над 25 атмосфери, што значи точката на топење му е апсолутна нула.}} :Z е стандарден симбол за [[атомски број]]; C е стандарден симбол за [[топлински капацитет]]; χ е стандарден симбол за [[електронегативност]] на Полинговата скала.}} :Јаглеродот не се топи на ниедна температура под стандарден притисок, туку сублимира при околу 4.100 келвини}} }}</div></div> |} ==Мерење на точка на топење== [[File:Koflerbank.jpg|thumb|Кофлерова направа со примероци за баждарење]] Многу [[лабораториски техники]] постојат за одредување за точката на топење. [[Kofler bench]] е метална трака со облежани температури (од собна температура до 300&nbsp;°C). Било која супстанција која ќе се стави на делот од траката се однесува согласно со температурата која што е ставена.[[Differential scanning calorimetry]]дава за информација за точка на топење заедно со неговата [[енталпија на соединување]]. [[File:Krüss M5000.jpg|thumb|Automatic digital melting point meter]] Основниот апарат за мерење на точка на топење на кристалните супстанци се состои од [[маслена бања]] со транспаренто прозорче (најчест дизајн: [[Тијаловата туба]]). Неколку зрнца на цврстата супстанција се става во тенка стаклена туба и делумно се потпува во маслената бања. Маслената бања се загрева со мешање и со помош на додаден извор на светлина и топењето на поединечни кристали може да се приметат при одредена температура. Кај големо/мали дадатоци, пробата може да се смести во блокот за загревање и оптичката детекција е автоматска. Мерењето може исто така да се направи континуиарно со оперативен процес. На пример, рафинериите за масло ја мерат точката на мрзнење на дизелот онлајн,што значи дека пробата се зема од процесот на добивање и се мери автоматски. Ова значи дека за почестите мерења на пробите немора да се земаат рачно и да се собираат за лабораторија. ==Термодинамика== [[File:Melting curve of water.svg|thumb|right|Pressure dependence of water melting point]]Не само загревање е потребно да ја покачи температурата на цврстите супстанци до точката на топење,но топењето само по себе бара топлина која се нарекува [[топлина на соединување]]. Од термодинамична гледна точка, точката на топење во [[Гипсова слободна енергија]] (ΔG) на материјалот е нула,но [[енталпијата]] (''H'') и [[ентрпијата]] (''S'') на материјалот е растечка (ΔH, ΔS > 0). Феноменот на топење се случува кога Гипсовата слободна енергија на течноста ќе стане пониска од таа на цврстиот облик на материјалот.При различни притисоци ова се случува на специфични температури.Ова исто така може да биде претставено како: : <math>\Delta S = \frac {\Delta H} {T}</math> Каде што ''T'', ''ΔS'' и ''ΔH'' се соодветни температури на точка на топење, промена на [[енторпијата]] при топењето и промена на [[енталпија]] при топењето. Точката на топење е осетлива при екстремно големи промени во [[притисокот]].Ако,во најчест број разгледувани случаи се во цврста состојба отколку во течна, точката на топење ќе се зголемува со зголемувањето на притисокот. Поинаку кажано и со спротивното однесување ќе се забележи соодветно.Забележан е случајот со водата која е графички илустирана на десно,но исто така и Si, Ge, Ga, Bi. При екстемно големи промени во притисокот,се забележуваат и екстремно големи промени и во точката на топење. На пример, точката на топење на силициум при нормален притисок (0.1 MPa)е 1415&nbsp;°C, но при притисок од 10 GPa таа се намалува на 1000&nbsp;°C.<ref>Tonkov, E. Yu. and Ponyatovsky, E. G. (2005) ''Phase Transformations of Elements Under High Pressure'', CRC Press, Boca Raton, p. 98 ISBN 0-8493-3367-9</ref> Точката на топење најчесто се употребува за каракгеризација на органски и неоргански соединенија и за да одреди нивната [[чистота]]. Точката на топење на чистите супстанци е секогаш повисока и има помал ранг од точката на топење на онечистена супстанција.Што е поголемо количеството на други компоненти точката на топење е пониска со поширок ранг на точка на топење.Температурата на која што почнува топењето е позната како "solidus" додека температурата на која што топењето е комплетно се вика "liquidus". Еутектички смеси се специјални типови на микстури коишто се однесуваат како едната фаза.Тие се топат на константна температура и формираат течност на истото соединение.Алтернативно, со ладење на течностите кај еутектичките композиции ќе се сцврснат како униформни дисперзии, малечки мешани кристали од истото соединение. Наспроти кристалните супстанци,[[стаклените]]не поседуваат точка на топење; кога се загреваат тие преидуваат во мека [[стаклена транзиција]] и после преминуваат во [[вискозна течност]]. Ако продолжи загревањето,тие постапно омекнуваат коишто се одликува со [[точка на омекнување]]. ==Намалување на точка на мрзнење== {{Главна|Freezing-point depression}} Точката на мрзнење на [[раствор]] се намалува кога ќе и се додаде друго соединение, што значи дека [[растворот]]има пониска точка на мрзнење отколку чистиот растворувач. Овој фонемен се користи во технички апликации за да се избегне смрзнувањето, на пример со додавање на сол или етилен гликол во вода. ==Карнеловиот закон== Во [[органската хемија]] '''Карнеловиот закон''', потврден во 1882 од Томас Карнели, стои дека ''високата [[молекуларна симетрија]] е поврзана со високата точка на топење''.<ref>{{Наведено списание |title= Melting Point and Molecular Symmetry |journal= Journal of Chemical Education |page= 724 |volume= 77 |issue= 6 |year= 2000 |doi= 10.1021/ed077p724 |author=Brown, R. J. C. & R. F. C.|bibcode = 2000JChEd..77..724B }}</ref> Карнели го базирал неговиот закон на исптувања на 15,000 хемиски супстанци,На пример, за три [[структурни изомери]] со [[молекуларна формула]] C₅H₁₂ точката на топење расте во сериите [[изопентан]] −160&nbsp;°C (113 K) [[n-пентан]] −129.8&nbsp;°C (143 K) and [[неопентан]] −16.4&nbsp;°C (256.8 K).<ref>[[#Haynes|Haynes]], pp. 6.153–155.</ref> Исто така и кај [[кслиените]] и [[дихлоробензените]]точката на топење расте по редослед метаорто и потоа пара. [[Пиридин]]от има помала симетрија од [[бензените]] и соодветно пониска точка на топење, но точката на топење повторно се зголемува кај [[диазин]]ите и [[триазин]]ите. Многу циклични соединенија како [[адамантан]] и [[кубан]] со висока симетрија имаат релативно висока точка на топење. Високата точка на топење резултира од високата [[топлина на соединување]] и ниска [[ентропија на соединување]] или комбинација од дветте. Во високо симтеричните молекули кирсталната фаза е густо спакувана со доволен број меѓумолекулски интеркации и висока енталпија која ја менува топењето ==Предвидување на точка на топење на супстанци== Како додадок на предвидувањето на точката на топење на кристалните материјали првпат е поставено во 1910 од [[Frederick Lindemann]]<ref name="Lindemann1910">{{Наведено списание |author=Lindemann FA |title=The calculation of molecular vibration frequencies |journal=Physik. Z. |volume=11 |year=1910 |pages=609–612 |authorlink=Frederick Lindemann}}</ref> Идејата позади теоријата беше да се набљудуваат средните амплитуди од термалните вибрации коишто се зголемуваат со зголемувањето на температурата. Топењето почнува кога амплитудата на вибарацијата станува доволно голема да ги одвои атомите во истиот простор. Во '''Лидеманиовиот критериум''' стои дека топењето е очекувано кога коренот на амплитудата на вибарцијата ја надмниува долната граница. Предпоставувајќи дека сите атоми во кристалот вибрираат со иста фрекфренција ''ν'', и средната топлинска енергија може да се предтави со равенката[[equipartition theorem]] as<ref name=Sorkin>Sorkin, S., (2003), [http://phycomp.technion.ac.il/~phsorkin/thesis/thesis.html Point defects, lattice structure, and melting] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161005221157/http://phycomp.technion.ac.il/~phsorkin/thesis/thesis.html |date=2016-10-05 }}, Thesis, Technion, Israel.</ref> :<math>E = 4\pi^2 m \nu^2~u^2 = k_B T</math> ''m'' - [[атомска маса]], ''ν'' - [[фрекфренција]], ''u'' средна вибрациона амплитуда, k_B - [[Boltzmann constant]], и ''T'' - [[апсолутна температура]]. Кога граничната вредност ''u²'' е ''c²a²'' каде ''c'' е [[Линдеманова константа]] и''a'' е [[атомски пристор]], тогаш точката на топење може да се претстави како :<math> T_m = \cfrac{4\pi^2 m \nu^2 c^2 a^2}{k_B}</math> Други често употребувани равенки од Линдеманиовиот кретериум се is<ref name=Hofmann>{{Наведена книга|author=Philip Hofmann|title=Solid state physics: an introduction|url=http://books.google.com/books?id=XfIpxi4kcM4C&pg=PA67|accessdate=13 March 2011|year=2008|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3-527-40861-0|page=67|archive-date=2015-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321072209/http://books.google.com/books?id=XfIpxi4kcM4C&pg=PA67|url-status=dead}}</ref> :<math>T_m = \cfrac{m \nu^2 c^2 a^2}{k_B}</math> Од равенксата за [[Debye фрекфренција]] за''ν'', ние имаме :<math>T_m = \cfrac{2\pi m c^2 a^2 \theta_D^2 k_B}{h^2}</math> каде θ_D е[[Debye температура]] и ''h'' е [[Планкова константа]]. Вредноста ''c'' се движи во ранг од 0.15-0.3 за најголем број на материјали<ref name=Nelson>Nelson, D. R., (2002), [http://books.google.com/books?id=YtYFAqswRzUC&printsec=frontcover Defects and geometry in condensed matter physics], Cambridge University Press, ISBN 0-521-00400-4</ref> ==Отворени подадоци за точка на топење== Во фебрурари 2011<ref name=Bradley>Bradley, J-C., (2011), [http://usefulchem.blogspot.com/2011/02/alfa-aesar-melting-point-data-now.html Alfa Aesar melting point data now openly available]</ref> [[Alfa Aesar]] ослободи над 10,000 точки на топење на соединенија од нивнот каталог како [[отворени податоци]]. Овие податоци се лесно достапни и можат да се симнат од интернет<ref name=BradleyLang>[http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/download.php Open Melting Point Datasets] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111103061157/http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/download.php |date=2011-11-03 }}. Lxsrv7.oru.edu. Посетено на 13 September 2013.</ref> Овие податоци може да се употребат за да се создаде [[рандом форест]] модел за предвидување на точка на топење<ref name=Lang>Bradley, J-C. and Lang A.S.I.D. (2011) [http://onschallenge.wikispaces.com/MeltingPointModel010 Random Forest model for melting point prediction] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170731052014/http://onschallenge.wikispaces.com/MeltingPointModel010 |date=2017-07-31 }}. onschallenge.wikispaces.com</ref> познати како слободни за употреба.<ref name=LangGuha>[http://www.qsardb.org/repository/predictor/10967/104?model=rf Predict melting point from SMILES]. Qsardb.org. Посетено на 13 September 2013.</ref> Отоврени податоци за точка на топење се исто така достапни и од [[Nature Precedings]] .<ref name=Williams>[http://precedings.nature.com/documents/6229/version/1 ONS Open Melting Point Collection] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110815142737/http://precedings.nature.com/documents/6229/version/1 |date=2011-08-15 }}. Precedings.nature.com. Посетено на 13 September 2013.</ref> ==Поврзано== * [[Список на елементите според точката на топење]] * [[Точки на топење на елементите (податоци)]] * [[Фаза (материја)|Фази на материјата]] * [[Тројна точка]] * [[Топење]] * [[Топлина]] * [[Притисок]] * [[Фазен дијаграм]] ==Наводи== {{reflist|30em}} ==Bibliography== *{{Наведена книга|ref=Haynes|editor=Haynes, William M.|year=2011|title= CRC Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_e9l0|edition=92nd|publisher= CRC Press|isbn=1439855110}} ==Надворешни врски== * [http://www.archive.org/details/meltingboilingpo01carnuoft Melting and boiling point tables vol. 1] by Thomas Carnelley (Harrison, London, 1885–1887) * [http://www.archive.org/details/meltingboilingpo02carnuoft Melting and boiling point tables vol. 2] by Thomas Carnelley (Harrison, London, 1885–1887) * [http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/ ONS melting point explorer] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111214110324/http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/ |date=2011-12-14 }} Over 10,000 [[Open Data]] melting points. {{State of matter}} {{DEFAULTSORT:Melting Point}} [[Категорија:Атмосферска термодинамика]] [[Категорија:Концепти во физиката]] [[Категорија:Фазни премини]] [[Категорија:Гранични температури]] [[Категорија:Физички величини]] f6nre6ouw3yligm184kwatj9dgo7qvs 0 9141 5601095 5209024 2026-07-27T14:57:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601095 wikitext text/x-wiki :''За рудникот со исто име видете [[Стрмош (рудник)]]'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Стрмош | слика = Поглед на Стрмош 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Стрмош | општина = {{општинскигрб|Општина Пробиштип}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = | население = 216 | година = 2002 | поштенски број = 2210 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 475 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=58 | lat_sec=54 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=09 | lon_sec=45 | слава = | мрежно место = | карта = Стрмош во Општина Пробиштип.svg }} '''Стрмош''' — село во [[Општина Пробиштип]], во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипскиот регион]], во околината на градот [[Пробиштип]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Улица во Стрмош.jpg|мини|300п|лево|Улица во селото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Пробиштип]], недалеку од самиот град [[Пробиштип]] во западна насока, на оддалеченост од околу 4 километри, поради што селото припаѓа на рурбалната зона на средишното место.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=289}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 475 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото се стигнува преку [[Регионален пат 1205|регионалниот пат 1205]], преку исклучување во самиот град [[Пробиштип]]. == Историја == Подрачјето на Стрмош е населено уште од [[Рано христијанство|старохристијанско]] време, за што сведочи наоѓалиштето [[Преслап (Стрмош)|Преслап]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|323}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Стопански објект во Стрмош.jpg|мини|300п|десно|Стопански објект во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 5,6&nbsp;км², при што преовладува обработливото земјиште со површина од 387 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 132 хектари, додека шумско земјиште нам.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото има полјоделска функција. Во него работат услужни објекти и има фабрички погон.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|260 |1953|291 |1961|345 |1971|340 |1981|329 |1991|311 |1994|315 |2002|294 |2002|216 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Стрмош живееле 240 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 222.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Плешенци имало 264 жители, сите [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 130-131.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, населено со македонско население. Така, во 1961 година броело 345 жители, а во 1994 година имало 315 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Стрмош живееле 294 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 ноември 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 216 жители, од кои 210 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|240|264|260|291|345|340|329|311|315|294|216}} === Родови === Стрмош е македонско село.<ref>{{Наведена книга|title=Злетовска област. Географско-историски осврт|last=Апостолов, Александар, Кондев, Тодор и Апостол Керамидчиев|first=|publisher=|year=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1970-тите, родови во селото се: ''Џикевци'', ''Черкесци'', ''Царци'', ''Ѓотларци'', ''Чивутци'' и ''Маџарци'', семејствата што припаѓаат на овие родови за нив велат дека се староседелци кои отсекогаш живееле во ова село. Но, според друго предание 6-7 семејства припаѓаат на доселеници од [[Прилепско|прилепскиот крај]], а 5-6 семејства се доселеници од [[Горна Пчиња]]. <!--=== Иселеништво ===--> == Општествени установи == * [[ПУ „Никола Карев“ - Стрмош|Основно училиште „Никола Карев“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Никола Карев“ - Пробиштип]] * Месна заедница <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:ОУ „Никола Карев“ - Стрмош.jpg|Основното училиште Податотека:Игралиште во Стрмош.jpg|Спортско игралиште Податотека:Управен објект во Стрмош.jpg|Управен објект </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Стрмош било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Пробиштип]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што биле споени поранешните општини, Пробиштип и [[Општина Злетово|Злетово]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пробиштип. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Пробиштип. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Пробиштип. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Пробиштип, во која покрај селото Стрмош, се наоѓале и селата Горни Стубол, Гризилевци, Добрево, Долни Стубол, Дренак, Калниште, Кундино, Марчино, Неокази, Петршино, Плешенци и Пробиштип. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Плешенци, во која влегувале селата Горни Стубол, Долни Стубол, Дренак, Плешенци, Петршино и Стрмош. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1540 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 208 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 209 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1198|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130185729/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1198|archive-date=2022-11-30|dead-url=|accessdate=30 ноември 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Преслап (Стрмош)|Преслап]] — старохристијанска црква. ;Цркви * [[Црква „Св. Петка“ - Стрмош|Црква „Св. Петка“]] — главна селска црква, уште во изградба. ;Споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|title=Споменици {{!}} Општина Пробиштип|language=mk-MK|accessdate=2022-11-30|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523172442/http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|url-status=dead}}</ref> * Спомен-плоча посветена на М. Јадрев Златко ;Реки * [[Киселица (Злетовска Река)|Киселица]] — мала река низ селото <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Св. Петка“ - Стрмош.jpg|Поглед на црквата Податотека:Киселица низ Стрмош.jpg|Реката Киселица низ селото Податотека:Спомен-плоча во Стрмош.jpg|Спомен-плоча во селото </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Панорама на Стрмош.jpg|Панорама на селото Податотека:Поглед во Стрмош.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Стрмош 3.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Стрмош.jpg|Дел од селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Пробиштип]] * [[Пробиштип]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Strmoš}} {{Општина Пробиштип}} [[Категорија:Стрмош| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пробиштипски села]] [[Категорија:Села во Општина Пробиштип]] ah0ynyk8ek4qha8846vv2c8c3yk6fsu 0 9147 5601368 5472554 2026-07-28T11:01:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601368 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Турско Рудари | слика = Куќи во селото Турско Рудари.jpg | големина на слика = 300п | опис = Куќи во селото Турско Рудари | општина = {{општинскигрб|Општина Пробиштип}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипско]] | население = 153 | година = 2002 | поштенски број = 2210 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 540 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=58 | lat_sec=50 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=15 | lon_sec=23 | слава = [[Илинден]] | мрежно место = | карта = Турско Рудари во Општина Пробиштип.svg }} '''Турско Рудари''' — село во [[Општина Пробиштип]], во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипскиот регион]], во околината на градот [[Пробиштип]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1519 г.), најпрвин како '''Рударе''' или '''Рудар''' што потекнува од рударските јами од кои во минатото се ископувала руда, сместени во негова непосредна близина. Додавката „Турско“ веројатно потекнува од периодот под отоманска власт кога македонското население целосно се иселило и во него се доселиле Турци, како и од потребата да се разликува од селото [[Шопско Рудари]] во околината на [[Кратово]]. Ова име останало и денес, иако во него повеќе нема Турци.<ref name="именување">{{наведена книга|last=Иванова|first=Олга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|accessdate=1 декември 2022|year=2014|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|location=Скопје|pages=186}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Чешма во Турско Рудари.jpg|мини|300п|лево|Селската чешма во селото]] Селото се наоѓа во источниот дел на територијата на [[Општина Пробиштип]], од левата страна на [[Злетовска Река]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Кочани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=305}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 540 метри. Од градот [[Пробиштип]], селото е оддалечено 10,5 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е поврзано со локален асфалтен пат од соседното село [[Злетово]], кој подоцна води и кон кочанското село [[Рајчани]]. Турско Рудари се наоѓа на половина пат меѓу селата [[Злетово]] и [[Шталковица]]. Сместено е на просторот каде [[Шталковска Река]] излегува од својата клисура и почнува да тече по брановидна рамнина од нејзината десна страна сè до своето устие во Злетовска Река. Самата населба се наоѓа од двете страни на Шталковска Река и е од збиен тип. Поради планинскиот венец Пударница, Турско Рудари е заштитено од студените ветрови од север. Низ селото минува стариот каравански пат Кратово-Кочани. == Историја == Иако самото име на селото Турско Рудари упатува на тоа дека населбата настанала за време на турскиот период, историските факти откриваат дека истата постоела и пред отоманското освојување. Имено, меѓу Турско Рудари и соседните села Шталковица и [[Рајчани]], и денес се наидува на ниски рударски јами во кои се влегува со лежење. Покрај тоа, во јамите се откриени [[чекан]]и со кои е копана рудата, потоа дрвени корита и [[санка|санки]] со кои рудата е извлекувана на површина. За неговото постоење и во [[Среден век|средниот век]] сведочеле и трите полуразрушени рударски кули, слични на кратовските, кои постоеле меѓу двете светски војни, а со иселувањето на Турците биле разрушени и употребени за изградба на куќите на доселениците. Потврда за тоа дека во непосредна близина на селото се копала руда е и тоа што во еден документ, кодекс на султанот [[Сулејман Величествениот]] од 1536 година, било наведено следново: <blockquote>„Во рудникот Косел во Кратово има добри и згодни јами, кои можат да бидат паун (ровови што содржат руда) заради што многу луѓе сакале да ги оживеат и тие да проработат. Сега во споменатиот рудник започнало да се копа во 17 јами, па, ако Бог даде, во секоја ќе се стигне до руда.“</blockquote> Месноста Косел што се спомнува во кодексот на Сулејман Величествениот не се наоѓа во Кратово, туку во Кратовската нахија во која административно припаѓа селото Турско Рудари. Денес, маалото на ова село од коешто се гледаат старите рудокопи се нарекува Косел. Во пописниот турски дефтер од 1570 година, селото е именувано како Рудари и во него не се појавува нехристијанско население. Во околните села сè уште е сочувано преданието дека до пред 2-3 века во селото живееле [[Македонци]]. Нивните христијански гробишта се низводно на реката и се именувани како стари гробишта, каде што во минатото имало и црквичка. Кон крајот на XVII век, веројатно по [[Карпошово востание|Карпошовото востание]] и пустошењата на [[Кримски Татари|Кримските Татари]], населбата била напуштена и во неа се населиле Турци од [[Овче Поле|Овчеполието]]. Нешто подоцна, во селото се доселиле и Турците од селото [[Трипатанци]], коешто се наоѓа 5-6&nbsp;километри југозападно, на левиот брег на Злетовска Река. Под притисок на доселените Турци, месното население започнало да го напушта селото. Последните три семејства од селото кои живееле во маалото Косел во почетокот на XIX век се иселиле. Познато е дека последното семејство се преселило во селото [[Бунеш]]. Со тоа, селото било претворено во населба населена исклучиво со Турци, во којашто имало [[џамија]], турбе и високи огради околу домовите. == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 10,5&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 488 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 263 хектари, додека шумско земјиште нема.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Местоположбата на селото, сместено на границата меѓу ридско-планинско земјиште обраснато со треви и шума и релативно пространата рамнина од двете страни на Шталковска Река, е предодредено за [[земјоделство]] и [[сточарство]], додека [[рударство]]то, кое било развиено во средниот век, е запуштено. Турските пописни дефтери од 1570 година преку даночните задолженија од 6.600 акчиња за само 43 домаќинства покажуваат значаен развој на земјоделството. Меѓу другото, оданочени биле 49 товари мешано жито, 40 товари [[пченица]], 4 товари [[обичен граор|граор]], како и 1.788 акчиња ушур од [[шира]]. Исто така, се одгледувало и [[лозје]], [[бостан]], [[свилена буба]] и [[пчели]]. Во селото имало и пет воденици, од кои три на Ламбо Никола, една на Нове Петко и неговиот син Стево, и една на Пири, син на Мустафа. Без оглед на промената на етничкиот состав на населението во селото низ вековите, во него отсекогаш се одгледувал висококвалитетен [[тутун]], а се чувал и значаен број на [[коза|кози]] сè до нивното уништување. Меѓутоа, со иселувањето на Турците во третата декада на XX век, доселениците кои главно потекнувале од високопланинските села и претежно се занимавале со сточарство започнале да ја менуваат својата производствена ориентација. Сточарството започнало да се запоставува, а населението сè повеќе се занимавало со [[полјоделство]]. Бројот на земјоделски стопанства во 1960 година изнесувал 51 и до 1991 година се намалил на 41 стопанство. Бројот на овци во 1960 година изнесувал 460 грла, а во 1991 година бил речиси двојно намален на 242 грла. Од земјоделските култури, денес најмногу се произведува жито, односно [[пченка]] и [[јачмен]], а од индустриските култури тутун, [[памук]] и [[сончоглед]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|277 |1953|297 |1961|284 |1971|225 |1981|224 |1991|172 |1994|172 |2002|185 |2021|153 }} Од првите верификувани пописни податоци од 1570 година, во селото имало 35 христијански домаќинства, 8 турски домаќинства и 29 неженети лица. Последните неколку македонски семејства се иселиле во првите години од XIX век. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Турско Рудари имало 350 жители, сите [[Турци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 223.]</ref> Според некои извори, 15 семејства во тоа време биле потомци на турски доселеници од [[Трипатанци]], 5 семејства биле бегалци од [[Босна (регион)|Босна]] и [[Бугарија]], а 3 семејства биле на Албанци доселени од Кумановско. Со иселувањето на Турците, најпрво по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]], а целосно во третата декада од XX век, започнало доселување на население од високопланинските села од [[Осоговски Планини|Осоговскиот масив]].<ref name="злетовско">Апостолов, Александар, Кондев, Тодор, Керамидчиев, Апостол, Василевски, Ангел, Арсениевски, Лазо и Домазетовски, Стоимир. „Злетовска област, географско-историски осврт“. Скопје, 1974. стр. 82-83.</ref> Во текот на XX век, селото броело од 200-300 жители, но во последните декади е забележително намалување поради иселувањето најмногу во [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]], [[Злетово]] и [[Пробиштип]]. Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]] и 50 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и е населено со македонско население. Тоа, во 1961 година имало 284 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 172 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 185 жители, сите [[Македонци]]. Бројот на домаќинства изнесувал 54, а бројот на живеалишта 95.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=22 декември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 153 жители, од кои 133 [[Македонци]], 4 [[Македонски Роми|Роми]] и 16 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|350|—|277|297|284|225|224|172|172|185|153}} === Родови === Турско Рудари е македонско село. Со оглед на тоа што населението е доселено од високопланинските села, родовите потекнуваат од местата од каде што семејствата се доселиле.<ref name="злетовско"/> Според истражувањата од 1970-тите, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Малогорци'' се од [[Кнежево]], ''Карајовановци'' од [[Каврак]], ''Стамболијци'', ''Татарци'', ''Клинчаревци'' и ''Мурџовци'' од [[Мушково]], ''Валавичари'', ''Кацарци'', ''Шушњарци'', ''Карадаци'' и ''Тоневци'' од [[Којково]], а ''Порјасци'', ''Карашовци'', ''Деспотовци'' и ''Велкови'' од [[Јамиште]]. Останатите семејства се доселиле од селата [[Зеленград]], [[Близанци]], [[Лесново]], [[Добрево]], [[Нежилово (Кратовско)|Нежилово]] и други. <!--=== Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Месна заедница == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Турско Рудари било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Пробиштип]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што биле споени поранешните општини, Пробиштип и [[Општина Злетово|Злетово]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Злетово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Пробиштип. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Пробиштип. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Злетово, во која покрај селото Турско Рудари, се наоѓале и селата Бунеш, Древено, Зеленград, Злетово, Јамиште, Лесново, Луково, Ратавица, Трипатанци и Шталковица. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Турско Рудари, во која влегувале селата Бунеш, Рајчани, Турско Рудари и Трипатанци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 91 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 99 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1229|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202201616/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1229|archive-date=2022-12-02|dead-url=|accessdate=2 декември 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * [[Црква „Св. Димитриј“ - Турско Рудари|Црква „Св. Димитриј“]] — главната селска црква по патот источно од селото; камен-темелник удрен во март 2019 г.;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/1257-2019-03-11-14-09-42 |title=Освет на камен темелник за изградба на црква посветена на „Св. вмч. Димитриј Солунски“ во с. Рудари, злетовско – Општина Пробиштип |accessdate=2019-06-02 |archive-date=2019-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602123503/http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/1257-2019-03-11-14-09-42 |url-status=dead }}</ref> ;Споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|title=Споменици {{!}} Општина Пробиштип|language=mk-MK|accessdate=2022-12-01|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523172442/http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|url-status=dead}}</ref> * Спомен-плоча посветена на загинати борци во НОБ ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=81}}</ref> * [[Шталковска Река]] — помала река низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Споменик на НОБ во Турско Рудари.jpg|Спомен-плоча на НОБ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Турско Рудари.jpg|Главната селска црква „Св. Димитриј“ </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Турско Рудари == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Пробиштип]] * [[Пробиштип]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Литература * Спахо, Фели. „Турски рударски закони“. Гласник земаљског музеја. Сарајево, 1913. * Апостолов, Александар, Кондев, Тодор, Керамидчиев, Апостол, Василевски, Ангел, Арсениевски, Лазо и Домазетовски, Стоимир. „Злетовска област, географско-историски осврт“. Скопје, 1974. * „Пописи становништва и домаћинстава 1958-1981. Савезни завод за статистику БГД. * „Турски пописни дефтери“. Архив на Македонија. 1570. == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Tursko Rudari}} {{Општина Пробиштип}} [[Категорија:Турско Рудари| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пробиштипски села]] [[Категорија:Села во Општина Пробиштип]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] pzz5u26a832u6j9tehrc7kk63rn6trw 0 9150 5601271 5209177 2026-07-28T03:38:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601271 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Трипатанци | слика = Поглед на Трипатанци 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Трипатанци | општина = {{општинскигрб|Општина Пробиштип}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипско]] | население = 65 | година = 2002 | поштенски број = 2210 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 390 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=55 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=12 | lon_sec=25 | слава = | мрежно место = | карта = Трипатанци во Општина Пробиштип.svg }} '''Трипатанци''' — село во [[Општина Пробиштип]], во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипскиот регион]], во околината на градот [[Пробиштип]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во {{римски|15}} век, најпрвин како '''Горно Бучиште''' (селото [[Бучиште]] е во непосредна околина), а подоцна како Трипатанци. Името може да означува „три реки“ или пак „три пата“. Како друго можно објаснување е дека е изведено од исчезнатата именка трепот, која означувала [[топола]].<ref name="именување">{{наведена книга|last=Иванова|first=Олга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|accessdate=1 декември 2022|year=2014|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|location=Скопје|pages=176-177}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорамски поглед на селото Трипатанци.jpg|мини|300п|лево|Панорамски поглед на селото Трипатанци]] Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Пробиштип]], недалеку од патот [[Пробиштип]]-[[Штип]] или [[Кочани]] и од левата страна на [[Злетовска Река]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=300-301}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 390 метри.<ref name="енциклопедија" /> До самото село поминува [[Регионален пат 1205|регионалниот пат 1205]], од каде има исклучување со асфалтен пат до самото село. == Историја == Подрачјето на Трипатанци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочи наоѓалиштето [[Селиште (Трипатанци)|Селиште]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|323}}</ref> За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]], од селото Трипатанци имало еден доброволец кој бил дел од [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 883.</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 4,9&nbsp;км², при што преовладува обработливото земјиште со површина од 251 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 180 хектари, додека шумско земјиште нема.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|265 |1953|297 |1961|295 |1971|292 |1981|244 |1991|198 |1994|203 |2002|126 |2021|65 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Трипатанци живееле 160 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 222.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, населено со македонско население. Тоа, во 1961 година броело 295, а во 1994 година 203 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Трипатанци живееле 126 жители, од кои 125 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Срби|Србин]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 јануари 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 65 жители, од кои 55 [[Македонци]] и 10 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|160|—|265|297|295|292|244|198|203|126|65}} === Родови === Трипатанци е македонско село.<ref>{{Наведена книга|title=Злетовска област-Географско-историски осврт|author=Апостолов Александар|author2=Кондев Тодор|publisher=|author3=Апостол Керамидчиев|year=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1970-тите, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Гољаци'' (4 к.), доселени се од околината на [[Јанина]], [[Епир (област)|Епир]] во [[Грција]]. Од околината на Јанина пребегнал некојси Баба Јања со неговите четири сина; ''Варадинци'' (4 к.), ''Рајчанци'' (3 к.) и ''Црнчевци'' (7 к.), доселени се во различен период од селото [[Рајчани]] кај [[Кочани]]; ''Рудевци'' (4 к.) и ''Крстевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Јамиште]]; ''Прелатановци'' (6 к.), доселени се од селото [[Пуздерци]]; ''Дедо Велковци'' (3 к.) и ''Стрмошанци'' (2 к.), доселени се од селото [[Стрмош]]; ''Узуновци'' (2 к.), доселени се од селото [[Филиповци]] кај [[Кратово]]; ''Јорданинци'' (2 к.), доселени се од селото [[Карбинци]] кај [[Штип]]; ''Сорливци'' (2 к.) и ''Маџар'' (1 к.), доселени се, но не знаат од каде. <!--=== Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Трипатанци било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Пробиштип]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што биле споени поранешните општини, Пробиштип и [[Општина Злетово|Злетово]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пробиштип. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Пробиштип. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Пробиштип. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Злетово, во која покрај селото Трипатанци, се наоѓале и селата Бунеш, Древено, Зеленград, Злетово, Јамиште, Лесново, Луково, Ратавица, Турско Рудари и Шталковица. Во периодот 1950-1952, селото било дел на некогашната општина Турско Рудари, во која влегувале селата Бунеш, Рајчани, Турско Рудари и Трипатанци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1564 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на приватен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 109 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 106 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1222|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201181054/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1222|archive-date=2022-12-01|dead-url=|accessdate=1 декември 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Селиште (Трипатанци)|Селиште]] — средновековна населба. ;Споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|title=Споменици {{!}} Општина Пробиштип|language=mk-MK|accessdate=2022-12-01|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523172442/http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|url-status=dead}}</ref> * Спомен-плоча посветена на В. Николов Атанасов. ;Реки * [[Злетовска Река]] — река во близина на селото <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Трипатанци == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Поглед во Трипатанци.jpg|Поглед во селото Податотека:Панорамски поглед на селото Трипатанци 2.jpg|Поглед на селото со околината Податотека:Поглед на Трипатанци.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поранешна чешма во Трипатанци.jpg|Поранешна селска чешма Податотека:Сретсело на Трипатанци.jpg|Сретселото Податотека:Традиционална куќа во Трипатанци.jpg|Традиционална куќа Податотека:Чешма во Трипатанци.jpg|Селска чешма </gallery> == Поврзано == * [[Општина Пробиштип]] * [[Пробиштип]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Tripatanci}} {{Општина Пробиштип}} [[Категорија:Трипатанци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пробиштипски села]] [[Категорија:Села во Општина Пробиштип]] heq0incrgom8xsbiotumearvxw67vcj 0 11766 5601204 5467437 2026-07-27T19:39:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601204 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Теарце | регион= | општина=[[Општина Теарце|Теарце]] | население=3.038 | поштенски број=1224 | надморска височина=540 | географска широчина=42° 4' 27" сев. ш. | географска должина=21° 3' 9" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=4 | lat_sec=27 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=3 | lon_sec=9 | мрежно место= | карта = Теарце во Општина Теарце.svg }} '''Теарце''' — [[село]] во [[Општина Теарце]], во областа [[Долен Полог]], северозападна [[Македонија]] и седиште на истоимената општина. == Географија и местоположба == [[Податотека:Opština_Tearce.JPG|алт=Opština Tearce.JPG|лево|мини|Зградата на [[Општина Теарце]]]] Теарце се наоѓа во [[Полог|Долен Полог]], во североисточниот дел на [[Македонија]]. Денес во состав на селото се наоѓа и поранешното село [[Отушиште]], кое порано било посебно село, но подоцна со растот на двете села се споило со него. Теарце е рамничарско село, на [[надморска височина]] од 540 метри. Од градот Тетово населбата е оддалечена 10 километри. Атарот е голем и зафаќа простор од 31,8&nbsp;км².<ref>Митко Панов, Енциклопедија на селата во Република Македонија, стр.295</ref> == Историја == Според турски документи од [[1628]] година село Техарче и бјузјург се наоѓало во вилаетот Калканделен (Тетово) и било населено од 84 семејства (ханиња). За време на [[Втората светска војна]] и бугарската окупација, селото било преименувано во '''Пејчиново''', во чест на [[Кирил Пејчиновиќ]], кој е од Теарце.<ref>{{наведена книга|last=Trifunovski|first=Jovan F.|title=Polog (Etudes Anthropogeographiques)|publisher=Academie Serbe des Sciences et des Art|location=Belgrad|date=1976|edition=1|language=fr}}</ref> На крајот на {{Римски|19}} век, селото е дел од полошката нахија во Тетовската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|2351 |1953|2546 |1961|2883 |1971|3509 |1981|4004 |1991|1475 |1994|3766 |2002|3974 |2021|3038 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Теарце живееле 1.200 жители, од кои 600 [[Македонци]] и 600 [[Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.210.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Теарце имало 648 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, стр.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]], во [[1929]] година Теарце имало 224 куќи и 1327 жители, [[Македонци]], [[Албанци]], [[Турци]].<ref>Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.24</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]] и 600 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година селото има 2.883 жители, од кои 1.353 [[Македонци]], 805 [[Албанци]], 652 [[Турци]], 6 [[Срби]] и 21 останат. Во [[1994]] година селото има 3.766 жители, од кои 1.100 [[Македонци]], 2.123 [[Албанци]], 461 [[Турци|Турчин]], 62 [[Роми]], 18 [[Срби]] и 2 останати. Според пописот на населението на Македонија од [[2002]] година, селото има 3.974 жители и 550 домаќинства што го прави едно од најголемите села во Полошката Котлина.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Населението од ова село се состои од 1.085 [[Македонци]], од кои 543 [[Македонци]] мажи и 542 [[Македонци]] жени, потоа 2.310 [[Албанци]], 512 [[Турци]], 54 [[Роми]], 4 [[Срби]] и 9 останати. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3.038 жители, од кои 778 [[Македонци]], 1.748 [[Македонски Албанци|Албанци]], 376 [[Македонски Турци|Турци]], 39 [[Македонски Роми|Роми]], 7 [[Македонски Срби|Срби]], 3 останати и 87 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Теарце претставува типично мултиетничко село во кое живеат [[Македонци]], [[Албанци]], [[Турци]], [[Роми]]. На табелата е прикажан националниот состав на селото низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" |+Демографски преглед на Теарце низ годините !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''2.351''' |- |1953 |1.258 |802 |441 |35 |— |7 |— |3 |— |'''2.546''' |- |1961 |1.353 |805 |652 |... |— |6 |— |21 |— |'''2.883''' |- |1971 |1.339 |1.479 |583 |81 |— |2 |— |1 |— |'''3.509''' |- |1981 |1.270 |2.081 |523 |107 |— |6 |— |17 |— |'''4.004''' |- |1991 |1.279 |13 |53 |103 |— |9 |— |18 |— |'''1.475''' |- |1994 |1.100 |2.123 |461 |62 |— |18 |— |2 |— |'''3.766''' |- |2002 |1.085 |2.310 |512 |54 |— |4 |— |9 |— |'''3.974''' |- |2021 |778 |1.748 |376 |39 |— |7 |— |3 |87 |'''3.038''' |} === Родови: === Како еден од најстарите албански родови во селото се споменува родот ''Гопере''. Доселени се од северна [[Албанија]], во втората половина на XVIII век.<ref>Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014&nbsp;г., 10 стр.</ref> === Родови === Теарце е мешано село. Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: '''Македонци:''' * ''Лешниковци (9 к.)'' '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (две семејства). * ''Војновци (9 к.)'' '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (три семејства). * ''Зургуловци (16 к.)'' '''староседелци'''. Во овој род некој земал за жена [[Власи|Влаинка]]. Имаат иселеници во [[Софија]] (две семејства) и во [[Берлин]] (едно семејство). * ''Продановци (8 к.)'' '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Бугарија]] (две семејства). * ''Плачковци (12 к.)'' '''староседелци'''. Порано биле еден род со ''Зургуловци''. * ''Буланџини (5 к.)'' '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Софија]] (едно семејство). * ''Салковци (2 к.)'' '''староседелци'''. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (три семејства). * ''Желкаровци (5 к.)'' '''староседелци'''. Порано биле еден род со ''Продановци''. * ''Соманги (4 к.)'' '''староседелци'''. * ''Топанчаровци (3 к.)'' '''староседелци'''. * ''Обловци (6 к.)'' '''староседелци'''. * ''Купузовци (2 к.)'' '''староседелци'''. Во селото има уште едни ''Купузовци'', со кои овие порано биле еден род. * ''Дојчиновци (2 к.)'' '''староседелци'''. Од овој род потекнувал познатиот [[Кирил Пејчиновиќ]]. * ''Купузовци (15 к.)'' '''староседелци'''. Порано биле еден род со претходните ''Купузовци''. * ''Столевци или Стамболџиевци (16 к.)'' '''староседелци'''. * ''Митревци или Кошаревци (4 к.)'' '''староседелци'''. * ''Тодоровци (9 к.)'' '''староседелци'''. Они се гранка од родот ''Зургуловци''. * ''Богдановци (1 к.)'' '''староседелци'''. Од нив има неколку изумрени семејства. * ''Тошановци (1 к.)'' '''староседелци'''. И од нив има неколку изумрени семејства. * ''Несторовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Вратница]]. * ''Сибиновци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Никушовци (5 к.), Србиновци (3 к.), Поповци (7 к.), Тивиљовци (1 к.), Стојановци (1 к.), Љумановци (3 к.), Велковци (6 к.), Малоќевци (1 к.), Ќосевци (1 к.), Терзинци (1 к.) и Богојновци (1 к.)'' сите се доселени од селото [[Јелошник]] во разни периоди. Некои се таму '''староседелци''', а други доселеници. Па така родот Љумановци подалечно потекло има од [[Љума]] во [[Албанија|северна Албанија]]. * ''Велковци или Бродани (5 к.)'' доселени се од селото [[Брод (Гора)|Брод]] во [[Гора (област)|Гора]], кај [[Призрен]]. Го знаат следното родословие: Тоде (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Ано-Јошо-Трпко-Велко, кој се доселил во селото. * ''Вучевци (12 к.)'' доселени се од некое место во околината на [[Вучитрн]] во [[Косово и Метохија|Косово]]. * ''Чајлановци (3 к.) и Никуш (1 к.)'' доселени се, но не знаат од каде. Во вториот род има изумрени семејства. * ''Марковци (1 к.), Матовци (1 к.) и Николовци (1 к.)'' доселени се од некое место во околината на Призрен во Косово. Последниот род е доселен во 1916 година. * ''Маркуќевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Брезно]]. Таму биле '''староседелци'''. * ''Момир (1 к.) и Живко (1 к.)'' доселени се од Тетово. Момир подалечно потекло има од [[Горно Јеловце]]. '''Албанци:''' * ''Фаризовци (8 к.), Џамбазовци (4 к.), Драљевци (5 к.), Метовци (9 к.), Првешовци (13 к.), Гоперовци (16 к.), Сакаларци (2 к.), Кука (2 к.), Нурчевци (5 к.), Ѓоковци (2 к.), Мунчевци (5 к.), Хидрот (2 к.), Курто (1 к.) и Лезо (1 к.)'' на сите потеклото им е од северна [[Албанија]]. Највеќе се доселени од [[Љума]] и [[Матија (округ)|Матија]]. Некои дошле директно во ова село, а некои прво се населиле по некои околни села. Па така родот ''Драљевци'' е доселен преку селото [[Церово (Тетовско)|Церово]]. '''Турци:''' * ''Мула Идриз (11 к.), Бановци (2 к.), Џакмановци (31 к.), Аџоларци (13 к.) и Чифлижанци (13 к.)'' родовите ''Џакмановци и Аџоларци'' се најстари турски родови во селото. Доселени се околу 1689 година, а живееле и неколку години во селото Нераште. Како место од каде се доселени се наведува местото [[Чакман]] во [[Мала Азија|Анадолија]]. Родот Чифлижанци е доселен од местото [[Токман]] во [[Мала Азија]]. Родот Бановци е доселен околу 1878 година. 7 турски семејства се иселиле во Турција. '''Черкези:''' * ''Черкезовци (2 к.)'' доселени се преку [[Србија]] од [[Кавказ]]. Старите жители на овој род зборувале на турски и черкески. Додека помладите почнале да го зборуваат и албанскиот јазик. '''Горанци:''' * ''Алија (1 к.)'' се доселил како печалбар од селото [[Јеловјане]]. Подалечно потекло од [[Гора (област)|Гора]]. '''Роми:''' * Во селото постоеле и две ромски родови. Се занимаваат со ковачки занает.<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Стопанство == == Општествени установи == ;Цркви * [[Црква „Св. Богородица“ - Теарце|„Св. Богородица“]]. Над селото се наоѓа местото '''Ќелија — градиште'''. Според сочуваните ѕидини и преданието тука се наоѓала старата црква ''Св. Богородица'' која сега е во урнатини . По ова предание археологот [[Блага Алексова]] во [[1954]] година извршила археолошко истражување и открила дека црквата е еднокорабна. Од пронајдената мермерна плоча во [[1975]] година се дознало дека црквата е изградена во периодот помеѓу [[1618]]-[[1622]] година. Жителите на село Теарце во [[1975]] година врз дел од темелите на старата црква, изградиле мала црквичка и до денешен ден во чест на празникот Голема Богородица на [[27 август|27]] и [[28 август]] приредуваат вечера за присутните гости коишто доаѓаат од околните села на [[Полог]] и иселените теарчани од [[САД]], [[Австралија]] и [[Европа]]. * [[Црква „Св. Никола“ - Теарце|„Св. Никола“]]. Според манастирскиот поменик на [[Лешочкиот манастир]], пишуван [[1841]]/[[1845|45]] година, пишува дека ''јеромонахот [[Кирил Пејчиновиќ]] е роден во село Теарце, а куќата му била близу до црквата Св. Никола''. Бидејќи денешната црква Св. Никола во Теарце е градена [[1866]] година, се смета дека таа е изградена на местото од постарата црква кои теарчани како мала и неугледна ја разурнале пред [[1866]] година. Живописана била од страна на [[Јосиф Радев Мажоски]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lazaropolee.blogspot.com/2009/02/blog-post_7514.html|title=Јосиф Радев Мажоски (18??-1919)|language=македонски|accessdate=2010-04-27}}</ref> од [[Лазарополе]]. * [[Црква „Св. Марена“ - Теарце|„Св. Марена“]] Веднаш под селото, во рамничарскиот дел имало тумба создадена од урнатини од црква. Меѓутоа кај теарчаните било сочувано преданието дека разурнатата црква била посветена на [[Света Марена]]. по ова предание во [[1954]] година [[Блага Алексова]] извршила раскопување и на местото ([[Марена (Теарце)|арх. лок. „Марена“]]) се најдени остатоци од мермерниот иконостас и мали фрагменти на фрескоживопис. Црквата била долга 10,2 м. и широка 5,90 м. околу неа имало гробови. Според мермерниот иконостас се смета дека потекнува од пред турскиот период. Во [[1980]] година жителите на село Теарце на дел од старите темели подигнале мала капела и на патрониот ден на [[30 јули]] го празнуваат ова светилиште. [[Податотека:Sv. Dimitrij od Tearce.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Димитрија Солунски“]] * [[Црква „Св. Димитрија Солунски“ - Теарце|„Св.вмч. Димитрија Солунски “]]. Во [[2000]] година православните верници од село Теарце покренале иницијатива за изградба на меморијален комплекс посветен на македонскиот преродбеник јеромонахот Кирил Пејчиновиќ роден во ова село, на старото вакалско место '''Збирало'''. Изградбата на црквата започнала на [[29 август]] [[2000]] година веднаш по празникот Голема Богородица. Со помош на иселените теарчани од градот Детроит - САД црквата била изградена во рекордно време. За време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната во 2001]] година била изгорена влезната врата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=11096|title=Опожарена вратата од црквата во Теарце|date=11 август 2002|publisher=А1|language=македонски|accessdate=2010-04-27}}</ref>, па поради тоа беа прекинати тамошните работи на внатрешното уредување за да продолжи во [[2005]] и да се изработи фрескоживописот. * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Теарце|„Св. Ѓорѓи“]]. Во селото сочувано е преданието дека на местото '''Крс''' што се наоѓа северно од селото, имало црква посветена на [[Свети Ѓорѓи]] и околу неа се наоѓале гробови. Во минатото жените на [[8 декември]] го посетувале разурнатото светилиште и делеле раздавачка за душа на починатите и палеле свеќи на еден камен. Во последниве децении, помладите генерации не го посетуваат ова светилиште. ;Џамии * [[Стара џамија (Отушиште)|Стара џамија]] — џамија од XIX век, сместена во Отушиште == Самоуправа и политика == === Археолошки наоѓалишта === Теарце ги има следниве [[археолошко наоѓалиште|археолошки наоѓалишта]]:<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Бигор Слатински]] — населба од доцната антика; *[[Градиште (Теарце)|Градиште]] — населба од доцната антика; *[[Железничка Станица (Теарце)|Железнича Станица]] — населба од римско време; *[[Марена (Теарце)|Марена]] — населба и црква од римско време и среден век; *[[Црквиште (Теарце)|Црквиште]] — црква и некропола од средниот век; === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 2010, 2011, 2012, 2013 и 2014 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 3.898 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == * [[Кирил Пејчиновиќ]] — македонски просветител од XIX век * [[Арсенија Дечанец]] — јеромонах од XIX век * [[Ристо Ѓорѓевски]] (24 март 1919 – Скопје, 16 април 1996) — македонски психолог и универзитетски професор * [[Јордан Симовски]] (1920 - 194?) — фудбалер на [[ФК Работнички]] и борец во [[НОБ]] * [[Махи Несими]] — политички аналитичар и публицист, поранешен новинар и амбасадор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.makfax.com.mk/_tools/article/96077/view|title=Махи Несими - годишен добитник на наградата “Мито Хаџи Василев - Јасмин“|last=Чочевски|first=Александар|date=21 декември 2009|publisher=Макфакс|language=македонски|accessdate=2009-12-22}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Здравко Серафимовски - Зевс]] (р. [[1951]]) — публицист и поранешен новинарски дописник == Култура и спорт == *[[ФК Бистрица (Теарце)]] — фудбалски клуб основан во 1930-тите == Поврзано == * [[Отушиште]] == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tearce.gov.mk/ Портал на Општина Теарце] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214225834/http://www.tearce.gov.mk/ |date=2007-12-14 }} *[http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=0A2E0A90EF05BC45BA3DA224B5A90B5F ''Зошто на Теарце уште во XIX век му љубоморел цел Полог''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161225162557/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=0A2E0A90EF05BC45BA3DA224B5A90B5F |date=2016-12-25 }} - репортажа на Дневник (23.12.2016) {{Општина Теарце}} [[Категорија:Теарце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Теарце]] kgz16526liemof2m2vq5r315fyrke8o 1 20520 5601049 5601048 2026-07-27T12:10:41Z Gurther 105215 /* За отповикувањето на целосната преработка */ Одговор 5601049 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} {{ВПМ}} Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата. :Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC) Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот. Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек --[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC) == Каузата на Александров == Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар? :: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија. 2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија. 3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,. Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC) :Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC) :Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC) :: "да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа"-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be? togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai :: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC) :::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. :::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC) :::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC) :::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|<span style="color:#f00">П<span style="color:#f70">ор<span style="color:#fb0">е<span style="color:#fc0">ч</span>а</span>не</span>ц</span>]]^{[[User talk:INkubusse|<i> A?</i>]]} 20:01, 3 март 2008 (UTC) ==brest-bot проверка на правопис== *'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски. *'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> ==Цитат на почетокот== Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] <small>([[User talk:Stanqo|разговор]])</small> 14:04, 30 март 2011 (CEST) :Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:10, 30 март 2011 (CEST) ::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] <small>([[User talk:Stanqo|разговор]])</small> 14:15, 30 март 2011 (CEST) == За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот == Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]]. Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи. Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше: # многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров; # исти или слични цитати повторени во повеќе раздели; # новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака; # извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис; # тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор; # тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор; # непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства; # повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија. Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија. Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат: # припадноста кон Македонија како роден крај и татковина; # употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс; # националното самоопределување на Александров; # неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија. Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла. Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација. Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања. Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок. Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори. Како главна изворна основа се употребени: * Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005; * Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014; * Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012; * Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010; * Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3; * Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020. Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија. Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 08:32, 27 јули 2026 (CEST) == За отповикувањето на целосната преработка == [[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени. Преработката опфати повеќе различни видови промени: # исправување и усогласување на хронологијата; # отстранување повторени и долги реторички цитати; # замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија; # попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари; # додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови; # разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување. Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи. Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови: * исправување на датумите и хронологијата; * замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори; * скратување на повторените реторички цитати; * внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција; * одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма. За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно: # документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија; # неговата припадност кон македонското револуционерно движење; # неговото застапување за автономна или независна Македонија; # различните оценки во релевантната историографија. Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:23, 27 јули 2026 (CEST) :[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], обично кога планирате масовна преобработка на голема статија подобро е предвреме да отворите дискусија. Вашата преобработка бриши потребни податоци за животот на Александров и го заменува со псевдоисториски наратив дека бил „Бугарин" [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 09:32, 27 јули 2026 (CEST) ::[[Корисник:Gurther|Gurther]], разбирам. Веројатно Ви изгледа дека со една масовна преработка сум се обидел да ја заменам постојната статија со однапред избран бугарски национален наратив и притоа сум отстранил важни делови од животот на Александров. ::Во право сте за едно важно нешто: пред толку обемна промена требаше најпрво да отворам дискусија и да ги предложам измените по раздели. Тоа беше мој пропуст и немам намера повторно еднострано да ја вратам целата верзија. ::Изгледа дека Вашата главна загриженост не е само стилот, туку дека изворите и формулациите го претставуваат Александров како Бугарин по пат на редакторски заклучок. Токму тоа сакам да го избегнеме. Не предлагам статијата да тврди дека тој бил „само Бугарин“, ниту да се премолчат неговата припадност кон македонското револуционерно движење и неговата програма за автономна или независна Македонија. Предлагам одделно и со извори да се претстават: ::неговото потекло и дејност во Македонија; ::неговата политичка програма за автономна или независна Македонија; ::документите во кои употребува бугарска национална терминологија; ::различните оценки во македонската, бугарската и меѓународната историографија. ::Би Ве замолил да ми помогнете да разберам две конкретни работи: кои неопходни биографски податоци биле избришани и кои точно реченици ги сметате за псевдоисториски? Ако ги посочите, подготвен сум да ги вратам неспорно потребните податоци и да ги отстранам или преформулирам сите реченици што звучат како сопствен заклучок. ::Како би можеле да го претставиме документарниот материјал за неговата национална терминологија без да го премолчиме, но и без Википедија да заземе страна во националниот спор? И како би било најнеутрално да се објасни дека политичката цел за независна Македонија и националното самоопределување не се нужно исто прашање? ::Дали би било неразумно да ја оставиме старата верзија како основа и да ги разгледуваме предложените промени една по една, почнувајќи со најмалку спорните: хронологијата, мртвите врски, повторените цитати и замената на слабо означените извори со академски и архивски изданија? ::Не барам мојот целосен текст да биде прифатен. Барам да утврдиме кои факти и формулации можат да се поткрепат со најдобрите достапни извори и да изградиме верзија што нема да биде ниту бугарски, ниту македонски национален наратив, туку неутрална енциклопедиска статија. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:51, 27 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], при вашето уредување дали употребувате Чат-џпт или други ВИ? [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:32, 27 јули 2026 (CEST) ::::Не, тоа е природна глупост, а не вештачка интелигенција. Но кои конкретни податоци се избришани и кои реченици ги сметате за псевдоисториски? --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 13:43, 27 јули 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], самиот предговор на вашата преобработка е напишан во неенциклопедиски стил и воопшто не е неутрален. Обично предговорот е краток опис за животните дејствија на револуционерот. Наместо тоа, вие вметнавте псевдоисториски податоци за неговите гледишта спрема Македонија што воопшто не е поврзано. Освен тоа, неговото име е Поп Орушов, напишано разделено. Во македонскиот правопис ги разделуваме Поп и Хаџи со разлика од бугарскиот. :::::{{Нр}} :::::Останатиот текст има проблеми со форматирање но мислам дека има можност да го припоиме со статијата. Моментално не сум слободен, кон петок или сабота можеме поточно да се договориме. Откако го средиме со Александров, ќе отвориме дискусија и за Протогеров. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 14:10, 27 јули 2026 (CEST) fe8a8u2vn3x9e3lkfyl22cf9z6xo0py 5601050 5601049 2026-07-27T12:17:07Z Dobri.kovachev 37641 /* За отповикувањето на целосната преработка */ Одговор 5601050 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} {{ВПМ}} Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата. :Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC) Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот. Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек --[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC) == Каузата на Александров == Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар? :: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија. 2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија. 3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,. Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC) :Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC) :Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC) :: "да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа"-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be? togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai :: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC) :::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. :::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC) :::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC) :::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|<span style="color:#f00">П<span style="color:#f70">ор<span style="color:#fb0">е<span style="color:#fc0">ч</span>а</span>не</span>ц</span>]]^{[[User talk:INkubusse|<i> A?</i>]]} 20:01, 3 март 2008 (UTC) ==brest-bot проверка на правопис== *'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски. *'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> ==Цитат на почетокот== Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] <small>([[User talk:Stanqo|разговор]])</small> 14:04, 30 март 2011 (CEST) :Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:10, 30 март 2011 (CEST) ::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] <small>([[User talk:Stanqo|разговор]])</small> 14:15, 30 март 2011 (CEST) == За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот == Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]]. Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи. Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше: # многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров; # исти или слични цитати повторени во повеќе раздели; # новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака; # извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис; # тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор; # тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор; # непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства; # повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија. Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија. Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат: # припадноста кон Македонија како роден крај и татковина; # употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс; # националното самоопределување на Александров; # неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија. Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла. Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација. Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања. Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок. Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори. Како главна изворна основа се употребени: * Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005; * Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014; * Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012; * Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010; * Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3; * Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020. Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија. Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 08:32, 27 јули 2026 (CEST) == За отповикувањето на целосната преработка == [[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени. Преработката опфати повеќе различни видови промени: # исправување и усогласување на хронологијата; # отстранување повторени и долги реторички цитати; # замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија; # попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари; # додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови; # разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување. Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи. Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови: * исправување на датумите и хронологијата; * замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори; * скратување на повторените реторички цитати; * внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција; * одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма. За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно: # документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија; # неговата припадност кон македонското револуционерно движење; # неговото застапување за автономна или независна Македонија; # различните оценки во релевантната историографија. Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:23, 27 јули 2026 (CEST) :[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], обично кога планирате масовна преобработка на голема статија подобро е предвреме да отворите дискусија. Вашата преобработка бриши потребни податоци за животот на Александров и го заменува со псевдоисториски наратив дека бил „Бугарин" [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 09:32, 27 јули 2026 (CEST) ::[[Корисник:Gurther|Gurther]], разбирам. Веројатно Ви изгледа дека со една масовна преработка сум се обидел да ја заменам постојната статија со однапред избран бугарски национален наратив и притоа сум отстранил важни делови од животот на Александров. ::Во право сте за едно важно нешто: пред толку обемна промена требаше најпрво да отворам дискусија и да ги предложам измените по раздели. Тоа беше мој пропуст и немам намера повторно еднострано да ја вратам целата верзија. ::Изгледа дека Вашата главна загриженост не е само стилот, туку дека изворите и формулациите го претставуваат Александров како Бугарин по пат на редакторски заклучок. Токму тоа сакам да го избегнеме. Не предлагам статијата да тврди дека тој бил „само Бугарин“, ниту да се премолчат неговата припадност кон македонското револуционерно движење и неговата програма за автономна или независна Македонија. Предлагам одделно и со извори да се претстават: ::неговото потекло и дејност во Македонија; ::неговата политичка програма за автономна или независна Македонија; ::документите во кои употребува бугарска национална терминологија; ::различните оценки во македонската, бугарската и меѓународната историографија. ::Би Ве замолил да ми помогнете да разберам две конкретни работи: кои неопходни биографски податоци биле избришани и кои точно реченици ги сметате за псевдоисториски? Ако ги посочите, подготвен сум да ги вратам неспорно потребните податоци и да ги отстранам или преформулирам сите реченици што звучат како сопствен заклучок. ::Како би можеле да го претставиме документарниот материјал за неговата национална терминологија без да го премолчиме, но и без Википедија да заземе страна во националниот спор? И како би било најнеутрално да се објасни дека политичката цел за независна Македонија и националното самоопределување не се нужно исто прашање? ::Дали би било неразумно да ја оставиме старата верзија како основа и да ги разгледуваме предложените промени една по една, почнувајќи со најмалку спорните: хронологијата, мртвите врски, повторените цитати и замената на слабо означените извори со академски и архивски изданија? ::Не барам мојот целосен текст да биде прифатен. Барам да утврдиме кои факти и формулации можат да се поткрепат со најдобрите достапни извори и да изградиме верзија што нема да биде ниту бугарски, ниту македонски национален наратив, туку неутрална енциклопедиска статија. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:51, 27 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], при вашето уредување дали употребувате Чат-џпт или други ВИ? [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:32, 27 јули 2026 (CEST) ::::Не, тоа е природна глупост, а не вештачка интелигенција. Но кои конкретни податоци се избришани и кои реченици ги сметате за псевдоисториски? --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 13:43, 27 јули 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], самиот предговор на вашата преобработка е напишан во неенциклопедиски стил и воопшто не е неутрален. Обично предговорот е краток опис за животните дејствија на револуционерот. Наместо тоа, вие вметнавте псевдоисториски податоци за неговите гледишта спрема Македонија што воопшто не е поврзано. Освен тоа, неговото име е Поп Орушов, напишано разделено. Во македонскиот правопис ги разделуваме Поп и Хаџи со разлика од бугарскиот. :::::{{Нр}} :::::Останатиот текст има проблеми со форматирање но мислам дека има можност да го припоиме со статијата. Моментално не сум слободен, кон петок или сабота можеме поточно да се договориме. Откако го средиме со Александров, ќе отвориме дискусија и за Протогеров. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 14:10, 27 јули 2026 (CEST) ::::::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Ви благодарам, сега забелешките ми се многу појасни. Во право сте дека воведот треба да биде краток биографски преглед, а ја прифаќам и правописната исправка „Поп Орушов“. ::::::Дали правилно Ве разбирам дека не го оспорувате внесувањето на изворно поткрепените податоци за неговото самоопределување, туку нивното место и формулација во воведот? Ако е така, ќе предложам пократок вовед, а материјалот за идентитетот ќе го префрлиме во посебен и јасно атрибуиран раздел. ::::::До петок или сабота можам да ги издвојам отстранетите биографски податоци и спорните формулации, па тогаш да договориме како да ги споиме без да се изгуби потребната содржина. Не брзам и ќе почекам да бидете слободен. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 14:17, 27 јули 2026 (CEST) o93stvf9lv23nsll0619555mxoo5a8o 0 20812 5601344 5512923 2026-07-28T09:44:39Z Redaktor GLAM 92835 Higher resolution version of image 5601344 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Ѓорѓи „Ѓерѓ“ Кастриот - Скендербег | native name = Скендербег | title = | image = Ritratto di Giorgio Scanderbeg.jpg | imgw = 200px | caption = | succession = | reign = 1443-1468 | coronation = | predecessor = [[Јован Кастриот]] | successor = | regent = | succession1 = | reign1 = | coronation1 = | predecessor1 = | successor1 = | succession2 = | reign2 = | coronation2 = | predecessor2 = | successor2 = | spouse = [[Доника Комнина]] | issue = | house = [[Кастриоти]] | father = [[Јован Кастриот]] | mother = [[Воисава Трипалда]] | date of birth = {{birth date|df=yes|1405|05|06}} | place of birth = [[Дебар (област)|Дебар]], [[Албанија]] | date of death = {{death date and age|df=yes|1468|01|17|1405|05|06}} | place of death = [[Леска (Албанија)|Леска]], [[Албанија]] | place of burial= [[Црква „Св. Никола“ (Леска)|Црква „Св. Никола“]] во [[Леска (Албанија)|Леска]], Албанија | religion = [[христијанство]]<br>→преминал во [[ислам]]<br>→ повторно преминал во [[христијанство]] }} '''Ѓорѓи „Ѓерѓ“ Кастриот''' ({{роден на|6|мај|1405}} — {{починал на|17|јануари|1468}}), попознат како '''Скендербег''' (''[[бег]] [[Александар III Македонски|Александар]]'')<ref name="име">За своите воени заслуги, го добил звањето „Искендер Беј“ (''[[бег]] [[Александар III Македонски|Александар]]''; [[Турски јазик|тур.]] ''İskender Bey'', [[Албански јазик|алб.]] ''Skënderbeu'') споредувајќи ја воената умешност на неговото семејство со [[Александар Македонски]].</ref> — една од најзначајните личности во историјата на [[Албанија]] и [[албанци|албанскиот народ]]. == Животопис == === Рани години === [[Податотека:Skenderbeg Skopje 02.jpg|thumb|left|Споменик на Скендербег во [[Скопје]].]] Скендербег е роден во [[Кроја]] (денес во [[Албанија]]) како Син на [[Јован Кастриот]], тој потекнувал од феудалното [[Христијанство|христијанско]] семејство „Кастриоти“. Според [[Англија|англискиот]] историчар [[Едвард Гибон]], Јован Кастриот бил [[кнез]] на [[Епир]],<ref name="gibbon">Edward Gibbon, 1788, ''History of the Decline and Fall of the Roman Empire'', [http://www.ccel.org/g/gibbon/decline/volume2/chap67.htm#Scanderbeg Volume 6, Дел за Скендербег на англиски]</ref> а неговата власт ги вклучувала денешните [[Албанија|албански]] области Матка, Кроја, Мирдита и Дебар.<ref>Edwin E. Jacques, The Albanians: An Ethnic History, 1994, p. 179</ref> Неговата мајка Воисава, била кнегиња<ref>Marin Barleti, 1508, Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis</ref>, од [[Полог|полошкото]] семејството „Трибалда“<ref>Camille Paganel, 1855, "Histoire de Scanderbeg, ou Turcs et Chrétiens du XVe siècle"</ref> или од благородното семејство „Музака“.<ref>Hodgkinson, Harry. Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero. I. B. Tauris. ISBN 978-1850439417</ref> Неговите родители имале девет деца, од кои Ѓерѓ бил најмалиот син, а неговите браќа се викале Станиша, Репош и Костандин, додека неговите сестри Мара, Јелена, Анѓелина, Влајка и Мамица. [[Јован Кастриот]], како [[Византија|византиски]] вазал кој се борел против Османлиите, за да ги задржи поседите во средна Албанија и во дебарската област, ги дал своите синови како заложници кај султанот. Таму, децата биле потурчени, а Ѓорѓи го добил името Скендер и ја променил својата вера во [[Ислам]]. Подоцна, децата на Јоан Кастриот ја загубиле наклонетоста на султанот [[Мурат II]] и тој ги отрул тројцата браќа на Скендер.<ref>Rendina, Claudio (2000). La grande enciclopedia di Roma. Rome: Newton Compton. ISBN 88-8289-316-2.</ref><ref>Георги Сталев, „Предговор за Прличевата поема Скендербег“, во: Григор Прличев, ''Скендербег''. Кочо Рацин, Скопје, 1961, стр. 7-8.</ref> Скендер завршил воена школа во [[Одрин]], а потоа војувал во турската војска при што остварил многу победи за [[Отоманското Царство]] во борбите против христијанските народи поради што Јоан Кастриот морал да им се извини на [[Венецијанска Република|Венецијанците]] поради активноста не неговиот син. За своите воени заслуги, го добил званието „Искендер Беј“ („''[[бег]] Александар''“ — [[Турски јазик|тур.]] ''İskender Bey'', [[Албански јазик|алб.]] ''Skënderbeg'') споредувајќи ја воената умешност на неговото семејство со [[Александар Македонски]].<ref name="gibbon" /><ref>Георги Сталев, „Предговор за Прличевата поема Скендербег“, во: Григор Прличев, ''Скендербег''. Кочо Рацин, Скопје, 1961, стр. 8.</ref> === Востанието против Османлиите === [[Податотека:First siege of Kruje 1450 (81770646).jpg|мини|лево|[[Опсада на Кроја (1450)]]]] [[Податотека:SKANDERBEG GRAVESITE.jpg|мини|лево|Црквата [[Црква „Св. Никола“ (Леска)|„Св. Никола“]] во [[Леска (Албанија)|Леска]] претставува почивалиште на Скендербег]] По битката против [[Јанош Хуњади]] кај [[Ниш]] во [[1443]] година, наместо да се врати кај султанот, Скендербег ја напуштил турската војска<ref>James Emerson Tennent, 1845, The History of Modern Greece, from Its Conquest by the Romans B.C.146, to the Present Time</ref>, заминал во [[Кроја]] и преминал во [[христијанство]]то. Тој кренал востание во [[Дебар]]ско и се прогласил за господар на земјата со која владеел татко му при што создал сојуз со повеќе соседни христијански владетели, а султанот трипати испратил воени експедиции кои безуспешно ја напаѓале Кру. По смртта на султанот Мурат, неговиот син [[Мехмед II]] ги продолжил борбите против Скендербег, но тој веќе зајакнал и ги проширил границите на својата држава. Така, тој ги освоил градовите [[Драч]], [[Белград (Албанија)|Белград]] и [[Леска (Албанија)|Леска]], кои претходно биле под власт на Венеција. Исто така, тој му помогнал на кралот [[Алфонс V]] да ги одбие турските напади во 1466 година, а отишол дури и кај [[Папа Павле II|папата Павле II]] за да бара помош. Таму, тој бил примен срдечно и бил одликуван со орденот „Рицар на христијанството“, но не ја добил ветената помош. Последната османлиска опсада на Кроја била извршена во 1467 година, а ја предводел познатиот турски водач [[Балабан-паша]]. Скендербег умрел од треска на 17 јануари 1468 година во Љеш, каде што бил закопан во катедралната црква „Св. Никола“.<ref>Георги Сталев, „Предговор за Прличевата поема Скендербег“, во: Григор Прличев, ''Скендербег''. Кочо Рацин, Скопје, 1961, стр. 8-9.</ref> ==Скендербег како мотив во уметноста== * „[[Скендербег (поема)|Скендербег]]“ — поема на македонскиот поет [[Григор Прличев]].<ref>Григор Прличев, ''Скендербег''. Кочо Рацин, Скопје, 1961.</ref> * „[[Мојот Скендербеј]]“ — роман на македонскиот писател [[Драги Михајловски]]. == Наводи == {{Reflist}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Скендербег| ]] [[Категорија:Родени во 1405 година]] [[Категорија:Починати во 1468 година]] [[Категорија:Владетели на Албанија]] [[Категорија:Отомански воени лица]] [[Категорија:Отомански управители]] [[Категорија:Албански римокатолици]] i0wmtmopqukd2iqwss0x80awgqvitmj 0 24576 5601261 5558747 2026-07-28T01:31:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601261 wikitext text/x-wiki <table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:right; clear:right; margin: 0 0 1em 1em"> <tr> <th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white"><big>'''Tрговишка област'''<br /><small>Област Търговище</small></span></th></tr> <tr><td colspan="2" align=center>[[Податотека:Oblast Targovishte.png|270px|Карта на Бугарија, Трговишка област е означена]]<br /></td></tr> <tr><td colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2"></td></tr> <tr><th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white">'''мапа'''</small></th></tr> <TR><TD>'''Админ. центар''':</td><td>[[Трговиште]]</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Површина''':</td><td>2&nbsp;716 км²</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Население''':</td><td>129,675</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Број на општини''':</td><td>5</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Регистарска ознака''':</td><td>Т</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Областен Управител''':</td><td>Петар Карагеоргиев</td></tr> <th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white">'''информација'''</th></tr> </td></tr> </table> '''Трговишка област''' е една од 28-те [[област]]и на [[Бугарија]]. Се наоѓа во северозападниот дел на земјата. Административен центар на областа е градот [[Трговиште]]. На исток таа граничи со [[Шуменска област]], на запад со [[Великотрновска област]], на север — со областите [[Русенска област|Русенска]] и [[Разградска област|Разградска]], а на југ — со [[Сливенска област]]. Трговишка област има површина од 2.716 км² и население 129,675 жители.<ref name="pop-stat-divisions">{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |title=„pop-stat.mashke.org“ |accessdate=2024-01-26 |archive-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="population">{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]</ref><ref name="divisions">{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&a1=1583&a2=1584&a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009]</ref> == Список на населените места во Трговишка област == ''Градовите се со удебелен фонт '' === [[Општина Антоново]] === '''[[Антоново]]''', Банковец, Богомолско, Букак, Великовци, Вељово, Глашатаj, Гољамо Дољане, Горна Златица, Девино, Дл’жка Пољана, Добротица, Долна Златица, Д’бравица, Изворово, Капиште, Китино, Коноп, Краjполе, Крушолак, К’пинец, Ќосевци, Љубичево, Малка Черковна, Малоградец, Манушевци, Мечово, Милино, Моравица, Моравка, Орач, Пиринец, Пороjно, Присоjна, Пчелно, Равно Село, Разделци, Свирчово, Свободица, Семерци, Сл’нчовец, Стара Речка, Старчиште, Стеврек, Стоjново, Строjновци, Таjмиште, Тиховец, Трескавец, Халваџиско, Чеканци, Черна Вода, Черни Брjаг, Шишковица, Jaзовец , Jaребично, Jaстребино === [[Општина Омуртаг]] === Беломорци, Бостан, Б’лгараново, Велигденче, Величка, Веренци, Веселец, Висок, Врани Кон, Гољамо Црквиште, Горна Хубавка, Горно Козарево, Горно Новково, Горско Село, Долна Хубавка, Долно Козарево, Долно Новково, Зелена Морава, Змеjно, Звездица, Илиjно, Камбурово, Кестеново, Козма Презвитер, Красноселци, Мало Црквиште, Могилец, Обител, '''[[Омуртаг (град)|Омуртаг]]''', Панаjот Хитово, Паничино, Петрино, Пл’стина, Птичево, П’дарино, Прван, Росица, Р’тлина, Средиште, Станец, Т’пчилештово, Угледно, Царевци, Церовиште, Чернокапци === [[Општина Опака]] === Гољамо Градиште, Горско Абланово, Грчиново, Крепча, Љублен, '''[[Опака]]''' === [[Општина Попово]] === Априлово, Баба Тонка, Берковски, Бракница, Водица, Гагово, Глогинка, Горица, Долец, Долна Кабда, Дриново, Еленово, Заветно, Зараево, Захари Стоjаново, Звезда, Иванча, Кардам, Ковачевец, Козица, Конак, Ломци, Манастирица, Марчино, Медовина, Осиково, Паламарца, Помоштица, '''[[Попово (град)|Попово]]''', Посабина, Садина, Светлен, Славjаново, Трстика, Цар Асен === [[Општина Трговиште (Бугарија)|Општина Трговиште]] === Алваново, Александрово, Баjачево, Бистра, Божурка, Братово, Буjново, Буховци, Вардун, Васил Левски, Гољaмо Ново, Гољaмо Соколово, Горна Кабда, Давидово, Драгановец, Дралфа, Д’лгач, Здравец, Копрец, Кошничари, Кралево, Кршно, Лиљак, Ловец, Макариополско, Маково, Миладиновци, Мировец, Момино, Надарево, Овчарово, Осен, Острец, Паjдушко, Певец, Подгорица, Преселец, Пресиjaн, Пресjaк, Пробуда, Пролаз, Разбоjна, Ралица, Росина, Руец, Стража, С’единение, Тврдинци, '''[[Трговиште (Бугарија)|Трговиште]]''', Трновца, Цветница, Черковна == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tg.government.bg/ Официjален саjт на Трговишка област] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100202024714/http://www.tg.government.bg/ |date=2010-02-02 }} {{Области во Бугарија}} [[Категорија:Области во Бугарија]] 2c96e6451pjsawutj7douu0eq99wa4s 0 35118 5601358 5600960 2026-07-28T10:06:31Z Jingiby 1525 Отповикана преработката [[Special:Diff/5600960|5600960]] на [[Special:Contributions/Gurther|Gurther]] ([[User talk:Gurther|разговор]]) 5601358 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Александар Протогеров | слика = Protogerov Parade uniform.jpg | опис = Александар Протогеров во генералска униформа | роден-дата = {{роден на|23|февруари|1867}}<ref name="NVIM-kalendar">[https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/voenen-kalendar/fevruari/ „Воен календар: 23 февруари 1867 - генерал-лајтнант Александар Протогеров“], Национален военоисториски музеј, Софија. Посетено на 27 јули 2026.</ref> | роден-место = [[Охрид]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата = {{починал на|7|јули|1928}} | починал-место = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | причина-за-смрт = атентат | занимање = офицер, генерал, револуционерен и политички деец | образование = Воено училиште во Софија }} '''Александар Николов Протогеров''' ([[Охрид]], [[23 февруари]] [[1867]] — [[Софија]], [[7 јули]] [[1928]]) бил бугарски генерал-лајтнант, офицер, политички деец и револуционер од Македонија. Бил член и раководител на [[Врховен македонско-одрински комитет|Врховниот македонско-одрински комитет]], деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], командант во бугарската армија за време на [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]], а по 1919 година еден од тројцата членови на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], заедно со [[Тодор Александров]] и [[Петар Чаулев]].<ref name="Dzingo2018">Теон Џинго (ред.), ''Александар Протогеров: документи'', едиција „Македонски дејци“, Државен архив на Република Македонија, Скопје, 2018, 252 стр., ISBN 978-608-4775-82-2. [https://arhiv.mk/publikuvanje/ Официјален каталог на Државниот архив].</ref><ref name="Bechev2019">Dimitar Bechev, ''Historical Dictionary of North Macedonia'', 2nd ed., Rowman & Littlefield, Lanham, 2019, одредница „Protogerov, Aleksandar“.</ref> Во документ од 1919 година Протогеров изречно се определил како еден од Бугарите од Македонија. Истовремено, во меѓувоениот период се залагал за автономна, а во одредени документи и за независна и обединета Македонија. Поради тоа, во историографијата неговата национална припадност и неговата политичка програма се разгледуваат како поврзани, но различни прашања.<ref name="Protogerov1919">„Отговор на ген. Александър Протогеров на обвиненията срещу него и Тодор Александров“, по 3 мај 1919, ЦДИА, ф. 1909, оп. 2, а.е. 13, л. 1–8, оригинал, ракопис; објавено во ''Документи за животот и дејноста на д-р Христо Татарчев'', [https://macedonia.kroraina.com/ht/ht_p30.htm документ бр. 48].</ref><ref name="Todorov2024">Petar Todorov, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', vol. 33, no. 3, 2024, doi:10.1017/S0960777323000528.</ref> == Рани години и воено образование == Протогеров е роден во Охрид, тогаш во Отоманското Царство. Во литературата понекогаш се среќава и датумот 28 февруари 1867 година, но Националниот военоисториски музеј во Софија и дел од македонската историографија го наведуваат 23 февруари.<ref name="NVIM-kalendar" /><ref>Никола Жежов, „Македонското националноослободително движење и бугарската државна политика кон Македонија во периодот 1918–1924 година“, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје, стр. 121–122.</ref> Се школувал во Военото училиште во Софија. Како питомец-доброволец учествувал во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна од 1885 година]], како воден командир во 7. пешадиски преславски полк. Военото училиште го завршил во 1887 година, по што служел во пешадиски единици на бугарската армија. Бил аѓутант во Првата бригада на Петтата пешадиска дунавска дивизија, дружинен командир во 32. пешадиски загорски полк и началник на 32. полково воено подрачје.<ref name="NVIM-kalendar" /> Додека служел во [[Русе]], Протогеров се вклучил во дејноста на македонско-одринските друштва и во [[Тајни офицерски братства|Тајните офицерски братства]], преку кои дел од офицерскиот кадар на бугарската армија ја поддржувал револуционерната дејност во Македонија и Одринско.<ref name="Eldarov2002">Светозар Елдъров, ''Тайните офицерски братства в освободителните борби на Македония и Одринско 1897–1912'', Военно издателство, Софија, 2002, стр. 31–52.</ref> Од зачуваната кореспонденција се гледа дека уште во 1898 година одржувал врски со [[Гоце Делчев]]. Во бугарскиот Централен државен архив се чуваат писма на Делчев до Протогеров, во кои тој е ословен како „Сандре“ и се разгледуваат организациски и снабдувачки прашања.<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/498 Писмо од Гоце Делчев до Александар Протогеров, 14 август 1898], Централен државен архив, фонд 1938К, оп. 1, Државна агенција „Архиви“ на Бугарија.</ref><ref>[https://gd.archives.bg/items/show/499 Писмо од Гоце Делчев до Александар Протогеров, 18 август 1898], Централен државен архив, фонд 1938К, оп. 1.</ref> == Дејност во македонското револуционерно движење == === Врховен македонско-одрински комитет === Протогеров станал деец на [[Врховен македонско-одрински комитет|Врховниот македонско-одрински комитет]]. Во 1902 година учествувал во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. На почетокот на 1903 година привремено бил префрлен во резервата на бугарската армија и презел чета што дејствувала во Малешевско, Петричко и Поројско. Во април 1903 година неговата чета, наменета да се префрли кон Охридско, влегла во судир со османлиските сили во близина на границата. Протогеров бил ранет и се вратил во Бугарија.<ref name="Dzingo2018" /><ref name="Eldarov2002" /> Во текот на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] учествувал во активностите на врховистичките чети. Во август 1903 година бил меѓу иницијаторите за создавање Врховна емигрантска комисија во Софија, составена од претставници на македонските бегалски братства, која требало да ја координира помошта за востаниците и бегалците.<ref name="Dzingo2018" /> === Приближување кон ВМОРО === Во 1904 и 1905 година повторно бил на служба во армијата. Од 1905 до 1906 година учествувал во организирање чети во Серскиот револуционерен округ и во судирите со османлиските сили, но и со приврзаниците на [[Јане Сандански]]. По договорите за прекинување на самостојната врховистичка дејност, се вратил во армијата.<ref name="Eldarov2002" /> Во 1911 година бил избран за резервен член на Централниот комитет на обновената ВМОРО, во кој членувале [[Тодор Александров]], [[Христо Чернопеев]] и [[Петар Чаулев]]. По смртта на Чернопеев во 1915 година станал редовен член на Централниот комитет.<ref name="Dzingo2018" /><ref>„Протогеров, Александар“, ''Македонска енциклопедија'', МАНУ, Скопје, 2009, стр. 477.</ref> == Балкански војни == По мобилизацијата во 1912 година Протогеров бил назначен во штабот што ги организирал партизанските одреди за дејствување во заднината на османлиската армија. Од тие одреди и од доброволци од Македонија и Одринско било создадено [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]]. За команданти на неговите три бригади биле назначени Стефан Николов, Антон Пчеларов и Александар Протогеров.<ref name="NVIM-polkove">[https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/polkove/ „Полкове: Македонско-одринско ополчение“], Национален военоисториски музеј, Софија. Посетено на 27 јули 2026.</ref> Протогеров бил прв помошник на командантот на ополчението, генерал [[Никола Генев]], и командант на Третата ополченска бригада. Бригадата учествувала во борбите во Тракија и во операциите што завршиле со предавањето на корпусот на Јавер-паша во ноември 1912 година. Во април 1913 година кон Третата бригада била формирана и 15. штипска дружина.<ref name="NVIM-polkove" /> За учеството во војната Протогеров бил одликуван со бугарскиот Воен орден „За храброст“. Во Втората балканска војна повторно служел во бугарската армија.<ref name="NVIM-kalendar" /> == Прва светска војна == === Единаесетта пешадиска македонска дивизија === Пред влегувањето на Бугарија во Првата светска војна Протогеров и Тодор Александров се залагале за вклучување на земјата на страната на Централните сили, очекувајќи дека поразот на Србија и Грција ќе доведе до промена на територијалната поделба на Македонија.<ref name="Dzingo2018" /> Протогеров учествувал во создавањето на [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесеттата пешадиска македонска дивизија]], составена главно од бегалци и иселеници од Македонија. Тој командувал со нејзината Трета пешадиска бригада и учествувал во борбите кај Криволак, Градец и Богданци. Во 1916 година учествувал во формирањето на Планинската дивизија, а потоа бил назначен за нејзин командант.<ref name="NVIM-WWI">[https://militarymuseum.bg/novini/2024/10/16/nvim-uchastva-s-artefakti-v-proekt-koito-interpretira-temata-za-glada/ „НВИМ учествува со артефакти во проект за темата на гладот“], Национален военоисториски музеј, 16 октомври 2024.</ref><ref name="Bechev2019" /> === Моравска воено-инспекциска област и Топличкото востание === Во 1917 година Протогеров бил командант на [[Моравска воено-инспекциска област|Моравската воено-инспекциска област]], односно висок претставник на бугарската окупациска управа во делови од Србија. Во март 1917 година силите под неговата команда, заедно со други бугарски и австроунгарски единици и нерегуларни одреди, учествувале во задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]].<ref name="Pisarri2013">Milovan Pisarri, „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“, ''Balcanica'', XLIV, 2013, стр. 357–390, doi:10.2298/BALC1344357P.</ref><ref name="Bechev2019" /> Во историографијата овие операции се поврзуваат со масовни репресалии против цивилното население, палење села, убиства, интернации и други злоупотреби од страна на окупациските и паравоените сили. Одговорноста за конкретните злосторства и точниот број на жртвите се предмет на различни проценки, поради што не треба секое дејство на одделни единици автоматски да му се припишува како лична наредба на Протогеров. Сепак, неговата командна положба и учеството во задушувањето на востанието се неспорни.<ref name="Pisarri2013" /> Во 1918 година бил командант на Софија и учествувал во задушувањето на [[Владејско востание|Владејското, односно Радомирското востание]]. Во последните месеци од војната бил вклучен и во државната управа за стопански и општествени прашања. Во бугарската армија достигнал чин генерал-лајтнант.<ref name="Dzingo2018" /><ref name="NVIM-kalendar" /> == По Првата светска војна == === Македонските братства и мировната конференција === По воениот пораз на Бугарија Протогеров се вклучил во работата на македонските емигрантски организации. Бил претседател на Извршниот комитет на македонските добротворни братства во Бугарија. Организациите испраќале меморандуми до победничките сили и до Париската мировна конференција, барајќи ново решавање на македонското прашање.<ref name="MakedonskaEnc">''Македонска енциклопедија'', МАНУ, Скопје, 2009, стр. 477.</ref><ref name="Dzingo2018" /> Во овој период неговите ставови не биле целосно идентични со ставовите на сите поранешни дејци на ВМОРО. Тој бил во конфликт со Привременото претставништво на поранешната обединета ВМОРО, кое застапувало поинаква тактика и поширока автономистичка платформа.<ref>''Македонија: историја и политичка судбина'', том II, ИК „Знание“, Софија, 1998, стр. 71–72.</ref> === Обновување на ВМРО === Во 1919 година Протогеров, Тодор Александров и Петар Чаулев ја обновиле организацијата под името [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешна македонска револуционерна организација]]. Тројцата го сочинувале Централниот комитет, а Протогеров бил особено ангажиран во воената организација, четничката дејност и надворешните врски.<ref name="Dzingo2018" /><ref name="Newman2015">John Paul Newman, ''Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945'', Cambridge University Press, Cambridge, 2015, поглавје за повторното активирање на ВМРО.</ref> Во 1920 година патувал во Австрија, Унгарија и Албанија, каде барал поддршка и соработка против Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Во 1921 година водел разговори со претставници на македонските федералисти и на албанските политички и револуционерни кругови. Во Тирана бил постигнат договор за соработка меѓу претставници на ВМРО и Косовскиот комитет, но неговото спроведување било отежнато од меѓусебните недоверби и од несогласувањата во самото македонско движење.<ref name="Tasic2020">Dmitar Tasić, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917–1924'', Oxford University Press, Oxford, 2020.</ref><ref>''Македонија: историја и политичка судбина'', том II, Софија, 1998, стр. 94 и 107–108.</ref> ВМРО ја развила својата база во Пиринскиот дел на Македонија и испраќала чети и групи во Вардарскиот и Егејскиот дел. Организацијата дејствувала како паравоена и политичка сила со значително влијание во југозападна Бугарија, а нејзините акции предизвикувале и репресалии врз локалното население во Кралството СХС и во Грција.<ref name="Tasic2020" /><ref name="Newman2015" /> === Односот кон владата на Стамболиски === Протогеров и раководството на ВМРО биле против политиката на бугарскиот премиер [[Александар Стамболиски]] за приближување кон Кралството СХС и за ограничување на четничките акции од бугарска територија. По Нишката спогодба од 1923 година судирот меѓу ВМРО и владата се продлабочил. Организацијата учествувала во насилствата што го придружувале превратот од 9 јуни 1923 година и во убиството на Стамболиски, но степенот на личната улога на Протогеров во донесувањето и извршувањето на конкретните одлуки не е еднакво претставен во изворите.<ref name="Tasic2020" /><ref name="Bechev2019" /> Протогеров не ја одобрувал целосно интервенцијата на ВМРО во внатрешнополитичките пресметки за време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание од 1923 година]]. Ова било една од точките на несогласување во раководството, иако тој останал член на Централниот комитет.<ref name="Dzingo2018" /> == Мајски манифест == Во 1924 година претставници на ВМРО воделе преговори во Виена со Советскиот Сојуз и со Коминтерната за можно обединување на македонските револуционерни сили. Протогеров и Петар Чаулев биле непосредно вклучени во разговорите, со овластување од Тодор Александров.<ref name="Zhila2014">Ленина Жила, ''Виенска „стапица“: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров'', Институт за национална историја, Скопје, 2014.</ref> [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] предвидувал борба за независна и обединета Македонија, соработка со револуционерните движења на Балканот и дистанцирање од државните политики на балканските монархии. Документот бил објавен без согласност на дел од раководството на ВМРО. По неговото објавување, Александров и Протогеров јавно се оградиле и тврделе дека објавениот текст не ги обврзува, додека Чаулев останал зад манифестот.<ref name="Zhila2014" /><ref name="Dzingo2018" /> Потпишувањето, овластувањето, редакцијата и последователното повлекување од манифестот се предмет на историографски расправи. Затоа документот не може самостојно да се користи како доказ за националното самоопределување на Протогеров, туку како извор за неговата политичка тактика и за кризата во ВМРО во 1924 година.<ref name="Zhila2014" /> == Национален идентитет и политички ставови == Протогеров потекнувал од Македонија и во својата дејност постојано се определувал како припадник на македонското револуционерно и ослободително движење. Во историскиот јазик на тоа време определбата „Македонец“ можела да означува регионално потекло, политичка припадност кон македонското дело или, зависно од контекстот и авторот, национално определување.<ref name="Todorov2024" /> Неговото лично бугарско национално самоопределување е изречно документирано. Во одговор до д-р [[Христо Татарчев]] од 1919 година, Протогеров напишал дека македонското прашање, според неговото разбирање, било бугарско прашање затоа што мнозинството од населението на Македонија го сметал за бугарско, додавајќи: „и јас сум од тие Бугари“. Во истиот текст ги поставил Бугарите од Македонија во иста национална заедница со оние од Мизија, Тракија, Добруџа, Моравско и Бесарабија.<ref name="Protogerov1919" /> Ова самоопределување не значело дека Протогеров во секој период се залагал за непосредно присоединување на Македонија кон Бугарија. По Првата светска војна тој учествувал во ВМРО, чија официјална програма барала автономна, а подоцна и независна и обединета Македонија. Автономијата за него можела да биде средство за заштита и политичко обединување на населението, а не нужно признание на посебна етничка македонска нација во денешната смисла.<ref name="Dzingo2018" /><ref name="Zhila2014" /> Оттука, најточното енциклопедиско претставување е дека Протогеров бил револуционерен деец од Македонија и бугарски генерал, со јасно документирано бугарско национално самоопределување, кој во различни периоди поддржувал автономија или независност на Македонија како политичко решение. Регионалната македонска припадност, бугарското национално самоопределување и автономистичката програма во неговиот случај не биле заемно исклучиви.<ref name="Protogerov1919" /><ref name="Todorov2024" /> == По убиството на Тодор Александров == По [[Убиство на Тодор Александров|убиството на Тодор Александров]] на 31 август 1924 година, Протогеров останал еден од највисоките раководители на ВМРО. На конгресот во 1925 година во Централниот комитет биле избрани Протогеров, [[Георги Поп Христов]] и [[Иван Михајлов]]. Во практиката Михајлов постепено ја презел иницијативата и создал силна мрежа од помлади кадри лојални лично нему.<ref name="Todorovski1997">Зоран Тодоровски, ''Внатрешната македонска револуционерна организација, 1924–1934'', Скопје, 1997.</ref> Протогеров бил повреден при [[Атентат во црквата „Света Недела“|атентатот во црквата „Света Недела“]] во Софија на 16 април 1925 година. По закрепнувањето продолжил со организациската работа и со надворешните контакти на ВМРО.<ref name="Bechev2019" /> Меѓу Протогеров и Михајлов се развил спор за организациската структура и методите на борба. Протогеров и дел од постарите војводи ја поддржувале традиционалната четничка тактика и поголемите вооружени формации. Михајлов се залагал за мали конспиративни тројки и петорки и за селективни атентати. Разликите постепено прераснале во борба за контрола врз ВМРО.<ref name="Todorovski1997" /><ref name="Bechev2019" /> Во 1925 и 1926 година Протогеров работел на создавање и уредување на разузнавачка служба на ВМРО. Во 1926 година тргнал на ревизиска обиколка низ организациските окрузи, но поради влошено здравје ја прекинал и се вратил во Бугарија.<ref name="Todorovski1997" /> До 1928 година околу него се оформило крило познато како [[протогеровисти]], поддржано од дел од старите војводи и од членови на Задграничното претставништво. Спротивното крило, познато како михајловисти, ја контролирало значителна част од вооружениот апарат на Организацијата.<ref name="Todorovski1997" /> == Убиство == На 7 јули 1928 година Протогеров бил убиен во Софија, заедно со својот придружник Атанас Гоцев. Атентатот бил извршен во пресрет на нов конгрес на ВМРО и во услови на отворена борба меѓу двете крила.<ref name="Dzingo2018" /><ref name="Todorovski1997" /> Во историографијата убиството се припишува на михајловистичкото крило и се смета дека било извршено по наредба на Иван Михајлов. Како официјално оправдување неговите противници го наведувале сомнежот дека Протогеров бил вмешан или недоволно решителен во расчистувањето на убиството на Тодор Александров. Судирот, меѓутоа, имал и подлабоки причини: борбата за раководството, несогласувањата околу тактиката и контролата врз вооружените структури и финансиските ресурси на ВМРО.<ref name="Todorovski1997" /><ref name="Bechev2019" /> Убиството довело до отворена внатрешна војна меѓу михајловистите и протогеровистите, проследена со низа атентати и одмазди во Бугарија и надвор од неа. По отстранувањето на Протогеров, Иван Михајлов станал доминантен водач на ВМРО.<ref name="Todorovski1997" /> == Масонство == Протогеров бил поврзан и со организираното масонство во Бугарија. Националниот военоисториски музеј го вбројува меѓу бугарските генерали поврзани со масонските ложи.<ref>[https://militarymuseum.bg/Pages/Vestnik/Vestnik_Januari-Fevruari_2011/MuzeitePoCveta/02-1.html „Масонство – ценностна система – музей“], Национален военоисториски музеј.</ref> Според Обединетата голема ложа на Бугарија, тој бил првиот голем мајстор на Големата ложа на Бугарија. Бидејќи ова тврдење потекнува од самата масонска организација, треба да се наведува со јасна атрибуција.<ref>[https://uglb.bg/en/general-aleksandr-protogerov-prviat-velik-majstor-na-velikata-loza-na-blgaria_p478.html „Генерал Александър Протогеров – първият велик майстор на Великата ложа на България“], Обединета голема ложа на Бугарија.</ref> == Историографија и наследство == Оценките за Протогеров се разликуваат според националната историографска традиција и според периодот од неговиот живот што се нагласува. Во бугарската историографија најчесто е претставуван како бугарски офицер и македонски револуционерен деец, додека во југословенската и дел од српската историографија посебно се истакнува неговата улога во бугарската окупациска управа и во задушувањето на Топличкото востание. Во македонската историографија е разгледуван како деец на македонското револуционерно движење, но и како личност со документирано бугарско национално самоопределување и со тесни врски со бугарската држава и армија.<ref name="Pisarri2013" /><ref name="Todorov2024" /><ref name="Dzingo2018" /> Државниот архив на Република Македонија во 2018 година објавил посебен зборник „Александар Протогеров: документи“, под редакција на Теон Џинго. Во него се вклучени материјали од домашни и странски архиви за неговата лична кореспонденција, политичките ставови и односите со бугарските владетели, со Тодор Александров, Петар Чаулев, Иван Михајлов и другите раководители на ВМРО.<ref name="Dzingo2018" /> Националниот военоисториски музеј во Софија чува предмети и лична колекција поврзани со Протогеров, меѓу кои воени предмети, одликувања и печати на организациски структури на македонското движење.<ref>[https://militarymuseum.bg/ekspozitsii/kolektsionni-zali/kolektsionna-zala-balgarski-otlichiya/ „Колекциска сала ‘Бугарски одликувања’“], Национален военоисториски музеј.</ref><ref>[https://militarymuseum.bg/item/pechat-solunski-revolyutsionen-okragagevgelijska-okoliya-svoboda-ili-smart/ Печат на Солунскиот револуционерен округ, сопственост на Александар Протогеров], Национален военоисториски музеј.</ref> == Одликувања == Меѓу одликувањата на Протогеров се наведуваат: * Воен орден „За храброст“, III степен; * Воен орден „За храброст“, IV степен; * Војнички крст на орденот „За храброст“, III степен; * Орден „Свети Александар“, III степен со мечеви; * Орден „За воена заслуга“, III степен на воена лента.<ref name="NVIM-kalendar" /><ref name="Dzingo2018" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Alexander Protogerov.png|Протогеров во офицерска униформа Податотека:Protogerov-2.jpg|Александар Протогеров Податотека:Alexander Protogerov and Todor Alexandrov 1912-1918.jpg|Протогеров и Тодор Александров во униформи на бугарската армија Податотека:Aleksandar Protogerov IMRO voivoda.jpg|Протогеров како деец на ВМРО Податотека:1921-Vanche-i-Protogerov.jpg|Георги Поп Христов, Александар Протогеров и Иван Михајлов </gallery> == Поврзано == * [[ВМРО (Автономистичка)]] * [[Тодор Александров]] * [[Петар Чаулев]] * [[Иван Михајлов]] * [[Протогеровисти]] * [[Македонско-одринско ополчение]] * [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија]] * [[Топличко востание]] * [[Мајски манифест]] == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * Bechev, Dimitar. ''Historical Dictionary of North Macedonia''. 2nd ed. Lanham: Rowman & Littlefield, 2019. * Елдъров, Светозар. ''Тайните офицерски братства в освободителните борби на Македония и Одринско 1897–1912''. Софија: Военно издателство, 2002. * Жила, Ленина. ''Виенска „стапица“: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров''. Скопје: Институт за национална историја, 2014. * Џинго, Теон, ред. ''Александар Протогеров: документи''. Едиција „Македонски дејци“. Скопје: Државен архив на Република Македонија, 2018. ISBN 978-608-4775-82-2. * ''Македонска енциклопедија''. Скопје: МАНУ, 2009. * Newman, John Paul. ''Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945''. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. * Pisarri, Milovan. „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“. ''Balcanica'' XLIV (2013): 357–390. doi:10.2298/BALC1344357P. * Tasić, Dmitar. ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917–1924''. Oxford: Oxford University Press, 2020. * Todorov, Petar. „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“. ''Contemporary European History'' 33, бр. 3 (2024). doi:10.1017/S0960777323000528. * Тодоровски, Зоран. ''Внатрешната македонска револуционерна организација, 1924–1934''. Скопје, 1997. * ''Македонија: историја и политичка судбина''. Том II. Софија: ИК „Знание“, 1998. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Alexandar Protogerov}} * [https://arhiv.mk/en/2021/02/02/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%B5-%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8/ Државен архив: објавување на зборникот „Александар Протогеров“] * [https://arhiv.mk/publikuvanje/ Официјален каталог на изданијата на Државниот архив] * [https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/voenen-kalendar/fevruari/ Воен календар на Националниот военоисториски музеј] * [https://gd.archives.bg/items/show/498 Писмо од Гоце Делчев до Александар Протогеров, 14 август 1898] {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Протогеров, Александар}} [[Категорија:Родени во 1867 година]] [[Категорија:Починати во 1928 година]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Дејци на ВМРО|Протогеров, Александар]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот комитет]] [[Категорија:Бугарски генерали]] [[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|Протогеров, Александар]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]] [[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]] [[Категорија:Убиени дејци на ВМРО]] fhgrpsnnmo7wmgf8hjn67h3mk76rrmi 0 44894 5601169 5577636 2026-07-27T18:08:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601169 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Талин | официјално име = Град Талин | изворно име = Tallinn | изворно име2 = | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Old town of Tallinn 06-03-2012.jpg | сл-големина = | опис = Стариот дел на Талин | знаме = Flag of Tallinn.svg | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = Coat of arms of Tallinn (greater).svg | грб-големина = | грб-врска = | локација = Tallinn location.png | лок-големина = | лок-коментар = Местоположба на општината Талин во [[Естонија]] | lat_dir = N | lat_deg = 59 | lat_min = 26 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 24 | lon_min = 45 | lon_sec = | временска зона = [[Источноевропско време|EET]] +2 | вз-лето = [[Источноевропско летно време|EEST]] +3 | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = 1154 | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = | повикувачки број = | официјална страница = [http://www.tallinn.ee/eng www.tallinn.ee] | земја = {{знамеикона|Естонија}} [[Естонија]] | поделба-тип1 = [[Области во Естонија|Област]] | поделба-име1 = [[Харју]] | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = [[Едгар Сависаар]] | власт-тип1 = | власт-име1 = | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = 159,2 | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = | клима = | население = 400&nbsp;911 | година на попис1 = 2007 | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 2506,9 | година на попис2 = 2007 | етнички групи = }} '''Талин''' ({{langx|et|Tallinn}}) — главен град и најголем град во [[Естонија]]. Градот се наоѓа на северниот брег на земјата, на брегот на [[Фински Залив|Финскиот Залив]], 80 километри јужно од [[Хелсинки]], источно од [[Стокхолм]] и западно од [[Санкт Петербург]]. Од [[13 век]] до [[1918]] година (и за краток период од нацистичката окупација на Естонија 1941-1944), градот бил познат како Ревал. Талин зафаќа површина од 159,2&nbsp;км² и има население од 443.268 жители. Околу 32% од вкупното население на Естонија живее во Талин. Талин бил основан во [[1248]] година, но најстарите човечки населби биле пронајдени пред повеќе од 5.000 години, кое го прави еден од најстарите главни градови на [[Северна Европа]]. Поради својата стратешка локација, градот станал голем трговски центар, особено од 14 до 16 век, кога се здобил со важност како дел од [[Ханза]]. Стариот град во Талин е еден од најдобро зачуваните средновековни градови во [[Европа]] и од страна на [[УНЕСКО]] е вклучен во [[Список на светско наследство во Европа|Списокот на светско наследство во Европа]]. Талин е главен политички, финансиски, културен и образовен центар на Естонија. Честопати градот се нарекува [[Силициумска Долина]] на Европа, со најголем број по жител стартап корисници во Европа и е родно место на голем број меѓународни компании, вклучувајќи го [[Skype]] и Центарот за сајбер одбрана на НАТО. Тој е рангиран како глобален град и се наоѓа на списокот меѓу најдобрите 10 дигитални градови во светот. Градот бил европска престолнина на културата за [[2011]] година, заедно со [[Турку]] во [[Финска]]. == Имиња == Во [[1154]] година градот се викал Куври, Калаван или Коливан според светската мапа изработена од страна на Алморавиди|алморавидскиот арапски картограф Мухамед ал-Идриси, кој го опишал градот како „еден мал град, како еден голем замок„ меѓу градовите Астланда. Се смета дека Куври може да се однесува на градот врз кој бил изграден денешен Талин. Во источните словенски хроники, градот бил познат како Коливан, и се смета дека името потекнува од естонскиот митски јунак Калев. До 13 век, Скандинавците и Хенри Латвиски градот го нарекувале Линданиза или Линданисе на дански јазик, Линданас на шведски јазик и Леденетс на старословенски. Според некои поетски предлози, ова име било изведено од Линда, митската сопруга на Калев и мајката на Калевипоег. == Историја == {{Светско наследство | WHS = Стариот дел на градот | Image = [[File:Reval-8371.jpg|200px|The historical Old Town]] | State Party = Естонија | Type = Културно | Criteria = ii, iv | ID = 822bis | Region = [[Список на светско и културно наследство на Европа|Европа]] | Year = 1997 | Session = 21-во | Link = http://whc.unesco.org/en/list/822 }} Првите траги од населба биле пронајдени при археолошките иакопувања во центарот на градот и истите артефакти датираат пред околу 5.000 години. Исто така биле пронајдени и керамички садови од околу 3000 п.н.е<ref>{{наведени вести |first=Askur |last=Alas |language=et |title=The mystery of Tallinn's Central Square |url=http://www.ekspress.ee/2008/10/29/eesti-uudised/5040-vabaduse-platsi-mysteerium-kuhu-kadus-kaks-sajandit-ajalugu |publisher=EE |accessdate=29 October 2008 |archive-date=2008-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081105044712/http://www.ekspress.ee/2008/10/29/eesti-uudised/5040-vabaduse-platsi-mysteerium-kuhu-kadus-kaks-sajandit-ajalugu |url-status=dead }}</ref>. Првата тврдина во Талин била изградена во околу 1050 година на ридот [[Томпеја]]<ref name="TUE">{{Наведена книга |title=Toward an Understanding of Europe |last=Ertl |first=Alan |year=2008 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-59942-983-0 |page=381 |url=https://books.google.com/books?id=X9PGRaZt-zcC&pg=PA381 }}</ref>. Како важна порта за трговија помеѓу [[Русија]] и [[Скандинавија]], градот станал цел за освојување на Тевтонските витези и Кралството Данска во текот на периодот на Северните крстоносни војни во почетокот на [[13 век]], кога христијанството било насилно наметнато на месното население. Данската власт во Талин и Северна Естонија започнала во 1219 година. Во 1285, градот, тогаш познат како Ревал, станал дел од [[Ханза]], трговска и воена алијанса на германските градови во [[Северна Европа]]. Во 1346 година Ревал, заедно со целиот северен дел на Естонија бил даден на Тевтонскиот ред. Во средниот век градот имал стратешка положба бидејќи се наоѓал на крстопатот на трговска размена меѓу Западна и Северна Европа и Русија. Градот, со население од 8.000, бил многу добро опколен со градски ѕидини и 66 одбрани кули. Со почетокот на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]], германското влијание станало уште посилно и голем дел од населението го прифатило [[Лутеранство]]то. Во [[1561]] година, Ревал паднал под политичко влијание на Шведска. За време на [[Голема северна војна|Големата северна војна]], градот бил погоден од чума. Во [[1710]] година [[Естонија]] и [[Ливонија]] биле освоени од [[Русија]], но институциите на локалната самоуправа ја задржуиле својата културна и економска автономија во рамките на [[Царска Русија]] како Гувернија Естонија. Во текот на 19 век, градот започнал да се индустријализира, и пристаништето добило голема важност. На [[24 февруари]] [[1918]] година, [[Декларација за независнот на Естонија|Декларацијата за независнот на Естонија]] била прогласена во Талин. На [[2 февруари]] [[1920]] година, Русија ја признала независноста на Естонија според [[Тартски договор (Русија-Естонија)|Тартскиот договор]]. По [[Втората светска војна]], Естонија пристапила кон [[Советскиот Сојуз]] (СССР) во [[1940]] година, а подоцна била окупирана од [[Нацистичка Германија]] од [[1941]] до [[1944]] година. По повлекувањето на Нацистите во [[1944]] година, била основана Естонската ССР, во рамките на СССР, додека Талин станал нејзиниот главен град. За време на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година, натпреварите по едрење биле одржани во Талин. Во август [[1991]] година била прогласена независноста на [[Естонија]], по пропаѓањето на [[Советскиот Сојуз]]. {{Wide image|Toompea loss 2014.jpg|500px|[[Замок Томпеја]]}} == Географија == Талин се наоѓа на јужниот брег на [[Фински Залив|Финскиот Залив]], во северозападниот дел на Естонија. Најголемото езеро во Талин е езеро Улемисте (9.44&nbsp;км²). Езерото е главен извор на вода за пиење во градот. Езеро Харку е второто по големина езеро во рамките на границите на Талин и неговата површина е 1,6 квадратни километри. Талин не лежи на голема река. Единствената значајна река во Талин е реката Пирита во истоимената област. Историски гледано, малата река Харјапеја од езерото Улемисте течела низ градот и се вливала во морето, но реката била пренасочена за отпадни води во [[1930]] година и оттогаш целосно исчезнала од градскиот пејзаж. Највисоката точка во Талин, на 64 метри над нивото на морето, се наоѓа во Хилу, во југозападниот дел на градот. Должината на брегот е 46 километри. == Клима == Талин има влажна континентална клима со топли, благи лета и студени, снежни зими<ref name=Peel>{{Наведено списание | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | issue=5 | pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | issn = 1027-5606}}</ref>. Зимите се ладни, но лесни за нејзината надморска височина, што се должи на крајбрежната негова местоположба. Просечната температура во февруари, најстудениот месец, е -4.3&nbsp;°C. Во текот на зимските месеци, температурите имаат тенденција да се ниски со кое доаѓа до појава на мраз<ref name="pogoda">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/26038.htm |title=Погода и Климат – Климат Таллина |publisher=Pogoda.ru.net |accessdate=25 September 2016}}</ref>, но понекогаш температурата достигнува и над 5&nbsp;°C, додека во најладниот период температурата достигнува до -18&nbsp;°C<ref name = weatherbase>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=83062&units= | title = Weatherbase: Historical Weather for Tallinn, Estonia | publisher = Weatherbase | accessdate = 11 March 2013 | archive-date = 2016-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304070346/http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=83062&units= | url-status = dead }}</ref>. Зимите се облачни и се одликуваат со ниски количини на сонце, кои се движат од само 0,5 часа на сонце дневно во декември на 4,1 часа во март<ref name="HKO">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/n_europe/tallinn_e.htm | title = Climatological Information for Tallinn, Estonia | publisher = Hong Kong Observatory | accessdate = 13 March 2013 | archive-date = 2014-10-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141027173851/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/n_europe/tallinn_e.htm | url-status = dead }}</ref>. Денот на зимската краткодневица трае само 6 часа<ref name = TAD1>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.timeanddate.com/worldclock/astronomy.html?n=242&month=12&year=2012&obj=sun&afl=-11&day=1 | title = Sunrise and Sunset in Tallinn | publisher = Time and Date | accessdate = 11 March 2013}}</ref>. Пролетта започнува во студено време, со ниски температури вообичаени во март и април, но постепено станува потопло кон крајот на мај, кога просечната дневна температура е 15.2&nbsp;°C, додека ноќните температури се со просек од -1,0 до 5,2&nbsp;°C од март до мај. Снежните врнежи се честа појава во март и може да се случат и во април<ref name= pogoda/>. Летата се благи со дневни температури околу 19 до 21&nbsp;°C и ноќни температури во просек помеѓу 9,6 - 12,7&nbsp;°C во периодот од јуни до август. Најтопол месец е обично јули, со просек од 17.2&nbsp;°C. Периоди на топло време се ретки во текот на летните месеци, при што има само 31 денови во годината каде температурата достигнува или надминува 21,0&nbsp;°C.<ref name= weatherbase/>. Во текот на летото е делумно облачно и деновите се движат во просек од 7,4 часа во август на 10,1 часа во јуни иако врнежите се повисоки во текот на овие месеци<ref name= pogoda/>. Во Талин наврнуваат 618 милиметри врнежи годишно, кои се рамномерно распоредени во текот на годината, иако месеците март и април се најсушните месеци, во просек околу 30 милиметри, додека јули и август се највлажните месеци со 74 милиметри на врнежи. Просечната влажност на воздухот е 81%. {{Weather box |location = Талин (1981–2010) | metric first = yes |single line = Y |Jan record high C = 9.2 |Feb record high C = 10.2 |Mar record high C = 15.9 |Apr record high C = 27.2 |May record high C = 29.4 |Jun record high C = 30.7 |Jul record high C = 34.3 |Aug record high C = 34.2 |Sep record high C = 28.0 |Oct record high C = 21.8 |Nov record high C = 12.1 |Dec record high C = 10.7 |year record high C = 34.3 |Jan high C = -1.0 |Feb high C = -1.6 |Mar high C = 2.3 |Apr high C = 9.2 |May high C = 15.3 |Jun high C = 18.9 |Jul high C = 21.9 |Aug high C = 20.4 |Sep high C = 15.2 |Oct high C = 9.5 |Nov high C = 3.5 |Dec high C = 0.4 |year high C = 9.5 |Jan mean C = -3.3 |Feb mean C = -4.3 |Mar mean C = -1.0 |Apr mean C = 4.5 |May mean C = 10.1 |Jun mean C = 14.1 |Jul mean C = 17.2 |Aug mean C = 16.0 |Sep mean C = 11.3 |Oct mean C = 6.5 |Nov mean C = 1.3 |Dec mean C = -1.9 |year mean C = 5.9 |Jan low C = -5.9 |Feb low C = -7.1 |Mar low C = -4.1 |Apr low C = 0.6 |May low C = 5.2 |Jun low C = 9.5 |Jul low C = 12.7 |Aug low C = 12.0 |Sep low C = 7.6 |Oct low C = 3.8 |Nov low C = -0.9 |Dec low C = -4.3 |year low C = 2.4 |Jan record low C = -31.4 |Feb record low C = -28.7 |Mar record low C = -24.5 |Apr record low C = -12.0 |May record low C = -5.0 |Jun record low C = 0.0 |Jul record low C = 4.0 |Aug record low C = 2.4 |Sep record low C = -4.1 |Oct record low C = -10.5 |Nov record low C = -18.8 |Dec record low C = -24.3 |year record low C = -31.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 56 |Feb precipitation mm = 36 |Mar precipitation mm = 37 |Apr precipitation mm = 32 |May precipitation mm = 36 |Jun precipitation mm = 64 |Jul precipitation mm = 84 |Aug precipitation mm = 86 |Sep precipitation mm = 67 |Oct precipitation mm = 78 |Nov precipitation mm = 70 |Dec precipitation mm = 57 |year precipitation mm = 704 |Jan humidity = 88 |Feb humidity = 85 |Mar humidity = 81 |Apr humidity = 73 |May humidity = 69 |Jun humidity = 74 |Jul humidity = 76 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 82 |Oct humidity = 85 |Nov humidity = 88 |Dec humidity = 88 |year humidity = 81 |Jan rain days = 10 |Feb rain days = 8 |Mar rain days = 9 |Apr rain days = 12 |May rain days = 11 |Jun rain days = 13 |Jul rain days = 13 |Aug rain days = 14 |Sep rain days = 17 |Oct rain days = 18 |Nov rain days = 16 |Dec rain days = 12 |year rain days = 153 |Jan snow days = 19 |Feb snow days = 18 |Mar snow days = 13 |Apr snow days = 5 |May snow days = 0.4 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0.1 |Sep snow days = 0.1 |Oct snow days = 2 |Nov snow days = 11 |Dec snow days = 18 |year snow days = 87 |Jan sun = 25.0 |Feb sun = 55.7 |Mar sun = 129.3 |Apr sun = 202.8 |May sun = 292.9 |Jun sun = 285.7 |Jul sun = 307.4 |Aug sun = 240.7 |Sep sun = 151.5 |Oct sun = 87.4 |Nov sun = 28.6 |Dec sun = 18.8 |year sun = 1825.8 |source 1 = Estonian Weather Service<ref name=temp> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/ohutemperatuur/?lang=en | title = Climate normals-Temperature | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref><ref name=precip> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/sademed/?lang=en | title = Climate normals-Precipitation | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref><ref name=humidity> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/ohuniiskus/?lang=en | title = Climate normals-Humidity | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref><ref name=sun> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/paikesepaiste-kestus/?lang=en | title = Climate normals-Sunshine | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref> |source 2 = Pogoda.ru.net (rainy and snowy days)<ref name="pogoda"/> }} == Реони == За потребите на локалната самоуправа, Талин е поделен на 8 административни области. Управите на округот се градски установи кои ги исполнуваат, на територијата на нивната област, функциите кои им се доделени со закон од страна уставот. {| style="float:right; margin-left:5px; margin-right:0;" class="wikitable" |- !Регион !Население<br>(2016)<ref name="registered_population"/> !Area<ref>{{Наведена книга|author=Tallinn City Government|title=Statistical Yearbook of Tallinn 2016|publisher=Tallinn City Office|location=Tallinn|year=2016|page=35/194|url=http://www.tallinn.ee/est/Tallinn-arvudes-2016.pdf|format=PDF|access-date=September 10, 2016|archive-date=2017-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213134111/http://www.tallinn.ee/est/Tallinn-arvudes-2016.pdf|url-status=dead}}</ref> !Густина |- | 1. [[Харберсти]] || align=right | {{formatnum:44516}} || align=right | {{convert|22.26|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|44516|22.26|km2|sqmi|prec=1}} |- | 2. [[Кесклин]] (центар) || align=right | {{formatnum:60848}} || align=right | {{convert|30.56|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|60848|30.56|km2|sqmi|prec=1}} |- | 3. [[Кристине]] || align=right | {{formatnum:32746}} || align=right | {{convert|7.84|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|32746|7.84|km2|sqmi|prec=1}} |- | 4. [[Ласнамае]] || align=right | {{formatnum:119237}} || align=right | {{convert|27.47|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|119237|27.47|km2|sqmi|prec=1}} |- | 5. [[Мустамае]] || align=right | {{formatnum:67506}} || align=right | {{convert|8.09|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|67506|8.09|km2|sqmi|prec=1}} |- | 6. [[Номе]] || align=right | {{formatnum:39371}} || align=right | {{convert|29.17|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|39371|29.17|km2|sqmi|prec=1}} |- | 7. [[Пирита]] || align=right | {{formatnum:18203}} || align=right | {{convert|18.73|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|18203|18.73|km2|sqmi|prec=1}} |- | 8. [[Põhja-Tallinn]] || align=right | {{formatnum:59534}} || align=right | {{convert|15.9|км²|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|59534|15.9|km2|sqmi|prec=1}} |} == Архитектура == == Демографија == {| class="infobox" | style="float:right;" |colspan="2"|'''Largest ethnic minority groups'''<ref name="pub.stat.ee">{{Наведена мрежна страница |url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&ti=POPULATION+BY+SEX%2C+ETHNIC+NATIONALITY+AND+COUNTY%2C+1+JANUARY&path=../I_Databas/Population/01Population_indicators_and_composition/04Population_figure_and_composition/&lang=1 |title=архивска копија |accessdate=2016-10-26 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142140/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&ti=POPULATION+BY+SEX%2C+ETHNIC+NATIONALITY+AND+COUNTY%2C+1+JANUARY&path=..%2FI_Databas%2FPopulation%2F01Population_indicators_and_composition%2F04Population_figure_and_composition%2F&lang=1 |url-status=dead }}</ref> |- ! Етничка група|| Население(2015) || % |- |Руси|| 151,122 || 36.52 |- |Останати: || 36,883 || 8.91 |- |Украинци|| 11,794 || 2.85 |- |Белоруси|| 6,173 || 1.49 |- |Финци|| 2,071 || 0.50 |- |Евреи|| 1,510 || 0.36 |- |Татари|| 1,045 || 0.25 |- |Литванци|| 827 || 0.20 |- |Летонци|| 662 || 0.16 |- |Германци|| 518 || 0.13 |} Според податоци од [[1 јуни]] [[2016]] година, населението на градот е 440.950 жители<ref name="registered_population">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallinn.ee/Tallinna-elanike-arv|title=Tallinna elanike arv|title=Number of Tallinn residents|publisher=Tallinn city government|date=1 June 2016|accessdate=14 June 2016|language=et}}</ref>. Етничките Естонци сочинуваат околу 55% од населението, додека Русите сочинуваат околу 37% од населението<ref>{{Наведена книга |author=Eurostat |title=Regions: Statistical yearbook 2004 |publisher=Office for Official Publications of the European Communities |location=Luxembourg |year=2004 |page=115/135 |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-AF-04-001/EN/KS-AF-04-001-EN.PDF |authorlink=Eurostat |access-date=2016-10-26 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529200628/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-AF-04-001/EN/KS-AF-04-001-EN.PDF |url-status=dead }}</ref>. Службен јазик на Талин е [[естонски јазик]]. Во 2011 година, 206.490 (50,1%) го зборувале естонскиот како мајчин јазик и 192.199 (46,7%) зборувале руски како мајчин јазик. Во останатите говорни јазици спаѓаат украински, белоруски и фински<ref name="Tallinn_City_Council">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallinn.ee/est/g2677s56143|title=Tallinn arvudes / Statistical Yearbook of Tallinn|last=|first=|date=3 August 2011|work=|publisher=Tallinn City Council|language=et, en|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521185751/http://www.tallinn.ee/est/g2677s56143|archive-date=2012-05-21|dead-url=|accessdate=1 April 2012|url-status=dead}}</ref>. {| class="wikitable" | style="font-size: 86%;" ! Година||1372||1772||1816||1834||1851||1881||1897||1925||1959||1989||2000||2005||2015||2016 |- ! Население |3,250||6,954||12,000||15,300||24,000||45,900||58,800||119,800||283,071||478,974||400,378||401,694||438,569||443,268 |} {{среди}} == Стопанство == [[File:Tallinn-Tornimae.jpg|thumb|Бизнис регион Торнимае]] Талин e најголемиот финансиски и бизнис центар во Естонија. Во градот постојат компании од најразлични индустрии, особено во областа на информатичката технологија, туризмот и логистика<ref>{{наведени вести |last=Edwards |first=Anna |date=4 April 2013 |title=World's seven smartest cities named as they vie for title of Intelligent Community of the Year|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2303962/Most-intelligent-cities-Worlds-seven-smartest-cities-named-vie-title-Intelligent-Community-Year.html |newspaper=Daily Mail |accessdate= 5 November 2013 }}</ref>. ''Daily Mail'' градот Талин го наречел како еден од седумте најпаметни градови во светот. Во моментов, повеќе од половина [[БДП]] на [[Естонија]] се создава во Талин<ref name="BBN">{{Наведена мрежна страница|author=Kaja Koovit |url=http://www.balticbusinessnews.com/?PublicationId=f47e445a-e234-432f-b7b0-137ca0bff47d |title=Half of Estonian GDP is created in Tallinn |publisher=Balticbusinessnews.com |accessdate=20 May 2012}}</ref>. Во [[2008]] година, БДП по глава на жител од Талин изнесувал 172% од просекот на естонскиот<ref name="Statistics">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.ee/dokumendid/30210 |title=Half of the gross domestic product of Estonia is created in Tallinn|publisher= Estonian Statistics Office |accessdate=20 May 2012}}</ref>. === Информатичка технологија === Талин е еден од најголемите центри на информатичката технологија во светот. Во [[2005]] година [[''The New York Times'']] го нарекол градот како [[Силициумска Долина]] на [[Европа]], со најголем број по жител стартап корисници во [[Европа]]<ref>Mark Ländler, [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00614F935550C708DDDAB0994DD404482 "The Baltic Life: Hot Technology for Chilly Streets"], ''[[The New York Times]]'', 13 December 2005.</ref>. Талин е родно место на голем број меѓународни компании, вклучувајќи го [[Skype]] и Центарот за сајбер одбрана на НАТО. Мобилниот оператор ''[[Telia Company]]'' и компанијата ''[[Kuehne + Nagel]]'' имаат седиште во градот. ===Туризам=== Талин годишно го посетуваат повеќе од 1,5 милиони туристи<ref>{{наведени вести |title=Tallinna külastas mullu taas rekordarv turiste |url=http://www.pealinn.ee/?pid=136&nid=10600&lang=5 | work = Pealinn | language = et | date = 14 January 2013 | accessdate=5 November 2013}}</ref>, бројка која постојано се зголемува во текот на изминатата деценија. Стариот град Талин е вклучен во [[Светско наследство на УНЕСКО|Светското наследство]] на [[УНЕСКО]] и претставува главна туристичка атракција. [[Пристаниште Ленусадам|Пристаништето Ленусадам]], [[Естонски поморски музеј|Естонскиот поморски музеј]], [[Талинска зоолошка градина|Талинската зоолошка градина]] и [[Кадриорг|паркот Кадриорг]] се исто така едни од најпосетуваните места. Поголемиот дел од посетителите доаѓаат од [[Европа]], иако Талин сè повеќе и повеќе се посетува од туристи од [[Русија]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.e24.ee/1334792/tallinnas-suureneb-vene-ja-aasia-turistide-arv|title=Tallinnas suureneb Vene ja Aasia turistide arv|last=Arumäe|first=Liisu|newspaper=E24 Majandus|date=9 August 2013|accessdate=5 November 2013|language=et|archive-date=2016-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919173901/http://www.e24.ee/1334792/tallinnas-suureneb-vene-ja-aasia-turistide-arv|url-status=dead}}</ref>. Пристиништето Ванасадам е едно од најпрометните одредишта за крстарење на [[Балтичко Море]], кое превезело повеќе од 520.000 патници во 2013 година<ref>{{наведени вести |title= Tänavune kruiisihooaeg tõi Tallinna esmakordselt üle poole miljoni reisija |url= http://www.ts.ee/uudised?art=383 |publisher= Port of Tallinn |date= 11 October 2013 | accessdate= 5 November 2013 |language=et}}</ref>. ===Енергија=== Енергетската компанија [[Eesti Energia]]<ref> {{Наведено списание | publisher = European Academies Science Advisory Council | url = http://www.easac.org/fileadmin/PDF_s/reports_statements/Study.pdf | title = A study on the EU oil shale industry viewed in the light of the Estonian experience. A report by EASAC to the Committee on Industry, Research and Energy of the European Parliament | last1 = Francu | first1 = Juraj | last2 = Harvie | first2 = Barbra | last3 = Laenen | first3 = Ben | last4 = Siirde | first4 = Andres | last5 = Veiderma | first5 = Mihkel | pages = 12–13; 18–19; 23–24; 28 | format = PDF | date = May 2007 | accessdate = 2 August 2015}}</ref>, операторот за пренос на електрична енергија [[Elering]], компанијата за гас [[Eesti GaAs]] и енергетското велепоседничко друштво [[Alexela Group]] имаат седиште во градот. [[Nord Pool Spot]], најголемиот пазар за електрична енергија во светот, исто така има седиште во Талин. ===Финансии=== Талин е финансиски центар на Естонија и голем економски центар во скандинавскиот регион. Многу големи банки, како [[SEB]], [[Swedbank]], [[Nordea]], [[DNB]], имаат канцеларии во Талин. Талинската берза е единствената од таков вид во Естонија. === Производствен сектор === Индустријата во Талина вклучува производство и изградба на бродови, машиноградбата, металопреработувачката индустрија, електроника и текстил. Градот привлекува голем број на шопинг туристи од земјите во регионот. == Образование == [[Слика:Tallinn University of Technology.png|thumb|225px|Технолошки универзитет]] [[Слика:Kadrioru loss,.jpg|thumb|225px|Музеј на естонската уметност]] Институции на високото образование и наука се: * Естонска академија на науките * Естонска академија на музиката и театарот * Естонска бизнис школа * Естонска Поморска академија * Инстититут за теологија при Естонската Евангелско-Лутеранска црква * Национален институт за хемија, физика и биофизика * Универзитет Талин * Технолошки универзитет == Култура == ===Музеи=== Талин е дом на повеќе од 60 музеи и галерии<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing?field_427=all | title = Tallinn Sightseeing, Museums & Attractions | last = | first = | date = | website = Tallinn | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Повеќето од нив се наоѓаат во Кесклин, централна област на градот. Еден од најпосетуваните историски музеи во Талин е [[Естонски историски музеј|Естонскиот историски музеј]] кој се наоѓа во стариот дел на градот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ajaloomuuseum.ee/en/museum | title = ESTONIAN HISTORY MUSEUM | last = | first = | date = | website = Eesti Asaloomuuseum | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = | archive-date = 2016-05-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160505135531/http://www.ajaloomuuseum.ee/en/museum | url-status = dead }}</ref>. Музејот ја опфаќа историјата на Естонија од праисторијата, па сè до крајот на [[XX век]].<ref name="visittallinn.ee">{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-174736/estonian-history-museum-great-guild-hall | title = Estonian History Museum - Great Guild Hall | last = | first = | date = | website = Tallinn | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. [[Естонски поморски музеј|Естонскиот поморски музеј]] дава детален преглед на поморското минатото на нацијата. Овој музеј исто така се наоѓа во стариот дел на градот, во кулата Маргарета која претставува дел од одбранбениот систем на стариот дел од градот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-174746/estonian-maritime-museum-fat-margaret-s-tower | title = Estonian Maritime Museum – Fat Margaret's Tower | last = | first = | date = | website = Tallinn | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Во стариот дел на градот се наоѓа и [[Талински градски музеј|Талинскиот градски музеј]], кој поседува документи од праисторијата до [[1991]] година, кога [[Естонија]] ја вратила својата независност<ref name="Tallinna Lunnamuuseum">{{Наведена мрежна страница | url = http://linnamuuseum.ee/test/en/ | title = Tallinna Lunnamuuseum | last = | first = | date = | website = Lunnamuuseum.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Овој музеј поседува девет одделни филијали во градот<ref name="Tallinna Lunnamuuseum"/>. Музејот на фотографија се наоѓа веднаш зад градското собрание и се одликува со постојана поставка која опфаќа период од 100 години на фотографијата во Естонија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://linnamuuseum.ee/fotomuuseum/en/ | title = ABOUT THE MUSEUM | last = | first = | date = | website = http://linnamuuseum.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. [[Музеј на окупацијата (Талин)|Музејот на окупацијата]] е уште еден историски музеј, кој се наоѓа во централниот дел на Талин. Музејот ја опфаќа 52-годишната историја на градот кога бил под власта на [[Советскиот Сојуз]] и [[Нацистичка Германија]]<ref>{{Наведена мрежна страница | url =https://www.visitestonia.com/en/museum-of-occupations | title = Museum of Occupations | last = | first = | date = | website = Visitestonia.com | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Музејот на КГБ се наоѓа на 23 спрат од хотелот Виру, и содржи документи, униформи на руски агенти на тајната служба<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-177420/hotel-viru-and-kgb-museum | title = Hotel Viru & KGB Museum | last = | first = | date = | website = Visittallinn.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Талин е исто така дом на две големи природонаучни музеи - Естонскиот музеј на природата и Естонскиот музеј на здравствената заштита. И двата музеи се наоѓаат во стариот дел на градот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-174748/estonian-museum-of-natural-history | title = Estonian Museum of Natural History | last = | first = | date = | website = Visittallinn.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Естонскиот музеј за природни науки се одликува со неколку сезонски и повремени тематски изложби, кои обрнуваат преглед на дивиот свет во Естонија и во целиот свет. Естонскиот музеј на здравствената заштита располага со постојани изложби за анатомија и здравствената заштита<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.visitestonia.com/en/estonian-health-care-museum | title = Estonian Health Care Museum | last = | first = | date = | website = Visitestonia.com | publisher = | access-date = 13 September 2016 | quote = }}</ref>. Музејот ги собира и го прикажува наследството поврзано со историјата на медицината во Естонија. Главниот град на Естонија е исто така дом на многу уметнички музеи и галерии. Естонскиот музеј на уметноста е најголем во земјата. Првично бил сместен во [[Палата Кадриорг|палатата Кадриорг]], но денеска се состои од четири филијали, и тоа: музеј на уметноста [[Музеј Куму (Талин)|Куму]], кој ја поседува најголемата збирка на современа и модерна уметност земјата и ја прикажува естонската уметност започнувајќи од почетокот на [[XVIII век]]<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://kumu.ekm.ee/en/kumu-art-lives-here/kumu-art-lives-here/ | title = Kumu - Art lives here! | last = | first = | date = | website = Kumu.ekm.ee | publisher = | access-date = 13 September 2016 | quote = | archive-date = 2017-04-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170425170719/http://kumu.ekm.ee/en/kumu-art-lives-here/kumu-art-lives-here/ | url-status = dead }}</ref>, музеј на уметноста Кадриорг во кој се наоѓаат колекции од [[Западна Европа]] и [[Русија]] во периодот од 16 до 20 век, со околу 9,000 уметнички дела<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://kadriorumuuseum.ekm.ee/en/about-the-museum/about-the-museum/ | title = About the museum | last = | first = | date = | website = Kadriorumuuseum.ekm.ee | publisher = | access-date = 13 September 2016 | quote = | archive-date = 2016-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160914154242/http://kadriorumuuseum.ekm.ee/en/about-the-museum/about-the-museum/ | url-status = dead }}</ref> , музеј на уметноста [[Музеј Микел (Талин)|Микел]] кој главно поседува колекција од западната уметнодѕ и музеј на уметноста Нигукусте, кој се наоѓа во поранешната [[Црква Свети никола (Талин)|црква Свети Никола]] која содржи збрирки од црковната уметност. ===Фестивали=== [[Естонски фестивал на песната|Естонскиот фестивал на песната]] или ''Laulupidu'' е еден од најголемите хорски настани во светот, на списокот на УНЕСКО како ремек-дело на усното и нематеријалното наследство на човештвото. Се одржува на секои пет години во јули на Талинскиот фестивал. Истовремено се одржува со Естонскиот фестивал на танцот. Заедничкиот хор е составен од повеќе од 30.000 пејачи. [[Талински филмски фестивал „Темни ноќи“|Талинскиот филмски фестивал „Темни ноќи“]] е филмски фестивал кој се одржува од [[1997]] година. Со повеќе од 250 играни филмови прикажани секоја година и над 77.500 присуства (2014) фестивалот е еден од најголемите во Северна Европа. Често Естонците се нарекуваар како „''Распеана нација''“. Естонците имаат една од најголемите збирки на народни песни во светот, со писмена евиденција од околу 133.000 народни песни. ===Кујна=== Традиционалната кујна на Талин е одраз на кулинарски традиции на Северна Естонија, улогата на градот како рибарско пристаниште, како и на германското влијание. Бројни кафулиња играат голема улога во општествениот живот на градот уште од 19 век. [[Марципан]]от во Талин има многу долга историја. Производството на марципан започнала во средниот век, кога градот бил дел од [[Ханза]]. Во [[1695]] година, марципанот бил споменат како лек под ознака ''Panis Martius'' на Талинската фармација. Модерната ера на марципанот во Талин започнала во [[1806]] година. Меѓу морските специјалитети на Талин, најголем симболичен пример е „''Vürtsikilu''“ - зачинета [[папалина]], кисела со специфичен збир на зачини вклучувајќи црн пипер, пимент и каранфил=. Традицијата на правење ''Vürtsikilu'' се претпоставува дека потекнува од периферијата на градот, кон крајот на 18 и почетокот на 19 век. Веќе во [[1826]] година талинските трговци извезувале речиси 40.000 лименки во [[Санкт Петербург]]. Друго национално јадење е „''Kiluvõileib''“ - традиционален ’ржан леб во отворен сендвич со тенок слој путер. == Сообраќај== ===Градски сообраќај=== [[Слика:Aeropuerto Internacional de Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 04.JPG|thumb|225px|Аеродром]] [[Слика:Old City Harbour, Tallinn.jpg|thumb|225px|Пристаниште]] Градскиот превоз во градот се врши од страна на 64 автобуски линии, 4 трамвајски линии и 5 тролејбуски линии, опфаќајќи ги сите области на Талин. Во сообраќајот се користи билетен систем кој може да се купи од киосците, поштите или да се уплати билет преку мобилен телефон. Од 2013 година бил воведен бесплатен превоз за жителите на Талин. ===Воздушен сообраќај=== Аеродромот се наоѓа на околу 4 километри од градот. Постои директна автобуска линија помеѓу аеродромот и центарот на градот (автобус бр. 2). Најблиската железничка станица Улемисте е на само 1,5 километри од аеродромот. Изградба на нова делница на аеродромот започнала во 2007 година и била завршена во текот на летото 2008 година. ===Железнички сообраќај=== Преку железничкиот сообраќај, градот е поврзан со многу делови од Естонија, како и со [[Санкт Петербург]] во [[Русија]] и [[Рига]] во [[Летонија]]. Првата железничка пруга во градот била отворена во 1924 година. ===Воден сообраќај=== Во градот постојат неколку фериботски оператори кои го поврзуваат градот со [[Хелсинки]], [[Стокхолм]] и [[Санкт Петербург]]. == Збратимени градови== {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|USA}} [[Анаполис]], [[САД]] *{{знамеикона|FRA}} [[Каркасон]], [[Франција]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tallinn.ee/est/Solmiti-koostookokkulepe-Tallinna-Kesklinna-Valitsuse-ja-Carcassonne-i-linna-vahel |title=Sõlmiti koostöökokkulepe Tallinna Kesklinna Valitsuse ja Carcassonne’i linna vahel |author=[[Tallinn City Council]] |accessdate=15 February 2013 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053947/http://www.tallinn.ee/est/Solmiti-koostookokkulepe-Tallinna-Kesklinna-Valitsuse-ja-Carcassonne-i-linna-vahel |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|United Kingdom}} [[Дартфорд]], [[Обединето Кралство]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citypaper.lv/dartford_tallinn-s_twin_town/ |title=архивска копија |accessdate=2016-10-26 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808040245/http://www.citypaper.lv/dartford_tallinn-s_twin_town/ |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|BEL}} [[Гент]], [[Белгија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://visit.gent.be/en/twin-towns?context=tourist |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-26 |archive-date=2017-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829165421/https://visit.gent.be/en/twin-towns?context=tourist |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|SWE}} [[Гетеборг]], [[Шведска]] *{{знамеикона|NED}} [[Гронинген]], [[Холандија]]<ref name="Graz">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.graz.at/cms/beitrag/10045157/606819/ |title=Twin Towns – Graz Online – English Version |publisher=graz.at |accessdate=5 January 2010 |archive-date=2010-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131044827/http://www.graz.at/cms/beitrag/10045157/606819 |url-status=dead }}</ref><ref name="Groningen">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.groningen.nl/functies/pagfunctie.cfm?parameter=1285|title=Groningen – Partner Cities|publisher=2008 Gemeente Groningen, Kreupelstraat 1,9712 HW Groningen|accessdate=8 December 2008|archive-date=2007-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926211207/http://www.groningen.nl/functies/pagfunctie.cfm?parameter=1285|url-status=dead}}</ref> || *{{знамеикона|PRC}} [[Хангџоу]], [[Кина]] *{{знамеикона|GER}} [[Кил]], [[Германија]] *{{знамеикона|FIN}} [[Котка]], [[Финска]] (1955)<ref name="Kotka twinnings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kotka.fi/alltypes.asp?d_type=5&menu_id=2746&menupath=2746#aa2746|title=Kotka – International co-operation: Twin Cities|accessdate=22 October 2013|last=Hassinen|first=Raino|work=City of Kotka|archive-date=2017-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629023313/http://www.kotka.fi/alltypes.asp?d_type=5&menu_id=2746&menupath=2746#aa2746|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|USA}} [[Лос Гатос]], [[САД]] *{{знамеикона|SWE}} [[Малме]], [[Шведска]]<ref name="Malmö twinning">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.malmo.se/Kommun--politik/Sa-arbetar-vi-med.../Omvarld/Internationellt-arbete/Vanorter.html|title=Vänorter|publisher=Malmö stad|language=sv|accessdate=6 November 2013|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223130358/http://malmo.se/Kommun--politik/Sa-arbetar-vi-med.../Omvarld/Internationellt-arbete/Vanorter.html|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|RUS}} [[Москва]], [[Русија]] *{{знамеикона|USA}} [[Портланд]], [[САД]] || *{{знамеикона|LVA}} [[Рига]], [[Латвија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009 |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204021323/http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|RUS}} [[Санкт Петербург]], [[Русија]] *{{знамеикона|GER}} [[Шверин]], [[Германија]] *{{знамеикона|SWE}} [[Стокхолм]], [[Шведска]] *{{знамеикона|ITA}} [[Венеција]], [[Италија]] *{{знамеикона|LTU}} [[Вилнус]], [[Литванија]] |} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == *{{Wikivoyage-inline|Tallinn}} *{{Commons-inline|Tallinn}} * [http://www.tallinn.ee/eng The Website of the City of Tallinn] (official) * [http://360.tallinn.ee/pano/list/en/ Panoramas of Tallinn Old Town] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110701051706/http://360.tallinn.ee/pano/list/en/ |date=2011-07-01 }} * [http://3d.tallinn.ee/ 3D model of Tallinn Old Town] * [http://www.filmportal.de/en/video/die-baltische-hafenstadt-reval Historical footage of Tallinn, 1920], [[Filmportal|filmportal.de]] *{{dmoz|Regional/Europe/Estonia/Harjumaa/Tallinn/|Tallinn}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} {{Европска престолнина на културата}} {{coor title dm|59|26|N|24|45|E|type:city|region:EE|page:http://mk.wikipedia.org/wiki/Талин}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Талин|*]] [[Категорија:Градови во Естонија]] [[Категорија:Пристанишни градови на Балтичкото Море]] [[Категорија:Европски престолнини на културата]] [[Категорија:Ханза]] 37pni6rdtpagnjcra1i8xpt7gwdnqx3 0 47342 5601069 5374039 2026-07-27T13:14:31Z ~2026-41849-82 135358 Промена на името на салата во Т Арена согласно стратешкото партнерство помеѓу Спортскиот Центар „Борис Трајковски“ и Македонски Телеком. Повеќе инфо: https://www.telekom.mk/ns-newsarticle-najgolemata-sportska-sala-vo-makedonija-stanuva-t-arena.nspx 5601069 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија стадион | име= Т Арена [[Податотека:TrajkovskiSportsArenaSkopjeMacedonia.JPG|center|250px|Надворешен изглед на салата]]| локација= [[Скопје]], [[Република Македонија|Македонија]]| темели= 2003| отворен= 2008 | сопственик= [[Град Скопје]] | operator= | construction_cost = | играат= [[Кошаркарска репрезентација на Македонија|Кошаркарска репрезентација]] (мажи и жени), [[Македонска ракометна репрезентација|Ракометна репрезентација]] (мажи и жени), [[Македонска одбојкарска репрезентација|Одбојкарска репрезентација]] (мажи и жени)| сместивост= 6,200¹<br />¹<small>4.360 фиксни и дополнителни 1840 мобилни седишта</small> <ref>http://www.ehf-euro.com/Boris-Trajkovski.861.0.html</ref>| }} '''Спортска сала „Борис Трајковски“''' — најголема повеќенаменска [[спортска сала]] во [[Македонија]]. При нејзиното пуштање во употреба била именувана по покојниот македонски претседател [[Борис Трајковски]]. Нејзиното свечено отворање било на [[22 мај]] кога настапиле кошаркарските егзибионисти [[Харлем Глоубтротерс]]. Салата има сместивост од 6,200 места. Салата била домаќин на [[Европско првенство во ракомет за жени 2008|Европското првенство во ракомет за жени]] одржано во [[2008]]. Таа е исто така дом на повеќе македонски национални репрезентации. Во 2026 година, Спортскиот центар „Борис Трајковски“ и Македонски Телеком започнаа стратешко партнерство со кое најголемата спортска сала во земјата доби ново име и нов идентитет и станува Т Арена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telekom.mk//ns-newsarticle-najgolemata-sportska-sala-vo-makedonija-stanuva-t-arena.nspx|title=Најголемата спортска сала во Македонија станува Т Арена|work=www.telekom.mk|language=mk|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Технички спецификации == Повеќенаменската сала “Борис Трајковски” е и најкомплексниот спортски објект што некогаш се изградил во [[Македонија]]. Во неа постојат две сали, една поголема која е и главна со максимална сместивост од 7000 (за [[кошарка]]рски натпревари) и 10,000 за концерти и други културни манифестации, како и една помала со сместивост од 500 седишта која може да се користи за тренинзи и за помали натпревари. Комплексот располага со опрема и со реквизити за сите спортови што се играат во него, а е приспособен во него да се одржуваат и музички, културни и други манифестации. Мултифункционалноста на објектот се надополнува со изградбата на сауна, фитнес сала, кугларница, амбуланта и други. Во склоп на салата се наоѓаат и деловни простории во кои е сместено претпријатието што ја управува салата, а предвидени се и два ресторани и кафулиња, како и простори за продавници.<ref>http://www.ehf-euro.com/Boris-Trajkovski.861.0.html| "Податоци за салата од ЕХФ"</ref>|<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.scboristrajkovski.gov.mk/mk/za-nas |title=архивски примерок |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2010-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115170528/http://www.scboristrajkovski.gov.mk/mk/za-nas |url-status=dead }}</ref> == Историја == Салата започнала да се гради на почетокот на [[2004]], а инвеститор бил [[Градот Скопје|Град Скопје]]. Таа била најавувана како еден од капиталните проекти на поранешниот градоначалник [[Ристо Пенов]]. Првичниот рок што си го поставиле градските власти за завршување на изградбата бил една година, но тој бил повеќекратно пробиен поради проблемите кои се појавувалее при изградбата. Уште на почетокот, додека се копале [[темелите]], избиле подземни води и целото [[градилиште]] се [[поплава|поплавило]]. Тоа донело дополнителни трошоци од околу еден милион евра На неколку наврати градската каса останувала без доволно средства, што довело неколкупати свечено да биде одбележувано продолжувањето на градежните работи по повторното изнаоѓање на материјални средства. По доаѓањето на [[Трифун Костовски]] на [[градоначалник|градоначалничката функција]] на [[Град Скопје]], градот започнал преговори со [[Владата]] да го предаде објектот во нивна [[јурисдикција]]. Преговорите се воделе уште со претходната влада и завршиле безуспешно, по што во февруари 2007 градот и [[Влада на Република Македонија|Владата]] потпишале договор за примопредавање. Било формирано заедничкото друштво „Борис Трајковски” кое раководи со објектот, и секој од инвеститорите добил соодветен број акции во него, според парите што ги вложил или што ќе треба да ги вложи во изградбата. Дополнително се направени измени во вентилацискиот систем кој сега е способен да овозможува непречена вентилација за 10.000 посетители. Во јули 2026 година, салата го добива името Т Арена. == Галерија == <gallery> Податотека:Trajkovskiarena-side.JPG|Надворешен изглед на салата Податотека:Boris Trajkovski Sports Arena- east.JPG|Поглед кон источната страна Податотека:Boris_Trajkovski_Sports_Arena-_north.JPG|Поглед кон северната трибина Податотека:Boris_Trajkovski_Sports_Arena-_south.JPG|Поглед кон јужната трибина Податотека:Спортска сала Борис Трајковски.jpg|Атмосфера пред започнување на кошаркарски натпревар Податотека:Сала Борис Трајковски.gif|Надворешен изглед на салата </gallery> == Наводи == {{наводи}} === Белешки === * {{note label|А|а|а}} Сместивоста на салата дополнително била зголемена во март 2009 година.На источната трибина беше изградена монтажна трибина од 250 седишта. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Борис Трајковски}} [[Категорија:Кошаркарски собиралишта во Македонија]] [[Категорија:Спортски сали во Македонија|Борис Трајковски]] [[Категорија:Спортски зданија во Скопје]] [[Категорија:Борис Трајковски]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2008 година]] mwv8q1biwznga30f6krfylbkrgfisa7 0 54985 5601220 5590232 2026-07-27T21:41:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601220 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |author= Тигар | status = EN | status_system = iucn3.1 | trend = down | status_ref =<ref name="iucn">{{IUCN2008|assessors=Chundawat, R.S., Habib, B., Karanth, U., Kawanishi, K., Ahmad Khan, J., Lynam, T., Miquelle, D., Nyhus, P., Sunarto, Tilson, R. & Sonam Wang|year=2008|id=15955|title=Panthera tigris|downloaded=9 октомври 2008}}</ref> | image = Walking tiger female.jpg | image_caption = [[Бенгалски тигар]] (''P. tigris tigris'') во природните резервати во [[Индија]]. | image_width = 250px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[’Рбетници]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. tigris''''' | binomial = ''Panthera tigris'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Лине]], [[1758]]) | synonyms = <center>'''''Felis tigris''''' <small>[[Карл Лине|Лине]], [[1758]]</small><br /> '''''Tigris striatus''''' <small>[[Николај Северцов|Северцов]], [[1858]]</small><br /> '''''Tigris regalis''''' <small>[[Џон Едвард Греј|Греј]], [[1867]]</center> | range_map = Tiger_map.jpg | range_map_width = 250px | range_map_caption = Историска распространетост на тигрите (бледо жолта) и во 2006 (зелена).<ref>[http://www.savethetigerfund.org Save The Tiger Fund | Wild Tiger Conservation]</ref> }} [[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|Видео од тигар]] '''Тигар''' ({{науч|Panthera tigris}}) — [[голема мачка]] со црвеникаво жолто-кафено пругаво крзно, распространета во [[Шума|шумите]], пасиштата и [[Мочуриште|мочуришните]] делови на Источна [[Русија]], [[Јужна Азија]], [[Суматра]] и [[Кина]]. Тигарот живее самотно, лови ноќе, а омилен плен му се [[цицачи]]те со средна големина, како на пример [[елен]]ите.<ref name="Бунтевска">Бунтевска Сузана, 2005: Енциклопедија Британика, стр. 167; С-Ф - Скопје: Топер. ISBN 9989-165-14-9</ref> Нивната големина, бојата и формата на пругите се определени со местото и во зависност од [[подвид]]овите. Јужните тигри, како што е [[Бенгалски тигар|бенгалскиот тигар]] (''P. tigris tigris''), се помали и имаат значително посветли бои отколку тигрите распространети на север, како што е реткиот [[сибирски тигар]] (''P. tigris altaica''). Мажјаците растат до височина поголема од еден метар, достигнувајќи должина од 2,2 метри, не сметајќи ја опашката со должина од еден [[метар]], а можат да достигнат тежина од 160 до 290 [[килограм]]и. Тигарот живее околу 11 години.<ref name="Бунтевска"/> Постојаното користење на деловите од телото на тигарот за правење различни тоници или [[лек]]ови, независно од доказите за нивна неефикасност, се должи на вкоренетата [[стравопочит]] кон овие мачки што со милениуми ги инспирирале луѓето. Иако заштитени во меѓународни рамки, тигрите се вбројуваат во сериозно [[загрозен вид|загрозените видови]]. Имено, само во последното столетие, нивната [[популација]] се намалила за повеќе од 90%, додека два подвида се сметаат за исчезнати. == Потекло на поимот == Зборот „тигар“ доаѓа од [[грчки јазик|грчкиот]] збор ''тигрис'' кој најверојатно потекнува од [[персиски јазик|персиски]] збор што значи „стрела“, како опис на брзината на ова животно и потекло на името на реката [[Тигар (река)|Тигар]]<ref name="Liddell">{{Наведена книга | author=[[Henry Liddell]] and [[Robert Scott]] | year=1980 | title=[[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher=Oxford University Press | location=United Kingdom | isbn=0-19-910207-4}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=tiger |title='Tiger' at the Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Тигарот, под името ''Felis tigris'' е еден од многу видови опишани во делото од 18 век ''[[Systema Naturae]]'' на [[Карл Лине]]<ref name="Linn1758">{{наведена книга|url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936|title=Systema naturae per regna tria naturae:secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.|last=Linnaeus|first=Carolus|publisher=Holmiae (Laurentii Salvii)|year=1758|isbn=|edition=10|volume=1|location=|page=41|pages=|accessdate=8 август 2008}}</ref><ref>{{la icon}} {{наведена книга|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|last=Linnaeus|first=C.|publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii).|year=1758|isbn=|location=|page=824|pages=}}</ref>. ''Panthera'' кое е дел од денешното име на овој вид, ''Panthera tigris'', често се претпоставува дека потекнува од грчките зборови ''пан'' („сите“) и ''терон'' („ѕвер“). Сепак зборот пантера се смета дека најверојатно има источноазиско потекло и значи „жолтеникаво животно“ и „бело-жолто“<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther | title="Panther" | work=Online Etymology Dictionary | publisher=[[Douglas Harper]] | accessdate=5 јули 2007}}</ref>. == Распространетост == Во минатото, тигрите биле доста распространети во [[Азија]] од [[Кавказ]] и [[Касписко Море|Каспиското Море]], до [[Сибир]] и [[Индонезија]]. За време на [[19 век|19. век]], овие [[мачки]] целосно исчезнале од [[Западна Азија]], и нивната распространетост била ограничена на изолирани области. Денес, овие фрагментирани области се протегаат од [[Индија]] на [[запад]] до [[Кина]] и [[Југоисточна Азија]] на [[исток]]. Северната граница на распространетост е близу реката [[Амур]] во југоисточен Сибир. Единствениот голем [[остров]] населен со тигри е [[Суматра]]. Овие животни изумреле на островите [[Јава]] и [[Бали]] за време на [[20. век]], а на [[Борнео]] се пронајдени само [[фосили|фосилни остатоци]]. [[Податотека:Tigerwater edit2.jpg|left|130px|thumb]] === Живеалиште === Живеалиштето на тигарот има три главни одлики: секогаш има вегетација која му овозможува криење, секогаш е во близина на [[вода]] и има изобилство на плен. [[Бенгалски тигар|Бенгалскиот тигар]] на пример, живее во сите видови на [[Шума|шуми]], вклучувајќи [[Дождовна шума|дождовни]], [[Зимзелено растение|зимзелени]], полузимзелени, [[мангрoв]]и до [[делта]]та на [[Ганг]] и [[Листопадни растенија|листопадните шуми]] во [[Непал]]. За разлика од [[лав]]от, тигарот претпочита густа вегетација, на која е прилагодена неговата специфична шара, и каде самотниот начин на живот не е неповолност. Помеѓу сите видови на [[големи мачки]], само тигарот и [[јагуар]]от се одлични пливачи. Тигрите често се среќаваат како се бањаат во бари, [[Езеро|езера]] и [[Река|реки]]. За разлика од останатите мачки, кои ја избегнуваат водата, тигрите всушност секогаш се одличуваат да живеат во нејзина близина. За време на најтоплиот период од денот, овие мачки се ладат лежејќи во барите. Доказ дека се одлични пливачи претставува и фактот дека честопати се забележани како го пренесуваат уловениот плен преку езера. == Таксономија и еволуција == Најстарите пронајдени остатоци од мачка што наликува на тигар, на таканаречената ''[[Panthera palaeosinensis]]'', се пронајдени во [[Кина]] и [[Јава]]. Овој [[вид]] живеел пред околу два милиони години за време на почетокот на [[плеистоцен]]от и бил помал од денешниот тигар. Најстарите фосили на вистински тигри се најдени на Јава и датираат од пред 1,6 - 1,8 милиони години. Други фосили од раниот и средниот плеистоцен се пронајдени и во Кина и на [[Суматра]]. Фосили од подвидот наречен [[Тринилски тигар]] (''Panthera tigris trinilensis'') исто така се пронајдени на [[Тринил]] во Јава<ref>Van den Hoek Ostende. 1999. Javan Tiger - Ruthlessly hunted down. [http://www.naturalis.nl/300pearls 300 Pearls - Museum highlights of natural diversity] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090921075044/http://www.naturalis.nl/300pearls/ |date=2009-09-21 }}. Пристапено на 11 август 2006.</ref>. Тигрите се прошириле во [[Индија]] и [[Северна Азија]] за време на доцниот плеистоцен, стигнувајќи до источниот дел на [[Берингија|Беринговиот копнен мост]] (но не навлегле на американскиот континент), [[Јапонија]] и [[Сахалин]]. Фосилите пронајдени во Јапонија покажуваат дека како и другите островски подвидови, и овие тигри биле помали од тигрите кои живеат на континентот. Ова најверојатно се должи на феноменот со кој големината на животните зависи од просторот на кој живеат (видете [[островска еволуција]]), или од пристапноста до плен. До [[холоцен]]от, тигрите се населиле и на [[Борнео]] како и на островот [[Палаван]] на [[Филипини]]те<ref>Piper et al. ''The first evidence for the past presence of the tiger Panthera tigris on the island of Palawan, Philippines: Extinction in an island population.'' Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 264 (2008) 123–127</ref>. === Подвидови === Постојат осум [[подвид]]ови на тигар, од кои два се [[изумрени видови|изумрени]]. Распространетоста во минатото (која денес значително е намалена) се протегала низ [[Бангладеш]], [[Сибир]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Индија]], [[Кина]] и [[југоисточна Азија]], вклучувајќи и неколку индонезиски острови. Преживеаните повидови, почнувајќи од најбројниот, се: [[Податотека:Panthera tigris7.jpg|thumb|right|[[Бенгалски тигар]]]] * '''[[Бенгалски тигар]]''' (''Panthera tigris tigris'') познат и како ''Кралски бенгалски тигар'', живее во делови од [[Индија]], [[Бангладеш]], [[Непал]], [[Бутан]] и [[Бурма]]. Го среќаваме во најразлични живеалишта: [[пасишта]], [[суптропски]] и [[тропски]] [[дождовни шуми]], влажни и суви шуми со [[листопадни]] дрвја и [[мангрови]]. Мажјаците во дивината обично тежат 205-227 килограми, а женките околу 141 килограм<ref name="university2002">Sunquist, Mel and Fiona Sunquist. 2002. Wild Cats of the World. University Of Chicago Press, Chicago</ref>. Сепак, северноиндиските и непалските бенгалски тигри се поголеми од единките кои живеат на [[индиски потконтинент|индискиот потконтинент]], и просечна тежина на мажјаците изнесува 235 килограми<ref name="university2002"/>. Иако научниците веќе претпоставувале дека популацијата на овие тигри изнесува под 2000 единки<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indianjungles.com/090805d.htm|title=Task force says tigers under siege|last=|first=|date=5 август 2005|work=|publisher=Indianjungles.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090903230942/http://www.indianjungles.com/090805d.htm|archive-date=2009-09-03|dead-url=|accessdate=7 март 2009|url-status=dead}}</ref>, сепак најновите пребројувања изведени од страна на индиската владаго потврдиле ова. Според проценките има само 1411 тигри во дивината (поради статистичка грешка се смета дека има помеѓу 1165 и 1657 единки), што е пад од 60% во последната декада<ref>{{citation|last=Wade|first=Matt|title=Threat to a national symbol as India's wild tigers vanish|newspaper=The Age (Melbourne)|date=15 февруари 2008|page=9}}</ref>. Од [[1972]] година, постои голем проект за заштита на бенгалскиот тигар, познат како [[Проект Тигар]] (Project Tiger). Проектот се смета за успешен иако најмалку еден резерват за тигри (Резерватот Сариска) ги изгубил сите тигри поради ловокрадство<ref>{{Наведена мрежна страница |title=No tigers found in Sariska: CBI |publisher=DeccanHerald.com |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr112005/national130442005410.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070210220826/http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr112005/national130442005410.asp |archivedate=2007-02-10 |accessdate=20 јули 2007 |url-status=live }} (Архива).</ref>. [[Податотека:Tiger 032.jpg|thumb|right|Индокинески тигар]] * '''[[Индокинески тигар]]''' (''Panthera tigris corbetti''), познат и како Корбетов тигар, е подвид кој го среќаваме во [[Камбоџа]], [[Кина]], [[Лаос]], [[Бурма]], [[Тајланд]] и [[Виетнам]]. Овие тигри се помали и со потемно крзно од бенгалските тигри. Мажјаците тежат од 150 до 190 килограми, а женките се помали и тежат 110-140 килограми. Омилено живеалиште им се шумите во ридско-планинските региони. Проценките за популацијата на овој вид варираат од 1200 до1800 единки, од кои само неколку стотини во дивината. Сите постоечки популации се подложени на голем ризик од ловокрадство, намалување на пристапноста до плен (поради лов на нивниот најчест плен како [[елен]]и и [[дива свиња|диви свињи]], фрагментација на териториите и проблеми поради парење меѓу блиски роднини ([[инбридинг]]). Во Виетнам ското три четрвртини од убиените тигри служат за снабдување на традиционалните кинески аптеки. [[Податотека:Tiger in the water.jpg|thumb|right|Малајски тигар]] * '''[[Малајски тигар]]''' (''Panthera tigris jacksoni'') е подвид кој живее единствено во јужните делови на [[Малајски полуостров|Малајскиот полуостров]]. Овој тигар бил признат како посебен подвид дури во [[2004]] година. Оваа нова класификација се должи на истражувањата направени од страна на Лабораторијата за генетски диверзитет<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://home.ncifcrf.gov/ccr/lgd/|title=Laboratory of Genomic Diversity LGD|accessdate=2009-05-09|archive-date=2007-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070415002152/http://home.ncifcrf.gov/ccr/lgd/|url-status=dead}}</ref> која е дел од [[Национален институт за рак|Националниот иститут за рак]] во [[САД]]. Според последните пребројувања постојат 600-800 единки во дивината, што ги прави третата најголема популација, зад бенгалскиот и индокинескиот тигар. Малајскиот тигар е најмал од сите подвидови на тигри кои живеат на копно, мажјаците тежат во просек околу 120 килограми, а женките 100 килограми. Малајскиот тигар е национален симбол на [[Малезија]] и се појавува на нејзиниот [[Грб на Малезија|грб]], како и на многу логоа на малезиски институции. [[Податотека:Panthera tigris sumatran subspecies.jpg|thumb|right|Суматрански тигар]] * '''[[Суматрански тигар]]''' (''Panthera tigris sumatrae'') е [[критично загрозени видови|критично загрозен]] подвид<ref>{{IUCN2006|assessors=Cat Specialist Group|year=1996|id=15966|title=Panthera tigris ssp. sumatrae|downloaded=11 мај 2006}} Податоците содржат и објаснувања за конзервацискиот статус на овој подвид.</ref> кој живее единствено на индонезискиот остров [[Суматра]]. Ова е најмалиот од сите живи подвидови на тигри – возрасните мажјаци тежат меѓу 100 и 140 килограми, а женките од 75 до 110 килограми<ref>* {{aut|Nowak, Ronald M.}} (1999) ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9</ref>. Малата големина на овие тигри се должи на адаптацијата на густата вегетација која е присутна на островот, како и поради лов на мали животни. Популацијата во дивината се проценува на 400-500 единки, кој главно живеат во националните паркови. Најновите [[генетика|генетски]] истражувања откриле присуство на уникатни генетски маркери, што значи дека е можно овој подвид да се развие во посебен вид доколку не изумре<ref>Cracraft J., Feinstein J., Vaughn J., Helm-Bychowski K. (1998) Sorting out tigers (Panthera tigris) Mitochondrial sequences, nuclear inserts, systematics, and conservation genetics. Animal Conservation 1: 139–150.</ref>. Поради ова се смета дека заштитата на суматранските тигри треба да биде приоритет за биолозите. Иако уништувањето на природното живеалиште претставува најголема закана (сечењето на дрвјата се врши дури и во националните паркови), сепак помеѓу 1998 и 2000 година биле убиени 66 тигри, што е скоро 20% од вкупната популација. [[Податотека:Tiger in the snow at the Detroit Zoo March 2008 pic 2.jpg|thumb|right|Сибирски тигар]] * '''[[Сибирски тигар]]''' (''Panthera tigris altaica'') познат и под имињата ''Амурски'', ''Манчуриски'', ''Кoреански'' или ''Севернокинески'', е подвид кој живее во регионот меѓу реките [[Амур]] и [[Усури]], во [[Приморски крај|Приморскиот крај]] и [[Хабаровски крај|Хабаровскиот крај]] во источен [[Сибир]]. Овој тигар се смета за најголем подвид. Должината на главата и телото е 190-230 сантиметри (опашката е долга 60-110 сантиметри), а просечната тежина е околу 227 килограми за мажјаците<ref name="university2002"/>. Одлика на овие тигри е и густото крзно со бледо златна нијанса и помал број на пруги. Најтешкиот регистриран сибирски тигар тежел 384 килограми<ref>Graham Batemann: ''Die Tiere unserer Welt Raubtiere'', Deutsche Ausgabe: Bertelsmann Verlag, 1986. <!-- Clubausgabe hatte keine ISBN --></ref>, но според [[Вратислав Мазак]] овие податоци никогаш не биле потврдени од сигурни извори<ref name="der-tiger">{{de}} Vratislav Mazak: ''Der Tiger''. Nachdruck der 3. Auflage von 1983. Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben, 2004 ISBN 3 894327596</ref>. Сепак, за споредба, 6-месечен сибирски тигар може да биде со иста големина како целосно пораснат [[леопард]]. На двете последни пребројувања (1996 и 2005 година) покажале присуство на 450-500 тигри во регионот, што ги прави најголема неподелена популација во светот. Генетските истражувања во 2009 година покажале дека Сибирскиот тигар и западниот [[касписки тигар]] (за кој се сметало дека е посебен подвид кој изумрел во дивината во доцните 1950-ти<ref name="casp">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tigerhomes.org/animal/curriculums/caspian-tiger-pc.cfm|title=The Caspian Tiger - ''Panthera tigris virgata''|df=dmy|accessdate=12 октомври 2007|archive-date=2006-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514011511/http://www.tigerhomes.org/animal/curriculums/caspian-tiger-pc.cfm|url-status=dead}}</ref><ref name="casp2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/caspian.html|title=The Caspian Tiger at www.lairweb.org.nz|df=dmy|accessdate=12 октомври 2007}}</ref>) се всушност ист подвид, а нивната поделба на две популации можно е да се случила за време на претходниот век како последица на човечко влијание<ref name="driscoll">[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0004125 Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger]</ref>. [[Податотека:Panthera tigris amoyensis.jpg|thumb|right|Јужнокинески тигар]] * '''[[Јужнокинески тигар]]''' (''Panthera tigris amoyensis'') е најкритично загрозениот подвид на тигар и е ставен на списокот на 10те најзагрозени животни во светот<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm www.china.org.cn] Пристапено на 6 октомвриr 2007</ref>. Овој тигар е еден од најмалите подвидови. Достигнува должина помеѓу 2,2 и 2,6 метри. Мажјаците тежат 127-177 килограми, а женките 100-118 килограми. Од 1983 до 2007 година, не бил забележан ниту еден јужнокинески тигар<ref name="xinhua">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.xinhuanet.com/newscenter/2007-10/13/content_6873252.htm |title=绝迹24年华南虎重现陕西 村民冒险拍下照片 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Во [[2007]] година, еден фармер го забележал тигар и понудил и фотографии како доказ<ref name="xinhua"/><ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7042257.stm |title=Rare China tiger seen in the wild |publisher=BBC News |date=12 октомври 2007 |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Фотографиите подоцна се покажале како лажни – биле копирани од кинески календар и модфицирани во [[фотошоп]], а изјавата се претворила во голем скандал<ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-11/17/content_6261263.htm|title=South China tiger photos are 'fake' |publisher=China Daily |date=17 ноември 2007|accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2008-06/29/content_6803353.htm|title=South China tiger photos are fake: provincial authorities |publisher=China Daily |date=29 јуни 2008|accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/china/article4237441.ece|title=Farmer's photo of rare South China tiger is exposed as fake|publisher=The Times|date=30 јуни 2008|accessdate=7 март 2009|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://archive.today/20110629162207/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/china/article4237441.ece|url-status=dead}}</ref>. Во [[1977]], кинеската влада со закон го забранила убивањето на диви тигри, но ова е можно да било предоцна за да се спаси подвидот, бидејќи најверојатно веќе во тоа време бил изумрен во дивината. Денес постојат 59 јужнокинески тигри во заробеништво во [[Кина]], за кои се знае дека потекнуваат од само шест животни. Според ова, не постои доволно [[генетски диверзитет]] потребен за да се одржи подвидот. Во моментот, се прават напори за враќање на овие тигри во дивината. === Изумрени подвидови === * '''[[Балиски тигар]]''' (''Panthera tigris balica'') е подвид кој живеел исклучиво на островот [[Бали]]. Овие биле најмалите тигри, со просечна тежина кај мажјаците од 90-100 килограми и 65-80 килограми кај женките <ref name="der-tiger"/>. Причина за изумирање на видот е прекумерниот лов. Последниот балиски тигар (возрасна женка) бил убиен во Сумбар Кима, западно Бали на 27 септември [[1937]] година. Ниту еден балиски тигар не бил чуван во заробеништво. Ова животно сè уште игра важна улога во балискиот [[хиндуизам]]. [[Податотека:Panthera tigris sondaica 01.jpg|right|150px|thumb|Јавански тигар]] * '''[[Јавански тигар]]''' (''Panthera tigris sondaica'') живеел на [[Индонезија|индонезискиот]] остров [[Јава]]. Се смета дека овој подвид изумрел во 1980-тите како резултат на ловот и на уништување на природното живеалиште. Сепак процесот на изумирање се претпоставува дека почнал од 1950-тите кога во дивината останале помалку од 25 единки. Последниот официјално забележан примерок бил во 1979 година, меѓутоа постојат и неколку пријави за забележани тигри за време на 1990-тите <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thejakartapost.com/yesterdaydetail.asp?fileid=20021030.S03 |title=Bambang M. 2002. In search of 'extinct' Javan tiger. The Jakarta Post (октомври 30) |publisher=Thejakartapost.com |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111709/http://www.thejakartapost.com/yesterdaydetail.asp?fileid=20021030.S03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.javantiger.or.id|title=Harimau jawa belum punah! (Indonesian Javan Tiger website)|accessdate=2021-08-16|archive-date=2006-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20061228195734/http://www.javantiger.or.id/|url-status=dead}}</ref>. Со тежина од 100-141 килограм кај мажјаците и 75-115 килограми за женките, овој подвид бил со слична големина како суматранскиот тигар. === Хибриди === {{further|[[Хибриди од пантери]], [[Лигер]] и [[Тигон]]}} Вкрстување на [[големи мачки]], вклучувајќи го и тигарот, за прв пот почнало да се применува во зоолошките градини за време на 19 век. Овие зоолошки биле заинтересирани за вкрстување на различни видови со цел да добијат „чудни“ и несекојдневни животни кои би привлекле голем број на посетители<ref name="hybridisation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/hybridisation.html|title=History of big cat hybridisation|df=dmy|accessdate=28 септември 2007|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127041309/http://www.lairweb.org.nz/tiger/hybridisation.html|url-status=dead}}</ref>. Познато е дека [[лав]]овите биле парени со тигри (најчесто [[Сибирски тигар|сибирски]] или [[Бенгалски тигар|бенгалски]] подвидови), а добиените [[хибрид]]и се нарекуваат ''[[лигер]]и'' и ''[[тигон]]и''<ref>{{наведена книга |last=Guggisberg |first=C. A. W. |title=Wild Cats of the World |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=0-8008-8324-1 }}</ref> . Во минатото, вакви хибриди често биле добивани во зоолошките градини ширум светот, но денес ваквите вкрстувања не се поттикнуваат поради потребата од единки за заштита на видовите и подвидовите. Хибриди сè уште се добиваат во приватни засолништа за животни и зоолошки градини во [[Кина]]. Лигер е хибрид добиен од мажјак лав и тигрица,<ref name="liger">{{наведена книга| last=Markel |first=Scott|author2= Darryl León| year= 2003 |title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases | publisher= O'Reily |location=Sebastopol, California |isbn=0-596-00494-X}}</ref> а името „Лигер“ е добиено од англискиот јазик, ''ли-'' од LIon (лав) и ''гер'' од tiGER (тигар). Лигерот го наследува [[ген]]от одговорен за стимулирање на растот, но генот натагонист за потиснување за растот е отсутен кај женките-тигрици, па поради тоа овие хибриди растат многу поголеми од двата родитела. Лигерот има физички одлики и начин на однесување кои се мешавина од двата родитела. Мажјаците-лигери се стерилни, но женките за разлика од нив, често се фертилни. Кај мажјаците има 50% шанса да имаат грива, меѓутоа дури и ако имаат, таа е само половина од големината на гривата кај чистокрвните лавови. Лигерите вообичаено се долги 3-3,6 метри, и тежат од 360-450 килограми, па дури и повеќе.<ref name=liger/> Поредок хибрид е тигонот, кој е добиен со вкрстување на лавица и мажјак-тигар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon|title= Тигон - Енциклопедија Британика |df=dmy|accessdate=12 септември 2007}}</ref> == Особености == Тигрите веројатно се најпрепознатливите [[Felidae|мачки]] (освен можеби со исклучок на [[лав]]от). Овие животни имаат црвеникаво – кафено крзно, со бели делови на внатрешната страна на нозете и на стомакот, малку бели линии на лицето и бројни пруги по телото кои имаат темнокафена или црна боја. Формата и густината на пругите зависи од [[подвид]]от но најчесто тигрите имаат преку 100 пруги. Во зависност од подвидот има и варијација на базичната боја на крзното, на пример [[Сибирски тигар|сибирскиот тигар]] има побледа боја на крзното од останатите тигри. Шарата на крзното е уникатна кај секоја единка, што значи дека може да се употребува за идентификација на животните на сличен начин како што се употребуваат [[отпечатоци]]те од прсти за идентификација на луѓето. Ова сепак, не е методот кој се употребува за идентификација, најмногу поради фактот дека е многу тешко да се сними шарата кај тигрите во дивината. Главната функција на пругите е [[камуфлажа]] на тигарот. Оваа шара им овозможува одлично криење меѓу прошараните сенки и високите треви при ловење на пленот. Шарата на пругите ја има и на [[кожа]]та на тигарот, и е видлива и доколку го избричите крзното. Како и останатите големи мачки, и тигрите имаат бела точка зад [[уво|ушите]]. [[Податотека:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Скелет на тигар]] Тигрите се најтешките мачки во дивината<ref name="WWF">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.worldwildlife.org/tigers/ecology.m|title=WWF – Tigers – Ecology}}</ref>. Овие животни имаат моќни нозе и раменици што им овоможува, слично како лавовите, да ловат плен што е многу потежок од нив. Подвидовите на тигарот многу се разликуваат во големината. Големината кај подвидовите се зголемува сразмерно на [[географска ширина|географската ширина]], што е во согласност со познатото [[Бергманово правило]]. Возрасен сибирски тигар (''Panthera tigris altaica'') може да достигне должина од 3,5 метри и тежина од 306 килограми<ref name="der-tiger"/>, што е многу повеќе од големината која ја достигнуваат островските тигри како [[Суматрански тигар|суматранскиот]], најмалиот од преживеаните подвидови кој достигнува тежина од само 75-140 килограми<ref name="der-tiger"/>. Тигриците се помали од мажјаците кај сите подвидови, но сепак разликата во големината е поизразена кај поголемите подвидови каде мажјаците тежат 1,7 пати повеќе од женките<ref>Matthiessen, Peter. 2000. Tigers in the Snow, стр. 47. The Harvill Press, London.</ref>. Мажјаците имаат и пошироки предни шепи. Оваа разлика често се користи од страна на биолозите во одредување на [[пол]]от на тигрите при набљудување на нивните траги<ref name="Tigersnow">{{наведена книга | last = Matthiessen | first = Peter |author2=Hornocker, Maurice | year= 2001 | title = Tigers In The Snow | publisher= North Point Press | isbn = 0865475962 }}</ref>. [[Череп]]от на тигарот е доста сличен со тој на лавот, иако челниот дел не е толку сплескан и има подолг посторбитален регион. Черепот на лавот има пошироки назални отвори. Сепак, поради многуте варијации на черепите кај двата вида, како најзначаен индикатор за одредување на видот се зема структурата на долната вилица<ref name="USSR">{{наведена книга | author = V.G Heptner & A.A. Sludskii | title = Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2 | year = | pages = | isbn = 9004088768}}</ref>. === Варијации на крзното === [[Податотека:Singapore Zoo Tigers.jpg|thumb|left|Пар бели тигри во зоолошката градина во Сингапур]] {{Главна|Бел тигар}} Постои многу добро позната мутација поради која се добиваат [[бел тигар|белите тигри]], познати и како chinchilla albinistic <ref name="nz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html|title=White tigers|df=dmy|accessdate=25 септември 2007}}</ref>. Овие единки се ретки во дивината но широко распространети низ зоолошките градини, најмногу поради нивната популарност. Парењето на белите тигри, често доведува до парење на сродни единки, поради фактот што оваа мутација е [[рецесивност|рецесивна]]. Поради ваквиот вид на парење белите тигри имаат поголеми шанси од останатите да се родат со физички недостатоци како изместени непца или [[сколиоза]] (искривување на [[‘рбет]]от) <ref name="unusual1">[http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html The white tiger today and the unusual white lion]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm |title=White Tigers |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2010-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020053559/http://bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm |url-status=dead }}</ref>. Освен тоа, честа е и појавата на [[страбизам]] (криви очи). Дури и навидум целосно здрави, белите тигри не живеат толку долго како обичните единки. Првите записи за бели тигри датираат од почетокот на 19 век <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiantiger.org/white-tigers/white-tiger-facts.html|title=White Tiger Facts|df=dmy|accessdate=26 септември 2007|archive-date=2014-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218052935/http://www.indiantiger.org/white-tigers/white-tiger-facts.html|url-status=dead}}</ref>. Оваа состојба се појавува само доколу двата родитела го носат реткиот ген кој го среќаваме кај белите тигри. Пресметано е дека овој ген се појавува еднаш на 10 000 раѓања. Белите тигри не се посебен [[подвид]], туку само варијација на бојата на крзното. Бидејќи единствените бели тигри забележани во дивината се [[Бенгалски тигар|бенгалски тигри]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm |title=White Tigers |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231101528/http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm |url-status=dead }}</ref> (а и сите бели тигри во заробеништво се барем половина бенгалски), се смета дека рецесивниот ген кој ја предизвикува оваа варијција е присутен само кај бенгалскиот подвид, иако причините за неговото појавување сè уште не се познати <ref name="unusual1"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm |title=Snow Tigers |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905085921/http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm |url-status=dead }}</ref>. [[Податотека:Golden tiger 1 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|Редок златен тигар]]Честа грешка која ја прават луѓето е поистоветување на белите тигри со [[албино]], и покрај фактот дека присуството на пигмент е лесно забележливо на пругите на животното. Уште една честа грешка е и мислењето дека белите тигри се позагрозени од останатите. Белите тигри се разликуваат од обичните не само по белата боја на базата на крзното, туку и по розовиот нос и сините очи. {{Главна|Златен тигар}} Друг рецесивен ген, е причина за појавата на невообичаениот [[златен тигар]]. Овие тигри имаат светло крзно со боја на злато, бледо-бели нозе и бледи тенки протокалови пруги. [[Крзно]]то кај овие единки е погусто од крзното на останатите тигри <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/tabby.html |title=Golden tabby Bengal tigers |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Постојат само околу 30-тина златни тигри кои се чуваат во заробеништво. Како и белите тигри, и овие единки секогаш имаат барем предок бенгалски тигар. И двете варијации, и белите тигри и златните најчесто се поголеми од просечниот бенгалски тигар. == Поведение == Тигрите се територијални животни кои најчесто живеат сами. Големината на територијата за живеење на единката зависи од изобилството на плен, а за мажјаците и од пристапноста до женки. Териториите на женките се со големина од 20 квадратни километри, додека териториите на мажјаците се многу поголеми, достигнувајќи 60-100 километри квардратни. Најчесто териториите на мажјаците се препокриваат со териториите на неколку женки. Односите помеѓу единките се прилично комплексни и изгледа како да нема правило кое го почитуваат во однос на територијалните права. На пример, иако тигрите најчесто се избегнуваат, забележани се случаи каде и мажјаци и женки го делат пленот меѓусебно. Документирано е како мажјак тигар го дели пленот со уште две женки и четири младенчиња. Ова однесување на делење на пленот со други единки е доста ралично од однесувањетоа на [[лав]]от, кој во слични ситуации најчесто се однесува агресивно. [[Податотека:Sumatraanse Tijger.jpg|left|thumb|Тигарот најчесто е самотно животно.]] Териториите на младите тигрици најчесто се во близина на територијата на нивната мајка. Делот на препокривање на овие две територии има тенденција да се намалува со текот на времето. Мажјаците пак, се оддалечуваат многу повеќе. Младите мажјаци својата територија ја создаваат со одземање на територијата на други мажјаци или пак, кратко живеат на територија на друг мажјак додека да станат доволно силни за да го предизвикаат повозрасниот тигар. Најголемата смртност кај возрасните тигри (30-35% годишно), се однесува всушност на млади мажјаци кои штотуку ја напуштиле мајчината територија и се трудат да основаат нивна сопствена<ref name="Mills, Stephen. pg. 86">Mills, Stephen. pg. 86</ref>. Мажјаците генерално се понетолерантни кон останатите мажјаци на нивната територија, отколку женките кон останатите женки. Во најголем дел, борбите за територија се решаваат со заканување, а не со агресивни борби. Набљудувани се подчинети тигри кој го признаваат поразот со легнување во покорна положба – легнувајќи на грб и покажувајќи го стомакот<ref>Thapar, Valmik. (1989). Tiger:Portrait of a Predator. pg. 88. Smithmark Pub, New York</ref>. Откако хиерархијата е воспоставена, доминантниот мажјак го толерира присуството на подредениот тигар на негова територија доколку не живее во непосредна близина. Најагресивните борби меѓу мажјаците се за време на плодниот паериод на женките. Овие борби понекогаш завршуваат и со смрт на едниот тигар. Сепак, ваквите завршници се многу ретки<ref name="Mills, Stephen. pg. 86"/><ref>Thapar, Valmik. pg. 88</ref>. За да ја означат територијата, мажјаците ги прскаат дрвјата со [[урина]] и секрет од [[анални жлезди|аналните жлезди]], но оставаат и траги со гребење. === Исхрана и лов === [[Податотека:Tigergebiss.jpg|thumb|лево|150px|Тигарот има моќни вилици и остри заби, што го прави одличен грабливец.]] Во дивината тигрите се хранат со големи и средни животни. Омилен плен на тигрите во [[Индија]] се [[самбар]]от, [[гаур]]от, [[водно бафало|водното бафало]], [[Axis axis|дамчеститот елен]], [[дива свиња|дивата свиња]] и [[Boselaphus tragocamelus|нилгаи антилопите]]. Понекогаш ловат и [[леопард]]и, [[питон]]и, [[тромава мечка|тромави мечки]] и [[крокодил]]и. Во [[Сибир]], главен плен се [[вапити]], дива свиња, [[Cervus nippon|елен сика]], [[лос]] и [[Capreolus pygargus|сибирски елен]]. На [[Суматра]], тигрите главно се хранат со [[мунтџак]], самбар, дива свиња и [[малајски тапир]]. На териториите на поранешниот касписки тигар (кој денес е вклучен во видот сибирски тигар), главен плен се [[камила|камили]], [[саига|саига антилопи]], [[Bison bonasus caucasicus|кавкаски бизони]], [[јак]] и диви коњи. Како и многу други [[грабливци]], и тигрите се опортунистички ловци, па доколку немаат избор, ловат и помал плен како [[мајмун]]и, [[паун]]и, [[зајак|зајаци]] и [[риби]]. Ворасните [[слон]]ови се премногу големи да служат како плен на овие големи мачки, но сепак понекогаш се забележуваат конфликти помеѓу овие две животни. Регистриран е и случај кога тигар убил возрасен [[индиски носорог]] <ref name="Haemig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ecology.info/tiger-leopard.htm|title=Тигар и леопард: Како две големи мачки коегзистираат во ист регион|accessdate=2009-05-20|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213000715/http://www.ecology.info/tiger-leopard.htm|url-status=dead}} Ecology.info</ref>. Млади слонови и млади носорози повремено се ловени од страна на тигрите. Понекогаш овие животни напаѓаат и домашни животни како кучиња, крави, коњи и магариња. [[Податотека:TigerLangur.jpg|thumb|right|Тигарот може да скокне во висина и до 10 метри.]] Старите тигри, или тигри кои имаат повреди, и кои не можат да ловат природен плен често стануваат човекојади. Ова често се случува на територијата на [[Индија]]. Исклучок е тигарот од [[Сундарбан]], кој бил комплетно здрав тигар кој ловел рибари и селани кои се движеле низ шумите. Ова го прави човекот вистински плен во исхраната на тигрите<ref>{{en}}{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html |title=Човекојади. Напади на човекот од тигри и лавови |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Повремено тигрите јадат и растенија поради хранливите влакна, а омилен им е плодот на ''[[Careya arborea]]''<ref name="Perry">{{наведена книга|title=The World of the Tiger|first=|publisher=|year=1965|isbn=|location=|pages=260|id=ASIN: B0007DU2IU|author=Perry, Richard}}</ref>. Тигрите најчесто ловат ноќе<ref name="animaldiversity1">ADW:Panthera tigris: Information, http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Panthera_tigris.html</ref>. Ловат сами и како и повеќето други мачки го следат пленот во заседа. Изненадно напаѓаат и употребувајќи ја нивната сила и големина го исфрлаат од рамнотежа големиот плен и го убиваат. И покрај нивната големина, тигрите трчаат со брзина од 49-65 километри на час. Сепак овие брзини можат да ги одржат само на кратки растојанија, поради што тигрите мораат да се доближат многу близу до пленот пред да го нападнат. Овие животни имаат одлични скокачи способности, забележани се хоризонтални скокови и до 10 метри, иако најчесто скоковите се околу половина од оваа висина. И покрај сите одлики, само еден од дваесет обиди завршува како успешен лов<ref name="animaldiversity1"/>. При лов на голем плен, тигрите го убиваат животното со загризување на грлото. Тигарот го држи гризнато животното сè додека не умре од давење<ref>Schaller. G ''The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India'' 1984, University Of Chicago Press</ref>. Со оваа техника, тигрите успеваат да уловат животни како гаурот или водното бафало кои тежат преку еден тон<ref>{{Harvnb|Sankhala|1997|p=17}}</ref>. При лов на помал плен, тигарот го загризува вратот и најчесто го крши [[‘рбет]]ниот столб, ја продупчува [[трахеа]]та или ја кине [[вратна жила|вратната жила]] или [[каротидна артерија|каротидната артерија]] <ref>{{Harvnb|Sankhala|1997|p=23}}</ref>. Иако ретко, сепак набљудувани се и тигри кои напаѓаат со удари со нивните шепи, Ударот е доволно силен за да го скрши [[череп]]от на домашното говедо<ref name="Perry" />, или да го скрши грбот на тромавите мечки<ref name="DHOLE">{{наведена книга|title=Tiger|first=|publisher=Firefly Books|year=2004|isbn=1552979490|location=Richmond Hill., Ont.|pages=168|author=Mills, Stephen}}</ref>. === Размножување === [[Податотека:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|left|Сибирска тигрица со младенче]] Парењето кај овие животни се одвива преку целата година, но почесто е помеѓу ноември и април<ref name="university1999">Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9</ref>. Парот тигри се пари неколкупати и доста гласно, како што е случај и со останатите мачки. Носењето на плодот трае 16 недели. Леглото најчесто брои 3-4 младенчиња кои се раѓаат слепи и тежат околу еден килограм. За одгледувањето на младите се грижи само мајката, таткото нема никаков удел. Други возрасни мажјаци се случува да ги убијат младите за да женката повторно стане способна за размножување. Тигриците можат да родат нови младенчиња само 5 месеци по загубата на младите од претходното легло<ref name="university1999"/>. Стапката на смртност на младенчињата на тигарот е многу висока, се проценува дека половина од нив не доживуваат две годишна старост<ref name="university1999"/>. Генерално во секое легло има едно доминантно младенче, кое може да биде од двата пола, но најчесто е мажјак. Ова младенче доминира над неговите браќа и сестри за време на игрите, многу е поактивно од останатите и ја напушта мајката порано од останатите. Осум недели по раѓањето, малите тигри се способни да ја следат мајката надвор од засолништето. Тигрите стануваат незвисни на возраст од 18 месеци, но мајката не ја напуштаат сè до возраст од 2-2 и пол години. Женките достигнуваат полова зрелост на возраст од 3-4 години, а мажјаците на возраст од 4-5 години<ref name="university1999"/>. Тигарот не е способен да се размножува по достигнувањето на возраст од 14 години<ref name="CSG5">{{en}} {{Наведена мрежна страница|url=http://www.catsg.org/catsgportal/cat-website/catfolk/tiger-05.htm|title=Tiger ''Panthera tigris'' - Biology|author=Cat Specialist Group|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014012428/http://www.catsg.org/catsgportal/cat-website/catfolk/tiger-05.htm|archive-date=2008-10-14|dead-url=|accessdate=|website=www.catsg.org|access-date=7 март 2009|url-status=dead}}</ref>. За време на целиот живот, тигрицата раѓа одприлика ист број на машки и женски тигарчиња. Тигрите без никакви проблеми се размножуваат во заробеништво. Просечниот животен век на тигрите во заробеништво се проценува на 26 години, а 15 во дивината. === Меѓувидовни односи === Тигрите се способни да убијат одлични [[грабливци]] како [[леопард]]и, [[питон]]и па дури повремено и [[крокодил]]и<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bangalinet.com/tiger1.htm |title=Tiger – |publisher=Bangalinet.com |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oaklandzoo.org/meet_the_animals/tiger |title=Tiger – Oakland Zoo |publisher=Oaklandzoo.org |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726080547/http://www.oaklandzoo.org/meet_the_animals/tiger |url-status=dead }}</ref><ref>Sunquist, Fiona & Mel Sunquist. 1988. Tiger Moon. The University of Chicago Press, Chicago.</ref>. Сепак овие грабливци најчесто се избегнуваат меѓусебно. Доколку е нападнат од крокодил, тигарот напаѓа со канџите директно на очите на влекачот<ref name="Perry"/>. Леопардот ја избегнува конкуренцијата со тигрите со тоа што лови различен плен<ref name="Haemig"/> и лови во друг период од денот. Доколку има доволно плен, тигрите и леопардите можат успешно да живеат на истата територија без да има судири или меѓувидовна хиерархија, која е типична за [[савана]]та<ref>{{наведено списание | last =Karanth | first =K. Ullas | author2 =Sunquist, Melvin E. | year =2000 | title =Behavioural correlates of predation by tiger (''Panthera tigris''), leopard (''Panthera pardus'') and dhole (''Cuon alpinus'') in Nagarahole, India | journal =Journal of Zoology | volume =250 | pages =255–265 | url =http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?frompage=online&aid=40765 | accessdate =5 јуни 2008 | doi =10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x | archive-date =2012-01-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120112130922/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=40765 | url-status =dead }}</ref>. Познато е дека тигрите ги истиснуваат популациите на [[волк|волци]] кои живеат на истата територија<ref name="IUCN-Reuters">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.iucn.org/reuters/2000/eeurope.html | title = The IUCN-Reuters Media Awards 2000 | publisher = [[World Conservation Union|IUCN]] | accessdate = 17 август 2007 | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011203613/http://iucn.org/reuters/2000/eeurope.html | url-status = dead }}</ref><ref name="savethetiger">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/AmurSiberianTigers/default.htm | title = Amur Tiger | publisher = Save The Tiger Fund | accessdate = 17 август 2007 | archive-date = 2007-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070712180823/http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/AmurSiberianTigers/default.htm | url-status = dead }}</ref>. Забележани се глутници на [[Азиско диво куче|азиски диви кучиња]] кои успеваат да убијат тигри<ref name="DHOLE"/>. [[Сибирски тигар|Сибирските тигри]] и [[Кафеава мечка|кафеавите мечки]] најчесто избегнуваат судири, но сепак се случува тигар да убие млади мечиња или возрасни единки. Мечките ([[Азиска црна мечка]] и кафеава мечка) се всушност 5-8% од исхраната на тигрите на [[Далечен Исток|далечниот исток]] <ref name = "der-tiger"/>. [[Тромава мечка|Тромавите мечки]] се доста агресивни животни и често успеваат да ги избркаат младите тигри и да им го украдат уловениот плен. Сепак почест е случајот на [[Бенгалски тигар|бенгалските тигри]] кои се хранат со тромави мечки<ref name="der-tiger">Vratislav Mazak: ''Der Tiger''. Nachdruck der 3. Auflage von 1983. Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben, 2004 ISBN 3 894327596</ref>. == Конзервациски статус == [[Податотека:Siberian Tiger by Malene Th.jpg|thumb|200px|right]] [[Лов]]от поради крзното и уништувањето на природното живеалиште се главните причина за намалување на популациите на тигри во дивината. На почетокот на 20 век, било проценето дека има 100 000 тигри во дивина, но оваа бројка денес е намалена на околу 2000 единки<ref>{{en}}{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/tiger.htm |title=Тигар |publisher=Big Cat Rescue |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2010-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020020509/http://bigcatrescue.org/cats/wild/tiger.htm |url-status=dead }}</ref>. Некои истражувачи проценуваат дека популацијата е уште помала, и дека брои помалку од 2500 возрасни единки, без подпопулација која брои повеќе од 250 ворасни единки способни за размножување<ref name="IUCN">{{IUCN2006|assessors=Cat Specialist Group|year=2002|id=15955|title=Panthera Tigris|downloaded=10 мај 2006}} Податоците вклучуваат и објаснувања за конзервацискиот статус.</ref>. Опасноста од изумирање е намалена поради присутноста на околу 20 000 тигри во заробеништво. Сепак постојат и популации во заробеништво како популацијата од 4-5000 тигри во кинеските комерцијални фарми која е со многу слаб генетски диверзитет. Забраната за лов на тигри стапува насила во 1970-тите. Во 1973 во [[Индија]] е започнато со [[Проект Тигар|проектот тигар]] (Project Tiger), предводен од [[Индира Ганди]] <ref name="Letigre25">{{fr}}{{наведена книга|title=Le tigre|first=Florence Illouz|publisher=National Geographic|year=2000|isbn=2-7441-2875-9|place=Paris|pages=156|author=Michael Nichols and Geoffrey C. Ward}}, p. 25</ref>: [[Национален парк|Националните паркови]] се трансформирани во [[резерват]]и, каде е забранет пристапот со цел да се заштити центарот за размножување на тигрите. Овој проект се покажал доста успешен, во 1980-тите индиските власти објавиле дека бројот на тигри бил двојно зголемен<ref name="Letigre25" />. Сепак, проектот замира по смртта на Ганди во 1984 година. === Легален статус === Сите подвидови на тигарот се заштитени со [[Апендикс 1]] на [[Вашингтонски договор за заштита на видовите|Вашингтонскиот договор]] (CITES) од [[1975]] година, освен [[Сибирски тигар|сибирскиот тигар]] кој припаѓал на [[Апендикс 2]] до [[1987]] година. Видот се смета за загрозен вид според [[МСЗП]] од [[1986]] година. Подвидовите имаат различни статуси: сибирскиот тигар бил во критична опасност од изумирање од 1996 до 2008, за потоа повторно да стане загрзен вид, кинескиот тигар и тигарот од Суматра се сметаат за видови во критична опасност од изумирање од 1996 година, а балискиот и јаванскиот се сметаат за изумрени видови. == Tигрите и луѓето == === Тигрите како плен === [[Податотека:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|left|Лов на тигри, почеток на 19 век]] {{Главна|Лов на тигри}} Тигарот бил едно од животните на азиската верзија на играта [[Големите Пет]]. Ловот на тигри бил доста практикуван за време на 19 и 20 век, кога бил признат како спорт од страна на британците во [[Индија]] како и од страна на махараџите и аристократската класа од пред-независна Индија. Ловците оделе во лов пеш или пак качени на грб на [[слон]] <ref name="Tiger-hunting">vide ''Royal Tiger'' (nom-de-plume) in ''The Manpoora Tiger - about a Tiger Hunt in Rajpootanah''. (1836) ''Bengal Sporting Magazine, Vol IV. reproduced in ''The Treasures of Indian Wildlife''</ref>. Во некои случаи, организирани биле селани кои тропајќи на тапани го усмерувале животното во зоната каде чекале ловците. === Тигри-човекојадци === {{Главна|Човекојадни тигри}} Иако луѓето не се природен плен на тигрите, сепак овие животни убиле повеќе луѓе од било која друга [[Felidae|мачка]]. Повеќето човекојадни тигри биле стари единки, кои почнале да напаѓаат луѓе поради неспособноста да ловат природен плен<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019120917/http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating.html |url-status=dead }}</ref>. Речиси сите тигри кои биле идентификувани како човекојадци, за кратко време биле фатени, убиени или отруени. За разлика од човекојадните [[леопард]]и, дури и најкрволочните тигри не влегуваат во човековите населби, и најчесто ловат во периферијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Сепак, се случува да нападнат и во селата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indianexpress.com/news/increasing-tiger-attacks-trigger-panic-around-tadobaandhari-reserve/229533/ |title=Increasing tiger attacks trigger panic around Tadoba-Andhari reserve |publisher=Indianexpress.com |date=18 октомври 2007 |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Овие тигри претставуваат голем проблем во [[Индија]] и [[Бангладеш]], поготово во Кумаон, Гарвал и Сандарбанс – мангорвите мочуришта на [[Бенгал]], каде се забележани и здрави тигри кои напаѓаат луѓе. Во Сандарбанс се смета дека бројот на овие напади се зголемил поради брзото уништување на природното живеалиште кое се должи на климатските промени<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enn.com/wildlife/article/38442| title=Climate change linked to Indian tiger attacks|df=dmy| accessdate=27 октомври 2008}}</ref>. === Традиционална кинеска медицина === [[Податотека:TigerSkinning.jpg|thumb|Напатствија за дерење на тигар]] Многу луѓе од [[Кина]] веруваат дека различни делови од тигарот имаат лековити својства и делуваат како [[аналгетик|аналгетици]] и [[афродизијак|афродиијаци]] <ref>{{наведени вести|last=Harding |first=Andrew |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/5371500.stm |title=Programmes &#124; From Our Own Correspondent &#124; Beijing's penis emporium |publisher=BBC News |date=23 септември 2006 |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Досега не се пронајдени научни докази кои би ги потврдиле овие верувања. Употребата на делови од тигри при правење лекови е забранета во Кина, и владата дури и казнувала со смрт поради нелегален лов на тигри. Всушност секоја меѓународна трговија со делови од тигри е нелегална според [[CITES|Вашингтонскиот договор за заштита на видовите]]. Трговијата во Кина е забранета од [[1993]] година. Сепак, во Кина постојат голем број на [[Фарма на тигри|фарми на тигри]] кои ги одгледуваат овие големи мачки за профит. Се проценува дека во овие фарми денес има помеѓу 4000 и 5000 полуприпитомени единки одгледани во заробеништво<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wwf.org.uk/news/n_0000003865.asp |title=Chinese tiger farms must be investigated |publisher=WWF |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2007-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070705040424/http://www.wwf.org.uk/news/n_0000003865.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/asia_pacific/where/bhutan/index.cfm?uNewsID=106740 |title=WWF: Breeding tigers for trade soundly rejected at cites |publisher=Panda.org |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. === Тигри како домашни миленичиња === Се проценува дека во [[САД]] има околу 12 000 тигри кои се чуваат како домашни миленичиња, многу повеќе од вкупната популација на тигри во дивината<ref name="book-of-general-ignorance">Lloyd, J & John Mitchinson: "The Book of General Ignorance". Faber & Faber, 2006.</ref>. Се смета дека само во [[Тексас]] има 4000 тигри. Големиот број на тигри-домашни миленичиња се смета дека се должи на законите. Само 19 држави го забраниле чувањето тигри, во 15 потребна е само дозвола, а 16 држави немаат донесено никакви регулативи<ref name="book-of-general-ignorance"/>. [[Податотека:Godess Durga painting.JPG|thumb|right|Божицата Дурга]] Успехот на програмите за рамножувања во американските зоолошки градини, довеле до зголемување на бројот на младенчиња за време на 1980-тите и 1990-тите, што предизвикало пад на цената на овие животни<ref name="book-of-general-ignorance"/>. === Тигрите во културата === Во источна [[Азија]], тигарот се смета за крал на ѕверовите<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://english.savechinastigers.org/node/316 |title=Tiger Culture &#124; Save China's Tigers |publisher=English.savechinastigers.org |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212165117/http://english.savechinastigers.org/node/316 |url-status=dead }}</ref>, и симболизира кралска власт, безстрашност и гнев<ref name = "Cooper92">{{наведена книга |last=Cooper |first=JC |title=Symbolic and Mythological Animals |pages=226–27 |year=1992 |publisher= Aquarian Press |location=London |isbn=1-85538-118-4}}</ref>. Ова животно има големо значење во кинеската култура и митови. Тигарот е едно од 12-те животни на [[Кинеска астрологија|зодијакот]]. Во кинеската уметност и боречките вештини, тигарот е симбол на земјата и рамноправен соперник на кинескиот змеј. Во империјална [[Кина]], тигар бил пресонификација на војната и го претставувал генералот со највисок чин<ref name = "Cooper92"/>, слично како што царот и царицата биле претставувани како [[змеј]] и [[феникс]]. Хинду божицата [[Дурга]], е претставена како воин со десет раце и јава тигрица (или лавица). Во јужна [[Индија]] и богот Аијапа се поврзува со тигарот<ref>{{Наведена мрежна страница | last = Balambal | first = V | title = 19. Religion - Identity - Human Values - Indian Context | work = Bioethics in India: Proceedings of the International Bioethics Workshop in Madras: Biomanagement of Biogeoresources, 16-19 јануари 1997 | publisher= Eubios Ethics Institute |year=1997 | url = http://www.eubios.info/india/BII19.HTM | accessdate = 2007-10-08}}</ref>. [[Податотека:Siberian_tiger_hanging_at_bar.jpg|thumb|десно|Сибирски тигар]] Тигарот е национално животно на [[Бангладеш]], [[Непал]], [[Индија]] <ref>[http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php National Animal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721160222/http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php |date=2011-07-21 }} ''Panthera tigris'', Тигарот е национално животно на Индија</ref> ([[бенгалски тигар]]), [[Малезија]] ([[малајски тигар]]), [[Северна Кореја]] и [[Јужна Кореја]] ([[сибирски тигар]]). === Омилено животно во светот === Според анкетата спроведена од страна на [[Animal Planet]], тигарот е изгласан за најомилено животно, победувајќи со мала разлика пред [[куче]]то. Во анкетата учествувале повеќе од 50 000 гледачи од 73 земји. Тигрите добиле 21% од гласовите, кучињата 20%, [[делфин]]ите 13%, [[коњ]]ите 10%, [[лав]]овите 9%, [[змија|змиите]] 8%, а потоа следеле [[слон]]овите, [[шимпанзо|шимпанзата]], [[орангутан]]ите и [[кит]]овите<ref name="int.iol.co.za">{{Наведена мрежна страница |author=Independent Online |url=http://www.int.iol.co.za/index.php?newslett=1&em=28164a99a20041206ah&click_id=29&art_id=qw1102325040750B216&set_id=1 |title=Tiger tops dog as world's favourite animal |publisher=Int.iol.co.za |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2015-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105102756/http://www.int.iol.co.za/index.php?newslett=1&em=28164a99a20041206ah&click_id=29&art_id=qw1102325040750B216&set_id=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pers.com/index.php?option=content&task=view&id=197&Itemid=50|title=Pers - The Tiger is the World's Favorite Animal<!-- Bot generated title -->}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4070000/newsid_4073100/4073151.stm |title=CBBC Newsround &#124; Animals &#124; Tiger 'is our favourite animal' |publisher=BBC News |date=6 декември 2004|accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 |title=Endangered tiger earns its stripes as the world's most popular beast &#124; Independent, The (London) &#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=6 декември 2004|accessdate=7 март 2009}}</ref>. ==Тигарот како мотив во уметноста и во популарната култура== * „Тигарот кому на грбот глобот“ - расказ на српскиот писател [[Давид Албахари]].<ref>Давид Албахари, ''Опис смрти''. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 58-66.</ref> * „Тигарчето што сакаше да се капе“ — кус расказ за деца на ангискиот писател [[Доналд Басет]] од 1967 година.<ref>Доналд Бисет, ''Разговори со еден тигар''. Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1993, стр. 11-14.</ref> * „Сини тигри“ - расказ на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Сеќавањето на Шекспир''. Скопје: Бегемот, 2016, стр. 18-39.</ref> * „Златото на тигрите“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 101.</ref> * „Другиот тигар“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 30-31.</ref> * „Тепих од тигрова кожа“ - кус расказ на македонскиот писател [[Дејан Мирчески]] од 2012 година.<ref>Дејан Мирчески, ''Кристалните јами на пропаста'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „Див ѕвер“ - расказ на јапонскиот писател [[Тон Накаџима]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 159-170.</ref> * „Тигрите, десеттиот ден“ - расказ на сирискиот писател [[Зекерија Тамир]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 195-200.</ref> * „Тигарот на Борхес“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 467.</ref> * „Хартиен тигар“ (англиски: ''Paper Tiger'') - песна на англиската [[Рок музика|рок]]-група [[Мега сити фор]] (''Mega City Four'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Mega-City-Four-Tranzophobia/release/1302333 DISCOGS, Mega City Four ‎– Tranzophobia (пристапено на 12.9.2020)]</ref> == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == {{commons|Panthera tigris|Panthera tigris}} {{Wikispecies|Panthera tigris}} * {{en}} [http://www.21stcenturytiger.org/ 21st Century Tiger] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ |date=2001-07-21 }}: информации за тигри и проектите за заштита на видот * {{en}} [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Panthera_tigris Biodiversity Heritage Library bibliography] за ''Panthera tigris'' * {{en}} [http://www.savethetigerfund.org/ Save The Tiger Fund]: фонд за заштита на тигрите * {{en}} [http://www.jvbigcats.co.za/ Tiger Canyons] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210125020610/http://www.jvbigcats.co.za/ |date=2021-01-25 }}: информации за тигри и проектот запуштање тигри во дивината * {{en}} [http://www.tigersincrisis.com/ Tigers in Crisis]: информации за агрозените тигри * {{en}} [http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/index.cfm WWF – Тигри] * {{en}} [http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html поштенски марки со тигар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html |date=2009-06-05 }}: слики од тигри на поштенски марки од различни држави. * {{en}} [http://english.savechinastigers.org/ Save China's Tigers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101021032917/http://english.savechinastigers.org/ |date=2010-10-21 }}: информации за тигри и проектот за пуштање во Африка јужнокинески тигри * {{en}} [http://www.sundarbanstigerproject.info/ Sundarbans Tiger Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ |date=2009-06-18 }}: истражувања и проекти за заштита на тигрите во најголемата мангрова шума во светот * {{en}} [http://www.tigerfriends.com/ Explore T.I.G.E.R.S]: Институт за високо загрозени и ретки видови {{Пантери}} {{Тигар}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Тигри]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] bwie2hh1b4k8brydeitutsz2bsc7piu 0 66107 5601267 5562484 2026-07-28T03:08:26Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видеографија */ 5601267 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name=Токио Хотел | image = Tokio Hotel.JPG | caption = Токио Хотел, 2010. Л-Д: Георг Листинг, Бил Каулиц, Том Каулиц, Густав Шефер | background = group_or_band | alias = | origin = [[Магдебург]], Германија | years_active = 2001– денес | genre = <!-- Do not remove sourced genres -->[[поп рок]], [[рок]], [[електронски рок]], [[глам рок]], [[алтернативен рок]] </blockquote> | label = [[Universal Music Group|Universal Music Germany]], [[Cherrytree Records|Cherrytree]], [[Interscope]] | associated_acts = | website = {{URL|http://www.tokiohotel.com}} | current_members = [[Бил Каулиц]]<br />Том Каулиц <br />Георг Листинг<br />Густав Шефер | past_members = }} '''Токио Хотел''' (Tokio Hotel) — германска рок група оформена во 2001 година од страна на вокалистот [[Бил Каулиц]] (Bill Kaulitz), гитаристот Том Каулиц (Tom Kaulitz), тапанарот Густав Шефер (Gustav Schäfer) и басистот Георг Листинг (Georg Listing). Квартетот има постигнато четири број еден синглови и има издадено три број еден албуми во родната им земја, продавајќи приближно 5 милиони CD-ја и DVD-ја. Откако запишуваат необјавено демо-CD под името „Devilish“, а својот прв договор со Sony BMG Germany е прекинат, групата го издава својот прв германски албум, [[Schrei]], под името Токио Хотел во 2005 година под Universal Music Germany. Schrei продава повеќе од половина милион копии насекаде во светот, а исто така постигнува и четири топ 5 синглови во Германија и Австрија. Во 2007 година бендот го издава својот втор германски албум „[[Zimmer 483]]“ (Соба 483) и својот прв англиски албум „[[Scream]]“. Овие два албума продаваат преку милион копии насекаде низ светот и ја донесуваат првата [[МТВ]] Европска Музичка Награда (MTV Europe Music Award) на бендот и намреч награда за Најдобра Интеракција (Best InterAct). Првиот албум, „Zimmer 483“, постигнува три топ 5 синглови во Германија, додека вториот, „Scream“, устварува два сингла кои се уврстувват во најдобрите топ 20 во држави како [[Франција]], [[Португалија]], [[Шпанија]] и [[Италија]]. Во септември 2008 година во [[САД]] ја освојуваат својата прва [[МТВ]] Видео Музичка Награда (MTV Video Music Award) за Најдобар Нов Изведувач (Best New Artist). Во октомври 2008 година освојуваат четири награди меѓу кои и награди за Најдобар Интернационален Изведувач (Best International Artist) и Песна на годината (Song of the year) на Los Premios МТВ Латиноамерика кои се одржуваат во Мексико. Токио Хотел се првиот германски бенд кој е освоил награда на [[МТВ Видео Музички Награди]] како и на МТВ Латиноамериканските Награди. Покрај тоа ја освоијуваат и наградата Ѕвезда (Headliner award) на МТВ Европските Музички награди кои се одржуваат во [[Ливерпул]] на 6 ноември 2008 година, како и наградата за Најдобра Група (Best Group) на 5 ноември 2009 година на МТВ Европските Музички Награди во [[Берлин]]. Токио Хотел добиваат награда и за Најдобра Сценска Изведба (Best World Stage Performance) на 7 ноември 2010 година на МТВ Европските Музички Награди во [[Мадрид]]. Во јули 2011 година стануваат првиот германски бенд да освои МТВ Видео Музичка Награда во [[Јапонија]] (Video Music Awards Japan). Исто така ја добиваат и наградата за Најдобра Фан Армија ("Fan Army FTW") трипати по ред во 2012 година. ==Историја== ===''Формација'' (2001–2004)=== Токио Хотел се состои од вокалист Бил Каулиц (гер. Bill Kaulitz) и гитарист Том Каулиц (гер. Tom Kaulitz), кои се идентични браќа близнаци, тапанар Густав Шефер (гер. Gustav Schäfer) и бас-гитарист Георг Листинг (гер. Georg Listing) . Четворицата се запознаваат во 2001 година после живо шоу каде настапуваат Бил и Том Каулиц, а од публиката ги гледат Листинг и Шефер, кои се познаваат од музичко училиште. Нивниот сличен вкус за музика доведува до создавањето на групата Devilish („Ѓаволски“) со која наскоро почнуват да настапуват во талент шоуа и да одржуваат мали концерти. По настапот на, тогаш тринаесет годишниот, Бил Каулиц во детското шоу Потрага по Ѕвезда во 2003 г. (од кое испаѓа во четврт-финалето) е откриен од музичкиот продуцент Питер Хофман (Peter Hoffmann). Devilish го менуваат своето име во Токио Хотел: “Токио“ по јапонскиот главен град, заради љубовта до него, а “Хотел“ заради сталните турнеи и живот во хотели. Вокалистот Бил вели дека кога го бирале името барале нешто што би ги стално мотивирало да напредувват и да одат напред. Градот “Токио“ како далечен и недосеглив град за кого не знаеле речиси ништо им се чинел како добра опција, додека „Хотел„ бил симбол за живот каков би сакале да живеат. Откако Sony BMG потпишува договор со нив, Хофман ги најмува Давид Јост (David Jost) и Пат Бенцнер (Pat Benzner) во тимот на творци и автори, кои имаат за работа да ги советуват тинејџерите при пишувањето песни и свирењето инструменти; повеќето од песните на првиот албум се напишани од Хофман, Јост и Бнецнер (вклучувајќи ги и сингловите "Schrei" и "Rette mich" кои се целосно напишани од нив), само синглот "Unendlichkeit" е целосно напишан од Токио Хотел самите. Sony го прекинува договорот со нив кратко пред издавањето на нивниот трет албум. Бендот е еден од најуспешните и најголемите германски модерни изведувачи во последните 20 години. ===''Schrei'' (2005–2006)=== [[Image:Bill Kaulitz stage.png|190px|thumb|float|left|Бил Каулиц настапува во Хесиш Лухтен, Германија во 2006.]] Во 2005 година Universal Music Group потпишува договор со Токио Хотел и развива маркетиншки план за нив. Првиот сингл на бендот "Durch den Monsun" („Преку монсунот“) брзо се искачува на топ листите и се појавува на геманската официјална топ листа за синглови Media Control на 15. место на 20 август 2005 година и евентуално стигнува и до №1 на 21 август истата година; покрај тоа се искачува на 1. место и на австриските топ листи. Вториот сингл, "Schrei" („Викај“), се искачува на 5. место на германските топ листи. Овие две песни се напишани од пејачот Бил Каулиц со помош од групата на продуценти Питер Хофман, Давид Јост, Пат Бенцнер и Дејв Рот (Dave Roth). Нивниот втор албум, Schrei, е издаден на 19 септември 2005 година; албумот е награден со тројно злато од страна на BVMI во 2006 година заради продадени повеќе од 300 000 копии во Германија. Во 2006 година бендот издава трет и четврт сингл, "Rette mich" („Спаси ме“) и "Der letzte Tag" („Последниот ден“). "Der letzte Tag" содржи и Б-страна именувана "Wir schließen uns ein", која има и музичко видео. ===''Zimmer 483'' (2007–2008)=== Првиот сингл од нивниот втор албум Zimmer 483 (Соба 483), именуван "Übers Ende der Welt" („На крајот на светот“; подоцна повторно издаден на англиски јазик под името "Ready, Set, Go!"), го издаваат на 26 јануари 2007 година и брзо се искачува на №1 место во Германија и Австрија и №2 место во Франција. Албумот Zimmer 483 е издаден на 23 февруари 2007 г. во Германија заедно со делукс издание на албумот кое содржи DVD. Вториот сингл од албумот "Spring nicht" („Не скокај“) е издаден на 7 април. Турнејата по повод излегувањето на албумот, планрана за март 2007, е одложена за две недели заради желбите на бендот по различен дизајн на бината. Трет сингл, "An deiner Seite (Ich bin da)" („На твојата страна (Јас сум тука)“) е издаден на 16 ноември. Синглот содржи и Б-страна, песната "1000 Meere" („1000 мориња“) за која е снимен и видео спот. Токио Хотел го издава синглот "Heilig" („Свет“) на 28 април 2008 г., но без видео спот, заради густиот распоред кој го имаат. ===''Scream'' (2007–2008)=== Првиот англиски албум на Токио Хотел, Scream, е издаден на 4 јуни 2007 г. низ цела [[Европа]]. Во Германија албумот е издаден под името Room 483 со цел да го нагласи континуитетот со нивниот последен германски албум Zimmer 483. Scream содржи англиски верзии на избрани песни од нивните германски албуми Schrei и Zimmer 483. "Monsoon" („Монсун“) анлиската верзија на песната "Durch den Monsun", е првиот сингл од албумот. "Ready, Set, Go!" (Припрема, внимание, сега!; преводот на "Übers Ende der Welt") е издаден како втор сингл, а "Don't Jump" („Не скокај“ преводот на "Spring nicht") како трет. Покрај тоа е снимен и видео спот за "Scream", англиската верзија на нивниот хит од 2005 г. "Schrei" и пуштен во iTunes продавниците на почетокот на март 2008 г. Токио Хотел го одржуваат својот прв концерт во [[Обединетото Кралство]] на 19 јуни 2007 година. "Ready, Set, Go!" е издаден во Обединетото Кралство како првиот сингл на бендот на 27 август 2007 г. Песната го достигнува №77 на Списокот на Синглови во Обединетото Кралство. Токио Хотел освојуваат МТВ Европска Музичка Награда за Најдобра Интеракција на 1 ноември 2007 г. и исто така се номинирани за Најдобар Бенд. На настанов настапуваат со песната "Monsoon". Кон крајот на 2007 г. Токио Хотел го издаваат својот прв сингл во [[САД]] кој е именован „Токио Хотел“. Синглот ги содржи песните "Scream" и "Ready, Set, Go!" и е достапен исклучително во продавниците Hot Topic (Хот Топик). Нивниот втор американски сингл "Scream America" е издаден на 11 декември 2007 г. Синглот ги содржи песните "Scream" и ремикс на песната "Ready, Set, Go!" направен од пејачот на АФИ - Џејд Пјуџет (анг. AFI's Jade Puget). Во февруари бендот тргнува на пет дневна турнеја во [[Северна Америка]], почнувајќи од [[Канада]] и завршувајќи во [[Њујорк]]. Откако се појавуваат и настапуваат во живо на MuchMusic, за време на турнејата во Канада, "Ready, Set, Go!" влегува во MuchOnDemand Дневните 10, одбројување на видеа одбрани од страна на гледачи. Таму се задржува подолго од една недела, а подоцна, на 8 април се враќа на врвот на листата MOD Дневни 10. "Scream" е издаден во Канада на 25 март и во САД на 6 мај. ===Турнеја 1000 Hotels=== Европската турнеја "1000 Hotels" („1000 хотели“) почнува на 3 март во [[Брисел]], [[Белгија]] и продолжува во други држави вклучувајќи ги [[Холандија]], [[Луксембург]], [[Франција]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Италија]], [[Скандинавија]], а планирано е да заврши на 9 април; меѓутоа за време на концерт во [[Марсеј]] (Франција) на 14 март, Бил има проблеми со гласот. Ѝ дозволува на публиката да пее почесто од обичаено и наместо оригиналните 21 песни на листата, бендот свири само 16. Бил се извинува на германски за своето лошо пеење и објаснува дека е болен. Два дена подоцна, само минути пред почеток, бендот го откажува концертот во [[Лисабон]], Португалија. Преостанатите концерти од турнејата "1000 Hotels" како и турнејата во Северна Америка се откажани. Следи изјава во германското списание Bild (Билд) од страна на менаџерот на бендот дека Бил Каулиц мора да оди на операција за да му се отстрани циста од гласните жици. Бил Каулиц го изложува својот глас на притисок после одсвирени 43 концерти без одмор во турнејата 1000 Hotels. Мора да оди на операција на 30 март како би му се одстранила циста која се е оформила на неговите гласни жици. Цистата е резултат на инфекција на грлото која минала нелечена. После операцијата Бил не смее да зборува дванаесет дена, и четири недели оди на вокална рехабилитација. Кога би продолжил да пее на остатокот од турнејата, неговиот глас би евентуално трајно останал оштетен. Токио Хотел продолжуваат со настапи во мај 2008, а после тоа тргнуваат и на вториот дел од нивната европска турнеја 1000 Hotels, додавајќи и многу нови концерти на отворено, и завршувајќи со турнејата на 13 јули во [[Верхтер]], [[Белгија]]. ===Турнеја во Северна Америка и ''Humanoid'' (2009–2010) === ===Настапи во Азија=== ===Манекенство и реклами=== ===Best Of Tokio Hotel (2010)=== ===Дует со Far East Movement (2011 – денес)=== ==Текстови== ==Членови== *[[Бил Каулиц]] – [[главен вокал]], виолина (за снимањето на албумот Humanoid) *Том Каулиц – [[гитара]], [[клавијатура]], бек вокал, виолина (за снимањето на албумот Humanoid) *Георг Листинг – [[бас]], [[пијано]], клавијатура, бек вокал *Густав Шефер – [[тапани]], бек вокал ==Дискографија== === Синглови === * 2005: '''Durch den Monsun''' (Преку монсунот) * 2005: '''Schrei''' (Викај) * 2006: '''Rette Mich''' (Спаси ме) * 2006: '''Der Letzte Tag''' (Последниот ден) * 2007: '''Übers Ende der Welt''' (На крајот на светот) * 2007: '''Spring Nicht''' (Не скокај) * 2007: ''' Monsoon ''' (Англиска верзија на Durch den Monsun) * 2007: ''' Ready,set,go '''(Англиска верзија на Übers Ende der Welt ) * 2007: '''An deiner Seite (Ich bin da)''' (Јас сум тука) * 2007: '''1000 Meere (1000 oceans)''' (1000 мориња/океани) * 2008: ''' Don't Jump ''' (Англиска верзија на Spring Nicht) * 2009: ''' Automatisch/Automatic ''' (Автоматски) * 2010: ''' Lass uns laufen/ World behind my wall''' (Ајде да трчаме/Светот позади мојот ѕид) * 2010: ''' Dark side of the sun '''(Темната страна на сонцето) * 2010: ''' Hurricanes und suns ''' (Бури и сонца) * 2010: ''' Mädchen aus dem all ''' === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Durch den Monsun'' || 2005 || Sandra Marschner |- | ''Schrei'' || 2005 || Zoran Bihac |- | ''Rette mich'' || 2006 || Katja Kuhl |- | ''Der letzte Tag'' || 2006 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- | ''Wir schließen uns ein'' || 2006 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- | ''Übers Ende der Welt'' || 2007 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- |'' Spring nicht'' || 2007 || Jörn Heitmann |- | ''Monsoon'' || 2007 || Daniel Siegler |- | ''An deiner Seite (Ich bin da)'' || 2007 || |- | ''1000 Meere'' || 2007 || Daniel Siegler |- | ''Scream'' || 2007 || Katja Kuhl |- |'' Don't Jump'' || 2008 || Ingo Georgi |- |'' Automatisch ''|| 2009 || Craig Wessels |- |'' World Behind My Wall'' || 2010 || Daniel Wolfe |- | ''Hurricanes And Suns'' || 2010 || |- | ''Run, Run, Run ''|| 2014 || Gianluca Fellini |- | ''Girl Got A Gun'' || 2014 || Kris Moyes |- | ''Love Who Loves You Back ''|| 2014 || Marc Klasfeld |- | ''Feel It All'' || 2015 || Mattias Erik Johansson |- | ''Love Don't Break Me'' || 2016 ||Shiro Gutzie + Davis Factor |- | ''Something New'' || 2017 || Kris Moyes |- | ''What If ''|| 2017 || Barış Aydınlı |- | ''Boy Don't Cry ''|| 2017 || Baris Aladag |- |'' EASY'' || 2017 || Dominik Wilzok |- |'' Not Over You'' || 2018 || Shiro Gutzie |- |'' California High'' || 2018 || Shiro Gutzie |- | ''Monsoon 2020 ''|| 2020 || Kris Moyes |- | ''White Lies ''|| 2021 || Baris Aladag |- | '' Behind Blue Eyes ''|| 2021 || Baris Aladag |- | ''Him ''|| 2022 || |- | '' Colors of the Wind ''|| 2024 || |- | '' Your Christmas ''|| 2024 || Baris Aladag |- | '' One More Day''|| 2025|| |- | '' Memory Lane''|| 2026|| |- | '' Without You''|| 2026|| |} === Албуми === * 2003: [[Devilish]](Ѓаволски), Германија, содржи 7 песни * 2005: [[Schrei]] (Викај), Германија: №1, Полска: №3, Унгарија: №4 * 2006: [[Schrei: So Laut Du Kannst — Extended Editon]] (Викај толку силно, колку можеш — Подобрено издание), Германија: №1 * 2007: [http://en.wikipedia.org/wiki/Zimmer_483 Zimmer 483](Соба 483) * 2007: [http://en.wikipedia.org/wiki/Scream_%28Tokio_Hotel_album%29 Scream] (Викај) — англиска верзија на 2-от албум * 2007: [[Room 483]] (Соба 483)- албум со англиските верзии на нај-големите им хитови и повеќето песни од Zimmer 483. * 2009: [http://en.wikipedia.org/wiki/Humanoid_%28album%29 Humanoid] (Хуманоид) - англиска верзија * 2009: [http://en.wikipedia.org/wiki/Humanoid_%28album%29 Humanoid] (Хуманоид) - германска верзија * 2010: [http://bg.wikipedia.org/wiki/Best_Of_%28Tokio_Hotel_album%29 Best Of]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - нај-добрите хитови издадени некогаш од групата собрани в 1 CD + 2 до сега не издадени песни. === DVD-ја === * 2005: '''Leb' die Sekunde''' (Живеј ја секоја секунда): Зад сцената * 2006: '''Schrei Live''' * 2007: ''' Zimmer 483 DVD * 2007: ''' Zimmer 483 Live DVD * 2008: ''' Tokio Hotel TV Caught on Camera * 2010: ''' Humanoid City Live == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.tokiohotel.com/ Официјална страна] *[http://www.cherrytreerecords.com/profile/ТокиоХотел Профил на Cherrytree]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=579 Профил на Interscope records] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120818014210/http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=579 |date=2012-08-18 }} *[http://www.myspace.com/tokiohotel Токио Хотел на MySpace] *[http://www.facebook.com/tokiohotel Токио Хотел на Фејсбук] *[http://www.twitter.com/tokiohotel Токио Хотел на Twitter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150404025724/https://twitter.com/TokioHotel |date=2015-04-04 }} *[http://www.mtv.com/music/artist/tokio_hotel/artist.jhtml Токио Хотел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090303080537/http://www.mtv.com/music/artist/tokio_hotel/artist.jhtml |date=2009-03-03 }} на [[МТВ]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германски музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] q6c8tit3xgrdluk4axcwz1ganel338y 5601268 5601267 2026-07-28T03:12:47Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видеографија */ 5601268 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name=Токио Хотел | image = Tokio Hotel.JPG | caption = Токио Хотел, 2010. Л-Д: Георг Листинг, Бил Каулиц, Том Каулиц, Густав Шефер | background = group_or_band | alias = | origin = [[Магдебург]], Германија | years_active = 2001– денес | genre = <!-- Do not remove sourced genres -->[[поп рок]], [[рок]], [[електронски рок]], [[глам рок]], [[алтернативен рок]] </blockquote> | label = [[Universal Music Group|Universal Music Germany]], [[Cherrytree Records|Cherrytree]], [[Interscope]] | associated_acts = | website = {{URL|http://www.tokiohotel.com}} | current_members = [[Бил Каулиц]]<br />Том Каулиц <br />Георг Листинг<br />Густав Шефер | past_members = }} '''Токио Хотел''' (Tokio Hotel) — германска рок група оформена во 2001 година од страна на вокалистот [[Бил Каулиц]] (Bill Kaulitz), гитаристот Том Каулиц (Tom Kaulitz), тапанарот Густав Шефер (Gustav Schäfer) и басистот Георг Листинг (Georg Listing). Квартетот има постигнато четири број еден синглови и има издадено три број еден албуми во родната им земја, продавајќи приближно 5 милиони CD-ја и DVD-ја. Откако запишуваат необјавено демо-CD под името „Devilish“, а својот прв договор со Sony BMG Germany е прекинат, групата го издава својот прв германски албум, [[Schrei]], под името Токио Хотел во 2005 година под Universal Music Germany. Schrei продава повеќе од половина милион копии насекаде во светот, а исто така постигнува и четири топ 5 синглови во Германија и Австрија. Во 2007 година бендот го издава својот втор германски албум „[[Zimmer 483]]“ (Соба 483) и својот прв англиски албум „[[Scream]]“. Овие два албума продаваат преку милион копии насекаде низ светот и ја донесуваат првата [[МТВ]] Европска Музичка Награда (MTV Europe Music Award) на бендот и намреч награда за Најдобра Интеракција (Best InterAct). Првиот албум, „Zimmer 483“, постигнува три топ 5 синглови во Германија, додека вториот, „Scream“, устварува два сингла кои се уврстувват во најдобрите топ 20 во држави како [[Франција]], [[Португалија]], [[Шпанија]] и [[Италија]]. Во септември 2008 година во [[САД]] ја освојуваат својата прва [[МТВ]] Видео Музичка Награда (MTV Video Music Award) за Најдобар Нов Изведувач (Best New Artist). Во октомври 2008 година освојуваат четири награди меѓу кои и награди за Најдобар Интернационален Изведувач (Best International Artist) и Песна на годината (Song of the year) на Los Premios МТВ Латиноамерика кои се одржуваат во Мексико. Токио Хотел се првиот германски бенд кој е освоил награда на [[МТВ Видео Музички Награди]] како и на МТВ Латиноамериканските Награди. Покрај тоа ја освоијуваат и наградата Ѕвезда (Headliner award) на МТВ Европските Музички награди кои се одржуваат во [[Ливерпул]] на 6 ноември 2008 година, како и наградата за Најдобра Група (Best Group) на 5 ноември 2009 година на МТВ Европските Музички Награди во [[Берлин]]. Токио Хотел добиваат награда и за Најдобра Сценска Изведба (Best World Stage Performance) на 7 ноември 2010 година на МТВ Европските Музички Награди во [[Мадрид]]. Во јули 2011 година стануваат првиот германски бенд да освои МТВ Видео Музичка Награда во [[Јапонија]] (Video Music Awards Japan). Исто така ја добиваат и наградата за Најдобра Фан Армија ("Fan Army FTW") трипати по ред во 2012 година. ==Историја== ===''Формација'' (2001–2004)=== Токио Хотел се состои од вокалист Бил Каулиц (гер. Bill Kaulitz) и гитарист Том Каулиц (гер. Tom Kaulitz), кои се идентични браќа близнаци, тапанар Густав Шефер (гер. Gustav Schäfer) и бас-гитарист Георг Листинг (гер. Georg Listing) . Четворицата се запознаваат во 2001 година после живо шоу каде настапуваат Бил и Том Каулиц, а од публиката ги гледат Листинг и Шефер, кои се познаваат од музичко училиште. Нивниот сличен вкус за музика доведува до создавањето на групата Devilish („Ѓаволски“) со која наскоро почнуват да настапуват во талент шоуа и да одржуваат мали концерти. По настапот на, тогаш тринаесет годишниот, Бил Каулиц во детското шоу Потрага по Ѕвезда во 2003 г. (од кое испаѓа во четврт-финалето) е откриен од музичкиот продуцент Питер Хофман (Peter Hoffmann). Devilish го менуваат своето име во Токио Хотел: “Токио“ по јапонскиот главен град, заради љубовта до него, а “Хотел“ заради сталните турнеи и живот во хотели. Вокалистот Бил вели дека кога го бирале името барале нешто што би ги стално мотивирало да напредувват и да одат напред. Градот “Токио“ како далечен и недосеглив град за кого не знаеле речиси ништо им се чинел како добра опција, додека „Хотел„ бил симбол за живот каков би сакале да живеат. Откако Sony BMG потпишува договор со нив, Хофман ги најмува Давид Јост (David Jost) и Пат Бенцнер (Pat Benzner) во тимот на творци и автори, кои имаат за работа да ги советуват тинејџерите при пишувањето песни и свирењето инструменти; повеќето од песните на првиот албум се напишани од Хофман, Јост и Бнецнер (вклучувајќи ги и сингловите "Schrei" и "Rette mich" кои се целосно напишани од нив), само синглот "Unendlichkeit" е целосно напишан од Токио Хотел самите. Sony го прекинува договорот со нив кратко пред издавањето на нивниот трет албум. Бендот е еден од најуспешните и најголемите германски модерни изведувачи во последните 20 години. ===''Schrei'' (2005–2006)=== [[Image:Bill Kaulitz stage.png|190px|thumb|float|left|Бил Каулиц настапува во Хесиш Лухтен, Германија во 2006.]] Во 2005 година Universal Music Group потпишува договор со Токио Хотел и развива маркетиншки план за нив. Првиот сингл на бендот "Durch den Monsun" („Преку монсунот“) брзо се искачува на топ листите и се појавува на геманската официјална топ листа за синглови Media Control на 15. место на 20 август 2005 година и евентуално стигнува и до №1 на 21 август истата година; покрај тоа се искачува на 1. место и на австриските топ листи. Вториот сингл, "Schrei" („Викај“), се искачува на 5. место на германските топ листи. Овие две песни се напишани од пејачот Бил Каулиц со помош од групата на продуценти Питер Хофман, Давид Јост, Пат Бенцнер и Дејв Рот (Dave Roth). Нивниот втор албум, Schrei, е издаден на 19 септември 2005 година; албумот е награден со тројно злато од страна на BVMI во 2006 година заради продадени повеќе од 300 000 копии во Германија. Во 2006 година бендот издава трет и четврт сингл, "Rette mich" („Спаси ме“) и "Der letzte Tag" („Последниот ден“). "Der letzte Tag" содржи и Б-страна именувана "Wir schließen uns ein", која има и музичко видео. ===''Zimmer 483'' (2007–2008)=== Првиот сингл од нивниот втор албум Zimmer 483 (Соба 483), именуван "Übers Ende der Welt" („На крајот на светот“; подоцна повторно издаден на англиски јазик под името "Ready, Set, Go!"), го издаваат на 26 јануари 2007 година и брзо се искачува на №1 место во Германија и Австрија и №2 место во Франција. Албумот Zimmer 483 е издаден на 23 февруари 2007 г. во Германија заедно со делукс издание на албумот кое содржи DVD. Вториот сингл од албумот "Spring nicht" („Не скокај“) е издаден на 7 април. Турнејата по повод излегувањето на албумот, планрана за март 2007, е одложена за две недели заради желбите на бендот по различен дизајн на бината. Трет сингл, "An deiner Seite (Ich bin da)" („На твојата страна (Јас сум тука)“) е издаден на 16 ноември. Синглот содржи и Б-страна, песната "1000 Meere" („1000 мориња“) за која е снимен и видео спот. Токио Хотел го издава синглот "Heilig" („Свет“) на 28 април 2008 г., но без видео спот, заради густиот распоред кој го имаат. ===''Scream'' (2007–2008)=== Првиот англиски албум на Токио Хотел, Scream, е издаден на 4 јуни 2007 г. низ цела [[Европа]]. Во Германија албумот е издаден под името Room 483 со цел да го нагласи континуитетот со нивниот последен германски албум Zimmer 483. Scream содржи англиски верзии на избрани песни од нивните германски албуми Schrei и Zimmer 483. "Monsoon" („Монсун“) анлиската верзија на песната "Durch den Monsun", е првиот сингл од албумот. "Ready, Set, Go!" (Припрема, внимание, сега!; преводот на "Übers Ende der Welt") е издаден како втор сингл, а "Don't Jump" („Не скокај“ преводот на "Spring nicht") како трет. Покрај тоа е снимен и видео спот за "Scream", англиската верзија на нивниот хит од 2005 г. "Schrei" и пуштен во iTunes продавниците на почетокот на март 2008 г. Токио Хотел го одржуваат својот прв концерт во [[Обединетото Кралство]] на 19 јуни 2007 година. "Ready, Set, Go!" е издаден во Обединетото Кралство како првиот сингл на бендот на 27 август 2007 г. Песната го достигнува №77 на Списокот на Синглови во Обединетото Кралство. Токио Хотел освојуваат МТВ Европска Музичка Награда за Најдобра Интеракција на 1 ноември 2007 г. и исто така се номинирани за Најдобар Бенд. На настанов настапуваат со песната "Monsoon". Кон крајот на 2007 г. Токио Хотел го издаваат својот прв сингл во [[САД]] кој е именован „Токио Хотел“. Синглот ги содржи песните "Scream" и "Ready, Set, Go!" и е достапен исклучително во продавниците Hot Topic (Хот Топик). Нивниот втор американски сингл "Scream America" е издаден на 11 декември 2007 г. Синглот ги содржи песните "Scream" и ремикс на песната "Ready, Set, Go!" направен од пејачот на АФИ - Џејд Пјуџет (анг. AFI's Jade Puget). Во февруари бендот тргнува на пет дневна турнеја во [[Северна Америка]], почнувајќи од [[Канада]] и завршувајќи во [[Њујорк]]. Откако се појавуваат и настапуваат во живо на MuchMusic, за време на турнејата во Канада, "Ready, Set, Go!" влегува во MuchOnDemand Дневните 10, одбројување на видеа одбрани од страна на гледачи. Таму се задржува подолго од една недела, а подоцна, на 8 април се враќа на врвот на листата MOD Дневни 10. "Scream" е издаден во Канада на 25 март и во САД на 6 мај. ===Турнеја 1000 Hotels=== Европската турнеја "1000 Hotels" („1000 хотели“) почнува на 3 март во [[Брисел]], [[Белгија]] и продолжува во други држави вклучувајќи ги [[Холандија]], [[Луксембург]], [[Франција]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Италија]], [[Скандинавија]], а планирано е да заврши на 9 април; меѓутоа за време на концерт во [[Марсеј]] (Франција) на 14 март, Бил има проблеми со гласот. Ѝ дозволува на публиката да пее почесто од обичаено и наместо оригиналните 21 песни на листата, бендот свири само 16. Бил се извинува на германски за своето лошо пеење и објаснува дека е болен. Два дена подоцна, само минути пред почеток, бендот го откажува концертот во [[Лисабон]], Португалија. Преостанатите концерти од турнејата "1000 Hotels" како и турнејата во Северна Америка се откажани. Следи изјава во германското списание Bild (Билд) од страна на менаџерот на бендот дека Бил Каулиц мора да оди на операција за да му се отстрани циста од гласните жици. Бил Каулиц го изложува својот глас на притисок после одсвирени 43 концерти без одмор во турнејата 1000 Hotels. Мора да оди на операција на 30 март како би му се одстранила циста која се е оформила на неговите гласни жици. Цистата е резултат на инфекција на грлото која минала нелечена. После операцијата Бил не смее да зборува дванаесет дена, и четири недели оди на вокална рехабилитација. Кога би продолжил да пее на остатокот од турнејата, неговиот глас би евентуално трајно останал оштетен. Токио Хотел продолжуваат со настапи во мај 2008, а после тоа тргнуваат и на вториот дел од нивната европска турнеја 1000 Hotels, додавајќи и многу нови концерти на отворено, и завршувајќи со турнејата на 13 јули во [[Верхтер]], [[Белгија]]. ===Турнеја во Северна Америка и ''Humanoid'' (2009–2010) === ===Настапи во Азија=== ===Манекенство и реклами=== ===Best Of Tokio Hotel (2010)=== ===Дует со Far East Movement (2011 – денес)=== ==Текстови== ==Членови== *[[Бил Каулиц]] – [[главен вокал]], виолина (за снимањето на албумот Humanoid) *Том Каулиц – [[гитара]], [[клавијатура]], бек вокал, виолина (за снимањето на албумот Humanoid) *Георг Листинг – [[бас]], [[пијано]], клавијатура, бек вокал *Густав Шефер – [[тапани]], бек вокал ==Дискографија== === Синглови === * 2005: '''Durch den Monsun''' (Преку монсунот) * 2005: '''Schrei''' (Викај) * 2006: '''Rette Mich''' (Спаси ме) * 2006: '''Der Letzte Tag''' (Последниот ден) * 2007: '''Übers Ende der Welt''' (На крајот на светот) * 2007: '''Spring Nicht''' (Не скокај) * 2007: ''' Monsoon ''' (Англиска верзија на Durch den Monsun) * 2007: ''' Ready,set,go '''(Англиска верзија на Übers Ende der Welt ) * 2007: '''An deiner Seite (Ich bin da)''' (Јас сум тука) * 2007: '''1000 Meere (1000 oceans)''' (1000 мориња/океани) * 2008: ''' Don't Jump ''' (Англиска верзија на Spring Nicht) * 2009: ''' Automatisch/Automatic ''' (Автоматски) * 2010: ''' Lass uns laufen/ World behind my wall''' (Ајде да трчаме/Светот позади мојот ѕид) * 2010: ''' Dark side of the sun '''(Темната страна на сонцето) * 2010: ''' Hurricanes und suns ''' (Бури и сонца) * 2010: ''' Mädchen aus dem all ''' === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Durch den Monsun'' || 2005 || Sandra Marschner |- | ''Schrei'' || 2005 || Zoran Bihac |- | ''Rette mich'' || 2006 || Katja Kuhl |- | ''Der letzte Tag'' || 2006 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- | ''Wir schließen uns ein'' || 2006 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- | ''Übers Ende der Welt'' || 2007 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- |'' Spring nicht'' || 2007 || Jörn Heitmann |- | ''Monsoon'' || 2007 || Daniel Siegler |- | ''An deiner Seite (Ich bin da)'' || 2007 || |- | ''1000 Meere'' || 2007 || Daniel Siegler |- | ''Scream'' || 2007 || Katja Kuhl |- |'' Don't Jump'' || 2008 || Ingo Georgi |- |'' Automatisch ''|| 2009 || Craig Wessels |- |'' World Behind My Wall'' || 2010 || Daniel Wolfe |- | ''Hurricanes And Suns'' || 2010 || |- | ''Run, Run, Run ''|| 2014 || Gianluca Fellini |- | ''Girl Got A Gun'' || 2014 || Kris Moyes |- | ''Love Who Loves You Back ''|| 2014 || Marc Klasfeld |- | ''Feel It All'' || 2015 || Mattias Erik Johansson |- | ''Love Don't Break Me'' || 2016 ||Shiro Gutzie + Davis Factor |- |'' Not Over You'' || 2016 || Shiro Gutzie |- | ''Something New'' || 2017 || Kris Moyes |- | ''What If ''|| 2017 || Barış Aydınlı |- | ''Boy Don't Cry ''|| 2017 || Baris Aladag |- |'' EASY'' || 2017 || Dominik Wilzok |- |'' California High'' || 2018 || Shiro Gutzie |- | ''Monsoon 2020 ''|| 2020 || Kris Moyes |- | ''White Lies ''|| 2021 || Baris Aladag |- | '' Behind Blue Eyes ''|| 2021 || Baris Aladag |- | ''Him ''|| 2022 || |- | '' Colors of the Wind ''|| 2024 || |- | '' Your Christmas ''|| 2024 || Baris Aladag |- | '' One More Day''|| 2025|| |- | '' Memory Lane''|| 2026|| |- | '' Without You''|| 2026|| |} === Албуми === * 2003: [[Devilish]](Ѓаволски), Германија, содржи 7 песни * 2005: [[Schrei]] (Викај), Германија: №1, Полска: №3, Унгарија: №4 * 2006: [[Schrei: So Laut Du Kannst — Extended Editon]] (Викај толку силно, колку можеш — Подобрено издание), Германија: №1 * 2007: [http://en.wikipedia.org/wiki/Zimmer_483 Zimmer 483](Соба 483) * 2007: [http://en.wikipedia.org/wiki/Scream_%28Tokio_Hotel_album%29 Scream] (Викај) — англиска верзија на 2-от албум * 2007: [[Room 483]] (Соба 483)- албум со англиските верзии на нај-големите им хитови и повеќето песни од Zimmer 483. * 2009: [http://en.wikipedia.org/wiki/Humanoid_%28album%29 Humanoid] (Хуманоид) - англиска верзија * 2009: [http://en.wikipedia.org/wiki/Humanoid_%28album%29 Humanoid] (Хуманоид) - германска верзија * 2010: [http://bg.wikipedia.org/wiki/Best_Of_%28Tokio_Hotel_album%29 Best Of]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - нај-добрите хитови издадени некогаш од групата собрани в 1 CD + 2 до сега не издадени песни. === DVD-ја === * 2005: '''Leb' die Sekunde''' (Живеј ја секоја секунда): Зад сцената * 2006: '''Schrei Live''' * 2007: ''' Zimmer 483 DVD * 2007: ''' Zimmer 483 Live DVD * 2008: ''' Tokio Hotel TV Caught on Camera * 2010: ''' Humanoid City Live == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.tokiohotel.com/ Официјална страна] *[http://www.cherrytreerecords.com/profile/ТокиоХотел Профил на Cherrytree]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=579 Профил на Interscope records] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120818014210/http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=579 |date=2012-08-18 }} *[http://www.myspace.com/tokiohotel Токио Хотел на MySpace] *[http://www.facebook.com/tokiohotel Токио Хотел на Фејсбук] *[http://www.twitter.com/tokiohotel Токио Хотел на Twitter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150404025724/https://twitter.com/TokioHotel |date=2015-04-04 }} *[http://www.mtv.com/music/artist/tokio_hotel/artist.jhtml Токио Хотел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090303080537/http://www.mtv.com/music/artist/tokio_hotel/artist.jhtml |date=2009-03-03 }} на [[МТВ]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германски музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] bbd31f64utxgs2vam3hpbbehrcq8321 5601269 5601268 2026-07-28T03:15:39Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видеографија */ 5601269 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name=Токио Хотел | image = Tokio Hotel.JPG | caption = Токио Хотел, 2010. Л-Д: Георг Листинг, Бил Каулиц, Том Каулиц, Густав Шефер | background = group_or_band | alias = | origin = [[Магдебург]], Германија | years_active = 2001– денес | genre = <!-- Do not remove sourced genres -->[[поп рок]], [[рок]], [[електронски рок]], [[глам рок]], [[алтернативен рок]] </blockquote> | label = [[Universal Music Group|Universal Music Germany]], [[Cherrytree Records|Cherrytree]], [[Interscope]] | associated_acts = | website = {{URL|http://www.tokiohotel.com}} | current_members = [[Бил Каулиц]]<br />Том Каулиц <br />Георг Листинг<br />Густав Шефер | past_members = }} '''Токио Хотел''' (Tokio Hotel) — германска рок група оформена во 2001 година од страна на вокалистот [[Бил Каулиц]] (Bill Kaulitz), гитаристот Том Каулиц (Tom Kaulitz), тапанарот Густав Шефер (Gustav Schäfer) и басистот Георг Листинг (Georg Listing). Квартетот има постигнато четири број еден синглови и има издадено три број еден албуми во родната им земја, продавајќи приближно 5 милиони CD-ја и DVD-ја. Откако запишуваат необјавено демо-CD под името „Devilish“, а својот прв договор со Sony BMG Germany е прекинат, групата го издава својот прв германски албум, [[Schrei]], под името Токио Хотел во 2005 година под Universal Music Germany. Schrei продава повеќе од половина милион копии насекаде во светот, а исто така постигнува и четири топ 5 синглови во Германија и Австрија. Во 2007 година бендот го издава својот втор германски албум „[[Zimmer 483]]“ (Соба 483) и својот прв англиски албум „[[Scream]]“. Овие два албума продаваат преку милион копии насекаде низ светот и ја донесуваат првата [[МТВ]] Европска Музичка Награда (MTV Europe Music Award) на бендот и намреч награда за Најдобра Интеракција (Best InterAct). Првиот албум, „Zimmer 483“, постигнува три топ 5 синглови во Германија, додека вториот, „Scream“, устварува два сингла кои се уврстувват во најдобрите топ 20 во држави како [[Франција]], [[Португалија]], [[Шпанија]] и [[Италија]]. Во септември 2008 година во [[САД]] ја освојуваат својата прва [[МТВ]] Видео Музичка Награда (MTV Video Music Award) за Најдобар Нов Изведувач (Best New Artist). Во октомври 2008 година освојуваат четири награди меѓу кои и награди за Најдобар Интернационален Изведувач (Best International Artist) и Песна на годината (Song of the year) на Los Premios МТВ Латиноамерика кои се одржуваат во Мексико. Токио Хотел се првиот германски бенд кој е освоил награда на [[МТВ Видео Музички Награди]] како и на МТВ Латиноамериканските Награди. Покрај тоа ја освоијуваат и наградата Ѕвезда (Headliner award) на МТВ Европските Музички награди кои се одржуваат во [[Ливерпул]] на 6 ноември 2008 година, како и наградата за Најдобра Група (Best Group) на 5 ноември 2009 година на МТВ Европските Музички Награди во [[Берлин]]. Токио Хотел добиваат награда и за Најдобра Сценска Изведба (Best World Stage Performance) на 7 ноември 2010 година на МТВ Европските Музички Награди во [[Мадрид]]. Во јули 2011 година стануваат првиот германски бенд да освои МТВ Видео Музичка Награда во [[Јапонија]] (Video Music Awards Japan). Исто така ја добиваат и наградата за Најдобра Фан Армија ("Fan Army FTW") трипати по ред во 2012 година. ==Историја== ===''Формација'' (2001–2004)=== Токио Хотел се состои од вокалист Бил Каулиц (гер. Bill Kaulitz) и гитарист Том Каулиц (гер. Tom Kaulitz), кои се идентични браќа близнаци, тапанар Густав Шефер (гер. Gustav Schäfer) и бас-гитарист Георг Листинг (гер. Georg Listing) . Четворицата се запознаваат во 2001 година после живо шоу каде настапуваат Бил и Том Каулиц, а од публиката ги гледат Листинг и Шефер, кои се познаваат од музичко училиште. Нивниот сличен вкус за музика доведува до создавањето на групата Devilish („Ѓаволски“) со која наскоро почнуват да настапуват во талент шоуа и да одржуваат мали концерти. По настапот на, тогаш тринаесет годишниот, Бил Каулиц во детското шоу Потрага по Ѕвезда во 2003 г. (од кое испаѓа во четврт-финалето) е откриен од музичкиот продуцент Питер Хофман (Peter Hoffmann). Devilish го менуваат своето име во Токио Хотел: “Токио“ по јапонскиот главен град, заради љубовта до него, а “Хотел“ заради сталните турнеи и живот во хотели. Вокалистот Бил вели дека кога го бирале името барале нешто што би ги стално мотивирало да напредувват и да одат напред. Градот “Токио“ како далечен и недосеглив град за кого не знаеле речиси ништо им се чинел како добра опција, додека „Хотел„ бил симбол за живот каков би сакале да живеат. Откако Sony BMG потпишува договор со нив, Хофман ги најмува Давид Јост (David Jost) и Пат Бенцнер (Pat Benzner) во тимот на творци и автори, кои имаат за работа да ги советуват тинејџерите при пишувањето песни и свирењето инструменти; повеќето од песните на првиот албум се напишани од Хофман, Јост и Бнецнер (вклучувајќи ги и сингловите "Schrei" и "Rette mich" кои се целосно напишани од нив), само синглот "Unendlichkeit" е целосно напишан од Токио Хотел самите. Sony го прекинува договорот со нив кратко пред издавањето на нивниот трет албум. Бендот е еден од најуспешните и најголемите германски модерни изведувачи во последните 20 години. ===''Schrei'' (2005–2006)=== [[Image:Bill Kaulitz stage.png|190px|thumb|float|left|Бил Каулиц настапува во Хесиш Лухтен, Германија во 2006.]] Во 2005 година Universal Music Group потпишува договор со Токио Хотел и развива маркетиншки план за нив. Првиот сингл на бендот "Durch den Monsun" („Преку монсунот“) брзо се искачува на топ листите и се појавува на геманската официјална топ листа за синглови Media Control на 15. место на 20 август 2005 година и евентуално стигнува и до №1 на 21 август истата година; покрај тоа се искачува на 1. место и на австриските топ листи. Вториот сингл, "Schrei" („Викај“), се искачува на 5. место на германските топ листи. Овие две песни се напишани од пејачот Бил Каулиц со помош од групата на продуценти Питер Хофман, Давид Јост, Пат Бенцнер и Дејв Рот (Dave Roth). Нивниот втор албум, Schrei, е издаден на 19 септември 2005 година; албумот е награден со тројно злато од страна на BVMI во 2006 година заради продадени повеќе од 300 000 копии во Германија. Во 2006 година бендот издава трет и четврт сингл, "Rette mich" („Спаси ме“) и "Der letzte Tag" („Последниот ден“). "Der letzte Tag" содржи и Б-страна именувана "Wir schließen uns ein", која има и музичко видео. ===''Zimmer 483'' (2007–2008)=== Првиот сингл од нивниот втор албум Zimmer 483 (Соба 483), именуван "Übers Ende der Welt" („На крајот на светот“; подоцна повторно издаден на англиски јазик под името "Ready, Set, Go!"), го издаваат на 26 јануари 2007 година и брзо се искачува на №1 место во Германија и Австрија и №2 место во Франција. Албумот Zimmer 483 е издаден на 23 февруари 2007 г. во Германија заедно со делукс издание на албумот кое содржи DVD. Вториот сингл од албумот "Spring nicht" („Не скокај“) е издаден на 7 април. Турнејата по повод излегувањето на албумот, планрана за март 2007, е одложена за две недели заради желбите на бендот по различен дизајн на бината. Трет сингл, "An deiner Seite (Ich bin da)" („На твојата страна (Јас сум тука)“) е издаден на 16 ноември. Синглот содржи и Б-страна, песната "1000 Meere" („1000 мориња“) за која е снимен и видео спот. Токио Хотел го издава синглот "Heilig" („Свет“) на 28 април 2008 г., но без видео спот, заради густиот распоред кој го имаат. ===''Scream'' (2007–2008)=== Првиот англиски албум на Токио Хотел, Scream, е издаден на 4 јуни 2007 г. низ цела [[Европа]]. Во Германија албумот е издаден под името Room 483 со цел да го нагласи континуитетот со нивниот последен германски албум Zimmer 483. Scream содржи англиски верзии на избрани песни од нивните германски албуми Schrei и Zimmer 483. "Monsoon" („Монсун“) анлиската верзија на песната "Durch den Monsun", е првиот сингл од албумот. "Ready, Set, Go!" (Припрема, внимание, сега!; преводот на "Übers Ende der Welt") е издаден како втор сингл, а "Don't Jump" („Не скокај“ преводот на "Spring nicht") како трет. Покрај тоа е снимен и видео спот за "Scream", англиската верзија на нивниот хит од 2005 г. "Schrei" и пуштен во iTunes продавниците на почетокот на март 2008 г. Токио Хотел го одржуваат својот прв концерт во [[Обединетото Кралство]] на 19 јуни 2007 година. "Ready, Set, Go!" е издаден во Обединетото Кралство како првиот сингл на бендот на 27 август 2007 г. Песната го достигнува №77 на Списокот на Синглови во Обединетото Кралство. Токио Хотел освојуваат МТВ Европска Музичка Награда за Најдобра Интеракција на 1 ноември 2007 г. и исто така се номинирани за Најдобар Бенд. На настанов настапуваат со песната "Monsoon". Кон крајот на 2007 г. Токио Хотел го издаваат својот прв сингл во [[САД]] кој е именован „Токио Хотел“. Синглот ги содржи песните "Scream" и "Ready, Set, Go!" и е достапен исклучително во продавниците Hot Topic (Хот Топик). Нивниот втор американски сингл "Scream America" е издаден на 11 декември 2007 г. Синглот ги содржи песните "Scream" и ремикс на песната "Ready, Set, Go!" направен од пејачот на АФИ - Џејд Пјуџет (анг. AFI's Jade Puget). Во февруари бендот тргнува на пет дневна турнеја во [[Северна Америка]], почнувајќи од [[Канада]] и завршувајќи во [[Њујорк]]. Откако се појавуваат и настапуваат во живо на MuchMusic, за време на турнејата во Канада, "Ready, Set, Go!" влегува во MuchOnDemand Дневните 10, одбројување на видеа одбрани од страна на гледачи. Таму се задржува подолго од една недела, а подоцна, на 8 април се враќа на врвот на листата MOD Дневни 10. "Scream" е издаден во Канада на 25 март и во САД на 6 мај. ===Турнеја 1000 Hotels=== Европската турнеја "1000 Hotels" („1000 хотели“) почнува на 3 март во [[Брисел]], [[Белгија]] и продолжува во други држави вклучувајќи ги [[Холандија]], [[Луксембург]], [[Франција]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Италија]], [[Скандинавија]], а планирано е да заврши на 9 април; меѓутоа за време на концерт во [[Марсеј]] (Франција) на 14 март, Бил има проблеми со гласот. Ѝ дозволува на публиката да пее почесто од обичаено и наместо оригиналните 21 песни на листата, бендот свири само 16. Бил се извинува на германски за своето лошо пеење и објаснува дека е болен. Два дена подоцна, само минути пред почеток, бендот го откажува концертот во [[Лисабон]], Португалија. Преостанатите концерти од турнејата "1000 Hotels" како и турнејата во Северна Америка се откажани. Следи изјава во германското списание Bild (Билд) од страна на менаџерот на бендот дека Бил Каулиц мора да оди на операција за да му се отстрани циста од гласните жици. Бил Каулиц го изложува својот глас на притисок после одсвирени 43 концерти без одмор во турнејата 1000 Hotels. Мора да оди на операција на 30 март како би му се одстранила циста која се е оформила на неговите гласни жици. Цистата е резултат на инфекција на грлото која минала нелечена. После операцијата Бил не смее да зборува дванаесет дена, и четири недели оди на вокална рехабилитација. Кога би продолжил да пее на остатокот од турнејата, неговиот глас би евентуално трајно останал оштетен. Токио Хотел продолжуваат со настапи во мај 2008, а после тоа тргнуваат и на вториот дел од нивната европска турнеја 1000 Hotels, додавајќи и многу нови концерти на отворено, и завршувајќи со турнејата на 13 јули во [[Верхтер]], [[Белгија]]. ===Турнеја во Северна Америка и ''Humanoid'' (2009–2010) === ===Настапи во Азија=== ===Манекенство и реклами=== ===Best Of Tokio Hotel (2010)=== ===Дует со Far East Movement (2011 – денес)=== ==Текстови== ==Членови== *[[Бил Каулиц]] – [[главен вокал]], виолина (за снимањето на албумот Humanoid) *Том Каулиц – [[гитара]], [[клавијатура]], бек вокал, виолина (за снимањето на албумот Humanoid) *Георг Листинг – [[бас]], [[пијано]], клавијатура, бек вокал *Густав Шефер – [[тапани]], бек вокал ==Дискографија== === Синглови === * 2005: '''Durch den Monsun''' (Преку монсунот) * 2005: '''Schrei''' (Викај) * 2006: '''Rette Mich''' (Спаси ме) * 2006: '''Der Letzte Tag''' (Последниот ден) * 2007: '''Übers Ende der Welt''' (На крајот на светот) * 2007: '''Spring Nicht''' (Не скокај) * 2007: ''' Monsoon ''' (Англиска верзија на Durch den Monsun) * 2007: ''' Ready,set,go '''(Англиска верзија на Übers Ende der Welt ) * 2007: '''An deiner Seite (Ich bin da)''' (Јас сум тука) * 2007: '''1000 Meere (1000 oceans)''' (1000 мориња/океани) * 2008: ''' Don't Jump ''' (Англиска верзија на Spring Nicht) * 2009: ''' Automatisch/Automatic ''' (Автоматски) * 2010: ''' Lass uns laufen/ World behind my wall''' (Ајде да трчаме/Светот позади мојот ѕид) * 2010: ''' Dark side of the sun '''(Темната страна на сонцето) * 2010: ''' Hurricanes und suns ''' (Бури и сонца) * 2010: ''' Mädchen aus dem all ''' === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Durch den Monsun'' || 2005 || Sandra Marschner |- | ''Schrei'' || 2005 || Zoran Bihac |- | ''Rette mich'' || 2006 || Katja Kuhl |- | ''Der letzte Tag'' || 2006 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- | ''Wir schließen uns ein'' || 2006 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- | ''Übers Ende der Welt'' || 2007 || Daniel Warwick,Christopher Häring |- |'' Spring nicht'' || 2007 || Jörn Heitmann |- | ''Monsoon'' || 2007 || Daniel Siegler |- | ''An deiner Seite (Ich bin da)'' || 2007 || |- | ''1000 Meere'' || 2007 || Daniel Siegler |- | ''Scream'' || 2007 || Katja Kuhl |- |'' Don't Jump'' || 2008 || Ingo Georgi |- |'' Automatisch ''|| 2009 || Craig Wessels |- |'' World Behind My Wall'' || 2010 || Daniel Wolfe |- | ''Hurricanes And Suns'' || 2010 || |- | ''Run, Run, Run ''|| 2014 || Gianluca Fellini |- | ''Girl Got A Gun'' || 2014 || Kris Moyes |- | ''Love Who Loves You Back ''|| 2014 || Marc Klasfeld |- | ''Feel It All'' || 2015 || Mattias Erik Johansson |- | ''Love Don't Break Me'' || 2016 ||Shiro Gutzie + Davis Factor |- |'' Not Over You'' || 2016 || Shiro Gutzie |- | ''Something New'' || 2017 || Kris Moyes |- | ''What If ''|| 2017 || Barış Aydınlı |- | ''Boy Don't Cry ''|| 2017 || Baris Aladag |- |'' EASY'' || 2017 || Dominik Wilzok |- |'' California High'' || 2018 || Shiro Gutzie |- | ''Monsoon 2020 ''|| 2020 || Kris Moyes |- | ''White Lies ''|| 2021 || Baris Aladag |- | '' Behind Blue Eyes ''|| 2021 || Baris Aladag |- | ''Him ''|| 2022 || |- | '' Colors of the Wind ''|| 2024 || |- | '' Your Christmas ''|| 2024 || Baris Aladag |- | '' One More Day''|| 2025|| |- | '' California Nights''|| 2026|| |- | '' Memory Lane''|| 2026|| |- | '' Without You''|| 2026|| |} === Албуми === * 2003: [[Devilish]](Ѓаволски), Германија, содржи 7 песни * 2005: [[Schrei]] (Викај), Германија: №1, Полска: №3, Унгарија: №4 * 2006: [[Schrei: So Laut Du Kannst — Extended Editon]] (Викај толку силно, колку можеш — Подобрено издание), Германија: №1 * 2007: [http://en.wikipedia.org/wiki/Zimmer_483 Zimmer 483](Соба 483) * 2007: [http://en.wikipedia.org/wiki/Scream_%28Tokio_Hotel_album%29 Scream] (Викај) — англиска верзија на 2-от албум * 2007: [[Room 483]] (Соба 483)- албум со англиските верзии на нај-големите им хитови и повеќето песни од Zimmer 483. * 2009: [http://en.wikipedia.org/wiki/Humanoid_%28album%29 Humanoid] (Хуманоид) - англиска верзија * 2009: [http://en.wikipedia.org/wiki/Humanoid_%28album%29 Humanoid] (Хуманоид) - германска верзија * 2010: [http://bg.wikipedia.org/wiki/Best_Of_%28Tokio_Hotel_album%29 Best Of]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - нај-добрите хитови издадени некогаш од групата собрани в 1 CD + 2 до сега не издадени песни. === DVD-ја === * 2005: '''Leb' die Sekunde''' (Живеј ја секоја секунда): Зад сцената * 2006: '''Schrei Live''' * 2007: ''' Zimmer 483 DVD * 2007: ''' Zimmer 483 Live DVD * 2008: ''' Tokio Hotel TV Caught on Camera * 2010: ''' Humanoid City Live == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.tokiohotel.com/ Официјална страна] *[http://www.cherrytreerecords.com/profile/ТокиоХотел Профил на Cherrytree]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=579 Профил на Interscope records] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120818014210/http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=579 |date=2012-08-18 }} *[http://www.myspace.com/tokiohotel Токио Хотел на MySpace] *[http://www.facebook.com/tokiohotel Токио Хотел на Фејсбук] *[http://www.twitter.com/tokiohotel Токио Хотел на Twitter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150404025724/https://twitter.com/TokioHotel |date=2015-04-04 }} *[http://www.mtv.com/music/artist/tokio_hotel/artist.jhtml Токио Хотел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090303080537/http://www.mtv.com/music/artist/tokio_hotel/artist.jhtml |date=2009-03-03 }} на [[МТВ]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германски музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] pcy6pc4ccotcwrcx88im664p6ncwls6 0 67917 5601174 5494249 2026-07-27T18:26:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601174 wikitext text/x-wiki '''''Дао де ѓинг''''' или '''Тао те чинг''' ([[кин.]] 道德經, Dàodéjīng = ''даодеѓинг'') првобитно познат како ''Лао-це'' — [[класични кинески списи|класичен кинески спис]]. Името му доаѓа од првите зборови на неговите два дела: ''тао'' „пат“, дел 1, и ''те'' „доблест,“ дел 38, плус ''чинг'' „пример“. Традицијата вели дека текстот е напишан околу 6 век п.н.е. од страна на [[Таоизам|таоистичкиот]] мудрец [[Лао-це]] (или „Стариот Учител“), чуварот на записите на судот на династијата Зоу, и текстот во Кина е познат по неговото име. За вистинското авторство и времето на настанување на оваа книга сè уште се дебатира.<ref>Eliade (1984), p.26</ref> „Тао Те чинг“ е основата на [[Таоизам|таоистичката]] школа на кинеската филозофија, а текстот извршил силно влијание и врз други школи, како на пример [[неоконфуцијанство]]то. Оваа древна книга е исто така централна за кинеската религија, не само за таоизмот, туку и за [[кинески будизам|кинескиот будизам]]. Бројни кинески уметници, поети, сликари, [[калиграфија|калиграфи]], па дури и градинари го користат „Тао Те чинг“ како инспирација. Влијанието на оваа книга е проширено и надвор од Источна Азија, и веќе постојат илјадници преводи на разни јазици. == Насловот == {| id="Таоизам портал" align=right style="border:1px solid #D0FF90; text-align:center; font-size:90%; line-height:1.2em;" |- ! style="width:13em; background:#ccffcc; line-height:1.6em;"| <!-- --><small><br /><!-- --><span style="font-size:200%;">'''[[Портал:Таоизам]]'''</span> [[Податотека:Taijitu yellow.svg|80px]]<br /> |- |style="line-height:0.1em;"| &nbsp; |- |} {{Таоизам}} Постојат повеќе можни преводи на насловот на оваа книга: * „[[Тао]]“ [[Wikt:道|道]] буквално значи „пат“, „улица“, „начин“ или „правец“, но исто така и „патот пред тебе“, „метод“, „принцип“, „доктрина“. Овој израз се користи од страна на кинеските филозофи со специјално значење, и го означува суштинскиот процес на универзумот. * „[[Те]]“ [[Wikt:德|德]] во основа значи „доблест“ како човечка одлика, „внатрешна сила“ или „интегритет“, но [[Конфуцијанство|конфуцијанците]] го користат и со значење „[[морал]]“. * „Чинг“ [[Wikt:經|經]] на почеток било со значење „правило“, „план“, „основа“, но неговото значење семантички се проширува во „свето писмо“, „канон“, „голема книга“ или „класика“. Според тоа, „Тао Те Чинг“ може да се преведе како „Света /канонска книга за патот/начинот и моќта/доблеста“. == Внатрешната структура == „Тао Те Чинг“ е краток текст со околу 5.000 [[кинески знаци]] поделени во 81 оддел. Постојат сомневања дека поделбата на секции е подоцна извршена, заради полесно коментирање или памтење на текстот, и дека оригиналниот текст бил пофлуидно организиран. Стилот на пишување е лаконски, често двосмислен, повремено се појавува рима, а идеите кои се тешки за сфаќање се дадени поетски. == Историска автентичност == „Тао Те Чинг“ му се припишува на [[Лао Це|Лао-це]], чие пак историско постоење е предмет на научна дебата. Неговото име, со значење „Стариот учител“ дава дополнителна контроверза во целата работа. [[Податотека:Laozi.jpg|thumb|left|200px|[[Лао Це|Лао-це]]]] Лингвистичките проучувања на користениот вокабулар во текстот, како и на шемата на користените рими, ја датира книгата околу доцниот 4 век п.н.е. и почетокот на 3 век п.н.е. Некои западни научници, кои го оспоруваат историското постоење на Лао-це, тврдат дека книгата „Тао Те Чинг“ е всушност збирка од различни автори. Спротивно на нив, кинеските научници го прифаќаат постоењето на Лао-це како историска фигура, но сметаат дека легендите поврзани со него се претерани. Во едно сите се согласуваат - „Тао Те Чинг“ има долга и сложена историја. == Главните верзии == Постојат многу преводи на „Тао Те Чинг“, но неколку се сметаат за главни. Тоа се: '''верзијата на Јан Зун''' (80 п.н.е. – 10 н.е.), од времето на династијата Хан; '''верзијата на Хешанг Гонг''' (202-157 п.н.е.) за кого се смета дека живеел во време на Императорот Вен од Хан; '''верзијата на Ванг Би''', познатиот филозоф од времето на „трите кралства“, (226 – 249 наша ера). Во 1973 година археолозите откриле копии на стари кинески книги во гроб датиран од 168 г. п.н.е. Во нив се содржани речиси комплетни копии на книгата на Лао-це, со тоа што двете главни секции се подредени обратно. Научниците врз основа на калиографијата веруваат дека овие копии може да се датираат околу првата и третата декада од 2 век п.н.е.<ref>(Boltz 1993:284)</ref> Во 1993 година, најстарата позната верзија на текстот, пишувана на бамбусови таблички, е пронајдена во гроб блиску до Гуодиан во Јингмен, и се смета дека потекнува од пред 300 години п.н.е. Оваа верзија е испишана на 800 парчиња бамбус, со вкупно повеќе од 13.000 карактери, од кои 2.000 соодветствуваат со „Тао Те Чинг“, а вклучуваат и 14 претходно непознати стихови. == Интерпретација на темите == Во зависност од тоа како се толкува „Тао Те Чинг“, некои двосмислени делови имаат пвоеќеслојно значење – од совети за владетелот, до практична мудрост за обичниот човек. Сепак, централна тема е '''Тао'''. :Тао што може да се искаже не е вечниот Тао. :Името што може да се именува, не е вечното име. :Безименото е почеток на Небото и Земјата. :Именуваното е мајка на сè што постои. (дел 1) Овие познати први стихови од „Тао Те Чинг“ тврдат дека Тао е неопислив, т.е. безимен, дека е зад сè, и го надминува говорот (именувањето). Преку изразот Тао се опишува состојбата на постоење пред времето и просторот, односно апстрактната космогонија. : Враќањето е движењето на Тао. : Давањето е патот на Тао. : Сите нешта на светот ги создало постоењето. : Само постоењето е создадено од непостоењето. (дел 40) Вечното враќање кон изворот на сè е една од темите на книгата. [[Податотека:DaoDeJingWangBi.jpg|thumb|right|200px|Насловна корица на „Тао Те Чинг“ од 1770 година]] „Тао Те Чинг“ се фокусира и врз почетоците на општеството, опишувајќи ги златните времиња од минатото кои можат да се споредат со идеите на [[Жан Жак Русо]]. Проблемите на човекот се појавуваат после „изумот“ на [[култура]]та и [[цивилизација]]та. Описот на среќните времиња го среќаваме во делот 80: : Нивната храна е едноставна и добра; : Нивните облеки се убави но едноставни; : Нивните домови се сигурни; : Тие се среќни на свој начин. Филозофската „празнина“ е вообичаена тема меѓу азиските мудри традиции, вклучувајќи ги таоизмот, будизмот и некои аспекти на конфуцијанството. Така и во „Тао Те Чинг“ се споменува моќта на празнината: : Триесет спици се дел од средиштето на тркалото; : Средишната дупка го прави тркалото корисно. : Од глина направи сад; : Празната внатрешност го прави употреблив. : Остави простор за врати и прозорци кога правиш соба; : Тоа се дупките од кои зависи употребливоста на собата. : Според тоа, корисноста произлегува од она што е таму, а употребливоста од она што не е таму. (дел 11) Голем дел во „Тао Те Чинг“ е посветен на уредување на државата, како и совети за мудрецот кој треба да го советува владетелот („Зошто луѓето гладуваат? Затоа што водачите ги јадат парите од данокот, затоа луѓето гладуваат“ /дел 75) . Потоа себеспознанието како највисока мудрост, како и смирувањето на умот и ослободувањето од желбите („Испразни се од сè. Дозволи умот да се смири. Умот на оној што ја знае постојаноста е отворен. Тој што има отворен ум, тој е искрен“ /дел16). === Мудри изреки === [[Податотека:Lao Ce.JPG|мини|десно|200п|Насловната корица од македонското издание]] Еве некои од вечните мудрости на „Тао Те Чинг“: * Тој што другите ги познава, мудар е. : Тој што себеси се знае, просветлен е. (дел 33) * Тој што на прсти стои, не е стабилен. : Тој што оди со крупни чекори, не може да го одржи чекорот. (дел 24) * Не постои поголем грев од посакувањето. : Нема поголема клетва од незадоволството. : Нема поголема несреќа од алчноста. : Според тоа, оној кој знае кога е доволно, секогаш ќе има доволно. (дел 46) * Добрата врата не треба да се заклучува, : па сепак никој не може да ја отвори. (дел 27) * Доброто оружје е алатка на стравот; : него сите го мразат. : Затоа тие што го следат Тао, : никогаш не го користат. (дел 31) == Тао Те Чинги христијанството == Христијанските мисионери биле меѓу првите луѓе од Запад кои го проучувале текстот на „Тао Те Чинг“, па не е чудно што барале поврзување меѓу таоизмот и христијанството. Извлекле многу паралели меѓи [[Нов завет|Новиот завет]] и „Тао Те Чинг“, како на пример „Љубете ги непријателите свои; правете им добро на оние што ве мразат„ (Лука 6:27) и „Награди ја горчината со грижливост“ (дел 63). Посебно, цели два дела од „Тао Те Чинг“ се земени како потврда на христијанските теми. Делот 42 се сфаќа како потврда на тројството: „Тао го зачна едното. Едното ги зачна двете. Двете ги зачнаа трите. Трите ги зачнаа десетте илјади нешта.“ Во потрагата по сличности меѓу христијанството и текстот на Лао-це е отидено дотаму што во кинеските зборови кои го сочинуваат делот 14 се бара потврда на светото име на бога – Јахве: „Гледај, но не можеш да го видиш – тој е над обликот. Слушај, но не можеш да го чуеш – тој е над звукот. Допирај, но не можеш да го фатиш – тој е недопирлив.“ Денешните истражувачи продолжуваат да пронаоѓаат сличности меѓу таоизмот и христијанското учење. Дури напишани се и книги со наслов како на пример „Тао Те Чингза христијани“ (од Пол Бренан). Критичарите на оваа истражувачка идеја обвинуваат дека сличностите се појавуваат поради тоа што речениците кои се споредуваат се извадени од контекст, како и тоа дека се занемарува кинеската религиозна пракса. Деловите кои се неспоредливи со христијанската доктрина потполно се занемаруваат, како што е делот 5: „Небото и Земјата се непристрасни... Тие ги гледаат луѓето како да се кучиња од слама.“ == Преводи == „Тао Те Чинг“ е преведен на повеќе од 250 западни јазици.<ref>LaFargue, Michael and Pas, Julian. ''On Translating the Tao-te-ching'' in Kohn and LaFargue (1998), p. 277</ref> Тој е како „голема сложувалка која секој сака да ја намести.“<ref>Welch (1965), p. 7</ref> Повеќето преводи се извршени од луѓе кои се интересираат за кинеската мисла и филозофија, и кои се обидуваат да ја пренесат вистинската смисла на кинескиот текст до своите читатели. Преводи кои се сметаат за непопуларни, обично содржат интерпретации на текстот од самиот преведувач. Се смета дека таквите преводи не се раководат според историјата на кинеската мисла, и според тоа многу застрануваат од оригиналниот текст,<ref>http://links.jstor.org/sici?sici=0022-4189(199007)70%3A3%3C492%3ATTCANE%3E2.0.CO%3B2-7</ref> или само пренесуваат некои од западните фантазии.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.daoistcenter.org/Articles/Articles_pdf/Kirkland.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2005-05-26 |archive-date=2005-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050526010157/http://www.daoistcenter.org/Articles/Articles_pdf/Kirkland.pdf |url-status=dead }}</ref> === Тешкотии при преводот === „Тао Те Чинг“ е пишуван на класичен [[кинески јазик]], кој е тежок за разбирање дури и за добро образовани Кинези. Алузиите во текстот кои биле јасни во времето на [[Лао Це|Лао-це]], денес потполно се губат, а тука е и проблемот со неодреденоста и двосмисленоста на зборовите што се користени во „Тао Те Чинг“. Бидејќи во класичниот кинески јазик не се користат [[интерпункција|интерпункциските знаци]], често е нејасно каде завршува една и започнува друга реченица. Затоа, ако започнете со реченицата неколку зборови понапред или поназад, може да добиете сосема поинакво значење === Онлајн преводи на англиски јазик === * [http://www.sacred-texts.com/tao/taote.htm Tao Te Ching], James Legge * [http://www.wright-house.com/religions/taoism/tao-te-ching.html Tao Te Ching], John H. McDonald * [http://www.hm.tyg.jp/~acmuller/contao/daodejing.html Daode jing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070313112926/http://www.hm.tyg.jp/~acmuller/contao/daodejing.html |date=2007-03-13 }}, Charles Muller * [http://www.taoism.net/ttc/complete.htm Tao Te Ching] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080919164451/http://www.taoism.net/ttc/complete.htm |date=2008-09-19 }}, Derek Lin. Author available online to answer questions about his translation. * [http://www.sacred-texts.com/tao/ttx/ttx02.htm The Tao Te Ching], Frederic H. Balfour * [http://academic.brooklyn.cuny.edu/core9/phalsall/texts/taote-v3.html Tao Te Ching], Stephen Mitchell * [http://www.religiousworlds.com/taoism/ttcstan1.html Tao Te Ching] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061022080733/http://www.religiousworlds.com/taoism/ttcstan1.html |date=2006-10-22 }} {{PDFlink|[http://web.telia.com/~u89000917/Tao%20Te%20Ching.pdf]|120&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 123772 bytes -->}}, Stan Rosenthal * [http://www.yellowbridge.com/onlinelit/daodejing.html Tao Te Ching by Lao Tzu], 3 translations: James Legge, D.T. Suzuki, and Dwight Goddard * [http://www.san.beck.org/Laotzu.html Dao De Jing (Way Power Book) by Lao-zi] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061011193525/http://www.san.beck.org/Laotzu.html |date=2006-10-11 }}, Sanderson Beck * [http://www.mountainman.com.au/taotrans.html Tao Te Ching – The Way of Life], Raymond B. Blakney * [http://www.hku.hk/philodep/courses/EWEthics/ttc.htm The Daode Jing (Tao Te Ching) of Laozi (Lao Tzu)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061014231343/http://www.hku.hk/philodep/courses/EWEthics/ttc.htm |date=2006-10-14 }}, Chad Hansen * [http://www.dynamictao.com/translation_main.html Dynamic Tao and Its Manifestations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070626102347/http://www.dynamictao.com/translation_main.html |date=2007-06-26 }}. Wayne L. Wang * [http://www.terebess.hu/english/tao/yutang.html The Tao Te Ching], Lin Yutang * [http://www.dailyi.org/archive_tao.html The Daily I Ching] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081025031256/http://www.dailyi.org/archive_tao.html |date=2008-10-25 }} - Tao Te Ching translation by Jane English and Gia-Fu Feng. * [https://web.archive.org/web/20060821013533/http://www.mobilewords.ca/tao/ho.pdf The Living Dao], Daodejing translation by Lok Sang Ho * [http://www.sacred-texts.com/oto/lib157.htm The Tao Teh King], [[Алистер Кроули]] * [http://www.beatrice.com/TAO.html The Tao Te Ching], Ron Hogan (available in several formats, including [http://www.swiftlytilting.com/2006/01/01/the-tao-te-ching-for-ipod/ iPod] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928073629/http://www.swiftlytilting.com/2006/01/01/the-tao-te-ching-for-ipod/ |date=2007-09-28 }}) * [http://www.chinapage.com/gnl.html Lao Tze - TaoDeChing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080710061138/http://www.chinapage.com/gnl.html |date=2008-07-10 }}, Peter A. Merel (interpolation) * [http://www.daoisopen.com/BYNina.html My Dao De Jing], Nina Correa * [http://www.bopsecrets.org/gateway/passages/tao-te-ching.htm Lao Tzu: "Tao Te Ching" (100 translations of Chapter 1)], Bureau of Public Secrets * [https://web.archive.org/web/20051201043730/http://www.religiousworlds.com/taoism/ttc-list.html Taoism - Tao Te Ching Translations], WWW Virtual Library * [http://home.pages.at/onkellotus/ Tao Te King Versions] - circa 193 translations into English and other languages * [http://www.sanmayce.com/ A paragon ebook] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210415015127/http://www.sanmayce.com/ |date=2021-04-15 }}, LAO ZI in PDF & HTM format, contains 50 translations in 6 different layouts, by Sanmayce. * [http://www.wayist.org/ttc%20compared/indexchp.htm Tao Teh Ching, Line-by-Line Comparisons] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081031130635/http://wayist.org/ttc%20compared/indexchp.htm |date=2008-10-31 }}, 29 translations, St. Xenophon Library * [http://www.edepot.com/taoc.html 13 translations into English]{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tao-te-king.org Daodejing: Chinese-English-German], Hilmar Klaus * [http://librivox.org/the-tao-teh-king-by-lao-tze The Tao Teh King, or the Tao and its Characteristics], James Legge, Read by Eric S. Piotrowski - Librivox audio recording * [http://path-to-tao.info/tao_te_ching.html Tao Te Ching: English-German-Spanish-Russian], Vladimir Antonov, Ph.D. == Поврзано == * [[Лао Це|Лао-це]] * [[Таоизам]] * [[И Чинг]] == Наводи == * Boltz, William G. "Lao tzu Tao te ching." In ''Early Chinese Texts: A Bibliographical Guide'', edited by Michael Loewe. Berkeley: University of California, Institute of East Asian Studies. 1993. pp.&nbsp;269–92. * Damascene, Hieromonk, Lou Shibai, and You-Shan Tang. ''Christ the Eternal Tao''. Platina, CA: Saint Herman Press, 1999. * Eliade, Mircea. ''A History of Religious Ideas, Volume 2''. Translated by Willard R. Trask. Chicago: University of Chicago Press, 1984. * Kaltenmark, Max. ''Lao Tzu and Taoism''. Translated by Roger Greaves. Stanford: Stanford University Press. 1969. * Kohn, Livia and Michael LaFargue, eds. ''Lao-Tzu and the Tao-Te-Ching'', Albany: State University of New York Press. 1998. * Welch, Holmes. ''Taoism: The Parting of the Way'' (1957). Boston: Beacon Press. 1965. == Белешки == {{reflist}} == Надворешни врски == {{wikiquote}} {{wikisource|en}} {{wikisourcelang|zh|道德經|Dàodéjīng}} :''See above for external links to [[#Online English translations|Online English translations]] of the Tao Te Ching.'' * [http://www.idiocentrism.com/china.author.htm The Authorship of the Tao Te Ching] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140512000603/http://www.idiocentrism.com/china.author.htm |date=2014-05-12 }}, John J. Emerson * {{dmoz|Society/Religion_and_Spirituality/Taoism/Texts/Tao_Te_Ching/|Tao Te Ching}} * [http://www.metalgrass.com/taoteching/ Tao-Te-Ching widget] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081013151716/http://www.metalgrass.com/taoteching/ |date=2008-10-13 }} Get daily quotes for your blog, site or personalized page (iGoogle/Netvibes...) {{ChineseText}} [[Категорија:Кинеска филозофија]] [[Категорија:Кинеска мисла]] [[Категорија:Книги]] [[Категорија:Книги од 1 милениум п.н.е.]] s3oau25qlkhrp7todq1osms2n1rkkgg 0 70173 5601207 5524806 2026-07-27T20:01:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601207 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Crowley unicursal hexagram.svg|мини|‎[[Симбол]] со кој се претставува Телема]] '''Телема''' е филозофија на живеењето која се заснова врз правилото или законот „Прави што ти е волја“. Идеалот поврзан со ''„Прави што ти е волја“'' и со зборот ''Телема'' е на [[Франсоа Рабле|Рабле]], но целосно е развиен од страна на [[Алистер Кроули]] кој врз овој идеал основал религија наречена '''Телема'''.<ref>[http://www.mith.demon.co.uk/CROWLEY.htm Алистер Кроули како гуру] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160205151530/http://www.mith.demon.co.uk/CROWLEY.htm |date=2016-02-05 }} во ''Хаос Интернејшнл'', бр. 17.</ref><ref>Greer, John Michael. ''The New Encyclopedia of the Occult'', p. 478. Llewellyn Worldwide, 2003. ISBN 1-56718-336-0</ref> Самиот збор потекнува од јазикот [[коине]], со значење „волја“. Раните христијански писатели го користеле овој збор за да ја означат волјата на [[Бог]]а, волјата на човекот, а понекогаш и волјата на противникот на Господ - [[ѓавол]]от.<ref>[http://www4.desales.edu/~salesian/resources/articles/english/rabelais.html Рабле, ''Опатијата Телема''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305025110/http://desales.edu/~salesian/resources/articles/english/rabelais.html |date=2016-03-05 }}, retrieved 20 јули 2006.</ref> Во [[16 век]], [[Франсоа Рабле]] го употребил зборот ''Телема'' како име за измислената опатија во неговата позната книга [[Гаргантуа и Пантагруел]]<ref name=Rabelais>Rabelais, François. {{gutenberg|no=1200|name=Gargantua and Pantagruel}}</ref> Единственото правило во таа опатија било „Прави што ти е волја“. Ова правило било запишано на вратата од една опатија во Медменхем, Англија, во вистинскиот живот кон средината на [[XVIII век]].<ref name=EB>Encyclopedia Britannica (1911). ''Buckingham''.</ref><ref>"Francis Dashwood, who revived the Rablelais 'Abbey of Thelema'..." Adams, Ron. [http://www.ashe-prem.org/five/adams.pdf Екуменија Телема] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090206220743/http://www.ashe-prem.org/five/adams.pdf |date=2009-02-06 }} во ''Ashé Journal'', Бр. 4, 2004, стр. 71-78</ref> Истото правило било употребено во 1904 година од страна на [[Алистер Кроули]]<ref>Skinner, Stephen (ed). ''The Magical Diaries of Aleister Crowley: Tunisia 1923'', p.149, n. 12. Weiser, 1996. ISBN 0-87728-856-9</ref> во неговата ''[[Книга на Законот]]''. Терминот ''Телема'' Кроули го зел како име на филозофскиот, мистичниот и религиозниот систем кој самиот тој го развил. Овој систем содржи идеи од [[окултизам|окултизмот]], [[јога]], од западниот и источниот [[мистицизам]], и посебно од [[Кабала]].<ref>Crowley, Aleister.[http://www.hermetic.com/crowley/libers/lib13.html Liber XIII vel Graduum Montis Abiegni: A Syllabus of the Steps Upon the Path], retrieved 7 јули 2006.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Извори == * Слободна енциклопедија на Телема (2005). [http://fet.egnu.org/wiki/Thelema Телема] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071116111755/http://fet.egnu.org/wiki/Thelema |date=2007-11-16 }}. 12 март [[2005]]. * Телемапедија. (2004). ''[http://www.thelemapedia.org/index.php/Thelema Телема.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060613213750/http://www.thelemapedia.org/index.php/Thelema |date=2006-06-13 }}'' 15 април [[2006]]. == Литература == * Adams, Ron. [http://www.ashe-prem.org/five/adams.pdf Ecumenical Thelema] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090206220743/http://www.ashe-prem.org/five/adams.pdf |date=2009-02-06 }} in ''Ashé Journal'', Vol. 3, No. 4, Spring Equinox 2004, pp.&nbsp;71–78 * Alamantra, Frater. [http://www.ashejournal.com/five/alamantra.pdf Looking Into the Word: Some Observations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090206220743/http://www.ashejournal.com/five/alamantra.pdf |date=2009-02-06 }} in ''Ashé Journal'', Vol. 3, No. 4, Spring Equinox 2004, pp.&nbsp;39–59 * Aeurbach, Erich (1946). ''Mimesis: The Representation of Reality in Western Literature'' (50th Aniv. Edition). Princeton University Press, 2003. ISBN 978-0-691-11336-4 * Coppens, Philip (2006). ''[http://www.philipcoppens.com/hellfire.html Hell, no damnation]''. Retrieved 21 јули 2006. * Crowley, Aleister. ''The Book of the Law / Liber AL vel Legis''. Weiser Books, 2004. ISBN 978-1-57863-308-1 * Crowley, Aleister. ''[http://www.hermetic.com/crowley/confess/index.html The Confessions of Aleister Crowley]''. Penguin, 1989. ISBN 978-0-14-019189-9 * Crowley, Aleister. ''The Equinox of the Gods''. New Falcon Publications, 1991. ISBN 978-1-56184-028-1 * Crowley, Aleister. (1998). ''Magick: Book 4.'' 2nd ed. York Beach, Maine: Samuel Weiser. ISBN 978-0-87728-919-7 * DuQuette, Lon Milo. ''The Magick of Aleister Crowley: A Handbook of the Rituals of Thelema''. Red Wheel/Weiser. ISBN 978-1-57863-299-2 * Evans, Dave. ''The History of British Magick After Crowley''. Hidden Publishing. ISBN 978-0-9555237-0-0 * Gardner, Gerald Brosseau. ''The Meaning of Witchcraft'', p.&nbsp;86. Red Wheel, 2004. ISBN 1-57863-309-5 * Hessle, Erwin. "The Ethics of Thelema" in ''[http://www.geocities.com/hdbq111/JoTS/JoTS1-1.pdf The Journal of Thelemic Studies]'', Vol. 1, No. 1 (Autumn 2007) * Howard, Mike. [http://easyweb.easynet.co.uk/~rebis/ts-artic4.htm The Hellfire Club] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091010045146/http://easyweb.easynet.co.uk/~rebis/ts-artic4.htm |date=2009-10-10 }}, retrieved 22 јули 2006 * Mahendranath, Shri Gurudev (1991). ''The Scrolls of Mahendranath''. Seattle: International Nath Order. * Meretrix, Magdalene. [http://www.witchvox.com/va/dt_va.html?a=usxx&c=trads&id=3538 The Thelema Tradition] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081221014730/http://www.witchvox.com/va/dt_va.html?a=usxx&c=trads&id=3538 |date=2008-12-21 }} in ''Witchvox'', 14 јули 2001 * Moore, John S. [http://www.mith.demon.co.uk/CROWLEY.htm Aleister Crowley as Guru] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160205151530/http://www.mith.demon.co.uk/CROWLEY.htm |date=2016-02-05 }} in ''Chaos International'', Issue No. 17 * Orpheus, Rodney. ''Abrahadabra: Understanding Aleister Crowley's Thelemic Magick''. Weiser, 2005. ISBN 1-57863-326-5 * Pearson, Joanne. ''A Popular Dictionary of Paganism'', p.&nbsp;44. Routledge, 2002. ISBN 0-7007-1591-6 * Pocetto, Alexander T. [http://www4.desales.edu/~salesian/resources/articles/english/rabelais.html Rabelais, Francis de Sales and the ''Abbaye de Thélème''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305025110/http://desales.edu/~salesian/resources/articles/english/rabelais.html |date=2016-03-05 }}, retrieved 20 јули 2006. * Rabelais, François. ''Gargantua and Pantagruel''. Everyman's Library. ISBN 978-0-679-43137-4 * Rabinovitch, Shelley; Lewis, James. ''The Encyclopedia of Modern Witchcraft and Neo-Paganism''. Citadel Press, 2004. ISBN 0-8065-2406-5 * Rubin, David Lee; Stroup, Alice (1999). ''Utopia 2: The Eighteenth Century''. Rockwood Press. ISBN 1-886365-10-5 * Sainsbury, John (2006). ''John Wilkes: The Lives of a Libertine''. Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-5626-8 * Skinner, Stephen (ed). ''The Magical Diaries of Aleister Crowley: Tunisia 1923''. Weiser, 1996. ISBN 0-87728-856-9 * Sutin, Lawrence (2000). ''Do What Thou Wilt: A Life of Aleister Crowley''. New York, NY: St. Martin's Griffin, 2002. ISBN 978-0-312-28897-6 * Towers, Eric (1987). ''Dashwood: The Man and the Myth''. Crucible. ISBN 0-85030-427-X * U.D., Frater. ''High Magic: Theory & Practice''. Llewellyn Worldwide, 2005. ISBN 0-7387-0471-7 * Urban, Hugh. ''Magia Sexualis: Sex, Magic, and Liberation in Modern Western Esotericism''. University of California Press, 2006. ISBN 0-520-24776-0 * Wasserman, James. ''Aleister Crowley and the Practice of the Magical Diary''. Weiser, 2006. ISBN 1-57863-372-9 * Willens, Daniel. [http://www.newciv.org/nl/newslog.php/_v308/__show_article/_a000308-000275.htm The Hell-Fire Club: Sex, Politics, and Religion in Eighteenth-Century England] in ''Gnosis'', summer 1992. Retrieved 22 јули 2006 * Wilson, Robert Anton. ''The Illuminati Papers''. Ronin Publishing, 1997. ISBN 1-57951-002-7 * {{1911}} == Препорачано за читање == * Frater Choronzon, [http://freespace.virgin.net/ecliptica.ww/book/hellfire.htm THE HELLFIRE CLUB AND OTHER SWINGERS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081220042759/http://freespace.virgin.net/ecliptica.ww/book/hellfire.htm |date=2008-12-20 }} * Del Campo, Gerald. ''[http://www.thelemicknights.org/ootmc/rabelais/rabelais.html Rabelais: The First Thelemite] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061205024236/http://thelemicknights.org/ootmc/rabelais/rabelais.html |date=2006-12-05 }}''. The Order of Thelemic Knights. * Melton, J. Gordon (1983). "Thelemic Magick in America." ''Alternatives to American Mainline Churches'', ed. Joseph H. Fichter. Barrytown, NY: Unification Theological Seminary. * Starr, Martin P. (2004) A Hundred Years Hence: Visions of a Thelemic Future (Conference Paper presented at the Thelema Beyond Crowley ) * Starr, Martin P. (2003). ''The Unknown God: W.T. Smith and the Thelemites.'' Bolingbrook, IL: Teitan Press. * van Egmond, Daniel (1998). "Western Esoteric Schools in the Late Nineteenth and Early Twentieth Centuries." in van den Broek, Roelof and Hanegraaff, Wouter J. ''Gnosis and Hermeticism From Antiquity To Modern Times.'' Albany: State University of New York Press. * Voxfire, Thomas (2004). "Something from Nothing: the Essence of Creation" in [http://www.thomasvoxfire.com/pdf/Essays-voxfire.pdf Essays for the New Aeon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090206220750/http://www.thomasvoxfire.com/pdf/Essays-voxfire.pdf |date=2009-02-06 }}. Retrieved April 5 [[2005]]. == Надворешни врски == {| id="Портал Религија" align=right style="border:1px solid #000000; text-align:center; font-size:60%; line-height:1.2em;" |- ! style="width:13em; background:#ffffff; line-height:1.6em;"| <!-- --><small><br /><!-- --><span style="font-size:180%;">'''[[Портал:Религија]]'''</span> [[Податотека:Portal.svg|60px]]<br /> |- |style="line-height:0.1em;"| &nbsp; |- |} * [http://www.oto.mk O.T.O. Македонија] - Официјална страница на О.Т.О. Македонија * [http://heptagramxi.wordpress.com Хептаграм XI] - Прв македонски телемитски блог * [http://www.sacred-texts.com/oto/index.htm Thelema at the Internet Sacred Texts Archive] — a collection of texts on the topic of Thelema * [http://www.religioustolerance.org/thelema2.htm The Law of Thelema] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131215194113/http://www.religioustolerance.org/thelema2.htm |date=2013-12-15 }} — by Alexander Duncan * [http://www.ashami.com/eidolons/Thelema Eidolons of Ash] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090503235427/http://www.ashami.com/eidolons/Thelema |date=2009-05-03 }} — by John Bowie * [http://www.ashejournal.com/index.php?id=168 ''Ashé Journal''] — Special Thelema Centennial Edition * {{dmoz|Society/Religion_and_Spirituality/Esoteric_and_Occult/Thelema}} === Телема списанија === * ''[http://cornelius93.com/CorneliaMagazine1.html Cornelia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081104212129/http://www.cornelius93.com/CorneliaMagazine1.html |date=2008-11-04 }}'' * ''[http://www.thelemicstudies.com/ The Journal of Thelemic Studies] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200116114126/http://www.thelemicstudies.com/ |date=2020-01-16 }}'' * ''[http://www.sekhetmaat.com/www/html/journal/index.html Lion & Serpent] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090427152853/http://www.sekhetmaat.com/www/html/journal/index.html |date=2009-04-27 }}'' * ''[http://www.scarletwoman.org/scarletletter/ The Scarlet Letter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131112021143/http://www.scarletwoman.org/scarletletter/ |date=2013-11-12 }}'' === Поткаст === * ''[http://www.thelemacoasttocoast.com/ Thelema Coast to Coast]'' * ''[http://www.moderngnosis.org/ A Thelemite Speaks] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081107153823/http://www.moderngnosis.org/ |date=2008-11-07 }}'' [[Категорија:Мистицизам]] [[Категорија:Окултизам]] [[Категорија:Тајни здруженија]] [[Категорија:Религиозни верувања, традиции и движења]] 7fv5csbdbzmp6uefqoosaalzc2kopdo 0 101065 5601327 5587556 2026-07-28T07:40:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601327 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Тупак Шакур | image = 2pac edit cropped further.jpg | caption = Слика од пасошот, 1995 | birth_name = Лезан Париш Крукс | birth_date = {{Birth date|1971|6|16}} | birth_place = [[Менхетен]], Њујорк, САД | death_date = {{Death date and age|1996|9|13|1971|6|16}} | death_place = [[Лас Вегас]], Невада, САД | death_cause = [[Убиство на Тупак Шакур|Убиство]] (прострелни рани) | education = {{plainlist| * [[Гимназија Пол Лоренс Данбар (Мериленд)|Гимназија Данбар]] * [[Училиште за уметност во Балтимор]] * [[Гимназија Тамалпаис]] }} | occupation = {{hlist|рапер|текстописец|глумец|активист|поет}} | alias = {{hlist|2Pac|Pac|Макавели|MC New York}} | years_active = 1989–1996 | spouse = {{marriage|Кејша Морис|1995|1996|end=поништен}} | partner = <!--Partner parameter for long-term partners only--> | parents = {{ubl|[[Афени Шакур ]]|Били Гарленд}} | relatives = {{ubl|[[Мутулу Шакур]] (очув)|[[Асата Шакур]] (маќеа)|[[Мопреме Шакур]] (очув-брат)|[[Кастро (рапер)|Кастро]] (братучед)}} | awards = [[Список на награди и номинации добиени од Тупак Шакур|Целосен список]] | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|[[гангста хип-хоп]]|[[политички хоип-хоп]]}} | discography = [[Дискографија на Тупак Шакур]] | label = {{hlist|[[Interscope Records|Interscope]]|[[Death Row Records|Death Row]]|[[Atlantic Records|Atlantic]]|TNT|Out da Gutta}} | website = {{Official URL}} | past_member_of = {{hlist|[[Digital Underground]]|[[Thug Life (група)|Thug Life]]|[[Outlawz]]}} }} | signature = Tupac Shakur's signature.svg }} [[File:MUYAYO 15.jpg|thumb|Tupac Shakur]] '''Тупак Амару Шакур''', роден како '''Лезан Париш Крукс''' (на {{langx|en|Lesane Parish Crooks}}; [[16 јуни]], [[1971]] - [[13 септември]] [[1996]]), познат по неговите уметничи имиња '''Тупак''' (или едноставно Пак) и '''Mакавели''' — американски рапер и глумец. Тој се смета за еден од најголемите и највлијателните рапери на сите времиња<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/art/hip-hop | title=Hip-hop &#124; Definition, History, Dance, Rap, Music, Culture, & Facts &#124; Britannica }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Okwerekwu |first=Ike |date=May 5, 2019|title=Tupac: The Greatest Inspirational Hip Hop Artist |url=https://medium.com/music-for-inspiration/tupac-the-greatest-inspirational-hip-hop-artist-7118f02747ed |access-date=March 9, 2022|website=Music For Inspiration }}</ref><ref>{{Cite magazine |date=September 13, 2016|title=8 Ways Tupac Shakur Changed the World |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/8-ways-tupac-shakur-changed-the-world-128421/ |access-date=March 9, 2022|magazine=Rolling Stone}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tupac Shakur: The story of a rapper 'always meant for something great' |url=https://news.sky.com/story/tupac-shakur-the-story-of-a-rapper-always-meant-for-something-great-12972937 |access-date=2024-07-30 |website=Sky News |language=en}}</ref> Академиците го сметаат за еден од највлијателните музички уметници на [[20 век]] и истакнат политички активист за [[Афроамериканци|Црна Америка]].<ref>{{Cite web |last=Ogbar |first=Jeffrey O. G. |date=2017-06-16 |title=In Tupac's life, the struggles and triumphs of a generation |url=http://theconversation.com/in-tupacs-life-the-struggles-and-triumphs-of-a-generation-79266 |access-date=2024-05-17 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/radio/day6/canada-s-ban-on-gay-men-donating-blood-painting-with-david-bowie-tupac-s-legacy-summer-reads-and-more-1.6070411/unpacking-tupac-s-complicated-legacy-on-what-would-have-been-his-50th-birthday-1.6071677 |title=Unpacking Tupac's complicated legacy, on what would have been his 50th birthday |date=June 18, 2021 |first=Sameer |last=Chhabra }}</ref> Покрај музичката кариера, Шакур пишувал и поезија и глумел во филмови. Шакур е меѓу најпродаваните музички изведувачи, има продадено повеќе од 75 милиони плочи ширум светот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-40525347|title=Tupac blamed race in Madonna breakup letter|publisher=[[BBC News]]|date=July 6, 2017|access-date=September 8, 2024}}</ref> Неговата лирска содржина е забележана за решавање на социјалната неправда, политичките прашања и маргинализацијата на другите Афроамериканци,<ref name="gradozerobeats.com">{{Cite web |date=2023-03-12 |title=Why Tupac is an Iconic Figure of Hip Hop Culture |url=https://gradozerobeats.com/en/tupac-iconic-figure-culture-hiphop/ |access-date=2024-03-30 |website=gradozerobeats.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-02-10 |title=Tupac Was Always Political |url=https://www.gq.com/story/tupac-politics-art-exhibit-wake-me-when-im-free |access-date=2024-03-30 |website=GQ |language=en-US}}</ref> но тој исто така претставувал синоним за [[гангста рап]] и насилни стихови. Шакур бил роден во [[Њујорк (град)|Њујорк]] од родители кои биле политички активисти и членови на [[Партија на Црните Пантери|партијата на Црните Пантери]]. Израснат од неговата мајка, Афени Шакур, тој се преселил во Балтимор во [[1984]] година и во заливот на [[Сан Франциско]] во [[1988]] година. Со објавувањето на неговиот деби албум ''[[2Pacalypse Now]]'' во 1991 година, тој станал централна фигура во [[Хип-хоп музика|хип-хопот]] на Западниот брег за неговиот свесен рап и [[политички рап]] текстови.<ref name="TSTA2">{{Cite AV media|title=Tupac Shakur – Thug Angel (The Life of an Outlaw)|date=2002}}</ref><ref name=":2">{{cite encyclopedia|editor1-last=Alexander|editor1-first=Leslie M.|editor2-last=Rucker|editor2-first=Walter C.|title=Encyclopedia of African American History|volume=1|date=February 28, 2010|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=9781851097692|pages=254–257}}</ref> Шакур постигнал понатамошен критички и комерцијален мултиплатинумски успех со неговите последователни албуми ''[[Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z...]]'' (1993) и ''[[Me Against the World]]'' (1995).<ref name="HTP-3302">{{cite book | last = Edwards | first = Paul | year = 2009 | title = [[How to Rap]]: The Art & Science of the Hip-Hop MC | publisher = Chicago Review Press | page = [https://archive.org/details/howtorapartscien0000edwa_j5l0/page/330 330]}}</ref> Неговиот албум со Diamond сертифициран ''[[All Eyez on Me]]'' (1996), првиот двократен албум во историјата на хип-хопот, ги напуштил неговите интроспективни текстови за испарливиот гангста рап. Покрај неговата музичка кариера, Шакур играл улоги во ''[[Juice (филм од 1992)|Juice]]'' (1992), ''[[Poetic Justice (филм)|Poetic Justice]]'' (1993), ''[[Above the Rim]]'' (1994), ''[[Bullet (1996 film)|Bullet]]'' (1996), ''[[Gridlock'd]]'' (1997), and ''[[Gang Related]]'' (1997). Најзначајните песни на Шакур ги вклучуваат "[[California Love]]," "[[Changes (песна од Тупак Шукур)|Changes]]," "[[Dear Mama]]," "[[Hail Mary (песна од Тупак Шукур)|Hail Mary]]," "[[Keep Ya Head Up]]," "[[Hit 'Em Up]]," "[[Ambitionz az a Ridah]]," "[[All Eyez on Me (песна од Тупак Шукур)|All Eyez on Me]]," "[[Ghetto Gospel]]," "[[Do for Love]]," "[[So Many Tears]]," "[[To Live & Die in L.A. (song)|To Live & Die in L.A.]]," "[[How Do U Want It]]," "[[2 of Amerikaz Most Wanted]]," "[[Brenda's Got a Baby]]" и "[[I Get Around (Tupac Shakur song)|I Get Around]]." Покрај неговата соло кариера, Шакур бил дел од групата [[Thug Life]] и соработувал со уметници како [[Снуп Дог]], [[Др. Дре]] и [[Outlawz]]. За време на подоцнежниот дел од неговата кариера, Шакур бил застрелан пет пати во фоајето на едно студио за снимање во Њујорк и доживеал правни проблеми, вклучително и затворање. Тој отслужил осум месеци затвор поради обвиненијата за сексуална злоупотреба, но бил ослободен во очекување на жалба на неговата пресуда во 1995 година. По неговото ослободување, тој потпишал со етикетата на Марион „Суге“ Најт ''Death Row Records'' и станал силно вклучен во растечкото ривалство на хип хопот помеѓу Источен брег-Западен брег.<ref name=":3">{{cite book | author = Jay-Z | title = Essays on Hip Hop's Philosopher King | url = https://archive.org/details/jayzessaysonhiph0000unse | editor-first = Julius | editor-last = Bailey | isbn = 978-0786463299 | publisher = McFarland & Company | year = 2011 | page = [https://archive.org/details/jayzessaysonhiph0000unse/page/n64 55]}}</ref> На [[7 септември]] [[1996]] година, Шакур бил застрелан четири пати од неидентификуван напаѓач преку пукање со автомобил во [[Лас Вегас]]; тој починал шест дена подоцна. По неговото убиство, [[The Notorious B.I.G.]] најпрво бил сметан за осомничен поради нивната јавна расправија; тој, исто така, бил убиен во друго пукање со автомобил шест месеци подоцна, во март 1997 година, додека бил во посета на [[Лос Анџелес]].<ref name=":4">{{Cite news|first=Antonio | last = Planas|date=April 7, 2011|title=FBI outlines parallels in Notorious B.I.G., Tupac slayings|newspaper=[[Las Vegas Review-Journal]]|url=http://www.lvrj.com/news/fbi-outlines-parallels-in-notorious-b-i-g-tupac-slayings-119389104.html|url-status=live|access-date=February 19, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411003337/http://www.lvrj.com/news/fbi-outlines-parallels-in-notorious-b-i-g-tupac-slayings-119389104.html|archive-date=April 11, 2011}}</ref><ref name="TSDCD" /> На [[22 септември]] [[1996]] година, во џамијата Мерјам бил свикан мировен самит од страна на [[Луис Фаракан]] како одговор на неговиот атентат.<ref>{{Cite news |last=Marriott |first=Michel |date=1996-09-23 |title=At a Ceremony for Shakur, Appeals for Peace |url=https://www.nytimes.com/1996/09/23/nyregion/at-a-ceremony-for-shakur-appeals-for-peace.html |access-date=2024-04-21 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Двојниот постхумен албум ''[[Greatest Hits (албум на Тупак Шукур)|Greatest Hits]]'' (1998) на Шакур е едно од неговите две изданија - и еден од само деветте хип хоп албуми, кои добиле сертификат Diamond во САД.<ref name=":5">{{Cite web |date=July 8, 2011 |title=2Pac's 'Greatest Hits' album certified Diamond |url=https://hypebeast.com/2018/7/2-pacs-greatest-hits-album-certified-diamond |access-date=May 5, 2022 |website=HYPEBEAST}}</ref> Од смртта на Шакур биле издадени уште пет албуми, вклучувајќи го и неговиот постхумен албум ''[[The Don Killuminati: The 7 Day Theory]]'' (1996)<ref>{{Cite web |date=November 5, 2018 |title=No Blasphemy: Why 2Pac's "The Don Killuminati: The 7 Day Theory" Is Rap's Greatest Album |url=https://hiphopdx.com/editorials/id.4179/title.no-blasphemy-why-2pacs-the-don-killuminati-the-7-day-theory-is-raps-greatest-album |access-date=May 5, 2022 |website=HipHopDX }}{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> под неговото уметничко име Макавели, а сите се сертифицирани како мултиплатинум во САД.<ref>{{Cite web |date=August 4, 2019 |title=The Best Selling Tupac Albums of All Time |url=https://2paclegacy.net/the-best-selling-tupac-albums-of-all-time/ |access-date=May 5, 2022 |website=2PacLegacy.net |language=en-US}}</ref> Во [[2002]] година, Шакур бил примен во [[Куќата на Славните на хип-хопот|Хип-хоп Куќата на славните]].<ref name="Allwood-2006">{{cite web|title=Notorious B.I.G., Tupac Shakur To Be Inducted Into Hip-Hop Hall Of Fame|website=[[BET]]|url=http://www.bet.com/Music/Archives/BET.com+-+Notorious+B.I.G._+Tupac+Shakur+To+Be+Inducted+Into+Hip-Hop+Hall+Of+Fame+152.htm|date=December 30, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061230051113/http://www.bet.com/Music/Archives/BET.com%2B-%2BNotorious%2BB.I.G._%2BTupac%2BShakur%2BTo%2BBe%2BInducted%2BInto%2BHip-Hop%2BHall%2BOf%2BFame%2B152.htm|archive-date=December 30, 2006|access-date=January 7, 2012}}</ref> Во 2017 година, тој бил примен во [[Куќата на Славните на Рокенролот]].<ref name="USA Today-2016">{{Cite news |title=Rock and Roll Hall of Fame taps Tupac, Journey, Pearl Jam |newspaper=USA TODAY |url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2016/12/20/rock-and-roll-hall-fame-taps-tupac-journey-pearl-jam/95616556/ |url-status=live |access-date=December 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220191622/http://www.usatoday.com/story/life/music/2016/12/20/rock-and-roll-hall-fame-taps-tupac-journey-pearl-jam/95616556/ |archive-date=December 20, 2016}}</ref> [[Ролинг стоун]] го рангирал Шакур меѓу 100-те најголеми уметници на сите времиња.<ref>{{Cite magazine|title=100 Greatest Artists|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-artists-147446/|date=December 3, 2010|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=June 11, 2019|archive-date=December 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206192537/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-artists-147446/|url-status=live}}</ref> Во [[2023]] година, тој бил награден со постхумна ѕвезда на [[Булевар на славните|Булеварот на славните]] во Холивуд.<ref>{{Cite web |date=June 7, 2023 |title=Tupac Shakur posthumously receives star on Hollywood Walk of Fame |url=https://www.cbsnews.com/news/tupac-shakur-posthumously-receives-star-on-hollywood-walk-of-fame/ |access-date=June 9, 2023 |website=cbsnews.com |language=en}}</ref> Неговото влијание во музиката, активизмот, пишувањето песни и другите области на културата е предмет на академски студии.<ref name=UIO>{{cite web |url=https://www.uio.no/studier/emner/hf/ikos/KULH1111/ |title=KULH1111 – Tupac, hiphop og kulturhistorie |language=no |trans-title=KULH1111 – Tupac, hip hop and cultural history |website=uio.no}}</ref><ref>{{cite web | url=https://folkmyth.fas.harvard.edu/2003-all-eyez-me-tupac-shakur-and-search-modern-folk-hero | title=2003: "All Eyez on Me: Tupac Shakur and the Search for the Modern Folk Hero" | website=folkmyth.fas.harvard.edu | access-date=2024-08-24 | archive-date=2021-09-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210915234707/https://folkmyth.fas.harvard.edu/2003-all-eyez-me-tupac-shakur-and-search-modern-folk-hero | url-status=dead }}</ref> ==Ран живот== [[Податотека:Eastharlem01.jpg|thumb|left|[[Источен Харлем]], населба во Њујорк каде што е роден Шакур|alt=Птичја перспектива на Њујорк, гледајќи на север од 96-та улица, по Втората авенија, кон Источен Харлем. Прегледот на раскрсницата е улица 97.]] Тупак Амару Шакур е роден во [[Источен Харлем]], дел од [[Менхетн]] во [[Њујорк]] на [[16 јуни]] [[1971]] година<ref>{{cite book|first=Norman|last=Abjorensen|date=2017|title=Historical Dictionary of Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=6ZyrDgAAQBAJ&pg=PA455|location=Lanham, Maryland|publisher=Rowman & Littlefield|page=455|isbn=978-1-5381-0214-5}}</ref><ref>{{cite book|first=Jeremy|last=Prestholdt|date=2019|title=Icons of Dissent: The Global Resonance of Che, Marley, Tupac and Bin Laden|url=https://books.google.com/books?id=mXKfDwAAQBAJ&pg=103|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|page=103|isbn=978-0-1906-3214-4}}</ref><ref>{{cite book|first=Jim|last=Cullen|date=2017|title=Democratic Empire: The United States Since 1945|url=https://books.google.com/books?id=jI4jDAAAQBAJ&pg=245|location=Chichester, West Sussex|publisher=John Wiley & Sons|page=245|isbn=978-1-119-02735-5}}</ref><ref>{{cite book|editor-last1=Hoye|editor-first1=Jacob|editor-last2=Ali|editor-first2=Karolyn|editor-link2=Karolyn Ali|date=2003|title=Tupac: Resurrection 1971–1996|url=https://archive.org/details/tupacresurrectio00shak/page/9/mode/1up|location=New York|publisher=Atria Books|page=9|isbn=0-7434-7434-1}}</ref> како Лезан Париш Крукс<ref name="Walker">{{cite web |title=Tupac Shakur and Tupac Amaru |url=http://charlesfwalker.com/tupac-shakur-tupac-amaru/ |last=Walker |first=Charles F. |date=February 26, 2014 |access-date=June 30, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227015606/http://charlesfwalker.com/tupac-shakur-tupac-amaru/ |archive-date=February 27, 2014}}</ref><ref>{{cite web|first=Cathy|last=Scott |url=http://www.lasvegassun.com/news/1996/oct/02/22-year-old-arrested-in-tupac-shakur-killing/#axzz2TfQ6LDHS |title=22-year-old arrested in Tupac Shakur killing|newspaper=[[Las Vegas Sun]]|date=October 2, 1996|access-date=September 13, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053735/http://www.lasvegassun.com/news/1996/oct/02/22-year-old-arrested-in-tupac-shakur-killing/ |archive-date=September 21, 2013}}</ref><ref name="cathyscott1">{{cite web|title=Tupac Coroner's Report|url=http://www.cathyscott.com/artcls/Tupac%20Coroners%20Report.html |publisher=[[Cathy Scott]]|access-date=July 24, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723212104/http://www.cathyscott.com/artcls/Tupac%20Coroners%20Report.html|archive-date=July 23, 2011}}</ref><ref>{{cite web|first=Debra D.|last=Bass |url=http://www.lasvegassun.com/news/1997/sep/04/book-chronicling-shakur-murder-set-to-hit-stores/#axzz2TfQ6LDHS |title=Book chronicling Shakur murder set to hit stores|newspaper=[[Las Vegas Sun]] |access-date=September 13, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084722/http://www.lasvegassun.com/news/1997/sep/04/book-chronicling-shakur-murder-set-to-hit-stores/ |archive-date=October 6, 2014|date=September 4, 1997}}</ref>. Бил крстен по [[Тупак Амару II]], перуански револуционер кој кренал локално востание против [[Шпанија]] и бил подоцна погубен<ref>{{cite web|title=Colonial and Neocolonial Latin America (1750–1900) | first = Sarah | last = Cline |url=http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/2c/Col&NeoColonLatAmSCline034.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705072901/http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/2c/Col%26NeoColonLatAmSCline034.pdf|archive-date=July 5, 2010|access-date=October 14, 2010}}</ref>. Мајката на Шакур Афени Шакур објаснила: „''Сакав тој да го има името на револуционер, домороден народ во светот. Сакав да знае дека е дел од светската култура, а не само од соседството''“.<ref name="Walker" /> Презимето на Тупак потекнува од Лумумба Шакур, сунитски муслиман, со кого мајка му се омажила во ноември 1968 година. Нивниот брак се распаднал кога било откриено дека Лумумба не е биолошки татко на Тупак.<ref>{{Cite web |last=McBride |first=Earnest |date=January 31, 2023 |title=Dr. Mutulu Shakur given special honors after prison release |url=https://jacksonadvocateonline.com/dr-mutulu-shakur-given-special-honors-after-prison-release/ |access-date=February 25, 2024 |website=Jackson Advocate |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Kreps |first=Daniel |date=May 3, 2016 |title=Afeni Shakur, Activist and Tupac Shakur's Mother, Dead at 69 |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/afeni-shakur-mother-of-tupac-shakur-and-activist-dead-at-69-64694/ |access-date=February 25, 2024 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Rudy |date=July 19, 1970 |title=Joan Bird and Afeni Shakur, Self-Styled Soldiers in the Panther 'Class Struggle' |url=https://www.nytimes.com/1970/07/19/archives/joan-bird-and-afeni-shakur-selfstyledsoldiers-in-the-panther-class.html |access-date=February 25, 2024 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Неговата мајка, Афени Шакур, и неговиот татко Бил Гарланд биле активни членови на [[Партија на Црниот Пантер|партијата „Црн Пантер“]] во Њујорк кон крајот на 60-тите и почетокот на 70-тити години.<ref>{{cite web|title=Rare Interview With Tupac's Biological Father |url=http://mycolumbuspower.com/2916523/rare-interview-with-tupacs-biological-father-video/ |date=December 30, 2013 |publisher=Power 107.5 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807221354/http://mycolumbuspower.com/2916523/rare-interview-with-tupacs-biological-father-video/ |archive-date=August 7, 2016}}</ref> Тој се родил само еден месец по ослободувањето на мајка му од повеќе од 150 обвиненија за „заговор против владата на САД и Њујоршки пресвртници“ во 21 случај за [[Партија на Црниот Пантер|партијата „Црн Пантер“]].<ref>{{Cite book|last=Scott|first=Cathy|title=The Killing of Tupac Shakur|title-link=The Killing of Tupac Shakur|publisher=Huntington Press|year=2002|isbn=978-0929712208|location=Las Vegas, Nevada}}</ref><ref>{{cite web|title=Afeni Shakur|url=http://www.2paclegacy.com/images/assets/bio_afeni_shakur/afeni_shakur_biography.pdf |publisher=2Pac Legacy |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409074113/http://www.2paclegacy.com/images/assets/bio_afeni_shakur/afeni_shakur_biography.pdf |archive-date=April 9, 2008 |access-date=April 23, 2008}}</ref> Неколку извори (вклучувајќи го и официјалниот извештај на судскиот [[вештак]]) го наведуваат неговото име како „''Лесан Париш''“, иако тоа не било потврдено од неговото семејство. Ова име наводно му било ставено во неговото уверение од раѓање бидејќи Афени се плашела дека нејзините непријатели ќе и ги нападнат синот и го прикрила неговиот идентитет употребувајќи различно презиме. Подоцна го променила името, по разводот со Гарланд и бракот со Шакур. Шакур имал постар очув, Мопреме „Комани“ Шакур и полусестра, Секива Шакур, две години помлада од него.<ref>{{cite web|title=Exclusive: Mopreme Shakur Talks Tupac; Rapper's B-Day Celebrated|url=http://allhiphop.com/stories/news/archive/2010/06/15/22267493.aspx|publisher=[[AllHipHop]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618021222/http://www.allhiphop.com/stories/news/archive/2010/06/15/22267493.aspx|archive-date=June 18, 2010|access-date=July 28, 2010}}</ref> Шакур уште во раниот живот бил опкружен со битки и затворања. Неговиот кум, Елмер Херонимо Прат, високо рангиран Црн Пантер, бил обвинет за убивство на учителка за време на грабеж од [[1968]] година, иако неговата пресуда подоцна била поништена<ref>{{cite web|title=Geronimo Pratt: Black Panther leader who spent 27 years in jail for a crime he did not commit|website=The Independent|date=October 23, 2011|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/geronimo-pratt-black-panther-leader-who-spent-27-years-in-jail-for-a-crime-he-did-not-commit-2297384.html}}</ref><ref>{{cite news |last1=Martin |first1=Douglas |title=Elmer G. Pratt, Jailed Panther Leader, Dies at 63 |url=https://www.nytimes.com/2011/06/04/us/04 |access-date=January 16, 2021 |work=The New York Times |date=June 3, 2011}}</ref>. Неговиот очув, Мутулу, поминал вкупно 4 години на списокот на најбараните 10 бегалци на [[Федерално истражно биро|ФБИ]] почнувајќи од [[1982]] година<ref name="labyrinth">{{Cite book|first=Randall|last=Sullivan|title=LAbyrinth: A Detective Investigates the Murders of Tupac Shakur and Notorious B.I.G., the Implication of Death Row Records' Suge Knight, and the Origins of the Los Angeles Police Scandal |url=https://archive.org/details/labyrinthdetecti00sull|publisher=[[Grove Press]] |location=New York City |date=January 3, 2003 |isbn=0-8021-3971-X}}</ref>. Уште додека Шакур бил дете, Мутулу го барале поради тоа што бил вмешан во помагањето на неговата сестра Асата (позната како Џоан Чесимард) да побегне од затворот во [[Њу Џерси]], каде била затворена поради наводно пукање до смрт во припадник на државната полиција во 1973 година<ref>{{Cite news |title=Aging Fugitive Joanne Chesimard Is First Woman on Most Wanted Terrorists List |language=English |date=May 2, 2013 |url=https://abcnews.go.com/US/joanne-chesimard-woman-fbi-wanted-terrorists-list/story?id=19092683 |access-date=March 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118052014/https://abcnews.go.com/US/joanne-chesimard-woman-fbi-wanted-terrorists-list/story?id=19092683 |archive-date=January 18, 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shakur |first=Assata |date=1987 |title=An Autobiography of Assata Shakur |others=Lennox S. Hinds (foreword) |publisher=Lawrence Hill Books |isbn=0-88208-221-3}}</ref>. Тој бил фатен и уапсен во [[1986]] година поради грабежот на опколен камион во кој биле убиени двајца полициски службеници и еден стражар. Шакур имал 2 години помала полусестра, Сикјава, и постар полубрат, Моприм Комани Шакур кој се појавува на неговите спотови. ===Образование=== [[Податотека:Tupac Shakur 1988 Yearbook.jpg|thumb|десно|200п|Тупак во 1988]] Во 1980-тите, на мајката на Шакур и било тешко да најде работа и се борела со зависноста од дрога.<ref>{{Cite web |last=Alemoru |first=Kemi |date=May 4, 2016 |title=The colourful life of Tupac's mother Afeni Shakur |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/30996/1/the-colourful-life-of-tupac-s-mother-afeni-shakur |access-date=December 19, 2021 |website=Dazed |language=en}}</ref> Кога имал 12 години Шакур се зачленил во 127-миот уличен репертоарен ансамбал на Харлем и му била доделена улогата на ликот на Тревис Помладиот во драмата „''A Raisin in the Sun''„, изведена во познатиот театар Аполо. Во [[1986]] година, семејството се преселило во [[Балтимор, Мериленд]].<ref name="Lewis-2016">{{Cite web|last=Lewis|first=John|date=September 6, 2016|title=Tupac Was Here|url=https://www.baltimoremagazine.com/section/artsentertainment/legendary-rapper-tupac-shakur-spent-his-formative-years-in-baltimore/|access-date=December 19, 2021|website=Baltimore Magazine|language=en-US}}</ref> Почнувајќи од 1984 година, кога Шакур имал 13 години, тој живеел во населбата Пен Луси со неговата мајка и помладата сестра на улица „3955 Гринмаунт“.<ref>{{Cite web |last=McMillian |first=Cameron |date=2022-11-18 |title=Tupac Shakur's teenage home in Baltimore up for sale |url=https://www.wmar2news.com/news/local-news/tupac-shakurs-teenage-home-in-baltimore-is-up-for-sale |access-date=2024-04-13 |website=WMAR 2 News Baltimore |language=en}}</ref> Домот претставувал двокатна куќа, кој бил поделен на две одделни единици за изнајмување; семејството Шакур живеело на првиот кат.<ref name=":10">{{Cite news |last=Macias |first=TJ |date=November 20, 2022 |title=Tupac Shakur's childhood home lists for $179K. Look at 'a piece of Baltimore history' |url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/national/article268928282.html |access-date=April 12, 2024 |work=Miami Herald}}</ref> По неговата смрт, блокот бил преименуван во ''Tupac Shakur Way''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-11-21 |title=Tupac Shakur's Baltimore childhood home listed for sale |url=https://www.cbsnews.com/baltimore/news/tupac-shakurs-baltimore-childhood-home-listed-for-sale/ |access-date=2024-04-13 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> По завршувањето втора година во средното училиште Пол Лоренс Дунбар, тој се префрлил во ушилиштето за Уметности во Балтимор каде учел [[глума]], [[џез]], [[поезија]] и [[балет]].<ref name="King">{{cite news |last=King |first=Jamilah |date=November 15, 2012 |title=Art and Activism in Charm City: Five Baltimore Collectives That Are Facing Race |url=https://colorlines.com/article/art-and-activism-charm-city-five-baltimore-collectives-are-facing-race/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512024439/http://colorlines.com/archives/2012/11/baltimore_arts_and_culture.html |archive-date=May 12, 2013 |access-date=April 11, 2013 |newspaper=Colorlines |publisher=ARC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Case |first=Wesley |date=March 31, 2017 |title=Tupac Shakur in Baltimore: Friends, teachers remember the birth of an artist |url=https://www.baltimoresun.com/food-drink/bal-tupac-shakur-baltimore-school-for-arts-hall-of-fame-induction-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901235954/https://www.baltimoresun.com/food-drink/bal-tupac-shakur-baltimore-school-for-arts-hall-of-fame-induction-story.html |archive-date=September 1, 2019 |newspaper=[[The Baltimore Sun]]}}</ref> Tој настапувал во [[Вилијам Шекспир|Шекспировите]] драми и ја имал улогата на кралот Мојс во ''Оревокршачот''<ref name="not-a-ganster">{{Cite news|last=Philips|first=Chuck|date=October 25, 1995|title=Tupac Shakur: 'I am not a gangster'|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/local/la-me-tupac-qa-story.html|access-date=September 26, 2020|archive-date=September 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916234535/https://www.latimes.com/local/la-me-tupac-qa-story.html|url-status=live}}</ref>. Шакур, придружен од една своја пријателка, Дана Мојс Смит, како негов битбокс, победил во многу од натпреварите во [[рап]] на кои учествувале и се сметал за најдобар рапер во училиштето. Иако му недостасувало модерна облека, тој бил едно од најпопуларните момчиња во училиштето поради неговата смисла за хумор, раперските вештини и способноста да се приклучи во секоја толпа<ref>Bastfield 2002, p. 3.</ref>. Тој слушал разновидна музика која вклучуваше [[Кејт Буш]], Културен клуб, [[Шинед О'Конор]] и [[U2]].<ref>{{Cite book |last=Golus |first=Carrie |url=https://books.google.com/books?id=VndZuYv9u4kC&q=tupac+kate+bush&pg=PA26 |title=Tupac Shakur |date=December 28, 2006 |isbn=9780822566090 |publisher=Lerner Publications |access-date=March 29, 2012 |archive-date=December 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208044704/https://books.google.com/books?id=VndZuYv9u4kC&q=tupac+kate+bush&pg=PA26 |url-status=live }}</ref> Тој стапил во блиско пријателство со Џада Пинкет (подоцна Џада Пинкет Смит) кое траело сè до неговата смрт, каде заедно победиле во еден натпревар во училиштето како најдобар рапер<ref>{{Cite book|last=Bastfield|first=Darrin Keith|title=Back in the Day: My Life and Times with Tupac Shakur|url=https://archive.org/details/backindaymylifet0000bast|publisher=Da Capo Press|year=2002|isbn=978-0-345-44775-3|page = [https://archive.org/details/backindaymylifet0000bast/page/n34 5] }}</ref>. Во документарецот ''Tupac: Resurrection'' (''Тупак- Воскресение'')<ref>{{Cite web|date=January 28, 2005|title=Tupac doc up for Oscar|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2005-01-28-0501290058-story.html|access-date=January 30, 2022|website=Chicago Tribune|language=en}}</ref>, Шакур изјавува: „''Џада е моето срце. Таа ќе ми биде пријателка целиот мој живот''“, а Пинкет Смит го нарекува: „''Еден од моите најдобри пријатели. Такво пријателство какво што имавме ние се раѓа еднаш во животот. Тој ми беше повеќе од брат''". Во неговата книга ''The Rose That Grew From Concrete'' (''Розите што растат од бетонот'') се наоѓа поема напишана од Шакур посветена на Пинкет Смит, наречена „''Солзите во очите на Купидон''“.<ref>{{Cite book |last=Shakur |first=Tupac |url=https://archive.org/details/rosethatgrewfrom00shak |title=The rose that grew from concrete |date=1999 |publisher=Pocket Books |isbn=978-0-671-02844-2 |location=New York}}</ref> Додека учел во Уметничкото училиште, Шакур започнал да излегува со ќерката на директорот на [[Комунистичка партија на САД|Комунистичката партија на САД]] во Балтимор<ref>Bastfield 2002, pp. 67–68.</ref><ref>{{Cite book |last1=Sandy |first1=Candace |title=How Long Will They Mourn Me? |last2=Marie Daniels |first2=Dawn |publisher=Random House Publishing Group |year=2010 |isbn=9780307757449 |pages=10 |quote=Tupac's leadership abilities emerged with his involvement with the Young People's Communist League, where he worked with his then girlfriend, Mary Baldridge, whose father was the head of the Baltimore Communist Party}}</ref><ref>{{Cite book |last1=McQuillar |first1=Tayannah Lee |title=Tupac Shakur: The Life and Times of an American Icon |last2=Johnson |first2=Fred L. |publisher=Hachette Books |year=2010 |isbn=9780786745937 |quote=Tupac and his white girlfriend Mary Baldridge, a student in the high school's dance department.}}</ref>, период во кој и тој станал член на партијата<ref>{{Cite web |title=Happy birthday to our brother and comrade, #TupacShakur! This is his Young Communist League membership card from when he lived in Baltimore, Maryland. #RestInPower #SolidarityForever |url=https://twitter.com/communistsusa/status/1140414143943589888 |date=June 17, 2019 |website=Twitter |publisher=Communist Party USA |access-date=June 17, 2019 |archive-date=May 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511025903/https://twitter.com/communistsusa/status/1140414143943589888 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Van Nguyen |first=Dean |date=May 18, 2021 |title=The Hip-Hop Road to Socialism |url=https://jacobin.com/2021/05/socialist-hip-hop-tupac-biggie-jay-z-killer-mike-paris-coup-noname-immortal-technique-marxman-hasel |access-date=March 15, 2023 |website=jacobin.com |language=en-US |quote=Tupac himself appears to have been a member of the Young Communist League at one point, too.}}</ref>. Во јуни [[1988]] година, Шакур заедно со семејството уште еднаш се преселил, овојпат во [[Марин Сити]], [[Калифорнија]],<ref name="Brown-2016">{{cite web | first = Preezy | last = Brown | url = https://www.vibe.com/2016/11/tupac-2pacalypse-now-anniversary | title = How '2Pacalypse Now' Marked The Birth Of A Rap Revolutionary | date = November 12, 2016 | work = [[Vibe (magazine)|Vibe]] | access-date = March 22, 2018 | archive-date = March 23, 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180323031237/https://www.vibe.com/2016/11/tupac-2pacalypse-now-anniversary/ | url-status = live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ruskin |first=Zack |date=2019-08-23 |title=Tupac Shakur's Life in Marin |url=https://marinmagazine.com/people/tupac-shakurs-life-in-marin/ |access-date=2024-10-08 |website=Marin Magazine |language=en-US}}</ref> каде што посетувал средното училиште<ref>{{Cite news |last1=Marriott |first1=Michel |last2=Brooke |first2=James |last3=LeDuff |first3=Charlie |last4=Lorch |first4=Donatella |date=September 16, 1996 |title=Shots Silence Angry Voice Sharpened by the Streets |pages=A–1 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1996/09/16/us/shots-silence-angry-voice-sharpened-by-the-streets.html|url-status=live |access-date=August 21, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825100514/http://www.nytimes.com/1996/09/16/us/shots-silence-angry-voice-sharpened-by-the-streets.html |archive-date=August 25, 2009}}</ref>. ==Музичка кариера== ===MC New York=== Шакур започнал да снима под уметничкото име ''MC New York'' во 1989 година.<ref>{{Cite web|last=Chung|first=James|date=February 25, 2020|title=These Were Tupac's Startling Last Words|url=https://www.spin.com/photos/these-were-tupacs-startling-last-words/|access-date=January 30, 2022|website=SPIN|language=en-US}}</ref> Таа година, тој почнал да посетува часови по поезија на [[Лејла Стајнберг]], а таа наскоро станала негов менаџер.<ref name="Brown-2016" /><ref>{{cite web|title=Leila Steinberg|url=http://www.hearteducation.org/leila.html |publisher=Assemblies in Motion |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213024039/http://www.hearteducation.org/leila.html|archive-date=February 13, 2008 |access-date=January 25, 2009}}</ref> Стајнберг организирала концерт за Шакур и неговата рап група ''Strictly Dope''. Стајнберг успеала да го натера Шакур да потпише со Атрон Грегори, менаџер на рап групата ''[[Digital Underground]]''. Во 1990 година, Григори го сместил во Андерграунд како резервен танчер и техничар во придружба на група на турнеја.<ref name="Brown-2016" /><ref>{{cite book|last1=Sandy|first1=Candace|title=How Long Will They Mourn Me?: The Life and Legacy of Tupac Shakur|last2=Daniels|first2=Dawn Marie|date=December 8, 2010|publisher=[[Random House Publishing Group]]|isbn=9780307757449|page=15}}</ref> ===Digital Underground=== Шакур дебитирал под уметничкото име ''2Pac'' во ''Digital Underground'', под новата издавачка куќа, ''Interscope Records'', на синглот на групата од јануари 1991 година „''[[Same Song (песна од Digital Underground)|Same Song]]''“. Песната била прикажана на саундтракот на филмот „''[[Ништо освен неволја (филм)|Ништо освен неволја]]''“ од 1991 година, со [[Ден Ајкројд]], [[Џон Кенди]], [[Чеви Чејс]] и [[Деми Мур]]. Подоцна песната била издадена како водечка песна на албумот ''EP'' ''[[This Is an EP Release]]'',<ref name="Brown-2016" />, следбеникот на нивниот дебитански хит албум ''Sex Packets''. Шакур се појави и во придружниот видео спот. Од 1988 до 1991 година, Драјт и Дигитал Андерграунд го создале најраното дело на Шакур со неговата екипа во тоа време, ''Strictly Dope''.<ref>{{Citation |title=2Pac – The Lost Tapes Album Reviews, Songs & More {{!}} AllMusic |url=https://www.allmusic.com/album/the-lost-tapes-mw0000606961 |access-date=April 22, 2023 |language=en}}</ref> Снимките биле повторно откриени во 2000 година и издадени како ''The Lost Tapes: Circa 1989''.<ref name=":0">{{Cite web |date=June 17, 2007 |title=Tupac Shakur Beginnings: The Lost Tapes 1988–1991 – Hip Hop Galaxy |url=http://www.hiphopgalaxy.com/Tupac-Shakur-Beginnings-The-Lost-Tapes-1988-1991-hip-hop-5231.html |access-date=April 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070617024101/http://www.hiphopgalaxy.com/Tupac-Shakur-Beginnings-The-Lost-Tapes-1988-1991-hip-hop-5231.html |archive-date=June 17, 2007 }}</ref> Афени Шакур тужела да ја запре продажбата на снимките, но тужбата била решена во јуни 2001 година и повторно била објавена како ''Почетоци: Изгубените ленти 1988-1991 година''.<ref name=":0" /><ref>{{Cite magazine |date=June 9, 2001 |title=Shakur Estate Settles With Chopmaster J; Lil Mo's 'True Story' Finally Comes To Light |pages=24 |magazine=Billboard |url=https://books.google.com/books?id=HBQEAAAAMBAJ |access-date=April 22, 2023}}</ref> По неговото рап деби, тој повторно настапил со ''Digital Underground'' на албумот „''[[Sons of the P (албум од Digital Underground)|Sons of the P]]''“.<ref name="Jones-1995">{{cite news|last=Jones|first=Charisse|date=December 1, 1995|title=Rapper slain after chase in Queens|page=B 3|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1995/12/01/nyregion/rapper-slain-after-chase-in-queens.html|url-status=live|access-date=May 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408090314/https://www.nytimes.com/1995/12/01/nyregion/rapper-slain-after-chase-in-queens.html|archive-date=April 8, 2020}}</ref> === ''2Pacalypse Now'' === Деби албумот на Шакур, ''[[22Pacalypse Now]]'' - алудирајќи на филмот од [[1979]] година [[Апокалипса сега]] - пристигнал во ноември 1991 година. Некои истакнати рапери - како Нас, Еминем, Гејм и Талиб Квели - го наведуваат како инспирација.<ref name="MTV2">{{cite web|title=MTV – They Told Us|website=[[MTV]]|url=http://www.mtv.com/bands/h/hip_hop_week/2006/emcees/index15.jhtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060423100616/http://www.mtv.com/bands/h/hip_hop_week/2006/emcees/index15.jhtml|archive-date=April 23, 2006|access-date=April 26, 2011}}</ref> Настрана од „''If My Homie Calls''“, сингловите ''[[Trapped (песна од 2Pac song)|Trapped]]'' и ''[[Brenda's Got a Baby]]'' поетски ги прикажуваат поединечните борби под социо-економска неповолна положба..<ref>{{cite journal|last=Vaught|first=Seneca|date=Spring 2014|title=Tupac's Law: Incarceration, T.H.U.G.L.I.F.E., and the Crisis of Black Masculinity|url=https://www.academia.edu/8258642/Tupacs_Law_Incarceration_and_the_Crisis_of_Black_Masculinity <!-- alternate URL: http://muse.jhu.edu/article/540809 -->|url-status=live|journal=Spectrum: A Journal on Black Men|volume=2|pages=93–94|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306233517/http://www.academia.edu/8258642/Tupacs_Law_Incarceration_and_the_Crisis_of_Black_Masculinity|archive-date=March 6, 2017|access-date=June 28, 2016|number=2|doi=10.2979/spectrum.2.2.87|s2cid=144439620}}</ref>''2Pacalypse Now'' добил златен сертификат, биле продадени половина милион примероци. Албумот се осврнува на урбаните црни грижи за кои се вели дека остануваат релевантни до денес.<ref name="Brown-2016" /> === ''Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z...'' === Неговиот втор албум ''[[Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z.]]'', бил издаден во 1993 година<ref name="Albumism">{{Cite web |title=Revisiting 2Pac's 'Strictly 4 My N.*.*.*.*.Z...' (1993) {{!}} Retrospective Tribute |url=https://albumism.com/features/tribute-celebrating-25-years-of-2pac-strictly-4-my-niggaz |access-date=April 11, 2022 |website=Albumism |language=en-US}}</ref>. Како критички и комерцијален успех, тој дебитирал на 24-то место на табелата со поп албуми, [[Билборд 200]].<ref name="Billboard">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/2pac/chart-history/tlp/|title=2Pac – Album chart history|magazine=Billboard|accessdate=June 14, 2021}}</ref> Севкупно повеќе како хардкор албум, тој ги нагласува социополитичките ставови на Тупак и има метален продукциски квалитет. Во песната „''Last Wordz''“ се појавува [[Ајс Кјуб]], ко-писател на „''Fuck tha Police''“ на N.W.A, кој во неговите сопствени соло албуми штотуку станале милитантно политички, и гангста раперот [[Ајс-Ти]], кој во јуни 1992 година предизвикал контроверзии со песната на неговиот бенд [[Body Count]] „''Cop Killer''“..<ref name="Albumism" /> === Thug Life === [[File:2Pac_-_Dear_Mamma-Old_School_(test_pressing_single)_(Side_A).jpg|right|thumb|Синглот за „[[Dear Mama]]“ е меѓу најдобро рангираните песни во историјата на хип-хопот.]] Кон крајот на 1993 година, Шакур ја формирал рупата [[Thug Life]] со неколку негови пријатели, вклучувајќи ги [[Биг Сајк]], [[Макадошис]], неговиот полубрат Моприм и Рејтер Р.<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Jake |url=https://books.google.com/books?id=D03tbYix8y4C&dq=Thug+Life+Big+Syke+Mopreme+Shakur&pg=PA16 |title=Tupac Shakur, (2-Pac) in the Studio: The Studio Years (1989–1996) |date=2005 |publisher=Amber Books Publishing |isbn=978-0-9767735-0-4 |pages=16 |language=en}}</ref> На [[26 септември]] [[1994]] година, групата го издала единствениот албум ''Thug Life: Volume 1'' кој поминал одлично. На албумот се појавил и синглот „''Pour Out a Little Liquor''“<ref>{{Cite web |last=Howard |first=Jacinta |date=August 24, 2018 |title=Thug Life- 'Pour Out A Little Liquor': Throwback Video of the Day |url=https://theboombox.com/thug-life-pour-out-a-little-liquor-throwback-video-of-the-day/ |access-date=October 16, 2023 |website=The Boombox |language=en}}</ref> продуциран од Џони Џи Џексон, кој станал продуцент на голем дел на албумот на Шакур ''[[All Eyez on Me]]''. Поради тоа што гангста рапот бил под тешки критики во тоа време, оригиналната верзија на албумот била укината, а албумот бил преработен со претежно нови песни. Сепак, заедно со ''Stretch'', Тупак ќе го изведе првиот планиран сингл, „''Out on Bail''“, кој никогаш не бил објавен, на наградите ''Source'' во 1994 година..<ref>{{Cite web |title=New Details Emerge About Tupac Ambushing A Tribe Called Quest's Source Awards Speech (Video)Ambrosia For Heads |url=https://ambrosiaforheads.com/2016/06/new-details-emerge-about-tupac-ambushing-a-tribe-called-quests-source-awards-speech-video/ |access-date=October 16, 2023 |website=ambrosiaforheads.com|date=June 2, 2016 }}</ref> На своите концерти, групата вообичаено настапувала без Шакур.<ref>{{Cite AV media|title=Thug Life: Vol. 1 |date=1994 |medium=CD}}</ref> === The Notorious B.I.G. и Junior M.A.F.I.A. === Во 1993 година, при посета на Лос Анџелес, [[The Notorious B.I.G.]] побарал од локален дилер на дрога да го запознае со Шакур и тие брзо станале пријатели. Двојката се дружела кога Шакур бил во Њујорк или [[The Notorious B.I.G.]] до Лос Анџелес.<ref name="Westhoff-2016">{{cite web|last=Westhoff|first=Ben|date=September 12, 2016|title=How Tupac and B.I.G. went from friends to deadly rivals|url=https://www.vice.com/en_us/article/gqkqz3/tupac-biggie-friends-to-foes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814121519/https://www.vice.com/en_us/article/gqkqz3/tupac-biggie-friends-to-foes|archive-date=August 14, 2020|access-date=May 16, 2020|work=[[Vice.com]]}}</ref> Во овој период, на сопствените емисии во живо, Шакур го повикувал на сцената за да рапува со него заедно со Стреч. Заедно ги снимиле песните „''Runnin from tha Police'''“ и „''House of Pain''“. Наводно, The Notorious B.I.G. го замолил Шакур да управува со него, при што Шакур го советувал дека Шон Комбс ќе го направи ѕвезда. Сепак, во меѓувреме, начинот на живот на Шакур бил релативно раскошен за The Notorious B.I.G. кој се уште не бил етаблиран. Шакур формирал своја споредна група, [[Junior M.A.F.I.A.]], со неговите пријатели од Бруклин, Лил' Цејс и Лил' Ким. Шакур имал расправија со B.I.G. откако Шакур бил застрелан во Quad Studios во 1994 година.<ref>{{Cite web|last=Anderson|first=Joel|date=October 30, 2019|title=The Moment Tupac and Biggie Went From Friends to Enemies|url=https://slate.com/culture/2019/10/slow-burn-season-3-tupac-biggie.html|access-date=December 12, 2021|website=Slate Magazine|language=en}}</ref> ===Проблеми со законот=== Иако тој привлекол внимание и како рапер и како глумец, Шакур стекнал лоша слава поради неговите судири со законот. Во октомври [[1991]] година тој се обидел да поднесе 10 милиони тужби против стапувањето на сила на законите на полицискиот оддел во [[Окленд]], тврдејќи дека го патролираат за невнимателно преминување на улица. Во 1992 година, тинејџер кој го слушал албумот на Тупак ''2Pacalypse'' кој содржи песни за убивство на полицијата, убил припадник на државна полиција. [[Дон Квајл]], заменик премиерот на САД во тоа време, побарал албумот да биде повлечен од сите музички продавници и медиуми во државата. Шакур изјавил дека неговиот прв албум бил наменет за проблемите со кои се соочуваат младите црнци, но бил критикуван поради сликовитиот јазик и сликите на наслилство од и против законот. Квајл јавно го окарактеризирал албумот дека „''нема место во нашето општество''.“ На [[22 август]] [[1992]] година, во [[Марин Сити, Калифорнија]], Шакур рапувал на отворање на фестивал и останал околу еден час потпишувајќи автограми и слики. Некои поранешни коментари на Шакур за Марин Сити се замешале и кога започнала расправија и се кренало врева, тој извадил [[Колт Мустанг]], се истетеравил и пиштолот му паднал.<ref name="marin">{{cite web|url=http://www.sfgate.com/news/article/Marin-slaying-case-against-rapper-opens-3122665.php|title=Marin slaying case against rapper opens |work=San Francisco Chronicle |date=November 3, 1995 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412011323/http://www.sfgate.com/news/article/Marin-slaying-case-against-rapper-opens-3122665.php |archive-date=April 12, 2013}}</ref><ref name="settlement">{{cite web|title=Settlement in Rapper's Trial for Boy's Death |work=San Francisco Chronicle |date=November 8, 1995 |url=http://www.sfgate.com/news/article/PAGE-ONE-Settlement-in-Rapper-s-Trial-For-3019996.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513061224/http://www.sfgate.com/news/article/PAGE-ONE-Settlement-in-Rapper-s-Trial-For-3019996.php |archive-date=May 13, 2013}}</ref> Некој го зел пиштолот и испукал куршум. Иако никој од толпата не бил повреден, на околу 10 јарди далечина шестгодишниот Кјад Вокер-Тил бил погоден во чело возејќи велосипед во училишниот двор и куршумот го убило. Шакур и Моприм заминале со нивниот автомобил и биле стопирани од една разлутена толпа пред шерифска потстаница. Полицијата настапила и ги ствавиле двајцата во притвор, а подоцна биле ослободени без обвинение. Во [[1995]] година, граѓанска тужба била покрената од мајката на Кјад. Адвокатот на Шакур изјавил дека фестивалот претставувал „лоша ситуација“ а Шакур бил натажен од смртта на момчето. Дискографската компанија на Шакур ја решил тужбата со фигура вредна помеѓу 300.000 и 500.000 долари.<ref name="marin" /><ref name="settlement" /> Во октомври [[1993]] година, во [[Атланта]] двајца браќа и полициски службеници надвор од должност.<ref name="Smothers-1993">{{Cite news|last=Smothers|first=Ronald|date=November 2, 1993|title=Rapper Charged in Shootings of Off-Duty Officers|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1993/11/02/us/rapper-charged-in-shootings-of-off-duty-officers.html|access-date=December 24, 2021|issn=0362-4331}}</ref>, Марк и Скот Витвел, заедно со своите сопруги го прославувале неодамна положениот државен правен испит на г-ѓа Витвел. Како што тие ја поминувале улицата до нив поминал или скоро ги закачил автомовбил со Шакур внатре<ref name="Harrington-1993">{{Cite news|last=Harrington|first=Richard|date=November 3, 1993|title=Guns N' Rappers: 3 Arrested In Shootings|language=en-US|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1993/11/03/guns-n-rappers-3-arrested-in-shootings/fa958468-a98c-44b1-8169-0f7b1bbe306f/|access-date=December 24, 2021|issn=0190-8286}}</ref>, по што Витвелови започнале расправија со шоферот и другите патници, на кои тогаш им се придружил и друг автомобил. Според различните изјави на вестите, Шакур го застрелал едниот во задникот, а другиот во ногата, грбот или стомакот.<ref name="Butler-2020">{{Cite web|last=Butler|first=Rhett|date=May 28, 2020|title=Redo '93: Tupac Shakur's Shootout With Police Proves Power To People|url=https://thesource.com/2020/05/28/redo-93-tupac-shakurs-shootout-with-police-proves-power-to-people/|access-date=December 24, 2021|website=The Source|language=en-US}}</ref><ref name="estate">{{cite web|date=July 20, 1998|title=Shakur's Estate Hit With Default Claim Over Shooting|url=http://www.mtv.com/news/articles/1433981/19980720/story.jhtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020127003340/http://www.mtv.com:80/news/articles/1433981/19980720/story.jhtml|archive-date=January 27, 2002|access-date=July 2, 2021|publisher=MTV News}}</ref> Иако немало други повредени, Марк Витвел бил обвинет за отворање оган врз автомобилот на Шакур и подоцна за лажење на полицијата за време на истрагата, а Шакур за пукање, сè додека обвинителот не одлучил да ги повлече тужбите против двете страни. Во ноември пак, [[1993]] година, Шакур и некои други биле обвинети за сексуално обесчестување на жена во хотелска соба. Како што се вели во тужбата, Шакур ја [[Садомазохизам|садомазирал]] жената, а потоа ги охрабрувал пријателите сексуално да ја [[Силување|злоупотребат]]. Шакур, пак, тврдел дека неколку денови пред тоа имал односи со жената, таа имала [[орален секс]] со него на некој клупски подиум, а двајцата подоцна имале заемен секс во неговата хотелска соба.<ref>{{Cite news|last=Gladwell|first=Malcolm|date=December 2, 1994|title=Rapper Shakur guilty of sex abuse, not guilty of sodomy and gun charges|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/12/02/shakur-guilty-of-sex-abuse/08202f80-426e-42ee-af79-e0b3abf0f7b3/|access-date=January 6, 2022|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Во тужбата се вели дека таа сексуално била злоупотребена по нејзината втора посета во хотелската соба и навела дека Шакур и неговата придружба имале [[групен секс]] со неа, а кога Шакур заминал таа му рекла: „''Зошто им дозволи да ми го сторат тоа''?“ Шакур рекол дека кратко по заминувањето на жената заспал и подоцна се разбудил со нејзините обвиненија и правни закани.<ref>{{cite web|title=Tupac Shakur interview with "The Arsenio Hall Show" in 1994 [VIDEO&#93;|url=http://www.hip-hopvibe.com/2012/03/07/tupac-shakur-interview-with-the-arsenio-hall-show-in-1994-video/|author=TBTEntGroup on|date=March 7, 2012|publisher=Hip-hopvibe.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221084324/http://www.hip-hopvibe.com/2012/03/07/tupac-shakur-interview-with-the-arsenio-hall-show-in-1994-video/|archive-date=December 21, 2013|access-date=September 13, 2013}}</ref> Во претстојното судење, Шакур бил обвинет за сексуално злоупотребување. По одредувањето казна затвор од една и пол до четири и пол години, судијата го опишал криминалот како „''чин на брутално насилство врз беспомошна жена''“. Откако отслужил дел од казната, бил ослободен со повикување постапка за кауција. На [[5 април]] [[1996]] година, еден судија му изрекол казна затвор од 120 дена<ref>{{Cite news|date=April 6, 1996|title=Rapper Sentenced for Violating Probation|work=[[Sfgate]]|url=https://www.sfgate.com/news/article/Rapper-Sentenced-for-Violating-Probation-2987161.php|access-date=June 2, 2022}}</ref>, поради прекршување на условите за ослободување со кауција.<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/507730/jail-term-put-on-hold-for-rapper-tupac-shakur/|title=Jail Term Put On Hold For Rapper Tupac Shakur|website=[[MTV]]|date=June 8, 1996|access-date=April 8, 2020|archive-date=June 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627233640/http://www.mtv.com/news/507730/jail-term-put-on-hold-for-rapper-tupac-shakur/|url-status=dead}}</ref> Во [[1995]] година, неправедна тужба за смрт била поднесена против Шакур за пукањето од [[1992]] година што го убило Кјад Вокер-Тил, шестгодишно момче од Марин Сити. Детето било жртва на заскитан [[куршум]] во престрелката помеѓу придружбата на Шакур и противничка група. Балистичките тестови покажале дека куршумот што го убило детето не бил испукан од пиштолот на Шакур ниту од пиштолите на неговата придружба. Не биле поднесени кривични обвиненија. Шакур и семејството се искупиле со неоткриена сума, проценета околу 300.000–500.000 долари.<ref name="marin" /><ref name="settlement" /> ===Престрелката од ноември 1994 година=== Во ноќта на [[30 ноември]] [[1994]] година, ден пред да биде изречена пресудата за судењето за сексуално злоупотребување, Шакур бил застрелан 4 пати и ограбен<ref name="Jimmy Henchman review">{{cite news |last=Samaha |first=Albert |date=October 28, 2013 |title=James Rosemond, Hip-Hop Manager Tied to Tupac Shooting, Gets Life Sentence for Drug Trafficking |work=[[The Village Voice]] |location=New York City |url=http://blogs.villagevoice.com/runninscared/2013/10/james_rosemond_life_sentence_drug_trafficking_tupac_shooting_ties.php |url-status=dead |access-date=November 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030071331/http://blogs.villagevoice.com/runninscared/2013/10/james_rosemond_life_sentence_drug_trafficking_tupac_shooting_ties.php |archive-date=October 30, 2013}}</ref> од страна на двајца вооружени мажи во војничка униформа во холот на студијата за снимање ''Кварт'' во [[Менхетн]].<ref name="Rodriguez-2011b">{{cite magazine |last=Rodriguez |first=Jason |date=September 2011 |title=Pit of snakes |url=https://www.xxlmag.com/news/2011/09/pit-of-snakes-2pacs-quad-studios-shooting-excerpt-from-sept-2011-issue |url-status=live |magazine=[[XXL (magazine)|XXL]] Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20190219061305/http://www.xxlmag.com/news/2011/09/pit-of-snakes-2pacs-quad-studios-shooting-excerpt-from-sept-2011-issue/ |archive-date=February 19, 2019 |access-date=May 16, 2020}}</ref> Подоцна Шакур ги обвинил Комбс<ref>{{cite web |last=Stewart |first=Alison |date=March 18, 2008 |title=What Did Sean 'Puffy' Combs Know? |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88461862 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119222826/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88461862 |archive-date=January 19, 2012 |access-date=January 7, 2012 |publisher=Npr.org}}</ref>, Ендри Харел и Биги Смолс дека му наместиле<ref name="Comment on 1995 Vibe interview">{{cite news |last=Philips |first=Chuck |date=October 11, 2012 |title=Commentary on 1995 Tupac Recordings |newspaper=chuckphilipspost.com |url=http://chuckphilipspost.com |url-status=live |access-date=November 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108130234/http://chuckphilipspost.com/ |archive-date=November 8, 2013}}</ref>. Шакур се сомневал и дека неговиот близок пријател и соработник Ренди Стреч Вокер бил вмешан во нападот. Во 1995 година, неколку месеци по грабежот, Комбс и Б.И.Г. ја објавиле песната „''Who Shot Ya''? што Шакур го сфатил како исмејување на неговото пукање и сметал дека тие можат да бидат одговорни, па објавил дис-песна, „Hit 'Em Up“, во која ги таргетирал B.I.G., Combs, нивната издавачка куќа, Junior M.A.F.I.A., а на крајот од „Hit 'Em Up“, ги споменува ривалите Mobb Deep и Chino XL<ref>{{Cite web |date=August 28, 2013 |title=Tupac Shakur Interview 1995 « Chuck Philips PostChuck Philips Post |url=http://chuckphilipspost.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828224622/http://chuckphilipspost.com/ |archive-date=August 28, 2013 |access-date=June 1, 2021}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 17, 2008 |title=Tupac and Biggie's battle songs |url=https://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-na-quadlyrics17mar17-htmlstory.html |access-date=June 1, 2021 |website=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Jayson |title=Game Manager Jimmy Rosemond Recalls Events The Night Tupac Was Shot, Says Session Was 'All Business' |url=http://www.mtv.com/news/1584524/game-manager-jimmy-rosemond-recalls-events-the-night-tupac-was-shot-says-session-was-all-business/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922061439/http://www.mtv.com/news/1584524/game-manager-jimmy-rosemond-recalls-events-the-night-tupac-was-shot-says-session-was-all-business/ |url-status=dead |archive-date=September 22, 2014 |access-date=June 1, 2021 |website=[[MTV News]]}}</ref><ref>{{Citation |title=2Pac (Ft. Outlawz) – Hit 'Em Up |url=https://genius.com/2pac-hit-em-up-lyrics |access-date=June 1, 2021}}</ref><ref>{{Citation |title=The Notorious B.I.G. – Who Shot Ya? |url=https://genius.com/The-notorious-big-who-shot-ya-lyrics |access-date=June 1, 2021}}</ref> Според докторите во болницата Белеви каде што Шакур бил примен веднаш по нападот, тој се здобил со 5 прострелни рани: 2 во главата, 2 во слабините и една преку раката и бутот. Три дена по операцијата тој се одјавил од болницата и против наредбите на докторот. Наредниот ден, Шакур влегол во судот со инавалидска количка и било пресудено дека е виновен за 3 тужби за сексуално малтретирање, но невин за 6 други, вклучувајќи ја и онаа за садомоја. На [[6 февруари]] [[1995]] година бил осуден на една и пол до четири и пол години казна затвор за обвинение за сексуално малтретирање.<ref name="James-1995">{{Cite news|last=James | first = George|date=February 8, 1995|title=Rapper Faces Prison Term For Sex Abuse|page=B1|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1995/02/08/nyregion/rapper-faces-prison-term-for-sex-abuse.html|url-status=live|access-date=March 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140405111309/http://www.nytimes.com/1995/02/08/nyregion/rapper-faces-prison-term-for-sex-abuse.html|archive-date=April 5, 2014}}</ref><ref>{{Cite news|last=Olan|first=Helaine|date=February 8, 1995|title=Rapper Shakur Gets Prison for Assault|page=A4|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> Една година подоцна, на [[30 ноември]] [[1995]] година, Стреч бил убиен откако тројца мажи го сопреле неговото зелено мини комбе на 112-тата Авенија и 209-тата улица додека возел и го застрелале во грб<ref>{{Cite news |last=Stasi |first=Linda |date=January 9, 1995 |title=Secure Shakur |pages=93 |work=Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-tupac-shakur-moved-to-rikers/133520802/ |access-date=October 16, 2023}}</ref>. Мини комбето ударило во дрво и погодило паркиран автомобил пред да се преврти. Во март [[2008]] година, Чак Филипс, во ''[[Лос Анџелес Тајмс]]'', пријавил за заседата и пукањето во 1994 година.<ref name="Queen for a day Henchman proffer">{{Cite news |last=Philips |first=Chuck |date=June 12, 2012 |title=James "Jimmy Henchman" Rosemond Implicated Himself in 1994 Tupac Shakur Attack: Court Testimony |newspaper=The Village Voice |url=http://blogs.villagevoice.com/runninscared/2012/06/jimmy_henchman_implicated.php |url-status=dead |access-date=June 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629033839/http://blogs.villagevoice.com/runninscared/2012/06/jimmy_henchman_implicated.php |archive-date=June 29, 2012}}</ref> Весникот подоцна го повлекол написот бидејќи делумно се потпирал на документи на [[Федерално истражно биро|ФБИ]] подоцна откриени како фалсификати, обезбедени од човек осуден за измама.<ref>{{cite news |date=April 7, 2008 |title=Times retracts Shakur story |work=[[Los Angeles Times]] |location=Los Angeles, California |url=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-naw-quad17mar17-story.html |url-status=live |access-date=March 22, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304034003/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-naw-quad17mar17-story.html |archive-date=March 4, 2018}}</ref> Во јуни 2011 година, осудениот убиец Декстер Исак, затворен во Бруклин, издал признание дека тој бил еден од вооружените лица кои го ограбиле и го застрелале Шакур по наредба на Хенчман.<ref>{{Cite news |last=Evans |first=Jennifer |date=June 21, 2001 |title=Hip hop talent agent arrested charged with operating drug ring |newspaper=[[The Baltimore Sun]] |url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/wpix-hip-hop-talent-agent-arrested,0,6053998.story |url-status=dead |access-date=May 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829192455/http://www.baltimoresun.com/entertainment/wpix-hip-hop-talent-agent-arrested%2C0%2C6053998.story |archive-date=August 29, 2012}}</ref><ref name="Isaac admits to Tupac attack on Henchman orders">{{cite news |last=KTLA News |date=July 13, 2012 |title=Convicted Killer Confesses to Shooting West Coast Rapper Tupac Shakur |newspaper=The Courant |url=http://www.courant.com/entertainment/ktla-inmate-confesses-to-shooting-tupac,0,5503225.story |url-status=dead |access-date=September 14, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110619030221/http://www.courant.com/entertainment/ktla-inmate-confesses-to-shooting-tupac%2C0%2C5503225.story |archive-date=June 19, 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Watkins |first=Greg |date=June 15, 2011 |title=Exclusive: Jimmy Henchman Associate Admits to Role in Robbery/Shooting of Tupac; Apologizes To Pac & B.I.G.'s Mothers. |newspaper=Allhiphop.com |url=http://allhiphop.com/2011/06/15/exclusive-jimmy-henchman-associate-admits-to-role-in-robberyshooting-of-tupac-apologizes-to-pac-b-i-g-s-mothers |url-status=live |access-date=June 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607221300/http://allhiphop.com/2011/06/15/exclusive-jimmy-henchman-associate-admits-to-role-in-robberyshooting-of-tupac-apologizes-to-pac-b-i-g-s-mothers/ |archive-date=June 7, 2012}}</ref> Филипс потоа го именувал Исак како еден од неговите сопственци и ги повлекол неименуваните извори на статијата.<ref>{{cite news |title=Chuck Philips demands apology on Tupac Shakur |newspaper=[[LA Weekly]] |url=http://www.laweekly.com/2011-06-23/news/chuck-philips-demands-l-a-times-apology-on-tupac-shakur |url-status=live |access-date=May 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606050048/http://www.laweekly.com/2011-06-23/news/chuck-philips-demands-l-a-times-apology-on-tupac-shakur/ |archive-date=June 6, 2012}}</ref> ===Затворска казна=== Шакур започнал да ја отслужува својата затворска казна на [[14 февруари]] [[1995]] година во затворот Клинтон.<ref>{{Cite news|date=March 16, 1995|title=Shakur Upstate|work=[[New York Daily News]]}}</ref> Кратко по тоа, го издал мулти-платинскиот албум ''[[Me Against the World]]''.<ref name="Bierut-2021">{{Cite web|last=Bierut|first=Patrick|date=March 14, 2021|title='Me Against The World': How 2Pac Transcended Hip-Hop's Trappings|url=https://www.udiscovermusic.com/stories/2pac-me-against-the-world-album/|access-date=December 12, 2021|website=uDiscover Music|language=en-US}}</ref>. Шакур е единствениот изведувач кој некогаш имал албум на место број 1 на [[билборд 200]] додека служел затворска казна. Албумот дебитирал на билборд 200 и останал на врвот на листите цели пет недели. Биле продадени 240.000 копии.<ref>{{Cite magazine|last=Ramirez|first=Erika|date=April 1, 2015|title=Tupac's 'Me Against the World' Topped Billboard 200 20 Years Ago Today: A Retrospective|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/tupac-me-against-the-world-anniversary-6517174/|access-date=December 12, 2021|magazine=Billboard|language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|date=October 11, 2004 |title=Timeline: 25 Years of Rap Records |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3734910.stm |url-status=live |access-date=January 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330160559/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3734910.stm |archive-date=March 30, 2009}}</ref> од албумот за време на првата недела откако бил издаден, поставувајќи рекорд за најголема продажба во првата недела по излегувањето на машки соло рап артист во тоа време. Главниот сингл, „''[[Dear Mama]]''“, бил издаден во февруари 1995 година со „''Old School''“ како Б-страна.<ref>{{cite web|title=Dear Mama (US Single #1) at AllMusic |url={{AllMusic|class=album|id=r225253|pure_url=yes}} |website=AllMusic|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020060658/http://allmusic.com/album/r225253 |archive-date=October 20, 2010 |access-date=March 20, 2009}}</ref> Тој е најуспешниот сингл на албумот, на врвот на топ-листата на [[Hot Rap Singles]] и се искачил на 9-то место на [[Billboard Hot 100]]. Во јули, тој бил сертифициран со платина.<ref name="2PacRIAAStats2">{{cite web|title=RIAA – Gold & Platinum – May 13, 2009 : Search Results – 2 Pac|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=2%20Pac&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|publisher=[[Recording Industry Association of America|RIAA]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904025001/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=2%20Pac&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|archive-date=September 4, 2015|access-date=May 14, 2009}}</ref> Се рангирал на 51 место на топ листите за крајот на годината. Вториот сингл, „''[[So Many Tears]]''“, бил издаден во јуни 1995 година,<ref>{{cite web|title=So Many Tears (EP) at AllMusic|url={{AllMusic|class=album|id=r225255|pure_url=yes}}|website=AllMusic|access-date=March 22, 2009}}</ref> достигнувајќи го 6-то место на топ-листата на Hot Rap Singles и 44-то на [[Hot 100]]. Последниот сингл, „[[Temptations (песна)|Temptations]],“, бил објавен во август 1995 година.<ref>{{cite web|title=Temptations (CD/Cassette Single) at AllMusic|url={{AllMusic|class=album|id=r335055|pure_url=yes}}|website=AllMusic|access-date=March 22, 2009}}</ref> Стигнал до бр. 68 на Hot 100, бр. 35 на Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks и бр. 13 на Hot Rap Singles.<ref name="AllMusic-r231489" /> Неколку познати личности ја покажале својата поддршка за Шакур појавувајќи се во спотот за „Temptations“. Шакур го освоил најдобриот рап албум на музичките награди [[Soul Train]] во 1996 година.<ref>{{cite news |last=Appleford | first = Steve |date=April 1, 1996 |title=It's a Soul Train Awards Joy Ride for TLC, D'Angelo |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-04-01-ca-53511-story.html|url-status=live |access-date=October 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026173412/http://articles.latimes.com/1996-04-01/entertainment/ca-53511_1_soul-train |archive-date=October 26, 2014}}</ref> Во 2001 година, се рангирал на четвртото место меѓу неговите вкупни албуми во продажба, со околу 3 милиони продадени копии во САД.<ref>{{cite news|title=Tupac Month: 2Pac's Discography |url=http://www.xxlmag.com/news/2011/09/tupac-month-2pacs-discography/#2|url-status=live |access-date=May 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013210446/http://www.xxlmag.com/news/2011/09/tupac-month-2pacs-discography/ |archive-date=October 13, 2013}}</ref> Додека служел затворска казна, се оженил со неговата долгогодишна девојка Кејша Морис, на [[4 април]] [[1995]] година. Двојката подоцна се развела во 1996 година. Додека бил во затвор, Шакур разменувал писма со познати личности како што се [[Џим Кери]] и [[Тони Данза]] меѓу другите<ref>{{Cite web |title=Jim Carrey's Surprising Music Moments, From 2Pac to Kid Cudi |url=https://www.complex.com/pigeons-and-planes/jim-carrey-music-the-weeknd-2pac-kid-cudi/ |access-date=July 12, 2022 |website=Complex |language=en |archive-date=2022-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712062149/https://www.complex.com/pigeons-and-planes/jim-carrey-music-the-weeknd-2pac-kid-cudi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=September 21, 2012 |title=Tony Danza Talks Friendship With Tupac |url=https://tvone.tv/7442/tony-danza-talks-friendship-with-tupac/ |access-date=July 12, 2022 |website=TV One |language=en-US}}</ref>. Шакур читал многу книги од [[Николо Макијавели]],<ref>{{cite web|first=Wagner James |last=Au |title=Yo, Niccolo! |url=http://archive.salon.com/media/media2961211.html |work=[[Salon.com|Salon]] |publisher=Salon Media Group Inc.|location=San Francisco, California|accessdate=December 31, 2016 |archive-url=https://archive.today/20070929103156/http://archive.salon.com/media/media2961211.html |url-status=dead |archivedate=September 29, 2007 |date=December 11, 1996}}</ref> [[Сун-цу]] и други дела од политичка психологија и стратегија. Исто така, додека бил во затвор тој напишал и сценарио насловено ''Live 2 Tell'' (живеј за да кажеш), приказна за еден [[Адолесценција|адолесцент]] кој станал барон на дрога. Додека Шакур бил затворен во 1995 година, неговата мајка за малку ќе ја изгубила куќата. Шакур ја натерал неговата сопруга [[Кејша Морис]] да го контактира основачот на ''Death Row Records'', Суге Најт во [[Лос Анџелес]]. Наводно, мајката на Шакур веднаш добила 15.000 долари. По посетата на август во поправната установа Клинтон во северниот дел на државата Њујорк, Најт отпатувал на југ во Њујорк за да присуствува на церемонијата на второто годишно доделување на наградите. Во меѓувреме, хип хоп ривалство од Источен брег и Западен брег се развивало помеѓу Death Row и [[Bad Boy Records]].<ref>{{Cite web|title=How the 1995 Source Awards Changed Rap Forever|url=https://www.complex.com/music/2015/08/how-the-1995-source-awards-changed-rap-forever|access-date=December 12, 2021|website=Complex|language=en}}</ref> Во октомври 1995 година, Најт повторно го посетил Шакур во затвор и платил обврзница од 1,4 милиони долари.<ref name="Parker-2007">{{cite book | first1 = Derrick | last1 = Parker | first2 = Matt | last2 = Diehl | title = Notorious C.O.P.: The Inside Story of the Tupac, Biggie, and Jam Master Jay Investigations from the NYPD's First "Hip-Hop Cop" | location = New York | publisher = St. Martin's Griffin | year = 2007 | url = https://books.google.com/books?id=aW1CdaYjwDgC&pg=PA113 | pages = 113–116 | isbn = 9781429907781 | access-date = May 20, 2020 | archive-date = September 15, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200915032409/https://books.google.com/books?id=aW1CdaYjwDgC&pg=PA113 | url-status = live }}</ref> Шакур се вратил во Лос Анџелес и се приклучил на Death Row со жалбата на неговата осуда од декември 1994 година во тек. Четвртиот албум на Шакур, ''[[All Eyez on Me]]'', пристигнал на [[13 февруари]] [[1996]] година.<ref>{{Cite web |last=Sayles |first=Justin |date=February 12, 2021 |title=The Triumph and Tragedy of Tupac's 'All Eyez on Me' |url=https://www.theringer.com/music/2021/2/12/22279018/tupac-shakur-2pac-all-eyez-on-me-history-death-row |access-date=October 15, 2023 |website=The Ringer |language=en}}</ref> Тоа бил првиот двоен албум на рап-состанокот на два од трите албуми што требало да се договорат со Шакур со Death Row и имал пет синглови. Албумот покажува дека Шакур рапува за гангста стилот на живот, оставајќи ги зад себе неговите претходни политички пораки. Со извонредна продукција, албумот има повеќе партиски песни и често триумфален тон.<ref name="AllMusic-r231489">{{cite web | url = {{AllMusic|class=album|id=r231489|pure_url=yes}} | title = 2Pac – ''All Eyez on Me'' | first = Steve | last = Huey | date = n.d. | work = [[AllMusic]] |access-date=July 28, 2010}}</ref> Музичкиот новинар Кевин Пауел забележал дека Шакур, откако бил ослободен од затвор, станал поагресивен и „''изгледал како целосно трансформирана личност''“.<ref name="Reese-2021">{{cite news |last1=Reese |first1=Alexis |title=Tupac Talks Quad Studios Shooting in Kevin Powell Interview |url=https://www.bet.com/article/88dkri/tupac-talks-quad-studios-shooting-in-kevin-powell-interview |access-date=December 15, 2021 |work=BET |date=December 15, 2021 |language=en}}</ref> Како втор албум на Шакур кој го достигна број 1 и на топ ар-ен-би/хип-хоп албумите и на табелата со поп албуми, [[Билборд 200]], продал 566.000 копии во првата недела и бил сертифициран 5× Мулти-Платина во април.<ref>{{cite news|last=Phillips|first=Chuck|date=July 31, 2003|title=As Associates Fall, Is 'Suge' Knight Next?|newspaper=Los Angeles Times|url=http://www.latimes.com/local/la-fi-suge1aug01-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124070530/http://www.latimes.com/local/la-fi-suge1aug01-story.html|archive-date=November 24, 2015}}</ref> Сингловите „''How Do U Want It''“ и „''California Love''“ достигнале број 1 на [[Billboard Hot 100]].<ref>{{Cite magazine|last=Corpuz|first=Kristin|date=June 16, 2020|title=Tupac's Biggest Billboard Hot 100 Hits|url=https://www.billboard.com/pro/tupac-billboard-hot-100-hits/|access-date=December 12, 2021|magazine=Billboard|language=en-US}}</ref> Death Row ја објавил диск песната на Шакур „''Hit 'Em Up''“ како не-албумска Б-страна на „''How Do U Want It''“. Во оваа отровна тирада, прогласениот „''убиец на лошото момче''“ се заканува со насилно враќање на сите работи Bad Boy - B.I.G., Sean Combs, Junior M.A.F.I.A., компанијата - и на која било рап сцена на источниот брег, како рап дуото Моб Дип и раперот Чино XL, кој наводно коментирал против Шакур за спорот.<ref>{{Cite news|last=Williams|first=Stereo|date=June 4, 2016|title=Tupac's 'Hit 'Em Up': The Most Savage Diss Track Ever Turns 20|language=en|work=The Daily Beast|url=https://www.thedailybeast.com/articles/2016/06/04/tupac-s-hit-em-up-the-most-savage-diss-track-ever-turns-20|access-date=December 12, 2021}}</ref> Во октомврски 1995 година, случајот на Шакур бил изнесен на судење, но како резултат на сите негови правни хонорари не можел да собере 1,4 милиони долари за кауција. Откако одслужил 11 месеци од неговата една и пол до четири и пол години затворска казна, Шакур бил ослободен од затвор како резултат на голема помош и влијание на Сјуџ Најт, генералниот директор на ''Death Row Records''. ===Издавачка куќа „Death Row Records“=== Веднаш по ослободувањето од затворот Клинтон, Шакур се вратил на снимање песни. Тој основал нова група наречена ''[[Outlaw Immortalz]]''. По кратко време тој започнал со снимање на неговиот прв албум со овоа студио и го издал синглот „''[[California Love]]''“. На [[13 февруари]] [[1996]] година Шакур го издал својот четврти албум ''[[All Eyez on Me]]''. Овој дупли албум бил прв и втор од трите албумски ангажмани со [[Death Row Records]]. Тој бил продаден во повеќе од 9 милиони копии. Снимката била генерално поаѓање од интроспективниот предмет на ''[[Me Against the World]]'', повеќе ориентиран кон силеџиски и ганстерски менталитет. Шакур продолжил да снима со нив и покрај се повеќето проблеми со нивната репутација. [[Др. Дре]] станал куќен продуцент формирајќи ја својата ''Aftermath''. Шакур продолжил и направил стотици траки за време на соработката со ''Death Row'', од кои повеќето ќе бидат издадени во неговите постхумани албуми ''[[3R U Still Down? (Remember Me)]]'', ''[[Still I Rise]]'', ''[[Until the End of Time]]'', ''[[Better Dayz]]'', ''[[Loyal to the Game]]'' и ''[[Pac's Life]]''. Исто така тој започнал процес на снимање албум со [[Boot Camp Clik]] и нивната етикета [[Duck Down Records]], двете оновани во Њујорк, наречени ''One Nation''. На [[4 јуни]] [[1996]] година, заедно со ''[[Outlawz]]'' го издал диско хитот ''Hit 'Em Up'', зајадлив поетски напад врз Биги и некои други негови соработници. Шакур тврдел дека имал сексуални односи со Феит Иванс, тогашната сопруга на Биги и го нападнал имиџот на лошото момче. Иако немало доволни цврсти докази да го потврдат тоа, Шакур бил убеден дека некој членови поврзани со лошото момче знаеле претходно за нападот од 1994 година според нивните однесувања во текот на таа ноќ и според изворите на Шакур. Тој се израмнил со Сјуџ, директорот на Death Row's CEO, кој веќе беше гневен на Копмс околу акцидентот од 1995 година во клумот Платина во Атланта, Џорџија, што кулмираше со смртта на телохранител и пријател на Сјуџ, Џејк Роблес. Слуџ бил непопустлив во искажувањето сомненија дека Комбс е замешан. Двете страни останале горки непријатели сè до смртта на Шакур. На [[4 јули]] [[1996]] година тој настапувал во живо со Outlawz, предводен од [[Tha Dogg Pound]] и [[Snoop Doggy Dogg]]. Тоа бил последниот настап во живо на Шакур. ===Makaveli Records=== Тој ги споменал [[Makaveli Records]] неколкупати пред да умре. Ова требало да биде музичка етикета за надежните артисти за кои Шакур сметал дека имаат можност за развој или потенцијално пеење, а неговите идни сопствени проекти исто така биле издадени овде. ===Смртта на Шакур=== [[File:Las Vegas, Platinum Hotel 01.jpg|right|thumb|Источен [[Фламинго Роуд (Лас Вегас)|Фламинго Роуд]] и Ковал Лејн, каде што се случило убиството]] Славната фотографија од Шакур сликана само 20 минути пред пукањето од насловната страна на книгата ''[[The Killing of Tupac Shakur]]'' (убиството на Тупак Шакур) од Cathy Scott. Во ноќта на [[7 септември]] [[1996]] година Шакур присуствувал на боксерски меч помеѓу [[Мајк Тајсон]] и [[Брус Селдон]] во Мгм Гранд во [[Лас Вегас]]. По заминувањето на натпреварот, еден од соработниците на Шуг го забележал 21-годишниот [[Орландо Андресон|Орландо Бејби Лајн Андресон]] член на ''[[Southside Crips]]'', во холот на МГМ Гранд и го известил Шакур, кој тогаш го напаѓал Андерсон. Придружбата на Шакур, како и Шуг и неговите следбеници се придржиле кон напаѓањето на Андерсон. Тепачката била снимена на видео лента од страна на хотелскиот видео надзор. Истата година порано Андерсон и група на Крипс ограбиле член на придружбата на ''Death Row'' во маркетот ''Foot Locker'' предизвикувајќи го нападот на Шакур. По викотницата Шакур заминал да се види со Шуг за да одат во клубот 662, во сопственост на Death Row (денес познат како клуб ресторан 7). Тој влегол во црното [[BMW E38|BMW 750iL]] на Шуг, како дел од поголема група вклучувајќи многу од придружниците на Шакур.<ref>{{cite web|url=http://madeira.hccanet.org/project1/seiden1/death.html |title=September 1996 Shooting and Death |publisher=madeira.hccanet.org |access-date=July 28, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726142741/http://madeira.hccanet.org/project1/seiden1/death.html |archive-date=July 26, 2011}}</ref> Во 23:55 часот, додека стоеле на црвено светло, Шакур го отворил прозорецот и еден фотограф го сликал. Околу 23 :00 и 23:05 полицијата ги сопрела на Булеварот Лас Вегас за гласна музика и непоседување регистрески таблички. Табличките биле пронајдени во ѓепекот на Сјуџ и пет минути подоцна полицијата ги ослободил без да бидат казнети.<ref name="Thugs Network">{{cite web|url=http://www.thugz-network.com/Tupac~Shakur~LV~Shooting.php |title=Tupac Shakur LV Shooting – |publisher=Thugz-network.com |date=September 7, 1996 |access-date=January 7, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207233314/http://www.thugz-network.com/Tupac~Shakur~LV~Shooting.php |archive-date=February 7, 2012}}</ref> Во ололу 23:10, додека застанале на црвено на патот ''Фламинго'' близу крстосницата на Ковал Лајн пред хотелот Максим, возило со две жени внатре застанало од нивната десна страна. Шакур кој стоел пред сончевиот покрив разменил зборови со двете жени и ги поканил во клуб 662. Во околу приближно 11:15 часот постар модел на Кадилак со 4 врати со непознат број на патници застанал од нивната десна страна, отворил еден од прозорците и брзо испукал рафал од пиштол врз Шакур. Куршумите го погодиле во градите, карлицата и во десната рака и бутот<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1434032/rapper-tupac-shakur-gunned-down/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303091049/http://www.mtv.com/news/1434032/rapper-tupac-shakur-gunned-down/|url-status=dead|title=Rapper Tupac Shakur Gunned Down|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|archive-date=March 3, 2016|website=MTV News}}</ref>. Еден од куршумите изгледа се одбил од десното градно крило на Шакур.<ref name="AEOM">{{cite web | url = http://www.alleyezonme.com/info/96shooting.html | title = Detailed information on the fatal shooting | archive-url=https://web.archive.org/web/20080514151716/http://www.alleyezonme.com/info/96shooting.html | archive-date=May 14, 2008 | work = AllEyezOnMe | access-date=October 11, 2007 |url-status=dead}}</ref> Шуг бил ударен во главата иако само куршумот го изгребал. Според Шуг, куршумот од истрелот му бил зариен во черепот, но медициските извештаи подоцна се спротивставиле на оваа изјава. Додека се возел, телохранителот на Шакур го следел со возило кое припаѓало на Кидада Џонс, тогашната свршеница на Шакур. Телохранителот, Френк Алесандер, изјавил дека кога тој сакал да влезе во возилото на Шуг заедно со раперот, Шакур го замолил да ја вози колата на Кидада Џонс во случај ако многу се опијанат и им требаат и други возила назад кон хотелот од клуб 662.<ref>{{cite web|url=http://www.film.com/movies/tupac-shakur-before-i-wake/14704723 |title=Tupac Shakur: Before I Wake |publisher=film.com |access-date=July 28, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101001121034/http://www.film.com/movies/tupac-shakur-before-i-wake/14704723 |archive-date=October 1, 2010}}</ref> Кратко по нападот, телохранителот во документарецот ''[[Before I Wake (документарен филм)|Before I Wake]]'', изјавил дека еден од автомобилите од групата заминал по напаѓачот, но тој никогаш не дознал за патниците. По пристигнувањето на местото, полицијата и болничарите ги однеле Шуг и смртно ранетиот Шакур во [[Универзитетски медицински центар (Лас Вегас)|Универзитетскиот медицински центар]].<ref name="TSDCD">{{cite web|title=Tupac Shakur's Death Certificate Details|url=http://www.numberonestars.com/tupacshakur/tupacdeathcertificatedetails.htm|last1=Koch|first1=Ed|date=October 24, 1997|website=numberonestars|publisher=Las Vegas Sun|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120523233842/http://www.numberonestars.com/tupacshakur/tupacdeathcertificatedetails.htm|archive-date=May 23, 2012|access-date=December 31, 2016}}</ref> Според едно интервју со еден од најблиските пријатели на Шакур, музичкиот видео директор Гоби, додека бил во болницата тој добил вести од еден вработен во маркетингот на ''Death Row'' дека стрелците ја побарале етикетата и праќале смртни закани наменети за Шакур, тврдејки дека „''ќе го довршат''“. Откако го слушнал ова Гоби веднаш ја известил полицијата на [[Лас Вегас]], но оттаму изјавиле дека немаат доволно персонал и неможат да испратат никого. Сепак, стрелците никогаш не пристигнале. Во болницата Шакур се губел и се враќал при свест, бил под голема доза на седативи, дишел преку респиратор, бил ставен на апарати за вештачко дишење и откако повеќепати се обидел да стане од кревет, на крај бил ставен во [[кома]] предизвикана од [[барбитурат]]. Иако бил реанимиран во центарот за повреди и преживеал мноштво од операции (како и отстранување на десниот бел дроб), Шакур поминал низ критичната фаза од медицинската терапија и имал 50% шанси да се извлече. Гоби го напуштил медицинскиот центар откако бил информиран дека Шакур закрепнал 13% за време од 6 дена. Додека бил на интензивна нега попладнето на [[13 септември]] [[1996]] година Шакур починал поради внатрешно крварење. Докторите се обиделе да го вратат во живот, но не можеле да го спречат крварењето. Неговата мајка, Афени, донела одлука да им каже на докторите да запрат. Бил прогласен за мртов во 16:03 попладне. Официјалната причина за смртта била прекин на дишењето и запирање на срцето како последица на многуте прострелни рани. Телото на Шакур било кремирано, а подоцна неговата пепел измешана со [[марихуана]] ја испушиле неговите другари од [[Outlawz]].<ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/news/music/his-life-after-death/2006/09/12/1157826940955.html |title=Tupac's life after death |publisher=Smh.com.au |date=September 13, 2006 |access-date=January 7, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225124226/http://www.smh.com.au/news/music/his-life-after-death/2006/09/12/1157826940955.html |archive-date=December 25, 2011}}</ref><ref>{{cite news |last1=O'Neal |first1=Sean |title=Yes, the Outlawz smoked Tupac's ashes |url=https://www.avclub.com/yes-the-outlawz-smoked-tupacs-ashes-1798227224 |access-date=January 22, 2020 |work=[[The A.V. Club]] |date=August 30, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020030705/https://news.avclub.com/yes-the-outlawz-smoked-tupacs-ashes-1798227224 |archive-date=October 20, 2017}}</ref> ===Истрага за убиството на Шакур=== Најмногу поради сфаќањето на недостатокот од напредок од спроведување на законот, многу независни истражувања и теории излегле на површина. Поради бесот кој постоел помеѓу Шакур и [[The Notorious B.I.G.|Биги]] (кој бил убиен во март [[1997]] година), од самиот почеток постоеле шпекулации за можноста за замешаност од страна на Биги. Биги, исто како и неговото семејство, роднини и сите соработници жестоко го отфрлиле обвиненијата. Во [[2002]] година, ''[[LA Times]]'' објавил сторија од победничиот истражувачки репортер Чак Филипс<ref name="Philips: Who killed Tupac Shakur">{{Cite news|first=Chuck |last=Philips |title=Who Killed Tupac Shakur? |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-sep-06-fi-tupac6-story.html |access-date=July 15, 2012 |work=[[Los Angeles Times]] |location=Los Angeles, California|date=September 6, 2002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109234606/http://articles.latimes.com/2002/sep/06/business/fi-tupac6 |archive-date=November 9, 2012}}</ref><ref name="Who killed Tupac Shakur Part 2">{{Cite news|first=Chuck| last=Philips |title=Who killed Tupac Shakur?: Part 2 |url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-fi-tupac7sep07,0,6002100.story |work=[[Los Angeles Times]] |location=Los Angeles, California|date=September 7, 2002 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318222341/http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-fi-tupac7sep07%2C0%2C6002100.story |archive-date=March 18, 2013}}</ref>, кој тврдел дека има разоткриени докази за вмешаноста на Биги, како и на Андерсон и Соутсајд Крипс. Филипс како извор посочил неименуван член на банда кој тврдел дека Биги имал врски со Крис често изнајмувајќи го за обезбедување за време на натапувањето на Западниот брег и дека Биги правел заговор со Крис да го убијат Шакур. Во 2008 година, откако ''The Smoking Gun'' објавил дека документите на кои се потпирал Филипс биле лажни, LA Times испечатил официјална насловна страна на која ја негирал изјавата на Филипс, а по помалку од 5 месеци Филипс бил откупен и заминал од LA Times. Во корист на овие тврдења семејството на Биги доставило до [[MTV]] документарец дека ноќта кога се случило пукањето тој работел во студио за снимање во Њујорк. Неговиот менаџер Вајни Браун и колегата рапер Џејм Лил Сиз Лојд дале јавни изјави одрекувајќи го учеството на Биги во криминалот и додатно потврдиле дека двајцата биле со него ноќта кога се случил настанот. Доста описната природа на убиството и претстоечкото насилство во бандата го привлекло вниманието на англискиот филмски режисер [[Ник Брумфилд]] кој го режирал документарниот филм ''Биги и Тупак'' во кој се разгледува недостатокот на напредок во случајот во истрагата преку зборување со блиските на двајцата рапери. Блискиот пријател на Шакур од детството и член на [[Outlawz]], Јафеј Јаки Кадафи Фула бил во групата кога се случила несреќата и покажал на полицијата дека е можно да го идентификува напаѓачот. Сепак, тој бил застрелан и убиен кратко потоа во станбен комплекс во [[Ирвингтон]]. На [[23 октомври]] [[2007]] година, DVD насловено ''Тупак: Атентатот'' било издадено повеќе од 11 години по убиството на Шакур. Истото ги проучува аспектите околу околностите на настанот и обезбедува свежи проникнувања за студениот случај со нови детали. Во 2011 година, преку Законот за слобода на информации, [[Федерално истражно биро|ФБИ]]<ref name="fbi">{{cite web |title=FBI — Terrorism 2000/2001 |url=https://www.fbi.gov/stats-services/publications/terror |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007083445/https://www.fbi.gov/stats-services/publications/terror |archive-date=October 7, 2012 |access-date=August 28, 2017 |publisher=Fbi.gov }}</ref> објавил документи поврзани со неговата истрага во кои е опишана шема за изнуда од страна на Еврејската лига за одбрана (класифицирана како „десничарска терористичка група“ од ФБИ[248]), која вклучува упатување смртни закани против Шакур и други рапери, но не посочила директна врска со неговото убиство.<ref>{{cite web|title=Unsealed FBI Report on Tupac Shakur|url=http://vault.fbi.gov/Tupac%20Shakur%20/Tupac%20Shakur%20Part%201%20of%201/view|publisher=Vault.fbi.gov|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062600/http://vault.fbi.gov/Tupac%20Shakur%20/Tupac%20Shakur%20Part%201%20of%201/view|archive-date=February 15, 2015|access-date=February 15, 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=FBI files on Tupac Shakur murder show he received death threats from Jewish gang |url=http://www.haaretz.com/jewish-world/fbi-files-on-tupac-shakur-murder-show-he-received-death-threats-from-jewish-gang-1.355962 |agency=Haaretz Service|date=April 14, 2011 |website=[[Haaretz]] |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215152722/http://www.haaretz.com/jewish-world/fbi-files-on-tupac-shakur-murder-show-he-received-death-threats-from-jewish-gang-1.355962 |archive-date=February 15, 2015 |access-date=February 15, 2015}}</ref> На 18 јули 2023 година, полицискиот оддел во Лас Вегас извршил налог за претрес во врска со убиството на Шакур.<ref>{{Cite web |date=July 18, 2023 |title=Search warrant executed in Tupac Shakur homicide case, Las Vegas police say |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/search-warrant-executed-tupac-shakur-murder-case-las-vegas-police-say-rcna94981 |access-date=July 18, 2023 |website=NBC News |language=en}}</ref> На 29 септември 2023 година, [[Associated Press|AP]] објавил дека полицијата во Лас Вегас го уапсила осомничениот, Дуан „Киф Д“ Дејвис, за убиството на Шакур. Полицијата два месеци претходно издала налог за претрес во домот на неговата сопруга во предградието Хендерсон во Лас Вегас.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/tupac-shakur-killing-duane-keefe-davis-vegas-3f7050c2a68813d86a96b96fbb3f1d1a|title=Last living suspect in 1996 drive-by shooting of Tupac Shakur indicted in Las Vegas on murder charge|date=September 29, 2023|website=AP News}}</ref> Дејвис се изјаснил за невин на 2 ноември 2023 година, во Лас Вегас.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2023/11/02/1207092523/tupac-shakur-murder-suspect-pleaded-not-guilty|title=Suspect in Tupac Shakur's murder has pleaded not guilty|last=Tsioulcas|first=Anastasia|work=[[NPR]]|date=November 2, 2023|access-date=November 3, 2023}}</ref> ==Влијанија== Музиката и психологијата на Шакур е вкоренета во многу американски, афроамерикански и светски ентитети, вклучувајќи ја и партијата Црниот Пантер, црнечкиот национализам, рамноправност и слобода. Неговиот деби албум ''[[2Pacalypse Now]]'', ја открил страната на општествена свест на Шакур. На овој албум Шакур ја напаѓа оптшествената неправда, сиромаштијата и бруталноста на полицијата во песните ''„Brenda's Got a Baby“, „Trapped“ „Part Time Mutha“.'' Неговиот стил во албумот имал високо влијание врз опшествената свест и афроцентризмот провлекувајќи се низ хип-хопот од крајот на 80-тите и почетокот на 90-тите години. Со ова почетно издание, Шакур помогнал во проширувањето и успехот на групи како [[Boogie Down Productions]], [[Public Enemy]], [[X-Clan]] и [[Grandmaster Flash]], така што тој станал еден од првите социјално свесни рапери од Западниот брег. На неговиот втор албум, Шакур продолжил да рапува за тоа како социјалистите се соочуваат со африканските американци со песни како „''[[The Streetz R Deathrow]]''“ и „''[[Last Wordz]]''“. Исто така, тој ја покажал својата сочувствителна страна со химната „''[[Keep Ya Head Up]]''“, додека истовремено ја ставал својата легендарна агресивност на екранот со насловната трака од албумот ''[[4Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z]]''. Тој додал и поздрав до поранешната група [[Digital Underground]] вклучувајќи ги во веселата трака „I Get Around“. Понатаму во неговата кариера може да се забележи еден исклучително агресивен став кој се провлекува низ албумите што следат. Контрадикторните теми на социјална нееднаквост и неправда, нескротлива агресивност,сочувство, шеговитост и надеж продолжија да се обликуваат во работата на Шакур, што се докажало со издавањето на неговиот бунтовнички албум од 1995 година ''[[Me Against the World]]''. Во 1996 година, Шакур го издал ''[[All Eyez on Me]].'' Според критичарите, многу од овие песни се сметаат за класични, вклучувајќи ги ''„Ambitionz Az a Ridah“, „I Ain't Mad at Cha“, „California Love“, „Life Goes On“ и „Picture Me Rollin'“''. [[All Eyez on]] Me беше промена на стилот за разлика од она што претходно го работел. Додека сè уште продолжиле песните на тема социјална свест, албумот на Шакур имал големо влијание и се стремел да има повеќе „чувствувај се добро“ вибрации од првиот албум. Шакур го опишал како славење на животот, а албумот бил и критички и деловно успешен. ==Приватен живот== Шакур бил страстен читач на книги, инспириран од широк спектар на писатели, вклучувајќи ги и [[Вилијам Шекспир|В.Шекспир]], [[Николо Макијавели|Н.Макијавели]], Доналд Џоинс, [[Сун-цу]], [[Курт Фонегуд]], [[Михаил Бакунин]], [[Маја Ангелоу]], [[Алис Вокер]] и [[Калил Џибран]]. Во неговата книга Дајсон го опишува искуството од посетата на домот на пријателот на Шакур и промотер, Лејла Стеинберг, за да го пронајде „''морето од книги''“ кое некогаш го поседувал Шакур. Шакур никогаш не признал дека следи некоја религија, но неговите зборови во синглови како „''Only God Can Judge Me''“ и поеми како ''The Rose That Grew from Concrete'', (Розата што расте од цемент) сугерираат на тоа дека верувал во Бога. Денес многу аналитичари го опишуваат како [[Деизам|деист]]. ===Наследство и сеќавање=== [[File:MARTa Paolo Chiasera www.tupacproject.it.jpg|thumb|upright|Статуа на Шакур во музејот [[МАРТА Херфорд|МАРТА]] во [[Херфорд]], Германија]] Шакур важи за еден од најголемите и највлијателните рапери на сите времиња.<ref>{{Cite web |last=Okwerekwu |first=Ike |date=May 5, 2019 |title=Tupac: The Greatest Inspirational Hip Hop Artist |url=https://medium.com/music-for-inspiration/tupac-the-greatest-inspirational-hip-hop-artist-7118f02747ed |access-date=March 9, 2022 |website=Music For Inspiration |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=September 13, 2016 |title=8 Ways Tupac Shakur Changed the World |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/8-ways-tupac-shakur-changed-the-world-128421/ |magazine=Rolling Stone |access-date=March 9, 2022}}</ref> На концертот на [[Моби Дип]] по кој следела смртта на иконата и издавањето ''7The Don Killuminati: The 7 Day Theory, Cormega'' сеќававајќи се на едно интервју дека сите обожаватели врескаа „''Mакавели''“, и истакнувајки го влијанието ''The Don Killuminati: The 7 Day Theory'' самиот дури и во [[Њујорк (град)|Њујорк]] на висина со таканареченото од медиумите „''меѓубреговско соперништво''“. Шакур важи за многу почитуван од други MCs – во книгата „How to Rap“ (Како да рапуваш) забелешките за бископот Ла Монд дека Шакур „''го контролира секој аспект и елемент''“ на рапувањето и Фредо Стар од [[Оникс]] вели за Шакур дека „''беше господар на струјата''.“ [[50 Cent]] рекол дека „''Секој рапер што пораснал во 90-тите му должи нешто на Тупак''“. „''Тој не звучеше како ниеден од оние што се појавија пред 90-тите''.“ <ref name="Rolling Stone-2010">[[50 Cent]], "86: Tupac Shakur", editors, [https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-artists-147446 "100 greatest artists: The Beatles, Eminem and more of the best of the best"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618050248/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-artists-147446/ |date=June 18, 2019 }}, ''Rolling Stone'', December 3, 2010, [https://web.archive.org/web/20120512124003/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/tupac-shakur-19691231 archived] May 23, 2012.</ref> About.com го прогласил Шакур за највлијателниот рапер на сите времиња. За да го зачува споменот на Шакур, неговата мајка ја основала фондацијата ''Фамилија Шакур'' (подоцна преименувана во фондација ''Тупак Амару Шакур-ТАШФ'') во [[1997]] година. Оваа фондација има одредена мисија „''да обезбади обука и поддршка за студентите кои се стремат да ги подобрат своите таленти''“. ТАСФ спонзорира конкурси за есеи, доброволни настани, кампувачи денови за изведба на тинејџери и преддипломски степендии. На [[11 јуни]] [[2005]] година фондацијата официјално го отворила центарот за уметности Тупак Амару Шакур (ТАСКА) на [[Планина Стоун|планината Стоун]], [[Џорџија]]. На [[14 ноември]] [[2003]] година под надзор на неговата мајка бил издаден документарец целиот раскажан со неговиот глас, наречен ''Tupac: Resurrection'' (воскресение). Истиот бил номиниран за најдобар документарец на академските награди во [[2005]] година. Приходите одат во добротворна организација основана од мајката на Шакур-Афени. На [[17 април]] [[2003]] година [[Универзитетот Харвард|Универзитетот Хардвард]] спонзорирал научен симпозиум насловен „''Сите очи на мене: Тупак Шакур и потрагата по модерен народен херој''.“ Говорителите дискутирале на широк спектар на наслови поврзани со влијанието на Шакур во сите области, почнувајќи од забавата па се до социологијата.<ref name="Gewertz-2003">{{cite magazine | last = Gewertz | first = Ken | title = Symposium analyzes, celebrates 'Thug' | magazine = [[Harvard University Gazette]] | date = April 24, 2003 | url = http://www.news.harvard.edu/gazette/2003/04.24/11-hiphop.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120205180702/http://www.news.harvard.edu/gazette/2003/04.24/11-hiphop.html | archive-date=February 5, 2012}} on April 16, 2006.</ref> Многу од говорниците разговарале за статусот на Шакур како јавна личност, вклучувајќи го и англискиот професор на Државниот Универзитет во Њујорк, Марк Ентони Нил, кој дал говор наречен „''Thug Nigga Intellectual: Tupac as Celebrity Gramscian''“ во кои се согласува дека Шакур бил пример за „природен инелектуалец“ изразувајќи ги мислењата на поголема група<ref>{{cite web | last = Neal | first = M. | title = Thug Nigga Intellectual: Tupac as Celebrity Gramscian talk at Symposium analyzes, celebrates 'thug' | work = Harvard Gazette | publisher = [[Harvard University]] | date = 2003 | url = https://news.harvard.edu/gazette/story/2003/04/symposium-analyzes-celebrates-thug/}}</ref>. Професор Нил во своите дела навестува дека смртта на Шакур оставила „''празнина за водство помеѓу хип-хоп артистите''“<ref>{{cite web|first=Mark Anthony | last = Neal |url=http://newblackman.blogspot.com/2005/09/race-ing-katrina.html |title=NewBlackMan: Race-ing Katrina |publisher=Newblackman.blogspot.com |date=September 6, 2005 |access-date=January 7, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119200336/http://newblackman.blogspot.com/2005/09/race-ing-katrina.html |archive-date=January 19, 2012}}</ref>. Понатаму Нел го објаснува како „''жива противречност''“, статус кој му дозволува да биде „''интелектуално достапен до обичните луѓе''“.<ref>{{cite web |url=http://www.thuglifearmy.com/news/?id=2734 |title=Deeper Than Hip-Hop Tupac (2Pac) Poetry Enlightens |publisher=ThugLifeArmy.com |access-date=July 28, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717014500/http://www.thuglifearmy.com/news/?id=2734 |archive-date=July 17, 2011}}</ref> Професорот по комуникација Мури Форман од Североисточниот универзитет, зборувал за митскиот статус околу животот и смртта на Шакур. Тој упатил на симболизмот и митолоѓијата кои ја опкружуваат смртта на Шакур во неговиот говор насловен „''Tupac Shakur: O.G. (Ostensibly Gone)''“. Помеѓу неговите пронаоѓања стоело дека обожавателите на Шакур „''успеале во воскреснувањето на Шакур во една духовна, животна сила''".<ref name="From Thug Life to Legend">{{cite conference |url=https://folkmyth.fas.harvard.edu/2003-all-eyez-me-tupac-shakur-and-search-modern-folk-hero |title=From Thug Life to Legend: Realization of a Black Folk Hero |last1=Price |first1=Emmet |last2=Forman |first2=M. |date=April 17, 2003 |publisher=[[Harvard University]] |location=Cambridge, Massachusetts |conference=All Eyez on Me: Tupac Shakur and the Search for the Modern Folk Hero |id= |access-date=2024-12-01 |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915234707/https://folkmyth.fas.harvard.edu/2003-all-eyez-me-tupac-shakur-and-search-modern-folk-hero |url-status=dead }}</ref> Во „''From Thug Life to Legend: Realization of a Black Folk Hero''“, Професорот по музичко на Североисточниот универзитет, Емет Присе го споредил јавниот имиџ на Шакур со оној на магионичарските фигури од африканско-американскиот фолклор. На крајот го опишал Шакур како „продуктивен артист“ кој бил „''носен од ужасната потреба за итност''“ во потрага по „''соединување на духот телото и умот''“. Мајкал Ерик Дејсон, професор по Хуманитарни науки и Африканско-Американски студии на факултетот Аволон во [[Пенсилванија]] и автор на книгата „''Holler If You Hear Me: Searching for Tupac Shakur''“ упатува на тоа дека „''Шакур зборува со брилијантност и проникливост како некој кој сведочи за болката на оние кои никогаш го немале неговиот подиум. Тој ја кажува вистината, дури и покрај тоа што се бори со делови од својот идентитет''“. На една конференција на Хардвард, темата била влијанието на Шакур-забавата, верската поврзаност, политиката и „херојот маченик“. Кон крајот на 1997 година, [[Универзитет Беркли|универзитетот Беркли]] од [[Калифорнија]] овозможил курс воден од студентите наречен „''History 98: Poetry and History of Tupac Shakur''.“<ref>{{cite web|title=Berkeley University Offers Class On Tupac|url=http://www.vh1.com/artists/news/1171/09101997/2pac.jhtml|last1=Kaufman|first1=Gil|date=September 10, 1997|website=[[VH1]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919123109/http://www.vh1.com/artists/news/1171/09101997/2pac.jhtml|archive-date=September 19, 2008|access-date=December 31, 2016}}</ref> Кон крајот на [[2003]] година, Афени издал марка облека ''Макавели''.<ref>{{cite web | url=https://folkmyth.fas.harvard.edu/2003-all-eyez-me-tupac-shakur-and-search-modern-folk-hero | title=2003: "All Eyez on Me: Tupac Shakur and the Search for the Modern Folk Hero" | accessdate=2024-12-01 | archive-date=2021-09-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210915234707/https://folkmyth.fas.harvard.edu/2003-all-eyez-me-tupac-shakur-and-search-modern-folk-hero | url-status=dead }}</ref> Во 2005 година, ''Death Row'' го издале ''Tupac: Live at the House of Blues''.<ref>{{Cite press release |author=The NPD Group |author-link=The NPD Group |title=The NPD Group Consumer Survey: Top Musical Artists for 2006 |url=http://home.businesswire.com/portal/site/google/index.jsp?ndmViewId=news_view&newsId=20070206005852&newsLang=en |archive-url=https://archive.today/20120605024159/http://home.businesswire.com/portal/site/google/index.jsp?ndmViewId=news_view&newsId=20070206005852&newsLang=en |url-status=dead |archive-date=June 5, 2012 |publisher=[[Business Wire]] |date=February 6, 2007 |access-date=January 7, 2012}}</ref> На ова [[ДВД]] била последната изведба на Тупак која се случила на [[4 јуни]] [[1996]] година, придружена од еден куп артисти на Death Row. Во август 2006 година бил издаден ''Tupac Shakur Legacy''. Проследен е со невидени фотографии од семејството, лични приказни и над 20 пресликувања на неговите рачно напишани песни, договори, скрипти, поезија и други лични документи. Џемал Џозеф напишал и лична биографија на Шакур. Шестиот постхумано издаден студиски албум на Шакур, ''[[Pac's Lifе]]'', се издал на [[21 ноември]] [[2006]] година. Тој комеморира со десетгодишнината од смртта на Шакур. Тој сè уште се смета за еден од најпопуларните артисти во музичката индустраја од 2006 година. Според [[Форбс|Forbes]], во 2008 година Шакур направил приближно 15 милиони долари. Во [[2002]] година тие го признале како ''Најславена почината јавна личност'' наоѓајќи се на списокот на десетто место. {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | caption_align = | header = Графити од Тупак | image1 = | caption1 = [[Источен Харлем]], САД | image2 = Tupac graffiti Rio de janeiro.jpg | caption2 = [[Ипанема]], Бразил | image3 = | caption3 = [[Кармањола]], Италија }} На 15 април 2012 година, на музичкиот фестивал Коачела, раперите [[Снуп Дог]] и [[Др. Дре]] се приклучиле на „холограмот“ на Шакур (Иако медиумите ја нарекувале технологијата како холограм, технички тоа било проекција создадена со ''Musion Eyeliner''[[Musion Eyeliner]]),<ref>{{Cite web|date=April 18, 2012|title=Musion Eyeliner projects Tupac's ghost at Coachella|url=https://www.installation-international.com/case-studies/musion-eyeliner-projects-tupac-s-ghost-at-coachella|access-date=February 15, 2022|website=Installation|language=en-GB}}</ref><ref>The optical illusion was accomplished with technology called [[Pepper's ghost]] [Cyrus Farivar, [https://arstechnica.com/science/news/2012/04/tupac-hologram-merely-pretty-cool-optical-illusion.ars "Tupac "hologram" merely pretty cool optical illusion"], Arstechnica.com, April 16, 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506081540/http://arstechnica.com/science/news/2012/04/tupac-hologram-merely-pretty-cool-optical-illusion.ars |date=May 6, 2012 }}], employed by the company [[Digital Domain]], specializing in visual effects [Kara Warner, [http://www.mtv.com/news/1683241/tupac-hologram-tour "Tupac hologram may be coming to an arena near you"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524000207/http://www.mtv.com/news/1683241/tupac-hologram-tour/ |date=May 24, 2020 }}, [[MTV News]], ''MTV.com'', April 16, 2012, [https://web.archive.org/web/20120420025001/http://www.mtv.com/news/articles/1683241/tupac-hologram-tour.jhtml archived elsewhere].</ref><ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7717042/musical-holograms-history-dead |title=Tupac, Michael Jackson, Gorillaz & More: A History of the Musical Hologram |author=Gil Kaufman |date=March 9, 2017 |website=billboard.com |publisher=Billboard |access-date=October 18, 2021 |quote=the Tupac Shakur hologram that blew fans' minds at Coachella in 2012.}}</ref> и, како делумно виртуелно трио, го извеле песните „Hail Mary“ и „2 of Amerikaz Most Wanted“.<ref name="mtvnews">{{cite web|title=Tupac Hologram May Be Coming To An Arena Near You|url=http://www.mtv.com/news/articles/1683241/tupac-hologram-tour.jhtml|author=Kara Warner|date=April 16, 2012|publisher=MTV News|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420025001/http://www.mtv.com/news/articles/1683241/tupac-hologram-tour.jhtml|archive-date=April 20, 2012|access-date=April 16, 2012}}</ref><ref>{{cite web|author=TJ |url=http://neonlimelight.com/2012/04/16/video-2pac-hologram-performs-at-coachella/ |title=Video: Tupac (As A Hologram) Joins Snoop Dogg And Dr. Dre On Stage At 2012 Coachella |publisher=Neon Limelight |date=April 16, 2012 |access-date=April 16, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418183627/http://neonlimelight.com/2012/04/16/video-2pac-hologram-performs-at-coachella/ |archive-date=April 18, 2012}}</ref> Постоеле разговори за турнеја,<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304818404577348243109842490 |author=Ethan Smith |title=Rapper's De-Light: Tupac 'Hologram' May Go on Tour |newspaper=The Wall Street Journal |date=April 16, 2012 |access-date=April 17, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417040946/http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304818404577348243109842490.html |archive-date=April 17, 2012}}</ref> но Дре одбил.<ref>{{cite web | url = http://idolator.com/6391941/tupac-shakur-hologram-tour-denied-dr-dre | title = Tupac Shakur Hologram Tour Denied By Dr. Dre | archive-url=https://archive.today/20120711050517/http://idolator.com/6391941/tupac-shakur-hologram-tour-denied-dr-dre | archive-date=July 11, 2012 | work = Idolator.com | date = April 23, 2012 | access-date = April 27, 2012}}</ref> Во меѓувреме, албумот Greatest Hits, издаден во 1998 година, и кој во 2000 година ја напуштил листата на поп албуми, Билборд 200, се вратил на топ-листата и стигнал до број 129, додека, исто така, другите албуми и синглови на Шакур привлекле добивки од продажбата.<ref>''Greatest Hits'' sold 4 000 copies in the week, up 571% above the prior week. ''All Eyez On Me'' did 2 000 units, up 95%, and ''Me Against the World'', 1 000 copies, up 53%. The single "Hail Mary", which opened at Coachella, was second, behind his No. 1 [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] hit "California Love" (featuring Dr. Dre and Roger Troutman), shifting 11,000 downloads (119% increase). His third best-seller was the second Shakur song that was performed at Coachella—"[[2 of Amerikaz Most Wanted]]" (with [[Snoop Dogg]]). It sold 9,000 (up 881%). See "Tupac's virtual Coachella appearance spurs huge sales bump", Billboard.com, [https://web.archive.org/web/20150121092009/http://www.billboard.com/biz/articles/news/1097452/tupacs-virtual-coachella-appearance-spurs-huge-sales-bump archived elsewhere] January 21, 2015.</ref> Хитот на Шакур „[[Dear Mama]]“ е една од 25-те песни кои биле додадени на Нациаоналниот снимачки регистер во 2010 година. Конгресната библиотека ја нарекол песната „''трогателен и елоквентен почит до сите мајки на убиените рапери и сите мајки кои се борат да сочуваат фамилија, се борат со зависноста, сиромаштијата и социјалната нееднаквост''“. Ова признание се случило 7 дена по неговиот роденден, кога раперот требало да наполни 39 години. Шакур е третиот рапер кој влегол во библиотеката, по Франдмастер Флеш и Паблик Енеми. ===Признанија=== * MTV го рангирал на второ место на нивниот список на ''The Greatest MCs of All Time''. * Шакур бил примен во [[Куќата на Славните на хип-хопот]]. * Во 2003 година „22 Greatest MCs“ на МТВ го набројал како „MC број 1“, според гласањата на гледачите . * Во 2004 година, на ''1VH1 Hip Hop Honors'' Шакур се нашол помеѓу DJ Hollywood, Kool DJ Herc, KRS-One, Public Enemy, Run-D.M.C., Rock Steady Crew, и Sugarhill Gang. * Една анкета на ''Vibe magazine'' во [[2004]] година го прогласил за „''најдобриот рапер на сите времиња''“ според гласањата на обожавателите. * На првогодишниот Турски и Кајоски интернационален филмски фестивал одржан на [[17 октомври]] [[2006]] година Шакур добил признание за неговиот неоспорен глас и талнент и изведувач кој преминал низ расните, етнички културни и медиумски одлики. Неговата мајка ја прифатила наградата во негово име. * Во 2008 година, ''The National Association Of Recording Merchandisers'' во соработка со [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на Славните]] му издала признание за многу влијателен артист и го додалњ на нивната листа на Дефинитивните 200. * Во среда на 23 јуни 2010 година, Шакур бил примен во регистерот на Конгресната библиотека на Национални рекорди. * Седиштето на Католичката црква издала список на 12 песни на социјалната страница функционирајќи како музичка служба. Помеѓу артистите се наоѓаат [[Волфганг Амадеус Моцарт|Моцарт]], Мусе, и Дејм Ширли Басеј, а на списокот се наоѓа песната на Шакур „Changes“, која била издадена 2 години по смртта на неговиот албум со најголеми хитови во 1998 година. * Неговиот двоен албум ''All Eyez on Me'', е еден од најпродаванте албуми на сите времиња. Повеќе од 5 милиони копии од албумот се продадени во САД само во април 1996 година. Во јуни 1998 бил прогласен за 9x platinum од страна на RIAA. ==Филм== ===Глумечка кариера=== Покрај рапувањето и хип-хоп музиката, Шакур имал глумено и во филмови. Првиот филмски настап што тој го доживел е во долгометражниот филм ''Nothing But Trouble''([[Ништо освен неволји (филм)|Ништо освен неволји]]),како дел кратко појавување со ''Digital Underground''. Првата главна улога ја има играно во филмот ''Juice'' ([[Кредибилитет (филм)|Кредибилитет]]). Во приказната тој игра улога на Бишоп, тинејџер којшто станува жеден за почит и кредибилитет, и прави луди работи за да стигне до посакуваното. За улогата во филмот тој бил прогласен за „''најпривлечен лик во филмот''“ од Петар Тревис од магазинот [[Ролинг стоун]].<ref>{{cite web|url=http://www.alleyezonme.com/ |title=2Pac biography |publisher=Alleyezonme.com |access-date=January 7, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114161717/http://www.alleyezonme.com/ |archive-date=January 14, 2012}}</ref> Тој продолжил и глумел со [[Џенет Џексон]] во филмот ''Poetic Justice'' ([[Поетска правда (филм)|Поетска правда]]), за кој бил номиниран за извонреден глумец во 1994 година, но не победил<ref>{{Cite news|last=Williams|first=Stereo|date=February 3, 2019|title=John Singleton on That Tupac AIDS Test: 'That Was a Joke!'|language=en|work=The Daily Beast|url=https://www.thedailybeast.com/john-singleton-looks-back-on-poetic-justice-tupac-janet-jackson-and-that-aids-test-rumor|access-date=December 12, 2021}}</ref>. По неговата смрт постхумано биле издадени три од завршените филмови на Шакур: ''Bullet''([[Куршум (филм)|Куршум]]), ''Gridlock'd'' ([[Издрогиран xD]]) и ''Gang Related''([[Бандитска врска (филм)|Бандитска врска]]).<ref>{{Cite magazine|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,286619,00.html |title=Gridlock'd |magazine=Entertainment Weekly |access-date=July 28, 2010 |date=January 31, 1997 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100307181059/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C286619%2C00.html |archive-date=March 7, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gangrelated.htm |title=Gang Related |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 28, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100904033649/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gangrelated.htm |archive-date=September 4, 2010}}</ref> Тој бил избран да глуми и во ''Hughes brothers''' филм<ref>Sullivan 2003, p. 80.</ref><ref>{{cite magazine|title=Tupac Shakur Biography |url=https://www.rollingstone.com/music/artists/tupac-shakur/biography |magazine=Rolling Stone |access-date=August 27, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825104437/http://www.rollingstone.com/music/artists/tupac-shakur/biography |archive-date=August 25, 2013}}</ref> на Menace II Society (Опасност за општеството)<ref>{{cite news|url=http://www.miaminewtimes.com/music/tupacs-temper-five-greatest-freakouts-from-mtv-to-jail-time-6461799 |title=TUPAC'S TEMPER: FIVE GREATEST FREAKOUTS, FROM MTV TO JAIL TIME |date=May 10, 2012 |first=Victor |last=Gonzalez |newspaper=[[Miami New Times]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101190821/http://www.miaminewtimes.com/music/tupacs-temper-five-greatest-freakouts-from-mtv-to-jail-time-6461799 |archive-date=January 1, 2016}}</ref>, но бил заменет од [[Лоренс Тејт]] откако го навредил [[Ален Хуџс]] во една кавга. Режисерот Џон Синглтон споменал дека има напишано сценарио за ''Baby Boy'' имајќи го предвид Шакур за главна улога. На крај филмот Baby Boy бил снимен со [[Тајрис Гибсон]] и се појавил на филмското платно во 2001 година, пет години по смртта на Шаkур. Во филмот се покажува ѕидна слика од Шакур во спалната на ликот, кој е главна улога и е придружен со песната „Hail Mary“ во филмската музика. ==Дискографија== ;Студио албуми * ''[[2Pacalypse Now]]'' (1991) * ''[[Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z...]]'' (1993) * ''[[Me Against the World]]'' (1995) * ''[[All Eyez on Me]]'' (1996) ;Посмртни албуми * ''[[The Don Killuminati: The 7 Day Theory]]'' (1996) {{small|(како Макавели)}} * ''[[R U Still Down? (Remember Me)]]'' (1997) * ''[[Until the End of Time (албум на Тупак Шакур)|Until the End of Time]]'' (2001) * ''[[Better Dayz]]'' (2002) * ''[[Loyal to the Game]]'' (2004) * ''[[Pac's Life]]'' (2006) ;Во соработка * ''[[Thug Life, Volume I]]'' <small>со [[Thug Life]]</small> (1994) * ''[[Still I Rise (албум)|Still I Rise]]'' <small>со [[Outlawz]]</small> (1999) ==Филмографија== {| class="wikitable" |- ! Година !! Име !! Улога !! Забелешка |- | |1991 || ''[[Nothing but Trouble (филм од 1991)|Nothing but Trouble]]'' || Самиот (во измислен контекст) || Кратко појавување како дел од групата [[Digital Underground]] |- | |1992 || ''[[Juice (филм од 1992)|Juice]]'' || Роланд Бишоп || Првата главна улога |- | |1993 || ''[[Poetic Justice (филм)|Poetic Justice]]'' || Лаки || Со [[Џанет Џексон]] |- | |1993 || ''[[A Different World]]'' || Пиколо || Епизода: Доме, Не ме познаваш? |- | |1993 || ''[[In Living Color]]'' || Самиот тој || сезона 5, епизода: 3 |- | |1994 || ''[[Above the Rim]]'' || Берди || Игра заедно со [[Дуан Мартин]]. Последно филмско издание за време на неговиот живот |- | |1995 || ''[[Murder Was the Case|Murder Was the Case: The Movie]]'' || Снајперист || Некредитирано; сегмент: „Natural Born Killaz“ |- | |1996 || ''[[Saturday Night Special (телевизиска серија)|Saturday Night Special]]'' || Самиот тој (гостин домаќин) || 1 епизода |- | |1996 || ''[[Saturday Night Live]]'' || Самиот (музички гостин)|| Епизода: „[[Том Арнолд (актер)|Том Арнолд]]/Тупак Шакур“ |- | |1996 || ''[[Bullet (филм од 1996 )|Bullet]]'' || Танк || Објавен еден месец по смртта на Шакур |- | |1997 || ''[[Gridlock'd]]'' || Езекиел Витмор || Објавен четири месеци по смртта на Шакур |- | |1997 || ''[[Gang Related]]'' || Детектив Џејк Родригез || Последната изведба на Шакур во филм |- | |2001 || ''[[Baby Boy (филм)|Baby Boy]]'' || Самиот || Архивска снимка |- | |2003 || ''[[Tupac: Resurrection]]'' || Самиот || Архивска снимка |- | |2009 || ''[[Notorious (филм од 2009)|Notorious]]'' || Самиот || Архивска снимка |- | |2015 || ''[[Straight Outta Compton (филм од 2015)|Straight Outta Compton]]'' || Самиот || Архивска снимка |- | |2017 || ''[[All Eyez on Me (фил,)|All Eyez on Me]]'' || Самиот || Архивска снимка |- | |2023 || ''[[Transformers: Rise of the Beasts]]'' || Самиот || Архивска снимка |- |} ===Одигран во филм=== {| class="wikitable" |- ! Година !! Име !! Игран од !! Забелешка |- | | 2001 || ''Too Legit: The MC Hammer Story'' || [[Ламонт Бентли]] || Биографски филм за [[MC Hammer]] |- | | 2009 || ''[[Notorious (филм од 2009)|Notorious]]'' || [[Ентони Маки]] || Биографски филм за [[the Notorious B.I.G.]] |- | | 2015 || ''[[Straight Outta Compton (филм)|Straight Outta Compton]]'' || Марк Роус<ref>{{cite web |author=Bansky |title=This Is The Guy Who's Playing Tupac In The N.W.A. Movie |url=http://uproxx.com/smokingsection/2015/06/marcc-rose-tupac-nwa-movie/ |publisher=Uproxx.com |access-date=June 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619202325/http://uproxx.com/smokingsection/2015/06/marcc-rose-tupac-nwa-movie/ |archive-date=June 19, 2015 |date=June 19, 2015}}</ref> || Биографски филм за [[N.W.A]] |- | | 2016 || ''[[Surviving Compton: Dre, Suge & Michel'le]]'' || Адријан Артур || Биографски филм за [[Michel'le]] |- | | 2017 || ''[[All Eyez on Me (филм)|All Eyez on Me]]'' || [[Demetrius Shipp, Jr.]]<ref>{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6820967/tupac-biopic-demetrius-shipp-jr-lead-role-all-eyez-on-me |title=Tupac Biopic Taps Newcomer Demetrius Shipp, Jr. For Lead Role |magazine=Billboard |date=December 24, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227031453/http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6820967/tupac-biopic-demetrius-shipp-jr-lead-role-all-eyez-on-me |archive-date=December 27, 2015}}</ref> || Biographical film about Tupac Shakur<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/12/25/arts/tupac-shakur-biopic-all-eyez-on-me-casts-a-lead.html |title=Tupac Shakur Biopic 'All Eyez on Me' Casts a Lead |date=December 25, 2015 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151228103729/http://www.nytimes.com/2015/12/25/arts/tupac-shakur-biopic-all-eyez-on-me-casts-a-lead.html |archive-date=December 28, 2015}}</ref> |- | | 2018 || ''[[Unsolved (тв серија)|Unsolved]]'' || Marcc Rose || Серија за неговото убиство и онаа на the Notorious B.I.G. |} ===Документарци=== Животот на Шакур е истражуван во неколку документарни филмови, особено во номинираниот за Оскар „Тупак: Воскресение“ (2003). * 1997: ''Tupac Shakur: Thug Immortal'' * 1997: ''Tupac Shakur: Words Never Die'' (TV) * 2001: ''Tupac Shakur: Before I Wake...'' * 2001: ''Welcome to Deathrow'' * 2002: ''Tupac Shakur: Thug Angel'' * 2002: ''[[Biggie & Tupac]]'' * 2002: ''Tha Westside'' * 2003: ''2Pac 4 Ever'' * 2003: ''[[Tupac: Resurrection]]'' * 2004: ''Tupac vs.'' * 2004: ''Tupac: The Hip Hop Genius'' (TV) * 2006: ''So Many Years, So Many Tears'' * 2015: ''Murder Rap: Inside the Biggie and Tupac Murders'' * 2017: ''Who killed Tupac?'' * 2017: ''Who Shot Biggie & Tupac?'' * 2018: ''Unsolved: Murders of Biggie and Tupac?'' * 2021: ''The Life & Death of Tupac Shakur''<ref>{{Cite web|last=Stein|first=Frankie|date=October 27, 2021|title=Remembering a legend: 'The Life and Death of Tupac Shakur'|url=https://filmdaily.co/indie-film/tupac-shakur/|access-date=January 30, 2022|website=Film Daily|language=en-US}}</ref> * 2023: ''[[Dear Mama (TV series)|Dear Mama]]'' == Наводи == {{наводи}} == Понатамошно читање == * {{Cite book |last=Holley |first=Santi Elijah |year=2023 |title=An Amerikan Family: The Shakurs and the Nation They Created |url=https://books.google.com/books?id=FjeEEAAAQBAJ |location=New York |publisher=Mariner Books |isbn=9780358588764 |oclc=1345214629}} == Надворешни врски == {{sister project links|d=Q6107|c=Category:Tupac Shakur|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} * {{Official website}} * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230904005459/http://www.tupacshakurfoundation.org/|title=Amaru Shakur Foundation for the Arts|date=September 4, 2023}} * [http://chuckphilipspost.com/tupac-interviews/93-interview "Expressing Myself, Silencing the Demons"] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054336/http://chuckphilipspost.com/tupac-interviews/93-interview/ |date=September 21, 2013 }}), interview with Chuck Philips * {{IMDb name|0000637}} * [https://vault.fbi.gov/Tupac%20Shakur%20 FBI Records: The Vault – Tupac Shakur] at FBI.gov {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шакур, Тупак}} [[Категорија:Починати во 1996 година]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] [[Категорија:Американски рапери]] bbizseffh91ftsgkctx46ftqfxgl49k 0 110507 5601376 4340474 2026-07-28T11:10:48Z Gurther 105215 /* */ 5601376 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=26}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија и Океанија == dnbtd64stjl9zzzhlp96pmdhok607p7 0 110677 5601377 4340916 2026-07-28T11:11:34Z Gurther 105215 /* */ 5601377 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=66}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија и Океанија == b9j9lrnlowjw0zyduim7xkcv1hl0vu8 0 110998 5601374 4339895 2026-07-28T11:09:25Z Gurther 105215 /* */ 5601374 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=145}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == 6aeygvd9xbs5rigl1fhe7km9dp90gtl 0 113226 5601375 4340961 2026-07-28T11:10:00Z Gurther 105215 /* */ 5601375 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=700}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. Ова е '''список на државни водачи''' во [[{{ #invoke:String|sub | s=str mid | 1 | {{#expr: -{{ #invoke:String | sub | s=PAGENAME | 1 | {{#expr: -500 - 1}} | ignore_errors=true }} - 1}} | ignore_errors=true }}]] година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Азија == *'''[[Макурија]]''', [[Меркуриос]], Крал на Мекурија (697-722) == Америка == *'''[[Копан]]''', Уахаклајун Уб'а К'авил,(675-738) *'''[[Тикал]]''', Јаса Чан К'авил Први, (682-732) == Африка == == Европа == == Австралија со Океанија == 3zj49c0b53ypvzf2v3qg64apt2hbwt7 0 113400 5601378 4339680 2026-07-28T11:12:14Z Gurther 105215 /* */ 5601378 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1256}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == rlxm18w60d6hnp5sipmkw57co1yqzgz 0 113406 5601373 4341010 2026-07-28T11:08:56Z Gurther 105215 /* */ 5601373 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=745}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == 88eicfs630tug3vo0v45t6uqxhyp6a7 0 113408 5601372 4339678 2026-07-28T11:08:17Z Gurther 105215 /* */ 5601372 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1254}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == 6sw98puronwsuicz2qj69oauuuh3qof 0 113414 5601371 4341012 2026-07-28T11:07:41Z Gurther 105215 /* */ 5601371 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=747}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == empfa3uuch7votavzunc395q58hxavv 0 154596 5601223 5429528 2026-07-27T22:33:44Z Dostojewskij 50463 Категорија:Луѓе од Москва 5601223 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Russia stamp V.Vysotsky 1999 2r.jpg|thumb|200px]] '''Владимир Висоцки''' ({{langx|ru|Владимир Семёнович Высоцкий}}, {{роден на|25|јануари|1938}} - {{починал на|25|јули|1980}}) бил познат советски пејач, текстоиписец и глумец<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Vysotsky/ |title=Vladimir Vysotsky |accessdate=2021-02-04 |archive-date=2021-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309004845/https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Vysotsky |url-status=dead }}</ref>,<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0904584/ Vladimir Vysotskiy (I) (1938–1980)]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} == External Links == {{Ризница-врска|Vladimir Vysotsky}} * [http://www.wysotsky.com/ Vladimir Vysotsky translated into different languages] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Добитници на Државната награда на СССР]] [[Категорија:Луѓе од Москва]] [[Категорија:Починати во Москва]] 3lpgjduovln0yjhpu6b6bqb3ad6tuz1 0 157266 5601258 5558745 2026-07-28T01:21:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601258 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Трајче Кацаров''' — [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]], [[есеист]] и [[драмски автор]].<ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 116.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=683|oclc=499142958}}</ref> == Животопис == Кацаров е роден во [[Штип]] на {{роден на|14|септември|1959}} година. Завршил [[Академија за филм и театар во Софија]], [[Бугарија]]. Магистрирал на Институтот за македонска литаратура на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|универзитетот ,„Св.Кирил и Методиj“]] во [[Скопје]]. Работи како драматург во [[Народниот театар во Штип]]. Во 1993 година го основа Списанието за уметност „СУМ“. Член е на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]] од [[1991]] година. == Творештво == Автор е на книгите: * Во подмишките на будилникот (поезија, 1986) * Го следите ли Хорхе (поезија, 1991) * Дискретниот шарм на Кус де Ру (поезија, 1993) * Да не беше дождот (драма, 1993) * Сулиндари (пиеса за деца, 1995) * Цартаровата чичитра (раскази, 1996) * Фалцот на змијата (комедија, 1996) * Ректајмот на господинот Налче (поезија, 1997) * Времето во театарот (есеи, 1997) * Ети ја спасува Тера (проза за деца, 1997) * Дневникот на Омир (проза, 1999) * Ноќта во која светилката не треба да згасне (три драми, 1999) * Времето на моментот (театрски есеи, 2001) * Белиот слон (есеи, 2003) * Емигрантот Цвик (поезија, 2003) * Гард (драмска пиеса, 2003) * Чалик Чамак (избор пиеси) * Татко и отец (роман во раскази, 2008) * АКО (поема, 2011) * Другото е помалку важно (избор пиеси за деца, 2011) * Форма на молкот (поезија, 2011) * Ојле брада во животинска балада (2013) * Единство на лицата (тетарски есеи, 2013) * Двонасочна релација театар-публика (театаролошка студија, 2013) * Јад (раскази, 2015)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%88%D0%B0%D0%B4-%D0%BD%D0%B0-%D0%A2%D1%80%D0%B0%D1%98%D1%87%D0%B5--%D0%9A%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2|title=Промоција на книгата Јад на Трајче Кацаров|work=Ти Реков Ми Рече|language=en|accessdate=2025-08-23}}</ref> * Таја (поезија, 2016)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://makfax.com.mk/kultura/knigi/odbelezani-30-godini-tvorestvo-na-trajce-kacarov/|title=Одбележани 30 години творештво на Трајче Кацаров|date=2016-07-17|work=МАКФАКС|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Шешири (драма, 2016) * На клупата (драма, 2018)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%98%D1%87%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B3%D0%BE-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%83%D0%B2%D0%B0/|title=Драмите на Трајче Кацаров го освојуваат Балканот|date=2018-06-04|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23}}</ref> * Не паркирај, гаража (роман, 2019)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva2.republika.mk/vesti/kultura/knizevno-pladne-so-trajche-kacarov-vo-bibliotekata-brakja-miladinovci/|title=Книжевно пладне со Трајче Кацаров во Библиотеката „Браќа Миладиновци“|last=Невена|date=2019-04-18|work=Република|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Увозникот на бели ноќи (роман, 2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva2.republika.mk/vesti/kultura/promotsija-na-romanot-uvoznikot-na-beli-noki-od-trajche-katsarov/|title=Промоција на романот „Увозникот на бели ноќи“ од Трајче Кацаров|last=Nena|date=2023-05-18|work=Република|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Пиеса за срамот (пиеса, 2025)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://domnamladi.mk/2025/06/05/piesa-za-sramot-trajce-kacarov/|title=Пиеса за срамот – Авторски проект на Трајче Кацаров – ОУК Дом на млади Штип|date=2025-06-05|language=en-US|accessdate=2025-08-23}}</ref> * Роман за Чарли Офтика -Туркачот (роман, 2025)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/promovirana-nova-kniga-na-trajche-kacarovroman-za-charli-oftika-turkachot/|title=Промовирана нова книга на Трајче Кацаров:„Роман за Чарли Офтика -Туркачот“|date=2025-05-09|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23}}</ref> Неговите дела се преведени и на неколку јазици (англиски, руски, украински, албански, бугарски, српски, хрватски и словенски), a неговите театарски пиеси се одиграни низ повеќе театри во регионот и пошироко. == Награди == Добитник е на повеќе награди од областа на литаратурата: * [[Награда „Рациново признание“|Награда ,,Рациново признание“]] за романот „Татко и отец“, во 2009 г. * [[Награда ,,Мајстори на прозата“]] за пиесите „На клупата“ и „Шешири“ * [[Награда ,,Јован Котевски“]] за збриката од поезија Формата на молкот“ * [[Григор Прличев (награда за поема)|Награда ,,Глигор Прличев“]] за поемите ,,АКO“ и „Цветко“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/31650879.html|title=Кацаров лауреат на наградата „Григор Прличев“|date=2022-01-13|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2025-08-23}}</ref> * Во 2004 г. Кацаров е прогласен за личност на годината во општина Штип и добива признание „Деец во културата“ * Во 2009 г. општина Штип му доделува 8-мо Ноемвриско признание. * Награда „Отворен круг“ - за иновации и експерименти во книжевноста, на меѓународниот фестивал „Книжевен круг“, во организација на Институтот за наука, алтернатива, култура и уметност „Инаку” – Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/nagradi-knizhevni-sredbi-i-poetski-chitanja-na-festivalot-knizheven-krug/|title=Награди, книжевни средби и поетски читања на фестивалот „Книжевен круг“|date=2024-05-24|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23}}</ref> * [[Ванчо Николески (награда)|Награда „Ванчо Николески“]] за романот „Не паркирај, гаража“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva2.republika.mk/vesti/kultura/knizevno-pladne-so-trajche-kacarov-vo-bibliotekata-brakja-miladinovci/|title=Книжевно пладне со Трајче Кацаров во Библиотеката „Браќа Миладиновци“|last=Невена|date=2019-04-18|work=Република|language=mk-MK|accessdate=2025-08-23|archive-date=2026-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20260110111153/https://arhiva2.republika.mk/vesti/kultura/knizevno-pladne-so-trajche-kacarov-vo-bibliotekata-brakja-miladinovci/|url-status=dead}}</ref> Колумнист е во неколку весници: „[[Нова Македонија]]“, „[[Утрински весник]]“ и „[[Штипски глас]]“. == Наводи == <references />{{DEFAULTSORT:Кацаров, Трајче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Луѓе од Штип]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Добитници на наградата „Рациново признание“]] e5g44ykxms2i4kn1irv2yomj2v7a1np 0 159255 5601086 5394371 2026-07-27T14:10:34Z Boris Cheshlarov 47849 Фали буква 5601086 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име= Јован Поповски | портрет=| опис=писател| наставка= | роден-дата= {{роден на|26|септември|1916}} | роден-место= {{роден во|Вевчани}}, [[Царство Бугарија]] | починал-дата={{починат на|||2012}} | починал-место= | }} '''Јован Попоски''' — [[Македонија|македонски]] [[новинар]], публицист, [[писател]] и [[сценарист]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=73D820044583294394BC08AD77649C57 |title=''НОВИНАРСТВОТО ИМА НАЈМНОГУ ЅВЕЗДЕНИ МИГОВИ'' |accessdate=2014-10-24 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305133837/http://www.utrinski.mk/?ItemID=73D820044583294394BC08AD77649C57 |url-status=dead }}</ref> == Животопис == Поповски е роден на [[26 септември]] [[1916]] година во [[Вевчани]]. Завршил средно образование. Работел како новинар-уредник на "Политика" за Македонија. Член е на ДПМ од 1972 година.<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=23E83BD2F7336F419173CA62F1B9F34E Специјално признание за Јован Поповски]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Објавени книги == * Една младост (романизирана биографија, 1969) * На татковски начин (роман, 1970) * Дримколски записи (записи, 1971) * Дневникот на Страшо Пинџур (1972) * Дечомани (роман, 1977) * Август (раскази, 1979) * Ангели со скршени крилја (раскази за деца, 1983) * Рапорт на војникот (записи, 1985) * Вевчанци (записи, 1986) * Вердан (роман, 1986) * Зловреме (роман, 1989) * Поганици (раскази, 1989) * Човек од првиот чин на историјата (романизирана биографија, 1993) * Логорска романса (роман, 1994) * Везвесе (роман, 1996) * Желник-на далгите на животот (автобиографија, 1996) * Сами (роман, 1996) == Извори == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Попоски, Јован}} [[Категорија:Луѓе од Вевчани]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски сценаристи]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Југословенски публицисти]] [[Категорија:Југословенски сценаристи]] dw3yb0vn6pl65zh6rvik3x2m89mbfgo 0 174504 5601343 5580119 2026-07-28T09:44:02Z Andrew012p 85224 /* */ 5601343 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}}{{Инфокутија Место во Грција|name=Езерец|name_local=Πετροπουλάκι|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Рупишта | ширина = | опис = <center>Местоположба на Езерец во општината [[Рупишта (општина)|Рупишта]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Езерец | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 21 | ГШ_сек = 58 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 7 | ГД_сек = 17 | ГД_прав = E }}|periph=[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]|periphunit=[[Костур (округ)|Костур]]|municipality=[[Рупишта (општина)|Рупишта]]|municunit=Рупишта|area_community=|population_as_of=2021|lat_deg=40|lat_min=22|lon_deg=21|lon_min=8|postal_code=|area_code=|licence=|image_skyline=|caption_skyline=|elevation=990|population=12}} '''Езерец''' ({{langx|el|Πετροπουλάκι}}, ''Петропулаки''; до 1926 г. ''Έζερετς'', ''Езерец''<ref>{{нмс | url = http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/10442/169180 | title = Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας | access-date = 12 април 2021 | publisher = Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece }}</ref>) — село во [[Костурско]], [[Егејска Македонија]], денес во Општина [[Рупишта (општина)|Рупишта]] од [[Костур (округ)|Костурскиот Округ]] на [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], [[Грција]]. Селото отсекогаш било македонско и останало такво до денес.<ref name="Симовски">{{Симовски|1|18-19}}</ref> == Географија == Селото се наоѓа во источното подножје на планината [[Горуша]] во областа [[Костенарија]], на 24&nbsp;км југозападно од [[Рупишта]]. == Историја == === Потекло на името === [[Тодор Симовски]] дава две можности за потеклото на името Езерец. Според првата, преданието вели дека крај селото имало мало езеро кое одамна исчезнало. Втора можност е дека името води потекло од словенското племе [[Езерци]], за кое се знае дека уште во VII век било населено на Пелопонез, и чии групи по востанието од IX век се населиле на север во овој крај.<ref name="Симовски" /> === Во Османлиското Царство === Во XV век во селото Езерце, Горичка каза се заведени по име 41 стопан на домаќинствата.<ref>[http://www.promacedonia.org/hg/poselen.html Гандев, Христо. Българската народност през XV век. Демографско и етнографско изследване, Наука и Изкуство, II изд., София, 1989.]</ref> На крајот од XIX век Езерец било македонско село во Костурската каза. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Езерец имал 105 жители, сите [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|268}}</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Езерец'' е чисто македонско село во Костурската каза на Горичкиот санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|99}}</ref> Селото се наоѓало на самата македонско-грчката јазична граница — првото село на југ е [[Дислап]], тогаш населено со Грци-муслимани ([[валахади]]), а на југозапад се [[Скумско]] и [[Ланга (Костурско)|Ланга]], населено со Грци христијани, а на север е албанското [[Вичишта (Костурско)|Вичишта]]. На почетокот на XX век целото население на Езерец било под врховенството на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]], но по [[Илинденско востание|Илинденското востание]] на почетокот од 1904 г. прешло под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>{{Силянов|2|125}}</ref> Истата година турските власти не му дозволиле на учителот Н. Василев од Нестрам да отвори народно училиште во селото.<ref>Райчевски, Стоян. 1904 – 1906 Гоненията на българите в Македония и Одринско. София, 2011, стр. 34 – 36.</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Езерец има 240 Македонци, сите под егзархијата.<ref name="БИМ" /><ref>{{Бранков|180 – 181}}</ref> Според Георги Константинов Бистрицки Езерец пред [[Балкански војни|Балканските војни]] имал 30 македонски куќи.<ref name="БИМ" /><ref>{{Бистрицки|9}}</ref> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) исто така вели дека во овој период Езерец (''Jезерец'') имал 30 македонски куќи.<ref name="Милоевиќ 18">{{Милоевиќ|18}}</ref> Селото било сочинето од два рода. На еден род припаѓале семејствата ''Томовци'' (4 куќи), ''Ставровци'' (3 куќи), ''Паскаловци'' (4 куќи) и ''Неновци'' (2 куќи). Овој бил староседелски род, со вкупно 13 куќи. Другиот понов род го сочинувале семејствата ''Димитровци'' (3 куќи), ''Кирјазовци'' (3 куќи), ''Насковци'' (5 куќи) и ''Миновци'' (5 куќи). Овој понов род имал вкупно 16 куќи. Нивниот чукундедо се доселил од [[Жервени]] за време на неговата исламизација во XVIII век, бидејќи не сакал да си ја смени верата.<ref name="Милоевиќ 99">{{Милоевиќ|99}}</ref> Селото било упориште на [[комити]]те во Костенаријата и на многу наврати е напаѓано од грчки [[андарти|андартски]] чети. Според зборовите на [[Христо Силјанов]]: {{цитатник|Имињата на селата [[Старичани|Старичени]], Езерец и [[Осничени]] станаа симболи на хероизам и мачеништво.<ref>{{Силянов|2|196}}</ref>}} Уште со поајвата на [[андарти|андартството]] во македонија, Езерец како прво големо македонско село на север од етничката граница станал мета на грчкиот терор. На почетокот на 1904 г. [[Георгиос Цондос]] (капитан Вардас) убил 6 членови на селскиот комитет на [[ВМОРО]].<ref>{{Силянов|2|197}}</ref> на крајот на ноември андартски четници убиле уште 8 езерчани.<ref name="Шкуртовъ 8">{{наведено списание | last = Шкуртовъ | first = Кирякъ | coauthors = | year = 1940 | month = априлъ | title = Революционната епоха в Костенарията – 1903 – 1908 г. | journal = „Илюстрация Илиндень“ | publisher = | location = София | volume = XII | issue = 4 (114 | pages = 8 | doi = | id = | url = http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_12_issue_4.pdf | format = | accessdate = | langx|hide = | lang = }}</ref> На 15 март 1905 година Езерец е нападнат од четата на [[Филипос Китрињарис]] (капетан Ливас), предводена од попот на селото [[Скумско]], при што андартите утепале 8 селани.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mani.org.gr/istor/mak/livas_kitriniaris.htm |title=Φίλιππος Κιτρινιάρης – καπετάν Λίβας |accessdate=2024-02-08 |archive-date=2011-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805013844/http://www.mani.org.gr/istor/mak/livas_kitriniaris.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Силянов|2|210}}</ref><ref name="Шкуртовъ 10">{{наведено списание | last = Шкуртовъ | first = Кирякъ | authorlink = | coauthors = | year = 1940 | month = априлъ | title = Революционната епоха в Костенарията – 1903 – 1908 г. | journal = „Илюстрация Илиндень“ | publisher = | location = София | volume = XII | issue = 4 (114 | pages = 10 | doi = | id = | url = http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_12_issue_4.pdf | format = | accessdate = | langx|hide = | lang = }}</ref> Тана Насковска, бегалка од Езерец, се присеќава на тој напад: {{цитатник|Кога дојдоа андартите во нашето село јас имав 20 години. Прво вујко ми Петар го заклаа одазди на тилот. Потоа гледајќи дека е греота да ги убиваат како волови, почнаа да стрелаат. Убија 8 мажи. На двајца им ги извадија пршченчињата од колената и ги ставија во џебовите. Тогаш и мојот татко го заклаа. Ги убија зошто не се кажуваа Грци.<ref>Даскалов, Георги. Българите в Егейска Македония, МНИ, София, 1996, стр. 61.</ref>}} Во одмазда на нападите, реонската чета на [[Кирјак Шкуртов]] го запалила [[Жиковишки манастир|Жиковишкиот манастир]], кој служел како прибежиште на андартските чети.<ref name="Шкуртовъ 10"/> На 20 декември/2 јануари 1905/06 г. селото повторно е нападнато од обединетите чети на [[Андонис Влахакис]] (капетан Лицас) и капетан [[Лукас Кокинос]], кои изгореле две куќи и убиле неколку членови на селската милиција. На 1/14 јануари здружените чети на Лицас и Лукас повторно го нападнале Езерец, но овојпат биле одбиени од четата на [[Митре Влаот]] и селската милиција, при што андартите завршиле со 8 убиени и 1 ранет.<ref>{{Citation |title=Douglas Dakin, Ο Ελληνικός Αγώνας στη Μακεδονία, εκδ. οίκος αδελφών Κυριακίδη, 1996 |url=http://clubs.pathfinder.gr/MAKEDONIKOS_AGON/567230 |accessdate=18 ноември 2007 |archivedate=6 март 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306011517/http://clubs.pathfinder.gr/MAKEDONIKOS_AGON/567230 }}</ref><ref>{{Силянов|2|220}} Според Силјанов нападот се случил на 9 јануари.</ref> На 6 мај 1906 г. Езерец е нападнат од Андонис Влахакис истовремено со големиот напад врз [[Осничани]]; во оваа борба загинале самиот Влахакис и капетанот [[Леонидас Петропулакис]]. Летото истата 1906 г. Езерец повторно е нападнат и изгорен од обединените чети на Лукас Кокинос и Вангелис Влахас.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mani.org.gr/istor/mak/litsas/litsas_vlahakis.htm |title=Αντώνης Βλαχάκης – Καπετάν Λίτσας |accessdate=2024-02-08 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305130850/http://www.mani.org.gr/istor/mak/litsas/litsas_vlahakis.htm |url-status=dead }}</ref> Во септември 1906 г. османлиски единици успеале да убијат тројца четници на ВМОРО обиколени во Езерец.<ref>{{Хрупищко|170}}</ref> Според Георгиос Панајотидис, учител во Цотилската гимназија, во 1910 г. во ''Езереци'' (''Έζερετςι'') имало 25 семејства од кои тогаш останале само 20 бидејќи селото било упориште за комитите и е изгорено од Турците во 1906 г.<ref name="Παναγιωτίδης 137">{{наведено списание | last =Παναγιωτίδης | first =Γιώργος Π. Σ | authorlink = | coauthors = | year =1911 | month = | title =Τα Καστανοχώρια | journal =Μακεδονικόν Ημερολόγιον | volume =Δʹ | issue = | pages =137 | location =εν Αθήναις | publisher =Τύποις „Αυγής Αθηνών“, Θ. Ν. Αποστολοπούλου | doi = | id = | url =https://www.scribd.com/doc/245940563/%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD-%CE%97%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CE%BD-1911-http-www-projethomere-com?secret_password=Ewibhthe6POIJIKPAxeA | format = | accessdate = | langx|hide =1 | lang =el | archive-date =25 октомври 2020 | archive-url =https://web.archive.org/web/20201025003748/https://www.scribd.com/doc/245940563/%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD-%CE%97%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CE%BD-1911-http-www-projethomere-com?secret_password=Ewibhthe6POIJIKPAxeA }}</ref> === Во Грција === [[Податотека:DAG, borci kaj Kostur.jpg|десно|мини|250п|Борци на [[Демократска армија на Грција|ДАГ]] во Езерец за време на Граѓанската војна.]] За време на Балканските војни селото е окупирано од грчка војска и во 1913 г. влегува во состав на Грција. Во истата 1913 г. Езерец имал 209 жители.<ref name="Симовски" /> Милоевиќ бележи дека од насилствата во ова време се 5 куќи од Езерец се преселиле во Рупишта.<ref name="Милоевиќ 110">{{Милоевиќ|110}}</ref> Во 1926 г. селото е преименувано во Петропулаки, во чест на андартскиот капетан [[Леонидас Петропулакис]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mani.org.gr/istor/mak/leonidas_petropoulakis.htm |title=Λεωνίδας Πετροπουλάκης – Καπετάν Λεωνίδας |accessdate=2024-02-08 |archive-date=2024-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223040512/http://www.mani.org.gr/istor/mak/leonidas_petropoulakis.htm |url-status=dead }}</ref> На пописот од 1928 г. забележани се 235 жители.<ref name="Симовски" /> За време на [[Народноослободителна борба во Егејска Македонија|Втората светска војна]] селото настрадало од окупациските власти.<ref>[http://www.promacedonia.org/mpr/ohrana.html Мичев, Добрин. Българското национално дело в Югозападна Македония (1941 – 1944 г.)]</ref> На страната на паравоената организција „[[Охрана]]“ имало 7 селани, а на страната на [[ЕЛАС]] се бореле 10 партизани, потпомогнати од 16 соработници. Селото силно настрадало во [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]]. Вкупно 46 жители на Езерец се бореле на страната на [[Демократска армија на Грција|Демократската армија на Грција]] (ДАГ). Селото претрпело 11 блокади. Во ноември 1946 г. во казнена операција изгорени и ограбени се куќите на Т. Гата, Т. Варсамовски, А. Варсамовски, Евтим Насковски и Н. Насковски. Изгорени са уште 5 плевни, претепани се А. Томовски и П. Миновски, стариот Варсамовски и А. Варсамовски, а ранета е Панајота Томовска.<ref name="Имиња" /> Во нападот во 1947 г. на вооружените сили на чело со И. Спиропулос од селата [[Ланга (Костурско)|Ланга]] и [[Забрдени (Костурско)|Забрдени]] е убиен Х. Кочовски, тепани се Д. Николовски, Г. Миновски, В. Насковски, Х. Томовски, П. Гата и жена му, Сидерула Зиковска, Елефтерија Зиковска, Андромахи Варсамовски, Зоица Варсамовска и Зоица Миновска и други — вкупно 31 лице. Затворени се К. Томовски, В. Насковски, И. Миновски и П. Миновски. Ограбени се речиси сите куќи.<ref name="Имиња" /> Украдени се 1000 овци, 50 волови, 4 прасиња, 100 килими, 100 рала чорапи, 500 [[Ока (мера)|оки]] жито, 400 оки грав, 350 оки сирење и 120 оки масло. Обесчестени се жените Димитра Николовска и Марија Томовска. Селото дало многу жртви. 47 семејства и 17 поединци го напуштиле Езерец и во селото станале само 14 семејства.<ref name="Симовски 19">{{Симовски|2|19}}</ref> Вкупно 72 деца од Езерец се изнесени од државата како [[деца бегалци]]. Жителите традиционално се занимаваат со сточарство, а подоцна почнале да ја обработуваат и слабо плодната земја во нивниот атар. Езерчани често оделе на печалба како мајстори за производство на [[ќерамида|ќерамиди]].<ref name="Симовски 19"/> Во периодот на Првата светска војна Милоевиќ забележал дека на рамните површини околу селото се одгледувале [[жито|житни култури]], а падините под нивите биле засадени со лозја.<ref name="Милоевиќ 115">{{Милоевиќ|115}}</ref> == Население == {{Пописи-ЕМ|310|54|94|45|33|30|35|10|12}} == Личности == ; Родени во Езерец<ref name="Имиња">Изворните македонски имиња се преземени од страницата [https://www.lithoksou.net/2020/11/horia-tis-kastorias.html Τα χωριά της Καστοριάς - γεωγραφία της ιστορίας („Костурски села - географија и историја“)] на Димитрис Литоксоу</ref> * Андон Сидеровски (р. 1954) — предавач, роднокраен историчар * Вангел Ставровски — кмет на Езерец * Ѓорѓи Сотиров (1879/1880 – ?) — борец во Балканските војни, воденичар со завршено IV одделение, служел во Втората и во нестројната чета на Седмата кумановска дружина на [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринскиот полк]]<ref>{{МОО|621}}</ref> * Димитар Зиковски (1930 – 2011) — македонски и чилеански комунист, партизан на ДАГ, иселенички деец во Австралија, интернационалист * Елефтерија Зиковска (1927 – 2004) — медицинска сестра, партизанка на ДАГ * Јордан Миновски (1929 – 1948) — комунист<ref>{{нмс |url=http://www.pollitecon.com/html/freedom_fighters/Minopulos_Jordan.htm |title=Elizabeth Kolupacev Stewart, For Sacred National Freedom: Portraits Of Fallen Freedom Fighters, Politecon Publications, 2009 |access-date=29 септември 2011 |archivedate=21 март 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321124919/http://www.pollitecon.com/html/freedom_fighters/Minopulos_Jordan.htm }}</ref> * [[Ристо Миновски]] (р. 1941) — електроинженер, професор и декан на [[Факултет за електротехника и информациски технологии - Скопје|Електротехничкиот факултет]] во Скопје * Зико Зиковски (1898 – 1966), командант во [[ЕЛАС]] и [[ДАГ]] * Кољо Езерски (1869 – ?) — каменоделец, деец на ВМОРО од 1895 г., во 1903 г. бил војвода на реонската чета<ref>{{Пелтеков|159 – 160}}</ref> * Павле Зиковски (1923 – 1947) — комунист и партизан — офицер во ЕЛАС и ДАГ * Сидерула Зиковска (1900 – 1976) — учителка * Ристо Насковски (? – 1944) — член на „[[Охрана]]“ * Ристо Сидовски — активист за човековите права на Македонците<ref>[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:H65KNtgaYYMJ:www.pollitecon.com/html/treaties/sidiropoulos_v_greece.pdf+hristos+sidiropoulos+born+in+kastoria+1949&hl=en&gl=au&pid=bl&srcid=ADGEESio8ug6pab6ZpiUAMxreQn4gfjpuRkC33x5RaRmkIMhGMhliQIbvLQaqkNIA0Be0LWgBj6iecnE-BR3rgtGHynIVfq_DbEsFXxYhMnd1kZ-FE9mivAhAnBkfhlJXABwW5Sn--bE&sig=AHIEtbSd25UQ6tyIF2iRAgiMshC55VZLUA&pli=1 CASE OF SIDIROPOULOS AND OTHERS v. GREECE (57/1997/841/1047)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Рупишта}} [[Категорија:Езерец (Костурско)| ]] lidxwsudiasx2zv5ywb3o475k5g6adq 0 186653 5601334 5576794 2026-07-28T08:33:03Z Jingiby 1525 Back to the proper version. 5601334 wikitext text/x-wiki {{Петар Поп Арсов}}{{Македонска револуционерна организација}} Меѓу најзначајните настани во раното национално движење на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] е пишувањето и подоцна издавањето на нејзиниот прв устав. Содржината на '''првиот устав на МРО''' е оспорена меѓу [[Македонска историографиjа|Македонската]] и [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]]. Во [[Македонија]] општоприфатено е дека првото име на организацијата е ''Македонската револуционерна организација''. Додека пак во [[Бугарија]] некои историчари сметаат дека првото организационо име било ''Бугарски македонски-одрински револуционерни комитети'' (БМОРК). Документот за БМОРК бил откриен околу [[1961|1961 година]] кога двете историографии пробале да откријат повеќе податоци за македонската организација. При неговото патување во [[Софија]] [[Иван Катарџиев]] добил пристап до уставот и подоцна го објавил во гласникот на [[Институт за национална историја|Институтот за национална историја]]. Покрај тоа што Катарџиев бил првиот историчар да ја предложи теоријата дека првото име на организацијата била БМОРК, Катарџиев во истата статија признал „..''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на членовите на тој „Устав“''“.{{Sfn|Катарџиев|1961|p=156}} Нема определен датум за кога бил издаден уставот, но најверојатно било после [[Јануарска средба|Јануарската средба]] но пред [[март]] [[1894|1894 година]]. Општоприфатено е во двете историографии дека авторот бил македонскиот револуционер [[Петар Поп Арсов]] и како основа го употребил уставот на [[Бугарски револуционерен централен комитет|Бугарскиот револуционерен централен комитет]]. Арсов го напишал уставот под наредба од Христо Татарчев заедно со неговата политичка брошура „[[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници|''Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници'']]“. == Вовед == [[Податотека:Ustavmakodr.jpg|лево|мини|Страна од БМОРК со првите три члена.]] После [[Социјалистичка Република Македонија|формирањето на македонска држава]] и [[Татковински фронт (Бугарија)|нов комунистички режим во Бугарија]] никнале две нови национални историографии. Двете почнале да ја проучуваат нивната национална историја. Меѓу темите истражани била [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], значаен дел во [[Македонско национално движење|македонското национално и револуционерно движење]]. Македонскиот историчар [[Манол Пандевски]] забележал дека меѓу [[1950-тите]] и [[1960-тите]] имало во вид „трка“ за кои би открил повеќе податоци за организацијата.<ref name=":32">{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Dame_Gruev_in_the_Macedonian_national_li/ViczAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&dq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&printsec=frontcover|title=Dame Gruev vo makedonskoto nacionalnoosloboditelno dviženje: Trkalezna masa po povod 80-godišninata od zaginuvanjeto, Bitola-Demir Hisar, 9 i 10 noemvri 1986|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[МАНУ]]|year=1989|pages=71|author-link=Манол Пандевски}}</ref> Еден од главните теми во тоа време биле организационите устави. Единствениот тогашен откриен устав бил на ВМОРО. Првиот напредок се појавил во [[1955|1955 година]] со целосното откривање и објавување на уставот на ТМОРО од страна на бугарскиот историчар Иван Поп Горов.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5/dHu4AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&dq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&printsec=frontcover|title=Националноосвободителното движение в Македония и Одринско 1878-1903|last=Пандев|first=Константин|publisher=Гутенберг|year=2000|isbn=9789549943092|pages=140|author-link=Константин Пандев}}</ref> Горов го датирал уставот после [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес во 1896 година]]. Околу тоа време при неговата посета во [[Софија]], [[1961|1961 година]]. Македонскиот историчар и значен претставник на историографијата [[Иван Катарџиев]] барал дополнителни материјали за неговата следна книга. Во бугарските архиви тој открил претходно непознат устав кои наведува дека првото име на организацијата била БМОРК или ''Бугарски македонски-одрински револуционерни комитети''. После откривањето Катарџиев се вратил во Скопје каде што ги објавил неговите откритија во статијата „''Некој прашања за уставите и правилниците на ВМРО пред Илиденското востание''“ во гласникот на [[Институтот за национална историја]]. Во неговата статија Катарџиев предложил различни теории но неговата најзначајна е дека првото име на организацијата било БМОРК. Катарџиев дополнително додава дека уставот најверојатно бил во функција меѓу [[1894]] и сѐ до [[1896|1896 година]] со издавањето на уставот на ТМОРО. Според Катарџиев првиот устав бил изработен од Петар Поп Арсов додека [[Прв правилник на Македонската револуционерна организација|првиот правилник]] во [[1895|1895 година]] бил изработен од [[Иван Хаџи Николов]].{{Sfn|Катарџиев|1961|p=153}} Во третиот член на уставот на БМОРК наведено е дека само Бугари можеле да бидат членови на организацијата. Некои историчари го толкуваат поимот „Бугари“ како религиозно т.е. припадници на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Додека пак Катарџиев смета дека поимот бил употребен во [[Бугари|етничка смисла]].{{Sfn|Катарџиев|1961|p=163}} Катарџиев дополнително тврди дека уставот меѓу ТМОРО и БМОРК се слични по самата градба.{{Sfn|Катарџиев|1961|p=158}} Покрај тоа Катарџиев во статијата признал дека „..''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на членовите на тој „Устав“''“.{{Sfn|Катарџиев|1961|p=156}} == Гледишта == === Македонски гледишта === {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article -->|width=180|image2=HristoTatarchevMRO.jpg ‎|caption2=<small><center>''„Го задолживме [[Петар Поп Арсов|Поп Арсов]] да подготви нацрт за нашиот статут врз основа на статутот на [[Захариј Стојанов|Захари]]. На истиот состанок долго време се разговарало за името на револуционерната организација и комитетот. Ова прашање долго време не мачеше и конечно решивме да се наречеме: '''„Македонска револуционерна организација“,''' а комитетот '''„Централен македонски револуционерен комитет''' “''</center></small><br /><center>- ''[[Христо Татарчев]]''</center>|image3=Vesnik za MRO.jpg|caption3=<small><center>''„[[Петар Поп Арсов|Петар П. Арсову]] имал задача да го изготви статутот на револуционерната организација, кој го усвоил името '''„Македонска револуционерна организација“''' и Комитетот: '''„Централен македонски револуционерен комитет (Ц.М.Р.К.)''' “''</center></small><br /><center>- ''[[Тодор Станков]]''</center>|direction=vertical|caption4=<small><center>''„Гледајќи го овој природен и незапирлив процес на самопочитување и непоколеблива стабилност на националната свест на своите следбеници, знаејќи од друга страна противречностите и интригите на меѓународната политика во однос на империјата на султаните, '''Македонската револуционерна организација''' го објави почетокот на автономија со експресна цел на малиот Балкан да се всадат европските сили"''</center></small><br /><center>- ''[[Дамјан Груев]]''</center>|image4=JordanBadevzaDameGruev.jpg}} Како што забележал [[Македонска историографиjа|македонскиот историчар]] [[Ванчо Ѓорѓиев]] „''..Катарџиев со својот поглед за првото име на Организацијата остана осамен во македонската историографија''“.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/11727/1/vgjorgjiev2021.pdf|title=Постулатите на македонското револуционерно движење 1893-1908|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=167-168|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> Брзо после нејзиното објавување различни македонски историчари изразиле сомнение во документот. Историчарот [[Манол Пандевски]] отпрвин го прифатил БМОРК како првиот устав на организацијата<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%9A%D0%B5/gAQcAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Националното прашање во македонското ослободително движење 1893-1903|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Култура|year=1974|location=[[Скопје]]|pages=82|author-link=Манол Пандевски}}</ref> но подоцна изразил сомнение и истакнал како документот бил откриен за време на „трката“ меѓу двете историографии.<ref name=":32" /> Македонскиот историчар Александар Стојановски тврди дека поради недостиг на датирање автентичноста на уставот е оспорен.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/5dctAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Историја на македонскиот народ|last=Стојановски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2003|pages=162}}</ref> Некои историчари од [[Македонската Академија на Науки и Уметности|Македонската академија на науки и уметност]] ја критикувале статијата на Катарџиев. Наведувајќи дека Катарџиев брзо го прифатил уставот како автентичен и првото име на организацијата без да врши дополнително истражување.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Prilozi/n7tIAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Прилози|last=[[МАНУ]]|publisher=[[МАНУ|МАНУ - Одделение за општествени науки]]|year=1992|location=[[Скопје]]|pages=73-75}}</ref> [[Податотека:MCRO.jpg|лево|мини|325x325пкс|Писмото од [[Христо Татарчев]] и [[Даме Груев]] како претставници на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет на МРО]] со печат кои го содржи текстот „''Македонски централен револуционерен комитет''“.]] Одредени историчари во Македонската историографија сметаат дека првото име било БМОРК но поради различни причини. Се сметало дека поимот „Бугари“ бил употребен во религиозна смисла т.е. да обележи членови на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B8_%D0%93%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/oXagAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BE%D1%82+%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BE%D1%82+%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Македонија и Грција. Битката за дефинирање нова балканска нација|last=Шеа|first=Џон|publisher=Макавеј|year=2002|isbn=9789989922336|pages=172-173}}</ref> Различни членови во уставот на БМОРК не совпаѓаат со архивскиот материјал. Значаен пример е печатот дефиниран во чл.8 на уставот. Според уставот на БМОРК печатот требало да содржи амблем знаме, сабји, пушки и бомба, со натпис „''Македоно-одрински централен револуционерен комитет''“. Со радиус 2 см и 6 мм и обиколка 16 см и 8 мм. Но нема документи каде што овој печат е употребен. Најстарото писмо со печат на револуционерната организација од [[Христо Татарчев]] и [[Дамјан Груев]] содржи сосема друг печат со натписот „''Македонски централен револуционерен комитет''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/561091084/Gjorgjiev-v-Podzemnata-Republika-Dame-Gruev-i-Makedonskoto-Revolucionerno-Dvizenje-2010-1|title=Подземната република: Дамјан Груев и македонското револуционерно движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=Тримакс|year=2010|pages=93|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> Историчарот Ванчо Ѓорѓиев отпрвин сметал дека првото име на организацијата била МРО но го употребиле уставот на БМОРК. Покрај противречноста на податокот Ѓорѓиев забележал дека повеќе пати организацијата ги прекршила нејзините правила со имиња, печати и документи. Во [[2013|2013 година]] ја објавил неговата книга насловена „''ВМРО 1893-1903, Поглед низ документи''“ што содржи превод на целиот устав на БМОРК од [[Илинденска азбука|Илинденската азбука]] во [[Македонски|современ македонски јазик]]. Во предговорот на книгата Ѓорѓиев забележал:{{Цитатник|„''ако Катарџиев бил повнимателен кон членот 8 од Уставот на БМОРК, каде е определен печатот на ЦК ќе забелжал дека за печатот е предвиден натписот Македоно-одрински централен револуционерен комитет. Ако ги следиме официјалните документи ќе забележиме дека првиот досега познат документ од името на Организацијата е потпечатен со печат на кој стои текст Македонски централен револуционерен комитет, при што Одринско не е спомнато, а на почетокот од документот во левиот агол стои кратенската ЦМРК. Токму овој печат неоспорно го потврдува пишувањето на првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, кој вели дека името било Македонска револуционерна организација, на чело со Централен македонски револуционерен комитет.''“|author=[[Ванчо Ѓорѓиев]]<ref>[[Ванчо Ѓорѓиев|Ѓорѓиев, Ванчо]]. (2013) ''„ВМРО 1893-1903. Поглед низ документи“''. Матица Македонска, [[Скопје]], стр. 16-18</ref>}}Подоцна во [[2021|2021 година]] Ѓорѓиев си го менува ставот и целосно ја исфрла теоријата дека уставот на БМОРК бил автентичен или пак употребен во организацијата. Строго тврди дека нема податоци ниту документи во историските архиви каде што била употребена кратенката БМОРК. Го употребува мемоарите на Христо Татарчев како пример дека првото име на организацијата била Македонска револуционерна организација и нејзиниот комитет — Централен македонски револуционерен комитет.<ref name=":0" /> Во [[1994|1994 година]] контроверзниот македонски автор Коле Петров ја издал полемиката „''Тајните на Македонија''“ каде што нападливо наведува „''Првото име на организацијата беше „Болгарски Македоно-Одрински Револуционерни Комитети“. Уставот на БМОРК е создаден од [[Гоце Делчев|Георги „Гоце“ Делчев]] од [[Кукуш]].''“ и „''Сето тоа покажува, дека Внатрешната револуционерна организација се создава единствено за самозаштита на [[Бугари|Бугарското население]], а не за да се бори за некакви си измислена од болни мозоци [[Независна Македонија|македонска нација]].''“<ref>{{Наведена книга|url=https://macedonia.kroraina.com/knizhki/petrov_tajnite_na_makedonija_1994.pdf|title=Тајните на Македонија|last=Петров|first=Коле|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=41}}</ref> ==== Гледишта на поранешни македонски револуционери ==== Мемоарската литература во кои под склоп паѓаат [[Автобиографија|автобиографии]], [[мемоари]] и спомени е богата со литература од поранешни македонски револуционери и борци. Покрај тоа голем дел од мемоарската литература е противречна. Македонскиот револуционер [[Тодор Станков]] наведува дека организацијата отпрвин била именувана како МРО.<ref>„[https://www.strumski.com/books/Kak_be_sozdadena_VMRO.pdf Како беше создадено ВМРО]“ (1937) од [[Тодор Станков]] (во весникот „Македонска трибуна“)</ref> Додека пак револуционерот [[Владислав Ковачев]] наведува спротивно.<ref>''[https://www.strumski.com/books/Vladislav_Kovachev_Avtonomna_Makedonia.pdf Ковачовъ, Владиславъ. Автономна Македония]'' (PDF). София: Печатница С. М. Стайковъ. 1919.</ref> Македонскиот [[социјалист]] и критичар на организацијата [[Алексо Мартулков]] наведил во неговите спомени насловени „[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|''Моето учество во револуционерните борби на Македонија'']]“ дека првиот устав примил само „Бугари“ и бил присвоен во [[Ресен]]. Мартулков дополнително наведува дека со него „''вратите беа затворени за други што живееја во [[Македонија]] и [[Одринско]]''“.<ref>{{Мартулков|Поглавје=14|Цитат=''Во уставот на Организацијата, создаден на првиот основувачки конгрес во Ресен се одредуваше (во првиот член на Уставот) дека членови на Организацијата можат да бидат само „Бугари“ и вратите беа затворени за други што живееја во Македонија и Одринско. Тоа беше чисто националистичко становиште и при развивнатите борби со пропагандите Организацијата не можеше да го избегне применувањето на терор против нив.''}}</ref> Во неговите спомени објавени во [[1945|1945 година]] во [[Софија]], [[Михаил Герџиков]] дискутира за неговата прва средба со [[Гоце Делчев]] во [[Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. Тој дополнително тврди: {{Цитатник|''Јас и Гоце се сретнавме за прв пат во Софија во 1898 година. Ова беше на состанок на кој требаше да се договориме за заедничка активност во Македонија. Бев претставник на таканаречената „Женева група“, која заедно со другите во Пловдив и Стара Загора ја формираше '''„Македонската револуционерна организација“''', составена главно од студенти и млади луѓе. Гоце ги водел разговорите како прекуокеански претставник на „Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација“. И двете организации биле конспиративни, па едната не се сомневала во постоењето на другата. Кога дознале, почнале преговорите за заедничка работа. Состанокот даде добри резултати и редовите на Внатрешната организација влегоа во редовите на младите и просветлените луѓе, воспитани во принципите и идеологијата на револуционерите од 1789, 1848 и 1871 година и припаѓаа на генерацијата што порасна под влијание на Русите. револуционерна литература.''<ref>[https://macedonia.kroraina.com/giliev/mg/mg_1_3.htm № 3 Спомен на М. Герджиков за първата му среща с Г. Делчев (1945)]</ref>}} [[Податотека:Image_(3).png|мини|297x297пкс|Статијата „''Македонска Револуционерна Организација''“ од [[Тодор Станков]] во списанието [[Илустрација Илинден]].<ref name=":22">{{Наведени вести|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/548/RS-III-8-1931-1932.pdf?sequence=56&isAllowed=y|title=Македонска Револуционерна Организација|last=Станков|first=Тодор|date=јуни 1939|work=Илустрација Илинден}}</ref>]] [[Христо Татарчев]], основачот на организација, тврди во неговите спомени објавени исто така во Софија дека првото име на организацијата било МРО и нејзиниот комитет ЦМРК. Но Татарчев забележува дека отпрвин било предложено да го додат и називот Бугарски во името на организацијата но поради други причини одлучиле да го исфрлат предлогот.<ref>''Прифатен еднаш автономниот принцип, ни налагаше да бидеме последователни и во понатамошните решенија и да го избегнуваме сето тоа, кое, во инородното население би возбудило сомнение на тесноград национализам. Поради таа причина го напуштивме зборот българска од револуционерната организација; исто така и таа од централниот комитет. Одринско од почетокот не влегуваше во нашата програма. Целото наше внимание тогаш беше насочено околу Македонија; но подоцна почна да се зацврстува идејата во нас, така што нашата организација да го опфати и Одринско, каде судбината на христијанското население, особено на бугаското, не се разликуваше со ништо од тоа на македонскиот народ и каде политичко-социјалните и економски услови беа речиси идентични со оние во Македонија. Притоа чл. 23 од Берлинскиот конгрес не охрабри доста во тој однос и зафативме попосле да го обмислуваме поопстојно и тоа прашање - дали ќе биде полезно, ако и Одринско биде вовлечено во нашата програма. Најсетне дојдовме до заклучок дека и таа област треба да составува дел од нашата ревулуционерна дејност, така што, на тој начин си мислевме дека се даваше едно задоволително решение на балканското прашање'', Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995.</ref> Татарчев тврди дека отпрвин можеле да се вчленат само „Бугари“, всушност [[Македонци Егзархисти|Македонски егзархисти]], но заклучува дека ''„не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ.“''<ref>''Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995''</ref> Додека пак некои револуционерни тврдат дека организацијата се викала ниту МРО или БМОРК туку сосема нешто друго. [[Ѓорче Петров]] во неговите спомени наведува дека поимот „Организација“ било додадено во името после [[1895|1895 година]].<ref>[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_4.htm Спомени на Гьорчо Петровъ. Съобщава Любомиръ Милетичъ (Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София. 1927), книга VIII, стр. 26].</ref> Додека пак [[Петар Поп Арсов]] тврди дека првото име на организацијата било „''Комитет за добивање политичките правди на [[Македонија]] ветувани од [[Берлинскиот конгрес]]''“. Арсов тврди дека првите изданија на уставот биле пратени во печатница во [[Романија]] но за време на штампањето била изгорена.<ref>ВМОРО през погледа на нейните основатели. Спомени на Дамян Груев, д-р Христо Татарчев, Иван Хаджиниколов, Антон Димитров, Петър Попарсов. Съст. Т. Петров, Ц. Билярски. Св. Георги Победоносец; София, 2002, {{ISBN|9545092335}}; с. 203-207.</ref> Но македонскиот револуционер од [[Петрич]] Лазар Ѓуров тврди дека не биле испечатени во Романија туку во [[Солун]] и не биле изгорени. Ѓуров дополнително наведува дека порано чувал тираж од уставот но го изгубил. Додека пак некои дела наведуваат дека биле испечатени не во Романија или Солун туку во Софија.<ref>Тараков, Т., Бисерков, М. "Спомени на един малко известен съратник на Дамян Груев", [http://www.mni.bg/2019/08/suratnik-na-dame-gruev.html?fbclid=IwAR1CPyB4hJ7i4XJG9wn0Zo_Nz8v_kCVmZmhLHk1ewbxx8RtsTUoXfhTycUAсп. Македонски преглед, 2000, кн. 1, стр. 126; 130.]</ref> Македонскиот јазичар [[Крсте Петков Мисирков]] ја критикувал Македонската револуционерна организација како бугарска организација.<ref> Tchavdar Marinov, Famous Macedonia, the Land of Alexander: Macedonian identity at the crossroads of Greek, Bulgarian and Serbian nationalism; in Entangled Histories of the Balkans – Volume One: National Ideologies and Language Policies with Roumen Daskalov and Tchavdar Marinov as ed., BRILL, 2013, {{ISBN|900425076X}}, pp. 273–330. (p. 320).</ref> === Бугарски гледишта === Пред откривањето на БМОРК голем дел од бугарските историчари го претставиле првото име на организацијата како Македонската револуционерна организација. После објавувањето на фалсификатот. Историографијата, како многу други документи кои го негираат постоењето на [[Македонци|македонски идентитет]], било брзо прифатено и вметнато во нивната нападна докторина. Во Бугарската историографија никнале три теории за првото име на организацијата, првото и најопштоприфатено во [[Бугарија]] е дека првото име било БМОРК и овој устав бил во употреба меѓу [[1894]] и [[1896]]. Втората теорија е дека првото име на организацијата била Македонска револуционерна организација. Додека третата и поретко анализирана предложува дека првото име на организацијата било МРО меѓу 1893 и 1896 година но подоцна го сменило името во БМОРК наместо ТМОРО. Во едно известување од [[2004|2004 година]] Бугарскиот централен архив тврди: {{Цитатник|''Првиот устав и правилник на револуционерната организација уште не се најдени, заради тоа единствени индикатори се мемоарските литератури на основачите на организацијата, и според тие ние можеме да доведеме во следниот заклучок дека првото име на организацијата е Македонска Револуционерна Организација (МРО)''<ref>''[https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D1%8A%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%82/kNsKAQAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&printsec=frontcover Известия на държавните архиви. (2004). Бугарија: Наука и изкуство. страна 201]''</ref>}} == Галерија == <center> <gallery> Image:Corrected by Gotse Delchev statute of BMARC.jpg|Извадок од нацртот на статутот на ТМОРО направен рачно врз статутот на БМОРК од Гоце Делчев или Петар Попарсов. Image:BMARC-1.jpg|Извадок од стр. 5 од статијата „Војните и Македонското прашање“, објавена во 1922 година од револуционерот на ВМОРО, [[Георги Баждаров]]. Тука, авторот инсистира дека првиот статут на Организацијата бил оној на БМОРК. Дословно се цитирани член 1 и член 2 од статутот. Содржината на член 3 е делумно цитирана. Image:BMARC-2.jpg|Извадок од страница 6 од ракописот на [[Спиро Гулапчев]] од 1904 година „Причините што доведоа до револуционерната организација остануваат неистражени; (дел II „Организацијата“). Текстот ги разгледува статутот и правилникот на БМОРК. Image:BMARC-3.jpg|Извадок од страница 58 од книгата „Изградбата на животот“ (1927), напишана од револуционерот на ВМОРО [[Никола Зографов]]. По Зографов, уште во 1895 година, Гоце Делчев бил снабден со полномошно и испратено во Софија, од името на „Бугарскиот Централен Македонско-Одрински револуционерен комитет“. Image: BMARC-5.jpg|Извадок од стр. 14 од „Автономна Македонија“ (1919) каде [[Владислав Ковачев]] тврди дека првиот статут на ВМОРО дозволувал членство само за Бугари во рамките на посебен член. Подоцна овој статус бил променет, но само неколку Власи се приклучиле кон Организацијата. Image: Image: Image: </gallery> </center> ==Наводи== {{reflist|2}} === Употребена литература === * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%82/3jY6AQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%22+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&dq=%22%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%22+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Некој прашања за уставите и правилниците на ВМРО пред Илинденското востание|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1961|location=[[Скопје]]|author-link=Иван Катарџиев}} [[Категорија:Уставо - статутарни одредби на МРО]] [[Категорија:Петар Поп Арсов]] lyrxwm1xi1xvetvd29j2wfuq5425bm5 5601338 5601334 2026-07-28T08:40:19Z Jingiby 1525 /* Галерија */ дополнување 5601338 wikitext text/x-wiki {{Петар Поп Арсов}}{{Македонска револуционерна организација}} Меѓу најзначајните настани во раното национално движење на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] е пишувањето и подоцна издавањето на нејзиниот прв устав. Содржината на '''првиот устав на МРО''' е оспорена меѓу [[Македонска историографиjа|Македонската]] и [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]]. Во [[Македонија]] општоприфатено е дека првото име на организацијата е ''Македонската револуционерна организација''. Додека пак во [[Бугарија]] некои историчари сметаат дека првото организационо име било ''Бугарски македонски-одрински револуционерни комитети'' (БМОРК). Документот за БМОРК бил откриен околу [[1961|1961 година]] кога двете историографии пробале да откријат повеќе податоци за македонската организација. При неговото патување во [[Софија]] [[Иван Катарџиев]] добил пристап до уставот и подоцна го објавил во гласникот на [[Институт за национална историја|Институтот за национална историја]]. Покрај тоа што Катарџиев бил првиот историчар да ја предложи теоријата дека првото име на организацијата била БМОРК, Катарџиев во истата статија признал „..''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на членовите на тој „Устав“''“.{{Sfn|Катарџиев|1961|p=156}} Нема определен датум за кога бил издаден уставот, но најверојатно било после [[Јануарска средба|Јануарската средба]] но пред [[март]] [[1894|1894 година]]. Општоприфатено е во двете историографии дека авторот бил македонскиот револуционер [[Петар Поп Арсов]] и како основа го употребил уставот на [[Бугарски револуционерен централен комитет|Бугарскиот револуционерен централен комитет]]. Арсов го напишал уставот под наредба од Христо Татарчев заедно со неговата политичка брошура „[[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници|''Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници'']]“. == Вовед == [[Податотека:Ustavmakodr.jpg|лево|мини|Страна од БМОРК со првите три члена.]] После [[Социјалистичка Република Македонија|формирањето на македонска држава]] и [[Татковински фронт (Бугарија)|нов комунистички режим во Бугарија]] никнале две нови национални историографии. Двете почнале да ја проучуваат нивната национална историја. Меѓу темите истражани била [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], значаен дел во [[Македонско национално движење|македонското национално и револуционерно движење]]. Македонскиот историчар [[Манол Пандевски]] забележал дека меѓу [[1950-тите]] и [[1960-тите]] имало во вид „трка“ за кои би открил повеќе податоци за организацијата.<ref name=":32">{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Dame_Gruev_in_the_Macedonian_national_li/ViczAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&dq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&printsec=frontcover|title=Dame Gruev vo makedonskoto nacionalnoosloboditelno dviženje: Trkalezna masa po povod 80-godišninata od zaginuvanjeto, Bitola-Demir Hisar, 9 i 10 noemvri 1986|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[МАНУ]]|year=1989|pages=71|author-link=Манол Пандевски}}</ref> Еден од главните теми во тоа време биле организационите устави. Единствениот тогашен откриен устав бил на ВМОРО. Првиот напредок се појавил во [[1955|1955 година]] со целосното откривање и објавување на уставот на ТМОРО од страна на бугарскиот историчар Иван Поп Горов.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5/dHu4AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&dq=%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A+1961&printsec=frontcover|title=Националноосвободителното движение в Македония и Одринско 1878-1903|last=Пандев|first=Константин|publisher=Гутенберг|year=2000|isbn=9789549943092|pages=140|author-link=Константин Пандев}}</ref> Горов го датирал уставот после [[Солунски конгрес од 1896 година|Солунскиот конгрес во 1896 година]]. Околу тоа време при неговата посета во [[Софија]], [[1961|1961 година]]. Македонскиот историчар и значен претставник на историографијата [[Иван Катарџиев]] барал дополнителни материјали за неговата следна книга. Во бугарските архиви тој открил претходно непознат устав кои наведува дека првото име на организацијата била БМОРК или ''Бугарски македонски-одрински револуционерни комитети''. После откривањето Катарџиев се вратил во Скопје каде што ги објавил неговите откритија во статијата „''Некој прашања за уставите и правилниците на ВМРО пред Илиденското востание''“ во гласникот на [[Институтот за национална историја]]. Во неговата статија Катарџиев предложил различни теории но неговата најзначајна е дека првото име на организацијата било БМОРК. Катарџиев дополнително додава дека уставот најверојатно бил во функција меѓу [[1894]] и сѐ до [[1896|1896 година]] со издавањето на уставот на ТМОРО. Според Катарџиев првиот устав бил изработен од Петар Поп Арсов додека [[Прв правилник на Македонската револуционерна организација|првиот правилник]] во [[1895|1895 година]] бил изработен од [[Иван Хаџи Николов]].{{Sfn|Катарџиев|1961|p=153}} Во третиот член на уставот на БМОРК наведено е дека само Бугари можеле да бидат членови на организацијата. Некои историчари го толкуваат поимот „Бугари“ како религиозно т.е. припадници на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Додека пак Катарџиев смета дека поимот бил употребен во [[Бугари|етничка смисла]].{{Sfn|Катарџиев|1961|p=163}} Катарџиев дополнително тврди дека уставот меѓу ТМОРО и БМОРК се слични по самата градба.{{Sfn|Катарџиев|1961|p=158}} Покрај тоа Катарџиев во статијата признал дека „..''податоците од мемоарската литература не се во согласност со содржината на членовите на тој „Устав“''“.{{Sfn|Катарџиев|1961|p=156}} == Гледишта == === Македонски гледишта === {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article -->|width=180|image2=HristoTatarchevMRO.jpg ‎|caption2=<small><center>''„Го задолживме [[Петар Поп Арсов|Поп Арсов]] да подготви нацрт за нашиот статут врз основа на статутот на [[Захариј Стојанов|Захари]]. На истиот состанок долго време се разговарало за името на револуционерната организација и комитетот. Ова прашање долго време не мачеше и конечно решивме да се наречеме: '''„Македонска револуционерна организација“,''' а комитетот '''„Централен македонски револуционерен комитет''' “''</center></small><br /><center>- ''[[Христо Татарчев]]''</center>|image3=Vesnik za MRO.jpg|caption3=<small><center>''„[[Петар Поп Арсов|Петар П. Арсову]] имал задача да го изготви статутот на револуционерната организација, кој го усвоил името '''„Македонска револуционерна организација“''' и Комитетот: '''„Централен македонски револуционерен комитет (Ц.М.Р.К.)''' “''</center></small><br /><center>- ''[[Тодор Станков]]''</center>|direction=vertical|caption4=<small><center>''„Гледајќи го овој природен и незапирлив процес на самопочитување и непоколеблива стабилност на националната свест на своите следбеници, знаејќи од друга страна противречностите и интригите на меѓународната политика во однос на империјата на султаните, '''Македонската револуционерна организација''' го објави почетокот на автономија со експресна цел на малиот Балкан да се всадат европските сили"''</center></small><br /><center>- ''[[Дамјан Груев]]''</center>|image4=JordanBadevzaDameGruev.jpg}} Како што забележал [[Македонска историографиjа|македонскиот историчар]] [[Ванчо Ѓорѓиев]] „''..Катарџиев со својот поглед за првото име на Организацијата остана осамен во македонската историографија''“.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/11727/1/vgjorgjiev2021.pdf|title=Постулатите на македонското револуционерно движење 1893-1908|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=167-168|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> Брзо после нејзиното објавување различни македонски историчари изразиле сомнение во документот. Историчарот [[Манол Пандевски]] отпрвин го прифатил БМОРК како првиот устав на организацијата<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%9A%D0%B5/gAQcAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Националното прашање во македонското ослободително движење 1893-1903|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Култура|year=1974|location=[[Скопје]]|pages=82|author-link=Манол Пандевски}}</ref> но подоцна изразил сомнение и истакнал како документот бил откриен за време на „трката“ меѓу двете историографии.<ref name=":32" /> Македонскиот историчар Александар Стојановски тврди дека поради недостиг на датирање автентичноста на уставот е оспорен.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/5dctAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Историја на македонскиот народ|last=Стојановски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2003|pages=162}}</ref> Некои историчари од [[Македонската Академија на Науки и Уметности|Македонската академија на науки и уметност]] ја критикувале статијата на Катарџиев. Наведувајќи дека Катарџиев брзо го прифатил уставот како автентичен и првото име на организацијата без да врши дополнително истражување.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Prilozi/n7tIAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%91%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%9A%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Прилози|last=[[МАНУ]]|publisher=[[МАНУ|МАНУ - Одделение за општествени науки]]|year=1992|location=[[Скопје]]|pages=73-75}}</ref> [[Податотека:MCRO.jpg|лево|мини|325x325пкс|Писмото од [[Христо Татарчев]] и [[Даме Груев]] како претставници на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет на МРО]] со печат кои го содржи текстот „''Македонски централен револуционерен комитет''“.]] Одредени историчари во Македонската историографија сметаат дека првото име било БМОРК но поради различни причини. Се сметало дека поимот „Бугари“ бил употребен во религиозна смисла т.е. да обележи членови на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B8_%D0%93%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/oXagAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BE%D1%82+%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BE%D1%82+%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%E2%80%9E+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Македонија и Грција. Битката за дефинирање нова балканска нација|last=Шеа|first=Џон|publisher=Макавеј|year=2002|isbn=9789989922336|pages=172-173}}</ref> Различни членови во уставот на БМОРК не совпаѓаат со архивскиот материјал. Значаен пример е печатот дефиниран во чл.8 на уставот. Според уставот на БМОРК печатот требало да содржи амблем знаме, сабји, пушки и бомба, со натпис „''Македоно-одрински централен револуционерен комитет''“. Со радиус 2 см и 6 мм и обиколка 16 см и 8 мм. Но нема документи каде што овој печат е употребен. Најстарото писмо со печат на револуционерната организација од [[Христо Татарчев]] и [[Дамјан Груев]] содржи сосема друг печат со натписот „''Македонски централен револуционерен комитет''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/561091084/Gjorgjiev-v-Podzemnata-Republika-Dame-Gruev-i-Makedonskoto-Revolucionerno-Dvizenje-2010-1|title=Подземната република: Дамјан Груев и македонското револуционерно движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=Тримакс|year=2010|pages=93|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> Историчарот Ванчо Ѓорѓиев отпрвин сметал дека првото име на организацијата била МРО но го употребиле уставот на БМОРК. Покрај противречноста на податокот Ѓорѓиев забележал дека повеќе пати организацијата ги прекршила нејзините правила со имиња, печати и документи. Во [[2013|2013 година]] ја објавил неговата книга насловена „''ВМРО 1893-1903, Поглед низ документи''“ што содржи превод на целиот устав на БМОРК од [[Илинденска азбука|Илинденската азбука]] во [[Македонски|современ македонски јазик]]. Во предговорот на книгата Ѓорѓиев забележал:{{Цитатник|„''ако Катарџиев бил повнимателен кон членот 8 од Уставот на БМОРК, каде е определен печатот на ЦК ќе забелжал дека за печатот е предвиден натписот Македоно-одрински централен револуционерен комитет. Ако ги следиме официјалните документи ќе забележиме дека првиот досега познат документ од името на Организацијата е потпечатен со печат на кој стои текст Македонски централен револуционерен комитет, при што Одринско не е спомнато, а на почетокот од документот во левиот агол стои кратенската ЦМРК. Токму овој печат неоспорно го потврдува пишувањето на првиот претседател на Организацијата д-р Христо Татарчев, кој вели дека името било Македонска револуционерна организација, на чело со Централен македонски револуционерен комитет.''“|author=[[Ванчо Ѓорѓиев]]<ref>[[Ванчо Ѓорѓиев|Ѓорѓиев, Ванчо]]. (2013) ''„ВМРО 1893-1903. Поглед низ документи“''. Матица Македонска, [[Скопје]], стр. 16-18</ref>}}Подоцна во [[2021|2021 година]] Ѓорѓиев си го менува ставот и целосно ја исфрла теоријата дека уставот на БМОРК бил автентичен или пак употребен во организацијата. Строго тврди дека нема податоци ниту документи во историските архиви каде што била употребена кратенката БМОРК. Го употребува мемоарите на Христо Татарчев како пример дека првото име на организацијата била Македонска револуционерна организација и нејзиниот комитет — Централен македонски револуционерен комитет.<ref name=":0" /> Во [[1994|1994 година]] контроверзниот македонски автор Коле Петров ја издал полемиката „''Тајните на Македонија''“ каде што нападливо наведува „''Првото име на организацијата беше „Болгарски Македоно-Одрински Револуционерни Комитети“. Уставот на БМОРК е создаден од [[Гоце Делчев|Георги „Гоце“ Делчев]] од [[Кукуш]].''“ и „''Сето тоа покажува, дека Внатрешната револуционерна организација се создава единствено за самозаштита на [[Бугари|Бугарското население]], а не за да се бори за некакви си измислена од болни мозоци [[Независна Македонија|македонска нација]].''“<ref>{{Наведена книга|url=https://macedonia.kroraina.com/knizhki/petrov_tajnite_na_makedonija_1994.pdf|title=Тајните на Македонија|last=Петров|first=Коле|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=41}}</ref> ==== Гледишта на поранешни македонски револуционери ==== Мемоарската литература во кои под склоп паѓаат [[Автобиографија|автобиографии]], [[мемоари]] и спомени е богата со литература од поранешни македонски револуционери и борци. Покрај тоа голем дел од мемоарската литература е противречна. Македонскиот револуционер [[Тодор Станков]] наведува дека организацијата отпрвин била именувана како МРО.<ref>„[https://www.strumski.com/books/Kak_be_sozdadena_VMRO.pdf Како беше создадено ВМРО]“ (1937) од [[Тодор Станков]] (во весникот „Македонска трибуна“)</ref> Додека пак револуционерот [[Владислав Ковачев]] наведува спротивно.<ref>''[https://www.strumski.com/books/Vladislav_Kovachev_Avtonomna_Makedonia.pdf Ковачовъ, Владиславъ. Автономна Македония]'' (PDF). София: Печатница С. М. Стайковъ. 1919.</ref> Македонскиот [[социјалист]] и критичар на организацијата [[Алексо Мартулков]] наведил во неговите спомени насловени „[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|''Моето учество во револуционерните борби на Македонија'']]“ дека првиот устав примил само „Бугари“ и бил присвоен во [[Ресен]]. Мартулков дополнително наведува дека со него „''вратите беа затворени за други што живееја во [[Македонија]] и [[Одринско]]''“.<ref>{{Мартулков|Поглавје=14|Цитат=''Во уставот на Организацијата, создаден на првиот основувачки конгрес во Ресен се одредуваше (во првиот член на Уставот) дека членови на Организацијата можат да бидат само „Бугари“ и вратите беа затворени за други што живееја во Македонија и Одринско. Тоа беше чисто националистичко становиште и при развивнатите борби со пропагандите Организацијата не можеше да го избегне применувањето на терор против нив.''}}</ref> Во неговите спомени објавени во [[1945|1945 година]] во [[Софија]], [[Михаил Герџиков]] дискутира за неговата прва средба со [[Гоце Делчев]] во [[Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. Тој дополнително тврди: {{Цитатник|''Јас и Гоце се сретнавме за прв пат во Софија во 1898 година. Ова беше на состанок на кој требаше да се договориме за заедничка активност во Македонија. Бев претставник на таканаречената „Женева група“, која заедно со другите во Пловдив и Стара Загора ја формираше '''„Македонската револуционерна организација“''', составена главно од студенти и млади луѓе. Гоце ги водел разговорите како прекуокеански претставник на „Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација“. И двете организации биле конспиративни, па едната не се сомневала во постоењето на другата. Кога дознале, почнале преговорите за заедничка работа. Состанокот даде добри резултати и редовите на Внатрешната организација влегоа во редовите на младите и просветлените луѓе, воспитани во принципите и идеологијата на револуционерите од 1789, 1848 и 1871 година и припаѓаа на генерацијата што порасна под влијание на Русите. револуционерна литература.''<ref>[https://macedonia.kroraina.com/giliev/mg/mg_1_3.htm № 3 Спомен на М. Герджиков за първата му среща с Г. Делчев (1945)]</ref>}} [[Податотека:Image_(3).png|мини|297x297пкс|Статијата „''Македонска Револуционерна Организација''“ од [[Тодор Станков]] во списанието [[Илустрација Илинден]].<ref name=":22">{{Наведени вести|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/548/RS-III-8-1931-1932.pdf?sequence=56&isAllowed=y|title=Македонска Револуционерна Организација|last=Станков|first=Тодор|date=јуни 1939|work=Илустрација Илинден}}</ref>]] [[Христо Татарчев]], основачот на организација, тврди во неговите спомени објавени исто така во Софија дека првото име на организацијата било МРО и нејзиниот комитет ЦМРК. Но Татарчев забележува дека отпрвин било предложено да го додат и називот Бугарски во името на организацијата но поради други причини одлучиле да го исфрлат предлогот.<ref>''Прифатен еднаш автономниот принцип, ни налагаше да бидеме последователни и во понатамошните решенија и да го избегнуваме сето тоа, кое, во инородното население би возбудило сомнение на тесноград национализам. Поради таа причина го напуштивме зборот българска од револуционерната организација; исто така и таа од централниот комитет. Одринско од почетокот не влегуваше во нашата програма. Целото наше внимание тогаш беше насочено околу Македонија; но подоцна почна да се зацврстува идејата во нас, така што нашата организација да го опфати и Одринско, каде судбината на христијанското население, особено на бугаското, не се разликуваше со ништо од тоа на македонскиот народ и каде политичко-социјалните и економски услови беа речиси идентични со оние во Македонија. Притоа чл. 23 од Берлинскиот конгрес не охрабри доста во тој однос и зафативме попосле да го обмислуваме поопстојно и тоа прашање - дали ќе биде полезно, ако и Одринско биде вовлечено во нашата програма. Најсетне дојдовме до заклучок дека и таа област треба да составува дел од нашата ревулуционерна дејност, така што, на тој начин си мислевме дека се даваше едно задоволително решение на балканското прашање'', Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995.</ref> Татарчев тврди дека отпрвин можеле да се вчленат само „Бугари“, всушност [[Македонци Егзархисти|Македонски егзархисти]], но заклучува дека ''„не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ.“''<ref>''Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995''</ref> Додека пак некои револуционерни тврдат дека организацијата се викала ниту МРО или БМОРК туку сосема нешто друго. [[Ѓорче Петров]] во неговите спомени наведува дека поимот „Организација“ било додадено во името после [[1895|1895 година]].<ref>[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_4.htm Спомени на Гьорчо Петровъ. Съобщава Любомиръ Милетичъ (Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София. 1927), книга VIII, стр. 26].</ref> Додека пак [[Петар Поп Арсов]] тврди дека првото име на организацијата било „''Комитет за добивање политичките правди на [[Македонија]] ветувани од [[Берлинскиот конгрес]]''“. Арсов тврди дека првите изданија на уставот биле пратени во печатница во [[Романија]] но за време на штампањето била изгорена.<ref>ВМОРО през погледа на нейните основатели. Спомени на Дамян Груев, д-р Христо Татарчев, Иван Хаджиниколов, Антон Димитров, Петър Попарсов. Съст. Т. Петров, Ц. Билярски. Св. Георги Победоносец; София, 2002, {{ISBN|9545092335}}; с. 203-207.</ref> Но македонскиот револуционер од [[Петрич]] Лазар Ѓуров тврди дека не биле испечатени во Романија туку во [[Солун]] и не биле изгорени. Ѓуров дополнително наведува дека порано чувал тираж од уставот но го изгубил. Додека пак некои дела наведуваат дека биле испечатени не во Романија или Солун туку во Софија.<ref>Тараков, Т., Бисерков, М. "Спомени на един малко известен съратник на Дамян Груев", [http://www.mni.bg/2019/08/suratnik-na-dame-gruev.html?fbclid=IwAR1CPyB4hJ7i4XJG9wn0Zo_Nz8v_kCVmZmhLHk1ewbxx8RtsTUoXfhTycUAсп. Македонски преглед, 2000, кн. 1, стр. 126; 130.]</ref> Македонскиот јазичар [[Крсте Петков Мисирков]] ја критикувал Македонската револуционерна организација како бугарска организација.<ref> Tchavdar Marinov, Famous Macedonia, the Land of Alexander: Macedonian identity at the crossroads of Greek, Bulgarian and Serbian nationalism; in Entangled Histories of the Balkans – Volume One: National Ideologies and Language Policies with Roumen Daskalov and Tchavdar Marinov as ed., BRILL, 2013, {{ISBN|900425076X}}, pp. 273–330. (p. 320).</ref> === Бугарски гледишта === Пред откривањето на БМОРК голем дел од бугарските историчари го претставиле првото име на организацијата како Македонската револуционерна организација. После објавувањето на фалсификатот. Историографијата, како многу други документи кои го негираат постоењето на [[Македонци|македонски идентитет]], било брзо прифатено и вметнато во нивната нападна докторина. Во Бугарската историографија никнале три теории за првото име на организацијата, првото и најопштоприфатено во [[Бугарија]] е дека првото име било БМОРК и овој устав бил во употреба меѓу [[1894]] и [[1896]]. Втората теорија е дека првото име на организацијата била Македонска револуционерна организација. Додека третата и поретко анализирана предложува дека првото име на организацијата било МРО меѓу 1893 и 1896 година но подоцна го сменило името во БМОРК наместо ТМОРО. Во едно известување од [[2004|2004 година]] Бугарскиот централен архив тврди: {{Цитатник|''Првиот устав и правилник на револуционерната организација уште не се најдени, заради тоа единствени индикатори се мемоарските литератури на основачите на организацијата, и според тие ние можеме да доведеме во следниот заклучок дека првото име на организацијата е Македонска Револуционерна Организација (МРО)''<ref>''[https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D1%8A%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%82/kNsKAQAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&printsec=frontcover Известия на държавните архиви. (2004). Бугарија: Наука и изкуство. страна 201]''</ref>}} == Галерија == <center> <gallery> Image:Corrected by Gotse Delchev statute of BMARC.jpg|Извадок од нацртот на статутот на ТМОРО направен рачно врз статутот на БМОРК од Гоце Делчев или Петар Попарсов. Image:BMARC-1.jpg|Извадок од стр. 5 од статијата „Војните и Македонското прашање“, објавена во 1922 година од револуционерот на ВМОРО, [[Георги Баждаров]]. Тука, авторот инсистира дека првиот статут на Организацијата бил оној на БМОРК. Дословно се цитирани член 1 и член 2 од статутот. Содржината на член 3 е делумно цитирана. Image:BMARC-2.jpg|Извадок од страница 6 од ракописот на [[Спиро Гулапчев]] од 1904 година „Причините што доведоа до револуционерната организација остануваат неистражени; (дел II „Организацијата“). Текстот ги разгледува статутот и правилникот на БМОРК. Image:BMARC-3.jpg|Извадок од страница 58 од книгата „Изградбата на животот“ (1927), напишана од револуционерот на ВМОРО [[Никола Зографов]]. По Зографов, уште во 1895 година, Гоце Делчев бил снабден со полномошно и испратено во Софија, од името на „Бугарскиот Централен Македонско-Одрински револуционерен комитет“. Image: BMARC-5.jpg|Извадок од стр. 14 од „Автономна Македонија“ (1919) каде [[Владислав Ковачев]] тврди дека првиот статут на ВМОРО дозволувал членство само за Бугари во рамките на посебен член. Подоцна овој статус бил променет, но само неколку Власи се приклучиле кон Организацијата. Image:Устав-1.jpg|Статутот на Бугарскиот револуционерен комитет во Европска Турција откриен во 2026 година. Според член 5 од статутот: „Б.Р.К. е поделен на окружни, подокружни и регионални комитети, а над сите нив постои Централен македонски револуционерен комитет кој ги води и ги претставува пред надворешниот свет.“ Image: Image: </gallery> </center> ==Наводи== {{reflist|2}} === Употребена литература === * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%82/3jY6AQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%22+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&dq=%22%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%22+%E2%80%9E1894%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Некој прашања за уставите и правилниците на ВМРО пред Илинденското востание|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1961|location=[[Скопје]]|author-link=Иван Катарџиев}} [[Категорија:Уставо - статутарни одредби на МРО]] [[Категорија:Петар Поп Арсов]] gdnocz4hmw3so6377m476ctxmmkjnr8 0 200904 5601365 5564258 2026-07-28T10:46:27Z Redaktor GLAM 92835 Better quality version of image 5601365 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict= Втора опсада на Кроја |image=[[File:Second Siege of Kruje 1466 (81771209).jpg|300px|Втора опсада на Кроја, 1466 година]] |caption=Second Siege of Krujë 1466 - Engraving by Jost Amman 1587 |partof=[[Османлиски војни во Европа]] |date=јуни 1466&nbsp;– 23 април 1467 |place= [[Кроја]], Албанија |result=Албанско-венецијанска победа. |combatant1=[[File:Coat of arms of the House of Kastrioti.svg|18px]] [[Лешка лига]] <br/> {{знаме|Republic of Venice}} |combatant2=[[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|18px]] [[Отоманско Царство]] |commander1=[[File:Coat of arms of the House of Kastrioti.svg|18px]] [[Скендербег]] <br/>[[File:Coat of arms of the House of Kastrioti.svg|18px]] [[Тануш Топија]] <br/> {{знамеикона|Republic of Venice}} Балдасаре Пердучи<br/> {{знамеикона|Republic of Venice}} Николо Монета |commander2=[[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|18px]] [[Мехмед II]]<br/>[[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|18px]] [[Балабан Бадера]]{{KIA}} |strength1=4,400 гарнизон; 13,400 за Круја |strength2=30,000–100,000; 23,000 останати со Балабан по повлекувањето на Мехмед |casualties1= |casualties2= |campaignbox={{Османлиско-албански војни}} }} '''Опсада на Кроја од 1466 година''' или '''Втора опсада на Кроја''' — опсада која се одвила од [[1466]] до [[1467]] година. [[Список на султани на Османлиското царство|Отоманскиот султан]] [[Мехмед II]] со огромна војска пристигнал во [[Албанија]] за да го победи [[Скендербег]], водачот на [[Лешка лига|Лешката лига]], која била основана во [[1444]] година откако започнал војна против [[Османлии]]те. За време на речиси една година опсада, главната тврдина на Скендербег, [[Кроја]], ја издржа опсадата. На чело на османлиската армија бил [[Балабан Бадера]], санџабеј на [[Охридски санџак|Охридскиот санџак]], албанец, израснат во отоманската војска преку [[девширме]]. До [[23 април]] [[1467]] година, османлиската војска била поразена и Скендербег влегол во Кроја. Мехмед одлучил да изгради тврдина на место каде денеска се наоѓа градот [[Елбасан]], која би обезбедила трајна контрола и подготовка за идните османлиски напади врз позициите на [[Скендербег]]. За изградбата на [[Елбасанска тврдина|тврдината]] особено се загрижила [[Венеција]] бидејќи од таму [[Отоманското Царство]] лесно би можеле да испраќаат бродови во [[Јадранско Море]] и да им се заканат на венециските колонии. Разбирајќи дека неговата ситуација станала неповолна, Скандербег направил едно патување во [[Италија]] каде што се обидел да го убеди папата [[Папа Павле II|Павле II]] и [[Фердинанд I Неаполски]] да му дадат помош за неговата војна. И покрај многуте ветувања од папата, Скендербег добил малку поради стравот од неаполската војна со [[Рим]] и со конфликтот во [[Римска курија|Римската курија]]. Фердинанд и Венеција, исто така, ги одложиле барањата на Скендербег до папата. Додека ја напуштал Италија, [[Лешка лига|Лешката лига]] била ослабена и му била потребна неговата интервенција. По неговото враќање, Венецијанците одлучиле да испратат војници против отоманскиот напредок. Скендербег собрал 13.400 војници, меѓу кои имало и многу Венецијанци, за да изврши напад врз османлискиот осамен логор, кој ја презел командата откако Мехмед ја напуштил Албанија по изградбата на [[Елбасан]]. Скендербег ја разделил својата војска на три дела и ги опколил осамените [[Османлии]]. Балабан бил убиен за време на борбите, а османлиските сили останале без командант и била опкружена. Потоа албанско-венецијанските сили ја опколиле раката со убивање на преостанатите османлиски сили пред да можат да побегнат по патот за Дебар. Победата била силно прифатена од Албанците и од Италијанците. Ова не го означило крајот на војната, но веднаш штом [[Скандерег]] презел некои напади врз Елбасан, тој бил повикан од [[Венеција]], па не можел да ја преземе тврдината поради недостаток на артилерија. Самата Венеција била во конфликт со своите италијански соседи, што довело да Мехмед да започне уште еден поход против [[Албанци]]те. Ова резултирало со уште една [[Опсада на Кроја (1467)|опсада на Кроја]]. == Позадина== [[File:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|thumb|left|250x250px|[[Мехмед II]]]] [[File:Gjergj Kastrioti.jpg|thumb|right|250x250px|[[Скендербег]]]] [[Скендербег]] бил отомански [[санџакбег]], кој се преселил од одметнал од царството и обединил неколку албански принцови формирајќи ја Лешката лига. Од Кроја, [[Кројска тврдина|негова главна тврдина]], ја предводел лигата во отоманско-албанските војни. По поразот на [[Османлии]]те во неколкуте битки, тој се здружил со западните христијански држави и водачи, особено со [[Алфонсо V Арагонски]] и со [[Папска Држава|Папската Држава]]. На [[14 август]] [[1464]] година починал [[Папа Пиј II|папата Пиј II]], еден од главните добродетели на [[Скендербег]], и неговите планови за крстоносна војна против [[Отоманското Царство]] се распаднале<ref name="Schmitt363">{{harvnb|Schmitt|2009|p=363}}</ref>. Сојузите и ветувањата за помош од големите христијански сили биле откажани, со исклучок на [[Кралство Унгарија]] на чело со [[Матија Корвин]] и [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]<ref name=Frasheri417>{{harvnb|Frashëri|2002|p=417}}</ref>. Султанот [[Мехмед II]] откако разбрал за настаните, се обидел да ја искористи ситуацијата. На тој начин се обидел да потпише мировен договор со Унгарија и Венеција, за да неговите сили би можеле да се фокусираат на Албанија, за да добие база за идните кампањи на [[Апенински Полуостров|Апенинскиот Полуостров]]. Меѓутоа, неговите напори биле неуспешни бидејќи ниту Венеција ниту Унгарија не го прифатиле неговиот предлог договор. Мехмед ги чувал своите војски на [[Балкан]]от, распоредени во близина на [[Јајце (град)|Јајце]] во [[Босна]], во [[Охрид]] и во [[Мореја]]<ref name=Frasheri417/>. [[Скендербег]] на [[6 септември]] [[1464]] година извршил упад на отоманските територии во близина на [[Охрид]] со помош на венецијанските сили, на чело со [[кондотиер]]от Антонио да Козенца. Заедно [[Битка кај Охрид (1464)|тие ги поразиле]] османлиските сили на Шерем-бег кај [[Охрид]] на 14 или 15 септември<ref>{{harvnb|Frashëri|2002|p=418}}</ref><ref name="Schmitt359">{{harvnb|Schmitt|2009|p=359}}</ref>. Венецијанскиот сенат ги информирал [[Унгарци]]те за заедничкиот албанско-венецијански успех на 29 септември. Мехмед, гледајќи ја слабоста на својата граница, го назначил [[Балабан Бадера]] за командант, заменувајќи го Шеремет. Балабан бил [[Албанец]] по раѓање кој бил инкорпориран во отоманската војска преку [[девширме]] и бил санџабег на [[Охридски санџак|Охридскиот санџак]] во [[1464]] и [[1465]] година. Во меѓувреме, [[Папа Павле II|папата Павле II]] започнал да го планира сопствениот крстоносен поход, но со средства различни од неговиот претходник. Тој планирал да ги привлече големите европски држави да помогнат во финансирањето на крстоносните војни, додека Венеција, Унгарија и Албанија би ги воделе борбите<ref name="Frasheri419">{{harvnb|Frashëri|2002|p=419}}</ref> . Тој, исто така, сакал да им помогне на Албанците колку што е можно повеќе и побарал од [[Кралство Неапол]] да го снабди со [[Скендербег]] со потребните сили. Венеција започналљ да размислува за мир со [[Османлии]]те, бидејќи нејзините ресурси значително се намалиле, додека Унгарија започнала дефанзивна стратегија. Но притисокот од папата и Скендербег ги принудило да ги прекинат своите напори<ref name="Frasheri420">{{harvnb|Frashëri|2002|p=420}}</ref>. Отоманската-албанската војна продолжила до [[1465]] година со битките на Балабан Бадера кај [[Битка кај Вајкал|Вајкал]], [[Битка кај Мечад|Мечад]], повторно Вајкал и [[Кампања на Балабан Бадера (1465)|Кашари]]. Во меѓувреме, Мехмед продолжил да преговара за мир со Унгарија и Венеција. Скендербег се нашол изолиран за време на овие преговори. Понатаму, [[Фердинанд I Неаполски]] не ги испратил ветените сили, а венецијанските сили под Симаросто ја напуштиле Албанија<ref name="Frasheri421">{{harvnb|Frashëri|2002|p=421}}</ref><ref name="Schmitt361">{{harvnb|Schmitt|2009|p=361}}</ref>. Во есента [[1465]] година, отоманските сили заминале од Мореја и Босна, со цел да ги забрзаат мировните преговори. Венеција, сепак, го одбила мирот, а [[Скендербег]] верувал дека ќе започне нова албанско-венецијанска кампања. Венеција била во процес на испраќање на своите [[проведитори]]во Албанија. Тие, исто така, испратиле и четири топови и десет барели барут. Во текот на април, гласините започнале да се шират дека Османлиите се подготвуват да маршираат кон Албанија. До [[18 април]] [[1466]] година, Венеција добила сознанија дека Османлиите тргнале кон Албанија<ref name="Frasheri422">{{harvnb|Frashëri|2002|p=422}}</ref>. == Кампања == [[File:Albania mid XVth century AD.png|thumb|right|Главните албански градови во текот на XV век, вклучувајќи ги населбите во соседните региони|350px]] Откако пристигнале вестите за османлискиот пристап, Венеција испратила засилување до нејзините градови долж Албанија, а во [[Драч]] веќе имало 3.000 војници. Тврдина [[Розафа]] била исто така засилена по совет на Скендербег и ѕидовите биле повторно изградени. На [[19 април]] [[1466]] година, се проширила вест дека султанот требало да маршира кон [[Валона]] со армија од 100.000 војници<ref name="Frasheri423"/>, иако [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]] објавија дека бројот е 30.000<ref name="Babinger252">{{harvnb|Babinger|1978|p=252}}</ref>. Отоманските сили биле подготвени да влезат во [[Кралство Неапол]] поради кое го притискале на Фердинанд да формира сојуз со Мехмед<ref name="Schmit365">{{harvnb|Schmitt|2009|p=365}}</ref>. Сепак ситуацијата не била целосно јасна на [[Балкан]]от, бидејќи се сметало дека Османлиите би можеле да маршираат во исто време кон [[Босна]], [[Србија]], [[Далмација]], [[Негропонте]] или [[Албанија]]<ref name="Frasheri423"/>. Сепак, до почетокот на мај, станало јасно дека [[Османлии]]те ќе ја нападнат [[Албанија]] поради пристапот на војниците на Мехмед кон Албанија по завршувањето на своите кампањи во Влашка, Караман и Мореја. Ниту една од ветените засилувања од Неапол и Венеција не пристигнала, а Скендербег бил оставен да се бори со османлиските сили само со војници на лигата<ref name="Frasheri423">{{harvnb|Frashëri|2002|p=423}}</ref>. ===Отоманската активност во Албанија=== Новини пристигнале од источна Албанија дека Отоманците започнале масакри во областа. Папата бил вознемирен од ова и ги повикал христијанските кнезови на [[Европа]] да му помогнат на Скендербег<ref name="Frasheri423"/>. Набргу потоа, силите на Мехмед навлегле во Албанија. За разлика од неговиот татко [[Мурад II]], Мехмед сметал дека единствениот начин на кој Албанија би можел да биде освоен би бил преку изолирање на Кроја, главната албанска тврдина, со намалување на работната сила, снабдувањето и политичката и морална поддршка на Скендербег. Потоа, Кроја требало според планот да биде ставена под опсада. Отоманската кампања започнала со насочување на силите во две насоки: една низ долината на реката [[Шкумба]], а друга преку долината на реката [[Црн Дрим]]. И двете османлиски сили вршеле терори во пограничните региони, десно и лево од двете долини, напаѓајќи ги населените области и ги опожарувале на населението места кои пружеле отпор. Така, населението одлучило да побегне кон побезбедни области<ref name="Frasheri424">{{harvnb|Frashëri|2002|p=424}}</ref>. Скендербег не очекувал таква кампања и неговата војска не била подготвена да го запре напредокот. Според еден акт од [[Монополи]] во [[Апулија]], армија од 300.000 војници (бројка за која се смета дека е претерана) влегла во Албанија, масакрирала 14.000 луѓе и отпустошилан многу населени места, додека Скендербег се подготвувал да побегне во [[Италија]]. Сепак, Скендербег останал во Албанија, но тој испратил дванаесет бродови со многу жители на Кроја во Италија како бегалци. Со нив, ја испратил својата жена, [[Доника Кастриот]], и неговиот син, [[Јован II Кастриот]]. Тие се упатиле кон [[Монте Сант Анџело]], замок доделен на Скендербег по неговите кампањи за враќање на владеењето на Фердинанд. Пристигнувањето на албанските бегалци уште повеќе го вознемирило на папата бидејќи многу Италијанци верувале дека откако Албанија веќе е освоена, Мехмед се подготвува да маршира во Италија<ref name="Frasheri425">{{harvnb|Frashëri|2002|p=425}}</ref><ref name="Freely110"/>. Вести исто така стигнале и до [[Рим]], според кои Лешката лига сè уште не била поразена и дека Кроја не е освоена<ref name="Frasheri426">{{harvnb|Frashëri|2002|p=426}}</ref>. Лешката лига започнала масовна борба против османлиските сили и фронтот бил проширен низ цела [[Албанија]]<ref name="Frasheri426"/>. Скендербег се повлекол во планините околу [[Скадар]], каде што собирал мажи за да ја ослободи Кроја<ref name="Schmitt374">{{harvnb|Schmitt|2009|p=374}}</ref>. На [[Акинџија|аканџиите]], Мехмед им дозволил да вршат напади во земјата, одлука која, според ученикот Мехмед Нешриу, била чин на репресија поради честите напади на Скендербег во [[Македонија]] во [[1464]] година, со што ја прекинал опсадата на Јајце. Сепак, [[Идрис Бидлиси]] смета дека кампањата на Мехмед била како одговор на кршењето на прекинот на огнот во [[1463]] година, кога Скендербег дознал дека крстоносците против Османлиите што ги организирал Пиј II биле подготвени да тргнат од Анкона<ref name="Frasheri427">{{harvnb|Frashëri|2002|p=427}}</ref>. Самиот отпор бил опишан од Турсун-бег: „''Албанците се здобија со контрола над планинските врвови и долини, каде што имаа куле (тврдини), кои беа срушени кога беа освоени; оние внатре, особено младите мажи и жени, беа продадени во ропство за 3.000-4.000 акчиња''“. [[Михаил Критовул]], грчки историчар за султанот, исто така го опишал отпорот и неговите последици. Албанците побегнале кон планинските врвови<ref name="Frasheri428">{{harvnb|Frashëri|2002|p=428}}</ref><ref name="Freely109"/>, а кога османлиска пешадија се искачила на височините, ги заробила на Албанците. Многу Албанци скокале од карпите за да побегнат од масакрот<ref name="Frasheri428"/><ref name="Freely109">{{harvnb|Freely|2009|p=109}}</ref><ref>{{harvnb|Hodgkinson|1999|pp=209–210}}</ref>. Тогаш војниците заробиле многу луѓе како робови, а исто така земале нешто кое имало вредност<ref name="Frasheri429">{{harvnb|Frashëri|2002|p=429}}</ref><ref name="Hodgkinson210">{{harvnb|Hodgkinson|1999|p=210}}</ref>. ===Опсада=== [[File:Muzeum Skanderbega w Kruji 2.jpg|thumb|right|250px|[[Кројска тврдина]]]] Првата фаза од отоманската кампања за изолирање на Кроја траела два месеци<ref name="Frasheri429"/>. Според [[Марин Барлети]], главниот биограф на Скендербег, Скендербег ги ставил 4,400 војници под [[Тануш Топија]] како бранители на тврдината<ref name="Noli330">{{harvnb|Noli|1947|p=330}}</ref>. Оваа сила вклучувала 1.000 венецијанска пешадија на чесло со Балдасаре Пердучи<ref name="Babinger252"/> и 200 неаполски стрелци<ref name="Schmitt372">{{harvnb|Schmitt|2009|p=372}}</ref>. Скендербег ги отстранил своите луѓе од тврдината Кроја на начин сличен на првата опсада. Мехмед тргнал во Албанија со [[Балабан Бадера]] под негова команда<ref name="Frasheri430"/>. Тој понудил награди за гарнизонот ако се предаде, но гарнизонот одговорил со бомбардирање на османлиските позиции<ref name="Franco343">{{harvnb|Franco|1539|p=343}}</ref>. [[Османлии]]те потоа започнале да ја бомбардираат тврдината, но тоа немало голем ефект<ref name="Freely110">{{harvnb|Freely|2009|p=110}}</ref><ref name="Frasheri430">{{harvnb|Frashëri|2002|p=430}}</ref><ref name="Karaiskaj">{{harvnb|Karaiskaj|1981|p=}}</ref>. Според документарните извори, опсадата започнала во средината на јуни, еден месец откако Мехмед ја започнал својата кампања. Кампањата на Мехмед го ставила на Скендербег под голем притисок, додека вториот допрва требало да добие финансиска помош од странство<ref name="Frasheri431"/>. На почетокот на јули, Скендербег го испратил Павле Ангел во Венеција. На [[7 јули]] тој ги информираше Венецијанците дека Лешката лига продолжува со војните и дека Кроја не е освоена од Османлиите, спротивно на гласините кои кружеле во регионот. На тој начин побарал пристигнување на ветените венецијански сили кога потпишале договор за сојуз на [[20 август]] [[1463]] година и ветениот придонес на 3.000 дукати<ref name="Frasheri431">{{harvnb|Frashëri|2002|p=431}}</ref>. Венецијанците одговориле дека веќе се наоѓаат во доволно тешка ситуација поради заканата од [[Отоманското Царство]] во [[Далмација]] и [[Егејско Море]], каде што поседувале територии. Тие, исто така, одговориле дека имаат тешкотии да регрутираат нови војници поради финансиски проблеми и дека би можеле да испратат само 1.000 дукати на своите проводници во Албанија. И покрај овие тешкотии, Скендербег и неговите луѓе продолжиле да се борат<ref name="Frasheri431"/>. По дознавањето дека Кроја не била освоена, Мехмед оставил 18.000 коњаници и 5.000 пешадија под Балабан и во јуни 1466 година се повлекол со својата престолнина<ref name="Setton279"/><ref>{{harvnb|Franco|1539|pp=343–344}}</ref>. Тој се повлекол по опсадата на Драч<ref name="Babinger252"/><ref name="Setton279">{{harvnb|Setton|1978|p=279}}</ref>. Кога Мехмед се повлекол од Албанија, го соборил [[Доротеј (охридски архиепископ)|охридскиот архиепископ Доротеј]] и наредил да бидат депортирани охридскиот архиепископ Доротеј, заедно со многу охридски клерици и болјари во Истанбул најверојатно поради нивното антиосманлиско дејствување за време на востанието на Скендербег<ref>{{наведена книга| last1 = Шукарова | first1 = Анета |last2= Панов |first2= Митко Б. |last3= Ѓорѓиев |first3= Драги |last4= Битовски |first4= Крсте |last5= Катарџиев |first5= Иван |last6= Стојчев |first6= Ванче |last7= Велјановски |first7= Новица |last8= Чепреганов |first8= Тодор | title = Историја на македонскиот народ | publisher = Институт за национална историја | year = 2008 | isbn = 9789989159237 |page= 141 }}</ref> ===Изградба на тврдина Елбасан=== [[File:Elbasan Castle 1.JPG|thumb|right|250px|[[Елбасанска тврдина]]]] И покрај неговата неспособност да ја освои [[Кроја]], Мехмед одлучил дека отоманското присуство нема да замине од Албанија. Тој организирал тим во источна Албанија за да ги ослабне домените на Скендербег. Новите османлиски територии биле ставени под управа на [[Дебарски санџак|Дебарскиот санџак]]. Тој, исто така, одлучил да изгради моќна тврдина во централна Албанија за да се спротивстави позицијата на Кроја и да формира база за понатамошни османлиски кампањи. [[Елбасанска тврдина|Тврдината]] била наречена се вика [[Елбасан]]. Според отоманскиот хроничар Кемал Пашазаде, султанот поставил неколку стотици мажи за патролирање на областа и за одбрана на тврдината. Основите биле изградени на полето наречено Џунди, кое се наоѓало во долината на реката [[Шкумба]], каде што географските услови биле сметани за поволни. Бидејќи ресурсите биле собрани и складирани однапред, Елбасан бил изграден за кратко време (еден месец<ref name="Noli331">{{harvnb|Noli|1947|p=331}}</ref>), а [[Франц Бабингер]] смета дека работата започнала во јули<ref name="Frasheri433">{{harvnb|Frashëri|2002|p=433}}</ref>. Критобул, кој го придружувал Мехмед во оваа кампања, опишува дека мажите стационирани во Елбасан постојано ги малтретирале Албанците. Поради неговото лично водство, Мехмед можел да го види завршувањето на конструкцијата пред да заврши летото. Исто така, биле поставени 400 војници во тврдината, заедно со топови и катапулти, а тврдината била под команда на [[Балабан Бадера]]<ref>{{harvnb|Frashëri|2002|pp=433–434}}</ref><ref name="Hodgkinson212">{{harvnb|Hodgkinson|1999|p=212}}</ref>. Важноста на тврдината за султанот Мехмед била од големо значење. Ова дополнително е опишано со пораката што Мехмед му ја дал на својот син, идниот [[Бајазид II]], опишувајќи како ја уништил земјата и во нејзиниот центар изградил моќна тврдина. По излегувањето од Албанија, Марин Барлети вели дека Мехмед поминал низ Дебар и масакрирал 8.000 луѓе, бројка близу до бројот што го дал отоманскиот хроничар Оруџ бен Адил од 7.500 луѓе<ref name="Frasheri437">{{harvnb|Frashëri|2002|p=437}}</ref>. Важноста на тврдината била дополнително потенцирана од нејзината позиција на античката [[Вија Егнација]] и нејзината централна позиција во долината на река Шкумба, од каде што [[Османлии]]те можеле да патуваат до брегот. [[Елбасан]]ската тврдина била опасност не само на Албанците, туку и на Венецијанците, бидејќи била оддалечена на само 48 километри од [[Драч]]<ref name="Frasheri437"/><ref name="Hodgkinson211">{{harvnb|Hodgkinson|1999|p=211}}</ref>. На [[16 август]], времето кога тврдината на Елбасан била завршена, Венеција ги повикала своите извршители во Албанија да соработуваат со италијанските и со родните сили во нивната предложена опсада на Елбасан. Меѓутоа, венецијанската вера во Скендербег започнала да се намалува, бидејќи султанот презел многу поагресивен пристап во односите со Венеција. Бидејќи сенатот сè уште не ја предал својата ветена помош, Скендербег го испратил својот син Јован во Венеција<ref name="Frasheri438">{{harvnb|Frashëri|2002|p=438}}</ref><ref name="Schmitt391">{{harvnb|Schmitt|2009|p=391}}</ref>, кој се вратил од Венеција со празни раце. Ова го принудило на Скендербег да побара помош од [[Рим]] и [[Неапол]]<ref>{{harvnb|Frashëri|2002|pp=438–439}}</ref>. == Скендербег во Рим== [[File:Scanderbeg.jpg|thumb|right|250px|Портрет од Скендербег над влезот во палатата каде што престојувал во Рим]] Во текот на октомври [[1466]] година, [[Скендербег]] отпатувал за [[Италија]] за да постигне договор со Фердинанд Неаполски и папата Павле II во врска со одредбите, кои тие би сакале да ги обезбедат. Како резултат на меѓу-италијанското соперништво, можноста за нова крстоносна војна била намалена. Бидејќи Павле бил од [[Венеција]], Фердинанд исто така бил загрижен дека неговите интереси би можеле да бидат спречени од страна на папата и на крајот тој не сакал да испрати никакви ресурси на Скендербег сè додека не се решат несогласувањата со соседите<ref name="Frasheri440">{{harvnb|Frashëri|2002|p=440}}</ref>. Така, Скендербег заминал од Неапол без дефинитивен договор за помош. Венеција го понудила истото и Скендербег отишол кај Павле, откако тој објавил дека христијанската лига подигнала 100.000 дукати за планираната крстоносна војна. Скендербег стигнал до [[Рим]] на [[12 декември]] [[1466]] година, каде што бил поздравен од кардиналите и нивните семејства. Овде тие го опишале Скендербег како сиромашен старец<ref name="Frasheri441">{{harvnb|Frashëri|2002|p=441}}</ref><ref name="Schmitt393">{{harvnb|Schmitt|2009|p=393}}</ref>, облечен како обичен војник<ref name="Noli331"/><ref name="Hodgkinson215">{{harvnb|Hodgkinsom|1999|p=215}}</ref>. На Скендербег му бил понуден престој во [[Палацо Венеција]], но тој ова го одбил и наместо тоа сакал да остане во куќата на друг Албанец која денес е позната под името [[Палацо Скандербег]]. Тој бил поздравен од италијанските амбасадори од различни држави кои ја понудиле својата помош<ref name="Frasheri442">{{harvnb|Frashëri|2002|p=442}}</ref>, како и од неколку епископи<ref name="Noli332">{{harvnb|Noli|1947|p=332}}</ref>. Сепак, Павле бил сѐ уште претпазлив во давањето на помош од Скендербег, бидејќи сметал дека неаполската закана е помоќна од Отоманската. За разлика од неговите претходници, Павле никогаш не се обидел да формира крстоносна војна против [[Османлии]]те и наместо тоа, тој ја претпочитал употребата на методи за [[пацификација]]. Сепак, Скендербег продолжил со својот престој во Рим, надевајќи се дека Павле ќе одвои дел од неговите средства (од околу 500.000 дукати) за Албанија<ref name="Frasheri445">{{harvnb|Frashëri|2002|p=445}}</ref>. Павле тврдел дека Скендербег одбил да соработува со него од Венеција. Така, Скандербег бил испратен во сенатот во Венеција за да преговара<ref name="Frasheri446">{{harvnb|Frashëri|2002|p=446}}</ref><ref name="Freely111">{{harvnb|Freely|2009|p=111}}</ref>. Во текот на последните седмици од годината во Албанија, животот станал многу потежок за населението по уништувањето на културите и селата<ref name="Frasheri446"/>. До [[22 ноември]], дошле вести од Венеција за кампањите на Синан-бег против Албанска Венеција<ref name="Schmitt382">{{harvnb|Schmitt|2009|p=382}}</ref>, со цел да се притисне Република Венеција да прифати мир или прекин на огнот. Обидот да се предомислат на Венецијанците не успеал и кампањата била откажана. Ова имало негативен ефект за Османлиите, бидејќи [[Лек Дукаѓини]], сојузник на Скендербег во северна Албанија, одлучил да се бори без одобрение на Скендербег против Османлиите<ref name="Frasheri446"/>. Во [[Рим]], папата продолжил да го држи Скендербег и му дал само 300 дукати за да го поддржи својот престој во [[Рим]]<ref name="Freely111"/>. На Бадник, Павле го поканил Скендербег на церемонија во која бил награден со меч и шлем<ref name="Schmitt395">{{harvnb|Schmitt|2009|p=395}}</ref>, нарекувајќи го ''Александар, цар на Епир''. До [[7 јануари]] [[1467]] година била свикана [[консисторија]] каде што биле присутни Скендербег и папата. Според кардиналот Франциско Гонзага, апелот на папата за финансирање на Скендербег со само 5.000 дукати бил слушнат и кога кардиналите одговориле дека фондот е минимален, Павле објаснил дека ќе испрати повеќе откако Италија ќе биде смирена од меѓусебни напади<ref name="Freely111"/>. Одлуката на Павле довела до жестока расправа за иднината на Италија, која ја оставил судбината на Албанија во исчекување<ref name="Schmitt395"/><ref name="Frasheri447">{{harvnb|Frashëri|2002|p=447}}</ref>. Втората консисторија била свикана на 12 јануари, но не резултирала со ништо поволно за Скендербег<ref name="Frasheri448">{{harvnb|Frashëri|2002|p=448}}</ref>. Ставот на Скендербег за ситуацијата се влошила со пристигнувањето на вестите од Албанија, кои сметале дека неговото во Италија станало повеќе ирационално. Неговиот песимизам се зголемил откако дознал дека Венеција го притискала на Павле да ја одбие помошта на Скендербег, бидејќи сакала да стави крај на војната. Во првите денови од февруари, од Дубровник пристигнале вести дека кампањата е близу до својот крај и дека ако неопходните активности не бидат доведени до забрзување, Албанија ќе падне заедно со териториите на Венеција<ref name="Frasheri448"/>. Барањата на Скендербег за соодветна помош постојано биле отфрлувани врз основа на тоа дека мирот во [[Италија]] морал да се обезбеди најпрвин и наместо тоа, Павле му наредил на Фердинанд да му додели на Скендербег данок. Скендербег ја изгубил сета надеж и одлучил да се врати во Албанија пред исчекување на молбите упатени од неколку кардинали кои го убедувале да остане, нудејќи му помош од своите џебови и надевајќи се да го убедат Павле. Третата консисторија била свикана на [[13 февруари]] [[1467]] година, која, како и другите две, не довела до ништо во врска со помошта за Скендербег. Скендербег го започнал неговото заминување од [[Рим]]. Павле се сретнал со Скендербег и му дал овластување да повлече 7.500 дукати<ref name="Frasheri449">{{harvnb|Frashëri|2002|p=449}}</ref><ref name="Schmitt396">{{harvnb|Schmitt|2009|p=396}}</ref>. Меѓутоа, оваа сума не била собрана, па Павле му понудил на Скендербег 2 300 дукати. Скендербег заминал од Рим на [[14 февруари]], а наскоро добил вести од Албанија дека војната се приближув кон својот крај и дека требало да се врати. Сепак, османлиските сили испратени за дефинитивно да ја поразат Лешката Лига биле поразени<ref name="Frasheri450">{{harvnb|Frashëri|2002|p=450}}</ref>. Скендербег се сретнал со [[Џосафат Барбаро]] во [[Скадар]], каде што собрал помош од венецијански благородници<ref name="Franco344">{{harvnb|Franco|1539|p=344}}</ref><ref name="Hodgkinson216">{{harvnb|Hodgkinson|1999|p=216}}</ref><ref name="Schmitt399">{{harvnb|Schmitt|2009|p=399}}</ref>. == Последни битки == Поразот на османлиските сили покажало дека Лешката лига не била целосно поразена<ref name="Frasheri450"/>. Ова му овозможило на Скендербег да го посети Фердинанд пред да замине од Италија, но добил само 1.000 дукати и 500 дукати за поддршка на муницијата на Кроја. Додека Скендербег бил кај него, Фердинанд го примил амбасадорот на Мехмед кој понудил мир, сигнализирајќи дека Османлиите немале агресивни намери кон [[Неапол]]. Фердинанд го прифатил предлогот и Скендербег го започнал своето враќање во Албанија<ref name="Frasheri451">{{harvnb|Frashëri|2002|p=451}}</ref>. Балабан продолжил да ја зајакнува опсадата против Кроја. По враќањето во Албанија, политичката ситуација започнала да се менува. Некогаш далечните албански благородници, меѓу нив Дукаѓини, биле убедени во нивниот претстоен пораз и се здружиле со Скендербег. Во меѓувреме, Венеција ги прекинала своите обиди да преговара за мир со Мехмед и ја прифатиле соработката со Скендербег. Скендербег се состанал со Дукаѓини и со други северноалбански благородници во [[Леска (Албанија)|Леска]] каде што собрал војска за напад врз силите на Балабан<ref name="Frasheri453">{{harvnb|Frashëri|2002|p=453}}</ref>. Заедно со 400 коњаници на Дукаѓини и голем број пешадија, 600 силно вооружени италијански војници и 4.000 месни жители, командантот на Скендербег наредил на 13.400 војници да ја ослободат Кроја. Меѓу оние што му се придружиле на Скендербег бил Николо Монета, господар на Скадар и богат венецијански патрицијан<ref name="Schmitt399"/>. Логорот на Балабан се наоѓал на ридовите југозападно од Кроја. Остатокот од неговата војска била околу Кроја. Скендербег и неговите сојузници марширале по долината на реката [[Матија (река)|Матија]]<ref name="Schmitt400">{{harvnb|Schmitt|2009|p=400}}</ref>. На командантите на Скендербег им биле доделени различни групи за напад врз главниот отомански камп: под команда на Дукаѓини, северните албански сили биле под команда на Монета, а најверодостојните сили на Скендербег биле под негова команда, додека гарнизонот на Кроја продолжувал да ја брани тврдината. Силите на Монета и Дукаѓини, според планот требало да ги нападнат намалените сили од север, а силите на Скендербег требало да нападнат јужно од Кроја, истовремено блокирајќи ги можните османлиски засилувања од исток<ref name="Frasheri454"/>. Скандербег првпат ја нападнал чуварската сила што ја напуштил Балабан и тој се здобил со контрола на оваа стратешка точка<ref name="Karaiskaj"/>. Потоа, Скендербег успеал да ги победи османлиските сили на братот на Балабан, Џонуз, и го заробил него и неговиот син<ref name="Karaiskaj"/><ref name="Noli333">{{harvnb|Noli|1947|p=333}}</ref>. Четири дена подоцна, бил организиран напад од Скендербег и силите од Кроја за време на кој силите на Балабан се повлекле, а самиот тој бил убиен во судирите што ги предизвикал Ѓерѓ Леши<ref name="Frasheri454">{{harvnb|Frashëri|2002|p=454}}</ref><ref name="Franco345">{{harvnb|Franco|1539|p=345}}</ref>. Со смртта на Балабан, отоманските сили биле опколени и според Бернандино де Жералдини, неаполитски функционер, 10.000 војници останале во огнениот логор. Оние кои биле опколени, побарале слободно да заминат на отоманската територија, нудејќи им на сите Албанци да им предадат сè што имало во логорот. Скендербег бил подготвен да прифати, но многубројните благородници го одбиле тоа<ref name="Frasheri455">{{harvnb|Frashëri|2002|p=455}}</ref>. Меѓу нив бил и Дукаѓини, кој сакал да го нападне и уништи турскиот камп. Деметрио Франко го опишал предлогот на Дукаѓини со албанскиот збор ''Embetha'', кој во современиот албански значи „''По нив''“<ref name="Frasheri456">{{harvnb|Frashëri|2002|p=456}}</ref><ref name="Franco346">{{harvnb|Franco|1539|p=346}}</ref><ref name="Hodgkinson217">{{harvnb|Hodgkinson|1999|p=217}}</ref>. Така, Албанците започнале да ја уништуваат опкружената војска пред Османлиите да го намалат тесниот пат преку своите противници и да побегнат низ Дебар<ref name="Noli334">{{harvnb|Noli|1947|p=334}}</ref>. На [[23 април]] [[1467]] година, Скендербег влегол во Кроја<ref name="Frasheri455"/>. Во меѓувреме, Венецијанците го искористиле отсуството на Мехмед во Албанија и испратиле своја флота во [[Егејско Море]], окупирајќи ги островите Имброс и Лемнос. Победата била добро прифатена меѓу Албанците, а регрутите на Скендербег се зголемиле според документацијата на Џераладини. Скендербег бил во неговиот логор со 16.000 војници и секој ден неговиот логор растел со млади војници<ref name="Frasheri456"/>. Победата била добро прифатена и во Италија, со надеж за нови такви вести. Но, и покрај османлиската загуба, победата не сигнализирала крај на војната<ref name="Frasheri456"/>. Силите на Скендербег биле обновени со војници од север и со венециски баталјони. Ситуацијата и понатаму останала критична поради економските тешкотии што ги претрпиле за време на опсадата. Единствената очекуваност на Скендербег била помошта од Италија, но италијанските држави не испратиле никаква финансиска помош. Унгарија продолжила со својата одбранбена војна и единствениот сојузник на Скендербег останал Венеција. Дури и Венеција станала скептична за продолжување на војната, па Венеција ја известила Унгарија дека Мехмед понудил мир и дека била подготвена да го прифати. Унгарија, исто така, се одлучила за мир, но Мехмед барал мир само со Венеција, со цел да го изолира Скендербег и со тоа не бил потпишан мирот. Скендербег и Венеција постојано започнале да се грижат за отоманскиот гарнизон во [[Елбасан]]. Скендербег започнал некои напади врз тврдината откако бил повикан од Венеција, но не успеал да ја освои поради недостаток на артилерија<ref name="Frasheri457">{{harvnb|Frashëri|2002|p=457}}</ref>. Според Критобул, Мехмед бил вознемирен откако дознал за османлискиот пораз и започнал да се подготвува за нова кампања<ref name="Noli335">{{harvnb|Noli|1947|p=335}}</ref><ref name="Schmitt402"/>. Самата Венеција била во конфликт со своите италијански соседи, кои останале претпазливи од нејзиното растечко влијание на Балканот. Поради западните сили кои војувале меѓусебно, патот кон Албанија на Мехмед му бил отворен. Мехмед на тој начин решил да испрати сила за крајно да ја потчини Албанија, што резултирало со нова [[Опсада на Кроја (1467)|опсада на Круја]]<ref name="Schmitt402">{{harvnb|Schmitt|2009|p=402}}</ref>. == Наводи == {{наводи|4}} {{DEFAULTSORT:Кроја,2}} [[Категорија:Скендербег]] [[Категорија:Судири во 15 век]] [[Категорија:Албанија во 15 век]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство]] [[Категорија:Опсади на Отоманското Царство]] [[Категорија:Битки на Албанија]] [[Категорија:Битки на Венецијанската Република]] [[Категорија:Европа во 1466 година]] [[Категорија:Битки на Мехмед II]] pbt6c87ubshsj98pwz3yn5cmx9bjg2p 0 205553 5601244 5511228 2026-07-27T23:46:44Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Чјин Ши Хуанг]] 5601244 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чјин Ши Хуанг]] fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq 0 376387 5601254 5585120 2026-07-28T00:22:04Z Rose Sparkle 91548 поправка на правопис 5601254 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Taxobox | name = Кит убиец<ref name=MSW3>{{MSW3 Cetacea|id=14300074}}</ref> | status = dd | status_system = iucn3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Taylor, B.L., Baird, R., Barlow, J., Dawson, S.M., Ford, J., Mead, J.G., Notarbartolo di Sciara, G., Wade, P. & Pitman, R.L.|year=2008|id=15421|title=Orcinus Orca|downloaded=2009-01-01}}</ref> | image = Killerwhales jumping.jpg | image_alt = | image_caption = Transient killer whales near [[Unimak Island]], eastern Aleutian Islands, Alaska | image2= Killer whale.ogg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Cetacea]] | subordo = [[Odontoceti]] | familia = [[Delphinidae]] | genus = '''''Orcinus''''' | species = '''''O. orca''''' | binomial = ''Orcinus orca'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | synonyms = ''Orca gladiator'' | range_map = Cypron-Range Orcinus orca.svg | range_map_alt = A world map shows killer whales are found throughout every ocean, except parts of the Arctic. They are also absent from the Black and Baltic Seas. | range_map_caption = ''Orcinus orca'' range (in blue)}} '''Кит убиец''' ({{науч|Orcinus orca}}) или '''орка''' — забест кит што припаѓа на семејството окенаски делфини. Китотовите убијци се среќаваат во сите океани, од ледените региони на Арктик и Антарктик до тропските мориња. Китовите убијци се видови со разновидна исхрана, иако некои поединечни видови често се специјализираат во одредена врста на пленови. Некои се исхрануваат исклучиво со риба, додека другите ловат морски цицачи како што се морски лавови, фоки, моржови па дури и големи китови. Китовите убијци се гледаат како врвни [[грабливост|грабливци]], изземајќи ги природните. Китовите убијци се високо социјализирани, некои видови се составени од мајински семејни групи коишто се најстабилни од сите животински видови. Нивната софистицирана техника на ловење и вокално држење, коишто се често специфични за посебни групи низ генерациите, опишани како манифестирање на култура. Меѓународниот сојуз за заштита на природата моментално пристапува на статусот за зачувување на орките како недостаток на податоци, поради веројтноста дека една или повеќе типови на китови убијци се одделни видови. Некои локални видови се сметаат како загрозени или во опасност поради осирумашуање на пленот, загубата на живеалишта, загадување ( со ПХБ), фаќање за паркови со морски цицачи и конфликти со роболовот. Кон крајот на 2005 година китот убиец познат како јужен кит убиец беше ставен на списокот на загрозени видови. Дивите китови убијци не се сметаат за закана за човекот, иако имало случаи пленикот да биде убие или повреди некои од нивните скротители во морските паркови. Китовите убијци се појавуваат често во митологиите на домородни култури. Во западните култури, има репутација на бестрашен грабливец. == Таксономија и еволуција == ''Orcinus orca'' е единствениот признает вид од родот ''Orcinus'', еден од многуте животински видови оригинално опшан од Linnaeus во 1758 во ''Systema Naturae''. Конрад Гешнер ја напиша првата научна дескрипција за китот убиец во неговата Fish book од 1558, заснована на испитување на мртово заробено животно во Заливот Грифсвалд којшто привлече големолокално внимание. Китот убиец е еден од 35 видови во семејството на окенаски [[делфини]], кои првпат се појавиле пред 11 милиони години. Веројатно лозата на китот убиец подоцна се одделила. Иако има морфолошки сличности со пилот китовите и китовите пигмејци убијци, нивен најблизок род е Ирвади делфинот. == Познати имиња == Научници од англиско говорно подрачје најчесто го користат изразот кит убиец исто така терминиот орка е во зголемена употреба. Адвокатите потенцираат дека китот убиец има долга историја. Всушност, родот наречен ''Orcinu'' значи припадност на кралство на мртвите, или припадност на Оркус. Античките Римјани оригинално ја употребуваат орка ( множина оркае) за овие животни, можно е позајмување од грчкиот збор ὄρυξ кој се однесува на видовите китови ( помеѓу другите работи ). Уште од 1960, орка најбрзо доби популарност, и двете имиња сега се користат. Терминот орка се преферира од некои за да се избегне негативната конотација на убиец и поради тоа што видовите поблиску се поврзуваат со делфините отколку со китовите. Понекогаш се именуваат како ''[[blackfish]]'', име што се користи за некои видови на китови исто така. ''Grampus'' е поранешното име за овие видови, но сега не се употребува Ова значење на грампус не треба да се меша со подорт Грампус, чијшто член е ''Risso's Dolphin''. == Типови == Има од три до пет типа на китови убијци коишто се раликуваат доволно за да се сметаат како посебни раси, поттипови или можно е и дури како видови. Иуцн изјави во 2008, таксономијата на овој род е јасна дека е потребно прегледување, и е веројатно дека о орка ќе биде разделен во поголем број на различни видови или најмалку во подвидови во наредните неколку години. Во 1970 и 1980, истражувањата на западниот брег на Канада и Сад ги идентификуваа следниве три типа Постојани Овие се најчесто распространети од сите три популации во крајбрежнитњ води на северниот [[Тихи Океан]]. Исхраната на се состои првенствено од риби и понекогаѓ лигни, и тие живееат во комплексни и кохесивни семејни групи наречени... Женките карактеристично имаа заоблена грбна перка којшто завршува со [[остар агол]]. Тие ги посетуваат истите области константно. Популацијата на постојаните китотови во [[Британска Колумбија]] и [[Вашингтон]] најинтензивно се изучуваат морските циццачи. Истражувањата покажаа и именуваа преку 300 китови убијци во изминативе 30 години. Повремени Исхраната на овие китови се состои искклучиво од морски цицачи, тие не јадат риба. Повремените китови Претежно патуваат во малли групи, вообичаено од две до шест животни, и имаат помалку значајни семејни врски од постојаните китови. Повремените китови вокализираат во помалку променливи и помалку сложени дијалекти. Женка од групата повремени се одликува со триаголна иистакната перка од другите постојани китови. Сивата или белата област околу перката, е познат како седло крпеница, често содржи црна боја кај постојаните китови.Како и да е, седлото крпеница на повремените китови е еднобојна и еднакво сива. Повремените китови скитаат долж брегот – некои поединци се распространети и на јужната страна на Алјаска и Калифорнија. Крајбрежни Трета поулација од китовите убијци во северно-источен [[Тихи Океан]] откриена во 1988 кога грбавиот истражувач на китови [[Џим Дарлинг]] ги набљудуваше во отворена вода. Како што и имието им сугерира, тие патуваат далеку од брегот и се хранат првенствено со ''[[schooling fish]]''. Меѓутоа поради големата застрашувачка и засечена грбна перка личат на повремените китови, тие можат да јадат исто така и цицачи и ајкули. Најчесто се среќаваат на западниот брег на Островот [[Ванкувер]] и блисзу до Островите на Кралица Шарлот. Крајбрежните китови обично се собираат во групи од 20 -75 со повремени проширувања на групите до 200. Моментално, малку се знае за нивните навики, но тие генетски се разликуваат од постојаните и повремените китови. Крајбрежните се помали од другите, а женките се одликуваат грбна перка која секогаш е заоблена. Повремените и постојаните китови живеат во исти области, но се избегнуваат едни со другли. Името повремени потекнува од верувањата дека овие убијци китови се истерани од поголеми групи на постојаните китови. Подоцнежните истражувања откриваат дека повремените китови не се родени во групи на постојаните или обратно. Еволуционалната поделба помеѓу двете групи се верува дека започнала пред две милиони години. Генетските податоци покажуваат дека типовите не се вкрстиле повеќе од 10,000 години. Другите популации не се добро проучени, иако китови убијци специјализирани за исхрана со риба или пак јадачи на цицачи постојат на други места. Посебни популации на китови убијци на риби и јадачи на цицачи се забележани покрај Обединетото Кралство. Китови убијци јадачи на риби на Алјаска и Норвешка имаат постојани китови како социјлана структура, додека китовите убијаци јадачи на цицацчи во Аргентина и островите [[Крозе]] се однесуваат многу повеќе како повремените китови. Три типа се документирани на Антарктикот. Два џуџе видови, наречени ''[[Orcinus nanus]]'' и ''[[Orcinus glacialis]]'', беа опишани во текот на 1980 од руските иструвачи, но многу истражувачи на цицачи се скептични за нивниот статус и тешко е да се поврзат овие директно со типовите опишани подолу. * Тип А изгледа како типичен кит убиец, долг, црна и бела форма со средна големина на белата патека околу очите, чивеат во отворени води и се хранат исклучиво со минк китовите. * Тип Б e помал од Тип А. Има голема бела патека околу очите. Нјаголемиот дел од темниоте делови од неговото тело со со средно сива боја на место црна, иако има темносива патека наречена грбен нос кој се протега од неговото чело до крајот на грбната перка. Белите делови се обоени со жолта боја. Најмногу се хранат со фоки. * Тип Ц е најмалиот тип и живеат во поголеми групи од останатите.Делот околу очите е навалена напред, наместо паралелно со оската на телото. Како и Типо Б, тие се првенствено бели и средно сиви, со темносив грбен нос и жолто обоени делови. Нивниот плен е само на Анартикот. Типовите Б и Ц живета блиску до ледени површини, и двоатомноста на овие води може да биде причина за нивната жолтеникава боја. Митохондричната ДНК секвенца ја поддржува теоријата дека овие се посебни видови што неодамна се оделиле.Неодамна, комплетното митохондрично секвенцирање покажува на две јата од Антарктикот кои јадат фоки и риби можат да се оделат од другите видови, како и повремните китови Во Северен Тихи Океан, оставајќи ги другите како подвидови во очекување за нови податоци. Истражувањата продолжуваат во генетските врски мегу типовите на китовите убијци, и длаи типовите ѓто се идентификувани претставуваат длабоки еволуциски трендови.на пример, долго се мислеше дека китовите убијци што јадат цицачи најверојатно се тесно поврзани со другите китови убијци што јадат цицачи од другите региони, но генетското тестирање ја демантираше оваа хипотеза. == Опис == Китот убиец има цнр грб, бел стомак и бели страни, и бела патека над очите. Младунчињата на китовите се раѓаат со жолтеникава или портокалова нијанса, која што избледува во бело. Китовите убијци имаат тешко и робустно тело ( поизразено од другите делфини) и голема грбна перка и до 2 метра (6,6 стапки) висока. Позади перката имаат темносива седло низ грбот. Антарктичките китови убијци може да имаат и бледо сива на кај бела боја на грбовите. Возрасните китови убијци се многу различни и не се мешаат со другите морски животни. Кога се гледаат од далечина, младите можат да бидат звркани со други видови на китови како што се лажниот кит убиец или ''[[Risso's]]'' делфинот. Мажјаците обично достигнуваат од 6 до 8 метри (20 -26 стапки) должина и тежат над 6 тони. (5.9 лт, 6,6ст). Женките се помали, претежно тежат од 5 до 7 метри (16-23 стапки) и тежат околу 3 до 4 тони (3,0 до 3,9лт до 4,4ст). Најголемиот мажјак кит забелеќан беше од 9,8 метри (32стапки), со тежина преку 10 тони (9,8лт, 11ст), додека најголемата женка беше 8,5 метри (28 стапки) со тежина од 7,5 тони (7,4лт, 8,3ст). Младенчињата при раѓање теќат околу 180 килограми(397лб) и се околу 2,4 метри(7,9стапки) долги. Големината и должината на китот убиец го прави еден од најбрзите морски цицачи, способни да достигнат брзина од 30кноти (56км на час). Пекторалните перки на китот убиец се долги и заоблени слични на весла. Мажјаците имаат значително поголеми пекторални перки од женките. Со должина од 1,8 метри(5,9стапки) машките грбни перки се двапати поголеми од големината кај женките и се со потриаголна форма во висина, издолжен рамностран триаголник а кај женките се пократок и повеќе заоблен. Мажјаците и женките исто така имаат различни модели на црна и бела кожа во гениталната област. Поединечни китови убијци често можат да бидат препознатливи по грбната перка и селото. Варијациите како засеците, гребнатини и солзи на грбанта перка и моделот на белата или сивата боја на седлото се уникатни. Публицирани директориуми содржат идентификувани фотографии и имиња на стотици животни од Северн Тихи Океан. Фото препознавањето овозможува локалната популација на китовите убијци да биде избројана секоја година отолку предвидена и овозможува одличен поглед кон животниот циклус и социјалнире структури. Белите китови убијци се појавуваат повремено помеѓу нормалните китови убијци, но се ретки.Забелеќани се ви северното Берингово Море и околу Св. Лоренцовите Острови и блиску до Руското крајбрежје. Во февруари 2008, бел кит убиец беше фотографиран на 2 милји (3км) од вулканот Канага. Китовите убијци имаат добар вид и под вода и над вода, одличен слух и добро чувство за допир. Имаат извонредно софистицирани хидролокаторски способности, откривање на локации и одлики на пленот и други објекти во нивна околина емитувајќи звук на кликање и слушаат ехо. == Животен циклус == Женките китови убијци созреваат на возраст од 15 години. Тогаш тие имаат периоди на репродуктивен циклус со не циклусни периоди помеѓу 3 и 16 месеци. Гестацијата варира од 15 до 18 месеци. Мајките на младенчињата, обично се со една рожба, еднаш на 5 години. Кај постојаните групи китови, раѓањето се одвива во било кое врем од годината, иако зимата е најпоуларна. Смртноста е екстремно висока за време на првитњ ѓест месеци од животот, кога 37-50% од сите младенчиња умираат. Одвикнувањето започнува на околу 12 месеци старост а завршува на возраст од две години. Според набљудувањата во неколку региони, сите членови мажјаци и женки китови убијци од групата учествуваат во грижата за младенчињата. Китовите убијци и Пилот Китовите се едниствени видови кои женките поминуваат низ менопауза и живеаат со децении соткако ќе завршат со размножување. Женките се размножуваат до возраст од 40 години, што значи во просек тие одгледуваат по пет поколенија. Животниот просек на дивите женки е до 50 години, со максимум од 80 -90 години. Мажјаците сексуално созреваат на возраст од 15 години но не се размножуваат додека навршат 21 година. Дивите мажјаци живееат околу 29 години во просек, со максимум од 50-60 години. Еден мажјак познат како Стариот Том, наводно бил забележан секоја зима помеѓу 1840 и 1930 покрај [[Нов Јужен Велс]], [[Австралија]]. Според ова тој би имал 90 години. Испитувањата на неговите заби покажале дека тој починал на возраст од 35 години, но сега се верува декоа овој метод е неточен за постари животни. Еден мажјак добро познат на истражувачите Во северозападен Тихи Океан наречен Руфлес (Ј1) е претпоставено дека се родил во 1951, што во 2009 го прави на возраст од 58 години. Кај плениците китови убијци животниот век е значително пократок, вообичаено помалку од 25 години, како и да е безбројни поединци се живи и во нивните триести, а имаат достиганто и 40 години. Во многу случаи животниот век на китовите убијци зависи од самата волја на животното. == Опсег и живеалиште == За да се движат побрзо китовите убијци скокаат од водата кога пливаат- однесување познато како потскокнување. Китовите убијци се сретнуваат во сите океани и во повеќето мориња. Поради нивната голема распространетост, бројност и густина, дистрибутивните проценки се тешки за проценување, но тие јасно претпочитаат поголеми ширини и крајбрежни области преку океанските средини. Систематските истражувања укажуваат на најголема густина на населеност на китови убијци (.0,40 единки на км²) во северно-источен [[Атлантик]] околу норвешкиот брег, Во северн Тихи Океан долж Алеутанските острови, Заливот на [[Алјаска]] и во јужниот океан најмногуу на брегот на [[Антарктик]]от. Се сметаат за чести (0,20-0,40 поединци на {{км2|100}}) во источен Тихи Океан долж бреговите на [[Британска Колумбија]], [[Вашингтон]] и [[Орегон]], Во Северниот [[Атлантски Океан]] околу [[Исланд]] и [[Фарските острови]]. Висока густина на населеност е пријавена но не квантифицирана во западниот Северен Тихи Океан околу [[Јапонското Море]], [[Окотското Море]], [[Курилски Острови|Курилските Острови]], [[Камчатка]] и [[Командантските Острови]] и во јужната полутопка на бреговите од Јужна Австралија, [[Патагонија]], на брегот на јужен [[Бразил]] и на врвот на јужна [[Африка]]. Тие се пријавени како сезонски чести во Канадскиот Арктик, вклучувајќи го [[Бафинов Залив|Бафиновиот Залив]] помеѓу [[Гренланд]] и Нунавут, околу [[Тасманија]] и Макуори Островот. Информации за крајбрежните региони и тропските води се оскудни, но широката распространетост, ако не и честа, укажуваат на тоа дека китот убиец може да преживее во разни температури на вода. Има забележувања на пример, во [[Средоземно Море|Средоземното]] и [[Арапско Море|Арапското Море]], [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]] и [[Индискиот Океан]] околу [[Сејшели]]те. Најверојатно најголемата популација живее во водите на Антарктик, каде што досегот оди до рабовите на ледените површини и се верува дека со пробушување на ледените отвори, се наоѓаат отворени води како и белуга китовите на Арктикот. Во спротивно, китовите убијци се сезонски летни посетители на Арктикот, каде ѓто тие не се доближуваат до ледените површини. Со брзиот арктичко морски лед ад во [[Хадсонов Проток|Хадсоновиот Проток]], нивниот опсег сега е длабоко проширен и во северно-западниот Атлантик. Миграционите движења се сиромашно разбирливи. Секое лето, истите поединци се појавуваат надвор од Британска Колумбија И Вашингтон. После децении на истражувања каде овие животни одат во остатокот од годината останува неоткриено.Групите на повремените китови убијци понекогаш патуваат и п 160км (100 милји) на ден, а општо може да се види за еден месец или повеќе. Групите на постојаните китови убијци варираат од 320 до 1300километри (200 до 810 милји) Понекогаш китовите убијци пливаат и во водите на реките. Забележани се на 100 милји ( 161км ) во Колумбиската Река во Соединетите држави. Исто та се сретнати и во Фрејзер Реката во Канада и во ХОрикава во Јапонија. == Популација == Светската популација останува не проценета, но скорешните консензуси сугерираат на апсолутен мимимум од 50,000. Локалните проценки вклучуваат околу 25 000 на Антарктик, 8,500 во тропскиот Тихи Океан, 2,250-2,700 во ладниот северно-источен Тихи Океан и 500-1,500 околѕ Норвешка. Јапанската Риболовна Агенција оцени дека таму имало 2,321 китови убијци во морињата околу Јапонија. == Исхрана == [[Податотека:Orca Schaedel Senckenberg.jpg|thumb|Скелет на китот убиец.]] Китовите убијци ловат разновиден плен, како и да е ралични популации/видови имаат тенденција да се специјализираат. На пример, некои популации од Норвешкото и Гренландското Море се специјализирани за харинга и ја следат миграцијата на оваа риба во есен до Норвешкиот брег. На други популации пленот им се фоките. Лососот претставува околу 96% исхрана за постојаните китови убијци во северно-источен Тихи Океан. 65% се дебелите и масни чинук риби. Чум лососот исто така се јадат, а помалите соки и розовиот лосос не се значајна храна за нив. Намаллувањето на храната за одредени видови грижата да биде пренесена на месното население, и покрај големата разновидност на пленот. Во просек кит убиец јаде 227килограми (500лб) дневно. Откако на некои китови убијци плен им се големи китови и ајкули се сметаат за врвни граблици. Понекогаш се нарекуваат морски волци, затоа што ловат во групи како и волците. == Риби и друг ладнокрвен плен == [[Податотека:Orca pod southern residents.jpg|thumb|left]] Пленот на китовите убијци јадачи на риба е околу 30 видови на риба, особено чинук лососот, харинга и туна. Во Нов Зеланд најчест плен на китовите убијци е ражата и тие исто така се набљудувани како ловат ајкули ( особено ''[[makos]]'', ''[[threshers]]'' и ''[[smooth hammerheads]]'' ). Лигните и морските желки исто така претставуваат плен. Постојаните (јадачи на риба) китови убијци. Китовите убијци можат да индуцираат парализирачки тоници во ајкулите и ражите држејќи ги така безпомошни и неспособни да го повредат китот. Некои ајкули се задушуваат во пок од 15 минутидодека китот сешуте ја држи мирна, затоа што овие ајкули за да дишат треба да мрдаат. Во една несреќа снимена близу Фарските Острови, женка кит уби од 3-4 метри долга бела ајкула, очигледно со пливањето со неа во устата нагоре-надолу и внесувањето на тоникот во неа. Женката и уште едне член на групата го изеле дробот на ајкулата и го оставиле трупот да потоне. Во јули 1992 година два кита убијци нападнале и се нахраниле со 8 метри долга бела ајкула ''[[Rhincodon typus]]'', во водите на Бахиа де Лос Ангелес во Ваја Калифорнија. Додека лососите се ловат вообичаено од поедници или мали групи, харингата се најчесто фаќаат користејќи ''[[carousel feeding]]'', китовите убијци ја туркаат харингата во цврста топка испуштајќи распрскувачки балончиња или трепкааат до нивните бели долни делови. Тогаш тие ја удираат топката со врвот од опачката, или ги зашеметуваат или ги убиваат од 10-15 наеднаш.И тогаш ја јадат харингата една по една. Оваа техника на рингишпил прехранување е забележана само кај Норвешките китови убијци и кај некои окенаски видови на делфини. == Цицач плен == Калифорниските морски лавови се чест плен за китовите убијци јадачи на цицачи од западниот брег на [[Северна Америка]]. Китовите убијци се ефективни и софистицирани грабливци. Дваесет и два вида на видови на китови се запишани како плен на китовите убијци, со испитување на стомачните состојки, лузните по телата на пленовите, или активноста при исхрана. Групите дури напаѓаат и поголеми китови како што се минк китовите, сивите китови а ретко и сперма китовите или сините китови. Ловење на големи китови обично трае по неколу часа. Китовите убијци избираат за напад млади или слаби животни. Како и да е, група од пет или повеќе може да нападне и возрасно и здрво животно. Кога се лови млад кит, групата го брка и него и негоавата мајка сè додека не се истрошат. За конечно да го разделат парот и го обиколуваат младенчето, сметајќки му да излезе на површина за да диши, и го удавуваат. Група од женки сперма китови понекогаш се штитат со формирање на заштитнички круг околу нивните млади со нивните опаши свртени нанадвор, користејќи ги за да ги одвратат напаѓачите. Други видови на пленови морски цицачи се фоки, морски лав и крзнена фока. Моржовите и морските видри се поретко земани како плен. Често, за избегнат повреда, китовите убијци му онеспособуваат на нивниот плен пред да го убијат и го јадат. Ова вклучува значи фрлање во воздух, плескање со опашката, удирајќи го, или кршејќи го и слетувајќи на него. Морските лавови се убиваат со удирање по глава или по застрашувачки удар со опашката. На Алеутанските одтрови, падот на популацијата на морските видри во 1990 година беше контраверзно пренесена од некои научници на [[грабливост]]а на китовите убијци, иако нема директен доказ за ова. По намалувањето на морските видри следеше намалување на пристанишните фоки и популацијата на Стелер морскиот лав, омилениот плен на китовите убијци па во наврат можеме д акажеме дека може да биде замена за нивниот оригинален плен, сега десеткуван од индустриското китоловство. Во стрмните насипи на плажите на Пенисула Вадес, Аргентина и Кроцет Островите, китовите убијце се хранат со Јужноамерикански морски лавови и јужните фоки слонови во плити води, дури и изглегуваат приверемено на плаќа за да грабнат плен пред да се извиткаат повтрорно во морето. Излегувањето на плажата најчесто е фатално за китовите, не е нивно инстинктивно однесување, и потребана и неколку годишна пракса за младите. Китовите убијци пливаат покрај ледени брегови со Адели пингвините во Рос морето, Антарктик. Со Драгислскиот леден јаик во позадина. Китовите убијци ловци на бранови шпионираат за да лоцираат Ведел фоки, рос фоки, фоките јадачи на краби и леопард фоките одмарајќи се на ледот а потоа пливаат во групи за да направат бранови коишто плискаат преку ледот. Ова ги носи фоките во вода каде што друг кит убиец чека за да ги убие. Китовите убијци се набљудувани како ловат и копнени цицачи, како што се елени и мусови пливајчи меѓу островите покрај северно –западниот брег на Северна Америка. Канибализмот е исто така забележан кај китовите убијци заснован на анализи од стомачните состојки, но ова е поверојатно како резултат на исфрлените остатоците од страна на китоловците. Еден кит убиец беше исто така нападнат од неговите другари откако беше застрелан. Иако постојаните китови убијци никогаш не се забележани како јадат други морски цицачи понекогаш вонземируваат и убиваат мали видови на китови и делфини без очигледна причина. == Птици == Китовите убијци во много области ловат видови на птици, вклучувајќи пингвини, корморани и галеби. Заробен кит убиец во Маринленд беше откриен како излива риби на површината, привлекува галеби, и потоа ги јаде птиците. Четири други китови убијци тогаш науција да го копираат неговото однесување. == Поведение == Китовите убијци често го издигаат своето тело над водата во начин на однесување наречен шпионирање. Од ден на ден однесувањето на китовите убијци генерално се состои од хранење, патување, одмарање и дружење. Китовите убијци често се активни на површина ангажирани во акробатски однесувања како што се прекршување, шпионирање и шлапкање со опашот. Овие активности можат да имаат различни цели, како што се додворување, комуникација, чистење од паразити или претстава. Шпионирањето, начин на однесување во кои китот ја држи својата глава над вода, и му помага на животното да ја разгледа површината. == Социјална структура == Китовите убијци се препознатливи по нивната коплексна социјализираност. Само слоновите и други повисоки примати, како што се луѓето, живеат во слична комплексна социјална средина.Постојаните китови убијци од источниот дел на Северен Тихи Океан имаат особено сложен и комплексен групен систем. За разлика од сите други видови на цицачи чија социјална структура ни е позната. Постојаните китови живеат со нивните мајки целиот живот.Овие општества се засновани на и се состојат од матријарх и нејзини потомци кои се дел од линијата, а така прават и потомците. Просечна големина на еден матријарх е 5,5 животни. Бидеќи женките китови можат да достигнат старост од 90 години, па некаде и четери генерации патуваат заедно. Овие матријархални групи се високо стабилни. Поединци се оделуваат само на неколку часа за да се парат или во потрага по храна. Забележано е само едно одвојување од постојаните матријархални групи, од страна на женка кит убиец, Луна. Тесно поврзаните матријархални групи ослободуваат множество од групи, вообичаено од еден до четрири члена. За разлика од матријархалните, групите можат да се разделат на неколку недели или месеци повремено. ДНК тестирањата покажуваат дека мажјаците постојани китови речиси секогаш се парат со женки од други групи. Китовите убијци, како овој забележан блиску Алјаска, често се извиткува над водата, често кревајчи го целото тело од водата. Клановите се следното ниво на социјализација кај структурите на постојаните китови, и се составени од групи со слични дијалекти и слични на постари мајки предци. Клановите се двожат, се преклопуваат се мешаат со други кланви. Конечниот слој на асицијација, можеби повеќе произволн дефиниран од семејното групирање, е наречен заедница и дефиниран како збир од кланови коишто редовно се мешаат. Кланови без заедница не делат вокални способности. Групите кај повремните китови се помали од оние групи на постојаните китови, обично се состојат од една возрасна женка и едно или две од нејзината рожба.Мажјаците обично се поврзани повеќе со нивната мајка отколу женкие. Оваа поврзаност може да се продолжи и по созревањето. За разлика од постојаните, продолжено или трајно одвојување кај привремн еите од родената матрица е често, со млади и возрасни каде што учествуваат и двата пола. Некои мажјаци стануваат „ скитници „ и не формираат долготрајни асоцијации, повремено се придружуваат на групи во кои има репродуктивни женки. Како и во клановите кај посотјаните китови, така и членовите на заедницата кај повремните делат акустичен репертоар, иако регионални разлику во вокализација не се забележани. == Вокализација == Како и другите китови така и китовите убијци зависат од подземните звуци за ориентација, исхрана и комуникација. Китовите убијци произведуваат три типа на звук кликање, свиркање и полсирачки повици. Кликањата се верува дека се користат за навигација и дискриминирање на планот и други објекти во околината што ги опкружува, но исто така и жесто се слушаат за време на социјални интеракции. Групите на постојаните китови од северно-источен Тихи Океан тежнеат да бидат повеќе вокални од привремените групи китови во исти води. Постојаните китови првенствено се исхрануваат со лососи, чиј слух е премногу слаб за да би го детектирале китот убиец на било која далечина. Постојаните китови произведуваат звуци за да се идентификуваат кога им се доближуваат на некои други морски цицачи. Привремените китови се вообичаено тивки најверојатно за да избегнат навестување кај пленот цицачи, кои сите имаат одличен подводен слух. Понекогаш тие користат само еден клик (наречен крипичен клик) отколку долг воз од кликови набњудуван кај други популации. Сите членови на постојаните групи користат слични повици, колективно познати како дијалект. Дијалектите се составени од точно определени броеви и типови на дискретни повторувачки повици. Тие се комплексни и стабилни постојано. Повикувачките линии и структури се слични на како на своите мајки. Новроденчињата произведуваат повици исти како нивните мајки, но имаат ограничен репертоар. Поедини најеверојатно го учат говорот од своите мајки или други членови на групата. На пример, одредени семејни повици се забележуваат почесто во првите неколку денови од раѓањето на младенчето., што може да му помогне на младенчето да научи од нив. Дијалектите се најверојатно од важно значење за да се одржи идентитетот и кохехивноста на групата. Сличноста во дијалектите најверојатно се рефлектира во степенот на поврзаност помеѓу групите, со варијации кои се градат постојано. Истражувањата немаат одредено дали повиците имаат посебно значење или се асоцираат со специфични типови или активности. Дијалектите кај Постојаните китови содржи 7-17 (односно=11) различни типови на повици. Дијалетот кај повремените китови се поразлични, имаат само 4-6 дискретни повици, и ниеден од нив не делат со постојаните китови. Сите членови од заедниците на привремените китови од Северно американскиот западен брег искажуваат на ист основен дијалект, иако малцинински регионални варијации во типовите на повици е очигледно. Прелиминарните истражувања покажуваат дека офшор китовите убијци имаат група на одредени дијалети коишто не се слични како оние на постојаните и привремените китови. == Интелигенција == * Интелигенција кај китови Китовите убијци имаат втор најголем мозок меѓу морските цицачи, Можат да бидат тренирани во заробеништво и често се опишуваат како интелигентни иако дефинирајќи и мерејќи ја интелигенцијата тешко е кај видовите чија средина и стратегии на исхрана се многу поразлични од оние кај човекот. Китот убиец се игра со ледена топка, веднаш откако истражувачите му фрлиле снежна топка. Китовите убијци имитираат други, и се чини дека намерно ги учат веѓтините на нивните роднини. Ова е зачудувачки да се види кога китот убиец имитира излегување на плажа за да фати фока. Кај Пенесуела, Валдез, возрасните понекогаш извлекуваат фоки од крајбрежјето и ги пуштаат повторно но блиску до младтите, дозволувајќи им на помладите китови да учествуваат во тешката техника за фаќање на веќе ослабнатиот плен.Кај Кроцет островите, мајките ги пуштаат своите младенчиња на плажа, чекајќи да ги повлечат наназад ако е потребно. Луѓе кои имале блиска средба со китовите убијци, нудат безброј анегдоти демонстрирајќи ја љубопитноста на китовите, играта и можноста за решавање проблеми. На пример, китот убиец од Алјаска не само што научил како да краде риба од рибари, но и се надминал во техниките направени како да ги сопре, како што се употребата на трикови без мамци. Еднаш, рибар ги поставил своите бродови неколку милји раздалечени, пренесувајќи по неколкупати мали количини од уловот, со надеж дека китовите не би имале доволно време за да се движат меѓу бродовите за да им ја украдат рибат. Истражувач опишал што се случило следно Функционираше добро кратко време.Тогаш китовите се поделија во две групи. Не им требаше ниту еден час за да го сфатат тоа. Беа толку воодушевени кога сфатија што се случува, дека ние играме игра. Потскокнуваа околу бродовите – Грег Маткин Во други анегдоти, истражувачите опишуваат инциденти во кои диви китови убијци во игра ги задеваат луѓето со постојано мрдање на објектите коишто луѓето се обидуваат да ги дофатат, или наеднаш високо се подаваат над парчиња лед откако човек ќе фрли снежна топка. Употребата на дијалекти кај китовите убијци и предавањето на наученото од колено на колено се опишува како форма на култура. Комплексноста и стабилноста во вокалната и културата на однесување од симпатрик групи на китовите убијци (Оркинус орка) се чини дека нема паралела надвор од човечката и претставуваат независен евулуционарен факултет на култура. == Заштита == Типот Ц на китови убијци има два тона на сива боја, вклучувајќи и црно на грбниот нос, На телесни површини каде што многу други типови на китови имаат еднобојна црна површина. Истражуваљето е во тек дали едне или повеќе видови на китови убијци се загрозени видови и им е потребна заштита. Во 2008 иуцн ја промени својата оцена за зачувување на китовите убијци во зависни за заштита во несоодветни податоци, признавајќи дека еден или повеќе видови на китови убијци всушност можат да се одвојат, загрозени видови. Трошењето на пленот, загадување, големи количества на истурање на нафта, и навики произнесени од врева и конфликти со бродови се моментално најзначајни светски опасности. Како и другите животни на највискоко трофично ниво, китот убиец е посебно на ризик од труење од акумулацијата на токцичните материи. вклучувајќи и полиглорат бигенил (ПЦБ) Европската пристанишна фока има проблеми при репродукција и имуна функција од присуството на високо количество на пбц и други контаминирани состојки, а испитувањата кај брегот на Вашингтон пронајдоадека пбц нивото во кит овите убијци е повисоко од нивото кај пристанишните фоки кое предизвикало проблем кај нив. Примероци од медуза во Норвешкиот Арктик покажале виско ниво на пбц, пестициди и...... отколку кај белите мечки. Кога храната е малку, китовите убијци јадат медузи за енергија, что им ја зголемува концентрацијата на загаденост. Во севрозападниот Тихи Океан, диви залихи на лосос, главна прехрана на постојаните китови, опадна драстично во изминативе години. На западниот брег на Алјаска и на аулетанските острови,популацијата на фоки и морски лавовиисто така значително се намали. Во 2005, владата на соединетите држави ја стави заедницата на јужните постојани китови како загрозена популација во Актот за загрозени видови. Заедницата на Јужните постојани китови се состои од три групи коишто највеќе живеаат во Џорџија и Харо стреитс и Пуџет Саунд во Британска Колумбија и Вашингтон, ётие не се хранат надвор од својата заедница, еднаш беше избројана со околу 200 животни и подоцна опадна на 90. Во октомврии 2008, годишноте истражување откри дека седум недостасуваа и претпостави дека се мртви, редуцирајќи го избројаното на 83. Ова е потенцијално најголемото опаѓање во популација во изминативе десет години. Овие мртви можат да се придадат во опаѓањето на чинук лососот. Вревата од бродовите, дупчење, и други човечки активности се од значителна грижа во некои клучни навики на китовите убијци, вклучувајќи ги Џонстон стрејт и Харо стрејт. Во средината на 1990 бучна подводна врева од фармите со лососи беше користена за детерминација на фоки. Китовите убијци исто така гиизбегнаа околните води. Високо интензивни сонари користени од страна на морнарницата ги вознемириуваат китовите убијци заедно со другите морски цицачи. Китовите убијци се распространети со китови набљудувачи, коишто можат да ги потресат китовите и да влијаат на нивните навики, особено ако бродови се доближуваат премногу близу или ги блокираат нивните линии на патување. Истурањето на нафта од Еххон Валдез негатвино влијаеше на китовите од регионите Принц Вилијам и Кенаи Фјорд на Алјаска. Единаесет челнови (околу половина) од една постојана група на китови исчезнаа во престојната година. Истурањето го уништи лососот и секој друг плен, што значи го уништи локалниот кит убиец. До 2009, научниците проценија дека АТ1 приврмените популации ( сметајќи на дел од поголеми популации од 346 привремени китови ), броеја само седнум поеддинци и не се размножиле од истурувањето на нафтата. Се очекува оваа популација да изумре. == Врски со луѓето == === Домородни култури === Домородците од Северно-источниот брег на Тихи Океан го пренесуваат китот убиец во нивните приказни, уметност, духовност и религија. Хаида пламето го гледа китот убиец како најмоќнотото животно во океанот, и нивната митологија говори за китови убијци кои живеат во куќи и градови под морето. Според овие митови, китовите убијци земаат човечка форма, а луѓето кои сè ќе се удават одат да живеат со нив. За Кавака вака племето, китот убиец е сметан како владетел на подводниот свет, со морски лавови како робови и делфини како војници. Во митологијата на Кавака вака и Ну чах хултх, китовите убијци можат да ги преземат душите на нивните починати поглавари. Тингитите од северна Алјаска го сметаат китот убиец за владетел на морето и добротвор за луѓето. ''[[Maritime Archaic]]'' луѓе од Њуфаундленд, имаат огромна почит кон китовите убијци, како што сведочи изрезбаниот камен пронјаден во гроб стар 4000 години во Порт д Шуа, Национална Историска страна. Во приказните и верувањата на Сибирските Јупи народи, китовите убијци се вели дека се појавуваат како волци во зимата, а волците како китови убијци на лето. Се верува дека китовите убијци им асистираат на нивните ловци во при ловењето моржови.Длабока почит се искажува во неколку форми, бродот го претставува китот, и дрвена резба што виси од појасот на ловецот. Мали жртвувања како на пример фрлање на тутун во водите. Се верува дека китовите убијци им помагала на ловците во волчјо руво, притискаќи ги ирваситре само да дозволат да бидат убиени. === Убиец стереотип === Во западните култури, китовите убијци историски е дека се застрашувачки и опасни грабливци. Прва пишана дескрипција за китот убиец беше од Плини Елдер околу 70 од наша ера. Кој напишал Китови (појавување што ниедна слика не може да го опише, нешто друго од огромна грамада на дивјачко тело со заби ) Се непријатели на (други китови ) наплаќаат и продупчуваат како војни бродови кога паѓаат. Има само неколку потврдени напади на луѓе од страна на китови убијци. И никој од нив не бил фатален. Со еден исклучок, китото убиец пробал да се издигне на ледена површинана кое кучешки ти и фотограф од експедицијата Тера нова стоеле. Се претпоставува дека лаењето на кучињата можеби му заличело како фока да повикува и тоа ја раздвижило љубопитноста кај китот. Во 1970 сурфер од Калифорнија беше изгризан, и во 2005 момче од Алјаска кое често пливало во тој регион покрај пристанишните фоки било удрено од китот убиец, очигледно китот го идентификувал како плен.За разлика од дивите китови убијци, плениците китови убијци е регострирано дека имаат само дванесетина напади на луѓе од 1970, некои од нив биле фатални. Натпреварот со рибарите исто така довдевува до тоа китовите убијци да се сметаат како миленичиња. Во водите на Тихи Океан Северозапад и Исланд, пукањето беше дозволено и прифатено од владите. Како индикација на интензивнсота од пукањето што се случи неодамна, околу 25 % од китовите убијци фатени во Пуџет Саунд за аквариум од 1970 имаа лузни од куршуми. Американската морнарица потврди дека намерно убила на стотици китови убијци во исландските води во 1956. === Модерни западни однесувања === Западното однесување наспрема китовите убијци се промени значително во последниве децении. Во средината на 1960 и раните 1970, китовите убијци дојде до многу поголама јавна и научна свест, почнувајќи со првото фаќање и покажување на китот познат како Моби Дол, постојан кит којшто бил погоден со харпун околу Сатурна островите во 1964. Толку малку се знаше тогаш, и им требаа речиси два месеца на чуварите на китот да откријат која храна (риба) ја сакаат да ја јадат. На изненадување на оние кои го видоа, Моби Дол беше послушна,не агресивна и не напрваи ниту еден обид за да ги нападне луѓето. Во 2002 сирачето Спрингер беше успешно вратено на неговото семејство, Помеѓу 1964 и 1976, 50 китови убијци од Пцифик Северозападен беа фатени за да бидат прикажани во аквариуми, и јавната заинтересираност за оваа животно порасна, Милиони луѓе се заинтересираа за китотвите убијци откако ги видоа. Во 1970 пионерските истражувања од Мајкал Биг доведоа до откривање на видовите, комплксната социјална структура, употребата на вокална комуникација и нивната одлична и стабилна врска помеѓу мајата и новороденчето. Со фото-индикации, поединци беа именувани и следени со децении. Техниката на Биг исто така откри популацијата од Северноисточен Тихи Океан беше мала- неколку стотина отколу илјадници како што претгходно се претпоставуваше. Заедниците на Јужните постојани китови имаат изгубено 48 од нивните членови во заробеништво, до 1976 само 80 останаа, Во севернозападен Тихи Океан, видовите кои непропислено беа обелеќувани, станаа културана и за неколку декади. Пораснувачката заинтересираност на авноста за китвои доведе до растење на опозицијата за чување на китови во аквариум.Само Еден кит беше земен од Северно американските води уште 1976. неодамна прочирувањето на заинтересираноста на публиката за китови убијци се манифестираше преко неколку високо профилно напори кај околните поединци. Следејќи го успехот на филмот Ослободете го Вили од 1993, филмската ѕвезда Кеико беше вратена на бреговите од неговиот роден Исланд. Во 2002, сирачето Спрингер, беше откриено во Пиџет Саунд, Вашингтон. Таа стана првиот кит успешно вратен во дивата група со човечка интервенција, докажувајќи гидецениските истражувања за вокалното однесување и социјалната структура во регионот на китовите убијци. Спасувањето на Спрингер подигна надеж за уште еден кит Луна кој беше разделен од својата група дека ќе може да се врати. Неговиот случај беше обележан малку како контроверзен за тоа како да се интервенира, како и да е во 2006 Луна беше убиена од едне проплер од брод. А популарно видео на интернет покажува како ките убиец изгледа како да скока врз група кајакари, Овој настан е лажен и е искористен како реклама за спортски напиток. === Ловење === Прв запис за комерцијално ловење на китови убијци не води до 1700година во Јапонија. За време на 19 век и почетоците на 20век, глобалната индустрија за ловење собра небројано многу китова коска и сперма китови, но во голема мера се игнорира китот убиец поради неговата лимитирана количина од обновувачко масло, нивните слични популации и потешкотијата да се дојде до нив. Еднаш побарувачката на овие големи видови беа намалена, китовитие убијци беа на нишан од комерцијалните китоловци о средианта на 20 век.Пмеѓу 1954 и 1997, Јапонија зеде 1,178 китови убијци а Норвешка 987. Преку 3000 китови убијци беа зедени од руските китоловци, вклучувајќи го уловот од Антарктик од 906 само во 1979 и 1980 година, потикнувајќи ја националанта комисија за [[китолов]]ство да издаде забрана за комерцијално ловење на овие видови во очекување на понатамошниистражувања.Денеска, ниту една земја не врши лов, иако Индонезија и Гренланд дозволуваат мали ловови. Китовите убијци им имаат погнато на луѓето при ловење на други китови. Еден добро познат пример беше во Идн, Австралија вкулучувајќи го мажјакот Стариот Том. Китоловците често ги сметаат китовите убијци како вознемирувачи, како и да е, тие би ја собрале брзата хрна од уловот на рибарите. Некои популации, како што се кај Принцот Вилијам на Алјаска можат да се намалт затоа што рибарите ги застрелуваат за возврат. === Заробеништво === Интелигенцијата на китот убиец, можноста за тренирање, разиграност во заробеништво а вистинската големина го направиле популарен во аквариумите и акустичните паркови. Од 1976-1997 55 китови беза земени од дивината на исланд, 19 од јапонија и три од Аргентина. Овие бројки ги исклучуваат они кои починаа за време на фаќањето. Живото фаќање опадна драстично во 1990 и до 1999 околу 40% од 48 животни беа родени за изложби. Организаии како што се Светската организација за заштита на животни и и Општество за заштита на китови и делфини подигнаа кампања против пракасата на чување на китови во заробеништво. Во заробеништво тие често развиваат паталогии како што на пример грбната перка им се намали одо 60-90% кај мажјаците. Ито така заробениците го имаат намалено животниот век, во просек, до 70-80 години но во ретки случаи. Дивите мажјаци кои ќе го преживеат детството доживуваат до 30 години во просек. Или до 50- 60 години. Заробеништвата всушност делат сличности со дивите живеалишта, и заробеничките социлализирани групи накитови всушност туке се странци. Кртитиките тврдат дека заробеничкиот живот е стрсен и се должи на овие фактори и потребата за изведување циркуски точки не се дел од дивиот начин на живеење на китот убиец. Дивите китови убијци дневнопоминуваат по 160 км, и кртичарите велат дека китовите убијци се премногу големи и интелигенти за да би биле во заробеништво. Заробените понекогаш дејствуваат агресивно помеѓу својот вид, другите жители на аквариумот или пак луѓето, за кои критичарите велат дека се резултат на стрес. Тиликум, заробем кит убиец беше роден во дивината, беше вклучен во три фатални случаи од кои еднаш го грабна неговиот тренер, ја повлече под вода, речиси ја удави. Експертите се поделени за тоа дали несреќите биле Експертите се поделени за тоа дали повредите и смртните случаи предизвикани од заробениот кит убиец биле несреќи или намерно се обидува да предизвика штета. == Литература == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Китови]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 8zbz3zahe0wasw37wfovz7c63o1q2mm 0 558640 5601253 3829051 2026-07-28T00:05:48Z ~2026-41847-02 135376 Космос е поточен превод отколку вселена. 5601253 wikitext text/x-wiki {{Infobox United Nations | name = Канцеларија за космички работи при ООН<br />''United Nations Office for Outer Space Affairs'' | image = UNOOSA.svg | image size = 150px | caption = Лого на UNOOSA | type = | acronyms = UNOOSA | head = Проф. Д-р [[Мазлан Отман]] | status = Активна | established = 1962 | website = http://www.oosa.unvienna.org/ | parent = | footnotes = | is called now=UNOOSA }} [[Податотека:Uno_City_Kaiserwasser.jpg|десно|250п|мини|Седиштето на организацијата во [[Виенски меѓународен центар|Виенскиот меѓународен центар]], комплексот на канцеларии на ООН во Австрија]] = . = '''Канцеларијата за космички работи при ООН''' ([[англ.]] ''United Nations Office for Outer Space Affairs'', '''UNOOSA''') е организација на [[Генерално собрание на ОН|Генералното собрание на ООН]] задолжена за спроведување на [[космос|космичката]] политика на собранието. Сместена е во комплексот канцеларии на ООН во [[Виена]]. Канцеларијата ја спроведува Програмата за примени на космосот и чува Регистар на објекти лансирани во космосот. Пружа поддршка на [[земја во развој|земјите во развој]] кои користат [[вселенска технологија]] за [[економски развој]]. == Историјат == Канцеларијата за космички работи при ООН е првично формирана како мала стручна единица во рамките на Секретаријатот ад хок-органот наречен Комитет за морољубива употреба на космосот, основан од страна на Генералното собрание со решението бр. 1348 (XIII) на [[13 декември]] [[1958]] г. Во 1962 преоѓа во улога на единица на Одделението за политички работи и Советот за безбедност, со првата седница на Комитетот за мирољубива употреба на космосот, каде во 1968 г. е решено овој орган да стане Отсек за космички работи при тоа одделение. Во 1992 г. отсекот станува Канцеларија за космички работи во рамките на Одделението за политички работи. Во 1993, Канцеларијата е преместена во комплесот на ООН во Виена, Австрија. Во тој период, Канцеларијата исто така била одговорна за важни секретаријатски задолженија кон Правниот поткомитет, кои претходно биле во надлежност на Канцеларијата за правни работи во Њујорк. Со проблематиката врзана со милитаризација на космосот се занимава Конференцијата за разоружување со седиште во Женева. == Задача == Канцеларијата за космички работи ги спроведува одлуките на Генералното собрание и Комитетот за мирољубива употреба на космосот. Таа има двојна цел - поддршка во меѓувладините разговори во комитетот и неговите Научно-технички поткомитети и Правните поткомитети, но и да пружа помош на земјите во развој при користењето на вселенска технологија за развојни цели. Покрај ова, таа ги следи правните, научните и техничките случувања кои се однесуваат на космичките активности и технологија и нивната примена, и со тоа нуди технички информации и советување на земјите-членки, меѓународните организации, како и на другите калцеларии на ООН. == Поврзано == * [[Комитет за мирољубива употреба на космосот]] * [[UN-SPIDER]] == Надворешни врски == * [http://www.oosa.unvienna.org/ Канцеларија за вселенски работи при ООН] {{en}} * [http://www.unoosa.org/oosa/en/SpaceLaw/index.html Меѓународно космичко право] {{en}} * [http://www.unoosa.org/oosa/en/SpaceLaw/treaties.html Договори и начела на вселенското право на ООН] {{en}} [[Категорија:Космички агенции]] [[Категорија:Обединети нации]] 6u8273p6l0ylnq5siubfjkofzdkar4h 0 758619 5601209 5592891 2026-07-27T20:30:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601209 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = Западна филозофија | era = Филозофија на XX век | color = #B0C4DE | image = Adorno.jpg | caption = Адорно во 1964 | name = Теодор В. Адорно | other_names = Теодор Лудвиг Адорно Визенгрунд | birth_date = {{датум на раѓање|1903|09|11|df=yes}} | birth_place = [[Франкфурт]], [[Кралство Прусија|Прусија]], [[Германско Царство|Германија]] | death_date = {{починал на и возраст|1969|08|06|1903|09|11|df=yes}} | death_place = [[Висп]], [[Вале (кантон)|Вале]], Швајцарија | school_tradition = [[критичка теорија]]{{·}} [[марксизам]] | main_interests = [[општествена теорија]] {{·}} [[социологија]] {{·}} [[психоанализа]] {{·}} [[епистемологија]] {{·}} [[естетика]] {{·}} [[музикологија]] {{·}} [[масовни медиуми]] | influences = [[Имануел Кант|Кант]] {{·}} [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]] {{·}} [[Серен Кјеркегор|Кјеркегор]] {{·}} [[Фридрих Ниче|Ниче]] {{·}} [[Едмунд Хусерл|Хусерл]] {{·}} [[Лудвиг Витгенштајн|Витгенштајн]] {{·}} [[Карл Маркс|Маркс]] {{·}} [[Зигмунд Фројд|Фројд]] {{·}} [[Ѓерѓ Лукач|Лукач]] {{·}} [[Ернст Блох|Блох]] {{·}} [[Карл Корш|Корш]] {{·}} [[Макс Вебер|Вебер]] {{·}} [[Георг Зимел|Зимел]] {{·}} [[Емил Диркем|Диркем]] {{·}} [[Макс Хоркхајмер|Хоркхајмер]] {{·}} [[Валтер Бенјамин|Бенјамин]] {{·}} [[Арнолд Шенберг|Шенберг]] {{·}} [[Албан Берг|Берг]] {{·}} [[Шарл Бодлер|Бодлер]] {{·}} [[Марсел Пруст|Пруст]] {{·}} [[Франц Кафка|Кафка]] {{·}} [[Освалд Шпенглер|Шпенглер]] {{·}} [[Зигфрид Кракауер|Кракауер]] {{·}} [[Томас Ман|Ман]] | influenced = [[Јирген Хабермас|Хабермас]] {{·}} [[Питер Дјус|Дјус]] {{·}} [[Славој Жижек|Жижек]] {{·}} [[Херберт Маркузе|Маркузе]] {{·}} [[Умберто Еко|Еко]]{{·}} [[Едвард Саид|Саид]] {{·}} [[Џон Зерзан|Зерзан]] {{·}} [[Мајкл Џексон (антрополог)|Џексон]] {{·}} [[Фредерик Џејмисон|Џејмисон]] {{·}} [[Маршал Берман|Берман]] {{·}} [[Макс Хоркхајмер|Хоркхајмер]] {{·}} [[Гинтер Андерс|Андерс]] {{·}} [[Жан-Мишел Бертело|Бертело]] {{·}} [[Лујџи Ноно|Ноно]] {{·}} [[Карлхајнц Штокхаузен|Штокхаузен]] {{·}} [[Доменико Лосурдо|Лосурдо]] {{·}} [[Зигмунт Бауман|Бауман]] |}} '''Теодор В. Адорно''' ([[герм.]] ''Theodor W. Adorno'', [[11 септември]] [[1903]] - [[6 август]] [[1969]]) - познат социолог, филозоф и музиколог од германско потекло. Теодор Адорно бил еден од најпрестижните континентални филозофи на дваесеттиот век. Тој бил под влијание на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]], [[Карл Маркс|Маркс]] и [[Ниче]] и бил поврзан со Институтот за социјални истражувања во [[Франкфуртска школа|Франкфуртската школа]]<ref name=":4" /> за социјална теорија заедно со [[Макс Хоркхајмер]], [[Валтер Бенјамин]], [[Херберт Маркузе]], [[Јирген Хабермас]] и други. Иако пишувал за голем број теми, неговата основна загриженост била човечкото страдање - особено современите општествени ефекти врз човековата состојба. Адорно дал придонес за критичката теорија и меѓу другото бил познат и по неговата критика на "културната индустрија." ==Животопис== ===Раните години поминати во Франкфурт === Теодор Лудвиг Адорно Визенгрунд е роден во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] како единствено дете на богатиот трговец со вино, Оскар Александар Визенгрунд (1870–1941) со еврејско потекло, преобратен во протестантство и на Марија Барбара, по потекло католичка Французинка, родена како Калвели Адорно. Презимето Адорно кое Теодор го прифатил како свое откако станал натурализиран [[Американци|Американец]] во 1943 потекнува од дедо му по мајчина страна Жан-Франсоа Калвели (1820-1879) со потекло од [[Корзика]], блиску до [[Бокоњано]], чие семејство било блиско со семејството [[Бонапарт]] и кој како офицер останал да живее во Франкфурт под презимето Кавели Адорно дела Пјана.<ref name=":3" /> Тој своето презиме Визенгрунд, го скратил на В. меѓутоа ова француско потекло не му овозможило на Адорно, како што се надевал, во 1936 година да добие француско државјанство кога нацистите во Германија го попишале како неаријански <ref name=":3">Lettre de Theodor Wiesengrund-Adorno à [[Walter Benjamin]], [[Oxford]], 15/10/1936, dans ''Correspondance Adorno/Benjamin'', Gallimard, 2006, {{p.}}173. Et Voir également la mention de Theodor W. Adorno parmi les personnages corses sur le site [http://oursjeancaporossi.club.fr/Repertoire/RepertoireA.html Cronica di a Corsica] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081010041714/http://oursjeancaporossi.club.fr/Repertoire/RepertoireA.html |date=2008-10-10 }}</ref>. Семејството Визенгрунд воопшто не ја практикувало еврејстата традиција а Адорно се држел настрана од религиите и нивните претставниците меѓутоа се дружел со еврејски интелектуалци и отсекогаш од другите бил сметан за Евреин. Така, жената на [[Албан Берг]] него го опишува како „млад Евреин. Неговото детство го одбележала музиката поради афинитетите на неговата мајка и тетка. Мајка му Марија Кавали Адорно била пејачка која настапувала во Виена на Кралскиот двор, а нејзината сестра, Агата, која живеела со нив, се сметала себеси за пејачка и пијанистка. Уште млад Адорно страсно се зафатил со изучување на [[пијано]]то а на 12 годишна возраст умеел да го свири [[Лудвиг ван Бетовен|Бетовен]]<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/61327864|title=Adorno : a biography|last=Stefan.|first=Müller-Doohm|date=2005|publisher=Polity Press|isbn=9780745631097|location=Cambridge, UK|oclc=61327864}}</ref>. На училиште тргнал на 6 годишна возраст а во 1913 се запишал во Гимназијата „Кајзер Вилхелм“ каде завршил прв во класот во 1921 година. Во слободното време посетувал приватни часови задно со [[Бернард Секлес]] а во саботите попладне саботите ја читал [[Имануел Кант|Кантовата]] „''Критика на здравиот разум''“ заедно со неговиот пријател [[Зигрид Кројцер]], кој бил 14 години постар од него. Подоцна изјавил дека на овие часови поминати во читање им должи повеќе отколку на било кој од академските учители. На Универзитетот во Франкфурт (кој денеска го носи името на [[Јохан Волфганг фон Гете|Јохан Волфганг Гете]]) студирал [[филозофија]], музикологија, [[психологија]] и [[социологија]], каде дипломирал во 1924 година со дисертација на тема посветена на [[Едмунд Хусерл]]. Во периодот пред дипломирањето, Адорно се запознал со неговите идни и најважни интелектуални соработници [[Макс Хоркхајмер]] и [[Валтер Бенјамин]]. ===Студиите во Виена=== [[Податотека: AdornoHorkheimerHabermasbyJeremyJShapiro2.png|thumb|260px|[[Макс Хоркхајмер]] (напред-лево), Теодор Адорно (напред-десно) и [[Јирген Хабермас]] (одзади-десно) во 1964 во [[Хајделберг]].]] За време на студентските години во Франкфурт Адорно напишал бројни музички критики, но пред сѐ, сакал да биде композитор. Во текот на летото 1924 година, виенскиот композитор [[Албан Берг]] премиерно настапил во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]], а кога Адорно се запознал со него и двајцата се согласиле дека младиот филозоф и композитор би требал да студира заедно со Берг во Виена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iep.utm.edu/adorno/|title=Adorno, Theodor {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|work=www.iep.utm.edu|language=en-US|accessdate=2018-01-07}}</ref>. По преселувањето во [[Виена]] во февруари 1925 година, Адорно се втурнал во музичката култура која пораснала околу [[Арнолд Шенберг|Шенберг]]: освен часовите двапати неделно со Берг, Адорно продолжил со студиите по пијано со [[Едвард Штејерман]] и се дружел со виолинистот [[Рудолф Колиш]]. Во Виена тој воспоставил контакти со членовите на [[Виенска школа|Виенската школа]] - [[Антон Веберн]] и [[Арнолд Шенберг]]. Револуционарниот атоналитет на Шенберг го инспирирал 22- годишниот Адорно да ги запише филозофските опсервации на новата музика, иако таа не била добро примена од неговите приврзаници. Разочарувањето поради ова го принудило да се врати кон музичката критика за да ја засили својата академска кариера на предавач и социјален истражувач. Тој останал да работи како главен уредник на авангардното списание „Анбрух“ иако музиколошките пишувања веќе ги изместиле неговите филозофски амбиции. Други трајни влијанија од времето поминато во Виена го вклучуваат [[Карл Краус]], чии предавања ги следел заедно со Албан Берг и [[Ѓерѓ Лукач]], а чија пак „''Теорија на романот'' “ веќе го воодушевила во гимназиските денови. Само една година пред запознавањето со Лукач тој ја изучувал неговата „''Историја на класната свест''“. ===Средните години во Франкфурт=== По враќањето од [[Виена]], Адорно доживеал втор неуспех. При одбрана на дисертацијата кај менторот [[Ханс Корнелиус]] и неговиот асистент [[Макс Хоркхајмер]], тие изразиле загриженост за тезите на Адорно, за сеопфатната психолошко филозофска расправа, која тој ја повлече во почетокот на 1928 година. Имено, по пишување на "''Делови за пијано во строга техника од дванаесет тона''", како и песни подоцна интегрирани во ''Шест багатели за глас и пијано, оп. 6'', Адорно го претставил својот ракопис, ''Концептот на несвесното во трансценденталната теорија на психата'' на Корнелиус во ноември 1927 година. Корнелиус го советувал Адорно да ја повлече апликацијата бидејќи ракописот бил премногу блиску до неговиот сопствен начин на размислување. Во овој ракопис, Адорно се обидел да го нагласи епистемолошкиот статус на несвесното, како во раните дела на [[Зигмунд Фројд|Фројд]]. Против функцијата на несвесното кај [[Фридрих Ниче|Ниче]] и [[Освалд Шпенглер|Шпенглер]], Адорно тврдел дека Фројдовото поимање за несвесното служи како "остро оружје ... против секој обид да се создаде метафизика на инстинктите и да се обожува целосна, органска природа".<ref name=":0" /> На Адорно му требале уште три години за да го добие звањето [[вениа легенди]] (докторска хабилитација), откако го приложил ракописот на тема „''Изградба на естетиката''“ кај новиот ментор, [[Паул Тилих]]. На денот кога неговата студија била објавена, на 23 март 1933 година, Хитлер дошол на власт.<ref name=":0" /> Помеѓу 1928 и 1930 година, Адорно добил поголема улога во редакцијата на весникот Анбрух. Во предлогот за трансформација на списанието, Адорно се обидел да го користи ''Анбрух'' за борбата на радикалната модерна музика против она што тој го нарекува "стабилизирана музика" на [[Ханс Пфицнер|Пфицнер]], подоцнежниот [[Јохан Штраус (син)|Штраус]], како и неокласицизмот на [[Игор Стравински|Стравински]] и [[Паул Хиндемит|Хиндемит]]. Во текот на овој период тој ги објавил есеите "''Ноќна музика''", "''За додекафонијата''" и "''Реакција и напредок''". Во тоа време, Адорно се допишувал со композиторот [[Ернст Кренек]], со кого разговарал за проблемите на атоналитетот и [[додекафонија]]та. Во писмото од 1934, Адорно тој звучел критично кон Шенберг: {{Цитат|Додекафонијата сама по себе не е ништо освен принцип на мотивирана елаборација и варијација, како што е развиена во сонатата, освен сега подигнат сеопфатен принцип на конструкција, имено трансформиран во една форма а приори и, како таква, одвоена од површината на композицијата<ref name=":0" />.}} Неколку месеци откако се квалификувал како предавач по филозофија, Адорно одржал инаугуративно предавање на ''Институтот за социјални истражувања'', независна организација која неодамна го назначила [[Макс Хоркхајмер|Хоркхајмер]] за директор и со доаѓањето на книжевниот научник [[Лео Ловентал]], социјалниот психолог [[Ерих Фром]] и филозофот [[Херберт Маркузе]], се обидувала да ги искористи неодамнешните теоретски и методолошки достигнувања во општествените науки. Адорно започнал со предавања на тема којашто цел живот ја сметал за прагматична - „''Актуелноста на филозофијата''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/42397513|title=The Adorno reader|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|date=2000|publisher=Blackwell|isbn=9780631210771|location=Oxford, UK|oclc=42397513}}</ref><ref>The Actuality of Philosophy.Theodor W. Adorno - 2000 - In O, Connor & B (eds.), ''Telos: Critical Theory of the Contemporary''. Blackwell. pp. 120-133.</ref> Со ова тој за првпат го поставил прашањето за целината, земајќи ја предвид позната формула (насочена против [[Фридрих Хегел]]) дека целото не е вистина (од ''Минима Моралија''). Есејот на Адорно „''За општествената ситуација на музиката''“ во 1932 година бил неговиот придонес на првото издание на „Журналот за социјалното истражување“ на Хорхајмер. Кога нацистичката партија станала најголемата партија на [[Рајхстаг|Рајхстагот,]] забелешката на [[Макс Хоркхајмер|Хоркхајмер]] од 1932 година се покажала типична за неговото опкружување: "''Само едно е сигурно''", напишал-тој, "''ирационалноста на општеството стигна до таа точка каде само најгласните предвидувања имаат некаква веродостојност''"<ref name=":0" />. Во септември 1932 му се одземало правото на Адорно да држи предавања. Во март, кога на [[свастика]]та била ставена како знаме на градското собрание, канцелариите на Институтот биле претресувани од полицијата во Франкфурт. Куќата на Адорно исто така била претресната во јули а неговата апликација за членство во Националната комора за книжевност била одбиена врз основа на тоа дека членството е ограничено на "лица кои ѝ припаѓаат на германската нација со длабоки корени во карактерот и крвта“. Како неариевец бил информиран дека тој „не умее да ја почувствува и да ја цени таквата обврска"<ref name=":0" />. Набргу потоа, Адорно бил принуден да издржи петнаесет години на егзил. ===Помеѓу Берлин и Оксфорд (1934–1937)=== За време на престојот во [[Берлин]] во 1920 година Адорно воспоставил блиски односи со [[Валтер Бенјамин]] и со [[Ернст Блох]]. Така се запознал со првото големо дело на Блох „''Духот на утопијата''“ во 1921 година. Освен тоа [[Берлин]] бил дом на позната хемичарка [[Маргарета Калпус]] со која Адорно се оженил во [[Лондон]] во 1937. Бегајќи од нацистичкиот режим во 1934 тој емигрирал во [[Лондон]] со надежи дека ќе добие професорски ангажман во [[Оксфордски универзитет|Оксфорд]]. Во 1936 година весникот „''Цајтшрифт''“ објавил еден од најконтроверзните текстови на Адорно „''За џезот''“. Во времето на Адорно, називот [[џез]] се користел за сета популарна музика од тоа време. Текстот не се занимава толку со стилот на музиката туку повеќе е глас против забавниот бум и [[Културна индустрија|културната индустрија]]. Адорно верувал дека културната индустрија е систем под контрола од горе кон долу преку творби во општеството, на стандардизирана култура која ја засилува ширината на уметничкото изразување. За ова прашањето тој расправа и во есејот „За фетишот и знаците во музиката“ (''Цајтшрифт'' 1938) во кој Адорно го формулира познатиот цитат “секое задоволство кое произлегува од размената добива субверзивни одлики“. Обемната коресподенција со [[Марк Хоркхајмер|Хоркхајмер]] кој живеел во егзил во [[Соединети Американски Држави|САД]] довело до нова понуда да работи во Америка. Импресиониран од книгата на афоризми на Хоркхајмер, ''Зора и зајдисонце'', Адорно почнал да работи на својата книга афоризми, што подоцна ќе стане ''[[Минима Моралија]]''. Додека престојувал во Оксфорд, Адорно доживеал две големи загуби: неговата тетка Агата починала во јуни 1935 година, додека [[Албан Берг]] почина во декември истата година. До крајот на својот живот, Адорно никогаш не ја напуштил надежта да го комплетира незавршеното дело [[Лулу]] на Берг. ===Емигрирање во САД (1938–1949)=== [[Податотека:45 Christopher St NYC.jpg|мини|Зградата во којашто живеел Адорно додека престојувал во Њујорк]] По првата посета на [[Њујорк (град)|Њујорк]] во 1937 тој одлучил да се пресели таму. Во [[Брисел]] ги оставил своите родители кои починале по две години. Му кажа збогум на Бенјамин во Санремо кој се решил да остане во Европа со што нивната идна комуникација се ограничила на писма. Преселувањето на Адорно му овозможил ангажман со кој дел од времето го посветил на Институтот за социјални истражувања кој тогаш се наоѓал на [[Универзитет Колумбија|Универзитетот Колумбија]]. Остатокот на времето го посвети на Радио проектот во кој бил музички директор. Проектот бил познат како Лазарфелд/ Стандтон програма за анализа, а го уредувал австрискиот социолог [[Пол Лазарсфелд]] од Универзитерот Принстон. Договорот траел до 1941. Вниманието на Адорно било насочено кон соработката со Хоркхајмер. Тие заедно се преселиле во [[Лос Анџелес]]<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/503447688|title=Theodor W. Adorno : one last genius|last=Detlev.|first=Claussen|date=2008|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=9780674026186|location=Cambridge, Mass.|oclc=503447688}}</ref> каде тој во наредните седум години предавал и ја имал функција на заменик директор во секторот за истражување на Универзитетот во Калифонија. Колективната работа излегла на виделина со трудот „''Дијалектика на просветувањето''“, напишана за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] чие прво печатено издание било објавено дури во 1947 година, во Амстердам<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sup.org/books/title/?id=1103|title=Dialectic of Enlightenment {{!}} Max Horkheimer and Theodor W. Adorno Edited by Gunzelin Schmid Noerr Translated by Edmund Jephcott|last=Press|first=Stanford University|work=www.sup.org|language=en|accessdate=2018-01-07|archive-date=2017-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224171519/http://www.sup.org/books/title/?id=1103|url-status=dead}}</ref>. Соочени со непредвидливите настани на [[Холокауст]]от, авторите го започнале делото со следниот текст: {{Цитат|Во најширока смисла на прогресивната мисла, целта на просветителството секогаш е ослободувањето на луѓето од стравот и воспоставувањето на сопствениот суверенитет<ref name=":2" />.}}Во книгата која не оставила голем впечаток во јавноста сѐ до нејзиното второ издание во 1969 година, Адорно и Хоркхајмер поставиле динамична рамка на цивилизацијата која тежнее кон самоуништувањето. Во предговорот на делото, двајцата автори го навеле мотивот на делото пишуваји го следново: [[Податотека:Pacific Palisades Coast 1.JPG|мини|[[Тихоокеански Палисади]] (Лос Анџелес) каде живееле голем дел од германската емиграција за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], меѓу кои [[Теодор В. Адорно]], [[Томас Ман]], [[Бертолт Брехт]], [[Арнолд Шенберг|Артур Шенберг]] и др.]]{{Цитат|"Тоа што го направивме не беше ништо друго освен објаснување зошто човештвото, наместо да влезе во вистинска човечка состојба, тоне во нов вид варварство"<ref name=":2" />.}} Тие тврдат дека концептот на разумот со просветителството е трансформиран во ирационална сила. Како последица на тоа логиката владее не само во природата туку и во човештвото. Тоа е рационализација на човештвото и е идентификувана како примарна причина за појавата на фашизмот и на другите тоталитарни режими. Различните анализи се однесуваат на феномени како оддалечување на науката од практичниот живот, формализиран морал, манипулативна природа на забавната култура и параноична структура на однесување, изразена во агресивен [[антисемитизам]]. Заеднички елемент во овие феномени, според нив, е тенденцијата кон самоуништување на водечките критериуми инхерентни во просветителството од почетокот. Користејќи историски анализи за да ја разјаснат сегашноста, тие покажуваат зошто националистичкиот тероризам не бил аберација на модерната историја, туку бил длабоко вкоренет во основните одлики на западната цивилизација<ref name=":2" />. Откако [[Соединети Американски Држави|САД]] влегле во [[Втора светска војна|војната во 1941 година]], ситуацијата на емигрантите, сега класифицирани како "непријателски туѓинци", станала прилично ограничена. Забрането им било да ги напуштат своите домови меѓу 20 часот и 6 часот и да се движат подалеку од пет милји од дома. Таквата забрана важела за сите емигрантите како Адорно, кој добил американско државјанство во ноември 1943 година<ref name=":0" />. Во [[Калифорнија]], Адорно го запознал [[Чарли Чаплин]] и се дружел со [[Фриц Ланг]] и [[Ханс Ајслер]], со кого работел на студија за филмска музика во 1944 година. Во оваа студија, авторите се труделе да наметнат поголемо користење на авангардна музика во филмот барајќи музиката да се користи за дополнување, а не само како придружува на визуелниот аспект на филмовите. Дополнително, Адорно му помогнал на [[Томас Ман]] во неговиот роман [[Доктор Фаустус|Докторот Фауст]], откако тој ја побарал неговата помош. "Дали ќе бидеш спремен", му напишал Ман, "да мислиш преку мене како би можела да изгледа работата - мислам на работата на Леверкун. Што би сторил ти кога би бил во договор со ѓаволот?<ref name=":1">Stefan Müller-Doohm, ''Adorno, une biographie'', Paris, Gallimard, 2003. Le lieudit [[Della Piana]] se trouve au-dessus de [[Bocognano]] (Corse)</ref> По 1945 година, Адорно престанал да работи како композитор и работел на филозофијата на новата музика од 1940-тите години но и на книгата „''Компонирање за филм''“ на [[Ханс Ајслер]]. Адорно дал свој придонес во „''Квалитативната анализа на истражувањата околу предрасудите''“ спроведена од повеќе истражувачки институти во САД, а од кои се разоткрива авторитарниот карактер на истражувањето преку индиректни прашања кои им биле поставувани на испитаниците. На крајот на 1949, тој си заминал од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. === Доцни франкфуртски години (1949–1969) === [[Податотека:FFM Adorno-Gedenktafel.jpg|мини|Плакета за Теодор Адорно во неговата куќа во Кетенхофвег во Франкфурт. Објавенa на 17 ноември 1994 година. Бронзена плоча со портрет, 50x103 см, дизајнирана од Гинтер Маниевски.]] По војната Адорно тагувал за дома па не чекал долго да се врати во [[Германија]]. Благодарение на влијанието на Хоркхајмер добил професорско место во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] во 1949 -1950 година што му овозможило да ја продолжи академската кариера. Неговиот развој кулминирал со позицијата на двоен ординариус по [[филозофија]] и [[социологија]]. Во Институтот поврзан со Универзитетот водачката позиција на Адорно станувала сѐ поочигледна а Хоркхајмер кој бил осум години постар, постепено се повлекувал оставајќи му го директорувањето на Адорно во 1958 -1959. Тој се издигнал на позицијата редовен професор по два предмета ([[филозофија]] и [[психологија]]). Неговата колекција на [[Афоризам|афоризми]] „[[Минима моралија]]“ отпечатена од новоформираната издавачка куќа на [[Питер Шуркамп]] го направила познат во повоена Германија. Таа предлага наука за меланхолијата наспроти темната страна на [[Фашизам|фашизмот]], [[Сталинизам|сталинизмот]] и [[Културна индустрија|културната индустрија]] која очигледно не нуди политички и економски алтернативи. Работата го издигнала Адорно на ниво на основачка интелектуална сила во [[Западна Германија]], откако пропаднал и последниот обид за негово вовлекување во истражувањата во Америка во 1953 година. Следи делумна список на неговите научни достигнувања: * Во 1952 година учествувал во групен експеримент откривајќи остатоци на национал-социјалистички ставови меѓу неодамна демокритизираните Германци[[Теодор Адорно#cite note-9|[9]]]. * Од 1954 година па натаму, предавал [[музикологија]] на летната академија во [[Дармштат (административен округ)|Дармштад]]. * Бројни радио дебати, меѓу другите и со [[Ернст Блох]], [[Елијас Канети]] и [[Арнолд Гелен]] * Бројни предавања во [[Берлин]] и низ Европа, во „Документа“ во [[Касел (административен округ)|Касел]] (1959) и во [[Чехословачка]] (1968); * Објавување на писмата и белешките на [[Валтер Бенјамин]] * Во 1961 година иницирал позитивистичка дебата на средбата на германско-социолошката асоцијација во [[Тибинген]] * 1963–1967 бил претседавач на Асоцијацијата на германските социолози. Во тоа својство тој претседавал со 15-тата конференција на социолозите во 1964 година на тема „''Макс Вебер и социологијата денес''“, а во 1968 година, на 16-тата конференција на тема „''Доцниот капитализам или индустриско општество''“. === Последните години (1967–1969) === Во 1966 година, вонпарламентарната опозиција (АПО) била формирана против големата коалиција на двете најголеми германски партии ЦДУ и СПД и насочена првенствено против планираниот закон за имиграција. Адорно бил отворен критичар на оваа насока и тоа го покажал со учеството на настанот организиран од извршниот комитетот на „Демократијата во земјата на емигранти“. Откако еден студент ([[Бено Онесорг]]) бил застрелан од полицаец на демонстрациите<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/a-bullet-that-changed-germany-the-shooting-of-benno-ohnesorg-1.3104212|title=A bullet that changed Germany: the shooting of Benno Ohnesorg|work=The Irish Times|access-date=2018-01-08|language=en-US}}</ref> организирани против посетата на [[Иранска монархија|иранскиот шах]], [[Левица (политика)|лево ориентираната]] АПО станала екстремно радикална и универзитетите се претвориле во места на немири. За да се сфати важноста на настанов треба да се каже дека станувало збор за студент на Адорно кој со учеството на протестите ја толкувал теоријата на револтот. [[Податотека:Theodor.w.adorno-ffm001.jpg|мини|222.997x222.997пкс|Гробот на Адорно на гробиштата во Франкфурт]] Плашејќи се од вандализмот, Адорно на 31 јануари 1969 година побарал помош од полицијата за да ги тргне студентите кои го окупирале Институтот во Франкфурт. Тоа довело до апсење на 76 членови на младината на СДС. Од тие причини Адорно се нашол едно време на удар на студентските активности. Тој остро го осудувал анти-интелектуалниот тренд на левите сили во 60-тите, кој го нарекувал „псевдоактивност“ обидувајќи се да ја надмине поделбата на теорија и пракса, но зафатен со сопствениот публицитет, тој се расправал наместо „отворено да размислува“. Во 1969 година доживеал метежи во амфитеатарот од кои најпознатиот е кога студентките го окупирале подиумот околу говорницата со голи гради и тоа ескалирало до таа мерка што Адорно ја прекинал серијата на своите предавања ѕа целиот тој семестар<ref name=":0" />. Во писмото до [[Семјуел Бекет]] тој напишал: Чувството да бидеш ненадејно нападнат како реакционер сепак има доза на изненадување. Еден од биографите на Адорно, [[Стефан Милер Дом]], тврди дека е убеден оти нападите на студентите биле насочени еднакво против теоријата на Адорно, како и против неговата личност и дека постоел страв дека актуелната политичка ситуација може да доведе до тоталитаризам. Адорно заминал со сопругата на одмор во [[Швајцарија]]. И покрај предупредувањето на лекарите тој се обиде да се качи на планина висока 3000 метри што му предизвикало проблеми со срцето. Поради тоа заминале со сопругата во еден од соседните градови, [[Висп]], каде што Адорно добил уште еден напад на [[тахикардија]] по што го сместиле во болница. Следниот ден, на 6 август, Адорно починал од срцев удар во 65-тата година од животот<ref name=":0" />. == Филозофски влијанија и мотивација == Адорно е општо признат во континенталната традиција на филозофијата како еден од најважните филозофи на [[XX век]]. Неговите собрани дела содржат околу дваесет и три тома.<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iep.utm.edu/adorno/|title=Adorno, Theodor {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|work=www.iep.utm.edu|language=en-US|accessdate=2018-01-09}}</ref> Тој пишувал за теми од музикологија до метафизика па така, во неговото дело има филозофските анализи на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегеловата]] метафизика но и критички студии за написи во [[Лос Анџелес Тајмс]] за џезот. Во однос на стилот и содржината, текстовите на Адорно се противат на конвенционалноста. Самата филозофијата на Адорно во основа е поврзана со човечкото страдање. Таа се заснова врз моралното убедување дека развојот на човечката цивилизација е постигнат преку систематско потиснување на природата и консолидацијата на подмолните угнетувачки социјални и [[политички систем]]и, на кои секој е изложен. Човечкото страдање како сенка е присутно практично во сите дела на Адорно. Адорно сметал дека негова главна задача е да сведочи за упорноста на таквите услови и со тоа, во најдобар случај, да ја задржи можноста таквите услови да се менуваат на подобро. Акцентот во дијагнозата на Адорно за она што тој го нарекол "''оштетен живот''" се состои во критичкиот карактер на неговата проценка на ефектите на современите општества врз нивните жители, заедно со пробната, но апсолутно суштинска, заложба за верување во можноста да се елиминира непотребното страдање. Како и во секоја форма на критичка филозофија, многу мрачната дијагноза на модерноста на Адорно неопходно е втемелена во пробна надеж за еден подобар свет<ref name=":4" />. Филозофијата на Адорно најчесто се смета дека најмногу е под влијание на делата на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]], [[Карл Маркс|Маркс]] и [[Фридрих Ниче|Ниче]]. Покрај тоа, неговата поврзаност со ''[[Франкфуртска школа|Институтот за социјални истражувања]]'' длабоко влијаела врз развојот на мислата на Адорно. ''Институтот за социјални истражувања'' бил основан на Универзитетот во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] во 1923 година. Институтот или "[[Франкфуртска школа|Франкфуртската школа]]", како што подоцна станал познат, беше интердисциплинарно тело составено од специјалисти во области како што се [[филозофија]]та, [[економија]]та, политичките науки, правната теорија, [[психоанализа]]та и изучувањето на културните феномени како што се музиката, филмот и масовната забава. Формирањето на Франкфуртската школа беше финансирано од син на богат трговец со жито кој сакал да создаде западноевропски еквивалент на [[Институт Маркс-Енгелс|Институтот Маркс-Енгелс]] во [[Москва]]. Интелектуалниот труд на Институтот во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] експлицитно имал за цел да придонесе во соборувањето на капитализмот и воспоставувањето [[социјализам]][11]. Адорно бил водечки член на Франкфуртската школа а неговите дела се сметаат за многу значаен придонес во развојот на критичката теорија<ref name=":4" />. == Теорија == [[Шаблон:Франкфуртска школа]] Работата на Адорно се темели на видувањето што тој го дели со сета [[Авангарда|авангардна уметност]] од почетокот на 20 век: признавање на она што е примитивно во самите нас и во светот. Ни фасцинацијата на [[Пабло Пикасо|Пикасо]] со африканската скулптура, ниту редукцијата на сликањето на [[Мондријан]] до нејзината најосновна компонента - линијата - е разбирлива надвор од оваа загриженост за примитивизмот кај Адорно заедно со најрадикалната уметност на векот. Во тоа време, западниот свет, опкружен со светските војни и [[Колонијализам|колонијалистичката консолидација]] и самиот потонал во варварство кое цивилизацијата се гордеела оти го надминала. Според Адорно, самоодржувањето на општеството станало неразликувачко од општествено санкционираната самопожртвуваност: на "примитивни" народи, примитивни аспекти на егото и оние примитивни, мимички желби на имитација и сочувство. Теоријата на Адорно произлегува од разбирањето на оваа примитивен особина на реалноста, кој има за цел да се спротивстави или да го потисне овој примитивен аспект или да ги унапреди оние системи на доминација поставени од ова враќање кон варварството. Од оваа перспектива, делата на Адорно за [[политика]]та, [[филозофија]]та, [[музика]]та и [[Книжевност|литературата]] се доживотна критика на начините на кои секој се обидува да го оправда ''самоосакатувањето'' како неопходна цена на ''самоодржувањето''. Според преведувачот на Адорно, [[Роберт Хулот-Кентор]], централниот мотив на делото на Адорно се состои во одредување на тоа "како животот би можел да биде повеќе од борба за самоодржување".<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Durão|first=Fabio Akcelrud|title=Robert Hullot-Kentor in Conversation with Fabio Akcelrud Durão|url=http://www.brooklynrail.org/2008/07/art/robert-hullot-kentor-in-conversation-with-fabio-ackelrud-durao|work=The Brooklyn Rail: Critical Perspectives on Art, Politics and Culture|accessdate=|date=July–August 2008|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> Адорно бил главно под влијание на критиката на разочараноста на [[Макс Вебер]], на сфаќањето на [[Ѓерѓ Лукач]] за [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|хегеловото]] толкување на [[Марксизам|марксизмот]], како и под влијание на филозофија на историјата на [[Валтер Бенјамин]]. Заедно со останатите припадници на франкфуртската школа [[Маркс Хоркхајмер]] и [[Херберт Маркус]] тврдел дека напредниот [[капитализам]] успеал да ги опфати или да ги ликвидира силите кои ќе доведат до негов колапс и дека поминал револуционарниот момент, кога ќе биде возможно истиот да се трансформира во социјализам. Филозофијата е сѐ уште неопходна, бидејќи е пропуштено времето за негова реализација. Ова тој го наведува во воведниот дел на неговата „''Негатива дијалектика''“ од 1966 година<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/741691296|title=Negative dialectics|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|date=1983, ©1973|publisher=Continuum|isbn=0826401325|location=New York|oclc=741691296}}</ref>. === Културна индустрија === Адорно тврдел дека [[Капитализам|капитализмот]] сѐ повеќе се вкоренува преку напад врз објективноста на револуционерната свест и дека го ликвидира индивидуализмот како основа на критичката мисла Додека работата на Адорно се фокусира на уметноста, литературата и музиката како клучни области на чувствителната, индиректната критика на воспоставената култура и модели на размислување, постои страв од јасен политички утопизам евидентен во неговите гледања, посебно на историјата. Аргументот за таквото гледање на работите доминирал во „''Естетска теорија''“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/34475713|title=Aesthetic theory|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|last2=Rolf.|first2=Tiedeman|isbn=0816618003|location=Minneapolis, MN.|oclc=34475713}}</ref>, потоа во „''Филозофијата на новата музика''“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/63187473|title=Philosophy of new music|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|date=2006|publisher=University of Minnesota Press|isbn=0816636664|location=Minneapolis|oclc=63187473}}</ref> и во други дела. Адорно гледал на културната индустрија како на арена во која критичките намери или можности се елиминирани. Тој тврдел дека културната индустрија која продуцира и циркулира производи преку [[Масовни медиуми|масовните медиуми]] манипулира со јавноста. [[Популарна култура|Популарната култура]] ја идентификува како причина за пасивноста на луѓето. Лесните задоволства кои се возможни преку конзумирање на популарната култура ги прават луѓето послушни и задоволни без оглед на тоа колку е тешка нивната [[Животен стандард|економска состојба]]. Разликите меѓу културните производи прават да личат различно, но тие се всушност варијации на иста тема. Тој пишуваше дека „истата работа им се нуди секому според стандардизирано производство за користење на производите“, но ова е прикриено под „манипулација на вкусот и на официјалните претензии на поединечната култура“. Адорно го опишува овој феномен со концептот „[[псевдоиндивидуализам]]“ или „секогаш едно исто“. === Масовна култура === Анализата на Адорно овозможила критика на [[Популарна култура|масовната култура]] од страна на левицата, што беше избалансирано со критиката на [[Народна култура|популарната култура]] од страна на десницата. Од двете перспективи – и левата и десната- природата на културните производи се сметала за корен на социјалните и моралните проблеми како последица на конзумирањето на [[култура]]та. Додека критиката од десната ориентација ја нагласувала моралната деградација, припишувана на сексуалната и расната влијание во рамките на културата, Адорно ги лоцирал проблемите не во однос на содржината, туку со објективната реалност на производството на масовната култура и нејзините ефекти, на пример во форма на „психологијата на обратното“. Мислителите кои биле под влијание на Адорно верувале дека денешното општество се развило во насока којашто тој ја предвидел, посебно во однос на настаните на моралот ([[Аушвиц]]) и културната индустрија. Многу гледања на Адорно во однос на естетиката и музиката неодамна почнале да се дискутираат и истите биле собрани и објавени како „Есеи за музиката“, збирка на есеи на одредена тема додека многу од нив сè уште не се преведени на англиски. Работата на Адорно во годините пред смртта биле под влијание на идејата за „негативна дијалектика“ наведена во неговата книга под истиот наслов<ref name=":5" />. Клучен поим во работата на [[Франкфуртска школа|Франкфуртската школа]] според „''Дијалектика на просветителството''“ била идејата за мислата која станува инструмент за доминација, а кој ги опфаќа сите објекти под контрола на (доминантната) тема, особено преку поимот на идентитет, односно со идентификација на реалното во природата и општеството. Имено, само тоа што е хармонизирано или усогласено со доминантниот концепт се смета за реално додека сѐ останато се смета за нереално или непостоечко. ''Негативната дијалектика'' на Адорно била обид да се артикулира недоминантната мисла која би ги препознала своите ограничувања. === Марксистички критики === Според делото на [[Хорст Милер]] „[[Критика на кричката теорија]]“<ref>{{Наведено списание|last=Horst|first=Müller|title=Kritik der kritischen Theorie|url=http://www.academia.edu/3002022/Kritik_der_kritischen_Theorie|language=en}}</ref>, Адорно тоталитетот го поставил како автоматски систем. Ова било во согласност со идејата на Адорно за општество како самоуправувачки систем, од кое човек мора да побегне (но од кое никој не може да избега). За него тоа било постоечко но нехумано. Милер се противи на ваквиот систем и тврди дека критичката теорија не обезбдедува практични решенија за општествени промени.Тој заклучува дека и Франкфуртската школа генерално и [[Јирген Хабермас]] посебно сосема погрешно го протолкувале [[Карл Маркс|Маркс]]. === Адорно одговара на критиките === Како пионер на саморефлексивната социологија која ја навестила способноста на [[Пјер Будрие]] да дејствува како рефлексија на општествена појава, Адорно сфатил дека на некои критики (вклучително и намерното попречување на неговите предавања во 1960-тите години) никогаш не може да се одговори во дијалог помеѓу еднакви доколку, како што се чини верувал, со тек на времето секогаш се менува човечката суштина како што мисли наивниот етнограф или социолог.<ref>За споредба на концептите на Адорно и Бурдо, види: Karakayali, Nedim. [http://soc.sagepub.com/cgi/content/abstract/38/2/351 2004. "Reading Bourdieu with Adorno: The Limits of Critical Theory and Reflexive Sociology," ''Sociology''(Journal of the British Sociological Association), v.38, n.2, pp. 351–368.]</ref> ==Социолошките методи на Адорно== Бидејќи Адорно верувал дека [[социологија]]та треба да биде саморефлексивна и самокритична сметал дека јазикот што го користи социологот, како јазик на обичниот човек, во голема мерка е политички конструиран, често несоодветен,.што се концепти инсталирани од страна на доминантните класи и социјалните структури. Така нашата претстава за „девијантното“ која вклучува еднакво целосно девијантниот поединец и „измамник“ кој работи надвор од општествените норми бидејќи немале капитал да работат над нив (Анализата на овој феномен [[Пјер Бурдие]] ја напишал во книгата „''Тежината на светот''“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/45506280|title=The weight of the world : social suffering in contemporary society|last=1930-2002.|first=Bourdieu, Pierre|last2=Alain.|first2=Accardo|last3=Parkhurst.|first3=Ferguson, Priscilla|date=1999|publisher=Stanford University Press|isbn=0804738459|location=Stanford, Calif.|oclc=45506280}}</ref>). Тој сметал дека оние кои се наоѓаат на врвот на Институтот треба да бидат извор на теории за евалуација и емпириско тестирање, како и да бидат луѓето кои ќе ги обработуваат "откриените факти" вклучувајќи го и ревидирањето на теориите за кои е утврдено дека се лажни. На пример, во есејот објавен во Германија по враќањето на Адорно од [[Соединети Американски Држави|САД]] и препечатен во колекцијата есеи за критичките модели<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/37509983|title=Critical models : interventions and catchwords|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|date=1998|publisher=Columbia University Press|isbn=0231076355|location=New York|oclc=37509983}}</ref> Адорно го слави [[Егалитаризам|егалитаризмот]] и отвореноста на американското општество засновано на неговите патувања во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и [[Лос Анџелес]] во периодот од 1943 до 1955 година: "Карактеристично за животот во Америка [...] е моментот на спокој, љубезност и великодушност" ("Dem amerikanischen Leben eignet [...] ein Moment von Friedlichkeit, Gutartigkeit und Großzügigkeit")<ref>Theodor W. Adorno, ''Stichworte. Kritische Modelle 2'', 2nd edition. Frankfurt: Suhrkamp Verlag, 1969, p.145</ref>. Еден пример за судир на интелектуалната култура и методите на Адорно можат да се најдат кај [[Пол Лазарсфелд]], американскиот социолог за кого Адорно работел во средината на 1930-тата, по бегството од Хитлер. Како што прераскажува Ролф Вигерсхаус во „Франкфуртската школа “''Теориите и политичките последици''“ (1995), Лазарсфел бил директор на проектот, финансиран и поддржуван од Дејвид Сарноф (претседател на Американската радио корпорација РЦА) за откривање која од двата вида музика слушателите на радиото ја сакаат и начините да се подобри нивниот вкус. Лазарсфелд имал мака со прозниот стил на пишување на Адорно и го опишал како некој со „недостиг на дисциплина ....во презентирањето“<ref>Wiggershaus, Rolf (1995). ''The Frankfurt School, Its History, Theories and Political Significance''. Cambridge, MA: MIT Press</ref>. [[Податотека:Adorno-Denkmal-Campus-Westend-2016-Ffm-865.jpg|мини|Споменик на Теодор В. Адорно во Франкфурт на Мајна на кампусот Вестенд]] == Превод на делото на Адорно == Иако дури и германските читатели тешко можат да го разберат делото на Адорно, дополнителен проблем за читателите на други јазици е дека неговиот германски идиом е особено тежок за преведување на англиски и на други светски јазици. Слична тежина на преводот важи и за [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]], [[Мартин Хајдегер|Хајдегер]] и за голем број други [[германски филозофи]] и поети. Како резултат на тоа, некои првични преведувачи се стремеле кон буквалноста. Во последниве години, [[Едмунд Јејфот|Едмунд Џефкот]] и Универзити Стенфорд Прес објавиле нови преводи од некои од предавањата и книгите на Адорно, вклучувајќи ги делата ''Вовед во социологијата''<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/43398527|title=Introduction to sociology|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|last2=N.|first2=Jephcott, E. F.|date=2000|publisher=Stanford University Press|isbn=0804746834|location=Stanford, Calif.|oclc=43398527}}</ref>, ''Проблемите на моралната филозофија''<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/43404894|title=Problems of moral philosophy|last=1903-1969.|first=Adorno, Theodor W.|date=2000|publisher=Stanford University Press|isbn=0804744726|location=Stanford, Calif.|oclc=43404894}}</ref> и неговите транскрипции од предавања за Кантовата [[Критика на чистиот ум]] и "Метафизиката“ на [[Аристотел]], како и новиот превод на ''Дијалектиката на просветлувањето''. Професорот [[Хенри Пикфорд]], од Универзитетот во Колорадо во Боулдер, превел многу од делата на Адорно, како што се "Значењето на трудот низ минатото". Мал дел од големиот пишан опус на Адорно бил објавен на македонски јазик во 2003 и 2004 (''Во спомен на Анхејдорф'' и ''Актуелноста на филозофијата''<ref>{{Наведено списание|last=Адорно|first=Теодор Визенгрунд|date=2003-12-29|title=Актуелноста на филозофијата|url=http://dl.fzf.ukim.edu.mk/index.php/filozofija/article/view/791|journal=Филозофија/Filozofija - A Journal of Philosophical Inquiry|language=en|volume=2|issue=8|issn=1857-9701}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) објавен во списание, во превод на Кица Б. Колбе. == Дела == * "Кјеркегор: Изградба на естетиката" (1933) * '' [[Дијалектика на просветителството]]'' (со [[Макс Хоркхајмер]], 1944) * "Компонирање за филмови" (1947) * "Филозофија на новата музика" (1949) * "[[Авторитарната личност]]" (1950) * "Минима Моралија: Рефлексии од оштетениот живот" (1951) * "Во потрага по Вагнер" (1952) * '' Призми'' (1955) * "Против епистемологијата: Метакритика; Студиите во Хусерл и Феноменологиските антиномии "(1956) * '' Dissonanzen. Musik in der verwalteten Welt"(1956) '' * '' Белешки за книжевност I'' (1958) * '' Звучни бројки'' (1959) * "Малер: музичка физиогномија" (1960) * "Белешки за литература II" (1961) * "Хегел: Три студии" (1963) * '' Критички модели: интервенции и клучни зборови'' (1963) * "Quasi una Fantasia" (1963) * "Жаргон за автентичностa" (1964) * '' Ноќна музика: есеи за музика 1928-1962'' (1964) * '' [[Негативна дијалектика]]'' (1966) * '' Албан Берг: мајстор на најмалата врска'' (1968) * '' Критички модели: интервенции и клучни зборови'' (1969) * "[[Естетичка теорија]]" (1970) * '' Бетовен: Филозофија на музиката; Фрагменти и текстови "(1993) '' * '' Психолошката техника на радио адресите на Мартин Лутер Томас'' (2000) * '' Кантовата критика на чистиот ум'' (2002) * "Тек на музиката" (2006) === Музички дела === * Музика за пијано (во детството) * Музика за пијано (1921) * 2 дела за гудачки квартет, оп. 2 * 3 кратки дела за пијано (1934) * 7 кратки дела за оркестар, оп.4 * 2 песни за глас и оркестар според "''Индијанецот Џо''" на [[Марк Твен]] * 2 песни со оркестар * 3 приказни од T Даублер за женски хор * 1921 - гудачки квартет * 1920 - 6 студии за гудачки квартет * 1919: За Себастијан Ведер '''Библиографија'''{{refbegin}} * {{wikicite|ref={{harvid|Adorno|1990}}|reference=Adorno, Theodor (1990). "On Popular Music", translated by George Simpson. In ''On Record: Rock, Pop, and the Written Word'', edited by Simon Frith and Andrew Goodwin, 301–14. London: Routledge. {{ISBN|0-415-05306-4}}; {{ISBN|0-415-05305-6}}; {{ISBN|0-679-72288-2}}; New York: Pantheon. {{ISBN|0-415-05305-6}}; {{ISBN|978-0-394-56475-3}}; {{ISBN|0-415-05306-4}}; {{ISBN|0-679-72288-2}}.}} * {{Наведена книга|last=Adorno|first=Theodor|title=Notes to Literature: Volume two|year=1992|publisher=Columbia University Press|location=New York}} * {{Наведена книга|last=Adorno|first=Theodor|title=The Adorno Reader|url=https://archive.org/details/adornoreader0000ador|year=2000|publisher=Blackwell Publishing|location=Malden, MA|editor=Brian O'Connor}} * {{Наведена книга|last=Adorno|first=Theodor|title=Essays on Music|url=https://archive.org/details/essaysonmusic0000ador|year=2002|publisher=University of California Press|location=Berkeley}} * {{Наведена книга|last=Adorno|first=Theodor|title=Negative Dialectics|year=2003|publisher=Continuum|location=New York}} * {{Наведена книга|editor-last1=Arato|editor-first1=Andrew|editor-last2=Gephart|editor-first2=Eike|title=The Essential Frankfurt School Reader|year=1982|publisher=Continuum|location=New York}} * {{Наведена книга|last=Claussen|first=Detlev|title=Theodor W. Adorno: One Last Genius|url=https://archive.org/details/theodorwadornoon0000clau|year=2008|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA}} * {{Наведена мрежна страница|last=Durão|first=Fabio Akcelrud|title=Robert Hullot-Kentor in Conversation with Fabio Akcelrud Durão|url=http://www.brooklynrail.org/2008/07/art/robert-hullot-kentor-in-conversation-with-fabio-ackelrud-durao|work=The Brooklyn Rail: Critical Perspectives on Art, Politics and Culture|accessdate=28 November 2011|date=July–August 2008}} * {{Наведена книга|last=Laughey|first=Dan|title=Key Themes in Media Theory|url=https://archive.org/details/keythemesinmedia0000laug|year=2007|publisher=Open University Press|location=England}} * {{Наведена книга|last=Müller-Doohm|first=Stefan|title=Adorno: A Biography|year=2005|publisher=Polity Press|location=Malden, MA}} * {{Наведена книга|last=Wiggershaus|first=Rolf|title=The Frankfurt School, Its History, Theories and Political Significance|url=https://archive.org/details/frankfurtschooli0000wigg_j0x0|year=1995|publisher=MIT Press|location=Cambridge, MA}} {{refend}}'''Дополнителна литература''' * Edwards, Peter. [https://academic.oup.com/ml/article-abstract/96/2/228/1006437/Convergences-and-Discord-in-the-Correspondence?redirectedFrom=fulltext "Convergences and Discord in the Correspondence Between Ligeti and Adorno"], ''Music & Letters, ''96/2, 2015. * Morgan, Ben. ''The project of the Frankfurt School'', Telos, Nr. 119 (2001), 75–98 {{refbegin}} * [http://manoa.hawaii.edu/llea/german/faculty/christina-gerhardt/ Gerhardt, Christina] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220417001800/http://manoa.hawaii.edu/llea/german/faculty/christina-gerhardt/ |date=2022-04-17 }} (ed.). "[http://ngc.dukejournals.org/content/33/1_97.toc Adorno and Ethics]". ''[http://ngc.dukejournals.org/ New German Critique]'' 97 (2006): 1–3. * Brunger, Jeremy. 2015. "[http://numerocinqmagazine.com/2015/05/05/the-administered-world-of-theodor-adorno-jeremy-brunger/ The Administered World of Theodor Adorno]". ''Numero Cinq'' magazine (5 May). * Hohendahl, Peter Uwe. ''Prismatic Thought: Theodor W. Adorno''. Lincoln, Nebr.: University of Nebraska Press, 1995. * Jarvis, Simon. ''Adorno: A Critical Introduction''. Cambridge: Polity, 1998. * Jay, Martin. ''The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute for Social Research 1923–1950''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1996. * Jay, Martin. ''Adorno''. Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1984. * Paddison, Max. ''Adorno, Modernism and Mass Culture: Essays on Critical Theory''. London: Kahn & Averill, 2004. {{ISBN|1-871-08281-1}}. {{refend}}{{рв|Theodor W. Adorno}} == Наводи == {{наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Адорно, Теодор}} [[Категорија:Родени во 1903 година]] [[Категорија:Починати во 1969 година]] [[Категорија:Луѓе од Франкфурт]] [[Категорија:Филозофи од 20 век]] [[Категорија:Франкфуртска школа]] [[Категорија:Германски композитори]] [[Категорија:Германски музиколози]] [[Категорија:Германски книжевни критичари]] [[Категорија:Германски филозофи]] [[Категорија:Еврејски филозофи]] [[Категорија:Социопсихолози]] [[Категорија:Германски Евреи]] [[Категорија:Германски социолози]] [[Категорија:Марксисти]] r3okpbavme9x9omv6cn6h8tih047es6 10 759160 5601053 1974068 2026-07-27T12:33:31Z Pavel Fric 53632 The historical flag of Moravia in colours corresponding to the provincial coat of arms 5601053 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Моравија | flag alias = Red-white-blue historical flag of Moravia (from the middle of the 19th century to the beginning of the 20th century).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} }} q6mt5q7nd2qeum83stzmvloqbfy47mt 0 759189 5601241 1974624 2026-07-27T23:46:29Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Миниалбум]] 5601241 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Миниалбум]] 2s6xwy20sl1rpv7xabdrvjnw4xv7tvt 10 772625 5601345 4983265 2026-07-28T09:47:40Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Cite EB1911]] на [[Предлошка:Наведена EB1911]] 4983265 wikitext text/x-wiki {{hide in print|1= <!-- sort out the icon to use -->{{#if: {{#if: {{{noicon|}}}|{{{noicon}}}|{{{no-icon|}}} }}|<!--eq to empty--> |<!--then-->{{#ifeq: {{#if: {{{wstitle|}}}|{{{wstitle}}}|{{{wikisource|}}} }}|<!--eq to empty--> |<!--then-->{{#ifeq: {{{1|}}}|<!--eq to empty--> |<!--then-->[[File:PD-icon.svg|12px|alt=Public Domain]]&nbsp; |<!--else-->[[File:Wikisource-logo.svg|12px|alt=Wikisource]]&nbsp; }} |<!--else-->[[File:Wikisource-logo.svg|12px|alt=]]&nbsp; }} }} }}<!--no white space -->{{наведена енциклопедија |{{#if:{{{first|}}} |first |HIDE_PARAMETER1}}={{{first|}}} |{{#if:{{{first1|}}} |first1 |HIDE_PARAMETER2}}={{{first1|}}} |{{#if:{{{first2|}}} |first2 |HIDE_PARAMETER3}}={{{first2|}}} |{{#if:{{{first3|}}} |first3 |HIDE_PARAMETER4}}={{{first3|}}} |{{#if:{{{last|}}} |last |HIDE_PARAMETER5}}={{{last|}}} |{{#if:{{{last1|}}} |last1 |HIDE_PARAMETER6}}={{{last1|}}} |{{#if:{{{last2|}}} |last2 |HIDE_PARAMETER7}}={{{last2|}}} |{{#if:{{{last3|}}} |last3 |HIDE_PARAMETER8}}={{{last3|}}} |{{#if:{{{author |}}} |author |HIDE_PARAMETER9}}={{{author|}}} |{{#if:{{{author1|}}} |author1 |HIDE_PARAMETER10}}={{{author1|}}} |{{#if:{{{author2|}}} |author2 |HIDE_PARAMETER11}}={{{author2|}}} |{{#if:{{{author3|}}} |author3 |HIDE_PARAMETER12}}={{{author3|}}} |{{#if:{{{authors|}}} |authors |HIDE_PARAMETER13}}={{{authors|}}} |{{#if:{{{authorlink|}}} |authorlink |HIDE_PARAMETER14}}={{{authorlink|}}} |{{#if:{{{author2link|}}} |author2link |HIDE_PARAMETER14b}}={{{author2link|}}} |{{#if:{{{author3link|}}} |author3link |HIDE_PARAMETER14c}}={{{author3link|}}} |{{#if:{{{coauthors|}}} |coauthors |HIDE_PARAMETER15}}={{{coauthors|}}} | editor-first = {{#if: {{{short|}}}|<!-- eq to empty -->|Hugh}} | editor-last = {{#if: {{{short|}}}|<!-- eq to empty -->|Chisholm}} | encyclopedia = [[Енциклопедија Британика|Encyclopædia Britannica]] | title= {{#ifeq: {{#if: {{{wstitle|}}}|{{{wstitle}}}|{{{wikisource|}}} }}|<!--eq to empty--> |<!-- then--> {{#ifeq: {{#if: {{{title|}}}|{{{title}}}|{{{article|}}} }}|<!--eq to empty--> |<!--then--> {{#ifeq: {{{1|}}}|<!--eq to empty--> |<!--then--><!--^{article name needed}COMMENTED OUT FOR THE MOMENT--> |<!--else-->[[Wikisource:1911 Encyclopædia Britannica/{{{1}}}|{{{display|{{{1}}}<!-- display -->}}}]] }}<!--end 1--> |<!--else-->{{{title|{{{article|}}} }}} }}<!--end title--> |<!--else-->[[Wikisource:1911 Encyclopædia Britannica/{{{wstitle|{{{wikisource}}}<!--wst-->}}}|{{{display|{{{wstitle|{{{wikisource}}}<!--wst-->}}}<!-- display -->}}}]] }}<!--end wstitle--> | url = {{#if:{{{wstitle|{{{wikisource|}}}<!--wst-->}}}|<!--eq to empty--> |<!--then set--> {{{url|}}} |<!--else leave unset--> }} | accessdate = {{{accessdate|}}} | edition = {{{издание|11}}} | year = {{{year|1911}}} | publisher = {{#if: {{{short|}}}|<!-- eq to empty -->|Cambridge University Press}} | volume = {{{volume|}}} | page = {{{page|}}} | pages = {{{pages|}}} | quote = {{{quote|}}} | ref = {{{ref|}}} | postscript = {{{postscript|}}} | separator = {{{separator|}}} | mode = {{{mode|}}} }}<!--legacy code to handle post script -->{{#ifeq: {{{2|}}}| |<!--is set then--> |&nbsp;{{{2|}}} }}<noinclude> {{документација}}</noinclude> 508qtbcip0bzzf81e22dsirahwqr7ko 0 967293 5601075 5601022 2026-07-27T13:43:00Z Andrew012p 85224 /* */ Тире, а не цртичка 5601075 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = {{роден на|30|април|1951}} | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}— [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 7h0mg72ds8dpf53o5kh11fvn1hpa3av 5601076 5601075 2026-07-27T13:43:55Z Andrew012p 85224 /* */ 5601076 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = {{роден на|30|април|1951}} | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{роден на|30|април|1951}}— [[Скопје]], [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] ma8a5faow3o8c3hqp9ancu8r8gxgo61 5601105 5601076 2026-07-27T15:45:04Z Davorstefanoski 132615 /* Животопис */ 5601105 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = {{роден на|30|април|1951}} | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{роден на|30|април|1951}}— [[Скопје]], [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој бил често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин бил и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Бил препознатлив и по телевизиска екранизација и синхронизација на турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 1iok1a8cgxtof4u97z7j89ajz1kjvk7 5601128 5601105 2026-07-27T16:07:28Z Andrew012p 85224 5601128 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = {{роден на|30|април|1951}} | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{роден на|30|април|1951}}— [[Скопје]], [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, бил често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично-сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин бил и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Гоце бил препознатлив и по телевизиската екранизација и синхронизација на турски серии за телевизија „[[Сител]]“.<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] cn7tpm7sq57oh0xfa22vqupfxypuutq 5601238 5601128 2026-07-27T23:45:20Z Bjankuloski06 332 5601238 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = {{роден на|30|април|1951}} | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{роден на|30|април|1951}}— [[Скопје]], [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, бил често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично-сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин бил и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Гоце бил препознатлив и по телевизиската екранизација и синхронизација на турски серии за телевизија „[[Сител]]“.<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] qw2cecsycro4hgx0bi4pu9oeigwhio6 5601239 5601238 2026-07-27T23:46:06Z Bjankuloski06 332 5601239 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = 30 април 1951 | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{рн|30|април|1951}} - [[Скопје]], {{пн|27|јули|2026}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, бил често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично-сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин бил и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Гоце бил препознатлив и по телевизиската екранизација и синхронизација на турски серии за телевизија „[[Сител]]“.<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] l00ceiuv6cy982clyj7jjnbf0dpdmms 5601240 5601239 2026-07-27T23:46:17Z Bjankuloski06 332 5601240 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = 30 април 1951 | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{рн|30|април|1951}} - [[Скопје]], {{пн|27|јули|2026}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, бил често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично-сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин бил и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Гоце бил препознатлив и по телевизиската екранизација и синхронизација на турски серии за телевизија „[[Сител]]“.<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] p7rqnxetf4bjcczyzmisv8ob8ohiwcn 5601359 5601240 2026-07-28T10:17:01Z ~2026-41718-31 135384 /* */ Гоце починал на 26 јули 2026 5601359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = 30 април 1951 | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|26|1951|4|30}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 — 2026 | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' ([[Кичево]], {{рн|30|април|1951}} - [[Скопје]], {{пн|26|јули|2026}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, бил често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично-сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин бил и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Гоце бил препознатлив и по телевизиската екранизација и синхронизација на турски серии за телевизија „[[Сител]]“.<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г. == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] deivrgmugmuzt95rsqie71k31tjhl1w 0 1045625 5601361 5475518 2026-07-28T10:27:22Z ~2026-41718-31 135384 /* */ 5601361 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Иван (Ванчо) Петрушевски | image =Ванчо Петрушевски.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{роден на|19|април|1951}} | birth_place = [[Скопје]], [[Народна Република Македонија|НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2018|8|25|1951|4|19}} | death_place = [[Орешани]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улогата во: <br>[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]] <br> [[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Наши години]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Каца (филм)|Каца]]<br>[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Досие-К]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] | occupation = [[глумец]] | spouse = | years_active = 1973 - 2018 }} '''Иван Ванчо Петрушевски''' ([[Скопје]], {{роден на|19|април|1951}} — {{починал во|Орешани}}, [[Скопско]], {{починат на|25|август|2018}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kurir.mk/makedonija/vesti/tazna-vest-pochina-vancho-petrushevski/ |title=Тажна вест |accessdate=2018-08-25 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825182117/https://kurir.mk/makedonija/vesti/tazna-vest-pochina-vancho-petrushevski/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=50 Официјална страница на Драмски театар Скопје]</ref>) — [[Македонија|македонски]] [[глумец]] и [[хумор]]ист. ==Животопис== Роден е во 1951 г. во [[Скопје]]. Веднаш по завршувањето на Високата музичка школа во [[Скопје]], отсек за глумечки кадри, во [[1975]] година се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во Скопје, каде неговиот талент дошол до израз веќе во првата претстава „''Ослободување на Скопје''“ од [[Душан Јовановиќ]]. Исто така, учествувал во голем број [[радио]]-драмски проекти, [[Телевизија|телевизиски]] драми, серии итн. == Награди == * Награда „Димче Трајковски“ за епизодна улога на Тетарските игри „Војдан Чернодрински“ – [[Прилеп]] за ликот на Јаков во претставата „''[[Дупло дно]]''“ од [[Горан Стефановски]] * Најпопуларно ТВ-лице според веснокот „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“ за 1987 година * Награда за најдобро глумечко остварување на [[филм]]от и телевизијата според анкета на ревијата „''Екран''“ * Награда за најдобро глумечко остварување на Театарските игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп за улогата на Јанко во „''Собирен центар''“ од Душан Ковачевиќ * [[23 Октомври (награда)|Државна награда 23 Октомври]] за остварување во областа на културата и уметноста во 2016 година <ref>[http://mrt.com.mk/node/35182 Објава за државна награда]</ref> * [[Награда „11 Октомври“]] во 2016 година == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Филм ! Улога |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1975 | [[Прва вечер]] ТВ-филм || |- |1977 | [[Пресуда (македонски филм)|Пресуда]] ТВ-филм || |- |1977 | [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |- |1978 | [[Сеќерна приказна]] ТВ-филм || |- |1979 | [[Наши години]] ТВ-серија | Машиновозач |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980/> |- |1982 | [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија | |- |1983 | [[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | |- |1984 | [[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм | Зографот |- |1984 | [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ-филм | Ацо |- |1984 | [[Го мемираше мојот јастреб]] ТВ-филм || |- |1984 | [[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || |- |1984 | [[Камчевци]] ТВ-серија || |- |1984-1985 | [[Легенди и преданија (филм)|Легенди и преданија]] ТВ-филм || |- |1984-1985 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- |1985 | [[На наш начин]] ТВ-серија | |- |1985 | [[Дупло дно]] ТВ-филм | Јаков |- |1985 | [[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Суљо |- |1985 |[[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] ТВ-филм |Селим |- |1986 | [[Среќна Нова ’49]] ТВ-филм | Шофер |- |1986 | [[Солунски патрдии (ТВ серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија | Сотка |- |1986 | [[Климент Охридски (филм)|Климент Охридски]] ТВ-филм | Ангелариј |- |1986-1992 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-серија | |- |1987 | [[Трето доба]] ТВ-серија | |- |1987 | [[За трошка среќа]] ТВ-филм | Милиционер |- |1987-1990 | [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || Цаци |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |- |1988-1990 | [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 | [[Еурека]] ТВ-серија | Цаци |- |1990-1991 | [[Опстанок (серија)|Опстанок]] ТВ-серија | Шумарот Миле |- |1991 | [[Женски оркестар]] ТВ-филм | |- |1991 | [[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм || Жика |- |1991 | [[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Иван |- |1991 | [[Елелига пепелига]] ТВ-серија || |- |1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || |- |1993 | [[Грев или шприцер (филм)|Грев или шприцер]] ТВ-филм | Поштарот Миле |- |1993-1995 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1993 | [[Црно бело во боја (ТВ-филм)|Црно бело во боја]] ТВ-филм || / |- |1994 | [[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || |- |1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || |- |1995 | [[Бус за дус]] ТВ-серија || |- |1995 | [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- |1995 | [[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | Матеј |- |1995-2000 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- |1997 | [[Вујко Вања (филм)|Вујко Вања]] ТВ-филм | Телегин |- |1998 | [[Салон Хармони]] ТВ-серија | Панајот |- |1999 | [[Хихирику]] ТВ-серија || |- |1999 | [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Иван |- |1999 | [[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм || Полицаец 2 |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000-2001 | [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Ристе |- |2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || |- |2000-2003 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- |2001 | [[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм | Попот |- |2002 | [[Заведени (телевизиска серија)|Заведени]] ТВ-серија | Попот |- |2003 | [[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | Кондураџија |- |2004 | [[Хихирику]] ТВ-серија || |- |2006 | [[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] ТВ-филм || |- |2006-2009 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |- |2007 | [[Досие-К]] ТВ-филм | Инспектор Ацо |- |2007 |[[Цимери]] ТВ-серија || |- |2007 |[[Патување со рабробил]] ТВ-филм |Чичко Прохор |- |2007-2010 | [[Народни приказни]] ТВ-серија | |- |2008 | [[Куќен совет]] ТВ-серија | |- |2009 | [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија | Венеса |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010-2012 |[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник |- |2012-2014 | [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни 2]] ТВ-серија | Бегот |- |2012-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |- |2014 |[[Приказни од животот]] || |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Прв човек |- |2015-2017 | [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || / |- |2017 | [[Вистински приказни (телевизиска серија)|Вистински приказни]] ТВ-серија | Павле |- |2018 | [[Мејкинг оф (филм) |Мејкинг оф]] ТВ-филм || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0678415}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петрушевски, Ванчо}} [[Категорија:Родени во 1951 година]] [[Категорија:Починати во 2018 година]] [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] lujmez8d5lcomynxqesf0b9ukka1com 5601364 5601361 2026-07-28T10:30:05Z ~2026-41718-31 135384 /* Животопис */ 5601364 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Иван (Ванчо) Петрушевски | image =Ванчо Петрушевски.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{роден на|19|април|1951}} | birth_place = [[Скопје]], [[Народна Република Македонија|НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2018|8|25|1951|4|19}} | death_place = [[Орешани]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улогата во: <br>[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]] <br> [[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Наши години]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Каца (филм)|Каца]]<br>[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Досие-К]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] | occupation = [[глумец]] | spouse = | years_active = 1973 - 2018 }} '''Иван Ванчо Петрушевски''' ([[Скопје]], {{роден на|19|април|1951}} — {{починал во|Орешани}}, [[Скопско]], {{починат на|25|август|2018}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kurir.mk/makedonija/vesti/tazna-vest-pochina-vancho-petrushevski/ |title=Тажна вест |accessdate=2018-08-25 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825182117/https://kurir.mk/makedonija/vesti/tazna-vest-pochina-vancho-petrushevski/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=50 Официјална страница на Драмски театар Скопје]</ref>) — [[Македонија|македонски]] [[глумец]] и [[хумор]]ист. ==Животопис== Роден е во 1951 г. во [[Скопје]]. Веднаш по завршувањето на Високата музичка школа во [[Скопје]], отсек за глумечки кадри, во [[1975]] година се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во Скопје, каде неговиот талент дошол до израз веќе во првата претстава „''Ослободување на Скопје''“ од [[Душан Јовановиќ]]. Исто така, учествувал во голем број [[радио]]-драмски проекти, [[Телевизија|телевизиски]] драми, серии итн. Починал на 28 август 2018г. од последица на струен удар. == Награди == * Награда „Димче Трајковски“ за епизодна улога на Тетарските игри „Војдан Чернодрински“ – [[Прилеп]] за ликот на Јаков во претставата „''[[Дупло дно]]''“ од [[Горан Стефановски]] * Најпопуларно ТВ-лице според веснокот „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“ за 1987 година * Награда за најдобро глумечко остварување на [[филм]]от и телевизијата според анкета на ревијата „''Екран''“ * Награда за најдобро глумечко остварување на Театарските игри „Војдан Чернодрински“ — Прилеп за улогата на Јанко во „''Собирен центар''“ од Душан Ковачевиќ * [[23 Октомври (награда)|Државна награда 23 Октомври]] за остварување во областа на културата и уметноста во 2016 година <ref>[http://mrt.com.mk/node/35182 Објава за државна награда]</ref> * [[Награда „11 Октомври“]] во 2016 година == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Филм ! Улога |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1975 | [[Прва вечер]] ТВ-филм || |- |1977 | [[Пресуда (македонски филм)|Пресуда]] ТВ-филм || |- |1977 | [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |- |1978 | [[Сеќерна приказна]] ТВ-филм || |- |1979 | [[Наши години]] ТВ-серија | Машиновозач |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980/> |- |1982 | [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија | |- |1983 | [[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | |- |1984 | [[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм | Зографот |- |1984 | [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ-филм | Ацо |- |1984 | [[Го мемираше мојот јастреб]] ТВ-филм || |- |1984 | [[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || |- |1984 | [[Камчевци]] ТВ-серија || |- |1984-1985 | [[Легенди и преданија (филм)|Легенди и преданија]] ТВ-филм || |- |1984-1985 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- |1985 | [[На наш начин]] ТВ-серија | |- |1985 | [[Дупло дно]] ТВ-филм | Јаков |- |1985 | [[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Суљо |- |1985 |[[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] ТВ-филм |Селим |- |1986 | [[Среќна Нова ’49]] ТВ-филм | Шофер |- |1986 | [[Солунски патрдии (ТВ серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија | Сотка |- |1986 | [[Климент Охридски (филм)|Климент Охридски]] ТВ-филм | Ангелариј |- |1986-1992 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-серија | |- |1987 | [[Трето доба]] ТВ-серија | |- |1987 | [[За трошка среќа]] ТВ-филм | Милиционер |- |1987-1990 | [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || Цаци |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |- |1988-1990 | [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 | [[Еурека]] ТВ-серија | Цаци |- |1990-1991 | [[Опстанок (серија)|Опстанок]] ТВ-серија | Шумарот Миле |- |1991 | [[Женски оркестар]] ТВ-филм | |- |1991 | [[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм || Жика |- |1991 | [[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Иван |- |1991 | [[Елелига пепелига]] ТВ-серија || |- |1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || |- |1993 | [[Грев или шприцер (филм)|Грев или шприцер]] ТВ-филм | Поштарот Миле |- |1993-1995 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1993 | [[Црно бело во боја (ТВ-филм)|Црно бело во боја]] ТВ-филм || / |- |1994 | [[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || |- |1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || |- |1995 | [[Бус за дус]] ТВ-серија || |- |1995 | [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- |1995 | [[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | Матеј |- |1995-2000 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- |1997 | [[Вујко Вања (филм)|Вујко Вања]] ТВ-филм | Телегин |- |1998 | [[Салон Хармони]] ТВ-серија | Панајот |- |1999 | [[Хихирику]] ТВ-серија || |- |1999 | [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Иван |- |1999 | [[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм || Полицаец 2 |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000-2001 | [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Ристе |- |2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || |- |2000-2003 | [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- |2001 | [[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм | Попот |- |2002 | [[Заведени (телевизиска серија)|Заведени]] ТВ-серија | Попот |- |2003 | [[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | Кондураџија |- |2004 | [[Хихирику]] ТВ-серија || |- |2006 | [[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] ТВ-филм || |- |2006-2009 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |- |2007 | [[Досие-К]] ТВ-филм | Инспектор Ацо |- |2007 |[[Цимери]] ТВ-серија || |- |2007 |[[Патување со рабробил]] ТВ-филм |Чичко Прохор |- |2007-2010 | [[Народни приказни]] ТВ-серија | |- |2008 | [[Куќен совет]] ТВ-серија | |- |2009 | [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија | Венеса |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010-2012 |[[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник |- |2012-2014 | [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни 2]] ТВ-серија | Бегот |- |2012-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |- |2014 |[[Приказни од животот]] || |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Прв човек |- |2015-2017 | [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || / |- |2017 | [[Вистински приказни (телевизиска серија)|Вистински приказни]] ТВ-серија | Павле |- |2018 | [[Мејкинг оф (филм) |Мејкинг оф]] ТВ-филм || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0678415}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петрушевски, Ванчо}} [[Категорија:Родени во 1951 година]] [[Категорија:Починати во 2018 година]] [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] 9y71yizzgbrrm7z7cywjmuonj9h161q 0 1054995 5601055 5421193 2026-07-27T12:38:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601055 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Светец|Свети]] | name = Паисиј Светогорец | birth_name = Arsenios Eznepidis | image = SaintPaisiosofMountAthos.jpg | alt = | caption = | titles = [[архимандрит]], [[анхорет]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1924|7|25}} | birth_place = [[Јахјали|Фараса]], [[Кападокија]], Турција | home_town = | residence = [[Коница]]; [[Света Гора]]; [[Синајски Полуостров]]; [[Сурокли]], [[Солунско]] | death_date = {{пнив|df=yes| 1994|07|12|1924|7|25}} | death_place = [[Суроклиски манастир|Манастир „Св. Јован Богослов“]], [[Сурокли]], [[Солунско]] | venerated_in = [[православие]] | beatified_date = | beatified_place = | beatified_by = | canonized_date = 13 јануари 2015 | canonized_place = | canonized_by = [[Цариградска патријаршија]]<ref name=SKAI>''[http://www.skai.gr/news/greece/article/273044/kai-episima-agios-o-gerodas-paisios/ Και επίσημα άγιος ο Γέροντας Παΐσιος].'' ΣΚΑΪ.gr. 13/01/2015 - 16:31. Retrieved: 20 January 2015.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.patriarchate.org/latest-news/-/asset_publisher/fJBy4jqgMuQe/content/anakoinothen-13-01-201-1?inheritRedirect=false&redirect=https://www.patriarchate.org/latest-news?p_p_id=101_INSTANCE_fJBy4jqgMuQe&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_101_INSTANCE_fJBy4jqgMuQe_advancedSearch=false&_101_INSTANCE_fJBy4jqgMuQe_keywords=&_101_INSTANCE_fJBy4jqgMuQe_delta=15&p_r_p_564233524_resetCur=false&_101_INSTANCE_fJBy4jqgMuQe_cur=17&_101_INSTANCE_fJBy4jqgMuQe_andOperator=true|title=Ἀνακοινωθέν (13/01/2015) - Latest News - The Ecumenical Patriarchate|website=www.patriarchate.org}}</ref> | major_shrine = Манастир „Св. Јован Богослов“, Сурокли | feast_day = [[12 јули]] <small>(''[[грегоријански календар|н. ст.]]'')</small>/ 29 јуни<small>(''[[јулијански календар|ст. ст.]]'')</small>Hieromonk Isaac, 2012: стр. 322.<ref name=OrthSynaxaristes>''[http://www.saint.gr/3200/saint.aspx Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης].'' Ορθόδοξος Συναξαριστής. 12/07/2015.</ref><ref name=OMHKSEA>''[http://www.omhksea.org/2015/01/ecumenical-patriarchate-officially-entered-elder-paisios-among-the-list-of-saints/ Ecumenical Patriarchate Officially Entered Elder Paisios among the List of Saints] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150121045621/http://www.omhksea.org/2015/01/ecumenical-patriarchate-officially-entered-elder-paisios-among-the-list-of-saints/ |date=2015-01-21 }}.'' Ecumenical Patriarchate - Orthodox Metropolitanate of Hong Kong and South East Asia (OMHKSEA). 13 January 2015. Retrieved: 20 January 2015.</ref><ref name=PRAVMIR-MAY2015>''[http://www.pravmir.com/the-russian-church-adds-the-name-of-the-venerable-paisios-of-mount-athos-to-its-menology/ The Russian Church Adds the Name of the Venerable Paisios of Mount Athos to its Menology].'' PRAVMIR.COM. 11 MAY 2015.</ref> | attributes =[[скуфија]], [[фелон]], [[бројаница]], [[бастун]] | patronage = Австралија | issues = | suppressed_date = | suppressed_by = | influences = св. Арсениј Кападокиски, старец Тихон (Голеиков), [[Исак Сирин]] | influenced = | tradition = светогорско монаштво | major_works = }} [[Податотека:Το ασκητήριο του Αγίου Παϊσίου Παναγούδα Καρυές.jpg|мини|десно|Светилиште на Паисиј]] '''Свети Пајсиј Светогорец''' ({{langx|el|Ἅγιος Παΐσιος ὁ Ἁγιορείτης}}), наречен '''Старец Паисиј''' (''Γέρων Παΐσιος ο Αγιορείτης''), роден како '''Арсениос Езнепидис''' (''Αρσένιος Εζνεπίδης'', {{рн|25|јули|1924}} – {{пн|12|јули|1994}}) — широко познат православен калуѓер роден во [[Јахјали|Фараса]], [[Кападокија]]. Познат е по своите духовни учења.<ref>''An introduction to the life and counsels of Elder Paisios the New of Mount Athos by Hieromonk Damascene, Missionary Leaflet EA38, Holy Trinity Orthodox Mission, La Canada, Ca, Editor: Bishop Alexander (Mileant)''</ref><ref>[http://orthodoxwiki.org/Paisios_%28Eznepidis%29 Paisios (Eznepidis) at Orthodox Wiki]</ref> Многу луѓе, особено во Грција, Србија, Бугарија, Русија и Македонија<ref>[http://www.pravmir.ru/vopros-otvet/kanonizirovan-li-starec-paisij-svyatogorec/ On the glorification of Elder Paisios] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111119235408/http://www.pravmir.ru/vopros-otvet/kanonizirovan-li-starec-paisij-svyatogorec/ |date=2011-11-19 }}, pravmir.com (in Russian)</ref><ref name="damascene">[http://www.pravmir.com/article_23.html Elder Paisios the New of Mount Athos (Part 1) by Hieromonk Damascene]</ref>, имаат голема почит кон Старецот Пајсиј На 13 јануари 2015&nbsp;г. е [[канонизација|канонизиран]] за [[светец]]. ==Животопис== Бил роден во Фараса, [[Кападокија]] кратко време пред [[размена на население меѓу Грција и Турција|размената на население меѓу Грција и Турција]]. Неговото семејство се преселило во [[Коница]], [[Епир]], каде што го изучил столарскиот занает. Во текот на [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]] служел како радиооператер. По војната, во 1950 година отишол во манастир на [[Света Гора]] каде по четири години станал калуѓер, при што го сменил името во Аверкиј. По поминување на мала схема го добил името Пајсиј. ==Контроверза== На 21 септември 2012 година еден граѓанин на Грција бил уапсен под обвинение за злонамерно [[богохулство]] и навреда на религијата<ref>{{наведени вести|first=Greek Police|url=http://www.astynomia.gr/index.php?option=ozo_content&lang=%27..%27&perform=view&id=20338&Itemid=965&lang=|newspaper=Greek Police Web|title=архивски примерок|access-date=2012-10-30|archive-date=2012-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006010944/http://www.astynomia.gr/index.php?option=ozo_content&lang=%27..%27&perform=view&id=20338&Itemid=965&lang=|url-status=dead}}</ref> поради создавањето сатирична страница на Фејсбук наречена „Старец Пастисиос Пастафаријанец“. Пастисио е вид јадење, а пастафаријанство се однесува на сатирична псевдо-религија „Црква на Летачкото Чудовиште од Шпагети“ со која се исмева [[креационизам|креационизмот]]. Според медиумските известувања, страницата ја сатиризирала комерцијалната експлоатација на наследството на Пајсиј, без да користи пцости.<ref>{{наведени вести|first=Kathimerini|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/09/2012_462786|newspaper=ekathimerini.com}}</ref> Обвинението го покренал пратеник во Парламентот од партијата [[Златна зора (партија)|Златна зора]].<ref name=TCSM>{{наведени вести|first=The Christians Science Monitor|url=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2012/1002/Blasphemy-in-democracy-s-birthplace-Greece-arrests-Facebook-user|newspaper=The Christian Science Monitor}}</ref> ==Дела== ===Преведени на англиски=== *''Saint Arsenios the Cappadocian'', translated into English and published in 1989 and 2001 by Holy Monastery "Evangelist John the Theologian", Souroti, Thessaloniki, Greece. *''Elder Hadji-Georgis the Athonite'', translated into English and published in 1996 by Holy Monastery "Evangelist John the Theologian", Souroti, Thessaloniki, Greece. *''Athonite Fathers and Athonite Matters'', translated into English and published in 1999 by Holy Monastery "Evangelist John the Theologian", Souroti, Thessaloniki, Greece. *''Epistles'', by Elder Paisios of Mount Athos, translated into English and published in Feb 2002 by Holy Monastery "Evangelist John the Theologian", Souroti, Thessaloniki, Greece; distributed in the U.S.A. by [http://www.sainthermanpress.com St. Herman of Alaska Monastery]. *''Spiritual Counsels, Vol. 1: With Pain and Love for Contemporary Man''. *''Spiritual Counsels, Vol. 2: Spiritual Awakening'', 1999 & 2000. <!-- Πνευματική αφ ?πνιση - anyone want to translate the title? --> *''Spiritual Counsels, Vol. 3: Spiritual Struggle'', 2001. <!-- Πνευματικός αγώνας - anyone want to check the translation of the title?--> *''Spiritual Counsels, Vol. 4: Family Life'', 2012. *''Spiritual Counsels, Vol. 5: Passions and Virtues'', 2016. *''Spiritual Counsels, Vol. 6: On Prayer'', 2022. ==Наводи== {{наводи}} ==Други извори== *Middleton, Herman A., 2004,"Elder Paisios the Athonite", in ''Precious Vessels of the Holy Spirit: The Lives & Counsels of Contemporary Elders of Greece'', 2nd edn., Protecting Veil Press, Thessalonica, Greece [http://www.protectingveil.com/available] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090601183104/http://www.protectingveil.com/available |date=2009-06-01 }} *"Talks with Father Paisios", by Athanasios Rakovalis, published in Thessaloniki in 2000, distributed by St. Nicodemos Publications [http://www.saintnicodemos.org] *http://elderpaisios.com [http://elderpaisios.com] ==Надворешни врски== {{рв|Paisius (Eznepidis)}} *[http://www.pigizois.net/agglika/paisios/paisios.htm Elder Paisios: A short biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120928070653/http://www.pigizois.net/agglika/paisios/paisios.htm |date=2012-09-28 }} * Извадоци од дела на Старец Пајсиј од мрежното место на [[МПЦ]]: ** [http://www.mpc.org.mk/svetootecko-predanie.asp?id=4831 „Не постои поостроумен човек од милосрдниот...] ** [http://www.mpc.org.mk/svetootecko-predanie.asp?id=4843 Молитва] ** [http://www.mpc.org.mk/svetootecko-predanie.asp?id=4839 Љубов] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пајсиј Светогорец}} [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Исихасти]] [[Категорија:Јасновидци]] [[Категорија:Православни мистици]] [[Категорија:Испосници]] [[Категорија:Грчки светци]] [[Категорија:Светогорски монаси]] [[Категорија:Христијански светци од 20 век]] [[Категорија:Грчка Анадолија]] g3qxq7pkor6v11y86dw83rbitbrq90b 0 1057502 5601141 5421849 2026-07-27T17:28:19Z ГП 23995 ситна поправка 5601141 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Смртта на Иван Илич | title_orig = Смерть Ивана Ильича, (Smert' Ivana Ilyicha) | image = [[Податотека:Иван Илич.jpeg|210px]] | image_caption = Корица на македонското издание | translator = | cover_artist = | author = [[Лав Толстој]] | illustrator = | country = Русија | language = Руски | series = | genre = [[новела|повест]], [[филозофија|филозофски роман]] | subject = | publisher = Детска радост | release_date = 1886 | media_type = меки корици | pages = 104 страници | isbn = 978-0-307-26881-5 | preceded_by = [[Ана Каренина]] (1877) | followed_by = [[Кројцерова соната (новела)|Кројцерова соната]] (1889) }} „'''Смртта на Иван Илич'''“ ({{langx|ru| Смерть Ивана Ильича}}) е повест од рускиот писател [[Лав Толстој]], првпат објавена во 1886 година. Книжевната критика ја смета оваа повест за едно од ремек-делата на Толстоевата проза.<ref name=Jahn3>Jahn 1999, p. 3.</ref> Дејството во новелата се одвива ретроспективно, започнувајќи со погребната церемонија на 45-годишниот судски советник од [[царска Русија]]. Потоа следи приказ на животот на Иван Илич, кој навидум имал успешен живот, но по повредата на колкот самиот почнал да ја преиспитува својата навидум „супериорна положба“ во општеството. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/11/blog-post_4000.html Обработка на книгата] на блогот „Македонски јазик и литература“ * [http://www.sakamknigi.mk/index.php?option=com_k2&view=item&id=995:%D1%81%D0%BC%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%87-%D0%BB%D0%B0%D0%B2-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%98&Itemid=68 Есеј за делото] на Сакам книги.мк * [http://www.mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&product_id=299&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=92 „Смртта на Иван Илич“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на Моја книга.мк {{литература-никулец}} {{Лав Толстој}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дела на Лав Толстој]] [[Категорија:Руски раскази]] bmdh77d437nlvnjkfqb2hnlklfz63ox 0 1064545 5601221 5423071 2026-07-27T21:52:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601221 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Тим Веленс | image = Tour de France 2015 - Étape 8 - Rennes 15 - Tim Wellens.JPG | caption = Веленс на [[Тур де Франс 2015]] | fullname = Тим Веленс | nickname = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|5|10}} | birth_place = [[Синт Трејден]], {{БЕЛ}} | height = 1,83 м | weight = 65 кг | currentteam = {{ct|LTB}} | discipline = друмски велосипедизам<br>планински велосипедизам (порано) | role = возач | ridertype = специјалист за искачување | amateuryears = 2009<br>2010–2012 | amateurteams = Авија Сајклинг Тим<br>Даво Лото Давитамон | proyears = 2012– | proteams = {{ct|LTB|2012}} | majorwins = '''[[Голема трка (велосипедизам)|Големи трки]]''' : '''[[Џиро д’Италија]]''' ::2 поединечни етапи ([[Џиро д’Италија 2016|2016]], [[Џиро д’Италија 2018|2018]]) : '''[[Вуелта а Еспања]]''' ::2 поединечни етапи ([[Вуелта а Еспања 2020|2020]]) '''[[Етапна трка|Етапни трки]]''' :[[Енеко Тур]] ([[Енеко Тур 2014|2014]], [[Енеко Тур 2015|2015]], 2023) :[[Трка околу Полска]] ([[Трка околу Полска 2016|2016]]) :[[Трка околу Гуангси]] ([[Трка околу Гуангси 2017|2017]]) :[[Вуелта а Андалусија]] (2018) :[[Тур де Валони]] (2018) '''[[Класични велосипедски трки|Еднодневни трки и класици]]''' :[[Гран при Монтреал]] ([[Гран при Монтреал 2015|2015]]) :[[Брабантсе Пејл]] (2018) | updated = 17 ноември 2022 }} '''Тим Веленс''' ({{langx|nl|Tim Wellens}}; р. {{роден|10|мај|1991}}) — [[Белгија|белгиски]] професионален [[друмски велосипедист]] и поранешен планински велосипедист, кој вози за [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипата {{ct|LTS}}.<ref>{{нмс|url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15244/1000929/279|title=Lotto Soudal|work=UCI.org|publisher=[[Меѓународен велосипедистички сојуз]] |access-date=1 January 2021|archive-url=https://archive.today/20210101195132/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15244/1000929/279|archive-date=1 January 2021}}</ref> Тој е син на поранешниот професионален велосипедист [[Лео Веленс]] и внук на велосипедистите [[Пол Веленс (велосипедист)|Пол]] и [[Јохан Веленс]].<ref>{{нмс |url=https://www.proximus.be/pickx/nl/2147609/paul-wellens-de-renner-die-freddy-mercury-inspireerde |title=Paul Wellens: de renner die Freddy Mercury inspireerde |author=Tagtik |date=11 June 2021 |website=proximus.be |language=nl |trans-title=Paul Wellens: the rider who inspired Freddy Mercury |access-date=10 July 2022 |archive-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117085101/https://www.proximus.be/pickx/nl/2147609/paul-wellens-de-renner-die-freddy-mercury-inspireerde |url-status=dead }}</ref> == Кариера == [[Податотека:Tour Down Under 2013 - Tim Wellens.jpg|мини|лево|Веленс (во средина) во текот на последната етапа на [[Тур Даун Андер 2013]]]] Веленс се натпреварува како професионалец од средината на сезоната 2012,<ref>{{наведени вести|url=http://www.lottobelisol.be/en/tim-wellens-debuts-495.htm|title=Деби на Тим Веленс|accessdate=13 октомври 2012|date=14 јули 2012|work={{ct|LTB|2012}}|publisher=Belgian Cycling Company|archive-date=2012-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228030119/http://www.lottobelisol.be/en/tim-wellens-debuts-495.htm|url-status=dead}}</ref> придружувајќи ѝ се на екипата {{ct|LTB|2012|nolink=yes}} по три сезони со нивната развојна екипа. === 2012 === Веленс го направил неговото деби со екипата на ГП Хосе Дибоа, каде завршил осми; подоцна се појавил на прва трка од [[Светска турнеја на UCI 2012|Светската турнеја]], преку настап на канадските трки во [[Гран при Квебек 2012|Квебек]] и [[Гран при Монтреал 2012|Монтреал]] обидувајќи се да отиде во бегство на секоја од овие трки.<ref>{{наведени вести|url= http://www.velonation.com/News/ID/12822/Simon-Gerrans-takes-breakaway-sprint-victory-in-GP-Quebec.aspx|first= Бен|last=Аткинс|title=Сајмон Геранс од бегство до спринтерска победа на ГП Квебек|work=VeloNation|publisher= VeloNation LLC|date=7 септември 2012|accessdate=13 октомври 2012}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://www.velonation.com/News/ID/12832/Lars-Petter-Nordhaug-nails-career-best-win-in-GP-Cycliste-de-Montreal.aspx|first=Кајл|last=Мур|title=Lars Petter Nordhaug nails career best win in GP Cycliste de Montréal|work=VeloNation|publisher=VeloNation LLC|date=9 септември 2012|accessdate=13 октомври 2012}}</ref> Веленс се покажал добро во последната трка од сезоната [[Трка околу Пекинг 2012|Трка околу Пекинг]], завршувајќи на сите етапи во првите 25 - заземајќи го петтото место на последната етапа – и стигнувајќи до десеттото место во генералниот пласман,<ref>{{наведени вести|url=http://www.velonation.com/News/ID/13054/Cummings-beats-Hesjedal-to-scoop-final-stage-of-Tour-of-Beijing-Martin-wins-overall.aspx|title=Cummings beats Hesjedal to scoop final stage of Tour of Beijing, Martin wins overall|first=Шејн|last=Стоукс|work=VeloNation |publisher=VeloNation LLC|date=13 октомври 2012|accessdate=13 октомври 2012}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://www.cyclingnews.com/races/tour-of-beijing-2012/stage-5/results|title=Тони Мартин победи на вторпат последователно на Трката околу Пекинг|first=Бери|last=Рајан|work=Cycling News|publisher=Future Publishing Limited|date=13 октомври 2012|accessdate=13 октомври 2012}}</ref> и втор зад возачот на {{ct|SAX|2012b}} [[Рафал Мајка]] во пласманот за млад возач.<ref>{{наведени вести|url=http://www.lottobelisol.be/en/well-done-tim-wellens-700.htm|title=Одлично Тим Веленс!|accessdate=13 октомври 2012|date=13 октомври 2012|work={{ct|LTB|2012}}|publisher=Belgian Cycling Company|archive-date=2014-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103105055/http://www.lottobelisol.be/en/well-done-tim-wellens-700.htm|url-status=dead}}</ref> === 2014 === [[Податотека:2014 Giro d'Italia, tim wellens (17164445594).jpg|мини|лево|Веленс на [[Џиро д’Италија 2014]]]] Во август 2014 година, Велес го освоил генералниот пласман и шестата етапа на трката [[Енеко Тур 2014|Енеко Тур]].<ref>{{нмс|url=http://www.cyclingnews.com/races/eneco-tour-2014/stage-6/results/|title = Eneco Tour 2014: Stage 6 Results|date = 16 August 2014}}</ref> Времето кое го освоил на етапата му ја донело победата на целата трка. === 2015 === Бил вклучен во почетниот состав на екипата за [[Тур де Франс 2015]].<ref name="2015Tour">{{нмс|url=http://velonews.competitor.com/2015/06/news/preliminary-start-list-2015-tour-de-france_375043|title=Почетна список на Тур де Франс 2015|accessdate=2 јули 2015|work=Velo News|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629194818/http://velonews.competitor.com/2015/06/news/preliminary-start-list-2015-tour-de-france_375043|url-status=dead}}</ref> На шестата етапа на [[Енеко Тур 2015]], Веленс нападнал при што добил девет секунди во спринтот на златниот километар. Главната група не успеала да го достигне Веленс и го зголемил водството; ја освоил етапата со 49 секунди предност пред Ван Авермат, додека Гешке завршил трет. Веленс се искачил во генералниот пласман, на 1 минута и 3 секунди пред Ван Авермат.<ref name=cn-s6-report>{{наведени вести|title=Wellens wins in Houffalize|url=http://www.cyclingnews.com/races/eneco-tour-2015/stage-6/results/|accessdate=20 август 2015|work=Cyclingnews.com|date=15 август 2015}}</ref> Веленс го одбранил водството на последната етапа и ја освоил трката втора година по ред. === 2016 === На [[Џиро д’Италија 2016]], Веленс ја освоил шестата етапа по приклучувањето на успешното бегство на етапата. Во јули 2016 година, Веленс ја освоил петтата етапа на [[Трка околу Полска 2016]] со соло-бегство на дождлива етапа на која 85 возачи се откажале.<ref>http://www.cyclingnews.com/races/tour-de-pologne-2016/stage-5/results/</ref> Тоа му дало предност од над 4 минути во генералниот пласман, кое успеал да го одбрани до крајот на трката. === 2017 === Веленс ја напуштил петнаесеттата етапа на [[Тур де Франс 2017]] поради жештина и алергија од полен, која одбивал да ја лечи со ТУЕ.<ref>http://www.cyclingnews.com/news/wellens-questions-use-of-salbutamol-inhalers-in-cycling/</ref> И покрај тоа што има астма Веленс одбива да користи инхалатор, поради што го критикувал [[Крис Фрум]] во неговиот случај за салбутамол. === 2018 === Веленс ја остварил својата прва победа во 2018 година на Трофео Сера де Трамунтана, што го освоил втора година по ред.<ref>{{нмс|url=http://www.cyclingweekly.com/news/racing/tim-wellens-wins-trofeo-serra-de-tramuntana-for-second-year-running-367223|title = Tim Wellens wins Trofeo Serra de Tramuntana for second year running|date = 26 January 2018}}</ref> На Рута дел Сол 2018, Веленс ја освоил четвртата етапа и го преземал водството во генералниот пласман победувајќи го [[Микел Ланда]] на калдрмисаното искачување.<ref>{{нмс|url= http://www.cyclingweekly.com/news/latest-news/tim-wellens-wins-stage-four-ruta-del-sol-369628|title=Tim Wellens wins Ruta del Sol stage four and takes race lead from Wout Poels|date=17 February 2018}}</ref> === 2020 === Во октомври 2020 година бил именуван во почетниот состав за [[Вуелта а Еспања 2020|Вуелта а Еспања]].<ref>{{нмс|url=https://www.procyclingstats.com/race/vuelta-a-espana/2020/gc/startlist |title=75th La Vuelta ciclista a España: Startlist |work=ProCyclingStats |access-date=19 October 2020}}</ref> Освоил две етапи на трката и завршил втор зад [[Гијом Мартен]] во [[Планински пласман на Вуелта а Еспања|планинскиот пласман]].<ref>{{cite news|first=Tim|last=Bonville-Ginn|url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/vuelta-a-espana/tim-wellens-powers-to-second-breakaway-win-of-the-vuelta-a-espana-2020-on-stage-14-474728|title=Tim Wellens powers to second breakaway win of the Vuelta a España 2020 on stage 14|work=Cycling Weekly|publisher=TI Media|date=4 November 2020|access-date=2 December 2020}}</ref><ref>{{нмс|url=https://www.lavuelta.es/en/rider/141/lotto-soudal/tim-wellens|title=Tim Wellens|work=[[Вуелта а Еспања]]|publisher=Unipublic|access-date=2 December 2020|archive-url=https://archive.today/20201202232238/https://www.lavuelta.es/en/rider/141/lotto-soudal/tim-wellens|archive-date=2 December 2020}}</ref> === 2021 === Во февруари 2021 година ја освоил третата етапа на [[Етоал де Бесеж]] и завршил прв во генералниот пласман.<ref>{{cite news|first=Daniel|last=Ostanek|url=https://www.cyclingnews.com/races/etoile-de-besseges-tour-du-gard-2021/stage-5/results/|title=Tim Wellens wins Étoile de Bèsseges|work=Cyclingnews.com|publisher=Future plc|date=7 February 2021|accessdate=3 May 2021}}</ref> == Достигнувања == {{Palmares start|4}} ;2008 : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Национално јуниорско крос-кантри првенство : 4. Краен пласман Лиеж-Ла Глезе ;2009 : 2. Краен пласман Трка околу Истра ::1. Етапа 1 : 3. Краен пласман Џорни Оробика : 5. Национално јуниорско друмско првенство : 5. Краен пласман Лиеж-Ла Глезе ::1. Етапа 4 ;2010 : 7. Краен пласман Тур де По де Савоја ;2011 : 5. Национално друмско првенство под 23 години : 5. Краен пласман Тур де По де Савоја ;2012 : 2. Краен пласман Тоскана-Копа деле Национи : 2. Краен пласман Вуелта а Навара : 4. Сиркут де Валони : 8. Краен пласман Сиркут де Ардени ::1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Пласман за млад возач : 8. ГП Жозе Дибоа : 10. Краен пласман [[Тур де л’Авенир]] : 10. Краен пласман [[Трка околу Пекинг 2012|Трка околу Пекинг]] ;2013 : 8. Краен пласман Тур де Валони ;2014 : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Краен пласман [[Енеко Тур 2014|Енеко Тур]] ::1. Етапа 6 : 2. Краен пласман Стер Електротур : 2. Национално хронометарско првенство : 4. [[Џиро ди Ломбардија 2014|Џиро ди Ломбардија]] : 6. [[ГП Западна Франција 2014|ГП Западна Франција]] ;2015 : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Краен пласман [[Енеко Тур 2015|Енеко Тур]] ::1. Етапа 6 : 1. [[Гран при Монтреал 2015|ГП Монтреал]] : 2. Трофео Сера де Трамунтана : 10. Трофео Андрат-Мирадор д’ес Коломер : 10. Краен пласман [[Париз-Ница 2015|Париз-Ница]] ;2016 : 1. [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] Краен пласман [[Трка околу Полска 2016|Трка околу Полска]] ::1. [[Податотека:Jersey violet.svg|20п]] Планински пласман ::1. [[Податотека:Jersey blue.svg|20п]] Пласман на средни спринтови ::1. Етапа 5 : 1. Етапа 7 [[Париз-Ница 2016|Париз-Ница]] : 1. Етапа 6 [[Џиро д’Италија 2016|Џиро д’Италија]] : 2. Национално друмско првенство : 10. Трофео Сера де Трамунтана : 10. [[Амстел Голд Рејс 2016|Амстел Голд Рејс]] ;2017 : 1. [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] Краен пласман [[Трка околу Гуангси 2017|Трка околу Гуангси]] ::1. Етапа 4 : 1. [[Гран при де Валони]] : 1. Трофео Сера де Трамунтана : 1. Трофео Поленка-Порт де Андрат : 1. Етапа 5 [[Вуелта а Андалусија]] : 2. Краен пласман [[БинкБенк Тур 2017|БинкБенк Тур]] ::1. Етапа 6 : 3. [[Страде Бјанке 2017|Страде Бјанке]] : 4. [[Брабантсе Пејл]] : 5. [[Гран при Квебек 2017|ГП Квебек]] : 9. [[ГП Џеф Схеренс]] ;2018 : 1. [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] Краен пласман [[Тур де Валони]] ::1. Етапа 2 : 1. [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] Краен пласман [[Вуелта а Андалусија]] ::1. Етапа 4 : 1. [[Брабантсе Пејл]] : 1. Трофео Сера де Трамунтана : 1. Етапа 4 [[Џиро д’Италија 2018|Џиро д’Италија]] : 3. Краен пласман [[БинкБенк Тур 2018|БинкБенк Тур]] : 3. [[Класик Бретања 2018|Класик Бретања]] : 5. Краен пласман [[Париз-Ница 2018|Париз-Ница]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман : 5. [[Џиро ди Ломбардија 2018|Џиро ди Ломбардија]] : 6. [[Амстел Голд Рејс 2018|Амстел Голд Рејс]] : 7. [[Флеш Валон 2018|Флеш Валон]] : 7. Трофео Љосета-Андрат ;2019 : 1. Трофео Сера де Трамунтана : 2. Трофео Андрат-Љосета : 3. Краен пласман [[БинкБенк Тур 2019|БинкБенк Тур]] ::1. Етапа 4 : 3. Краен пласман [[Трка околу Белгија]] ::1. Етапа 3 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) : 3. [[Омлоп Хет Ниусблад 2019|Омлоп Хет Ниусблад]] : 3. [[Брабантсе Пејл]] : 4. [[Гран при Монтреал 2019|ГП Монтреал]] : 5. Тофео Кампос, Поререс, Феланит, Сес Салинес : 8. [[Класик Бретања 2019|Класик Бретања]] : 9. Краен пласман [[Вуелта а Андалусија]] ::1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 1 ::1. Етапа 3 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) : 9. [[Гран при Квебек 2019|ГП Квебек]] : 10. [[Страде Бјанке 2019|Страде Бјанке]] : 10. [[Тре Вали Варезине]] : [[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]] на етапите 3 и 6 на [[Тур де Франс 2019|Тур де Франс]] ;2020 : [[Вуелта а Еспања 2020|Вуелта а Еспања]] ::1. Етапа 5 ::1. Етапа 14 : 4. Краен пласман [[Трка околу Луксембург]] : 5. Краен пласман [[Волта ао Алгарве]] ;2021 : 1. [[Податотека:Jersey orange.svg|20п]] Краен пласман [[Етоал де Бесеж]] ::1. Етапа 3 : 4. Краен пласман [[Трка околу Бенелукс]] : 6. Краен пласман [[Трка околу Полска 2021|Трка околу Полска]] : 6. [[Гран при Ла Марсејез]] : 7. Краен пласман [[Тирено-Адријатико 2021|Тирено-Адријатико]] ;2022 : 1. Трофео Сера де Трамунтана : 2. Краен пласман Тур де Алпс-Маритим ет ди Вар ::1. Етапа 2 : 2. Краен пласман [[Трка околу Белгија]] : 2. Класика Хаен : 4. Трофео Калвија : 8. [[Страде Бјанке 2022|Страде Бјанке]] : 8. Трофео Поленса-Порт д’Андрат : 9. [[Брабантсе Пејл]] : 9. [[Јапонски куп]] {{Palmares end}} === Распоред на резултатите на големите трки === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | '''[[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]]''' ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey pink.svg|20п|link=Генерален пласман на Џиро д’Италија]] '''[[Генерален пласман на Џиро д’Италија|Џиро]]''' | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2014|54]] |— | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2016|96]] |— | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2018|СО]] |— | — | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|link=Генерален пласман на Тур де Франс]] '''[[Генерален пласман на Тур де Франс|Тур]]''' |— | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2015|129]] |— | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2017|СО]] |— | style="text-align:center;"|[[Тур де Франс 2019|94]] | — | — | [[Тур де Франс 2022|СО]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey red.svg|20px|link=Генерален пласман на Вуелта а Еспања]] '''[[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|Вуелта]]''' | — | — | — | — | — | — | [[Вуелта а Еспања 2020|78]] | — | — |} === Распоред на резултатите на класици === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! '''[[Класични велосипедски трки|Монумент]]''' ! scope="col" | 2012 ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Милано-Санремо]] | — | — | — | [[Милано-Санремо 2015|15]] | — | [[Милано-Санремо 2017|18]] | — | — | — | [[Милано-Санремо 2021|78]] | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Трка околу Фландрија]] | — | — | — | — | — | — | — | [[Трка околу Фландрија 2019|34]] | [[Трка околу Фландрија 2020|СО]] | [[Трка околу Фландрија 2021|25]] | [[Трка околу Фландрија 2022|43]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Париз-Рубе]] | style="color:#4d4d4d;" colspan=11 {{N/A|не настапил во кариерата}} |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж]] | — | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2013|СО]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2014|43]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2015|93]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2016|48]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2017|35]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2018|16]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2019|11]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2020|33]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2021|24]] | [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2022|86]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Џиро ди Ломбардија]] | [[Џиро ди Ломбардија 2012|50]] | — | style="background:#ddf;" |[[Џиро ди Ломбардија 2014|4]] | [[Џиро ди Ломбардија 2015|71]] | [[Џиро ди Ломбардија 2016|СО]] | [[Џиро ди Ломбардија 2017|20]] | style="background:#ddf;" |[[Џиро ди Ломбардија 2018|5]] | [[Џиро ди Ломбардија 2019|29]] | [[Џиро ди Ломбардија 2020|СО]] | [[Џиро ди Ломбардија 2021|82]] | — |- ! '''Класик''' ! scope="col" | 2012 ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Омлоп Хет Ниусблад]] | — | — | — | — | — | — | [[Омлоп Хет Ниусблад 2018|69]] | style="background:#C9AE5D;"|[[Омлоп Хет Ниусблад 2019|'''3''']] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2020|28]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2021|24]] | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Страде Бјанке]] | — | — | — | — | — | style="background:#C9AE5D;"|[[Страде Бјанке 2017|'''3''']] | — | style="background:#ddf;" |[[Страде Бјанке 2019|10]] | — | [[Страде Бјанке 2021|13]] | style="background:#ddf;" |[[Страде Бјанке 2022|8]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Брабантсе Пејл]] | — | [[Брабантсе Пејл 2013|19]] | — | — | [[Брабантсе Пејл 2016|38]] | style="background:#ddf;" |[[Брабантсе Пејл 2017|4]] | style="background:gold;" |[[Брабантсе Пејл 2018|'''1''']] | style="background:#C9AE5D;"|[[Брабантсе Пејл 2019|'''3''']] | [[Брабантсе Пејл 2020|49]] | — | style="background:#ddf;" |[[Брабантсе Пејл 2022|9]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Амстел Голд Рејс]] | — | — | [[Амстел Голд Рејс 2014|68]] | [[Амстел Голд Рејс 2015|19]] | style="background:#ddf;" |[[Амстел Голд Рејс 2016|10]] | [[Амстел Голд Рејс 2017|42]] | style="background:#ddf;" |[[Амстел Голд Рејс 2018|6]] | [[Амстел Голд Рејс 2019|СО]] | style="color:#4d4d4d;"|НСО | [[Амстел Голд Рејс 2021|29]] | [[Амстел Голд Рејс 2022|20]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Флеш Валон]] | — | [[Флеш Валон 2013|139]] | [[Флеш Валон 2014|61]] | [[Флеш Валон 2015|31]] | [[Флеш Валон 2016|65]] | [[Флеш Валон 2017|18]] | style="background:#ddf;" |[[Флеш Валон 2018|7]] | [[Флеш Валон 2019|17]] | [[Флеш Валон 2020|21]] | [[Флеш Валон 2021|36]] | [[Флеш Валон 2022|23]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Класика де Сан Себастијан]] | — | [[Класика де Сан Себастијан 2013|102]] | [[Класика де Сан Себастијан 2014|44]] | [[Класика де Сан Себастијан 2015|31]] | [[Класика де Сан Себастијан 2016|13]] | [[Класика де Сан Себастијан 2017|СО]] | [[Класика де Сан Себастијан 2018|СО]] | [[Класика де Сан Себастијан 2019|СО]] | style="color:#4d4d4d;"|НСО | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Класик Бретања]] | — | [[ГП Западна Франција 2013|115]] | style="background:#ddf;" |[[ГП Западна Франција 2014|6]] | [[ГП Западна Франција 2015|110]] | [[Класик Бретања 2016|96]] | [[Класик Бретања 2017|83]] | style="background:#C9AE5D;"|[[Класик Бретања 2018|'''3''']] | style="background:#ddf;" |[[Класик Бретања 2019|8]] | — | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Гран при Квебек]] | [[Гран при Квебек 2012|СО]] | [[Гран при Квебек 2013|51]] | [[Гран при Квебек 2014|108]] | [[Гран при Квебек 2015|120]] | [[Гран при Квебек 2016|14]] | style="background:#ddf;" |[[Гран при Квебек 2017|5]] | [[Гран при Квебек 2018|28]] | style="background:#ddf;" |[[Гран при Квебек 2019|9]] | style="color:#4d4d4d;" colspan=2 rowspan=2|НСО | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Гран при Монтреал]] | [[Гран при Монтреал 2012|34]] | [[Гран при Монтреал 2013|20]] | [[Гран при Монтреал 2014|24]] | style="background:gold;" |[[Гран при Монтреал 2015|'''1''']] | [[Гран при Монтреал 2016|43]] | [[Гран при Монтреал 2017|12]] | [[Гран при Монтреал 2018|21]] | style="background:#ddf;" |[[Гран при Монтреал 2019|4]] | — |} СО = се откажал; — = не учествувал; НСО = не се одржала == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Tim Wellens}} * {{Cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Возачи во Лото-Судал}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Веленс, Тим}} [[Категорија:Белгиски велосипедисти]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Белгиски етапни победници на Џиро д’Италија]] [[Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2016]] [[Категорија:Олимписки велосипедисти на Белгија]] 8e6usk4irloqxajqr9m9inial0qy9b3 0 1065519 5601273 5423424 2026-07-28T04:18:38Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Martinroda.PNG]] → [[File:DEU Martinroda COA.svg]] PNG → SVG 5601273 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Мартинрода}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Мартинрода |image_photo = Rathaus Martinroda.JPG |image_caption = Општинско собрание |Wappen = DEU Martinroda COA.svg |lat_deg = 50 |lat_min = 43 |lat_sec = 30 |lon_deg = 10 |lon_min = 53 |lon_sec = 16 |Lageplan = Martinroda in IK.svg |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Илм |Verwaltungsgemeinschaft = Гератал/Плауе |Höhe = 400 |Fläche = 13.23 |Einwohner = 894 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 98693 |Vorwahl = 03677 |Kfz = IK |Gemeindeschlüssel = 16 0 70 034 |Gliederung = 2 |Adresse = Маринштрасе 2<br />98693 Мартинрода |Website = [http://www.martinroda.de/ www.martinroda.de] |Bürgermeister = Гинтер Хедвиг |Partei = FW }} '''Мартинрода''' ({{langx|de|Martinroda}}) — општина во округот [[Илм (округ)|Илм]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. == Географија == Мартинрода се наоѓа помеѓу [[Тириншка Шума|Тириншката Шума]] на југ и [[Рајнсберге]] на север. Низ местото поминува потокот Рајхенбах, во кој во средиштето на Мартинрода се влева потокот Титервинд. Потоа Рајхенбах тече на север и се влева кај [[Плауе]] во [[Цаме Гера]]. === Соседни општини === Почнувајќи од север, општината се граничи со следниве општини: [[Плауе]], [[Илменау]], [[Елгерсбург]] и [[Гератал]]. === Општински единици === Покрај главното место Мартинрода, кон општината припаѓа и местото [[Ангелрода]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Martinroda}} {{Градови во Илм (округ)}} {{Нормативна контрола}} {{ИлмКрајс-никулец}} [[Категорија:Илм (округ)]] aweko19y13sm2jsmml4ymf8g02o7w0w 0 1078782 5601061 5011239 2026-07-27T12:52:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601061 wikitext text/x-wiki '''Статистичка популација''' — збир на поединечните случаи во [[статистика]]та кои имаат барем една заедничка одлика која е предмет на статистичка анализа.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.statistics.com/glossary%26term_id%3D812 |title=архивска копија |accessdate=2015-11-04 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506040643/https://www.statistics.com/glossary/ |url-status=dead }}</ref> Може да се состои од голем број предмети или битија чии одлики се набљудуваат во дадениот момент со цел да се утврди структурата на тие одлики.{{внимание}} {{викификација}} == '''Статистичка популација''' == Масовни појави имаме тогаш кога тие се појавуваат во огромен број на поединечни случаи. Збирот на поединечните случаи(јавувања, манифестации) во статистиката се дефинира како '''статистичка маса, основна маса или популација.'''<ref>Ристески Славе,Тевдовски Драган(2010):„Статистика за бизнис и економија“,четврто издание,Скопје:Економски факултет-Скопје</ref> Статистичката популација може да се состои од голем број на предмети или битија (претпријатија, изградени станови, производи за исхрана, вработени работници, земјоделски повржини, градско население итн.), чии одлики се набљудуваат во дадениот момент како би се утврдила структурата по тие одлики. Таа може да е сочинета од голем број на настани (произвоство, извоз и увоз на стока, живородени, умрени, склучени бракови итн.) чии одлики се набљудуваат во текот на времето онака како што тие се случуваат. Статистичките постапки се фокусираат на извлекување заклучоци за големи популации на единици преку користење на мали примероци од нив. Содржината и формирањето на статистичката популација се определени од природата на појавата, целта на истражувањето и од расположливите можности за набљудување. == Дефинирање на статистичката популација == За правилно дефинирање на статистичката маса мошне е важно да се познаваат барањата на статистичкото истражување кои обезбедуваат рамноправност и сигурност на заклучоците на дадената маса. Тие барања се хомогеност,сеопфатност и диференцираност. Статистичката маса е хомогена ако единиците кои ја конституираат масата се истородни и споредливи. На пример, студентите во нашата земја, иако се разликуваат по многу одлики (години на студирање, видот на факултетот, занимањето на родителите, националност итн.), претстaвуваат статистичка маса, бидејќи им е заедничко тоа што тие се студенти. Меѓутоа редовните студенти на Економски факултет се похомогена маса, бидејќи покрај општите одлики кои ги имаат сите студенти, тие се редовни студенти и студираат економија. Кога единиците немаат ниту една заедничка одлика,тогаш тие не може да сочинуваат статистичка маса. Треба да се каже дека хомогеноста на статистичката маса треба да се сфати како релативна хомогеност. Така, на пример, пензионерите и учениците меѓусебе мошне се разликуваат, но и едните и другите го сочинуваат неактивното население и од тој аспект претставуваат статистичка маса. Принципот на сеопфатност бара масата да ја конституираат сите единици на кои се пројавува набљудуваниот белег. Едно од најважните својства на статистичката маса е диференцираноста на единиците според вредностите на белегот. Единиците на масата треба да се истородни, но тоа не значи и еднакви, туку истовремено различни по определени белези, односно издиференцирани по модалитети на заедничкиот белег. Така, на пример, жителите кои припаѓаат на масата селско население можат да се разликуваат по низа белези: пол, старост, занимање, брачна состојба, писменост, висина на приходите и сл. Затоа велиме дека оваа маса е диференцирана. Целта на статистичкото набљудување, всушност, е испитување на диференцираноста на масата во поглед на некои особености и нивно квантитативно истражување. Масата мора да се дефинира за секое статистичко истражување. === Принципи на дефинирање на статистичката популација === Принципите врз ознова на кои се врши дефинирање на масата се: * суштинска (појмовна, содржинска) определеност * просторна определеност * временска определеност. Принципот на суштинска определеност на статистичката маса бара определување на белезите кои мора да ги има секоја единица како би била вклучена во масата. Принципот на просторна определеност бара единиците кои ја сочинуваат масата да припаѓаат на определена територија ,простор. Принципот може да не се почитува ако појавата има општ карактер односно нема просторна ограниченост. Принципот на временска определеност бара единиците кои ја конституираат масата да носат белег карактеристичен за дадениот момент на набљудување или за дадениот временски период. == Наводи == <references /> na4rhgi3vnzoelcc0ufm19hk0m2pyow 0 1081458 5601336 5295808 2026-07-28T08:37:37Z Bjankuloski06 332 5601336 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lynx lynx2.jpg|мини|десно|[[Балкански рис]] (''Lynx lynx balcanicus'') — подвид на [[евроазиски рис|евроазискиот рис]] што живее во Македонија]] '''Подвид''' (кратенка: '''subsp.''' или '''ssp.''', од [[лат.]] ''subspecies'') — [[таксономски ранг]] веднаш под [[вид (биологија)|видот]], или пак [[таксон|таксономска единица]] од тој ранг. Означува збир од единки со некакви заеднички обележја во рамките на истиот вид.<ref>[http://www.makedonski.info/search/подвид „подвид“] - Дигитален речник на македонскиот јазик</ref> Еден подвидот не може да постои самостојно, туку мора да биде еден од барем два подвида на некој вид (било постоечки или изумрен). Организмите што припаѓаат на различен подвид на истиот вид можат да се [[хибрид|вкрстуваат]], но ова е мошне ретко во природата поради [[алопатричка специјација|географската изолираност]] или други фактори. Разликите помеѓу подвидовите се најчесто помали од разликите помеѓу самите видови. Особеностите на даден подвид се производ на [[ареал|географската распределба]] или изолираноста. ==Номенклатура== Во [[зоологија]]та, „[[Меѓународен правилник за зоолошка номенклатура|Меѓународниот правилник за зоолошка номенклатура]]“ (ICZN; IV изд, 1999) го признава само подвидот како единствен ранг подолу од видот.<ref>[http://www.nhm.ac.uk/hosted-sites/iczn/code/index.jsp „Индекс“] - Меѓународен правилник за зоолошка номенклатура. IV изд. [[Природонаучен музеј (Лондон)|Природонаучен музеј]], [[Лондон]]. 1 јануари 2000</ref> Другите групирања („инфраподвидови единици“) не се вбројани во системот на ICZN и немаат официјален статус, иако се корисни за опишување на altitudinal or geographical [[клина (биологија)|клини]], [[раса|раси]] на [[домашен миленик|домашни миленици]], [[генетски модифициран организам|трансгенски животни]] итн. Подвидовите користат [[триномна номенклатура]] (трином) - на видовиот [[биномна номенклатура|бином]] му е додава уште еден збор за подвид. Биномот на [[тигар]]от е ''Panthera tigris'', а подвидот [[суматрански тигар]] има трином ''Panthera tigris sumatrae''. [[Микробиологија|Бактериологијата]] исто така официјално признава само подвид, но порасчленетите таксони играат многу важна улога во оваа наука, па затоа правилникот дава препораки за именување со цел да се постигне еднообразност и доследност. Во [[ботаника]]та, подвидот е еден од многуте рангови под видот, како што се [[вариетет (ботаника)|вариетет]], подвариететот, обликот и подобликот (збирно наречени '''инфравидови'''). Пред подвидовото име се става кратенката „subsp.“ или „ssp.“; на пр. ''Schoenoplectus californicus'' ssp. ''tatora'' (тотора). Сите зборови се пишуваат со закосени букви, освен кратенката „subsp.“ или „ssp.“ ===Номинотипични и автонимни подвидови=== Во зоолошката номенклатура, кога еден вид ќе се раздели на подвидови, изворноопишаниот вид се задржува во улога на „номинотипичен подвид“ <ref>[http://www.nhm.ac.uk/hosted-sites/iczn/code/index.jsp?nfv=true&article=47 Меѓународен правилник за зоолошка номенклатура - Став 47] {{en}}</ref> или „номинатен подвид“, чиј збор од видот се повторува уште еднаш во подвидот. На пример ''Motacilla alba alba'' (скрат. ''Motacilla a. alba'') is the е номинотипичниот подвид на [[бела тресиопашка|белата тресиопашка]] (''Motacilla alba''). Ова повторување на името во ботаниката се нарекува „автоним“, а подривдот е „автонимен подвид“. ==Монотипни и политипни видови== [[Политипија|Политипните]] видови имаат два или повеќе подвида, [[раса|раси]] или, повоопштено, [[популација (биологија)|популации]] кои бараат посебно опишување.<ref>Mayr, Ernst. ''Populations, Species, and Evolution: An Abridgment of Animal Species and Evolution''.</ref> Овие групи имаат јасни разлики и начелно не се вкрстуваат, но кои тоа слободно би го правеле ако имаат прилика. [[Монотипија|Монотипните]] видови немаат различни популации или раси, туку само една. Монотипијата може да се јави на неколку начини: * сите единки од видот се многу слични и не можат разумно да се поделат на биолошки значајни поткатегории. * единките значајно се разликуваат, но разликите се произволни и не се пренесуваат генетски. * разликите помеѓу единките се забележливи и следат извесна шема, но не постојат јасни граници што ги делат различните групи, т.е. неприметно преоѓаат од една во друга. Ваквите разлики во клините секогаш се показател на мошне обемен [[проток на гени]] помеѓу одделните групи што ја сочинуваат популацијата. Популациите со постојат и значаен проток на гени веројатно претставуваат монотипичен вид, дури и ако се забележуваат генетски разлики. == Поврзано == * [[Вид (биологија)]] * [[Сорта]] * [[Раса]] * [[Вариетет (ботаника)]] * [[Полиморфизам]] == Наводи == {{наводи}} * Ernst W. Mayr, Peter D. Ashlock: ''Principles of Systematic Zoology'', Mcgraw-Hill College, 1991, ISBN 0-07-041144-1 {{таксономски рангови}} [[Категорија:Научна класификација]] [[Категорија:Ботаничка номенклатура]] [[Категорија:Зоолошка номенклатура]] [[Категорија:Биолошки поими]] [[Категорија:Таксономија на растенијата]] h3eqhtbwb44o1pa5nz9bywb2zb9u86s 0 1085338 5601249 3114915 2026-07-27T23:47:09Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Орел змијар]] 5601249 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Орел змијар]] hm6b2r5sqecw8845hc3ttfg86mfuo75 0 1085339 5601250 3114916 2026-07-27T23:47:14Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Орел змијар]] 5601250 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Орел змијар]] hm6b2r5sqecw8845hc3ttfg86mfuo75 0 1087294 5601313 5078340 2026-07-28T04:45:53Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601313 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Касписка рибарка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Sterna-caspia-010.jpg | image_caption = Возрасен во летно перје | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Бекасови]] | familia = [[Рибарки]] | genus = Hydroprogne | genus_authority = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 | species = '''Касписка рибарка''' | binomial = ''Hydroprogne caspia'' | binomial_authority = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1770) }} '''Касписката рибарка''' ({{науч|Hydroprogne caspia}}), (порано ''Sterna caspia'';<ref name=bridge>Bridge, E. S., Jones, A. W., & Baker, A. J. (2005). A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' 35: 459–469. [https://web.archive.org/web/20060720204025/http://www2.hawaii.edu/~khayes/Journal_Club/summer2006/Bridge_et_al_2005_MPE.pdf PDF pdf file]</ref> [[синоним (таксономија)|syn.]] ''Hydroprogne tschegrava'', ''Helopus caspius'') е вид рибарка која е космополитски распространета, но и покрај тоа е монотипична во својот род.<ref name=lynx>del Hoyo J., Elliott, A., & Sargatal, J., eds. (1996). ''Handbook of the Birds of the World'' 3: 645. Lynx Edicions ISBN 84-87334-20-2.</ref> Оваа птица ја има и во [[Македонија]]. == Опис == Касписката рибарка е најголема рибарка со должина 48-60 см, [[распон на крилја]]та 127-145 см и тежина 530-782 грама.<ref name=lynx/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.environment.nsw.gov.au/resources/nature/08261WildAboutTerns.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2013-07-16 |archive-date=2012-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301105822/http://www.environment.nsw.gov.au/resources/nature/08261WildAboutTerns.pdf |url-status=dead }}</ref> Возрасните птици имаат црни нозе и долг црвенопортокалов [[клун]] со мал црн врв. Тие имаат бела глава со црна капа, бел врат, стомак и опашка. Горниот дел од крилјата и грбот се светлосиви, а под крилјата е светла со темни примарни [[пердув]]и. Во лет, опашката е помалку чаталеста од другите рибарки, со црни краеви на крилјата.<ref name=lynx/> Зиме, црната капа ја има, за разлика од другите рибарки, но со некои бели линии на челото. Повикот е гласно крескање, слично на [[чапји]]те.<ref name=mullarney>Mullarney, K., Svensson, L., Zetterström, D., & Grant, P. J. (1999). ''Collins Bird Guide''. Collins ISBN 0-00-219728-6.</ref> == Распространетост и живеалиште == За време на размножувањето, живеалиштето на оваа рибарка се крајбрежјата на големите езера и океаните во [[Северна Америка]], [[Европа]] (претежно околу [[Балтичко Море]] и [[Црно Море]]), [[Азија]], [[Африка]], [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]]. Северноамериканските птици за време на зимата [[преселба на птиците|се селат]] на јужните крајбрежја, европските и азиските, во тропските делови, а африканските и австралиските се постојани жители или се раселуваат на кратки растојанија.<ref name=lynx/> Глобалната популација е околу 50.000 пара; и бројот во повеќето региони е стабилен, но популацијата на Балтичкото Море опаѓа, и има статус на загрижувачки вид.<ref name=lynx/><ref name=bwpc>Snow, D. W., & Perrins, C. M. (1998). ''The Birds of the Western Palearctic'' Concise Edition OUP ISBN 0-19-854099-X.</ref> Касписката рибарка е еден од видовите на кои се однесува Договорот за заштита на африканско-евроазиските водни миграторни птици. == Поведение == === Исхрана === Овие птици се хранат претежно со [[риби]], по кои нуркаат, прво набљудувајќи високо над водата, а потоа се насочуваат директно кон нив. Повремено, исто така, се хранат со големи [[инсекти]], со пилиња и јајца од други [[птици]] и [[глодачи]]. Летаат и повеќе од 60 км оддалеченост од колонијата за размножување за да ловат риба. Ловат и во слтки и во солени води.<ref name=lynx/><ref name=mullarney/> === Размножување === Се размножуваат напролет и во лето, со 1 до 3 светлосинозелени [[јајца]], со темни кафеави точки. [[Птичје гнездо|Гнездат]] во колонии, со својот вид, но и со други птици, особено со [[галеби]]те. Гнездото го сместуваат на земја меѓу камчиња и песок, а понекогаш врз растенија. [[Инкубација]]та трае 26-28 дена. Пилињата се различни во бојата и декорациите, од светло кремави до потемносивокафеави, што им помага на родителите да ги препознаат кога се враќаат во колонијата по ловот. Малечките се здобиваат со перје по 35-45 дена.<ref name=lynx/> <gallery> File:Caspian Tern takeoff RWD.jpg|Подготовка за полетување File:Hydroprogne caspia - Gould's Lagoon.jpg|Касписка рибарка во лет File:Two caspian terns.png|Две касписки рибарки во лет Hydroprogne caspia MHNT.ZOO.2010.11.127.3.jpg |Museum specimen </gallery> == Наводи == <References/> * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=49251|title=Sterna caspia|downloaded=12 May 2006}} * Burnie, David & Wilson, Don E. (editors) (2001): [Caspian Tern]. ''In: Smithsonian Institution Animal: The Definitive Visual Guide to the World's Wildlife'': 307. Washington DC & New York, Smithsonian Institution & Dorling Kindersley Publishing. ISBN 0-7894-7764-5 * Collinson, M. (2006). [http://www.britishbirds.co.uk/search?id=9283 Splitting headaches? Recent taxonomic changes affecting the British and Western Palaearctic lists]. ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' '''99'''(6): 306-323. * Falla RA, Sibson RB & Turbot EG (1966) ''A Field guide to the birds of New Zealand''. Collins, London (ISBN 0-00-212022-4) * Harrison, Peter (1988): ''Seabirds (2nd edition)''. Christopher Helm, London ISBN 0-7470-1410-8 * National Geographic Society (2002): ''Field Guide to the Birds of North America''. National Geographic, Washington DC. ISBN 0-7922-6877-6 * Sibley, David Allen (2000): ''The Sibley Guide to Birds''. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-679-45122-6 == Надворешни врски == * Caspian Tern - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/322.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds] {{Commons|Sterna caspia}} {{wikispecies|Sterna caspia}} [[Категорија:Рибарки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] d8edobpe1h4iqujjzfsiy59p91htj7o 0 1087295 5601315 5594689 2026-07-28T04:49:11Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601315 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Тенкоклуна рибарка | status = LC | status_ref = <ref name = iucn>{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=49256|title=Sterna sandvicensis|downloaded=11 May 2006}} Database entry includes justification for why this species is of least concern</ref> | status_system = iucn3.1 | image = Thalasseus sandvicensis StMarys.jpg | image_caption = Номинираниот подвид ''T. sandvicensis'' | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Бекасови]] | familia = [[Рибарки]] | genus = Thalasseus | species = '''Тенкоклуна рибарка''' | binomial = ''Thalasseus sandvicensis'' | binomial_authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1787) | synonyms = ''Sterna sandvicensis'' | range_map =Thalasseus sandvicensis-map.svg | range_map_caption = <div style="text-align:left;"><big>{{легенда2|#FFFF00|Размножување|border=1px solid #aaa}} {{легенда2|#007D1D|Постојан жител|border=1px solid #aaa}} {{легенда2|#FF7F00|Зимување|border=1px solid #aaa}} }} '''Тенкоклуната рибарка''' ({{науч|Thalasseus sandvicensis}}), ([[синоним (таксономија)|syn.]]. ''Sterna sandvicensis'')<ref name=Bridge2005>{{Наведено списание |last=Bridge |first=Eli S. |author2=Jones, Andrew W. & Baker, Allan J. |year=2005 |title=A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution |url=http://www.cmnh.org/site/Files/Ornithology/MPETerns.pdf |doi=10.1016/j.ympev.2004.12.010 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=35 |pages=459–469 |pmid=15804415 |issue=2 |access-date=2013-07-16 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412083752/https://www.cmnh.org/site/files/ornithology/mpeterns.pdf |url-status=dead }}</ref> е средно голема птица од [[семејство]]то на рибарките. Има сиви горни делови, а бели долни. [[Клун]]от е црн со жолт врв. На главата има бушава црна креста која е со послаб интензитет во зима со белата круна. Ловат [[риби]] нуркајќи со залет од високо, а нудењето риба на женката е дел од додворувањето на мажјакот. == Таксономија == Рибарките се мали до средни птици кои по надворешност личат на [[галеби]]те, но обично со поделикатна, полесна градба и пократки и послаби нозе. Имаат долги, зашилени крилја кои им овозможуваат брз лет, и обично имаат убаво изразена чаталеста опашка. Повеќето [[вид]]ови се сиви одозгора и бели одоздола, со црна капа, која се редуцира или покрива со бело зиме.<ref name = BWP764>Snow & Perrin (1998) 764</ref> Тенкоклуната рибарка за првпат беше опишана од орнитологот Џон Латам во 1787 година како ''Sterna sandvicensis'', но од неодамна е преместена во својот род ''Thalasseus'', следејќи ги ДНК студиите кои потврдија дека трите типа на декорации на главата (бела круна, црна капа и црна капа со бела дамка на челото) ги имаат рибарките во определените кладови.<ref name=Bridge2005/> Сегашното име на видот потекнува од грчкото ''Thalassa'', „море“, и ''sandvicensis'' кое се однесува на Сендвич (Кент), мало гратче во Англија, Латамов локален тип. Кај птиците, обично ''sandvicensis'' се однесува на вид кој за првпат е забелажан на [[Хаваи]]те, порано познати како Сендвички Острови ("Sandwich Islands"), но оваа рибарка воопшто ја нема таму. Птицата им три [[подвид]]а: * ''T. sandvicensis'' (Latham, 1787), која се размножува на крајбрежјата на [[Атлантик]]от и [[Средоземје]]то во [[Европа]] и [[преселба на птиците|се сели]] во западна [[Африка]] и [[Арабија]]; * незначително помалата ''T. acuflavidus'' (Cabot, 1847), наречена '''Каботова рибарка''', која се размножува на атлантскиот брег од [[Северна Америка]], а зимува на [[Кариби]]те; * жолтоклуната ''T. acuflavidus eurygnatha'' (Saunders, 1876) (понекогаш сметана и за посебен вид, '''Каенова рибарка''', ''T. eurygnatha''), која се рамзножува на атлантскиот брег на [[Јужна Америка]] од [[Аргентина]] на север до Карибите, преклопувајќи се со ''T. s. acuflavida'' во нејзиниот северен опсег. == Опис == [[File:Cabot's Tern (Thalasseus acuflavidus), Venice, Florida - 20110311.jpg|thumb|left|''T. acuflavida'' вон сезона на парење, [[Флорида]]]] Тенкоклуната е средно голема рибарка, со должина од 37 до 43 см и [[распон на крилја]]та 85-97 см, која не може да се помеша со некоја друга во својот опсег, освен во Јужна Америка со ''T. elegans''. [[Клун]]от на оваа рибарка е тенок, остар, црн со жолт врв (освен расата во Јужна Америка која има жолт или портокалов клун). Кратките нозе се црни. Одозгора крилјата се светлосиви, а долните делови се бели. При лет, оваа птица изгледа многу светло иако примарните пердуви за летање се потемни летно време.<ref name=RSPB>{{Наведена книга |author= Hume R |title=RSPB Birds of Britain and Europe |url= https://archive.org/details/rspbbirdsofbrita0000hume |year=2002 |publisher=Dorling Kindersley |pages = [https://archive.org/details/rspbbirdsofbrita0000hume/page/186 186] |location=London |isbn=0-7513-1234-7}}</ref> Зимно време, челото на птицата станува бело. Младенчињата имаат темни врвови на опашките и скалест изглед на грбот и крилјата.<ref name=RSPB/> Огласувањето на тенкоклуната рибарка е карактеристично гласно крескање ''кер-ик'' или ''кирр-инк''.<ref name=RSPB/> == Поведение == Овој вид се размножува во многу густи колонии на бреговите од океаните или островите, понекогаш во копното во одговарачка средина, крај големи езера, близу до брегот. [[Птичје гнездо|Гнездат]] во плитка дупка на земја и несат 1 до 3 [[јајца]]. За разлика од другите рибарки не се толку агресивни во одбрана од грабливците, но се сместуваат близу, често само 20-30 см до поагресивните арктичка рибарка (''Sterna paradisaea'') и [[езерски галеб|езерскиот галеб]] (''Chroicocephalus ridibundus''), за да ја избегнат опасноста. Како и другите рибарки, и оваа се храни со нурнување од лет, директно, на тој начин ловејќи ја рибата. Нудењето риба на женката е дел од додворувањето на мажјакот за време на сезоната на парење. == Статус == Тенкоклуната рибарка е широко распространета на 100.000–1.000.000 км², со популација од 460.000 до 500.000 поединци. Популацијата не се намалува во трендот кој се смета за критичен (повеќе од 30% во 10 години или три генерации), па затоа се смета на вид со [[најмала загриженост]].<ref name = iucn/> Сепак, Договорот за заштита на африканско-евроазиските водни миграторни птици, се однесува и на овој вид.<ref name = AEWA>{{Наведена мрежна страница | author= | title= Annex 2: Waterbird species to which the Agreement applies | work= Agreement on the conservation of African-Eurasian migratory Waterbirds (AEWA) | url= http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf | publisher= UNEP/ AEWA Secretariat | accessdate= 4 July 2008 | archive-date= 2012-01-12 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120112171554/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf | url-status= dead }}</ref> <gallery> File:Sandwich Tern.jpg|Со зимско перје ''T. s. acuflavida'' File:Cabot's_Tern_fishing.jpg|Рибарката понекогаш ја грабнува рибата од површина на водата File:Sterna sandvicensis Brandseeschwalbe.jpg| ''T. s. sandvicensis'' му се приближува на своето потомство со риба File:Sterna sandvicensis01.jpg|''T. s. sandvicensis'' со [[речна рибарка|речни рибарки]] File:Thalasseus_acuflavidus_flight.jpg|Во лет, Костарика Thalasseus sandvicensis MHNT.ZOO.2010.11.134.1.jpg |Museum specimen </gallery> == Наводи == {{reflist}} * {{Наведена книга | last = Snow | first = David |author2= Perrins, Christopher M (editors)| title = The Birds of the Western Palearctic (BWP) concise edition (2 volumes) | publisher = Oxford University Press |year = 1998| location =Oxford | isbn = 0-19-854099-X }} * Harrison, Peter (1988): ''Seabirds (2nd edition)''. Christopher Helm, London ISBN 0-7470-1410-8 * National Geographic Society (2002): ''Field Guide to the Birds of North America''. National Geographic, Washington DC. ISBN 0-7922-6877-6 * Olsen, Klaus Malling & Larsson, Hans (1995): ''Terns of Europe and North America''. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-4056-1 * Stienen, Eric WM (2006): Living with gulls: trading of food and predation in the Sandwich Tern ''Sterna sandvicencis''. PhD Thesis University Groningen. [http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/science/2006/e.w.m.stienen/DissertatieE.W.M.Stienen.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090306123134/http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/science/2006/e.w.m.stienen/DissertatieE.W.M.Stienen.pdf |date=2009-03-06 }} == Надворешни врски == * Sandwich Tern - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/326.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds] * [http://ibc.lynxeds.com/species/sandwich-tern-thalasseus-sandvicensis Sandwich Tern videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100206044523/http://ibc.lynxeds.com/species/sandwich-tern-thalasseus-sandvicensis |date=2010-02-06 }} on the Internet Bird Collection [[Категорија:Рибарки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] 5lacjkx2tobyvb6p9uomv47p5mjx39q 10 1089179 5601349 3922798 2026-07-28T09:47:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Cite EB1911/doc]] на [[Предлошка:Наведена EB1911/doc]] 3922798 wikitext text/x-wiki {{потстраница за документација}} ==Употреба== ==Поврзано== <includeonly> [[Категорија:Предлошки за врски до Викиизвор|EB1911]] [[Категорија:Предлошки за припишување|EB1911]] </includeonly> r6lvyd5azvlqhwonz50cef0i95tcqu6 0 1090931 5601257 5576322 2026-07-28T01:04:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Многуаголник | name = Трапез | image = Trapez1_w.svg|102п | caption = Трапезот има две паралелни страни | type = [[Четириаголник]] | edges = 4 | schläfli = | symmetry = | perimeter = ''a''+''b''+''c''+''d'' | area = ''h'' &middot; ^(''a+b'')/₂ | angle = | properties = }} <div style="line-height:1.2em"> Во [[геометрија]], '''трапез''' е [[испакнато множество|испакнат]] [[четириаголник]] со '''точно''' еден пар [[паралелни прави|паралелни страни]]. Има три „типа“ на трапези.<ref name=Oxford /> * Општ трапез: непаралелните страни не се со еднаква должина и нема внатрешен [[прав агол]]. * Рамнокрак трапез: Непаралелните страни се со еднаква должина. * Правоаголен трапез: Има точно два [[многуаголник|внатрешни агли]] по 90°. </div> {| class="wikitable" |- align="center" height=95px |[[Податотека:Trapez1_w.svg|153п]] ||[[Податотека:Trapez2_w.svg|144п]] |[[Податотека:Trapez_iso_w.svg|165п]] |[[Податотека:Trapez_prav_w.svg|160п]] |- align="center" | colspan=2 | Трапези |Рамнокрак трапез |Правоаголен трапез |} *Паралелните страни се викаат '''основи''' и (обично) се означуваат со ''a'' и ''b''. (За полесно означување земаме ''a''&gt;''b''.) *Непаралелните страни се викаат '''краци''' и (обично) се означуваат со ''c'' и ''d'' *Растојанието помеѓу паралелните страни се вика '''висина''' и (обично) се означува со ''h''. == Формули и особини за општ трапез== Нека е даден трапез со основи (паралелни страни) ''a'' и ''b'', со краци ''c'' и ''d'' и со висина ''h''. '''Периметар''' :<math>L = a + b + c + d</math> '''Плоштина'''<ref>Боривоје Миладиновиќ, Трајче Ѓорѓијевски и Никола Петрески, ''Математика за II година гимназиско образование''. Скопје: Алби, 2009, стр. 129.</ref> :<math>P = \frac{(a+b)}{2}\cdot h </math> <div style="line-height:1.2em"> *Бидејќи секој трапез е [[четириаголник]], збирот на внатрешните [[агол|агли]] е 360&deg;. *Плоштината на еден трапез се одредува со должините на двете основи и висината. Меѓутоа, само со тие информации, трапез не е еднозначно определен, односно постојат безброј многу различни трапези со истите основи и висина. *Бидејќи секој крак на трапез е и [[трансверзала]] на паралелните основи, внатрешните агли кај секој крак се [[суплементни агли|суплементни]], т.е. нивниот збир е 180&deg;. *Исто така, бидејќи секој крак е трансверзала, основите на трапезот не се еднакви: '''''a''&ne;''b'''''. (Доколку ''a''=''b'', четириаголникот би имал ''два пара на паралелни страни'', па би бил паралалелограм, а не трапез.) *Еден трапез е [[потполна определеност|потполно определeн]] со должините на четирите страни (и знаење кои страни се паралелни). Mеѓутоа од секоја комбинација на четири должини не се добива трапез (види подолу). </div> '''Висина''' <ref name=Mathworld/> :<math>h= \frac{\sqrt{(-a+b+c+d)(a-b+c+d)(a-b+c-d)(a-b-c+d)}}{2|a-b|}</math> '''Основна поставка''': Трапез со основи ''a'' и ''b'' и краци ''c'' и ''d'' постои ако и само ако ''h'' постои, т.е. ако и само ако поткорениот израз во погорната формула за ''h'' е позитивен број.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mathforum.org/dr.math/faq/formulas/faq.quad.html|title=Quadrilateral Formulas|publisher=''The Math Forum'', Drexel University|year=2012}}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> <div style="line-height:1.2em"> Во подолните примери, ''a'' и ''b се основите (паралелните страни). '''Пример:''' Нека е ''a''=12m, ''b''=10m, и ''h''=6m. Плоштината на ваков трапез е: P=66m². Meѓутоа, трапезот не може еднозначно да се определи, а и периметарот L не е одредлив. '''Пример:''' Нека е ''a''=19mm, ''b''=8mm, ''c''=7mm и ''d''=6mm. Користејќи ја формулата за висина ''h'', поткорениот израз е 5760&gt;0 и ''h''=3,45 (приближно). Периметарот e L=40mm, a плоштината e P=46,57mm² (приближно) '''Пример:''' Нека е ''a''=19mm, ''b''=7mm, ''c''=4mm и ''d''=5mm. Користејќи ја формулата за висина ''h'', поткорениот израз е -9009&lt;0. Нема трапез со овие димензии. </div> ==Терминологија== Во САД и Канада се користи зборот трапезоид (trapezoid) за трапез, а зборот трапезиум (trapezium) за [[четириаголници|трапезоид]] (без паралелни страни).<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.mathopenref.com/trapezoid.html| title =Trapezoid | publisher =Math Open Reference}} интерактивен {{en}}</ref> Вон САД и Канада, англиските зборови ја имаат обратното значење, а истите се слични/исти со зборовите користени низ Европа вклучувајќи ја и Р.М., односно се користи зборот трапезиум за трапез, а зборот трапезоид за трапезоид.<ref name=Oxford>{{Наведена мрежна страница | url=http://web.cortland.edu/matresearch/OxfordDictionaryMathematics.pdf |title=Oxford Concise Dictionary of Mathematics | author=C.Clapham, J.Nicholson | publisher =Addison-Wesley | year =2009}} стр.791 {{en}}</ref> ==Рамнокрак трапез== Трапез во кој непаралелните страни се [[складност|складни]], т.е. со иста должина се вика '''рамнокрак трапез'''. Во рамнокрак трапез, внатрешните агли кај секоја [[основа (геометрија)|основа]] се еднакви ([[складност|складни]]). Рамнокрак трапез е потполно определен ако се знае должината на едната основа и големината/должината на два од елементите &alpha;, ''h'', ''d'', или ''a-b'' каде што &alpha; е кој било [[агол]], ''h'' е висината , ''c'' е (кој било) крак и ''a-b'' е (позитивната) разлика на должините на основите. (Се разбира дека наместо должината ''b-a'' може да се знае и должината на ''другата'' основа. '''Пример:''' Нека е ''a''=9&nbsp;cm, ''h''=3&nbsp;cm и &alpha;=45&deg; нека e аголот помеѓу ''a'' и ''c''. Тогаш ''^{(a - b)}/₂'' = ^''h''/_tan(45&deg;) = ^3&nbsp;cm/₁ = 3&nbsp;cm и ''a - b''=6&nbsp;cm и ''b''=3&nbsp;cm. ''c'' = ^''h''/_sin(45&deg;) = 3√2&nbsp;cm =4,24&nbsp;cm. ''Горните'' внатрешни агли се по 180&deg;-45&deg;=135&deg;. '''Пример:''' Нека е ''a''=5&nbsp;cm, ''h''=3&nbsp;cm и &alpha;=45&deg; нека e аголот помеѓу ''a'' и ''c''. Тогаш ''^{(a - b)}/₂'' = ^''h''/_tan(45&deg;) = ^3&nbsp;cm/₁ = 3&nbsp;cm и ''a - b''=6&nbsp;cm и ''b''= -1&nbsp;cm. Таков трапез не постои. ==Правоаголен трапез== Трапез кој има точно два внатрешни агли по 90° се вика '''правоаголен трапез'''. Од суплементноста на внатрешните агли на секој крак на трапез следува дека правите агли доаѓаат во парови, т.е. ако еден внатрешен агол е прав агол, тогаш и другиот агол на тој крак е прав. Меѓутоа, четириаголник со 4 прави агли е [[правоаголник]], а истиот има два пара на паралелни страни, а во Р Македонија таков четириаголник не се смета за трапез (се бара точно еден пар паралелни страни.) Правоаголен трапез е потполно дефиниран ако се знае должината на едната основа и големината/должината на два од елементите &alpha;, ''h'', ''d'', или ''a-b'' каде што &alpha; е кој било од неправите агли, ''h'' е висината (и едниот крак), ''d'' е косиот крак и ''a-b'' е (позитивната) разлика на должините на основите. (Се разбира дека наместо должината ''b-a'' може да се знае и должината на ''другата'' основа. '''Пример:''' Нека е ''a''=7&nbsp;cm, ''d''=4&nbsp;cm и &alpha;=30&deg; e аголот помеѓу ''a'' и ''d''. Тоѓаш ''a-b'' = ''d'' &middot; sin(30&deg;) = 4&nbsp;cm &middot; 0,5 = 2&nbsp;cm и ''b''=5&nbsp;cm; ''h''=''d'' &middot; cos(30&deg;) = 2√3&nbsp;cm =3,46&nbsp;cm. Четвртиот агол е 180&deg;-30&deg;=150&deg;. {| class="wikitable" |- align="center" | [[Податотека:trapez_iso2_w.svg|275п]] | [[Податотека:trapez_right2_w.svg|190п]] | &nbsp; | [[Податотека:trapez1_midline_w.svg|250п]] |- align="center" |Рамнокрак трапез |Правоаголен трапез | &nbsp; | Средна линија ''m'' на трапез |} ==Плоштина, средна линија и висина на трапез== Отсечката која ги сврзува средните точки на краците (непаралелните страни) на еден трапез се вика '''средна линија'''. *Средната отсечка е паралелна со паралелните страни на трапезот. *Должината на средната линија ''m'' е половина од збирот на основите ''a'' и ''b'': :<math>m = \frac{a + b}{2} </math> Плоштината ''Р'' на трапез со средна линија ''m'': :<math>P = \frac{a + b}{2} \cdot h = m \cdot h </math> Плоштината ''Р'' на трапез со основи ''a'', ''b'' и краци ''c'' и ''d'': :<math>P = \frac{a+b}{4|a-b|}\sqrt{(-a+b+c+d)(a-b+c+d)(a-b+c-d)(a-b-c+d)}.</math> Кога една од паралелните страни „се смалува“ на точка (на пример ''b'' = 0), трапезот „станува“ триаголник со страни 'a'', ''c'' и ''d'' и погорната формула се редуцира на [[Херонова формула]] за [[плоштина на триаголник]].<ref>[http://www.flipkart.com/aryabhatiya-mohan-apte-book-8174344802 Aryabhatiya] {{Семарх|url=https://archive.today/20110815204559/http://www.flipkart.com/aryabhatiya-mohan-apte-book-8174344802 |date=2011-08-15 }}, Mohan Apte, Pune, India, Rajhans Publications, 2009, p.66, ISBN 978-81-7434-480-9 '''(marathi)'''</ref>'' Еквивалентна формула за плоштина која повеќе личи на Херонова формула е:<ref name=Mathworld>{{Наведена мрежна страница |url=http://mathworld.wolfram.com/Trapezoid.html| title=Trapezoid |publisher=MathWorld}}</ref> :<math>P = \frac{a+b}{|a-b|}\sqrt{(s-b)(s-a)(s-b-c)(s-b-d)},</math> &nbsp; каде што &nbsp; <math>s = \tfrac{1}{2}(a + b + c + d)</math> &nbsp; е [[полуобем]] на трапезот. [[Податотека:Trapez_char.gif|frame|right|Трапез и неговите [[дијагонала|дијагонали]] (Геогебра интерактивност)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Trapez|title=Трапез - Интерактивност 3|author=Л.Стојановска|accessdate=2013-09-05|archive-date=2013-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916045719/http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Trapez|url-status=dead}} {{mk}}</ref>]] ==Дијагонали на трапез== Должините на [[дијагонала|дијагоналите]] се:<ref name=Mathworld/> :<math>p= \sqrt{\frac{ab^2-a^2b-ac^2+bd^2}{a-b}}</math> :<math>q= \sqrt{\frac{ab^2-a^2b-ad^2+bc^2}{a-b}}</math> ==Карактеризации на трапез== За даден испакнат четириаголник, следните особини се еквивалентни и се и доволен услов четириаголникот да има барем еден пар паралелни страни: *Има два соседни агли кои се суплементни, т.е. нивниот збир е 180&deg;. *Аголот помеѓу една страна и една дијагонала е еднаков на аголот помеѓу обратната страна и истата [[дијагонала]]. *Дијагоналите се сечат под истиот однос. (Овој однос е ист со односот помеѓу должините на паралелните страни). *Дијагоналите го делат четириаголникот во четири триаголници од кои еден спротивен пар се слични. *Дијагоналите го делат четириаголникот во четири триаголници од кои еден спротивен пар ја имаат истата плоштина.<ref name=Josefsson>Martin Josefsson, [http://forumgeom.fau.edu/FG2013volume13/FG201305.pdf "Characterizations of trapezoids"]{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Forum Geometricorum, 13 (2013) 23-35. {{en}}</ref>{{rp|Prop.5}} Понатаму, на еден трапез: *Средните точки на основите (паралелните страни) и пресекот на дијагоналите се [[колинеарност|колинеарни]].<ref name="Josefsson" />{{rp|Thm.15}} *Отсечката која ги спојува средните точки на основите ја дели плоштината на половина. ==Друго== Во [[калкулус]] и [[бројчена математика]] се користи таканаречениот [[метод на трапези]] за приближно пресметување на површина под позитивна [[рамнинска крива]], односно за приближно пресметување на [[определен интеграл]] на соодветната [[функција]] ''f'':<strong>R</strong>-><strong>R</strong> во одреден интервал. [[Тежиште]], односно центар на маса или центроид на трапез со униформна густина е пресекот на отсечката која ги спојува средните точки на основите и правата паралелна со основите која е на растојание ''x'' од поголемата основа каде што:<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.efunda.com/math/areas/Trapezoid.cfm| title= efunda: Трапез и физика}} Пристапен 2013-09-05. {{en}}</ref> :<math>x = \frac{h}{3} \left( \frac{a+2b}{a+b}\right).</math> ==Наводи== {{наводи}} == Поврзани теми == *[[Четириаголник]] *[[Паралелограм]] *[[Паралелни прави]] *[[Испакнат многуаголник]] *[[Тежиште]] == Надворешни врски == * [http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Trapez Интерактивно објаснување за трапез] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130916045719/http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Trapez |date=2013-09-16 }} {{mk}} * [http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/TrapezRamnokrak Интерактивно објаснување за рамнокрак трапез] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120426084220/http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/TrapezRamnokrak |date=2012-04-26 }} {{mk}} * [http://www.mathopenref.com/trapezoid.html Trapezoid definition] &nbsp; [http://www.mathopenref.com/trapezoidarea.html Area of a trapezoid] &nbsp; [http://www.mathopenref.com/trapezoidmedian.html Медијана на трапез] интерактивни {{en}} * [http://numericalmethods.eng.usf.edu/topics/trapezoidal_rule.html ''Numerical Methods for STEM Undergraduates''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090203200941/http://numericalmethods.eng.usf.edu/topics/trapezoidal_rule.html |date=2009-02-03 }} {{en}} {{Портал|Математика}} {{Математички полиња}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Четириаголници]] [[Категорија:Многуаголници]] [[Категорија:Геометриски фигури]] [[Категорија:Геометрија]] [[Категорија:Математичко образование]] luqjezj8vjjzm0ye2tm6fzaa62vjps7 0 1097442 5601328 4829152 2026-07-28T08:11:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5601328 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cattedrale di Mogadiscio.jpg|300px|мини|Поглед кон [[Могадишка катедрала|Могадишката катедрала]] во урнатини, 2022 година]] '''Христијанството во [[Сомалија]]''' е малцинска религија. Доминантна религија е [[Ислам]]от. Во Сомалија има околу 1.000 [[Христијани]], а за споредба државата има околу 8 милиони луѓе.<ref name="Angpl">{{наведени вести|url=http://www.anglicanplanet.net/international-news/2009/11/30/almost-expunged-somalias-embattled-christians.html|title=Almost expunged: Somalia's Embattled Christians|date=October 22, 2009|accessdate=October 22, 2009|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806111711/http://anglicanplanet.net/international-news/2009/11/30/almost-expunged-somalias-embattled-christians.html|url-status=dead}}</ref><ref name=unpop>{{Наведено списание|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf|title=World Population Prospects, Table A.1|version=2008 revision |format=.PDF|publisher=United Nations|author=Department of Economic and Social Affairs Population Division|year=2009|accessdate=March 12, 2009}}</ref> Повеќето Христијани се [[Сомалиски Банту]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/AllDocsByUNID/7d1fc87ed568612dc1256c0c004a2463 |title=A study on minorities in Somalia |accessdate=2013-11-20 |archive-date=2009-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512141231/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/AllDocsByUNID/7d1fc87ed568612dc1256c0c004a2463 |url-status=dead }}</ref> и се дел од евангелската [[Назаренска црква]]. Целата територија на Сомалија е една католичка бискупија, [[Бискупија во Могадишу]]. Според бискупијата, во 2004 во државата има околу 100 [[Католици]], а во 1950 имала 8.500.<ref name="Catholic">[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmgds.html Catholic Church in Somalia]</ref> Триесет години претходно, во 1913, во државата и речеси да немало Христијани.<ref>Charles George Herbermann, ''The Catholic encyclopedia: an international work of reference on the constitution, doctrine, discipline, and history of the Catholic church'', Volume 14, (Robert Appleton company: 1913), p.139.</ref> Немало ниту католички мисии во [[Италијански Сомалиленд]].<ref>Charles Henry Robinson, ''History of Christian Missions'', (READ BOOKS: 2007), p. 356.</ref> ==Прогон на Христијаните== Поради [[Сомалиската граѓанска војна]] во јужните делови на земјата, Христијаните се соочуваат со прогон, а понекогаш и со [[смрт]]. Во државата нема цркви или легална заштита на Христијаните. Забележани се подземни цркви за своите обреди.<ref name="Angpl"/> Паравоените единици во државата ги пљчкосуваат и уништуваат христијанските гробови,<ref>[http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=34745 Widspread &#91;sic&#93; desecration of Christian graves in Somalia]</ref> што не е случај со муслиманските.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reuters.com/article/2009/10/19/us-somalia-conflict-idUSTRE59I1HQ20091019 |title=Shabaab rebels destroy grave and mosque in Somalia |accessdate=2013-11-20 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143433/http://www.reuters.com/article/2009/10/19/us-somalia-conflict-idUSTRE59I1HQ20091019 |url-status=dead }}</ref> Во август 2009 година, Меѓународната христијанска грижа забележала дека 4 Христијани кои помагале на деца-сираци биле обезглавени од исламски екстремисти бидејќи не сакале да станат [[Муслимани]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,539129,00.html |title=Al Shabaab Reportedly Beheads 4 Christians, Rips Gold Teeth From Locals' Mouths |publisher=FOX News |date=August 12, 2009 |author= |accessdate=June 11, 2011}}</ref> Сето ова, државата ја прави лабава, со најнизок индекс на демократија, верска слобода и почитување на основните човекови права. ==Наводи== {{Reflist|2}} ==Поврзано== {{Портал|Христијанство}} * [[Прогон на Христијаните]] * [[Универзална декларација за основните човекови права]] * [[Сомалија]] ==Надворешни врски== *[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmgds.html Католичка црква во Сомалија] {{Христијанство-никулец}} {{Африка по тема|Христијанство во}} [[Категорија:Христијанството во Сомалија]] [[Категорија:Прогонство на христијаните]] c0bjoswa6b1q0wxe15j25k4xizr9ku0 0 1097472 5601329 5407042 2026-07-28T08:13:22Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5601329 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cathédrale de Djibouti.jpg|300px|мини|Поглед кон [[Џибутска катедрала|Џибутската катедрала]]]] '''Христијанството во [[Џибути]]''' е малцинска религија во државата. Во Џибути околу 6% од населението се Христијани (околу 25.000 луѓе), а државата има околу 923.000 жители (според проценките за 2012). Христијаните се претежно [[Етиопјани]] или [[Европејци]]. Повеќето од Христијаните се дел православни или католици. Уставот на Џибути гарантира слобода на верско изразување, но сепак [[Ислам]]от е државна религија. Според последните извештаи во државата немало затвореници поради тоа што биле Христијани. Забележана е толеранција меѓу религиите. Проповедувањето на други религии меѓу Муслиманите е забрането и луѓето кои се преобратуваат во Христијанство се плашат од прогон. == Состојба == 3.2% од населението се православни. 0.07% до 1% од населението се протестанти. Во државата има околу 7.000 Католици.<ref>http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/ddjib.html</ref> Единствената бискупија во државата е католичката Бискупија во Џибути. Бискупијата е поделена на 5 парохии. ==Поврзано== {{Портал|Христијанство}} *[[Христијанство]] *[[Џибути]] *[[Религија во Џибути]] ==Наводи== {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51467.htm Извештај за религиската слобода во Џибути] * [http://www.reformiert-online.net/weltweit/land.php?id=38&lg=de Профил на Џибути] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120212232056/http://www.reformiert-online.net/weltweit/land.php?id=38&lg=de |date=2012-02-12 }} {{Џибути-никулец}} {{Христијанство-никулец}} {{Африка по тема|Христијанство во}} [[Категорија:Христијанството во Џибути]] l4p9o0nqk2wwenv27hotpip7gblzzdc 0 1097504 5601330 5407049 2026-07-28T08:15:35Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5601330 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Niger, Niamey, Cathedral.jpg|300px|мини|Поглед кон [[Нијамејска катедрала|Нијамејската катедрала]]]] '''Христијанството во [[Нигер]]''' е малцинска религија во државата. [[Христијанство]]то било донесено во земјата за време на колонијалниот период. Христијанската маса вклучува европски доселеници, локални поелитни маси, како и христијански имигранти од соседните крајбрежни земји, особено [[Бенин]], [[Того]] и [[Гана]].<ref name=report>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148711.htm International Religious Freedom Report 2010: Niger]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (November 17, 2010). ''Статијава содржи текст од овој извор, кој е во [[јавна сопственост]].''</ref> Христијаните се малубројни во земјата, и според една проценка има 0.5%.<ref>[[Operation World]]</ref> Христијаните живеат претежно во регионите [[Маради]] и [[Догондучи]] и [[Нијамеј]].<ref name=report/> Според последните проценки во државата има околу 56.000 Христијани и се проценува дека до 2025 во државата ќе има 84.500 Христијани.<ref name="database">World Christian Database, www.worldchristiandatabase.org, accessed 3-3-2011</ref> Во Нигер има активни христијански мисии.<ref name=report/> Првата католичка мисија била во 1931, а протестантските биле во 1924. Во 1970-те имало околу 12.000 Католици и 3.000 Протестанти во земјата.<ref name=Decalo79>James Decalo. Historical Dictionary of Niger. Scarecrow Press/ Metuchen. NJ&nbsp;— London (1979) ISBN 0-8108-1229-0 pp. 156-7, 193-4.</ref> ==Поврзано== {{Портал|Христијанство}} *[[Христијанство]] *[[Нигер]] * [[Религија во Нигер]] ==Наводи== {{reflist}} {{Нигер-никулец}} {{Христијанство-никулец}} {{Африка по тема|Христијанство во}} [[Категорија:Христијанството во Нигер]] ehmdt5mj5iswhis1sxjtomdixs8pzf0 0 1112845 5601200 5600600 2026-07-27T19:28:00Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5601200 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Petal-sepal.jpg|мини|Цвет на ''[[Ludwigia octovalvis]]'' на кој се гладаат венечните и чашкините ливчиња.]] '''Чашкините ливчиња''' ({{langx|la|sepala}}, [[еднина|едн.]] ''sepalum'') се наоѓаат на врвот на [[цветна ложа|цветната ложа]]. Тие ги обвиткуваат другите делови на цветот во цветната пупка. Чашкините ливчиња ги штитат нежните, внатрешни делови на [[цвет]]от: ги задржуваат спорите на габите и на бактериите на својата површина, ја одржуваат влажноста и го штитат цветот од [[инсекти]]. Обично се цврсти и зелени по боја. Сите чашкини ливчиња на цветот ја сочинуваат неговата '''чашка''' ({{langx|la|calyx}}). [[Категорија:Растителна морфологија]] q98tz5eqaa64pxr0g955wg3mpnhy733 0 1114029 5601245 5511229 2026-07-27T23:46:49Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Чјин Ши Хуанг]] 5601245 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чјин Ши Хуанг]] fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq 1 1114030 5601242 5511226 2026-07-27T23:46:34Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]] 5601242 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]] 2yjlrlqw2qznvtba3859r8tjta90uyc 0 1114031 5601246 5511230 2026-07-27T23:46:54Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Чјин Ши Хуанг]] 5601246 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чјин Ши Хуанг]] fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq 0 1114032 5601247 5511231 2026-07-27T23:46:59Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Чјин Ши Хуанг]] 5601247 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чјин Ши Хуанг]] fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq 0 1127341 5601082 5525835 2026-07-27T13:56:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Стивен Апија | image = [[File:StephenAppiah.jpg|185px]] | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1980|12|24}} | cityofbirth = {{роден во|Акра|}} | countryofbirth = [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | clubnumber = | retired = [[2012]] (31 година) | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Hearts of Oak}} | years1 = 1994-1997 | caps1 = 21 | goals1 = 19 | clubs1 = {{Fb team Hearts of Oak}} | years2 = 1997-2000 | caps2 = 43 | goals2 = 3 | clubs2 = {{Fb team Udinese}} | years3 = 2000-2003 | caps3 = 49 | goals3 = 2 | clubs3 = {{Fb team Parma}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 32 | goals4 = 7 | clubs4 = →{{Fb team Brescia}} | years5 = 2003-2005 | caps5 = 48 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2005-2008 | caps6 = 64 | goals6 = 11 | clubs6 = {{Fb team Fenerbahce}} | years7 = 2009-2010 | caps7 = 2 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 2010-2011 | caps8 = 14 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Cesena}} | years9 = 2012 | caps9 = 11 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Vojvodina}} | nationalyears1 = 1996-2010 | nationalcaps1 = 69 | nationalgoals1 = 16 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Стивен Апија''' (роден на [[24 декември]] [[1980]], во [[Акра]], [[Гана]]) — поранешен [[Гана|гански]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. ==Технички одлики== Може да дејствува како внатрешен играч во средниот ред со 4 играчи и на сите позиции во средниот ред со 3 играчи. ==Кариера== ===Клупска кариера=== Апија е роден во [[Акра]] и ја започнал својата кариера во екипата на [[Хартс оф Оук Спортинг Клуб|Хартс оф Оук]], каде во [[1995]] година со само 15 години станал професионалец. Како многу талентиран млад играч во [[1996]] година бил повикан на проби во младинскиот тим на [[Турција|турскиот]] [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], но не потпишал договор и се вратил во Хартс оф Оук. Сепак во [[1997]] година се сели во [[Европа]], откако бил забележан од страна на [[Пјетро Ло Монако]], во тоа време главниот скаут на [[италија]]нскиот [[Удинезе Калчо|Удинезе]]. Откако и официјално потпишал договор со Удинезе, Апија го направил своето деби во [[Серија А]] на 11 февруари [[1998]] во ремито без голови против [[ФК Милан|Милан]], влегувајќи во игра во последните моменти од натпреварот на местото на [[Томас Локатели]]. После три сезони поминати во Удинезе, Апија го напуштил клубот, но неговиот трансфер во [[ФК Парма|Парма]] во [[1999]] година бил загрозен од вирусен хепатит. Сепак, Апија ја совладал болеста и му се приклучил на новиот клуб во летото [[2000]]. По потпишувањето на договорот му бил доделен дресот со број 4., а на 1 октомври го направил своето деби за Парма во натпреварот на домашен терен против [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] што завршил 2-2. Со Парма го освоил својот прв трофеј во Европа, триумфирајќи во [[Coppa Italia|Купот на Италија]] во сезоната 2001-02 каде во финалниот двомеч Парма била подобра од [[ФК Јувентус|Јувентус]] (2-2 вкупен резултат, но заради гол во гости Парма го освои трофејот), а Апија играл и во двата натпревари. Во сезоната 2002-03 бил позајмен на [[Бреша Калчо|Бреша]], каде соиграчи му биле [[Роберто Баџо]] и [[Лука Тони]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bologna2000.com/2009/11/02/calcio-bologna-arriva-appiah/|title= Calcio, Brescia: arriva Appiah|date=11 јули 2002|access-date=5 април 2015|work=tuttomercatoweb}}</ref> Тој ја одиграл својата најуспешна сезона во кариерата постигнувајќи 7 гола во [[Серија А]]: против Реџина (2-2), Торино (0-2 победа), Парма (4-3 пораз), Пјаченца (1-4 победа), Аталанта (3-0 победа), Јувентус (2-1 победа) и Милан (1-0 победа). Неговите одлични перформанси му помогнале на клубот да заврши во горниот дел на табелата (9. место), само за вторпат во последните 40 години. Неговите добри игри не останале не забележани во фудбалскиот свет, па во летото [[2003]] го направил својот најголем трансфер приклучувајќи му се на италијанскиот првак [[ФК Јувентус|Јувентус]], на позајмица од Парма за 2 милиона евра, со можност за постојан трансфер од 6 милиони евра во [[2004]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-stephen-appiah-75265 | title = Gli eroi in bianconero: Stephen APPIAH | format = | work = tuttojuve.com | accessdate = 5 април 2015 | archive-date = 2016-02-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160201044200/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-stephen-appiah-75265 | url-status = dead }}</ref> Од клубот му бил доделен дресот со број 18., кој претходно го носел [[Марко Ди Вајо]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://ricerca.gelocal.it/tribunatreviso/archivio/tribunatreviso/2003/07/23/VS1TC_VS130.html | title = Appiah senza orecchino E' lo stile Juventus | format = | work = ricerca.gelocal.it | accessdate = 23 јули 2003}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.calciomercato.com/news/juve-anelka-e-quel-18-sfortunato-131706 | title = Juve: Anelka e quel 18 sfortunato | format = | work = calciomercato | accessdate = 28 јануари 2013}}</ref> На 3 август, го направил своето деби за Јуве во [[Суперкуп на Италија 2003|Суперкупот на Италија]] против Милан, во кој неговиот тим победил по изведувањето на пенали и го освоил трофејот. Кон крајот на истиот месец го одиграл својот прв натпревар за Јувентус во Серија А, во победата над [[ФК Емполи|Емполи]] со 5-1 во првото коло за [[Серија А 2003-2004|сезоната 2003-04]]. На 17 септември дебитирал во [[Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] против [[ФК Галатасарај|Галатасарај]] во победата со 2-1 во групната фаза. На 9 мај, во претпоследното првенствено коло од сезоната го постигнал својот прв гол за Јувентус, во победата над [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] со 2-0 на домашен терен. Првата сезона во клубот од [[Торино]] била успешна и ја завршил со 30 настапи во Серија А, 8 во Купот на Италија (вклучувајќи ги и двата финални против Лацио) и 6 во Лигата на шампионите. Следната сезона одиграл 18 натпревари во Серија А и постигнал 2 гола (против Каљари и Лече), од кој посебно впечатлив бил оној против Каљари кога успеал да издрибла двајца противнички играчи на левата страна и да го совлада противникиот голман со силен удар во споротивниот агол.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html | title = La Juve festeggia lo scudetto Poker al Cagliari di Zola | format = | work = repubblica.it | accessdate = 28 јануари 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.youtube.com/watch?v=n8rZg9d0YSY | title = Appiah Juventus-Cagliari 2004-05 partita-scudetto | format = | work = youtube | accessdate = 28 јануари 2015}}</ref> На крајот од сезоната Јувентус го освоил скудетото. Токму Апија ја започнал акцијата при одлучувачкиот гол за титулата во победата на гостувањето против Милан (главниот конкуент за титулата) со 1-0 во 35-тото коло; тој го проиграл [[Павел Недвед|Недвед]] со прецизно долго додавање од својата половина, чехот ја продолжил топката по аут линијата до [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]], а овој му нафрлил на [[Давид Трезеге]] за победничкиот гол. Со доаѓањето на [[Патрик Виера]] во Јувентус, тој го напуштил клубот во јули [[2005]] и потпишал за турскиот [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] за сума од 8 милиона евра.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/soccer_transfers/artikel.php?ID=86075 | title = Апија во Фенербахче | format = | work = www.ghanaweb.com | accessdate = 18 јули 2005}}</ref> Во сезоната 2006-07 ја освоил титулата во турското првенство и суперкупот, а годината била одбележана и со стогодишнината од постоењето на клубот. Во јануари [[2007]] се повредил за време на пријателскиот натпревар на неговата репрезентација [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], а операцијата на левото колено ја одложил за крајот на сезоната.<ref name=CAS>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/4337/5048/0/Award%201856%20%201857%20FINAL%20-%20caviard%C3%A9%20-%20version%20internet%20%C3%A0%20distribuer.pdf|title=CAS 2009/A/1856 – Club X. v/ A. & CAS 2009/A/1857 – A. v/ Club X.|date=7 јуни 2010|accessdate=18 февруари 2011|work=CAS|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721053543/http://www.tas-cas.org/d2wfiles/document/4337/5048/0/Award%201856%20%201857%20FINAL%20-%20caviard%C3%A9%20-%20version%20internet%20%C3%A0%20distribuer.pdf|url-status=dead}}</ref> По завршувањето на сезоната 2006-07, Апија изразил желба да го напушти клубот и веќе еден германски клуб испратил понуда од 4 милиона евра до Фенербахче, меѓутоа откако агентот на играчот контактирал други клубови без дозвола од Фенербахче<ref name=CAS/>, клубот од Истанбул ја одбил понудата.<ref name=CAS/> Во текот на следната сезона Апија и официјално поднел барање за раскинување на договорот заради лошиот однос на клубот спрема него.<ref name=CAS/> Откако Фенербахче за ова ја известил [[ФИФА]], случајот отишол во ''Советот на ФИФА за решавање на споровите'', каде двете страни се тужеле меѓусебно.<ref name=CAS/> Советот му наредил на Апија да му плати на Фенербахче 2.281.915 евра затоа што го прекршил договорот без вистинска причина.<ref name=CAS/> Откако тој се жалел на Судот за спортска арбитража, се донело пресуда дека Апија не мора да му плаќа на Фенербахче заради тоа што клубот со раскинувањето на договорот сочувал повеќе во платите (€2,633,020.65) отколку во загубите (€2,496,278.85).<ref name=CAS/> Откако станал слободен играч, Апија во јануари [[2009]] бил на проби во [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], меѓутоа заради загриженоста на клубот околу ситуацијата со неговото колено и физичката подготвеност не му бил понуден договор. И покрај тоа што останал без клуб од неговото заминување од Фенербахче во јуни [[2008]], Апија останал стандарден во репрзентацијата во текот на целата сезона 2008-2009. На 1 ноември [[2009]], Апија потпишал едно-годишен договор со [[ФК Болоња|Болоња]], но заради честите повреди ги одиграл само последните два натпревари во Серија А во сезоната 2009-10, влегувајќи од клупата за резерви во второто полувреме на натпреварите Болоња-Катанија и Каљари-Болоња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bologna2000.com/2009/11/02/calcio-bologna-arriva-appiah/|title= Calcio, Bologna: arriva Appiah|date=|accessdate=|work=www.bologna2000.com}}</ref> На крајот од сезоната Болоња не го обновила договорот со Апија и тој повторно станал слободен играч. На 7 август [[2010]], [[Гана|ганскиот]] играч од средниот ред потпишал едно-годишен договор со [[ФК Чезена|Чезена]], ново промовираниот клуб во Серија А. За Чезена одиграл 14 натпревари во Серија А, помагајќи му на клубот да избори опстанок, но по завршувањето на сезоната неговиот договор истекол. Во декември 2011, Апија требало да потпише договор со [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]] откако задоволил на пробите, но според извештаите морал да се врати дома во Гана за да го погребе неговиот татко, кој починал минатиот месец, пред завршувањето на трансферот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2071050/Blackburn-Rovers-sign-Stephen-Appiah.html |publisher=Read more: [http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2071050/Blackburn-Rovers-sign-Stephen-Appiah.html#ixzz1hUHvIUuC Blackburn Rovers sign Stephen Appiah]. Daily Mail|accessdate=24 December 2011|date=7 December 2011|title=Rovers turn to former Ghana captain Appiah as midfielder claims deal is close}}</ref> Откако на 2 февруари [[2012]] потпишал договор на 6 месеци со српската [[ФК Војводина|Војводина]], по завршувањето на сезоната 2011-2012 ја завршил својата кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportlife.com.mk/Default.aspx?LCID=16&NewsID=1677|title= Стивен Апија потпиша за Војводина|date=6 февруари 2012|accessdate=|work=sportlife.mk}}</ref> ===Репрезентативна кариера=== [[File:Stephen Appiah.jpg|thumb|right|Апија со репрезентацијата на [[Светско првенство во фудбал 2006|СП 2006]].]] Тој бил еден од најдобрите играчи на [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], со која играл на [[Летни олимписки игри 2004|Олимписките игри во Атина 2004]]. Како капитен на Гана ја одвел својата репрезентација на првото историско учество за оваа репрезентација на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]], во [[2006 ФИФА Светско Првенство|Германија во 2006 година]]. Таму, тој го постигнал победничкиот гол од пенал против [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]], помагајќи и на Гана да го освои второто место во групата зад [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] (подоцнежниот победник на турнирот), и да стигне до вториот круг, каде биле елиминирани од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]]. И покрај тоа што во следните две години на клупско ниво играл спорадично, продолжил да игра во континуитет за својата репрезентација, каде и понатаму бил капитен, исто така. Тој бил избран во 23-цата на [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и за [[2010 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 2010]] во [[Јужна Африка]], каде што, покрај тоа што не бил стартер, одиграл три натпревари. По завршувањето на мундијалот, го најавил своето повлекување од националната репрезентација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1294833.html#ghana+nigeria+stroll+egypt+held|title=Ghana, Nigeria stroll as Egypt held|accessdate=6 септември 2010|archive-date=2010-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100908205430/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1294833.html#ghana+nigeria+stroll+egypt+held|url-status=dead}}</ref> ==Титули== === Клупски === ===={{знамеикона|Гана}} Хартс оф Оук==== *'''[[Фудбалски куп на Гана|Куп на Гана]]''' (1) : 1996. *'''[[Прва фудбалска лига на Гана|Премиер лига на Гана]]''' (1) : 1997. ===={{знамеикона|Италија}} Парма==== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Coppa Italia|Куп на Италија]]''' (1) : 2001-2002. ===={{знамеикона|Италија}} Јувентус==== *'''{{Трофеј-Скудето (одземено)}} [[Серија А]]''' (1) : 2004-2005 (одземено). *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' (1) : 2003. ===={{знамеикона|Турција}} Фенербахче==== * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Турска Супер лига|Супер лига]]''' (1) : 2006-2007. * '''[[Суперкуп на Турција]]''' (1) : 2007. === Репрезентација === ==== {{знамеикона|Гана}} Репрезентација на Гана==== * '''[[Светско првенство во фудбал до 17 години|Светско првенство до 17 години]]''' (1) : [[Светско првенство во фудбал до 17 година - 1995|1995]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg }} * [http://www.transfermarkt.co.uk/stephen-appiah/profil/spieler/5975 Стивен Апија на transfermarkt] * [http://int.soccerway.com/players/stephen-appiah/618/ Стивен Апија на soccerway] * [http://www.espn.com.mx/futbol/jugador/_/id/55625/stephen-appiah Стивен Апија на espn] {{Состав на Гана на СП фудбал 2006}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Апија, Стивен}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Парма]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бреша]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] isxlboptppc0q1kgc3peufcknxh0nz2 0 1130536 5601197 5541210 2026-07-27T19:25:30Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5601197 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gentianella ciliata a5.jpg|мини|десно|170п|толчник во цвет]] '''Толчникот ({{langx|la|pistillum}})''' е дел од [[цвет]]от на [[скриеносеменици]]те, изграден од еден или повеќе сраснати оплодни ливчиња (карпела), во чива внатрешност се наоѓа шуплина со [[семен зачеток|семени зачетоци]]. Функцијата на толчникот е да ги заштитува семените зачетоци од разни надворешни влијанија, во прв ред од исушувања. Во цветот, толчникот или толчниците (т.е. сите оплодни ливчиња) се организирани во ''женски'' дел од цветот — '''гинецеум''' ({{langx|la|gynoeceum}}). Терминот толчник и во латинскиот и во македонскиот јазик настанал по [[морфологија (биологија)|морфолошка]] аналогија со предметот за уситнување, [[Аван и толчник|толчник]], кој се користи со аван. Некои ботаничари го сметаат овој термин за непотребен, бидејќи често се поистоветува со значењето на терминот карпела (оплодни ливчиња), а во одделни случаи одговара и на целиот гинецеум. Најчесто затоа се говори за гинецеум кој е изграден од одреден број карпели, а терминот толчник се изоставува. Во литературата користењето на терминот толчик е зачестено. == Градба на толчник == [[Податотека:Shema cveta Fabaceae.JPG|мини|десно|370п|шема на цветот на мешунки, со означени делови на толчник]] Кај поголемиот број растенија, на толчникот можат да се разликуваат три дела<ref name="LZ"/>: * жиг или устенце ({{langx|la|stigma}}); * столпче ({{langx|la|stylus}}); * плодник ({{langx|la|ovarium, germen}}). '''Жигот''' се наоѓа на врвот на толчникот и често е рапав или леплив,за да за него лесно можат да се залепат [[полен|поленовите зрна]]. На жигот се наоѓа течност со растителни хормони, кои индуцираат 'ртење на поленовите зрна во [[поленова цевка]]. Жигот е посебно развиен кај цветовите на анемофилни растенија<ref name="LZ"/> (кои се опрашуваат со ветер, нпр. [[Poaceae|треви]] или [[буква]]). Жигот надолу се стеснува во '''столпче''' низ кое поминува поленовата цевка на патот до плодникот. Столпчето кај некои цветови може активно да се свиткува и да го поставува жигот во најповолна положба за [[oprašuvanje|опрашување]]. Ткивото на столпчето најчесто е омекнато и слузесто , а служи за исхрана на поленовите цевки за време на нивното растење кон семените зачетоци. Иако од секоја карпела настанува едно столпче , во цветовите со повеќе карпели тие можат да сраснат во едно, заедничко столпче. Поедини цветови немаат столпче, па жигот во вид на лента или шав<ref name="tatic">-{Tatić B., Blečić V. 1988. Sistematika i filogenija viših biljaka. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva: Beograd. pp. 210—212. ISBN 86-17-00545-9}-</ref> се наоѓа директно на плодникот (појава наречена ''астилија''). '''Плодникот''' е долен, проширен (надуен) дел на толчникот во кој се сместени семени зачетоци и во кој се одвива оплодувањето. == Типови на гинецеум/цветови == Според бројот на оплодни ливчиња кои го градат цветот се разликуваат два основни вида на гинецеум (или цветови)[1]: '''1.монокарпни''' — кои содржат едно оплодно ливче во еден толчник; и '''2.поликарпни''' — кои содржат повеќе оплодни ливчиња; можат да бидат: ''апокарпни'', кога се изградени од повеќе несраснати толчници; и ''ценокарпни'', кога се изградени од сраснати толчници; тие, во зависност од степенот на сраснување,се делат на: синкарпни, паракарпни и лизикарпни гинецеуми. Во зависност од положбата на плодникот кон останатите делови на цветот,се разликуваат: * хипогини цветови, со натцветен плодник; * перигини цветови, во кои се наоѓа сретцветен плодник; и * епигини цветови, во кои е присутен потцветен плодник. Натцветен плодник е оној кој се наоѓа над останатите делови од цветот, посебо цветните ложи и перијантите. Натцветни плодници имааат типските цветови скриеносемениците, помеѓу останатите [[булка|булки]], [[тутун]], [[лен]]а<ref name="LZ"/>. Сретцветен плодник ја опколува вдлабената [[цветна ложа]] која не сраснува со ѕидот на плодникот, а во исто ниво на цветната оска се наоѓа перијантот и плодникот. Сретцветните плодници ги среќаваме во цветовите на [[цреша|цреши]]<ref name="LZ"/> или [[ружа|ружи]], на пример. Потцветен плодник е опколен со вдлабната цветна ложа која сраснува со неа, така да останатите цветни делови се прицврстени за цветната оска над плодникот. Потцветни плодници имаат [[сончоглед]], [[перуника]] и др<ref name="LZ"/>. == Создавање и развиток на толчникот == [[Податотека:ABC-Modell Arabidopsis.svg|мини|десно|200п|'''-<nowiki/>{ABC}- модел на развиток на цветот''': -<nowiki/>{A, B, C}- — три класи на гени; -<nowiki/>{Ke}- чашка, -<nowiki/>{Kr}- венче, -<nowiki/>{St}- андрецеум, -<nowiki/>{Fr}- гинецеум]] Толчникот настанува со свиткување на карпелата, така што нејзините ободи се приближуваат и надолжно (адаксијално) сраснуваат. Линијата на сраснување на ободот на карпелата се нарекува '''стомачен (вентралeн) шав'''. На спротивната страна на толчникот се наоѓа средниот нерв на карпелата, кој се нарекува '''грбен(дорзалeн) шав'''. При свиткувањето, [[Лист#Епидермисот|епидермисот]] на лицето на [[листот]](карпелата) се наоѓа на внатрешната, а епидермот на наличјето на надворешната страна на толчникот.<ref name="LZ"/> [[Онтогенетски развиток]] на гинецеумот, како дел на цветен изданок, кај повеќето скриеносеменици е под влијание на производите на регулаторните -<nowiki/>{[[MADS]]-box}- гени од класата -<nowiki/>{C}- (нпр. гени ''agamous''). == Еволуција на толчникот<ref name="tatic"/> == Карпелата, а со тоа и толчникот, се структури [[хомологија (биологија)|хомологни]] на мегаспорофили [[семени папрати]] и [[голосеменици]]. Карпелите на првобитните скриеносеменици биле крупни, листолики, со голем број семени зачетоци (ситуација присутна и кај современи примитивни групи), и со непотполно сраснување. Во тек на еволуцијата, дошло најпрво до потполно сраснување на обрачот на карпелата во толчникот<ref>-<nowiki/>{ Endress P.K. & Igersheim A. 2000. Gynoecium Structure and Evolution in Basal Angiosperms. ''Int. J Plant Sci.'' 161(S6): S211–S223. DOI 10.1086/317572. [http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/317572?journalCode=ijps апстракт] }-</ref>, а потоа и до еволуциониот тренд на смалување на бројот на карпелите и нивното сраснување во еден, ценокарпен толчник. Паралелно, дошло и до смалување на бројот на спроводните снопчиња во карпелата од три на еден. == Извори == {{reflist}} == Литература == == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Pistil}} * [http://pharyngula.org/index/weblog/comments/mads_boxes_flower_development_and_evolution/ -<nowiki/>{Pharyngula.org}- текст за -<nowiki/>{MADS}- гени, развиток на цветови и филогенија на сриеносеменици] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120124010118/http://pharyngula.org/index/weblog/comments/mads_boxes_flower_development_and_evolution/ |date=2012-01-24 }} * [http://www.anbg.gov.au/glossary/webpubl/carpfus.jpg сликовен приказ на разликата помеѓу апокарпен и синкарпен гинецеум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071012144325/http://www.anbg.gov.au/glossary/webpubl/carpfus.jpg |date=2007-10-12 }} * [http://www.cartage.org.lb/en/themes/Sciences/BotanicalSciences/ClassificationPlants/Spermatophyta/Angiosperms/FlowerStructure/Evolcarpel.gif сликовен приказ на еволуција на карпелата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060430160159/http://www.cartage.org.lb/en/themes/Sciences/BotanicalSciences/ClassificationPlants/Spermatophyta/Angiosperms/FlowerStructure/Evolcarpel.gif |date=2006-04-30 }} * [http://nsdl.lon-capa.org/res/msu/botonl/b_online/ge02/16.gif шема на еволуциони односи на основните типови на гинецеуми]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * -<nowiki/>{Gasser C.S. & Robinson-Beers K. 1993. Pistil Development. ''The Plant Cell'' 5: 1231-1239}- [http://www.plantcell.org/cgi/reprint/5/10/1231.pdf потполн текст на работа] [[Категорија:Цвеќиња| ]] [[Категорија:Растителна морфологија]] re9ext4wmkew4gd87kx8c2crlchlas7 11 1140601 5601347 3396467 2026-07-28T09:47:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор за предлошка:Cite EB1911]] на [[Разговор за предлошка:Наведена EB1911]] 3396467 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1151704 5601129 4582375 2026-07-27T16:21:04Z Yousiphh 102203 Photo-updating 5601129 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mehmet eminrauf.jpg|алт=Мехмед Емин Рауф Паша (1780-1859)|мини|206x206пкс|Мехмед Емин Рауф Паша (1780-1859)]] '''Мехмед Емин Рауф-паша''' (1780&ndash;1859) — [[голем везир]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], двапати под [[Махмуд II]] „Адли“ (вл. 1808&ndash;1839) и трипати под [[Абдул Меџит I]] (вл. 1839&ndash;1861). Според Шо и Шо, Мехмед Емин Рауф-паша и неговиот претходник [[Мустафа Решит-паша]], „делувале главно како медијатори“ за Махмуд II, „обидувајќи се да ги балансираат конфликтите на интерес во фактичките активности и расправии кои биле ендемски за отоманскиот владетелски живот.“ == Наводи == *Shaw, S. J. and Shaw, E. Z. (1997). History of the Ottoman Empire, Volume 2. Cambridge: Cambridge University Press. {{s-start}} {{succession box|title=[[Голем везир]]|before=[[Хуршид-паша]]|after=[[Бурдурлу Дервиш Мехмед-паша]]|years=30 март 1815 - 6 јануари 1818}} {{succession box|title=[[Голем везир]]|before=[[Решид Мехмед-паша]]|after=[[Коча Хусрев Мехмед-паша]]|years=17 февруари 1833 - 8 јули 1839}} {{succession box|title=[[Голем везир]]|before=[[Коча Хусрев Мехмед-паша]]|after=[[Топал Изет-паша]]|years=29 мај 1841 -7 октомври 1841}} {{succession box|title=[[Голем везир]]|before=[[Топал Изет-паша]]|after=[[Мустафа Решид-паша]]|years=3 септември 1842 -31 јули 1846}} {{succession box|title=[[Голем везир]]|before=[[Мустафа Решид-паша]]|after=[[Мустафа Решид-паша]]|years=27 јануари 1852 - 7 март 1852}} {{s-end}} {{Grand Viziers of Ottoman Empire}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Рауф-паша, Мехмед Емин}} [[Категорија:Родени во 1780 година]] [[Категорија:Починати во 1859 година]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 19 век]] js5j0avvmoi5hha9t95i0mtud4c2leb 0 1152724 5601314 4919605 2026-07-28T04:46:42Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601314 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name= Македонски чистец | image= Македонски чистец.jpg | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | ordo = [[Розовидни]] | familia = | genus = | species = '''Македонски чистец''' | binomial = ''Stachys arenaria'' | binomial_authority = [[Кирил Мицевски|Micevski]] }} '''Македонски чистец''' ({{науч|Stachys arenaria}}, [[синоним (таксономија)|syn.]] ''macedonica'')— месен македонски флористички [[ендемит]] од семејството на устоцветни растенија (''Lamiaceae''), кој се развива на варовнички карпи<ref name="Енциклопедија">{{наведена енциклопедија|last=Матевски|first=Владо|editors=Блаже Ристовски|title=Чистец, македонски|encyclopedia=Македонска енциклопедија|publisher=МАНУ|location=Скопје|year=2009|volume=2|pages=1625–1626|isbn=978-608-203-024-1 (2)}}</ref>, претежно во клисурите на реките. На просторот и во [[Флора на Македонија|флората на Македонија]] се три подвидови на македонски чистец, опишани од познатиот македонски флорист, таксоном и фитоценолог академик Кирил Мицевски<ref>''Micevski, K. (1998): Flora in the Republic of Macedonia. MANU, 1.''</ref>: 1) ''Чистец, бабунски'' ({{науч|Stachys babunensis}}) кој се развива на варовничките карпи во клисурата [[Пешти]] на реката [[Бабуна (река)|Бабуна]]; 2) ''Чистец, македонски'' ({{науч|Stachys babunensis}}) познат само за околината на [[Мариово]] и долината на реката [[Вардар]] кај [[Демир Капија]] и 3) ''Чистец, хорватиќев'' ({{науч|Stachys horvaticii}}) познат за клисурите на реките [[Вардар]], [[Пчиња]], [[Тополка]] и [[Бабуна (река)|Бабуна]]<ref name="Енциклопедија" />. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Чистец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] h2b51ywxi6odaqfhhx92n1ldu93rtc0 0 1157959 5601219 4920594 2026-07-27T21:35:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601219 wikitext text/x-wiki {{distinguish|метамизол|метазоламид}} {{Drugbox | verifiedrevid = 459829931 | IUPAC_name = 1-methyl-3''H''-imidazole-2-thione | image = Methimazole.svg | width = 150px | image2 = Thiamazole ball-and-stick.png | width2 = 250px <!--Clinical data--> | tradename = | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|methimazole}} | MedlinePlus = a682464 | pregnancy_category = D <small>(US)</small> | legal_AU = S4 | legal_US = Rx-only | routes_of_administration = Oral <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = 93% | protein_bound = None | metabolism = [[црн дроб|црнодробен]] | elimination_half-life = 5-6 hours | excretion = [[Kidney|Renal]] <!--Identifiers--> | IUPHAR_ligand = 6649 | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = 60-56-0 | ATC_prefix = H03 | ATC_suffix = BB02 | PubChem = 1349907 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00763 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 1131173 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 554Z48XN5E | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00401 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 50673 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 1515 <!--Chemical data--> | C=4 | H=6 | N=2 | S=1 | molecular_weight = 114.17 g/mol | smiles = Cn1cc[nH]c1=S | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C4H6N2S/c1-6-3-2-5-4(6)7/h2-3H,1H3,(H,5,7) | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = PMRYVIKBURPHAH-UHFFFAOYSA-N | melting_point = 146 | solubility = 275<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.drugbank.ca/drugs/DB00763|title=DrugBank: Methimazole (DB00763)|work=drugbank.ca|accessdate=21 July 2015|archive-date=2017-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115074727/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00763|url-status=dead}}</ref> }} '''Тиамазол''', исто така познат како '''метимазол''', е [[антитироиден лек]]. == Индикации == Метимазолот се употребува во третманот на [[хипертироидизам]], состојба која се појавува кога штитната жлезда произведува поголеми количества на тироидни хормони. == Несакани ефекти == Најсериозен несакан ефект од употребата на метимазолот е [[агранулоцитоза]]. == Наводи == {{наводи}} {{Штитна терапија}} [[Категорија:Имидазоли]] [[Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација]] 6gao26lvx0r2dyn0ilz3y4ai3c3qumk 0 1164965 5601180 5421901 2026-07-27T18:42:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601180 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Тарновске Гури | native_name = Tarnowskie Góry | native_name_lang = pl | image_skyline = Tarnowskie Góry - Rynek.JPG | image_caption = | image_flag = POL Tarnowskie Góry flag.svg | image_shield = Herb_TarnowskieGory.svg | pushpin_map = Полска | pushpin_label_position = bottom | coordinates_region = PL | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Војводства во Полска|Војводство]] | subdivision_name1 = [[Шлеско Војводство|Шлеско]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Полска|Округ]] | subdivision_name2 = [[Тарногурски округ|Тарногурски]] | subdivision_type3 = [[Општини во Полска|Општина]] | subdivision_name3 = Тарновске Гури | leader_title = Градоначалник | leader_name = Аркадиус Чех | area_total_km2 = 83.72 | population_as_of = 2012 | population_total = 60889 | population_density_km2 = auto | population_urban = 2746000 | population_metro = 4620624 | timezone = [[Источноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Источноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 50 | latm = 27 | lats = | latNS = N | longd = 18 | longm = 52 | longs = | longEW = E | postal_code_type = [[Поштенски број|Пошт. бр.]] | postal_code = 42-600 до 42-609 и 42-680 до 42-612 | blank_name = [[Регистарски таблички|Рег. таб.]] | blank_info = STA | website = [http://www.tarnowskiegory.pl tarnowskiegory.pl] }} '''Тарновске Гури''' ({{langx|pl|Tarnowskie Góry}}, {{langx|de|Tarnowitz}}) — град во [[Шлеско Војводство|Шлеското Војводство]], со население од 60,975 жители според податоци од [[2008]] година<ref>[http://www.stat.gov.pl/gus/45_908_PLK_HTML.htm ''Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008''] - Central Statistical Office in Poland ISSN 1505-5507 , 13.08.2008</ref>, додека целиот регион опфаќа население од 5,294,000 луѓе.<ref>[[European Spatial Planning Observation Network]] (ESPON) [http://www.espon.eu/mmp/online/website/content/projects/261/420/index_EN.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090728052348/http://www.espon.eu/mmp/online/website/content/projects/261/420/index_EN.html |date=2009-07-28 }}</ref>. Градот е седиште на истоимената општина и [[Тарногурски округ|Тарногурскиот округ]]. == Потекло на поимот == Името на градот е изведено од „Тарновице“, име на едно село во близина на градот, и „Гури“. Во пруски документ од [[1750]] (објавен на полски во [[Берлин]] од страна на [[Фридрих Велики]] (1712-1786)), градот бил споменат, меѓу другите градови од Шлеска, како Тарновске Гури. Германското име на градот е '''Тарновиц''', и тоа било во употреба во доцниот XVIII век, по [[Трета шлеска војна|Третата шлеска војна]] помеѓу [[Австрија]] и [[Прусија]]. Како резултат од германизацијата, сите полски и словенски имиња добиле германски еквиваленти, обично слични на оригиналот. == Историја == ===Рана историја=== [[Податотека:Protestant church Tarnowskie Gory.jpg |thumb|250px|Протестантска црква]] [[Податотека:Dom Sedlaczka 02.JPG |thumb|250px|Винарија „Седлачек“]] [[Податотека:Osada Jana, Tarnowskie Góry, Poland.jpg |thumb|250px|Осада Јана]] [[Податотека:Poczta Polska Tarnowskie Gory 030608 01.jpg |thumb|250px|Зграда на поштата]] Најраните населби околу денешниот град датираат пред околу 20.000 години п.н.е. Траги од горниот палеолит биле пронајдени во селото Рибна, кое денеска се наоѓа во границите на гранот. Во текот на бронзеното време луѓето живееле по должината на бреговите на реката Стола, место каде биле пронајдени остатоци од накит и оружје и истите датираат од периодот меѓу VIII и V век п.н.е. ===Среден век=== Местото Рептим Шлеска за првпат било споменато во официјален папски документ кој датира од [[12 септември]] [[1201]] година. Според легендата, рудникот на сребрена руда (единствено одговорна за постоењето на градот), за првпат бил откриен во [[1490]] година, кога локалнот селанец-земјоделец по име Рибка пронајденл некој чуден, теок метален камен кога ја орал својата нива, во близина на Тарновице. Тој му го претставил своето откритие на локален свештеник и во рок од помалку од три децении ова место станало најголем рударски центар за сребро во оваа област. Неговото население им конкурирало по големина на некои од главните градови на ренесансата. Градот во голема мера бил богат поради својот рудник, па во некои документи е споменето дека овде доаѓале трговци од сите делови на континентот поради масивното количество и квалитет на [[руда]], толку голема што во повеќе наврати било кажано дека била целосно чиста, со металик боја. Развојот на градот во почетокот може да се препише на војводата [[Јован II Добриот]] и Георг, маркгрофот на Бранденбург од династијата Хоенцолерн. Во [[1526]] година од негова страна градот добил специјални привилегии преку донесенит закон за слобода на рударите. Истата година била изградена една нова населба која добила градски статус. Во овој период започнало да се развива и занаетчиството, трговијата и производството. Дел од објектите кои биле изградени од тула, денеска сè уште постојат во стариот дел на градот и потекнуваат од овој период. До средината на [[XVI век]] градот станал најголем рударски центар во Горна Шлеска и еден од најголемите во Европа. Многу протестанти нашле прибежиште во градот во текот на војната, а по смртта на [[Јован II Добриот]] (1532) градот бил управуван од страна на семејството Хоенцолерн, поддржувачи на реформацијата. Првата протестантска дрвена црква била изградена во , дрвена црква била изградена во 1529 година, а по две години црквата била изградена од камен. Во [[1531]] година започнало да работи Реформатичко училиште и истото било водено од страна на Даниел Франконис, како познат научник, воспитувач, поет и пропагатор на аријанството. === Индустријална револуција=== Во 1788 година, по почетокот на индустриската револуција била увезена првата парна машина во континентална Европа (и само втора во светот)од Англија. И покрај големите оштетување на градот во текот на инвазијата на Наполеон, градот многу бргу зацврстувал на економски план во текот на XIX век. Во [[1803]] година било основано едно од првите училишта во светот за рударството и во текот на следните неколку децении, многу нови фабрики и претпријатија биле отворени вклучувајќи: фабрика за хартија, леење на железо, печатница, пиварница, фабрика за сапун и фабрика за производство на природен гас. Во текот на тој период градскиот плоштад и двете главни улици биле асфалтирани а била изградена и канализација. Во [[1857]] година била изградена првата железничка пруга, што поминува до Ополе, стигна до градот и осум години подоцна била проширена до Варшава и Виена. Во текот на следните неколку децении, поради својата стратешка позиција, бројот на железнички линии се зголемил брзо, а до крајот на XIX век градот бил на добар пат да стане втор по големина град со железници во Европа. Во 1873 година бил основан округ а градот станал нејзин главен град. Во овој период биле изградени уште и болницата и судската палата. === Просветителство === Просперитетот на градот било сопорено во времето на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] (1618-1648). Во [[1676]] година во градот се појавила [[чума]], која по две години се раширила дури до [[Виена]]. Во 1683 година полскиот крал Јан III Собиески се одморил во градот на неговиот пат кон [[Опсада на Виена (1683)|Битката за Виена]]. На [[16 декември]] [[1740]] година во градот влегла пруска војска за време на [[Прва шлеска војна|Првата шлеска војна]]. Во [[1742]] година завршила австриската доминација и градот паднал под пруска власт. Во околу [[1780]] година рудникот повторно бил отворен за работа. Евреите, со многу мали исклучоци, биле ограничени или целосно им било да се населуваат во областа во текот на годините, но сепак тие успеале да имаат големо влијание врз напредокот на целиот регион. Саломон Исак, еврејски трговски агент и рударски претприемач, бил еден од најголемите придонесувачи за развојот на металуршките и рударските индустрии и, во крајна линија тој станал еден од раководните лица на новоформираниот пруски завод за рударство со седиште во градот. ===XX век=== Во почетокот на XX век, изворите на сребрена руда се намалиле и рударството целосно било прекинато. По [[Првата светска војна]], помеѓу 1919 и 1921 година три голем антигерманските востанија се одвиле во целиот регион на [[Горна Шлеска]] голем дел од населението го поддржале и учествувале во тие конфликти. Набргу по завршувањето на третото востание, со мандат од Версајскиот договор бил организиран шлески референдум и мнозинството од регионот на Горна Шлеска гласале за интеграција на регионот со новосоздадената држава Полска. Во Тарновске Гури сепак, 82% од учесниците ја фаворизирале [[Германија]], кое се должело пред сè поради увезените германски гласови. Во [[1922]] година, по повеќе од 300 години на австриска и пруска доминација, градот се вратил кон териториите на Полска. На почетокот на [[Втората светска војна]] во [[1939]] година, полската независност дошла до својот крај и [[Нацистичка Германија]] го окупирала регионот. Во следниот период започнале масовни апсења на свештеници, учители, интелигенцијата на градот и борците од трите анти-германски востанија. Синагогата била запалена додека германското малцинство ентузијастички го поздравило освојувањето на градот од страна на нацистичките сили. За време на окупацијата, [[Армија Крајова]] започнала чести напади кон нацистичките сили, главно кон железничкиот транспорт и локалната индустрија. Ослободувањето на Шлеска се случило во [[1945]] година. Со цел да ја спаси индустриска инфраструктура на регионот, Црвената армија започнала голема офанзива поддржана од страна на огромен број на војници со тешка артилерија. Според сведоците, целата операција се случила исклучително брзо. По крајот на војната градот бил вклучен во составот на Народна Република Полска. == Географија== Градот се наоѓа во историската област [[Горна Шлеска]]. Сместен е на границата меѓу географските макрорегиони Шилезко плато и Шилезка низина, северно од Битом. Градот зафаќа површина од 83,72 км2<ref name="GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2014-r-,7,11.html# Powierzchnia I ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r., Główny urząd statystyczny, Warszawa, 2014, стр.141] (посетен на 17.01.2015 г.)</ref> == Население== Според податоци од Полската Централна статистичка служба, на 1 јануари 2014 година населението на градот изнесувало 60.957 лица. Густината на населението била 728 лица/км2<ref name="GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY" /><ref>[http://www.polskawliczbach.pl/Tarnowskie_Gory#dane-demograficzne http://www.polskawliczbach.pl/Tarnowskie_Gory], w oparciu o dane GUS.</ref>. <timeline> ImageSize = width:790 height:300 PlotArea = left:50 right:40 top:20 bottom:40 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:70000 ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2 TextData = pos:(250,20) textcolor:black fontsize:S text:Ludność Tarnowskich Gór od 1995 do 2012 PlotData = color:cobar width:19 align:left bar:1995 color:cobar2 from:0 till:66935 bar:1996 from:0 till:66631 bar:1997 from:0 till:66477 bar:1998 from:0 till:66137 bar:1999 from:0 till:63126 bar:2000 from:0 till:62764 bar:2001 from:0 till:62468 bar:2002 from:0 till:62060 bar:2003 from:0 till:61708 bar:2004 from:0 till:61566 bar:2005 from:0 till:61255 bar:2006 from:0 till:60997 bar:2007 from:0 till:60975 bar:2008 from:0 till:60857 bar:2009 from:0 till:60746 bar:2010 from:0 till:60843 bar:2011 from:0 till:60889 bar:2012 from:0 till:61002 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1995 at: 66935 text:66.935 shift:(-14,5) bar:1996 at: 66631 text:66.631 shift:(-14,5) bar:1997 at: 66477 text:66.477 shift:(-14,5) bar:1998 at: 66137 text:66.137 shift:(-14,5) bar:1999 at: 63126 text:63.126 shift:(-14,5) bar:2000 at: 62764 text:62.764 shift:(-14,5) bar:2001 at: 62468 text:62.468 shift:(-14,5) bar:2002 at: 62060 text:62.060 shift:(-14,5) bar:2003 at: 61708 text:61.708 shift:(-14,5) bar:2004 at: 61566 text:61.566 shift:(-14,5) bar:2005 at: 61255 text:61.255 shift:(-14,5) bar:2006 at: 60997 text:60.997 shift:(-14,5) bar:2007 at: 60975 text:60.975 shift:(-14,5) bar:2008 at: 60857 text:60.857 shift:(-14,5) bar:2009 at: 60746 text:60.746 shift:(-14,5) bar:2010 at: 60843 text:60.843 shift:(-14,5) bar:2011 at: 60889 text:60.889 shift:(-14,5) bar:2012 at: 61002 text:61.002 shift:(-14,5) </timeline> <br />[[Слика:Piramida wieku Tarnowskie Gory.png|690x480px]]. == Административна поделба == *Бобровники Шлонске *Ласовице *Опатовице *Пновец *Репти Шлонске *Рибна *Совице *Старе Тарновице *Стшибница *Шрудмешче-Центрум *Осада „Јана" == Личности == *[[Јан Модек]] - *[[Болеслав Љубош]] - полски писател *[[Карл Вернике]] - германски лекар == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Tarnowskie Góry}} *[http://www.tarnowskiegory.pl/index.php?lang=en&menu=0&dzial=42&kat=262&flash=9 Municipal website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080401165725/http://www.tarnowskiegory.pl/index.php?lang=en&menu=0&dzial=42&kat=262&flash=9 |date=2008-04-01 }} *[http://www.tg.net.pl/ Tarnowskie Góry - Portal] *[http://www.tarnowskiegory.net.pl/ Tarnowskie Góry - Cultural Events] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091126133522/http://www.tarnowskiegory.net.pl/ |date=2009-11-26 }} *[http://www.tarnowskiegory.info.pl/ Tarnowskie Góry - Portal Informacyjny] ''(Polish)'' *[http://www.sztetl.org.pl/en/city/tarnowskie-gory/ Jewish Community in Tarnowskie Góry] on Virtual Shtetl *[http://www.mhk.katowice.pl/korfanty/dane/zrodlowe.htm Wojciech Korfanty's proclamation after plebiscite] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100726095950/http://www.mhk.katowice.pl/korfanty/dane/zrodlowe.htm |date=2010-07-26 }} *[http://oberschlesiende.h619444.serverkompetenz.net/oberschlesien/Abstimmung/abstimm.htm Exact plebiscite results - according to villages and discrits] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080309204632/http://oberschlesiende.h619444.serverkompetenz.net/oberschlesien/Abstimmung/abstimm.htm |date=2008-03-09 }} ''(German)'' *[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/33d/projects/1920s/CarlosVersaillesMap650pxw.png 1920 map showing German territory's changes, including marked area for the Upper Silesia plebiscite] *[http://info-poland.buffalo.edu/classroom/LFigs/Fig8.pdf Map of interwar Poland; shows plebiscite areas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060823152328/http://info-poland.buffalo.edu/classroom/LFigs/Fig8.pdf |date=2006-08-23 }} {{coord|50|27|N|18|51|E|display=title}} [[Категорија:Тарновске Гури| ]] [[Категорија:Градови во Шлеското Војводство]] [[Категорија:Тарногурски Округ]] [[Категорија:Шлеска (покраина)]] nl00oy5zfggsoziye46ao8hll0f60qr 0 1169287 5601317 5494316 2026-07-28T05:45:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601317 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | title_orig = Les Trois Mousquetaires | name = Тројцата мускетари | image = Dartagnan-musketeers.jpg | caption = „Д'Артањан, Атос, Арамис и Портос“<br/>слика од 1894 | author = [[Александар Дима]]<br/><small>во соработка со [[Огист Маке]]</small> | cover_artist = | country = Франција | language = Француски | genre = Историски роман | release_date = Март–јули 1844 (сериски) | followed_by = [[Дваесет години подоцна]], [[Грофот од Браглон]] | pages = }} {{закосен наслов}} '''''Тројцата мускетари''''' ({{langx|fr|Les Trois Mousquetaires}}) — еден од најпознатите романи на [[Александар Дима]], отпрвин објавен како [[фељтон]] во весникот ''Ле Сиекл'' од март до јули 1844, а подоцна во неколку тома објавен е прво во 1846, а подоцна придружен со илустрации и во 1846. Романов е првиот дел од триологијата „мускетарите“, проследен од ''Дваесет години подоцна'' (1845) и ''Грофот од Браглон'' (1847). Романот ги раскажува авантурите на сиромашното 18-годишно момче, Д'Артањан, кое доаѓа во Париз да им се придружи на [[мускетари]]те. Момчето се спријателува со Атос, Портос и Арамис, мускетари на кралот [[Луј XIII]]. Четворицата се спротивставуваат на премиерот, кардиналот [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Де Ришелје]] и неговите помошници грофот Де Рошфор и убавата, но таинствена Милејди де Винтер, за да ја спасат честа на француската кралица. Со многубројните двобои, битки и пресврти карактеристични за [[Романтизам|романтизмот]], ''Тројцата мускетари'' е совршен пример за историско-авантуристички роман. Покрај жанровската определба, романот го илустрира тогашниот актуелен судир помеѓу [[Француска Република|републиканците]] и [[Монархизам|монархистите]], конфликтот кој четири години по издавањето на романот води до прочуената [[Француска револуција]]. Сѐ уште популарен романот е одново и одново доживува филмски, телевизиски и театарски адаптации. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Wikisource|en}} *{{Gutenberg|no=1257|name=Тројцата мускетари}} *[http://www.hoboes.com/html/FireBlade/Dumas/History/ Историјат на мускетарите на Дима], ги покажува односите на ликовите со вистинската историја. *[http://www.cadytech.com/dumas/liens.php Збирка на врски за Дима] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130622071640/http://www.cadytech.com/dumas/liens.php |date=2013-06-22 }} *[https://archive.org/search.php?query=%22The%20Three%20Musketeers%22%20AND%20mediatype%3Atexts ''Тројцата Мускетари'']. Помошен материјал со илустрации. *[http://www.cadytech.com/dumas/work.php?key=340 Дискусија за делото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161227071628/http://www.cadytech.com/dumas/work.php?key=340 |date=2016-12-27 }} *[http://www.hoboes.com/html/FireBlade/Dumas/ Библиографија и наводи за ''Тројцата Мускетари] [[Категорија:Романи од 1844 година]] [[Категорија:Романи на Александар Дима]] [[Категорија:Француски романи]] 3q0xtyonrcr4t6hmt8w9narhdzxssuz 0 1177256 5601381 5360298 2026-07-28T11:51:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601381 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија |type = v |official_name = Тушемишта |image_flag = |image_shield = |image_skyline = Tushemisht(Qendër).jpg |image_caption = Улица во средиштето на селото |image_location = |county = [[Горица (област)|Горица]] |municipality = [[Поградец (општина)|Поградец]] |municunit = [[Старово (општинска единица)|Старово]] |leader_name = |leader_party = |coordinates = {{coord|40|54|1|N|20|43|9|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} |elevation = |elevation_min = |elevation_max = |area_total = |population_as_of = |population_total = |postal_code = |area_code = |car_plates = |website = }} '''Тушемишта''' — село во [[Поградец (општина)|Поградец]], [[Горица (област)|Област Горица]], во југоисточниот дел на [[Албанија]].<ref>[http://www.geonames.org/search.html?q=Tushemisht&country=AL Location of Tushemisht]</ref> Сместено е на јужниот брег на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]], недалеку од границата со [[Македонија]] и [[Манастир Св. Наум|манастирот „Св. Наум“]]. До [[2015]] година, селото било дел од Општина Старово, кога била направена управна реформа и селото влегло во зголемената Општина Поградец.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Law nr. 115/2014 |accessdate=2017-05-28 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}</ref> Крај селото се наоѓа изворишниот парк на реката [[Волорека]], на албански позната и како Дриљон или Дрилон. Селото е познато по снимањето на филмот „''Дамата од градот''“ (''Zonja nga qyteti''). == Историја == Според [[Васил К’нчов]] („''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''“) во XIX век, Тушеништа било албанско христијанско село во Старовската Каза.<ref>{{МЕС|287}}</ref> Според [[Божидар Видоески]] во Тушемишта живее [[Македонци|македонско]] население.<ref>{{наведена книга | title = Дијалектите на македонскиот јазик, том I | last = Видоески | first = Божидар | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1998 | edition = | publisher = Македонска академија на науките и уметностите | location = Скопје | isbn = | doi = | pages = 341 - 342 | url = http://dijalekti.manu.edu.mk/pdf/%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA.%20%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA%20%D1%82%D0%BE%D0%BC1.pdf | accessdate = | quote = На западниот и југозападниот брег на Охридското Езеро има три населби каде што живее македонско население - во селото Лин, на северозападниот дел покраj македонско-албанската граница, Тушемишта и Пискупија, кои се наога­ат нешто поисточно од Поградец, на јужната страна на езерото. Нешто на­селение со македонски маjчин јазик има и во градот Поградец. | lang-hide = | lang = | archive-date = 2021-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210620033250/http://dijalekti.manu.edu.mk/pdf/%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA.%20%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA%20%D1%82%D0%BE%D0%BC1.pdf | url-status = dead }}</ref> == Знаменитости == [[Податотека:Kisha Shën Pandeleimonit Tushemisht, Pogradec.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Пантелејмон“]] * [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Тушемишта|Црква „Св. Пантелејмон“]] со ранохристијански мозаик прогласен за споменик на културата * [[Волорека (парк)|Парк „Волорека“]] на извориштето на истоимената утока на езерото, прогласен за споменик на природата == Личности == * [[Ѓерѓ Пекмези]] (1872 – 1938) — јазичар == Поврзано == * [[Поградец (округ)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Tushemisht}} {{Поградец}} [[Категорија:Поградец (општина)]] [[Категорија:Села во Албанија]] [[Категорија:Македонско-албанска граница]] [[Категорија:Македонско-албански гранични премини]] 6wnbsnkpwkufgbe12dizl530p5dlkvl 0 1179218 5601138 5591662 2026-07-27T17:26:25Z ГП 23995 /* Глава XXIV-XXVI */ дополнување 5601138 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Слика:Travnik Panorama 2.JPG|мини|[[Травник]]]] '''„Травничка хроника“''' - [[роман]] на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]]. ==Содржина== ===Пролог=== На крајот од чаршијата во [[Травник]] се наоѓа Лутвината кафеана, а во нејзината бавча има посебно место, наречено Софа, на кое редовно се собираат [[бег]]овите и другите угледни луѓе. На крајот на октомври 1806 година, на тоа место, Сулејман-бег Ајваз им кажува на присутните за веста дека наскоро во градот ќе пристигне француски [[конзул]].<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 5-8.</ref> ===Глава I-IV=== Навистина, во февруари 1807 година, во градот пристигнува конзулот Жан Давил. Додека оди на првиот прием кај [[везир]]от Хусреф Мехмед-[[паша]], турското население го дочекува конзулот со непријателски став, а чаршијата со рамнодушност и презир. Бидејќи нема никаква поддршка од француската влада, везирот му го доделува лекарот Давна да му служи како преведувач и секретар. По некое време, во Цариград се случува преврат и новиот [[султан]] испраќа пратеник во Травник со задача да го убие Мехмед-паша, но тој дознава за тоа и го труе пратеникот. Есента, во Травник доаѓа и сопругата на Давил со децата. По повеќекратни молби, Давил добива помошник — младиот и способен Амеде Дефосе, кој за кратко време се запознава со животот и обичаите на месното население. Притоа, Давил и Дефосе имаат спортивни гледишта во сите области. Во слободното време, Давил пишува [[поезија]], работејќи врз голем [[Епика|еп]] за [[Александар III Македонски|Александар Македонски]], додека Дефосе планира да напише книга за [[Босна (регион)|Босна]].<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 9-91.</ref> ===Глава V-VII=== По некое време, во Травник пристигнува и австрискиот конзул, [[полковник|полковникот]] Јозеф фон Митерер. Двајцата конзули постојано си прават меѓусебни сплетки, иако ја делат заедничката судбина во малиот град. Подоцна, во Травник пристигнува и сопругата на фон Митерер, Ана Марија — [[Невроза|невротична]] жена со чести напади на [[хистерија]]. Нему му помага секретарот Никола Рота и двајца пониски службеници. Ана Марија е вечно незадоволна и не може да го поднесе животот во Босна, па конзулот мора да напише молба за негово преместување која не му е одобрена.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 92-149.</ref> ===Глава VIII-XIV=== Во јануари 1808 година, Мехмед-паша е сменет од должноста и тој скришум го напушта градот, испратен само од Давил, а по веста за неговото заминување, народот предизвикува краткотрајни нереди пред конзуловата куќа. Во Травник пристигнува новиот везир, Ибрахим-паша со кого Давил одржува променливи односи: повремено водат долги и средечни разговори, а во друга прилика, везирот убива еден бег кој е пријател на Давил. По некое време, во Истанбул повторно се случуав преврат во кој е убиен поранешниот султан [[Селим III]]. Во меѓувреме, во градот се случуваат три краткотрајни љубовни случки: еден сиромашен берберски помошник се вљубува во ќерката на Давил и тајно ја набљудува сè додека не биде откриен; додека Ана Амрија ги посетува околните манастири, во неа се заљубува еден млад [[монах]]; Дефосе доживува краткотрајна [[љубов]] кон селанката Јелка која работи во конзуловата куќа. Истата година, за време на острата зима се разболува и умира тригодишниот син на Давил. Дефосе и Ана Марија се зближуваат и често јаваат заедно во околината на градот, но нивната врска се прекинува кога тој се обидува да ја бакне. <ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 150-275.</ref> ===Глава XV-XXIII=== Започнува нова војна меѓу Франција и Австрија, така што конзулите ги прекинуваат меѓусебните односи и прават сплетки против другата страна. Летото, 1808 година, везирот заминува со војска во [[Србија]], а во градот избувнуваат нови немири во кои секојдневно се погубуваат [[Срби|Србите]]. Тогаш, во обидот да заштити невин човек, страда австрискиот доктор Колоња. Истата година, во октомври, Франција и Австрија склучуваат мир, а Дефосе го напушта Травник зашто е преместен на нова служба. Во 1810, госпоѓата Давил раѓа ќерка, а нивниот постар син и синот на преведувачот Давна заминуваат на школување во [[Париз]]. Во 1811 година, фон Митерер го напушта Травник и заминува на друга служба, а на неговото место доаѓа потполковникот фон Паулич. Во меѓувреме, жителите на градот се навикнуваат на конзулите, така што неговата појава не предизвикува навреди кај населението. Давил, пак, е зафатен со активностите поврзани со организирањето на француската [[трговија]] со памук. Во 1812 година, Франција започнува нова војна, овојпат против [[Руска Империја|Русија]], а кај Давил тоа тоа предизвикува неспокојство и страв за иднината. Истата година, фон Паулич го отпушта преведувачот Никола Рота, кој добива заштита во францускиот конзулат и тоа предизвикува скандал во градот. Есента, пристигаат вестите за поразот на француската војска и Давил го зафаќа песимизам. Таа зима е многу остра и во градот владее глад, а двата конзулати им делат храна на сиромашните.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 276-407.</ref> ===Глава XXIV-XXVIII=== Во март 1813 година, Ибрахим-паша е сменет од должноста, а на негово место доаѓа новиот везир Али-паша, познат по големата суровост. Тој пристигнува во градот со голема војска и веднаш ги погубува затворените криминалци, ги казнува несовесните припадници на османлиската власт и ги затвора богатите [[Евреи]] и свештениците кои потоа ги ослободува со голем откуп. Рота крои план да го отруе фон Паулич, но откако е разоткриен, мора да го напушти Травник. Во меѓувреме, на семејството Давил му се раѓа син. Летото, Али-паша се враќа во градот како голем победник кој успеал да го задуши востанието во Србија, а есента избувнува нова војна меѓу Франција и Австрија. Во 1814 година, Наполеон ја предава власта и, по седумгодишен престој, Давил го напушта Травник, заедно со семејството, оставајќи го Давна да го затвори конзулатот. Истовремено, фон Паулич доставува предлог до претпоставените за затворање на австрискиот конзулат.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 408-470.</ref> ===Епилог=== Во мај, 1814 година, травничките бегови повторно се собрани на Софата, разговарајќи за заминувањето на конзулите.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 471-472.</ref> ==Осврт кон романот== Во романот „Травничка хроника“ Андриќ повторно се зафаќа со историјата на [[Босна]], како последица на спомените од неговото детство во кое се врежале две места: [[Травник]] и [[Вишеград]]. Основната тема на романот е животот на продуховениот човек од западната цивилизација во дивата средина на босанската заостаната касаба. Оваа тема му овозможила на Андриќ да постави силни контрасти: на една страна се маркантните поединечни црти на претставниците на турската власт, заедно со [[ориент]]алната атмосфера; на другата страна се осаменоста и изолацијата на западните дипломатски претставници.<ref>Velibor Gligorić, „Beleška o piscu“, во: Ivo Andrić, ''Priča o vezirovom slonu''. Beograd: Rad, 1962, стр. 170-171.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Иво Андриќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Романи на српскохрватски јазик]] [[Категорија:Романи на српски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Југословенски романи]] 3dw0en92w2ugddz6r5zs6rxgztprywr 5601139 5601138 2026-07-27T17:27:13Z ГП 23995 дополнување 5601139 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Слика:Travnik Panorama 2.JPG|мини|[[Травник]]]] '''„Травничка хроника“''' — [[роман]] на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]], довршен во [[Белград]], во април 1942 година. ==Содржина== ===Пролог=== На крајот од чаршијата во [[Травник]] се наоѓа Лутвината кафеана, а во нејзината бавча има посебно место, наречено Софа, на кое редовно се собираат [[бег]]овите и другите угледни луѓе. На крајот на октомври 1806 година, на тоа место, Сулејман-бег Ајваз им кажува на присутните за веста дека наскоро во градот ќе пристигне француски [[конзул]].<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 5-8.</ref> ===Глава I-IV=== Навистина, во февруари 1807 година, во градот пристигнува конзулот Жан Давил. Додека оди на првиот прием кај [[везир]]от Хусреф Мехмед-[[паша]], турското население го дочекува конзулот со непријателски став, а чаршијата со рамнодушност и презир. Бидејќи нема никаква поддршка од француската влада, везирот му го доделува лекарот Давна да му служи како преведувач и секретар. По некое време, во Цариград се случува преврат и новиот [[султан]] испраќа пратеник во Травник со задача да го убие Мехмед-паша, но тој дознава за тоа и го труе пратеникот. Есента, во Травник доаѓа и сопругата на Давил со децата. По повеќекратни молби, Давил добива помошник — младиот и способен Амеде Дефосе, кој за кратко време се запознава со животот и обичаите на месното население. Притоа, Давил и Дефосе имаат спортивни гледишта во сите области. Во слободното време, Давил пишува [[поезија]], работејќи врз голем [[Епика|еп]] за [[Александар III Македонски|Александар Македонски]], додека Дефосе планира да напише книга за [[Босна (регион)|Босна]].<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 9-91.</ref> ===Глава V-VII=== По некое време, во Травник пристигнува и австрискиот конзул, [[полковник|полковникот]] Јозеф фон Митерер. Двајцата конзули постојано си прават меѓусебни сплетки, иако ја делат заедничката судбина во малиот град. Подоцна, во Травник пристигнува и сопругата на фон Митерер, Ана Марија — [[Невроза|невротична]] жена со чести напади на [[хистерија]]. Нему му помага секретарот Никола Рота и двајца пониски службеници. Ана Марија е вечно незадоволна и не може да го поднесе животот во Босна, па конзулот мора да напише молба за негово преместување која не му е одобрена.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 92-149.</ref> ===Глава VIII-XIV=== Во јануари 1808 година, Мехмед-паша е сменет од должноста и тој скришум го напушта градот, испратен само од Давил, а по веста за неговото заминување, народот предизвикува краткотрајни нереди пред конзуловата куќа. Во Травник пристигнува новиот везир, Ибрахим-паша со кого Давил одржува променливи односи: повремено водат долги и средечни разговори, а во друга прилика, везирот убива еден бег кој е пријател на Давил. По некое време, во Истанбул повторно се случуав преврат во кој е убиен поранешниот султан [[Селим III]]. Во меѓувреме, во градот се случуваат три краткотрајни љубовни случки: еден сиромашен берберски помошник се вљубува во ќерката на Давил и тајно ја набљудува сè додека не биде откриен; додека Ана Амрија ги посетува околните манастири, во неа се заљубува еден млад [[монах]]; Дефосе доживува краткотрајна [[љубов]] кон селанката Јелка која работи во конзуловата куќа. Истата година, за време на острата зима се разболува и умира тригодишниот син на Давил. Дефосе и Ана Марија се зближуваат и често јаваат заедно во околината на градот, но нивната врска се прекинува кога тој се обидува да ја бакне. <ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 150-275.</ref> ===Глава XV-XXIII=== Започнува нова војна меѓу Франција и Австрија, така што конзулите ги прекинуваат меѓусебните односи и прават сплетки против другата страна. Летото, 1808 година, везирот заминува со војска во [[Србија]], а во градот избувнуваат нови немири во кои секојдневно се погубуваат [[Срби|Србите]]. Тогаш, во обидот да заштити невин човек, страда австрискиот доктор Колоња. Истата година, во октомври, Франција и Австрија склучуваат мир, а Дефосе го напушта Травник зашто е преместен на нова служба. Во 1810, госпоѓата Давил раѓа ќерка, а нивниот постар син и синот на преведувачот Давна заминуваат на школување во [[Париз]]. Во 1811 година, фон Митерер го напушта Травник и заминува на друга служба, а на неговото место доаѓа потполковникот фон Паулич. Во меѓувреме, жителите на градот се навикнуваат на конзулите, така што неговата појава не предизвикува навреди кај населението. Давил, пак, е зафатен со активностите поврзани со организирањето на француската [[трговија]] со памук. Во 1812 година, Франција започнува нова војна, овојпат против [[Руска Империја|Русија]], а кај Давил тоа тоа предизвикува неспокојство и страв за иднината. Истата година, фон Паулич го отпушта преведувачот Никола Рота, кој добива заштита во францускиот конзулат и тоа предизвикува скандал во градот. Есента, пристигаат вестите за поразот на француската војска и Давил го зафаќа песимизам. Таа зима е многу остра и во градот владее глад, а двата конзулати им делат храна на сиромашните.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 276-407.</ref> ===Глава XXIV-XXVIII=== Во март 1813 година, Ибрахим-паша е сменет од должноста, а на негово место доаѓа новиот везир Али-паша, познат по големата суровост. Тој пристигнува во градот со голема војска и веднаш ги погубува затворените криминалци, ги казнува несовесните припадници на османлиската власт и ги затвора богатите [[Евреи]] и свештениците кои потоа ги ослободува со голем откуп. Рота крои план да го отруе фон Паулич, но откако е разоткриен, мора да го напушти Травник. Во меѓувреме, на семејството Давил му се раѓа син. Летото, Али-паша се враќа во градот како голем победник кој успеал да го задуши востанието во Србија, а есента избувнува нова војна меѓу Франција и Австрија. Во 1814 година, Наполеон ја предава власта и, по седумгодишен престој, Давил го напушта Травник, заедно со семејството, оставајќи го Давна да го затвори конзулатот. Истовремено, фон Паулич доставува предлог до претпоставените за затворање на австрискиот конзулат.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 408-470.</ref> ===Епилог=== Во мај, 1814 година, травничките бегови повторно се собрани на Софата, разговарајќи за заминувањето на конзулите.<ref>Ivo Andrić, ''Travnička hronika''. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 471-472.</ref> ==Осврт кон романот== Во романот „Травничка хроника“ Андриќ повторно се зафаќа со историјата на [[Босна]], како последица на спомените од неговото детство во кое се врежале две места: [[Травник]] и [[Вишеград]]. Основната тема на романот е животот на продуховениот човек од западната цивилизација во дивата средина на босанската заостаната касаба. Оваа тема му овозможила на Андриќ да постави силни контрасти: на една страна се маркантните поединечни црти на претставниците на турската власт, заедно со [[ориент]]алната атмосфера; на другата страна се осаменоста и изолацијата на западните дипломатски претставници.<ref>Velibor Gligorić, „Beleška o piscu“, во: Ivo Andrić, ''Priča o vezirovom slonu''. Beograd: Rad, 1962, стр. 170-171.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Иво Андриќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Романи на српскохрватски јазик]] [[Категорија:Романи на српски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Југословенски романи]] r0x9e66tp1mmbs6y5gp6bu48uns72t6 0 1186268 5601056 5425192 2026-07-27T12:42:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601056 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија |type = v |official_name = Старово |native_name = Buçimas |image_flag = |image_shield = |image_skyline = Panorama Qafë Plloça.jpg |image_caption = Панорамски поглед |image_location = |county = [[Горица (област)|Горица]] |municipality = [[Поградец (општина)|Поградец]] |municunit = [[Старово (општинска единица)|Старово]] |leader_name3 = |coordinates = {{coord|40|53|N|20|41|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} |elevation = |elevation_min = |elevation_max = |area_total = |population_as_of = |population_unit = |postal_code = 7304 |area_code = (0)868 |car_plates = |website = }} '''Старово''', службено: '''Бучимас''' ({{langx|sq|Buçimas}}), порано: ''Starovë'' — село во [[Поградец (општина)|Општина Поградец]], [[Горица (област)|Област Горица]], југоисточна [[Албанија]]. До пред реформата од 2015 година, Старово било седиште на [[Старово (општина)|истоимената општина]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Law nr. 115/2014 |accessdate=2017-12-24 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Албанија-гео-никулец}} {{Поградец}} [[Категорија:Поградец (општина)]] [[Категорија:Села во Албанија]] tp97klr9ebs1hxlsl4238n6ntttsut7 0 1202015 5601096 5410173 2026-07-27T15:21:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601096 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Studentske demonstracije u Beogradu 1968.jpg|мини|thumb|250px|Студентски протести]] '''Студентските демонстрации во Југославија во 1968 година''' биле дел од [[Протестите во 1968 година|протестите]] кои се случуваа во многу земји во [[1968]] година и најмасовен јавен протест во [[СФР Југославија]] по крајот на [[Втората светска војна]]. Најголемите протести се случуваа во [[Белград]], додека помала раздвиженост на студентите имало и во [[Сараево]], [[Загреб]], [[Љубљана]] и [[Скопје]]. Протестите траеле од [[2 јуни|2]] до [[9 јуни]] [[1968]] година. Барањата на студентите биле насочени против растечките злоупотреби на власта и неисполнувањето на социјалистичките принципи. == Случувања == Во текот на 1960-тите години, во Југославија настапи своевидна економска криза како резултат на економската реформа на власта. Невработеност почна нагло да расте, фирмите да пропаѓаат, а многу од работниците иако вработени, со месеци не земаа плата. Граѓаните од сите републики масовно заминуваа на работа во странство, особено низ Европа, за да ја избегнат кризата во Југославија. Тензиите растеа и граѓаните не беа задоволни. Тоа непосредно доведе до немири, како дел од револуционерниот бран кој се ширеше низ цела Европа. Непосредниот повод за изблик на наталоженото студентско незадоволство се случи на [[2 јуни]] 1968, кога на студентите им беше забрането да присуствуваат на една приредба поради недоволно простор, кој им беше дозволен на бригадирите кои имаа предност за влез во халата. Оние кои останаа надвор почнаа да протестираат и наскоро дојде до физичка пресметка помеѓу студентите и бригадирите. Приредбата беше прекината и полицијата толку брутално делуваше, што студентите наскоро се свртеа против полициските сили. Тој ден жарот се разгоре, а тоа беше доволно за веќе наредниот ден да се организираат неколку илјади студенти на марш од Студентскиот град кон Белград. Началникот на белградската полиција издаде строги наредби студенти да не се пуштаат во градот, но студентите не се откажуваа, па крајот доби крвави димензии. Полицијата ги напаѓаше студентите со огнено оружје, а тие запалија противпожарна цистерна. Имаше и повредени, еден студент бил погоден во двете нозе, друг во колкот, а ранета е и една студентка.<ref>[http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:729176-Univerziteti-pocinju-da-gore Ivan Miladinović i Rade Dragović, "Univerziteti počinju da gore"], „Вечерње Новости“, 24 мај 2018.</ref> Истата вечер на Филозофскиот факултет е одржан итен состанок и е донесена одлука за општ штрајк на Универзитетот и прекин на наставата. Секој ден се печатеа вонредни броеви на студентскиот весник „Студент“. Седум дена, колку што траеше штрајкот, Универзитетот беше опколен со полиција, а студентите влегуваа и излегуваа само со индекс. Студентите ја имаа поддршката и на професорите. Секојдневно се одржуваа трибини на кои професорите и студентите дискутираа за проблемите во општеството. Демонстрациите имаа изразена левичарска конотација. Белградскиот универзитет се преименува во „Црвен универзитет Карл Маркс“. Направен е список со студентски барања кои вклучуваа ослободување на уапсените студенти, слобода на говорот, смена на шефот на полицијата и укинување на економските реформи кои доведоа до невработеност и пораст на социјалните разлики. Во сите новински редакции и телевизии беше воведена цензура. Секој издаден весник беше строго контролиран, па во весниците можеше да се прочитаат наслови од типот: „група криминалци протестираат“; „на студентите не им се учи“ итн. На седмиот ден од демонстрациите претседателот на Југославија, [[Јосип Броз Тито]], излезе на телевизија со говор, преку кој ги повика студентите да се повлечат од протестите и им вети исполнување на нивните барања. Голем дел од студентите му поверуваа и ги прекинаа протестите. Демонстрантите скапо го платија повишувањето на својот глас. На поактивните студенти во протестите им беа одземени пасошите а некои завршија во затвор во следните години.<ref>[https://www.marxists.org/makedonski/istorija/1968/2008/liljana-mijanovik.htm Лилјана Мијановиќ, „Бевме реални, го баравме невозможното“]</ref> Исто така, дел од професорите кои го поддржаа протестот ги изгубија своите работни места. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * [https://www.marxists.org/makedonski/istorija/1968/studentska1968/index.htm Милан Недков, Димитар Мирчев, „Студентската 1968 година (избор на текстови)“], „Студентски збор“, Скопје, 1970. * [https://praxis.memoryoftheworld.org/Gajo%20Petrovic/Praxis,%20Jun%20-%20lipanj%201968%20dokumenti%20(655)/Praxis,%20Jun%20-%20lipanj%201968%20dokumenti%20-%20Gajo%20Petrovic.pdf “Jun - lipanj 1968: dokumenti”]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Hrvatsko filozofsko društvo, Zagreb, 1971. * Mirko Arsić, Dragan R. Marković, "Studentski bunt i društvo: '68", Istraživačko-izdavački centar SSO Srbije, Beograd, 1984. * Nebojša Popov, "Contra fatum: 'slučaj grupe profesora' Filozofskog fakulteta u Beogradu (1968-1988)", Scientia Yugoslavica-Asicijacija naučnih unija Jugoslavije, Zagreb, 1988. * Vesna Đukić (ur.), "Beogradski univerzitet i `68.: zbornik dokumenata o studentskim demonstracijama", Centar za marksizam Univerziteta, Beograd, 1989. * Nebojša Popov, "Sukobi: društveni sukobi - izazov sociologiji", Centar za filozofiju i društvenu teoriju, Beograd, 1990. * Živojin Pavlović, “Ispljuvak pun krvi”, “Dereta”, Beograd, 1990. * Ivan Miladinović, "1968.: tajna i opomena", "Draganić", Beograd, 2003. * Danilo Udovički, "Treći juni 1968: od kritike svega postojećeg, do uništenja svega postignutog, „Kiša“, „Prometej“, Novi Sad, 2008. * Ivan Miladinović, "1968: poslednji veliki san, "Filip Višnjić", Beograd, 2008. * Ilija Moljković, "'Slučaj' Student: dokumenti", "Službeni glasnik", Beograd, 2008. * Ђорђе Малавразић (ур.), „Шездесет осма – личне историје“, РТС – Радио Београд 2, „Службени гласник“, Београд, 2008. == Надворешни врски == * [https://www.marxists.org/makedonski/istorija/1968/index.htm Архива на социјалните движења во 1968] на Македонската марксистичка архива * [http://slobodenindeks.blogspot.mk/2010/04/1968.html „Протестите од 1968 година“], „Слободен индекс“, 16 април 2010. * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=632 „Београдски јун 1968.“]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Небојша Попов, „Вечерње новости“, фељтон, 15. јун - 1. јул 2008. * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=952 „1968: последњи велики светски сан“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180526121020/http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=952 |date=2018-05-26 }}, „Вечерње новости”, фељтон, мај-јуни 2018. * [https://vecer.mk/makedonija/makedonija-i-togash-vo-68-spieshe-vo-istorisko-vreme „Македонија и тогаш, во '68. спиеше во историско време“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Вечер“, 13 јуни 2008. [[Категорија:Историја на Југославија]] [[Категорија:Протести 1968 година]] [[Категорија:Политички репресии во комунистичка Југославија]] dm9pjx5o43u9rt6k4ezn0rwfpxwcpcc 0 1205665 5601198 5600949 2026-07-27T19:26:26Z Simin 54149 Не се вели дека неговите ставови се шовинистички. 5601198 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Виктор Канзуров | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1971|11|2}} | birth_place = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | othername = | occupation = [[Новинар]], политички аналитичар | years_active = | spouse = | children = | relatives = | domestic partner = | website = }} '''Виктор Канзуров''' ({{роден на|2|ноември|1971}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[новинар]]. Познат е по неговите шовинистички ставови{{факт}} околу македонско-бугарскиот однос, како и за заедничката историја со [[Бугари]]те, иако е новинар дебатира во полето на [[историја]]та и настапува со омраза<ref>{{Наведени вести|url=https://netpress.com.mk/omo-ilinden-povede-postapka-protiv-viktor-kanzurov/|title=ОМО „Илинден“ поведе постапка против Виктор Канзуров|date=25 мај 2022|work=Нетпрес}}</ref> кон [[Македонци]]те, кон Македонија и кон македонските историчари. == Биографија == Виктор Канзуров е роден на 2 ноември 1971 во [[Скопје]]. На 16 годишна возраст, тој дознал за неговото бугарско потекло, откако татко му го учел за наводните [[Македонски Бугари|бугарските]] корени на [[македонскиот народ]]. Татко му е по потекло од [[леринско]]то село [[Пападија]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]], кој се преселил во Скопје во 1968 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=6 април 2010|url=http://www.eurochicago.com/2010/04/problemat-na-r-makedoniya-ne-e-v-imeto/|title=Проблемът на Македония не е в името|publisher=EuroChicago.com|}}</ref> По мајчина линија е од [[Сетина]]. Неговиот роднина Георги Канзуров е активист во македонската партија [[Виножито (политичка партија)|Виножито]] во [[Грција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 август 2010|url=http://novazora.gr/arhivi/846|title=13Ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – СОЛУН 15ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΑΣ|publisher=novazora.gr|5=|accessdate=2018-08-17|archive-date=2010-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100901094541/http://novazora.gr/arhivi/846|url-status=dead}}</ref> Од 1999 година работи како новинар во македонските весници: „''Македонско Дело''“, „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“, „''Старт''“, „''[[Нова Македонија]]''“ и интернет изданието „''Трибуна''“. После тоа, тој работел како новинар во слободна практика. Виктор Канзуров бил претседател и еден од основачите на Унијата на млади сили (УМС) на [[ВМРО ДПМНЕ]]. Честопати ја критикува партијата, велејќи дека денешното ВМРО ДПМНЕ е контра теза на она ВМРО ДПМНЕ во 1990-ти години. Поради критиките упатени кон [[Србомани|србоманството]] во [[СР Македонија|Македонија]], тој бил заплашуван и притворуван со измислени обвиненија, уште во времето кога Македонија била дел од [[СФРЈ]]. Првиот притвор бил во 1989 година на 18 годишна возраст. При откривањето на спомен бистата на [[Иван Михајлов]] во [[Велес]] во дворот на куќата на [[Драги Каров]], тој држи говор каде што го критикува тогашниот бугарски министер, одговорен за [[Бугари]]те во странство, [[Божидар Димитров]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 март 2010|url=http://e-vestnik.bg/8558/viktor-kanzurov-bozhidar-dimitrov-e-furnadzhiyska-lopata-v-makedoniya-veche-nikoy-ne-mu-vyarva/|title=Виктор Канзуров: Божидар Димитров е фурнаджийска лопата, в Македония се компрометира|publisher=e-vestnik.bg|}}</ref> == Кривична пријава == Во 2008 година, Виктор Канзуров бил уапсен во интернет кафе во [[Студентски дом „Гоце Делчев“|студентскиот дом „Гоце Делчев“]] во [[Скопје]], каде вршел задоволување на полови страсти пред јавност. Полицијата го привела и му поднела кривична пријава за дело „задоволување на полови страсти пред друг“. По преземени мерки, извршени разговори и препознавање од страна на една девојка, било заклучено дека осомничениот е сторител на делото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&kategorija=4|title=:: Net Press ::|date=2008-04-24|work=web.archive.org|accessdate=|archive-date=2008-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424001701/http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&kategorija=4|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=2008&d2=31&m2=12&y2=2008&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&read=2da97df90267d22|title=Задоволувал полови страсти пред студенти|first=Дневник|date=22.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=2008&d2=31&m2=12&y2=2008&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&read=9f04356f4f53928|title=Скопјанец се задоволувал пред гости во интернет клуб|first=Нетпрес|date=21.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Канзуров, Виктор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски Бугари]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Попадија (Леринско)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Сетина]] 8vpnjsigsg8d25vt7u2jy0h81sn6me6 5601201 5601198 2026-07-27T19:28:45Z Simin 54149 1. Според ОМО Илинден 2. Кон граѓаните со македонска самосвест и самоопределеба во Бугарија 5601201 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Виктор Канзуров | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1971|11|2}} | birth_place = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | othername = | occupation = [[Новинар]], политички аналитичар | years_active = | spouse = | children = | relatives = | domestic partner = | website = }} '''Виктор Канзуров''' ({{роден на|2|ноември|1971}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[новинар]]. Познат е по неговите шовинистички ставови{{факт}} околу македонско-бугарскиот однос, како и за заедничката историја со [[Бугари]]те, иако е новинар дебатира во полето на [[историја]]та и според ОМО Илинден настапува со омраза кон граѓаните со македонска самосвест и самоопределеба во Бугарија.<ref>{{Наведени вести|url=https://netpress.com.mk/omo-ilinden-povede-postapka-protiv-viktor-kanzurov/|title=ОМО „Илинден“ поведе постапка против Виктор Канзуров|date=25 мај 2022|work=Нетпрес}}</ref> == Биографија == Виктор Канзуров е роден на 2 ноември 1971 во [[Скопје]]. На 16 годишна возраст, тој дознал за неговото бугарско потекло, откако татко му го учел за наводните [[Македонски Бугари|бугарските]] корени на [[македонскиот народ]]. Татко му е по потекло од [[леринско]]то село [[Пападија]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]], кој се преселил во Скопје во 1968 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=6 април 2010|url=http://www.eurochicago.com/2010/04/problemat-na-r-makedoniya-ne-e-v-imeto/|title=Проблемът на Македония не е в името|publisher=EuroChicago.com|}}</ref> По мајчина линија е од [[Сетина]]. Неговиот роднина Георги Канзуров е активист во македонската партија [[Виножито (политичка партија)|Виножито]] во [[Грција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=3 август 2010|url=http://novazora.gr/arhivi/846|title=13Ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – СОЛУН 15ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΑΣ|publisher=novazora.gr|5=|accessdate=2018-08-17|archive-date=2010-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100901094541/http://novazora.gr/arhivi/846|url-status=dead}}</ref> Од 1999 година работи како новинар во македонските весници: „''Македонско Дело''“, „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“, „''Старт''“, „''[[Нова Македонија]]''“ и интернет изданието „''Трибуна''“. После тоа, тој работел како новинар во слободна практика. Виктор Канзуров бил претседател и еден од основачите на Унијата на млади сили (УМС) на [[ВМРО ДПМНЕ]]. Честопати ја критикува партијата, велејќи дека денешното ВМРО ДПМНЕ е контра теза на она ВМРО ДПМНЕ во 1990-ти години. Поради критиките упатени кон [[Србомани|србоманството]] во [[СР Македонија|Македонија]], тој бил заплашуван и притворуван со измислени обвиненија, уште во времето кога Македонија била дел од [[СФРЈ]]. Првиот притвор бил во 1989 година на 18 годишна возраст. При откривањето на спомен бистата на [[Иван Михајлов]] во [[Велес]] во дворот на куќата на [[Драги Каров]], тој држи говор каде што го критикува тогашниот бугарски министер, одговорен за [[Бугари]]те во странство, [[Божидар Димитров]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=9 март 2010|url=http://e-vestnik.bg/8558/viktor-kanzurov-bozhidar-dimitrov-e-furnadzhiyska-lopata-v-makedoniya-veche-nikoy-ne-mu-vyarva/|title=Виктор Канзуров: Божидар Димитров е фурнаджийска лопата, в Македония се компрометира|publisher=e-vestnik.bg|}}</ref> == Кривична пријава == Во 2008 година, Виктор Канзуров бил уапсен во интернет кафе во [[Студентски дом „Гоце Делчев“|студентскиот дом „Гоце Делчев“]] во [[Скопје]], каде вршел задоволување на полови страсти пред јавност. Полицијата го привела и му поднела кривична пријава за дело „задоволување на полови страсти пред друг“. По преземени мерки, извршени разговори и препознавање од страна на една девојка, било заклучено дека осомничениот е сторител на делото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&kategorija=4|title=:: Net Press ::|date=2008-04-24|work=web.archive.org|accessdate=|archive-date=2008-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424001701/http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&kategorija=4|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=2008&d2=31&m2=12&y2=2008&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&read=2da97df90267d22|title=Задоволувал полови страсти пред студенти|first=Дневник|date=22.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&m1=01&y1=2008&d2=31&m2=12&y2=2008&all=1&fulltext=1&timeup=2&show=1&q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&read=9f04356f4f53928|title=Скопјанец се задоволувал пред гости во интернет клуб|first=Нетпрес|date=21.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Канзуров, Виктор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски Бугари]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Попадија (Леринско)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Сетина]] qff99xjt0fr35gbt0lxc6ie9rxzxzwa 0 1206580 5601167 5582429 2026-07-27T18:06:58Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видео-спотови */ 5601167 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Милица Павловиќ''' ([[српски јазик|српски]]: ''Милица Павловић''; 11 август 1991 година) — [[срби|српски]] [[Турбофолк|поп-фолк]] уметник познат за нејзиниот [[танц]] и [[кореографија|кореографии]]. Таа стекнала популарност по натпреварувањето на телевизија со пеење на натпреварот „[[Ѕвездите на Гранд]]“. Таа потпишала на издавачка куќа [[Гранд Продукција]] и објавила неколку поп-фолк и танц синглови меѓу 2012 и 2014 година, кога нејзиниот студиски албум ''Говорот на телото'' бил објавен. Подоцна тоа стана најдобро продаван албум во Србија за таа година. Во декември 2016 година таа го објавила нејзиниот втор студиски албум ''Божица''.  == Живот и кариера == === Почетокот на животот === Павловиќ е родена во [[Швајцарија]], каде што живеел нејзиниот татко. Таа го поминала поголемиот дел од нејзиното детство во Швајцарија откако нејзиниот татко се развел од нејзината мајка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zvezdegranda.rs/zvezde-granda-2011/milica-pavlovic-imala-tuzno-detinjstvo|title=Milica Pavlović imala tužno detinjstvo|date=27 November 2011|publisher=Zvezde Granda|accessdate=29 December 2014|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816065613/http://www.zvezdegranda.rs/zvezde-granda-2011/milica-pavlovic-imala-tuzno-detinjstvo|url-status=dead}}</ref> Таа подоцна живеела со баби и и дедо и во [[Горни Буниброд]], во близина на [[Лесковац]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svet.rs/najnovije-vesti/milica-pavlovic-nastupam-poput-svetskih-zvezda|title=Milica Pavlović: Nastupam poput svetskih zvezda|date=7 June 2012|publisher=Svet|accessdate=29 December 2014|archive-date=2015-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104015103/http://www.svet.rs/najnovije-vesti/milica-pavlovic-nastupam-poput-svetskih-zvezda|url-status=dead}}</ref> Како студент, таа пеела во училишниот хор и учествувала во разни натпревари. Милица дипломирала на [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]]. Таа, исто така, го посетувала музичкото училиште на [[Александра Радовиќ]]. === Кариера === Павловиќ се натпреварувала во сезоната 2011/12 на популарното српско талент шоу „Ѕвездите на Гранд“, каде што таа завршила 8-мо место, но сепак потпишала со издавачка куќа Гранд Продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svet.rs/svetplus/milica-pavlovic-ima-cime-da-se-pohvali-na-fejsbuku/|title=Milica Pavlović ima čime da se pohvali na Fejsbuku!|date=22 November 2014|publisher=Svet|accessdate=29 December 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044450/http://www.svet.rs/svetplus/milica-pavlovic-ima-cime-da-se-pohvali-na-fejsbuku/|url-status=dead}}</ref> Нејзиниот деби сингл "Танго" е објавен во 2012 година. Во текот на следните години таа ги објавила сингловите "Пеколен план", "Секси Сењорита" и "Алиби"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/30094/premijera-nova-pesma-milice-pavlovic-alibi-video|title=Premijera: Nova pesma Milice Pavlović "Alibi"|date=2 January 2014|publisher=Puls|accessdate=29 December 2014}}</ref> и во 2014 година нејзиниот деби албум ''Говорот на телото''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alo.rs/v-i-p/estrada/milica-predstavlja-novi-album-u-zvezdama-granda/59582|title=ČETVOROSTRUKA PREMIJERA: Milica predstavlja novi album u "Zvezdama Granda"|date=27 June 2014|publisher=Alo!|accessdate=29 December 2014|archive-date=2014-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229090410/http://www.alo.rs/v-i-p/estrada/milica-predstavlja-novi-album-u-zvezdama-granda/59582}}</ref> Во 2016 година таа го објавила нејзиниот втор албум ''Божица''. == Дискографија == === Студиски албуми === * ''[[Говор тела (албум)|Говор тела]]'' (2014) * ''[[Богиња (албум)|Богиња]]'' (2016) * ''[[Заувек (албум)|Заувек]]'' (2018) * ''[[Посесивна]]'' (2022) * ''Лав'' (2023) * ''Милион (мини албум )'' (2024) * ''Цака'' (2026) === Синглови === * "Дојди" (дд 18 август 2010) * "Танго" (30 јуни 2012) * "Чили" (5 октомври 2012) * "Пеколен план" (11 февруари 2013) * "Секси Сењорита" (15 јуни 2013) * "Алиби" (2 јануари 2014) * "Selfie" (14 април 2015) * "Демантирам" (21 август 2015) * "La Fiesta" (14 јануари 2016) * "Љубу, љуби" (12 јуни 2016) * "Опериран од љубов" (27 јули 2017) *"Сум можела" (17 декември 2016 година) * "Me скинуваш" со Аца Лукас (2018) === Видео-спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Паклени план'' || 2013. || Андреј Илиќ |- | '' Sexy señorita '' || 2013. || Code |- | ''Алиби'' || 2014. || Toxic Entertainment |- | ''Доминација'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Милиметар'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Две по две'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Алтер его'' || 2014. || Visual Infinity |- | '' Selfie '' || 2015. || Visual Infinity |- | ''Демантујем'' || 2015. || Visual Infinity |- | '' La fiesta '' || 2016. || Visual Infinity |- | '' Bailando '' || 2016. || daVideo |- | ''Љуби, љуби'' || 2016. || daVideo |- | ''Још се браним ћутањем'' || 2016. || Visual Infinity |- | ''Богиња'' || 2016. || daVideo |- | ''Могла сам'' || 2016. || — |- | ''Двострука игра'' || 2016. || — |- | ''Баја Папаја'' || 2016. || daVideo |- | ''Детектив'' || 2016. || daVideo |- | ''Оперисан од љубави'' || 2017. || Visual Infinity |- | ''Кидаш ме'' || 2018. || NN Media |- | ''Хеј, жено'' || 2018. || NN Media |- | ''Да ме волиш'' || 2018. || Visual Infinity |- | ''Тако ми и треба'' || 2018. || Visual Infinity |- | ''Спаваћица'' || 2018. || NN Media |- | ''Заувек'' || 2018. || Code |- | ''Ово боли'' || 2018. || Дарко Дриновац |- | ''Пацијент'' || 2018. ||Code |- | ''Не сећам се'' || 2018. || NN Media |- | ''Status Quo'' || 2020. || Душан Јауковиќ |- | ''Papi'' || 2020. || NN Media |- | ''Црна јутра'' || 2021. || NN Media |- | ''Око моје'' || 2021. || NN Media |- | ''Дабогда пропао'' || 2021. || NN Media |- | ''Riba de luxe'' || 2023. || — |- | ''Венчање'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Лав'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Кучкетина'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Јаша'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Не зовите ме'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Краљица проклетих'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Илегала'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Лаке ноте'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''На земљи Бог'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Дајем годину'' || 2023. ||Андрија Гркиќ |- | ''Они носи ,Праду'' || 2024. ||NN Media |- | ''Господе мој'' || 2024. || Visual Infinity |- | ''Праштај '' || 2024. || NN Media |- | ''Стара игра'' || 2025. || Леонард Фирстнер |- | ''ADHD'' || 2025. || Милица Павловиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Цака'' || 2026. || Иван Стојилковиќ |- | ''Дериште'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Воли га и ти'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Ти ме нервираш'' || 2026. || Иван Стојилковиќ |- | ''Еј ти моја'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Молим за душу'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Песна !! Година !! Режисер |- | ''Љуби, љуби'' || 2016. ||Игор Басоровиќ |- | ''Осумњичена'' || 2019. || |- | ''Заувек ( Medley Performance )'' || 2019. || Пеѓа Марковиќ |- | ''Посесивна бивша'' || 2022. ||Милош Шаровиќ |- | ''15ица'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Не дам кревет'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Нема жене'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Афтер код Милице'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Мала с Хималаја''|| 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Шећеру'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Тачно тако ''|| 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Стриптизете'' || 2022. ||Милош Шаровиќ |- |'' Проверено'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | '' Riba de luxe '' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Сузо'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | '' Opening performance (Ami G show) '' || 2022. || NN Media |- | '' Opening performance (Ami G show) '' || 2023. || NN Media |- | ''Intro (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''La Fiesta Interlude (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''Crna Jutra Interlude (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''Таласна дужина'' || 2024. ||XVisual |- | ''Жена'' || 2024. || XVisual |- | ''Кидаш ме'' || 2025. || Алекса Милетиќ |} == Наводи== {{Reflist|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Павловиќ, Милица}} [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Лесковац]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] lv5wl2s62vcl646bexu50edvpbrir3p 0 1209571 5601331 4238555 2026-07-28T08:20:30Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5601331 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Zulu Culture.jpg|300px|мини|Жени од народот Зулу]] '''Банту''' — група [[етничка група|народи]] во [[Јужна Африка (регион)|Јужна]], [[Централна Африка|Централна]] и [[Источна Африка]]. Говорат разни јазици од групата на [[банту-јазици]]те. == Особености == Банту-народите претставуваат смеса од повеќе од 220 племиња, како: [[Свахили]], [[Кикуију]], [[Акамба]], [[Зулу]], [[Коса (племе)|Коса]], [[Басумбва]], [[Ватузи]] и други, кои ја населуваат територијата јужно од 5. степен северна географска ширина ([[Кенија]], [[Уганда]], [[Тангањика]], [[Њаса]], [[Зимбабве]] итн.). Инаку, зборот „Банту“ значи „луѓе“. Поради големата територија која ја населува, оваа етничка група не се оформила како компактен народ, но одделните племиња ги поврзувале сличностите во [[Банту-јазик|јазикот]]. Иако племињата од етничката група Банту зборуваат над 180 посебни [[Јазик|јазици]], сепак меѓу нив постои голема сличност. Така, сите зборови се распоредени по категории ([[луѓе]], [[животни]], предмети, [[растенија]] итн.) и секоја категорија има посебна претставка. Исто така, со претставката се означуваат еднината, множината и времето, додека наставките ги означуваат глаголските начини. Притоа, основната претставка се повторува во целиот [[Синтакса|синтаксички]] комплекс. На пример, „кити“ значи стол, додека „кити киле кимеангука“ значи: столот падна. Се смета дека денешните Банту-народи потекнуваат од заедничките предци кои живееле во северниот басен на реката [[Конго (река)|Конго]] и дека со текот на времето биле принудени да се селат на [[југ]]. Различните [[Географија|географски]] и [[клима]]тски услови придонеле да се развијат разлики во начинот на живеење кај овие народи. Така, Западните Банту-народи се занимавале претежно со [[земјоделство]], а источните и Јужните Банту-народи се занимавале со [[сточарство]] и применувале посовршени методи на обработување на земјата, т.е. го познавале наводнувањето, па дури и исушувањето на [[Мочуриште|мочуриштата]].<ref>Даница Јакшић, „Легенда о Лионго Фумо - израз племенитих стремљења“, во: ''Бајке са југа Африке''. Београд: Народна књига, 1964, стр. 187-188.</ref> == Поврзано == * [[Банту-јазици]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Банту-народи| ]] [[Категорија:Народи во Африка]] pfp57qk7ljrd722sxp8re2whmm8ctm9 0 1211698 5601074 5601043 2026-07-27T13:42:40Z Akeckarov 54349 /* Историја */ 5601074 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Шаурма 6.jpg|мини|Пилешка шаварма]] '''Шаварма '''— [[Арапски Полуостров|арапско]] национално јадење, потекнува од [[Левант]]. Направено е од различни видови на месо: јагнешко, пилешко, свинско, говедско, телешко, и со мешање на овие видови на месо. Слични јадења: турски [[донер ќебап]] и грчко [[гиро]]. == Постапката за подготовка == Месо се става на стапчиње и се пече на скара. Припременото месо се сече по должина. Остатокот од месото се става на стапчиња. == Послужување == Шарвармата може да се послужи во чинија со вообичаените додатоци или завиткана со меко тесто, како од колачи или [[Палачинка|палачинки]]. Обично гарнирот е со различни видови леб, медетириански салати, домати и краставици. Може да се користат различни сосеви.<ref>{{Наведена книга|title="Thank the Ottoman Empire for the taco al pastor"|last=Prichep, Deena|first=Estrin, Daniel.|date=19 март 2017}}</ref> == Историја == Во [[19 век]] готвачот Хаџи Искендер го направил [[донер]]от и [[ќебап]]от и потоа ја направил шарвармата која што оди со мексикански тостови или грчки гироа.<ref>{{Наведена книга|title=Encyclopedia of the Modern Middle Eastern|last=Philip|first=Mattar|year=2004}}</ref> == Потекло на поимот == Но, постои арапски збор кои се преведува од турски збор. Тоа што додадени се повеќе и се сече месо по должина во слоеви земени од турската и грчката кујна и нивните специјалитети. == Интересни факти == За време на снимањето на филмот Осветници, по сцената на групните борби главниот лик Ајронмен изразил желба да се релаксирал со шарварма и по снимањето на завршните сцени оваа група глумци виделе гости во шарварма на киоск во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Оброци]] [[Категорија:Арапска култура]] 8qz8dswccvngabrme2kl906r7bbj4lx 5601085 5601074 2026-07-27T14:00:27Z Gurther 105215 /* */ 5601085 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Шаурма 6.jpg|мини|Пилешка шаварма]] '''Шаварма '''— [[Арапски Полуостров|арапско]] национално јадење, потекнува од [[Левант]]. Направено е од различни видови на месо: јагнешко, пилешко, свинско, говедско, телешко, и со мешање на овие видови на месо. Слични јадења: турски [[донер ќебап]] и грчко [[гиро]]. == Постапката за подготовка == Месо се става на стапчиње и се пече на скара. Припременото месо се сече по должина. Остатокот од месото се става на стапчиња. == Послужување == Шарвармата може да се послужи во чинија со вообичаените додатоци или завиткана со меко тесто, како од колачи или [[Палачинка|палачинки]]. Обично гарнирот е со различни видови леб, медетириански салати, домати и краставици. Може да се користат различни сосеви.<ref>{{Наведена книга|title="Thank the Ottoman Empire for the taco al pastor"|last=Prichep, Deena|first=Estrin, Daniel.|date=19 март 2017}}</ref> == Историја == Во [[19 век|XIX век]] готвачот Хаџи Искендер го направил [[донер]]от и [[ќебап]]от и потоа ја направил шарвармата која што оди со мексикански тостови или грчки гироа.<ref>{{Наведена книга|title=Encyclopedia of the Modern Middle Eastern|last=Philip|first=Mattar|year=2004}}</ref> == Потекло на поимот == Но, постои арапски збор кои се преведува од турски збор. Тоа што додадени се повеќе и се сече месо по должина во слоеви земени од турската и грчката кујна и нивните специјалитети. == Интересни факти == За време на снимањето на филмот Осветници, по сцената на групните борби главниот лик Ајронмен изразил желба да се релаксирал со шарварма и по снимањето на завршните сцени оваа група глумци виделе гости во шарварма на киоск во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Оброци]] [[Категорија:Арапска култура]] c5fe1zf47teqjsy7dpkx598ifdjn553 0 1215741 5601051 5074832 2026-07-27T12:29:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601051 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Стара училишна зграда | status = споменик на културата | image = Викиекспедиција во Копачка 268.jpg | caption = Поглед кон урнатините од училиштето | map_type = | map_alt = | map_caption = | web = | altitude = | building_type = училиште | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[Подвис (Кичевско)|Подвис]] | address = | location_town = | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | opened_date = | floor_count = | floor_area = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = | references = }} '''Стара училишна зграда''' — зграда на првото основно училиште во кое се изведувала настава на современ [[македонски јазик]], во селото [[Подвис (Кичевско)|Подвис]], [[Македонија]]. Зградата е прогласена за [[Културно наследство на Македонија|споменик на културата на Македонија]]. Зградата е сместено во старото село [[Подвис (Кичевско)|Подвис]], над последните зачувани куќи во селото и главната селска црква [[Црква „Св. Атанасиј“ - Подвис|„Св. Атанасиј“]].<ref name=":0" /> == Местоположба == Старото училиште во селото Подвис, во кое во 1943 година започнала наставата на современ [[македонски јазик]], се наоѓа над последните зачувани куќи во селото [[Подвис (Кичевско)|Подвис]]. До старото село води единствено земјен пат, а до самата зграда на училиштето постои само козја патека и никаде не јасно посочено каде се наоѓа училиштето.<ref name=":0" /> == Историја == Училиштето започнало да работи на 23 септември 1943 година, само шест дена по ослободувањето на [[Кичево]]. Првиот час бил одржан од страна на учителот Василко Лазарески.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://netpress.com.mk/rekonstrukcija-na-prvoto-uchilishte-na-makedonski-jazik/|title=Реконструкција на првото училиште на македонски јазик|date=2014-05-01|work=NetPress|language=mk-MK|accessdate=2019-01-22}}</ref> == Денешна состојба == Зградата на училиштето, каде првпат се одржала настава на современ [[македонски јазик]] на првата слободна територија во [[Македонија]], денес е останата во трње и грмушки, а дотаму може да се стигне единствено со теренско возило.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/zaboraveno-uciliste-podvis/|title=Првото училиште на македонски јазик заборавено од државата|date=2013-04-22|work=Кичево|language=mk-MK|accessdate=2019-01-22|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023212721/https://kicevo.mk/zaboraveno-uciliste-podvis/|url-status=dead}}</ref> Спомен-плочата, која била поставена на зградата, мештаните ја извадиле истата и ја преместиле во новиот дел на селото Подвис, во неговиот низински дел.<ref name=":0" /> Иако имало најави за обнова на зградата од страна на Министерството за култура во текот на 2014 година,<ref name=":1" /> тоа не се извршило. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 266.jpg|Внатрешноста на зградата Податотека:Првото училиште на македонски јазик во селото Подвис.jpg|Бочна страна на училиштето Податотека:Викиекспедиција во Копачка 267.jpg|Внатрешноста на зградата Податотека:Првото училиште на Македонски јазик село Подвис- плоча.JPG|Плоча која стоела на училиштето </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Old School (Podvis)}} {{КНМ-Кичево}} {{coord|41|28|08.27|N|20|53|26.06|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Подвис (Кичевско)]] [[Категорија:Урнатини во Македонија]] fzjezyohj52xj3nv1yvu1sx7pry4vxi 0 1216207 5601178 4903657 2026-07-27T18:39:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601178 wikitext text/x-wiki {| align="right" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin-left:0.5em;margin-bottom:0.5em; border-collapse:collapse;" width="250px" |- |align="center" colspan="2" bgcolor="#66CC77"|'''Тарнаерш'''<br />'''Tarnaörs''' |- |- |align="center" colspan="2"|[[Податотека:HUN Tarnaörs Címer.svg|100п|Округ на градот]] |- |align="center" colspan="2"|[[Податотека:Tarnaörs légifotó.jpg|200п|]] |- |align="center" colspan="2"|[[Податотека:HU county Heves.svg|250п]] |- |'''[[Региони во Унгарија|Регион]]''' || [[Северна Унгарија]] |- |'''Округ''' || [[Хевеш]] |- |'''[[Површина]]''' || 30,28&nbsp;км² |- |'''Население''' | 1.822 (2015) |- |'''Густина на населението''' | 60,30 на km2 |- |'''Часовен појас''' |[[Средноевропски време|CET]] |- |'''Поштенски и <br>повикувачки број''' |3294<br>36 |- |'''Мрежно место''' |[http://www.tarnaors.hu/ http://www.tarnaors.hu/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181204081225/https://tarnaors.hu/ |date=2018-12-04 }} |- |align="center" colspan="2"|{{УНГ}} |} '''Тарнаерш''' е село во северниот дел на Унгарија, каде е родена бароницата [[Ема Орци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/35325|title=Emma Orczy|last=Mitchell|first=Charlotte|year=2006|work=[[ODNB]]|publisher=Oxford University Press|accessdate=4 January 2017}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Tarnaörs}} *[http://www.tarnaors.hu/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181204081225/https://tarnaors.hu/ |date=2018-12-04 }} [[Категорија:Населени места во Унгарија]] aapgswr76lwp5d5x1ya3ov0v1hjuseo 0 1220542 5601153 5600911 2026-07-27T17:47:33Z ~2026-41477-28 135332 5601153 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox musical artist | Name = DNK | Img = | Img_size = |Img_capt = | Background = group_or_band | birth_place = [[Скопје]] | Genre = [[Поп музика|поп]] | Occupation = | Label = [[Авалон продукција]] | URL = | years_active = [[2001]] - [[2025]] | current_members = [[Владимир Блажев-Панчо]]<br>[[Андреј Ѓорѓиески]] }} '''DNK''' — македонска [[поп]]-група. Основанa е во 2001 година. Членови на групата биле [[Владимир Блажев-Панчо|Владимир Блажев — Панчо]] (29 јули 1979 — 14 октомври 2025) и [[Андреј Ѓорѓиески|Андреја Ѓорѓиески — Андреј]] (9 февруари 1982 — 16 март 2025).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dnk.mk/%d0%b1%d0%b8%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d0%b8%d1%98%d0%b0/|title=Биографија|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-10-16|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020115222/http://dnk.mk/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/|url-status=dead}}</ref> Андреј загинал ноќта на 16 март, враќајќи се во клубот да спаси луѓе по избувнувањето на [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|Пожарот во ноќниот клуб во Кочани]]. По седум месеци од трагедијата животот го загубил и Владимир (Панчо) == Создавање на групата и првиот сингл == Како музичари со претходно искуство и музичко образование, '''Андреј''' и '''Панчо''' во 2001 година одлучуваат да започнат заедничка кариера. Пред формирањето на '''ДНК''', Андреј бил член на групата [[Tnt|ТНТ]], а Панчо настапувал со [[ОК Бенд]]. '''Андреј''' има завршено ниже и средно музичко образование и студирал на Музичката академија во Скопје. Истата година го објавуваат својот прв сингл, „''[[Девојка за везден]]''“, за кој снимаат и видеоспот, со што официјално го означуваат почетокот на групата '''ДНК'''. == Албумот ''Пази дете'' (2003) == „''[[Пази дете]]''“ е првото официјално издание на македонската група '''ДНК''', објавено во април 2003 година. Иако често се нарекува албум, всушност станува збор за [[Миниалбум|EP]] (мини-албум) со вкупно 8 песни. Изданието е објавено од [[Adria Artists]] и претставува почеток на кариерата на дуото. По формирањето на '''ДНК''' во 2001–2002 година, '''Андреј''' и '''Панчо''' започнале да работат на материјал што ги комбинирал [[Поп-музика|поп]], [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и [[Ритам и блуз|R&B]] влијанијата. На [[Миниалбум|EP]]-то се наоѓаат пет нови песни од '''ДНК''', како и три песни од нивните поранешни состави – [[Tnt|ТНТ]] (во кој членувал '''Андреј''') и [[ОК Бенд|ОК]] (во кој членувал '''Панчо'''). На тој начин изданието претставува мост помеѓу нивните претходни музички кариери и новиот проект '''ДНК'''. * Список на песни {| class="wikitable" |+ !Наслов !Гости |- |1.Ма |Генче |- |2.Девојка за везден |/ |- |3.Благодарам однапред |/ |- |4.Сè што сакам |Маја Саздановска |- |5.Пази дете |Жиле |- |6.Во афект |ТНТ |- |7.Девојка со говорна мана |ОК Бнед |- |8.Во боја |ТНТ |} == Враќање на сцената и проширување на музичките активности == По двегодишна пауза, '''ДНК''' повторнo се активира во 2006 година. Во годините што следуваат, '''Андреј''' и '''Панчо''', покрај работата со групата, го прошируваат своето музичко ангажирање и на други полиња од музичката индустрија. '''Панчо''' станува резидент [[DJ]] во некои од најпознатите клубови во [[Македонија]] и регионот, а подоцна ја основа агенцијата [[Sure Shotz Entertainment]], преку која во [[Македонија]] организира настапи на повеќе светски и балкански [[Ритам и блуз|R&B]] и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] артисти, меѓу кои [[Edo Maajka]], [[Connect]], [[V.I.P.]] и [[DJ Oli Dobolli]]. Во истиот период, '''Андреј''' работи како музички уредник на комедиската телевизија [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], а е и продуцент на музичкото шоу „[[Мојата ѕвезда]]“, од кое произлегуваат повеќе нови музички таленти. Како долгогодишни соработници и пријатели на продуцентот [[Врчак]], членовите на '''ДНК''' се меѓу основачите на „[[Продукција Република]]“, каде воедно стануваат и нејзини први ексклузивни изведувачи. Групата остварува забележителни настапи на фестивалот „[[Макфест]]“, каде се претставува со песните „''Таа тоа го крие''“, „''Полна месечина''“ и „''Прв''“ (дует со [[Врчак]]). == Албумот ''Кажано е се'' (2010) == Во 2010 година '''ДНК''' го издава својот деби-албум „''Кажано е сѐ''“, објавен под издавачката куќа „[[Продукција Република]]“. Продуцент на албумот е [[Врчак]], а изданието содржи 18 песни, меѓу кои и сингловите „''Полна месечина''“, „''Пази се од мене''“, „''Навлечен на тебе''“, „''Таа тоа го крие''“ и други. Албумот содржи 18 композиции: {| class="wikitable" |+ !Наслов !Гости |- |1.Спонзоруша | |- |2.Таа тоа го крие | |- |3.Благодарам однапред | |- |4.Љубовта | |- |5.Кажано е се | |- |6.Сама |Врчак |- |7.Змеј |Connect,Врчак |- |8.Jump | |- |9.Навлечен на тебе |Врчак |- |10.Пука |VIP |- |11.Дали би...? |Врчак |- |12.Пази се од мене |Врчак |- |13.Отровна |Робер Билбилов |- |14.Прв |Врчак |- |15.Полна месечина | |- |16.Луда |Врчак,Тамара Тодевска |- |17.Пука (Long version) | |- |18.Пази се од мене (RMX by REXONA) | |} == Јубилеен концерт на ДНК – 10 години постоење (2011) == По повод 10 години од основањето на групата, ДНК го одржа својот голем јубилеен концерт на 24 септември 2011 година во Метрополис Арена во Скопје. Овој настап беше еден од најзначајните моменти во дотогашната кариера на Андреј и Панчо, бидејќи претставуваше круна на нивната прва деценија активност на македонската музичка сцена. Концертот следеше по големиот успех на нивниот деби-албум „Кажано е сѐ“ (2010) и беше првиот голем самостоен концерт на групата. На сцената ДНК ги изведоа своите најпознати песни од првиот период, меѓу кои „Полна месечина“, „Таа тоа го крие“, „Пази се од мене“, „Навлечен на тебе“ и други хитови. == Синглот Авион (2012) == „Авион“ е сингл на македонската поп-група ДНК, објавен во 2012 година како најава за нивниот втор студиски албум „Срце“ (2013). Песната е една од нивните најемотивни балади и се вбројува меѓу најпрепознатливите песни од тој период. По успехот на албумот „Кажано е сѐ“ (2010), ДНК продолжија со нов материјал. „Авион“ беше еден од првите синглови што го најавија новиот музички правец на групата – помелодичен и поемотивен звук, со поголем акцент на вокалната интерпретација. == Акустичен концерт во Универзална сала во Скопје (2012) == Во септември 2012 година, ДНК одржува посебен акустичен концерт во Универзална сала во Скопје, претставувајќи ги своите најпознати песни во ново, поинакво аранжманско издание. За разлика од нивните стандардни настапи со поп и хип-хоп елементи, концертот беше реализиран со поддршка од камерен оркестар и бенд во живо, што им овозможи на песните да добијат поакустичен и пософистициран звук. Настанот претставуваше уште еден чекор во музичкиот развој на групата, покажувајќи ја нивната способност да ги прилагодат своите композиции во различни музички форми. == Албумот Срце (2013) == „Срце“ е вториот студиски албум на македонската група ДНК, објавен на 1 јануари 2013 година од издавачката куќа Adria Artists. Албумот содржи 16 песни и трае околу 57 минути. Со ова издание ДНК го продолжи успехот постигнат со „Кажано е сѐ“ и се зацврсти како една од најпопуларните поп-групи во Македонија. По огромниот успех на дебитантскиот албум „Кажано е сѐ“ и распродадените концерти во Скопје, ДНК започна да работи на нов материјал. Во јуни 2012 година беше објавен синглот „Авион“, кој го најави новиот албум. Музички, „Срце“ нуди помодерен звук, со повеќе R&B, поп и денс-елементи, но и емотивни балади. * Список на песни # Срце # Авион # Што сака нека биде # Добра девојка # Дада # Старлета # Мочање (feat. Afu-Ra) # Преку кур # Опуштено # Моето маало (feat. Елена Ристеска) # Невина (feat. Gidra Connect) # Од утро до мрак (feat. Магдалена Ена) # Нисам глуп (feat. Марко Ѓуровски) # Диско џунгла (feat. Маја Саздановска) # Rolling in the Deep (Live) # Авион (Remix) * Албумот вклучува неколку значајни гости: # Afu-Ra – американски хип-хоп артист. # Елена Ристеска # Gidra Connect # Магдалена Ена # Марко Ѓуровски # Маја Саздановска == Албумот Уште еден ден (2016) == „Уште еден ден“ е третиот студиски албум на македонската поп-група ДНК, објавен на 9 мај 2016 година преку издавачката куќа Adria Artists. Албумот содржи 12 песни и има времетраење од околу 41 минута. По големиот успех на албумите „Кажано е сѐ“ (2010) и „Срце“ (2013), ДНК продолжија со поинаков и позрел пристап. „Уште еден ден“ покажува помирен и посериозен период во творештвото на Андреј и Панчо – со повеќе емотивни теми, животни приказни и лични пораки. * Список на песни # Стојам сам # Само таа знае како # Имав се # Некој друг # Темно е # Уште еден ден # Север и југ # Најмила # Ѕвер # Фрази љубовни (со Тамара Тодевска) # Она е од Шутка (со Baby Dooks) # Јас и ти * На албумот гостуваат: # Тамара Тодевска – „Фрази љубовни“ # Babz Dooks – „Она е од Шутка“ == Концерт „15 години ДНК“ – Метрополис Арена (2017) == Концертот по повод 15 години постоење на ДНК се одржа на 12 мај 2017 година во Метрополис Арена, Скопје. Тоа беше еден од најголемите концерти во кариерата на групата и претставуваше прослава на нивната децениска работа на македонската музичка сцена.Концертот беше организиран како прослава на 15 години од формирањето на ДНК (2002–2017), но истовремено беше и концертна промоција на нивниот трет студиски албум „Уште еден ден“ (2016). * На концертот биле изведени голем број од најпознатите песни на ДНК, меѓу кои: # „Полна месечина“ # „Навлечен на тебе“ # „Пази се од мене“ # „Авион“ # „Срце“ # „Што сака нека биде“ # „Север и Југ“ # „Само таа знае како“ # „Најмила“ # „Она е од Шутка“ Овие песни го претставуваа целиот развој на групата – од урбани поп и R&B почетоци до помодерен поп звук. == Албумот The best of (2018) == „The Best Of“ е компилациски албум (greatest hits) на македонското дуо ДНК, објавен во 2018 година (дигитално издание достапно и во 2019 година). Албумот претставува збирка на најголемите хитови на групата од нивниот дотогашен 15-годишен период на работа – од почетоците со „Пази дете“, па до песните од албумот „Уште еден ден“ (2016). Албумот содржи 23 песни, со времетраење од околу 1 час и 20 минути. * Список на песни # Авион # Стојам сам # Најмила # Некој друг # Север и југ # Срце # Благодарам однапред # Пола човек # Што сака нека биде # Невозможна мисија # Само таа знае како # Дада # Пази се од мене (со Врчак) # Старлета # Ѕвер # Таа тоа го крие # Опуштено # Фрази љубовни (со Тамара Тодевска) # Она е од Шутка (со Baby Dooks) # Навлечен на тебе (со Врчак) # Од утро до мрак # Полна месечина # Дијамант == Синглови (2018-2022) == Во 2018, тие ја издаваат компилацијата “The Best Of”, која содржи 22 популарни песни и бонус песната “Дијамант”. Во 2019, ДНК издава 4 синглови: “Кога би знаела се”, “Ромео и Јулија”, “Ние” и “Горе или доле”. На почетокот на 2020 година тие го издаваат последниот сингл насловен “Јави ми" со анимирано видео. Во март, тие оддржаа онлајн концерт на YouTube и Facebook. Во 2021 година, издаваат 4 синглови: "Денови во ноќи", "Сите патишта", "Кобра" и "Ваков таков" Во 2022 година тие издаваат 4 синглови: "Лава", "Милион денови", "Романи" и нивниот голем хит "Ако утре ме нема". == Концерт „20 години ДНК“ – Арена „Борис Трајковски“ (2022) == Концертот „20 години ДНК“ се одржа на 3 декември 2022 година во А1 Арена „Борис Трајковски“ во Скопје и беше најголемиот јубилеен концерт во дотогашната кариера на групата. Со него Панчо и Андреј одбележаа две децении од постоењето на ДНК (2002–2022). Настапот траеше повеќе од два часа и содржеше голем број од најпознатите песни на ДНК. Меѓу изведените песни беа: # „Романи“ # „Таа тоа го крие“ # „Авион“ # „Таа знае како“ # „Едно тело“ # „Милион денови“ # „Најмила“ # „Оди ѕвездо“ # „Стојам сам“ # „Што сака нека биде“ # „Север и југ“ # „Срце“ # „Фрази љубовни“ # „Од утро до мрак“ # „Навлечен на тебе“ # „Полна месечина“ # „Пази се од мене“ Една од најголемите карактеристики беше бројот на гости кои се појавија со ДНК на сцената. Меѓу нив беа: * Тамара Тодевска * Наум Петрески * Џамбо Агушеви * Магдалена Цветкоска – Ена * Таско * Young dadi * Мина Блажев == Синглови (2024-2025) == Во 2024 година издаваат синглови: "Посреќна", "Животе брате", "Амајлија" и "Чаршија“. Во 2025 година го издаваат нивниот последен сингл "Фала". == Пожарот во дискотеката ,,Пулс" во Кочани == На 16 март 2025 година, Андреја Ѓорѓиески- Андреј загина во [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|пожарот во ноќниот клуб во Кочани]], заедно со фотографот на бендот Александар Ефремов, пратечкиот вокал Сара Пројковска, тапанарот Ѓорѓи Ѓоргиев, клавијатуристот Филип Стевановски и бас гитаристот Александар Коларов. Двајца од членовите на бендот го преживеале првичниот пожар, но починале подоцна попладне. Владимир Блажев познат како "Панчо" се здобил со изгореници на лицето и рацете, и му била дадена терапија со кислород, оставајќи го единствениот преживеан член на бендот, додека не почина во октомври 2025. Од пожарот загинаа сите членови на бендот освен пратечкиот вокал Ана и гитаристот Горан Тонев. == Дискографија == === Албуми и компилации<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://open.spotify.com/artist/1RkwPT2wRa0k8cMdCsUCal|title=DNK|work=Spotify|language=en|accessdate=2020-11-02}}</ref> === ДНК има издадено 4 студиски албуми, една "Best of" компилација и едно EP. {| class="wikitable" |+ДНК - албуми, компилации и EP !наслов !година !број на песни |- |Пази дете |2003 |8 |- |Кажано е се |2010 |18 |- |Срце |2013 |16 |- |Уште еден ден |2016 |12 |- |The Best of |2018 |22 |- |Дваесет |2022 |12 |} === Видео записи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UC-tpJQa07AiNHBh1Xre-dxQ|title=DNKofficial - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |''Девојка за везден'' |2002 | |- |''Пази дете'' |2003 | |- |''Благодарам однапред'' |2004 | |- | '' Полна месечина '' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Навлечен на тебе'' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Змеј '' || 2009 || Владимир Митревски-Ѓуле |- |'' Пази се од мене '' || 2009 || |- |'' Едно тело '' || 2010 || Огнен Шапковски |- | '' Спонзоруша ''|| 2011 || |- | '' Кажано е се '' || 2011 || |- |''DADA '' || 2011 || Томато продукција |- | '' Од утро до мрак'' || 2011 || Томато продукција |- | '' Авион '' || 2012 || |- | '' Диско џунгла'' || 2012 || Томато продукција |- | '' Старлета '' || 2013 || Томато продукција |- | '' Што сака нека биде '' || 2013 || |- | '' Север и југ '' || 2014 || Томато продукција |- | '' Опуштено '' || 2014 || |- | '' Она е од Шутка '' || 2014 || Томато продукција |- | '' Најмила '' || 2015 || Томато продукција |- | '' Само таа знае како '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Стојам сам '' || 2016 || |- | '' Јас и ти '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Аеродром '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Звер '' || 2016 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Некој друг'' || 2017 || Томато продукција |- | '' Уште еден ден'' || 2017 || Томато продукција |- | '' Невозможна мисија'' || 2017 || Даниел Јовески |- | '' Пола човек'' || 2018 || [[Александар Ристовски - Принц]] |- | '' Дијамант'' || 2018 || Александар Ристовски - Принц |- | '' Кога би знаела се'' || 2019 || CRNI SRBI PRODUCTION |- | '' Горе или Доле'' || 2019 || Даниел Јовески |- | '' Ромео и Јулија'' || 2019 || Илија Димкоски |- | '' Ние'' || 2019 || Даниел Јовески |- | '' Јави ми'' || 2020 || Никола Димов |- | '' Денови во ноќи'' || 2021 || Даниел Јовески |- | '' Кобра'' || 2021 || Валон Азири |- | '' Сите патишта'' || 2021 || |- | ''Ваков таков'' || 2021 || |- | ''Ако утре ме нема'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Милион денови'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Романи'' || 2022 ||Даниел Јовески |- | ''Мами'' || 2023 || |- | ''Посреќна'' || 2023 || |- | ''Животе брате'' || 2024 ||Огнен Шапковски |- | ''Амајлија'' || 2024 || Даниел Јовески |- | ''Чаршија'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Фала'' || 2025 || Огнен Шапковски |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски поп-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] na1yhhofgxj7erkq5gndgcuv4vmhdyj 5601255 5601153 2026-07-28T00:24:19Z ~2026-41477-28 135332 5601255 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox musical artist | Name = DNK | Img = | Img_size = |Img_capt = | Background = group_or_band | birth_place = [[Скопје]] | Genre = [[Поп музика|поп]] | Occupation = | Label = [[Авалон продукција]] | URL = | years_active = [[2001]] - [[2025]] | current_members = [[Владимир Блажев-Панчо]]<br>[[Андреј Ѓорѓиески]] }} '''DNK''' — македонска [[поп]]-група. Основанa е во 2001 година. Членови на групата биле [[Владимир Блажев-Панчо|Владимир Блажев — Панчо]] (29 јули 1979 — 14 октомври 2025) и [[Андреј Ѓорѓиески|Андреја Ѓорѓиески — Андреј]] (9 февруари 1982 — 16 март 2025).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dnk.mk/%d0%b1%d0%b8%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d0%b8%d1%98%d0%b0/|title=Биографија|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-10-16|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020115222/http://dnk.mk/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/|url-status=dead}}</ref> '''Андреј''' загинал ноќта на 16 март, враќајќи се во клубот да спаси луѓе по избувнувањето на [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|Пожарот во ноќниот клуб во Кочани]]. По седум месеци од трагедијата животот го загубил и '''Владимир''' ('''Панчо''') == Создавање на групата и првиот сингл == Како музичари со претходно искуство и музичко образование, '''Андреј''' и '''Панчо''' во 2001 година одлучуваат да започнат заедничка кариера. Пред формирањето на '''ДНК''', Андреј бил член на групата [[Tnt|ТНТ]], а Панчо настапувал со [[ОК Бенд]]. '''Андреј''' има завршено ниже и средно музичко образование и студирал на Музичката академија во [[Скопје]]. Истата година го објавуваат својот прв сингл, „''[[Девојка за везден]]''“, за кој снимаат и видеоспот, со што официјално го означуваат почетокот на групата '''ДНК'''. == Албумот ''Пази дете'' (2003) == „''[[Пази дете]]''“ е првото официјално издание на македонската група '''ДНК''', објавено во април 2003 година. Иако често се нарекува албум, всушност станува збор за [[Миниалбум|EP]] (мини-албум) со вкупно 8 песни. Изданието е објавено од [[Adria Artists]] и претставува почеток на кариерата на дуото. По формирањето на '''ДНК''' во 2001–2002 година, '''Андреј''' и '''Панчо''' започнале да работат на материјал што ги комбинирал [[Поп-музика|поп]], [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и [[Ритам и блуз|R&B]] влијанијата. На [[Миниалбум|EP]]-то се наоѓаат пет нови песни од '''ДНК''', како и три песни од нивните поранешни состави – [[Tnt|ТНТ]] (во кој членувал '''Андреј''') и [[ОК Бенд|ОК]] (во кој членувал '''Панчо'''). На тој начин изданието претставува мост помеѓу нивните претходни музички кариери и новиот проект '''ДНК'''. * Список на песни {| class="wikitable" |+''Пази дете'' !Наслов !Гости |- |1.''Ма'' |[[Генче]] |- |2.''Девојка за везден'' |/ |- |3.''Благодарам однапред'' |/ |- |4.''Сè што сакам'' |[[Маја Саздановска]] |- |5.''Пази дете'' |[[Жиле]] |- |6.''Во афект'' |[[ТНТ бенд|ТНТ]] |- |7.''Девојка со говорна мана'' |[[ОК Бнед]] |- |8.''Во боја'' |[[ТНТ Бенд|ТНТ]] |} == Враќање на сцената и проширување на музичките активности == По двегодишна пауза, '''ДНК''' повторнo се активира во 2006 година. Во годините што следуваат, '''Андреј''' и '''Панчо''', покрај работата со групата, го прошируваат своето музичко ангажирање и на други полиња од музичката индустрија. '''Панчо''' станува резидент [[DJ]] во некои од најпознатите клубови во [[Македонија]] и регионот, а подоцна ја основа агенцијата ''[[Sure Shotz Entertainment]]'', преку која во [[Македонија]] организира настапи на повеќе светски и балкански [[Ритам и блуз|R&B]] и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] артисти, меѓу кои [[Edo Maajka]], [[Connect]], [[V.I.P.]] и [[DJ Oli Dobolli]]. Во истиот период, '''Андреј''' работи како музички уредник на комедиската телевизија [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], а е и продуцент на музичкото шоу „[[Мојата ѕвезда]]“, од кое произлегуваат повеќе нови музички таленти. Како долгогодишни соработници и пријатели на продуцентот [[Врчак]], членовите на '''ДНК''' се меѓу основачите на „[[Продукција Република]]“, каде воедно стануваат и нејзини први ексклузивни изведувачи. Групата остварува забележителни настапи на фестивалот „[[Макфест]]“, каде се претставува со песните „''Таа тоа го крие''“, „''Полна месечина''“ и „''Прв''“ (дует со [[Врчак]]). == Албумот ''Кажано е се'' (2010) == Во 2010 година '''ДНК''' го издава својот деби-албум „''[[Кажано е сѐ]]''“, објавен под издавачката куќа „[[Продукција Република]]“. Продуцент на албумот е [[Врчак]], а изданието содржи 18 песни, меѓу кои и сингловите „''Полна месечина''“, „''Пази се од мене''“, „''Навлечен на тебе''“, „''Таа тоа го крие''“ и други. Албумот содржи 18 композиции: {| class="wikitable" |+''Кажано е се'' !Наслов !Гости |- |1.''Спонзоруша'' |/ |- |2.''Таа тоа го крие'' |/ |- |3.''Благодарам однапред'' |/ |- |4.''Љубовта'' |/ |- |5.''Кажано е се'' |/ |- |6.''Сама'' |[[Врчак]] |- |7.''Змеј'' |[[Connect]],[[Врчак]] |- |8.''Jump'' |/ |- |9.''Навлечен на тебе'' |[[Врчак]] |- |10.''Пука'' |[[VIP]] |- |11.''Дали би...?'' |[[Врчак]] |- |12.''Пази се од мене'' |[[Врчак]] |- |13.''Отровна'' |[[Роберт Билбилов|Робер Билбилов]] |- |14.''Прв'' |[[Врчак]] |- |15.''Полна месечина'' |/ |- |16.''Луда'' |[[Врчак]],[[Тамара Тодевска]] |- |17.''Пука'' (Long version) |/ |- |18.''Пази се од мене'' (RMX by REXONA) |/ |} == Јубилеен концерт на ДНК – 10 години постоење (2011) == По повод 10 години од основањето на групата, '''ДНК''' го одржа својот голем јубилеен концерт на 24 септември 2011 година во [[Метрополис Арена]] во [[Скопје]]. Овој настап беше еден од најзначајните моменти во дотогашната кариера на '''Андреј''' и '''Панчо''', бидејќи претставуваше круна на нивната прва деценија активност на македонската музичка сцена. Концертот следеше по големиот успех на нивниот деби-албум „''[[Кажано е сѐ]]''“ (2010) и беше првиот голем самостоен концерт на групата. На сцената '''ДНК''' ги изведоа своите најпознати песни од првиот период, меѓу кои „''Полна месечина''“, „''Таа тоа го крие''“, „''Пази се од мене''“, „''Навлечен на тебе''“ и други хитови. == Синглот ''Авион'' (2012) == „''[[Сингл Авион|Авион]]''“ е сингл на македонската [[поп-група]] '''ДНК''', објавен во 2012 година како најава за нивниот втор [[студиски албум]] „[[Албум Срце|''Срце'']]“ (2013). Песната е една од нивните најемотивни балади и се вбројува меѓу најпрепознатливите песни од тој период. По успехот на албумот „''[[Кажано е сѐ]]''“ (2010), '''ДНК''' продолжија со нов материјал. „[[Сингл Авион|Авион]]“ беше еден од првите синглови што го најавија новиот музички правец на групата – помелодичен и поемотивен звук, со поголем акцент на вокалната интерпретација. == Акустичен концерт во Универзална сала во Скопје (2012) == Во септември 2012 година, '''ДНК''' одржува посебен акустичен концерт во [[Универзална сала – Скопје|Универзална сала]] во [[Скопје]], претставувајќи ги своите најпознати песни во ново, поинакво аранжманско издание. За разлика од нивните стандардни настапи со [[Поп-музика|поп]] и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] елементи, концертот беше реализиран со поддршка од камерен оркестар и бенд во живо, што им овозможи на песните да добијат поакустичен и пософистициран звук. Настанот претставуваше уште еден чекор во музичкиот развој на групата, покажувајќи ја нивната способност да ги прилагодат своите композиции во различни музички форми. == Албумот ''Срце'' (2013) == „''[[Албум Срце|Срце]]''“ е вториот [[студиски албум]] на македонската група '''ДНК''', објавен на 1 јануари 2013 година од издавачката куќа [[Adria Artists]]. Албумот содржи 16 песни и трае околу 57 минути. Со ова издание '''ДНК''' го продолжи успехот постигнат со „''[[Кажано е сѐ]]''“ и се зацврсти како една од најпопуларните [[Поп-музика|поп-групи]] во [[Македонија]]. По огромниот успех на дебитантскиот албум „''[[Кажано е сѐ]]''“ и распродадените концерти во [[Скопје]], '''ДНК''' започна да работи на нов материјал. Во јуни 2012 година беше објавен синглот „[[Сингл Авион|Авион]]“, кој го најави новиот албум. Музички, „''[[Албум Срце|Срце]]''“ нуди помодерен звук, со повеќе [[Ритам и блуз|R&B]], [[Поп-музика|поп]] и денс-елементи, но и [[Балада|емотивни балади]]. * Список на песни {| class="wikitable" |+''Срце'' !Наслов !Гости |- |1.''Срце'' |/ |- |2.''Авион'' |/ |- |3.''Што сака нека биде'' |/ |- |4.''Добра девојка'' |/ |- |5.''Дада'' |/ |- |6.''Старлета'' |/ |- |7.''Мочање'' |[[Afu-Ra]] |- |8.''Преку кур'' |/ |- |9.''Опуштено'' |/ |- |10.''Моето маало'' |[[Елена Ристеска]] |- |11.''Невина'' |[[Gidra Connect]] |- |12''.Од утро до мрак'' |[[Магдалена Цветкоска|Магдалена Цветковска-Ена]] |- |13.''Нисам глуп'' |[[Марко Ѓуровски]] |- |14.''Диско џунгла'' |[[Маја Саздановска]] |- |15.''Rolling in the Deep'' (Live) |/ |- |16.''Авион'' (Remix) |/ |} == Албумот ''Уште еден ден'' (2016) == „''[[Уште еден ден]]''“ е третиот [[студиски албум]] на македонската поп-група '''ДНК''', објавен на 9 мај 2016 година преку издавачката куќа [[Adria Artist]]<nowiki/>s. Албумот содржи 12 песни и има времетраење од околу 41 минута. По големиот успех на албумите „''[[Кажано е сѐ]]''“ (2010) и „[[Албум Срце|''Срце'']]“ (2013), '''ДНК''' продолжија со поинаков и позрел пристап. „''[[Уште еден ден]]''“ покажува помирен и посериозен период во творештвото на '''Андреј''' и '''Панчо''' – со повеќе емотивни теми, животни приказни и лични пораки. * Список на песни {| class="wikitable" |+Уште еден ден !Наслов !Гости |- |1.''Стојам сам'' |/ |- |2.''Само таа знае како'' |/ |- |3.''Имав се'' |/ |- |4.''Некој друг'' |/ |- |5.''Темно е'' |/ |- |6.''Уште еден ден'' |/ |- |7.''Север и југ'' |/ |- |8.''Најмила'' |/ |- |9.''Ѕвер'' |/ |- |10.''Фрази љубовни'' |[[Тамара Тодевска]] |- |11.''Она е од Шутка'' |[[Baby Dooks]] |- |12.''Јас и ти'' |/ |} == Концерт „15 години ДНК“ – Метрополис Арена (2017) == Концертот по повод 15 години постоење на '''ДНК''' се одржа на 12 мај 2017 година во [[Метрополис Арена]], [[Скопје]]. Тоа беше еден од најголемите концерти во кариерата на групата и претставуваше прослава на нивната децениска работа на македонската музичка сцена.Концертот беше организиран како прослава на 15 години од формирањето на '''ДНК''' (2002–2017), но истовремено беше и концертна промоција на нивниот трет [[студиски албум]] „''[[Уште еден ден]]''“ (2016). * На концертот биле изведени голем број од најпознатите песни на '''ДНК''', меѓу кои: {| class="wikitable" |+Песни на концертот по повод 15 години ДНК !Наслов !Гости |- |1.''Авион'' |/ |- |2.''Опуштено'' |/ |- |3.''Таа тоа го крие'' |/ |- |4.''Само таа знае како'' |/ |- |5.''Стојам сам'' |[[Елена Ристеска|Елена Ристевска]] |- |6.''Едно тело'' |[[Дарко Илиевски]] |- |7.''Дада'' |/ |- |8.''Старлета'' |/ |- |9.''Ѕвер'' |/ |- |10.''Некој друг'' |/ |- |11.''Што сака нека биде'' |/ |- |12.''Благодарам однапред'' |[[Tavitijan Brothers]] |- |13.''Уште еден ден'' |[[Лазар Цветковски]] |- |14.''Север и југ'' |/ |- |15.''Најмила'' |[[Мина Блажев]] |- |16.''Срце'' |/ |- |17.''Фрази љубовни'' |[[Тамара Тодевска]] |- |18.''Она е од Шутка'' |/ |- |19.''Отровна си'' |[[Роберт Билбилов]] |- |20.''Од утро до мрак'' |[[Магдалена Цветкоска|Магдалена Цветковска-Ена]] |- |21.''Навлечен на тебе'' |/ |- |22.''Пази се од мене'' |/ |} == Албумот The best of (2018) == „''[[The Best Of]]''“ е компилациски албум ([[greatest hits]]) на македонското дуо '''ДНК''', објавен во 2018 година (дигитално издание достапно и во 2019 година). Албумот претставува збирка на најголемите хитови на групата од нивниот дотогашен 15-годишен период на работа – од почетоците со „''[[Пази дете]]''“, па до песните од албумот „''[[Уште еден ден]]''“ (2016). Албумот содржи 23 песни, со времетраење од околу 1 час и 20 минути. * Список на песни {| class="wikitable" |+''The best of'' !Наслов !Гости |- |1.''Авион'' |/ |- |2.''Стојам сам'' |/ |- |3.''Најмила'' |/ |- |4.''Некој друг'' |/ |- |5.''Север и југ'' |/ |- |6.''Срце'' |/ |- |7.''Благодарам однапред'' |/ |- |8.''Пола човек'' |/ |- |9.''Што сака нека биде'' |/ |- |10.''Невозможна мисија'' |/ |- |11.''Само таа знае како'' |/ |- |12.''Дада'' |/ |- |13.''Пази се од мене'' |[[Врчак]] |- |14.''Старлета'' |/ |- |15.''Ѕвер'' |/ |- |16.''Таа тоа го крие'' |/ |- |17.''Опуштено'' |/ |- |18.''Фрази љубовни'' |[[Тамара Тодевска]] |- |19.''Она е од Шутка'' |[[Baby Dooks]] |- |20.''Навлечен на тебе'' |[[Врчак]] |- |21.''Од утро до мрак'' |[[Магдалена Цветкоска|Магдалена Цветковска-Ена]] |- |22.''Полна месечина'' |/ |- |23.''Дијамант'' |/ |} == Синглови (2018-2022) == Во 2018, тие ја издаваат компилацијата “[[The Best Of днк|The Best Of]]”, која содржи 22 популарни песни и бонус песната “''Дијамант''”. Во 2019, '''ДНК''' издава 4 синглови: “''Кога би знаела се''”, “''Ромео и Јулија''”, “''Ние''” и “''Горе или доле''”. На почетокот на 2020 година тие го издаваат последниот сингл насловен “''Јави ми''" со анимирано видео. Во март, тие оддржаа онлајн концерт на [[YouTube]] и [[Фејсбук|Facebook]]. Во 2021 година, издаваат 4 синглови: "''Денови во ноќи''", "''Сите патишта''", "''Кобра''" и "''Ваков таков''" Во 2022 година тие издаваат 4 синглови: "''Лава''", "''Милион денови''", "''Романи''" и нивниот голем хит "''Ако утре ме нема''". == Концерт „20 години ДНК“ – Арена „Борис Трајковски“ (2022) == Концертот „20 години '''ДНК'''“ се одржа на 3 декември 2022 година во [[А1 Арена „Борис Трајковски]]“ во [[Скопје]] и беше најголемиот јубилеен концерт во дотогашната кариера на групата. Со него '''Панчо''' и '''Андреј''' одбележаа две децении од постоењето на '''ДНК''' (2002–2022). Настапот траеше повеќе од два часа и содржеше голем број од најпознатите песни на '''ДНК'''. Меѓу изведените песни беа: {| class="wikitable" |+Песни на коцертот по повод 20 години ДНК !Наслов !Гости |- |1.''Романи'' |/ |- |2.''Таа тоа го крие'' |/ |- |3.''Авион'' |/ |- |4.''Таа знае како'' |/ |- |5.''Едно тело'' |/ |- |6.''Ромео и Јулија'' |/ |- |7.''Милион денови'' |/ |- |8.''Најмила'' |[[Мина Блажев]] |- |9.''Оди Ѕвездо'' |[[Наум Петрески]] |- |10.''Стојам сам'' |[[Наум Петрески]] |- |11.''Горе или доле'' |/ |- |12.''Што сака нека биде'' |/ |- |13.''Север и југ'' |/ |- |14.''Громови на душа'' |/ |- |15.''Срце'' |/ |- |16.''5 до 2'' |[[Young dadi]] |- |17.''Ваков таков'' |[[Young dadi]] |- |18.''Лава'' |[[Таско (рапер)|Таско]] |- |19.''Она е од Шутка'' |/ |- |20.''Едерлези'' |[[Џамбо Агушев Оркестар]] |- |21.''Ако утре ме нема'' |[[Џамбо Агушев Оркестар]] |- |22.''Фрази љубовни'' |[[Тамара Тодевска]] |- |23.''Од утро до мрак'' |[[Магдалена Цветкоска|Магдалена Цветковска-Ена]] |- |24''.Навлечен на тебе'' |/ |- |25.''Полна месечина'' |/ |- |26.''Пази се од мене'' |/ |} == Албум ''Дваесет'' (2022) == „''[[Дваесет]]''“ е четвртиот [[студиски албум]] на македонската поп-група '''ДНК''', објавен на 4 декември 2022 година од издавачката куќа [[Adria Artists]]. Албумот содржи 12 песни со вкупно времетраење од околу 39 минути и е издаден по повод 20 години постоење на '''ДНК'''. Албумот беше објавен веднаш по големиот јубилеен концерт „20 години '''ДНК'''“ во [[Арена „Борис Трајковски]]“ во [[Скопје]]. Насловот „''[[Дваесет]]''“ симболизира две децении музичка кариера и претставува ново поглавје за групата, комбинирајќи современ поп-звук со препознатливите емотивни текстови на '''ДНК'''. * Список на песни {| class="wikitable" |+Дваесет !Наслов !Гостин |- |1.''Кога би знаела се'' |/ |- |2.''Ромео и Јулија'' |[[IRIE SCRATCH]] |- |3.''Горе или доле'' |/ |- |4.''Ние'' |/ |- |5.''Јави ми'' |/ |- |6.''Македонија на Европско'' |/ |- |7.''Денови во ноќи'' |/ |- |8.''Ваков таков'' |[[Јанг Дади|Young dadi]] |- |9.''Лава'' |[[Таско (рапер)|Таско]] |- |10.''Ако утре ме нема'' |[[Џамбо Агушев Оркестар]] |- |11.''Милион денови'' |/ |- |12.''Романи'' |/ |} == Синглови (2024-2025) == Во 2024 година издаваат синглови: "''Посреќна''", "''Животе брате''", "''Амајлија''" и "''Чаршија''“. Во 2025 година го издаваат нивниот последен сингл "''Фала''". == Пожарот во дискотеката ,,Пулс" во Кочани == На 16 март 2025 година, [[Андреј Ѓорѓиески|Андреја Ѓорѓиески- Андреј]] загина во [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|пожарот во ноќниот клуб во Кочани]], заедно со фотографот на бендот [[Александар Ефремов]], пратечкиот вокал [[Сара Пројковска]], тапанарот [[Ѓорѓи Ѓоргиев]], клавијатуристот [[Филип Стевановски]] и бас гитаристот [[Александар Кoларов|Александар Коларов]]. Двајца од членовите на бендот го преживеале првичниот пожар, но починале подоцна попладне. [[Владимир Блажев-Панчо|Владимир Блажев]] познат како "'''Панчо'''" се здобил со изгореници на лицето и рацете, и му била дадена терапија со кислород, оставајќи го единствениот преживеан член на бендот, додека не почина во октомври 2025. Од пожарот загинаа сите членови на бендот освен пратечкиот вокал [[Ана]] и гитаристот [[Горан Тонев]]. == Дискографија == === Албуми и компилации<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://open.spotify.com/artist/1RkwPT2wRa0k8cMdCsUCal|title=DNK|work=Spotify|language=en|accessdate=2020-11-02}}</ref> === '''ДНК''' има издадено 4 [[Студиски албум|студиски албуми]], една "''[[Best of]]''" компилација и едно [[Миниалбум|EP]]. {| class="wikitable" |+ДНК - албуми, компилации и EP !наслов !година !број на песни |- |Пази дете |2003 |8 |- |Кажано е се |2010 |18 |- |Срце |2013 |16 |- |Уште еден ден |2016 |12 |- |The Best of |2018 |22 |- |Дваесет |2022 |12 |} === Видео записи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UC-tpJQa07AiNHBh1Xre-dxQ|title=DNKofficial - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |''Девојка за везден'' |2002 |/ |- |''Пази дете'' |2003 |/ |- |''Благодарам однапред'' |2004 |/ |- | '' Полна месечина '' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Навлечен на тебе'' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Змеј '' || 2009 || Владимир Митревски-Ѓуле |- |'' Пази се од мене '' || 2009 || / |- |'' Едно тело '' || 2010 || Огнен Шапковски |- | '' Спонзоруша ''|| 2011 || / |- | '' Кажано е се '' || 2011 || / |- |''DADA '' || 2011 || Томато продукција |- | '' Од утро до мрак'' || 2011 || Томато продукција |- | '' Авион '' || 2012 || / |- | '' Диско џунгла'' || 2012 || Томато продукција |- | '' Старлета '' || 2013 || Томато продукција |- | '' Што сака нека биде '' || 2013 || / |- | '' Север и југ '' || 2014 || Томато продукција |- | '' Опуштено '' || 2014 || / |- | '' Она е од Шутка '' || 2014 || Томато продукција |- | '' Најмила '' || 2015 || Томато продукција |- | '' Само таа знае како '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Стојам сам '' || 2016 || / |- | '' Јас и ти '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Аеродром '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Звер '' || 2016 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Некој друг'' || 2017 || Томато продукција |- | '' Уште еден ден'' || 2017 || Томато продукција |- | '' Невозможна мисија'' || 2017 || Даниел Јовески |- | '' Пола човек'' || 2018 || [[Александар Ристовски - Принц]] |- | '' Дијамант'' || 2018 || Александар Ристовски - Принц |- | '' Кога би знаела се'' || 2019 || CRNI SRBI PRODUCTION |- | '' Горе или Доле'' || 2019 || Даниел Јовески |- | '' Ромео и Јулија'' || 2019 || Илија Димкоски |- | '' Ние'' || 2019 || Даниел Јовески |- | '' Јави ми'' || 2020 || Никола Димов |- | '' Денови во ноќи'' || 2021 || Даниел Јовески |- | '' Кобра'' || 2021 || Валон Азири |- | '' Сите патишта'' || 2021 || / |- | ''Ваков таков'' || 2021 || / |- | ''Ако утре ме нема'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Милион денови'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Романи'' || 2022 ||Даниел Јовески |- | ''Мами'' || 2023 || / |- | ''Посреќна'' || 2023 || / |- | ''Животе брате'' || 2024 ||Огнен Шапковски |- | ''Амајлија'' || 2024 || Даниел Јовески |- | ''Чаршија'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Фала'' || 2025 || Огнен Шапковски |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски поп-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] 55qyh2epd54wg3g0tpab1qcun7nvfqv 0 1221942 5601183 5406919 2026-07-27T18:43:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601183 wikitext text/x-wiki {{chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 470477725 | ImageFile1=Tartrazine.svg | ImageSize1=300px | ImageFile2=Tartrazine-3D-vdW.png | ImageSize2=250px | IUPACName = Trisodium 5-hydroxy-1-(4-sulfonatophenyl)-4-[(''E'')-(4-sulfonatophenyl)diazenyl]-1''H''-pyrazole-3-carboxylate | OtherNames= [[Federal Food, Drug, and Cosmetic Act|FD&C]] Yellow 5 |Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 10606981 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = I753WB2F1M | InChI = 1/C16H12N4O9S2.3Na/c21-15-13(18-17-9-1-5-11(6-2-9)30(24,25)26)14(16(22)23)19-20(15)10-3-7-12(8-4-10)31(27,28)29;;;/h1-8,21H,(H,22,23)(H,24,25,26)(H,27,28,29);;;/q;3*+1/p-3/b18-17+;;; | InChIKey = YXHBBEQKMVAJOH-KAGMCZNHBW | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C16H12N4O9S2.3Na/c21-15-13(18-17-9-1-5-11(6-2-9)30(24,25)26)14(16(22)23)19-20(15)10-3-7-12(8-4-10)31(27,28)29;;;/h1-8,21H,(H,22,23)(H,24,25,26)(H,27,28,29);;;/q;3*+1/p-3/b18-17+;;; | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = YXHBBEQKMVAJOH-GLCFPVLVSA-K | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo=1934-21-0 | PubChem=6321403 | SMILES = [Na+].[Na+].[Na+].[O-]S(=O)(=O)c1ccc(cc1)/N=N/c3c(nn(c2ccc(cc2)S([O-])(=O)=O)c3O)C([O-])=O }} |Section2={{Chembox Properties | C=16 | H=9 | N=4 | Na=3 | O=9 | S=2 | Appearance= | Density= | MeltingPt= | BoilingPt= | Solubility=20 g/100 mL | Solubility2=18 g/100 mL in glycerol, negligible in ethanol }} |Section3={{Chembox Hazards | NFPA-H = 2 | NFPA-F = 1 | NFPA-R = 0 | MainHazards= | FlashPt= | AutoignitionPt = }} }} '''Тартразин''' е синтетска лимон-жолта [[азо боја]] која претежно се користи во прехранбената индустрија.<ref name=fanl>{{Наведена мрежна страница|last=[[Food Standards Australia New Zealand]] |authorlink= |title=Food Additives- Numerical List |work= |publisher= |date= |url=http://www.foodstandards.gov.au/newsroom/publications/choosingtherightstuff/foodadditivesnumeric1680.cfm |doi= |accessdate=2 December 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090625024756/http://www.foodstandards.gov.au/newsroom/publications/choosingtherightstuff/foodadditivesnumeric1680.cfm |archivedate=June 25, 2009 }}</ref><ref>[http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist Current EU approved additives and their E Numbers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101007124435/http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist |date=2010-10-07 }}, Food Standards Agency website, retrieved 15 Dec 2011</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Food Dyes|url=http://www.cspinet.org/fooddyes/|work=Center for Science in the Public Interest|accessdate=8 March 2013|archive-date=2016-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706155449/http://www.cspinet.org/fooddyes/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=What is Food Coloring Made Of?|url=http://www.wisegeek.org/what-is-food-coloring-made-of.htm|work=WiseGeek|accessdate=8 March 2013}}</ref> Позната е под бројот '''E102'''. == Производи кои содржат тартразин == === Храна === [[Податотека:Велигденски јајца вапцани со тартразин.jpg|мини|лево|Велигденски јајца вапцани со тартразин]] Безалкохолни пијалаци, инстант пудинзи, чипсови (Doritos, начос и др.), супи, сосови, сладолед, марципан. == Хемиски особини == Тартразинот е растворлив во вода<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://siri.org/msds/f2/ccd/ccdqw.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181919/http://siri.org/msds/f2/ccd/ccdqw.html |archivedate=2016-03-03 |title=Wayback Machine |website=siri.org}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пиразоли]] [[Категорија:Органски натриумски соли]] [[Категорија:Соли на карбоксилните киселини]] [[Категорија:Азовапсила]] [[Категорија:Бензенсулфонати]] [[Категорија:Киселински вапсила]] [[Категорија:Прехранбени бои]] hz19v4215ex2h2ivy9p75uiaw9y5z1h 2 1226300 5601341 5598437 2026-07-28T09:38:47Z Bjankuloski06 332 /* Ботаничари */ 5601341 wikitext text/x-wiki == Археологија == * [[Ѓобекли Тепе]] — {{вп|214944}} * [[Мали Дол (Тремник)]] — {{вп|104604765}} * [[Мохенџо-даро]] — {{вп|5725}} == Архитектура == * [[пагода]] — {{вп|Q199451}} == Астрономија == * [[активно галактичко јадро]] — {{вп|46587}} * [[вселенски лет]] — {{вп|5916}} * [[галактичка астрономија]] — {{вп|58908}} * [[галактичка нишка]] — {{вп|1133705}} * [[Галактичко Средиште]] — {{вп|649112}} * [[гравитациска леќа]] — {{вп|185243}} * [[гравитациска микролеќа]] — {{вп|1028022}} * [[двоен астероид]] — {{вп|947662}} * [[длабоконебесно тело]] — {{вп|249389}} * [[ефемерида]] — {{вп|120200}} * [[геоцентризам]] — {{вп|Q165800}} * [[Земјин полупречник]] — {{вп|1155470}} * [[Земјина орбита]] — {{вп|1348808}} * [[затемнување]] — {{вп|141022}} * [[затемнување на Месечината]] — {{вп|44235}} * [[коронограф]] — {{вп|835032}} * [[кулминација]] — {{вп|611114}} * [[меѓугалактичка ѕвезда]] — {{вп|2731563}} * [[меѓуѕвездена средина]] — {{вп|41872}} * [[настанок и развој на галаксиите]] — {{вп|1995140}} * [[небесен меридијан]] — {{вп|148901}} * [[осна прецесија]] — {{вп|83094}} * [[празнина (астрономија)]] — {{вп|845371}} * [[премин на Венера]] — {{вп|185203}} * [[прикривање (астрономија)]] — {{вп|202746}} * [[протогалаксија]] — {{вп|64286159}} * [[Сејфертова галаксија]] — {{вп|213930}} * [[темна материја]] — {{вп|79925}} * [[Хаблов закон]] — {{вп|179916}} * [[ширење на вселената]] — {{вп|1129469}} == Биологија == === Ботаника === * [[васкуларни растенија]] — {{вп|27133}} * [[изумирање]] — {{вп|123509}} * [[јута (материјал)]] — {{вп|107211}} * [[котиледон]] — {{вп|193026}} * [[лепавец]] — {{вп|161581}} * [[опрашување]] — {{вп|134624}} * [[прицветник]] — {{вп|729496}} * [[сисал]] — {{вп|159221}} * [[ф’стак]] — {{вп|36071}} * [[филотаксија]] — {{вп|839659}} === Зоологија === * [[етологија]] — {{вп|7155}} * [[гасеница]] — {{вп|81825}} * [[капибара]] — {{вп|131538}} * [[киви (птица)]] — {{вп|43642}} * [[орнитологија]] — {{вп|44703}} * [[преживар]] — {{вп|192164}} * [[трилобити]] — {{вп|17170}} == Географија == === Поими === * [[облачна шума]] — {{вп|214469}} * [[палеогеографија]] — {{вп|52151}} * [[полдер]] — {{вп|106259}} === Мориња === * [[Јадранско Море]] — {{вп|13924}} ('''минијатурен никулец''') === Острови === * [[Амстердам (остров)]] — {{вп|194215}} * [[Курилски Острови]] — {{вп|80389}} ** [[Кунашир]] — {{вп|847285}} * [[Маскаренски Острови]] — {{вп|205695}} * [[Молучки Острови]] — {{вп|3827}} * [[Сокотра]] — {{вп|82859}} * [[Хиспаниола]] — {{вп|25277}} === Планини === * [[Вогези]] — {{вп|187843}} * [[Јура (планински венец)]] — {{вп|178611}} * [[Каскадски Планини]] — {{вп|4558}} * [[Кишава (планина во Тесалија)]] — {{вп|1471677}} === Поединечни образби === * [[Ѓаволски Ѕид]] — {{вп|20499020}} (Светиниколско) === Реки === * [[Адиџе]] — {{вп|13696}} * [[Ајсел]] — {{вп|217818}} * [[Залцах]] — {{вп|152661}} * [[Колумбија (река)]] — {{вп|2251}} * [[Лајта]] — {{вп|659817}} * [[Самбра]] — {{вп|208267}} * [[Мегна]] — {{вп|930773}} * [[Неман]] — {{вп|5622}} * [[Падма]] — {{вп|1125242}} * [[Прилепска Река]] — {{вп|20935613}} === Геологија === * [[Земјин плашт]] — {{вп|101949}} * [[геологија на Македонија]] — {{вп|58407214}} * [[геоморфологија]] — {{вп|52109}} * [[геохемија]] — {{вп|161764}} * [[карбонатни минерали]] — {{вп|1073138}} * [[континентална кора]] — {{вп|858571}} * [[минералогија]] — {{вп|83353}} * [[петрологија]] — {{вп|163082}} === Градови === * [[Карачи]] — {{вп|8660}} * [[Лублин]] — {{вп|37333}} === Целини === * [[Голема Низина]] — {{вп|12707}} * [[Гондвана]] — {{вп|80583}} * [[Француска Фландрија]] — {{вп|36769}} * [[Прекуморска Франција]] — {{вп|203396}} === Подрачја === * [[Ниски Земји]] — {{вп|476033}} * [[Населица]] * [[Черкезија]] — {{вп|1408764}} === Хидрографски објекти === * [[Коринтски Залив]] — {{вп|209682}} * [[Коринтски Канал]] — {{вп|182873}} * [[Коринтска Провлака]] — {{вп|Q215200}} === Предлошки === * [[Предлошка:Еласона]] — {{вп|Q22715874}} == Земјоделство == * [[добиток]] — {{вп|103459}} == Историја == * [[Ареопаг]] — {{вп|202487}} * [[Пелопонеска војна]] — {{вп|33745}} * [[Прилепски панаѓур]] — {{вп|12291436}} == Јазици и лингвистика == * [[ву (јазик)]] — {{вп|34290}} * [[коптски јазик]] — {{вп|36155}} * [[лексикографија]] — {{вп|184524}} * [[ливонски јазик]] — {{вп|33698}} * [[народен латински јазик]] — {{вп|37560}} == Личности == === Архитекти === * [[Арнолфо ди Камбио]] — {{вп|315249}} * [[Атанас Митровски]] — {{вп|100316118}} === Воени дејци === * [[Себастјен Ле Претр де Вобан]] — {{вп|192839}} * [[Хелмут фон Молтке Постариот]] — {{вп|44205}} * [[Помпеј]] — {{вп|125414}} * [[Ервин Ромел]] — {{вп|14060}} === Духовни дејци и библиски личности === * [[Дионисиј Ареопагит]] — {{вп|310686}} * [[Седмочисленици]] — {{вп|3625012}} * [[Јероним Стридонски]] — {{вп|44248}} * [[Кипријан Картагенски]] — {{вп|190240}} * [[Кирил Ерусалимски]] — {{вп|298654}} * [[Праведна Елисавета]] — {{вп|235849}} * [[Тертулијан]] — {{вп|174929}} * [[Симеон Метафраст]] — {{вп|439491}} === Историчари === * [[Георги Амартол]] — {{вп|529263}} * [[Георги Синкел]] — {{вп|366382}} * [[Јован Малала]] — {{вп|312491}} * [[Касиј Дион]] — {{вп|185223}} * [[Константин Манасиј]] — {{вп|561934}} * [[Нестор Летописец]] — {{вп|320935}} * [[Леополд фон Ранке]] — {{вп|77184}} * [[Такит]] — {{вп|2161}} === Композитори === * [[Пабло де Сарасате]] — {{вп|204503}} * [[Франсиско Тарега]] — {{вп|313372}} === Музичари === * [[Фернандо Сор]] — {{вп|254110}} === Научници === ==== Астрономи ==== * [[Џон Куч Адамс]] — {{вп|20015}} * [[Франсоа Араго]] — {{вп|154353}} * [[Валтер Баде]] — {{вп|57299}} * [[Јохан Елерт Боде]] — {{вп|76966}} * [[Јохан Готфрид Гале]] — {{вп|76431}} * [[Николај Кардашов]] — {{вп|318814}} * [[Џовани Доменико Касини]] — {{вп|14279}} * [[Никола Луј де Лакај]] — {{вп|202703}} * [[Жером Лаланд]] — {{вп|168419}} * [[Вилијам Ласел]] — {{вп|110869}} * [[Жорж Леметр]] — {{вп|12998}}<!-- ја вовел теоријата за Големата експлозија --> * [[Хајнрих Вилхелм Олберс]] — {{вп|75828}} * [[Џузепе Пјаци]] — {{вп|14280}} * [[Региомонтан]] — {{вп|76365}} * [[Џон Флемстид]] — {{вп|242388}} ==== Биолози ==== * [[Ернст Хекел]] — {{вп|48246}} ==== Ботаничари ==== * [[Август Гризебах]] — {{вп|76351}} * [[Огистен Пирамис де Кандол]] — {{вп|123057}} ==== Зоолози ==== * [[Џон Џејмс Одибон]] — {{вп|182882}} ==== Инженери ==== * [[Константин Циолковски]] — {{вп|41239}} ==== Математичари ==== * [[Брамагупта]] — {{вп|202943}} * [[Шриниваса Рамануџан]] — {{вп|83163}} ==== Минералози ==== * [[Георгиј Агрикола]] — {{вп|76579}} ==== Хемичари ==== * [[Мартин Хајнрих Клапрот]] — {{вп|160196}} * [[Хамфри Дејви]] — {{вп|131761}} === Општествени мислители и дејци === * [[Иван Иљин]] — {{вп|1282198}} * [[Патрик Пирс]] — {{вп|274143}} * [[Самуел фон Пуфендорф]] — {{вп|57186}} * [[Томо Томоски (преродбеник)]] — {{вп|59159648}} === Револуционери === === Уметници === ==== Вајари ==== * [[Фредерик Огист Бартолди]] — {{вп|223274}} * [[Антонио Канова]] — {{вп|5547}} ==== Сликари ==== * [[Вилијам-Адолф Бугро]] — {{вп|483992}} * [[Виктор Васнецов]] — {{вп|204138}} * [[Станислав Виспјањски]] — {{вп|312627}} * [[Клод Жозеф Верне]] — {{вп|315819}} * [[Јакоб Јорданс]] — {{вп|270658}} * [[Андон Китанов]] — {{вп|19205338}} * [[Петрус Кристус]] — {{вп|312616}} * [[Карл Ларсон]] — {{вп|187310}} * [[Мазачо]] — {{вп|5811}} * [[Ханс Мемлинг]] — {{вп|106851}} * [[Хосе де Рибера]] — {{вп|297838}} * [[Џејмс Тисо]] — {{вп|381248}} * [[Паоло Учело]] — {{вп|192488}} * [[Филипо Липи]] — {{вп|205148}} * [[Фра Анџелико]] — {{вп|5664}} * [[Чимабуе]] — {{вп|15790}} * [[Џото ди Бондоне]] — {{вп|7814}} ===== Зографи ===== * [[Гаврил Атанасов]] — {{вп|5528385}} * [[Димитар Вангелов]] — {{вп|50374783}} * [[Крсте Коловски]] — {{вп|19205475}} * [[Кузман Фрчковски]] — {{вп|19205453}} == Климатологија == * [[циклон]] — {{вп|79602}} == Општествени науки == * [[историографија]] — {{вп|50675}} == Религија == * [[апостолски отци]] — {{вп|536985}} * [[Благодатен оган]] — {{вп|1466845}} * [[Григориј Палама]] — {{вп|243787}} * [[девтероканонски книги]] — {{вп|201410}} * [[Дидахе]] — {{вп|210752}} ([https://ortos.wordpress.com/2007/08/09/учењето-на-дванаесетте-апостоли-дида/ макед. текст на делото]) * [[Добротољубие]] — {{вп|929140}} * [[кинески зодијак]] (кинески хороскоп) — {{вп|1976204}} * [[Маркион]] — {{вп|201346}} * [[проповед]] — {{вп|60797}} * [[Псалми]] — {{вп|41064}} * [[Свети Патрик]] — {{вп|165479}} * [[Синоптички евангелија]] — {{вп|106046}} * [[спасение]] — {{вп|192054}} * [[Трулски собор]] — {{вп|862495}} == Математика == * [[алгебарска геометрија]] — {{вп|180969}} * [[арапски бројки]] — {{вп|29961325}} * [[векторско поле]] — {{вп|186247}} * [[Венов дијаграм]] — {{вп|190763}} * [[двозимензионален простор]] — {{вп|222032}} * [[диференцијална геометрија]] — {{вп|188444}} * [[елипсоид]] — {{вп|190046}} * <s>[[интеграл]] — {{вп|80091}} (треба да биде одделна статија)</s> * [[коефициент]] — {{вп|50700}} * <s>[[крива]] — {{вп|161973}} (да се преработи, '''премала''')</s> * [[математиката и уметноста]] — {{вп|2864650}} * [[негативен број]] — {{вп|200227}} * [[неевклидова геометрија]] — {{вп|233858}} * [[нормала]] — {{вп|273176}} * [[парност]] — {{вп|230967}} * [[Паскалов триаголник]] — {{вп|177051}} * [[полукруг]] — {{вп|1133242}} * [[равенство]] — {{вп|842346}} * [[скаларно поле]] — {{вп|193460}} * [[спирала]] — {{вп|189114}} * [[тридимензионален простор]] — {{вп|34929}} * [[Фибоначиева низа]] — {{вп|47577}} — '''речиси празна''' * [[филотаксија]] — {{вп|839659}} == Музика == * [[октава]] — {{вп|386025}} == Наука и технологија == * [[космонаут]] — {{вп|11631}} * [[кристализација]] — {{вп|Q284256}} * [[радар]] — {{вп|47528}} * [[растојание]] — {{вп|126017}} * [[согорување]] — {{вп|133235}} * [[хидраулика]] — {{вп|177784}} === Применета техника === * [[толкување (екран)]] (титлови) — {{вп|204028}} == Физика == * [[аеродинамика]] — {{вп|Q8424}} * [[бранова предница]] — {{вп|461533}} * [[вибрација]] — {{вп|3695508}} * [[гаус (единица)|гаус]] — {{вп|177493}} * [[елементарен полнеж]] — {{вп|2101}} * [[звучен ѕид]] — {{вп|1031651}} * [[зрак]] — {{вп|633620}} * [[зрачење]] — {{вп|18335}} * [[јадрена енергија]] — {{вп|12739}} * [[јонизирачко зрачење]] — {{вп|186161}} * [[класична физика]] — {{вп|81745}} * [[лет]] — {{вп|206021}} * [[нуклеосинтеза]] — {{вп|471702}} * [[Њутново нишало]] — {{вп|211786}} * [[појава]] — {{вп|483247}} * [[рад (единица)]] — {{вп|1052397}} * [[реологија]] — {{вп|271707}} * [[топлинска енергија]] — {{вп|209233}} * [[топлинско ширење]] — {{вп|6583695}} * [[хидростатичка рамнотежа]] — {{вп|208641}} == Филозофија == * [[етиологија]] — {{вп|156318}} * [[зло]] — {{вп|15292}} * [[појава]] — {{вп|483247}} * [[свест]] — {{вп|7087}} == Хемија == * [[бензин]] — {{вп|39558}} * [[биосинтеза]] — {{вп|851162}} * [[благороден метал]] — {{вп|585302}} * [[витамин К]] — {{вп|182338}} * [[етилен]] — {{вп|151313}} * [[јонски полупречник]] — {{вп|908801}} * [[квантна хемија]] — {{вп|188403}} * [[кондензација (хемија)]] — {{вп|910058}} * [[масти]] — {{вп|127980}} * [[меѓумолекулска сила]] — {{вп|245031}} * [[нитрат]] — {{вп|182168}} * [[реткоземен елемент]] — {{вп|190444}} * [[сулфат]] — {{вп|172290}} * [[тешки метали]] — {{вп|105789}} * [[токсин]] — {{вп|184651}} * [[физичко својство]] — {{вп|4373292}} * [[флуорид]] — {{вп|44793182}} * [[халит]] — {{вп|5314}} * [[хемиска структура]] — {{вп|500256}} * [[хемиско својство]] — {{вп|764285}} * [[хлорид]] — {{вп|44791900}} * [[холин]] — {{вп|193166}} * [[хранлива материја]] — {{вп|181394}} iv4r6sgxwa83sk5xzlqxzfx9rm9d8su 5601342 5601341 2026-07-28T09:39:46Z Bjankuloski06 332 5601342 wikitext text/x-wiki == Археологија == * [[Ѓобекли Тепе]] — {{вп|214944}} * [[Мали Дол (Тремник)]] — {{вп|104604765}} * [[Мохенџо-даро]] — {{вп|5725}} == Архитектура == * [[пагода]] — {{вп|Q199451}} == Астрономија == * [[активно галактичко јадро]] — {{вп|46587}} * [[вселенски лет]] — {{вп|5916}} * [[галактичка астрономија]] — {{вп|58908}} * [[галактичка нишка]] — {{вп|1133705}} * [[Галактичко Средиште]] — {{вп|649112}} * [[гравитациска леќа]] — {{вп|185243}} * [[гравитациска микролеќа]] — {{вп|1028022}} * [[двоен астероид]] — {{вп|947662}} * [[длабоконебесно тело]] — {{вп|249389}} * [[ефемерида]] — {{вп|120200}} * [[геоцентризам]] — {{вп|Q165800}} * [[Земјин полупречник]] — {{вп|1155470}} * [[Земјина орбита]] — {{вп|1348808}} * [[затемнување]] — {{вп|141022}} * [[затемнување на Месечината]] — {{вп|44235}} * [[коронограф]] — {{вп|835032}} * [[кулминација]] — {{вп|611114}} * [[меѓугалактичка ѕвезда]] — {{вп|2731563}} * [[меѓуѕвездена средина]] — {{вп|41872}} * [[настанок и развој на галаксиите]] — {{вп|1995140}} * [[небесен меридијан]] — {{вп|148901}} * [[осна прецесија]] — {{вп|83094}} * [[празнина (астрономија)]] — {{вп|845371}} * [[премин на Венера]] — {{вп|185203}} * [[прикривање (астрономија)]] — {{вп|202746}} * [[протогалаксија]] — {{вп|64286159}} * [[Сејфертова галаксија]] — {{вп|213930}} * [[темна материја]] — {{вп|79925}} * [[Хаблов закон]] — {{вп|179916}} * [[ширење на вселената]] — {{вп|1129469}} == Биологија == === Ботаника === * [[васкуларни растенија]] — {{вп|27133}} * [[изумирање]] — {{вп|123509}} * [[јута (материјал)]] — {{вп|107211}} * [[котиледон]] — {{вп|193026}} * [[лепавец]] — {{вп|161581}} * [[опрашување]] — {{вп|134624}} * [[прицветник]] — {{вп|729496}} * [[сисал]] — {{вп|159221}} * [[ф’стак]] — {{вп|36071}} * [[филотаксија]] — {{вп|839659}} === Зоологија === * [[етологија]] — {{вп|7155}} * [[гасеница]] — {{вп|81825}} * [[капибара]] — {{вп|131538}} * [[киви (птица)]] — {{вп|43642}} * [[орнитологија]] — {{вп|44703}} * [[преживар]] — {{вп|192164}} * [[трилобити]] — {{вп|17170}} == Географија == === Поими === * [[облачна шума]] — {{вп|214469}} * [[палеогеографија]] — {{вп|52151}} * [[полдер]] — {{вп|106259}} === Мориња === * [[Јадранско Море]] — {{вп|13924}} ('''минијатурен никулец''') === Острови === * [[Амстердам (остров)]] — {{вп|194215}} * [[Курилски Острови]] — {{вп|80389}} ** [[Кунашир]] — {{вп|847285}} * [[Маскаренски Острови]] — {{вп|205695}} * [[Молучки Острови]] — {{вп|3827}} * [[Сокотра]] — {{вп|82859}} * [[Хиспаниола]] — {{вп|25277}} === Планини === * [[Вогези]] — {{вп|187843}} * [[Јура (планински венец)]] — {{вп|178611}} * [[Каскадски Планини]] — {{вп|4558}} * [[Кишава (планина во Тесалија)]] — {{вп|1471677}} === Поединечни образби === * [[Ѓаволски Ѕид]] — {{вп|20499020}} (Светиниколско) === Реки === * [[Адиџе]] — {{вп|13696}} * [[Ајсел]] — {{вп|217818}} * [[Залцах]] — {{вп|152661}} * [[Колумбија (река)]] — {{вп|2251}} * [[Лајта]] — {{вп|659817}} * [[Самбра]] — {{вп|208267}} * [[Мегна]] — {{вп|930773}} * [[Неман]] — {{вп|5622}} * [[Падма]] — {{вп|1125242}} * [[Прилепска Река]] — {{вп|20935613}} === Геологија === * [[Земјин плашт]] — {{вп|101949}} * [[геологија на Македонија]] — {{вп|58407214}} * [[геоморфологија]] — {{вп|52109}} * [[геохемија]] — {{вп|161764}} * [[карбонатни минерали]] — {{вп|1073138}} * [[континентална кора]] — {{вп|858571}} * [[минералогија]] — {{вп|83353}} * [[петрологија]] — {{вп|163082}} === Градови === * [[Карачи]] — {{вп|8660}} * [[Лублин]] — {{вп|37333}} === Целини === * [[Голема Низина]] — {{вп|12707}} * [[Гондвана]] — {{вп|80583}} * [[Француска Фландрија]] — {{вп|36769}} * [[Прекуморска Франција]] — {{вп|203396}} === Подрачја === * [[Ниски Земји]] — {{вп|476033}} * [[Населица]] * [[Черкезија]] — {{вп|1408764}} === Хидрографски објекти === * [[Коринтски Залив]] — {{вп|209682}} * [[Коринтски Канал]] — {{вп|182873}} * [[Коринтска Провлака]] — {{вп|Q215200}} === Предлошки === * [[Предлошка:Еласона]] — {{вп|Q22715874}} == Земјоделство == * [[добиток]] — {{вп|103459}} == Историја == * [[Ареопаг]] — {{вп|202487}} * [[Пелопонеска војна]] — {{вп|33745}} * [[Прилепски панаѓур]] — {{вп|12291436}} == Јазици и лингвистика == * [[ву (јазик)]] — {{вп|34290}} * [[коптски јазик]] — {{вп|36155}} * [[лексикографија]] — {{вп|184524}} * [[ливонски јазик]] — {{вп|33698}} * [[народен латински јазик]] — {{вп|37560}} == Личности == === Архитекти === * [[Арнолфо ди Камбио]] — {{вп|315249}} * [[Атанас Митровски]] — {{вп|100316118}} === Воени дејци === * [[Себастјен Ле Претр де Вобан]] — {{вп|192839}} * [[Хелмут фон Молтке Постариот]] — {{вп|44205}} * [[Помпеј]] — {{вп|125414}} * [[Ервин Ромел]] — {{вп|14060}} === Духовни дејци и библиски личности === * [[Дионисиј Ареопагит]] — {{вп|310686}} * [[Седмочисленици]] — {{вп|3625012}} * [[Јероним Стридонски]] — {{вп|44248}} * [[Кипријан Картагенски]] — {{вп|190240}} * [[Кирил Ерусалимски]] — {{вп|298654}} * [[Праведна Елисавета]] — {{вп|235849}} * [[Тертулијан]] — {{вп|174929}} * [[Симеон Метафраст]] — {{вп|439491}} === Историчари === * [[Георги Амартол]] — {{вп|529263}} * [[Георги Синкел]] — {{вп|366382}} * [[Јован Малала]] — {{вп|312491}} * [[Касиј Дион]] — {{вп|185223}} * [[Константин Манасиј]] — {{вп|561934}} * [[Нестор Летописец]] — {{вп|320935}} * [[Леополд фон Ранке]] — {{вп|77184}} * [[Такит]] — {{вп|2161}} === Композитори === * [[Пабло де Сарасате]] — {{вп|204503}} * [[Франсиско Тарега]] — {{вп|313372}} === Музичари === * [[Фернандо Сор]] — {{вп|254110}} === Научници === ==== Астрономи ==== * [[Џон Куч Адамс]] — {{вп|20015}} * [[Франсоа Араго]] — {{вп|154353}} * [[Валтер Баде]] — {{вп|57299}} * [[Јохан Елерт Боде]] — {{вп|76966}} * [[Јохан Готфрид Гале]] — {{вп|76431}} * [[Николај Кардашов]] — {{вп|318814}} * [[Џовани Доменико Касини]] — {{вп|14279}} * [[Никола Луј де Лакај]] — {{вп|202703}} * [[Жером Лаланд]] — {{вп|168419}} * [[Вилијам Ласел]] — {{вп|110869}} * [[Жорж Леметр]] — {{вп|12998}}<!-- ја вовел теоријата за Големата експлозија --> * [[Хајнрих Вилхелм Олберс]] — {{вп|75828}} * [[Џузепе Пјаци]] — {{вп|14280}} * [[Региомонтан]] — {{вп|76365}} * [[Џон Флемстид]] — {{вп|242388}} ==== Биолози ==== * [[Ернст Хекел]] — {{вп|48246}} ==== Ботаничари ==== * [[Август Гризебах]] — {{вп|76351}} ==== Зоолози ==== * [[Џон Џејмс Одибон]] — {{вп|182882}} ==== Инженери ==== * [[Константин Циолковски]] — {{вп|41239}} ==== Математичари ==== * [[Брамагупта]] — {{вп|202943}} * [[Шриниваса Рамануџан]] — {{вп|83163}} ==== Минералози ==== * [[Георгиј Агрикола]] — {{вп|76579}} ==== Хемичари ==== * [[Мартин Хајнрих Клапрот]] — {{вп|160196}} * [[Хамфри Дејви]] — {{вп|131761}} === Општествени мислители и дејци === * [[Иван Иљин]] — {{вп|1282198}} * [[Патрик Пирс]] — {{вп|274143}} * [[Самуел фон Пуфендорф]] — {{вп|57186}} * [[Томо Томоски (преродбеник)]] — {{вп|59159648}} === Револуционери === === Уметници === ==== Вајари ==== * [[Фредерик Огист Бартолди]] — {{вп|223274}} * [[Антонио Канова]] — {{вп|5547}} ==== Сликари ==== * [[Вилијам-Адолф Бугро]] — {{вп|483992}} * [[Виктор Васнецов]] — {{вп|204138}} * [[Станислав Виспјањски]] — {{вп|312627}} * [[Клод Жозеф Верне]] — {{вп|315819}} * [[Јакоб Јорданс]] — {{вп|270658}} * [[Андон Китанов]] — {{вп|19205338}} * [[Петрус Кристус]] — {{вп|312616}} * [[Карл Ларсон]] — {{вп|187310}} * [[Мазачо]] — {{вп|5811}} * [[Ханс Мемлинг]] — {{вп|106851}} * [[Хосе де Рибера]] — {{вп|297838}} * [[Џејмс Тисо]] — {{вп|381248}} * [[Паоло Учело]] — {{вп|192488}} * [[Филипо Липи]] — {{вп|205148}} * [[Фра Анџелико]] — {{вп|5664}} * [[Чимабуе]] — {{вп|15790}} * [[Џото ди Бондоне]] — {{вп|7814}} ===== Зографи ===== * [[Гаврил Атанасов]] — {{вп|5528385}} * [[Димитар Вангелов]] — {{вп|50374783}} * [[Крсте Коловски]] — {{вп|19205475}} * [[Кузман Фрчковски]] — {{вп|19205453}} == Климатологија == * [[циклон]] — {{вп|79602}} == Општествени науки == * [[историографија]] — {{вп|50675}} == Религија == * [[апостолски отци]] — {{вп|536985}} * [[Благодатен оган]] — {{вп|1466845}} * [[Григориј Палама]] — {{вп|243787}} * [[девтероканонски книги]] — {{вп|201410}} * [[Дидахе]] — {{вп|210752}} ([https://ortos.wordpress.com/2007/08/09/учењето-на-дванаесетте-апостоли-дида/ макед. текст на делото]) * [[Добротољубие]] — {{вп|929140}} * [[кинески зодијак]] (кинески хороскоп) — {{вп|1976204}} * [[Маркион]] — {{вп|201346}} * [[проповед]] — {{вп|60797}} * [[Псалми]] — {{вп|41064}} * [[Свети Патрик]] — {{вп|165479}} * [[Синоптички евангелија]] — {{вп|106046}} * [[спасение]] — {{вп|192054}} * [[Трулски собор]] — {{вп|862495}} == Математика == * [[алгебарска геометрија]] — {{вп|180969}} * [[арапски бројки]] — {{вп|29961325}} * [[векторско поле]] — {{вп|186247}} * [[Венов дијаграм]] — {{вп|190763}} * [[двозимензионален простор]] — {{вп|222032}} * [[диференцијална геометрија]] — {{вп|188444}} * [[елипсоид]] — {{вп|190046}} * <s>[[интеграл]] — {{вп|80091}} (треба да биде одделна статија)</s> * [[коефициент]] — {{вп|50700}} * <s>[[крива]] — {{вп|161973}} (да се преработи, '''премала''')</s> * [[математиката и уметноста]] — {{вп|2864650}} * [[негативен број]] — {{вп|200227}} * [[неевклидова геометрија]] — {{вп|233858}} * [[нормала]] — {{вп|273176}} * [[парност]] — {{вп|230967}} * [[Паскалов триаголник]] — {{вп|177051}} * [[полукруг]] — {{вп|1133242}} * [[равенство]] — {{вп|842346}} * [[скаларно поле]] — {{вп|193460}} * [[спирала]] — {{вп|189114}} * [[тридимензионален простор]] — {{вп|34929}} * [[Фибоначиева низа]] — {{вп|47577}} — '''речиси празна''' * [[филотаксија]] — {{вп|839659}} == Музика == * [[октава]] — {{вп|386025}} == Наука и технологија == * [[космонаут]] — {{вп|11631}} * [[кристализација]] — {{вп|Q284256}} * [[радар]] — {{вп|47528}} * [[растојание]] — {{вп|126017}} * [[согорување]] — {{вп|133235}} * [[хидраулика]] — {{вп|177784}} === Применета техника === * [[толкување (екран)]] (титлови) — {{вп|204028}} == Физика == * [[аеродинамика]] — {{вп|Q8424}} * [[бранова предница]] — {{вп|461533}} * [[вибрација]] — {{вп|3695508}} * [[гаус (единица)|гаус]] — {{вп|177493}} * [[елементарен полнеж]] — {{вп|2101}} * [[звучен ѕид]] — {{вп|1031651}} * [[зрак]] — {{вп|633620}} * [[зрачење]] — {{вп|18335}} * [[јадрена енергија]] — {{вп|12739}} * [[јонизирачко зрачење]] — {{вп|186161}} * [[класична физика]] — {{вп|81745}} * [[лет]] — {{вп|206021}} * [[нуклеосинтеза]] — {{вп|471702}} * [[Њутново нишало]] — {{вп|211786}} * [[појава]] — {{вп|483247}} * [[рад (единица)]] — {{вп|1052397}} * [[реологија]] — {{вп|271707}} * [[топлинска енергија]] — {{вп|209233}} * [[топлинско ширење]] — {{вп|6583695}} * [[хидростатичка рамнотежа]] — {{вп|208641}} == Филозофија == * [[етиологија]] — {{вп|156318}} * [[зло]] — {{вп|15292}} * [[појава]] — {{вп|483247}} * [[свест]] — {{вп|7087}} == Хемија == * [[бензин]] — {{вп|39558}} * [[биосинтеза]] — {{вп|851162}} * [[благороден метал]] — {{вп|585302}} * [[витамин К]] — {{вп|182338}} * [[етилен]] — {{вп|151313}} * [[јонски полупречник]] — {{вп|908801}} * [[квантна хемија]] — {{вп|188403}} * [[кондензација (хемија)]] — {{вп|910058}} * [[масти]] — {{вп|127980}} * [[меѓумолекулска сила]] — {{вп|245031}} * [[нитрат]] — {{вп|182168}} * [[реткоземен елемент]] — {{вп|190444}} * [[сулфат]] — {{вп|172290}} * [[тешки метали]] — {{вп|105789}} * [[токсин]] — {{вп|184651}} * [[физичко својство]] — {{вп|4373292}} * [[флуорид]] — {{вп|44793182}} * [[халит]] — {{вп|5314}} * [[хемиска структура]] — {{вп|500256}} * [[хемиско својство]] — {{вп|764285}} * [[хлорид]] — {{вп|44791900}} * [[холин]] — {{вп|193166}} * [[хранлива материја]] — {{вп|181394}} m49hwi9toojanm078p73vuwaciugopn 0 1238973 5601131 5543530 2026-07-27T16:45:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601131 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Табаско|elevation_max_m=1100|population_as_of=2015|population_total=2,395,272|population_footnotes=<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Encuesta Intercensal 2015|url=http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/encuestas/hogares/especiales/ei2015/doc/eic_2015_presentacion.pdf |accessdate=20 март 2020}}</ref>|elevation_min_ft=|elevation_min_m=|elevation_max_ft=|elevation_max_footnotes=<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Relieve |url=http://antares.inegi.org.mx/analisis/red_hidro/SIATL/ |publisher=Simulador de Flujos de Agua de Cuencas Hidrográficas (INEGI) |accessdate=20 март 2020 |archive-date=2019-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127005647/http://antares.inegi.org.mx/analisis/red_hidro/SIATL/ |url-status=dead }}</ref>|population_density_km2=auto|elevation_m=|area_note=24та по површина|area_water_percent=|area_water_km2=|area_land_km2=|area_total_km2=24731|area_footnotes=<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Resumen |url=http://cuentame.inegi.gob.mx/monografias/informacion/tab/default.aspx?tema=me&e=27 |publisher=Cuentame INEGI преку web.archive.org |accessdate=20 март 2020 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512091442/http://cuentame.inegi.gob.mx/monografias/informacion/tab/default.aspx?tema=me&e=27 |archivedate=2013-05-12 |df= }}</ref>|population_rank=20та|population_density_rank=12та|leader_name2=|area_code=|website={{URL|http://www.tabasco.gob.mx/|Службено мрежно место}}|blank_info_sec2=US$ 17,492,682,260 [[милион]]и{{Ref label|engfactobox|a|}}<br />US$ 7,575, по жител (номинален)|blank_name_sec2=[[Бруто-домашен производ|БДП]]|blank_info_sec1={{increase}} 0.773 <span style="color:#090;>висок</span> <small>19та по ИЧР</small>|blank_name_sec1=[[Индекс на човековиот развој|ИЧР]]|iso_code=MX-TAB|area_code_type=|population_demonym=Табасковец (Tabasqueño)|postal_code=86|postal_code_type=Поштенски број|utc_offset1_DST=−5|timezone1_DST=ЦЧПЛВ|utc_offset1=−6|timezone1=[[Централен часовен појас|ЦЧП]]|population_note=|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|leader_title2=|official_name=''Libre y Soberano de Tabasco''|motto= <!--NO-->|subdivision_type=[[Држава]]|coordinates_footnotes=|coor_pinpoint=|map_caption=Сојузната држава Табаско во Мексико|image_map=Tabasco in Mexico (location map scheme).svg|anthem=Marcha Tabasco<br />Марча Табаско<br />(''Табасков марш'')|nickname=''El Edén de México''<br/>''([[Еденска градина|Еденот]] на Мексико)''|subdivision_type1=[[Престолнина]]|seal_size=80px|image_seal=Escudo Tabasco.svg|flag_alt=|flag_size=160px|image_flag=Flag of Tabasco.svg|settlement_type=[[Список на сојузни држави во Мексико|Сојузна држава]]|native_name_lang=|subdivision_name=[[Мексико]]|subdivision_name1=[[Виљаермоса]]|leader_name1=Моника Фернандес Балбоа [[File:Morena Party (Mexico).svg|Morena|23px]]<br />Овидио Салвадор Пералта Суарез [[File:Morena Party (Mexico).svg|Morena|23px]]<br />Хуан Мануел Фосил Перес [[File:PRD logo without border (Mexico).svg|PRD|23px]]|seat_type=|leader_title1=Сенатори<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Senadores por Tabasco LXI Legislatura |url=http://www.senado.gob.mx/index.php?ver=int&mn=4&sm=4&id=28|publisher=Senado de la Republica |accessdate=20 март 2020}}</ref>|leader_name=Адан Аугусто Лопес Ернандес [[File:Morena Party (Mexico).svg|Morena|23px]]|leader_title=Гувернер|leader_party=|government_footnotes=|seat=|founder=|subdivision_type2=Најголем град|established_date2=13та|established_title2=Ред|established_date=7 февруари 1824<ref>{{наведени вести | title=Las Diputaciones Provinciales| url =http://biblio.juridicas.unam.mx/libros/6/2920/11.pdf|page=15 |language =шпански}}</ref>|established_title=[[Суверена држава|Прием]]|subdivision_name3=33|subdivision_type3=Општини|subdivision_name2=[[Виљахермоза]]|footnotes={{note|engoffbox}}a. БДП-то на Табаско било 223,906,333,000 [[Мексикански пезос|песози]] во 2008,<ref name=inegi>{{Наведена мрежна страница |title=Mexico en Cifras |url=http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/default.aspx?ent=27 |publisher=INEGI преку web.archive.org |accessdate=20 март 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420201903/http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/default.aspx?ent=27 |archive-date=2011-04-20 |url-status=bot: unknown |df= }}</ref> количина еднаква на 17,492,682,260 [[американски долар|долари на САД]], кога доларот вредел 12,80 пезоси (вредност од 3 јуни 2010).<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Reporte: Jueves 3 de Junio del 2010. Cierre del peso mexicano. |url=http://www.pesomexicano.com.mx/archivo/2010/junio/03/reporte-jueves-3-de-junio-del-2010--cierre-del-peso-mexicano.htm#leermas |publisher=www.pesomexicano.com.mx |accessdate=20 март 2020 |archive-date=2010-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608173515/http://www.pesomexicano.com.mx/archivo/2010/junio/03/reporte-jueves-3-de-junio-del-2010--cierre-del-peso-mexicano.htm#leermas |url-status=dead }}</ref>}} '''Табаско''', официјално '''Слободна и суверена држава Табаско''' ({{langx|es|Estado Libre y Soberano de Tabasco}}) — една од 32-те федерални единици на [[Мексико]]. Поделена е на 17 општини, а главен град е Виљахермоза. Сместена е на југоистокот на земјата, граничи со државите [[Кампече]] на североисток, [[Веракрус]] на запад, и [[Чијапас]] на југ и Департманот Петен во [[Гватемала]] на југоисток. Има крајбрежје на север со [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]]. Поголемиот дел од државата е покриен во [[Дождовна шума|дождовни шуми]] бидејќи, за разлика од повеќето други области на Мексико, има обилни врнежи од дожд преку целата година. Поради оваа причина, тоа е исто така покриено во мали езера, [[Моклиште|мочуришта]] и реки. Државата е на домет на големи поплави, при што последното се случи во 2007 година, што зафати осумдесет проценти од државата. Државата е исто така дом на Ла Вента, најголемото место на цивилизацијата на [[Олмеци]]те, кое се смета за потекло на подоцнежните [[мезоамерика]]нски култури. И покрај тоа што произведува значителни количини на [[нафта]] и [[природен гас]], сиромаштијата е сè уште загриженост. == Географија и животна средина == Државата се наоѓа на југоистокот на [[Мексико]], граничи со државите [[Кампече]], [[Чијапас]] и [[Веракрус]], со [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]] на север и државата [[Гватемала]] на југ и исток. Државата зафаќа 24,731 км2, што е 1,3% од вкупната површина на Мексико.<ref name="resumeninegi">{{Наведена мрежна страница|url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/tab/default.aspx?tema=me&e=27|title=Estado de Tabasco – Resumen|last=|first=|date=|work=|publisher=INEGI|location=Mexico|language=шпански|trans-title=State of Tabasco – Summary|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=19 март 2020}}</ref><ref name="terrinegi">{{Наведена мрежна страница|url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/Tab/Territorio/default.aspx?tema=ME&e=27|title=Estado de Tabasco – Territorio|last=|first=|date=|work=|publisher=INEGI|location=Mexico|language=шпански|trans-title=State of Tabasco – Territory|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006051152/http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/tab/territorio/default.aspx?tema=me&e=27|archive-date=2010-10-06|dead-url=|accessdate=19 март 2020|url-status=dead}}</ref> Северозападниот дел е на крајбрежната рамнина на Мексиканскиот Залив со југот и истокот како дел од планинскиот ланец што се протега на северниот дел на Чијапас. Поделена е на седумнаесет општини. Постојат 36 заедници назначени како урбани, со околу 3,000 помали градови и села. 185 се класифицирани како „центри за регионален развој“.<ref name="mediofisico">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inafed.gob.mx/wb/ELOCAL/EMM_tabasco|title=Medio Físico|last=|first=|date=|year=2010|work=Enciclopedia de los Municipios de México Tabasco|publisher=INAFED Gobierno del Estado de Tabasco|location=Мексико|language=шпански|trans-title=Environment|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=19 март 2020}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> Табаско има седумнаесет општини: Баланкан, Карденас, Сентла, Сентро (Виљаермоса), Комалкалко, Кундуакан, Емилијано Запата, Уинмангило, Халапа, Халпа де Мендез, Хонута, Макуспана, Накахука, Параисо, Тасоталпа, Теапа и Теносике. [[Податотека:Regions_of_tabasco-Es.png|лево|мини|Региони на Табаско]] Во 1994 година, државата била официјално поделена на два региони и пет под-региони за социо-економски развој и географска документација. Двата главни региони се нарекуваат Гријелва и Усумацинта. Регионот Гријелва го носи името по реката од која зависат повеќето општини тука . Тој е помал од двата региони со територија од {{Convert|12,069.34|km2|mi2}} или 48,94% од територијата на државата; меѓутоа, тој содржи поголем дел од градското население на Табаско, како и неговата социоекономска и политичка активност. Поделен е во три под-региони наречени Чонталпа, Сентро и Сиера; во нив спаѓаат општините Уимангиљо, Карденас, Комалкалко, Кундуакин, Параисо, Халпа де Мендез, Накахука, Сентро, Халапа, Теапа и Такоталпа. Регионот Усумасинта е именуван по главната река на која зависат општините Сентла, Јонута, Емилијано Запата, Баланкан и Теносике. Поделена е во подрегиите Пантанос и Риос, кои се и повеќе рурални од регионот Грихалва. <div align="center"> {| class="toc" cellpadding="0" cellspacing="2" style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e" width="800px" | colspan="8" align="center" bgcolor="green" style="background:#4b6800; color:white; font-size:120%" | Археолошки и колонијален туризам во Табаско |- | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:La_Venta_Pirámide_cara_sur.jpg|125x125пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Comalcalco.jpg|125x125пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Pomona3.JPG|125x125пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:LaReforma1.JPG|125x125пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Olmeca_head_in_Villahermosa.jpg|109x109пкс]] |- | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Ла Вента | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Комалкалко | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Помона | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Морал-Реформа | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Олмечка глава, Парк Ла Вента |- | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" | | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Cunducacan.Iglesia.jpg|120x120пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Iglesia_de_Cupilco.jpg|120x120пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Villahermosa_Centro_histórico_2.jpg|120x120пкс]] | align="center" bgcolor="#f9f9f9" valign="center" |[[File:Tapijulapa.JPG|120x120пкс]] |- | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Охолотан | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Кундуакан | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Купилко | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Виљахермоза | align="center" style="background:#e5ebf2;" | Тапихулапа |- |} </div> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.tabasco.gob.mx/ Државна влада на Табаско] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100421115633/http://www.tabasco.gob.mx/ |date=2010-04-21 }} (на шпански) * [https://web.archive.org/web/20101123021440/http://tabascosearch.com/ Државен веб-директориум на Табаско] (на шпански) * [http://www.wdl.org/en/item/4397/view/1/27/ „Тековната состојба на Западните Индија: Содржи точен опис на тоа кои делови имаат неколку сили во Европа“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140222055828/http://www.wdl.org/en/item/4397/view/1/27/ |date=2014-02-22 }} од Томас Кичин, 1778 година, во кој Кичин разговара за Табаско (на англиски) {{coord|17|58|N|92|35|W|region:MX-TAB_type:adm1st|display=inline,title}} [[Категорија:Држави и територии настанати во 1824 година]] [[Категорија:Сојузни држави во Мексико]] [[Категорија:Табаско]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] jsgrl9zryrg2znuhzgt9htlvtiaoxhf 0 1244146 5601222 5576300 2026-07-27T22:32:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601222 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм|name=Тоа што го правиме во сенките“<br />„What We Do in the Shadows|editing={{Plainlist| * Џонатан Вудфорд-Робинсон * Јана Горскаја * Том Иглс }}|budget=$1.6 милион|language=англиски|country={{plainlist| * Нов Зеланд * Соединетите Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/542b2b696bee8|title=What We Do in the Shadows (2014)|publisher=Британски филмски институт|access-date=19 мај 2020}}</ref> }}|runtime=85 минути<!--Theatrical runtime: 85:23--><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bbfc.co.uk/releases/what-we-do-shadows-film |title=''WHAT WE DO IN THE SHADOWS'' (15) |publisher=Британски одбор за филмска класификација|date=14 октомври 2014 |accessdate=19 мај 2020}}</ref>|released={{Film date|df=yes|2014|01|19|[[Филмски фестивал Санденс 2014|Санденс]]|2014|06|19|Нов Зеланд|2015|02|13|Соединетите Држави}}|distributor=Madman Entertainment (Нов Зеланд)<br />Paramount Pictures<br />The Orchard (Северна Америка)|cinematography={{Plainlist| * Диџеј Стипсен *Ричард Блак }}|image=|music=Plan 9|starring={{Plainlist| * Џемејн Клемент * Таика Ваитити * Џонатан Браф * Кори Гонсалес-Мекјуер * Сту Ратерфорд }}|writer={{Plainlist| * Џемејн Клемент * Таика Ваитити }}|producer={{Plainlist| * Таика Ваитити * Челси Винстенли * Емануел Мајкл }}|director={{Plainlist| * Џемејн Клемент * Таика Ваитити }}|caption=|gross=$7 милиони<ref>{{Наведена мрежна страница |url= https://boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=whatwedointheshadows.htm | title=What We Do in the Shadows (2015) - International Box Office Results |publisher=Box Office Mojo |accessdate=19 мај 2020}}</ref>}} '''''Тоа што го правиме во сенките''''' (изворен наслов '''''What We Do in the Shadows''''') е [[Mockumentary|мокументарен]] хорор-комедиски филм од Нов Зеланд од 2014 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstshowing.net/2015/review-what-we-do-in-the-shadows-is-the-first-must-see-of-2015/|title=Review: 'What We Do in the Shadows' is the First Must-See of 2015|last=|first=|date=27 февруари 2015|work=|publisher=FirstShowing.net|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=19 мај 2020}}</ref> напишан и режиран од Џемејн Клемент и Таика Ваитити и првото дело во франшизата „Тоа што го правиме во сенките“. Во филмот исто така главни глумци се Клемент и Ваитити, заедно со Џонатан Браф, Бен Френшем, Кори Гонсалес-Мекјуер, Сту Ратерфорд, и Џеки ван Бик. Заплетот на филмот се однесува на неколку [[вампир]]и кои живеат заедно во стан во [[Велингтон]].<ref>[http://mancunion.com/2016/11/08/review-what-we-do-in-the-shadows/ "Review: What We Do in the Shadows"]. ''Mancunion'', William Green, 15 November 2016</ref> ''Тоа што го правиме во сенките'' премиерно бил претставен на Филмскиот фестивал Санденс во јануари 2014 година.<ref name="NZH">{{Наведени вести|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11168254|title=Taika and Jemaine unleash vampires in USA|last=|first=|date=6 декември 2013|work=The New Zealand Herald|access-date=19 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217035857/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11168254|archive-date=2013-12-17|dead-url=|location=Окленд|url-status=dead}}</ref><ref name="STUFF">{{Наведени вести|url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/film/9524289/Sundance-debut-for-Kiwi-vampire-spoof|title=Sundance debut for Kiwi vampire spoof|last=|first=|date=17 декември 2013|work=|access-date=19 мај 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Stuff.co.nz|agency=The Dominion Post (Велингтон)}}</ref> Во кината бил објавен на 18 август 2014 година од Madman Entertainment и добил критичко признание. Филмот заработил 6,9 милиони долари со буџет од 1,6 милиони долари. == Заплет == Документарна екипа следи четворица цимери-вампири: Вијаго, Владислав, Дикон и Питр кои делат стан во предградието Те Аро во [[Велингтон]]. Сите вампири имаат [[Натприродно|натприродни]] моќи, вклучително и левитација и можност за претворање во животни. Вијаго е 379-годишен стокмен фраер од 18 век, која првично отпатувал за [[Нов Зеланд]] во 1910-тите во потрага по љубовта на неговиот живот Кетрин; Владислав е 862-годишник познат како „[[Влад Цепеш|Владислав Боцкачот]] “, кој е прогонуван од сеќавањата на неговиот душман „Ѕверот“; и Дикон е 183-годишен поранешен [[Националсоцијализам|нацист]] и „младиот бунтовник“ на групата, кој бил каснат од Питр - вампир 8,000 години стар, кој се однесува како избегано животно. Секоја вечер, Вијаго, Владислав и Дикон фаќаат автобус во градот и ги шетаат улиците на Велингтон за да најдат луѓе за убивање. Човечкиот слуга на Дикон, Џеки, врши работи за вампирите и ги чисти крвиштата што ги оставаат по нивното хранење. Мажена мајка, Џеки се надева дека ќе достигне бесмртност - но фрустрирана е што Дикон нема да ја претвори во вампир како што ветил. Дикон бара Џеки да донесе девици во станот, така што вампирите ќе можат да се хранат од нив. Таа мами жена што ја навредувала во [[основно училиште]] и Ник, нејзиното поранешно момче од детството, во станот. Иако ниеден не е девица, жената е убиена, а Ник е нападнат од Питр. Ник го преживува нападот и станува вампир. Два месеци подоцна, вампирите го прифаќаат Ник во својата група и се поврзуваат со неговиот човечки пријател Сту - компјутерски аналитичар кој ги запознал со модерната технологија, како што се [[Интернет]] и камери. Вијаго користи Интернет за да ја пронајде Кетрин, која сега е 96-годишна вдовица која живее во дом за старци во Велингтон, а исто така накратко повторно се поврзува со својот стар слуга Филип. И покрај тоа што ги вовлекол своите нови пријатели во популарните барови и клубови, Ник се мачи да се прилагоди на животот како вампир. Ник, исто така, е презиран од Дикон, кој ја одбива новата популарност на Ник и неговото безгрижно откривање на неговиот вампиризам на странците што ги среќава. Еден од овие странци, ловец на вампири, во текот на денот упаѓа во подрумот на станот и го убива Питр со тоа што го изложува на сончева светлина. Вампирите се бесни кога откриваат дека Ник индиректно ја предизвикал смртта на Питр, а Дикон се обидува да го убие Ник пред да биде прекинат од рутинска полициска проверка. Полицијците, кои Вијаго ги [[Хипноза|хипнотизира]], ги предупредуваат вампирите за бројни опасности од пожар во станот. Откако полицијата ќе замине, Ник е протеран од станот од останатите вампири, иако на Сту му е дозволено да доаѓа кога сака. Неколку месеци подоцна, вампирите добиваат покана за годишниот Несвет маскенбал, одржуван за локалното немртво население на вампири, [[зомби]] и [[Маѓесништво|вештерки]]. Владислав одбива да присуствува откако дознал дека „Ѕверот“ ќе биде почесен гостин. Кога Вијаго и Дикон ќе пристигнат на балот, тие гледаат дека присутни се Ник, Сту и Џеки, од кои последната е претворена во вампир од Ник. „Ѕверот“ е откриено дека е поранешната девојка на Владислав, Полин, а кога се открива дека Сту и екипажот камермани се живи луѓе, гостите на забавата се закануваат дека ќе ги убијат и ќе се хранат од нив. Владислав пристигнува и се бори со новото момче на Полин, Џулијан. Сту го набива Џулијан, а вампирите и екипажот на снимателите со него бегаат од балот, само за да наидат на сопернички глутница на [[Врколак|врколаци]] кои се преобразуваат под полна месечина. Еден снимател е растргнат од врколак, а Сту е тешко изгризан. Верувајќи дека Сту е мртов, вампирите бегаат и тагуваат за него. После неколку дена, Ник се враќа во станот со Сту и врколаците. Сту открива дека го преживеал нападот и се претворил во врколак таа ноќ. Со ургирање од Сту, на глутницата и е дозволено да го посети станот и да се помири со вампирите - а прогонувањето на Ник е отфрлено. Вијаго исто така се поврзува со Кетрин, со која се претвора во вампир и се оживува нивната романса. Сцените за време на заслугите откриваат дека Владислав се смирил со Полин и Џеки го направила својот сопруг како нејзин слуга. По-заслужната сцена го покажува Дикон како се обидува да ја хипнотизира публиката за да ги заборави настаните во филмот. == Главни улоги == * Таика Ваитити како Вијаго Фон Дорна Шмартен Шејден Хајмбург (првично наречен фон Блиценберг), на возраст од 379 години - стегнат член на домаќинството. Ваитити својот настап го засновал на сопствената мајка.<ref name="independent1" /> * Џемејн Клемент како Владислав Боцкачот, на возраст од 862 години - поранешен тиранин со екстремни моќи. Клемент својот перформанс го заснова на [[Дракула на Брем Стокер|Дракула]] на Гери Олдман.<ref name="independent1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/movies-you-might-have-missed-taika-waititi-jemaine-clement-what-we-do-in-the-shadows-a7656181.html|title=Movies You Might Have Missed: Taika Waititi and Jemaine Clement's What We Do in the Shadows|last=Darren Richman|first=|date=29 март 2017|work=|publisher=The Independent|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=19 мај 2020}}</ref> * Џонатан Браф како Дикон Брак, на возраст од 183 години - „младиот бунтовник“ на групата кој е љубител на плетење, еротско танцување и „да се прави кул“. * Бен Френшем како Питр, на возраст од 8,000 - вампир во форма на Носферату, кој живее на долниот кат на станот во камен ковчег и генерално се држи до себе.<ref>[http://www.thehollywoodnews.com/2015/04/10/what-we-do-in-the-shadows-dvd-review/ "What We Do In The Shadows DVD Review"]. ''The Hollywood News'', Од Jazmine Sky Bradley - 10 април 2015</ref><ref name="telegraph">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/11245531/What-We-Do-in-the-Shadows-review-Desperately-funny.html|title=What We Do in the Shadows, review: 'Desperately funny'|last=Robey|first=Tim|date=21 ноември 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=Лондон}}</ref> * Кори Гонсалес-Мекјуер како Ник - намерна жртва која е претворена во вампир од Питр. * Сту Ратерфорд како Сту - најдобриот пријател на Ник кој ги воведува вампирите со модерната технологија. * Џеки ван Бик како Џеки - човек слуга на Дикон која се расчистува по вампирите и ги поврзува со можни жртви. * Рис Дарби како Антон - водач на локалната глутница на врколаци. * Етел Робинсон како Кетрин Хајмбург - вијаговата љубов на животот. * Елена Стејко како Паулин - поранешна девојка на Владислав кој ја нарекува „Ѕверот“. * Џејсон Хојт како Џулијан - новото момче на Полин по раскинувањето со Владислав. * Карен О'Лири како офицер О’Лири - полицајка која е повикана заради домот на вампирите. * Мајк Миног како офицер Миног - полицаец кој е повикан заради домот на вампирите. == Производство == Филмот е заснован на краток филм од 2005 година - Тоа ш''то го правиме во сенките: Интервјуа со некои вампири,'' напишан и режиран од Ваитити и Клемент, а во главните улоги се Џони Браф, Кори Гонсалес-Мекјуер и Сту Ратерфорд во нивните улоги на Дикон, Ник и Сту редоследно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt4963986/|title=What We Do In The Shadows: Interviews With Some Vampires (2005)}}</ref> Адаптацијата на играниот филм е снимена во Велингтон во септември 2012 година и била прв игран филм на Ваитити после ''Момче''.<ref name="NZH"/><ref name="STUFF"/> Сту Ратерфорд, информатичар и средношколец од средното училиште на Ваитити во реалниот живот, првично му било кажано дека ќе има само малку дел во филмот за да дејствува поприродно при снимањето. Тој не сфатил дека неговата улога е толку важна сè до премиерата на филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/film/10127770/IT-guy-turns-accidental-film-star|title=IT guy turns accidental film star|date=8 June 2014|publisher=Stuff.co.nz|accessdate=28 March 2019}}</ref> Според Ваитити и Клемент, нивните омилени филмови за вампири биле ''Изгубените момчиња'', ''[[Дракула на Брем Стокер|Дракула на Брам Стокер]]'' и ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/film/vampire-mockumentary-what-we-do-in-the-shadows-heading-for-cult-status/article22956380/|title=Vampire mockumentary What We Do in the Shadows heading for cult status}}</ref> Сите овие филмови се силно цитирани или наведувани во филмот, заедно со многу други филмски жанрови, како што се ''Блејд'', ''[[Самрак (филм од 2008)|Самрак]]'' и ''Бафи убиецот на вампири''.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="I haven't been able to find any verification of references to these and they're not mentioned in The Globe & Mail interview cited for previous sentence (September 2018)">потребно е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> == Музика == Музиката за филмот била компонирана Plan 9.<ref name="variety">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2014/film/reviews/sundance-film-review-what-we-do-in-the-shadows-1201070008/|title=Sundance Film Review: 'What We Do in the Shadows'|last=Nelson|first=Rob|date=24 јануари 2014|work=Variety (magazine)|access-date=19 мај 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> Во почетните заслуги на филмот е покажана песната „You're Dead“ од Норма Танега, откако Клемент и Ваитити биле запознаени со песната од уредникот на филмот Том Иглс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://filmschoolrejects.com/32-things-we-learned-from-the-what-we-do-in-the-shadows-commentary-1a3a4a339681/|title=32 Things We Learned From the What We Do In the Shadows Commentary|last=Rob Hunter|first=|date=|work=Film School Rejects|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913043827/https://filmschoolrejects.com/32-things-we-learned-from-the-what-we-do-in-the-shadows-commentary-1a3a4a339681/|archive-date=2017-09-13|dead-url=|accessdate=20 мај 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.shutterstock.com/blog/jemaine-clement-and-taika-waititi-shine-a-light-on-what-we-do-in-the-shadows|title=Jemaine Clement and Taika Waititi Shine a Light on 'What We Do in the Shadows'|last=Ashley Hefnawy|first=|date=13 февруари 2015|work=Shutterstock|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=20 мај 2020}}</ref> Во трејлерот и крајот на филмот ја има песната „Ласточка“ од рускиот [[Рок-музика|рок]] бенд Ленинград. == Објавување == Филмот бил објавен во ограничено издание на 13 февруари 2015 година во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и [[Лос Анџелес]], проследено со проекција во [[Сан Франциско]], Ирвин, [[Филаделфија]], [[Бостон]], [[Сиетл]] и [[Вашингтон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dreadcentral.com/news/87710/shadows-quote-critics/|title=What We Do in the Shadows Is Quote Critics!|last=Barton|first=Steve|date=29 јануари 2015|work=|publisher=Dread Central|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=20 мај 2020}}</ref> Филмот доби регионално издание во САД во март 2015 година, од Unison Films, The Orchard, и Paramount Pictures во соработка со Funny or Die и Paladin Pictures.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fangoria.com/new/what-we-do-in-the-shadows-creators-reveal-what-they-didnt-do/|title='WHAT WE DO IN THE SHADOWS' creators reveal what they didn't do Critics!|last=Gingold|first=Michael|date=13 February 2015|work=Fangoria|accessdate=19 March 2014|archive-date=2018-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119205003/http://www.fangoria.com/new/what-we-do-in-the-shadows-creators-reveal-what-they-didnt-do/|url-status=dead}}</ref> Филмот бил мошне пиратиран. По затворање на пиратска мрежната страница со седиште во Маунт Велингтон, Окленд, мрежната страница откри дека, со 277.000 преземања, „''Тоа што го правиме во сенките“'' е еден од неговите најмногу пиратирани филмови.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=11540096|title=Global piracy site run out of house in Mt Wellington|last=Drinnan|first=John|date=5 November 2015|work=NZ Herald|access-date=16 June 2018}}</ref> === Критички одговор === На [[Rotten Tomatoes]], филмот има одобрувачка оценка од 96% врз основа на 179 прегледи, со просечен рејтинг од 7,85/10. Во критичкиот консензус на страницата се вели: „Има право да биде попаметен, посвеж и посмешен од било кој современ вампирски филм, ''Тоа што го правиме во сенките'' е проклето добра забава“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rottentomatoes.com/m/what_we_do_in_the_shadows/|title=What We Do in the Shadows (2015)|last=|first=|date=|work=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=Fandango Media|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> На [[Metacritic|Метакритик]], филмот има просечен проценет резултат од 76 од 100, врз основа на 33 критичари, што укажува на „генерално поволни прегледи“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://metacritic.com/movie/what-we-do-in-the-shadows|title=What We Do in the Shadows Reviews|last=|first=|date=|work=[[Metacritic]]|publisher=CBS Interactive|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> Fearnet го нарекол филмот „голема вампирска комедија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fearnet.com/news/review/fearnet-movie-review-what-we-do-shadows-sxsw-2014|title=FEARNET Movie Review: 'What We Do in the Shadows'|last=Weinberg|first=Scott|date=17 март 2014|work=|publisher=Fearnet|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319083458/http://www.fearnet.com/news/review/fearnet-movie-review-what-we-do-shadows-sxsw-2014|archive-date=19 March 2014|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> Film School Rejects напишале претежно позитивен преглед, коментирајќи дека некои од пошироките моменти на филмот не им биле смешни, но го споредувале поволно со слични [[Mockumentary|мокументарци]] како „''Најдобро на шоуто“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://filmschoolrejects.com/reviews/sxsw-2014-review-what-we-do-in-the-shadows-is-also-a-new-vampire-classic.php|title=SXSW 2014 Review: 'What We Do In the Shadows' Is Also a New Vampire Classic|last=Campbell|first=Christopher|date=13 март 2014|work=|publisher=Film School Rejects|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423112033/http://filmschoolrejects.com/reviews/sxsw-2014-review-what-we-do-in-the-shadows-is-also-a-new-vampire-classic.php|archive-date=2016-04-23|dead-url=|accessdate=24 мај 2020|url-status=dead}}</ref> Филмот бил топло примен во британските весници, при што филмскиот критичар на ' ''[[The Guardian|Гардијан]]'', Питер Бредшо го опишал како „најдобрата комедија на годината“,<ref name="guardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/film/2014/nov/20/what-we-do-in-shadows-review|title=What We Do in the Shadows review – best comedy of the year|last=Bradshaw|first=Peter|date=20 ноември 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=24 мај 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=Лондон}}</ref> додека Тим Роби од ''Телеграф'' го сметал за „очајно смешен“.<ref name="telegraph"/> ''Film International'' , во позитивен преглед, го пофали филмот што забележа дека двојникот на грофот Орлок е заклучен во подрумот на вампирите, дека вистинската традиција на вампирскиот филм е потисната од сегашната лудост.<ref>{{Наведено списание|last=Sorrento|first=Matthew|date=28 февруари 2015|title=So It Goes in ''What We Do in the Shadows'' (2014)|url=http://filmint.nu/?p=14674|journal=Film International|volume=|pages=|access-date=24 мај 2020}}</ref> ''Variety'' бил мошне критичен, пишувајќи дека „Некои љубители на жанрот кои претпочитаат глупост на сатириката може да прифатат, но анемичната слика не е ни доволно чудна ни доволно духовита за култна бесмртност“.<ref name="variety"/> Сепак, Марк Кермод му дал на филмот негативен преглед.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=Toq4M4SOuW8|title=Mark Kermode reviews What We Do in the Shadows|last=|first=|date=21 ноември 2014|work=YouTube|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> Две години подоцна на BFI Player, Кермоде го ставил овој филм на неговиот список на BFI Player и дал позитивен преглед.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=h9NyAfpb6rc|title=Mark Kermode reviews What We Do in the Shadows (2014)|last=|first=|date=27 декември 2019|work=YouTube|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> === Кино-благајни === ''Тоа што го правиме на сенките'' заработил 2 милиони американски долари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=whatwedointheshadows.htm|title=What We Do in the Shadows|work=Box Office Mojo}}</ref> во Нов Зеланд и 3,4 милиони американски долари во САД.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">потребно е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> === Домашна медија === ''Тоа што го правиме во сенките'' бил објавен на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] и на [[Blu-ray диск|Blu-ray]] на 26 ноември 2014 година од страна на Weltkino Filmverleih. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2016)">потребно е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> == Предложено продолжение == Продолжението на филмот, фокусирано на врколаците прикажани во „''Тоа што го правиме во сенките“'', било во развој, но запрело поради некои нерешени производствени проблеми. Првично се шпекулирало дека ќе биде насловен ''Toa што го правиме под месечевата светлина'', работниот наслов подоцна бил објавен како „''Ние сме Волци“''.<ref>Chavez, Danette (17 август 2015). [https://avclub.com/article/what-we-do-shadows-getting-sequel-223968 "What We Do in the Shadows Is Getting a Sequel."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170726153356/http://www.avclub.com/article/what-we-do-shadows-getting-sequel-223968 |date=2017-07-26 }} ''AVClub.com''. Посетено на 24 мај 2020.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://birthmoviesdeath.com/2016/01/25/what-we-do-in-the-shadows-follow-up-gets-a-snappy-title|title=What We Do in the Shadows Follow-up Gets A Snappy Title|last=Saathoff|first=Evan|date=25 јануари 2016|work=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127212024/http://birthmoviesdeath.com/2016/01/25/what-we-do-in-the-shadows-follow-up-gets-a-snappy-title|archive-date=2016-01-27|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> Во мај 2019 година, Ваитити кажал: „''Ние сме волци''“ е филмот што јас и Џемејн продолжуваме да се преправаме дека го правиме. На секои две години кажуваме, ние го правиме овој нов филм наречен „''Ние сме волци''“, во кој прикажува врколаци во филмот “, кажал Ваитити. „Лошо ми е што дури сега го спомнувам затоа што постојано го зборуваме, [но] тоа е кога татко ќе рече:„ Да, ќе бидам дома за Божиќ “. Претпоставувам дека сме само двајца татковци надвор на патот, уживајќи во нашите животи движејќи се: „Ние не доаѓаме дома за Божиќ“. Ќе испратиме разгледница. Не е како да не сакаме да се вратиме дома за Божиќ. Не би сакале ништо повеќе, но многу срања се одвиваат. Кога ќе умреш? Дали имате ... рок пред вашата смрт? Гарантирам пред тоа. Пет години, 10 години? Ни требаше седум години да го напишеме [првиот] филмот, па вие пресметајте. Тоа беше тажна работа да се каже“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.indiewire.com/2019/05/taika-waititi-what-we-do-in-the-shadows-werewolves-emmys-fx-1202144458/|title=27|last=|first=|date=24 мај 2019|work=Indie Wire|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Кратки филмови == Во 2005 година, Ваитити и Клемент го напишале и режирале краткиот филм насловен „''Тоа што го правиме во сенките: Интервјуа со некои вампири“'', кој е претходник на долгометражниот филм. Глумците на филмот биле Џони Браф, Кори Гонсалес-Мекјуер и Сту Ратерфорд во нивните улоги на Дикон, Ник и Сту редоследно. Во јуни 2014 година, Ваитити, во врска со Откријте го Нов Зеланд, изработи промотивен краток филм насловен ''Водичот за Валингтон'', во кој ја повторува неговата улога како Вијаго фон Блиценберг.<ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=WGvyjKLLnp4|title=Vampire's Guide to Vellington|date=8 јуни 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wellingtonnz.com/about-wreda/media/newsroom/local-vampires-as-capital-turns-into-vellington/|title=Wellington Vampires make their mark as capital turns into 'Vellington'|last=|first=|date=10 јуни 2014|work=|publisher=wellingtonnz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926212553/https://www.wellingtonnz.com/about-wreda/media/newsroom/local-vampires-as-capital-turns-into-vellington/|archive-date=26 септември 2018|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Телевизиски спин-офи == === ''Паранормално во Велингтон'' === Во септември 2016 година, било откриено дека Ваитити и Клемент планираат иследничка комедиска серија заснован на полицајците, О’Лири и Миног, кои имаа помали улоги во филмот, со наслов ''Паранормално во Велингтон''.<ref name="Bloody Disgusting">{{Наведена мрежна страница|url=https://bloody-disgusting.com/tv/3475458/shadows-paranormal-spinoff-retitled-wellington-paranormal/|title='What We Do In the Shadows' Police Spinoff Retitled to "Wellington Paranormal"|last=Miska|first=Brad|date=19 декември 2017|work=|publisher=Bloody Disgusting|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020|quote=}}</ref> Продуцентите на серијата им доделиле на Ваитити и Клемент 1 милион долари за производство на шест 30-минутни епизоди за серијата, што се емитувала на TVNZ 2 од 11 јули 2018 година.<ref name="Spin-Off-Series">{{Наведени вести|url=https://hollywoodreporter.com/news/taika-waititi-planning-tv-spin-934120|title=Taika Waititi Planning 'What We Do in the Shadows' TV Spinoff|last=Ritman|first=Alex|date=30 септември 2016|work=The Hollywood Reporter|access-date=24 мај 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref name="Spin-Off-Series-2">{{Наведени вести|url=http://www.radionz.co.nz/news/national/314558/what-we-do-in-the-shadows-tv-spin-off-on-the-way|title=What We Do In The Shadows TV spin-off on the way|last=|first=|date=30 септември 2016|work=|access-date=24 мај 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Radio New Zealand}}</ref> Ликот Ник од филмот се појави и во епизодата „Нормална ноќ“.<ref name="avclub">{{Наведени вести|url=https://www.avclub.com/what-we-do-in-the-shadows-incompetent-cops-to-get-thei-1821472730|title=What We Do In The Shadows' incompetent cops to get their own TV show in 2018|last=Gerardi|first=Matt|date=|work=The A.V. Club|access-date=24 мај 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> New Zealand On Air објавил дека вториот серијал со тринаесет епизоди ќе се емитува во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stuff.co.nz/entertainment/tv-radio/107570384/13-new-episodes-of-wellington-paranormal-will-air-in-2019|title=13 new episodes of Wellington Paranormal will air in 2019|last=|first=|date=|work=Stuff|language=англиски|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> === ''Тоа што го правиме во сенките'' === Американска верзија на филмот била развиена како телевизиска серија. Пилот епизодата била нарачан од FX, во која учествувале Кејвен Новак, Мет Бери, Натасија Демитриу и Харви Гвилен. Извршни продуценти на емисијата вклучуваат Клемент, Ваитити, Скот Рудин, Пол Симс, Гарет Баш и Илај Буш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nerdist.com/taika-waititi-what-we-do-in-the-shadows-us-tv-show/|title=Taika Waititi Says a WHAT WE DO IN THE SHADOWS TV Show Is in Development|last=Ratcliffe|first=Amy|date=27 октомври 2017|work=|publisher=Nerdist Industries|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020|quote=}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 3 мај 2018 година, FX го одбрал пилотот во режија на Ваитити, со нарачка од десет 30-минутни епизоди кои премиерно биле прикажани на 27 март 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2018/05/what-we-do-in-the-shadows-reboot-jemaine-clement-taika-waititi-fx-series-order-1202382260/|title='What We Do In The Shadows' Reboot From Jemaine Clement & Taika Waititi Gets FX Series Order|last=Andreeva|first=Nellie|date=3 мај 2018|work=|publisher=Deadline|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> Во мај 2019 година, FX ја обнови серијата за 10-епизодна втора сезона со деби во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2019/05/what-we-do-in-the-shadows-season-two-fx-1202608997/|title=FX Takes Second Bite Of Jermaine Clement & Taika Waititi's Vampire Comedy 'What We Do In The Shadows'|last=White|first=Peter|date=7 мај 2019|work=Deadline Hollywood|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=24 мај 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|3416742|What We Do in the Shadows}} * {{rotten-tomatoes|what_we_do_in_the_shadows|What We Do in the Shadows}} * {{metacritic film|what-we-do-in-the-shadows|What We Do in the Shadows}} [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] 6b1xswsnvayn82d6mznov18ru7edmce 0 1251471 5601332 4326610 2026-07-28T08:23:45Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5601332 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kidney anatomy model.jpg|300px|мини|Модел на анатомија на бубрезите]] '''Светски ден на бубрезите''' (WKD) е глобална кампања за здравствена свест која се насочува на важноста на [[Бубрег|бубрезите]] и влијанието на бубрежните заболувања и поврзаните здравствени проблеми ширум светот. Светскиот ден на бубрезите се одбележува секоја година, вториот четврток во март. Во 2006 година на почетокот на овој празник, 66 земји го одбележале овој датум. За две години, овој број се искачи на 88. Светскиот ден на бубрезите е заедничка иницијатива на Меѓународното здружение за нефрологија (ISN) и Меѓународната федерација на фондации на бубрези (IFKF). Овој празник има за цел да ја подигне свеста за состојбите на бубрегот; иако многу од нив се лекуваат, тие се споредна медицинска грижа за поголемото население. == Надворешни врски == * [http://www.worldkidneyday.org Службено мрежно место] [[Категорија:Празници во март]] [[Категорија:Нефрологија]] [[Категорија:Бубрези]] h7lbzw9t60o02074b34smoq1nk1txys 0 1251539 5601093 4857993 2026-07-27T14:51:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601093 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм}} [[Податотека:Streltsov_film_2020_stamp_of_Russia.jpg|десно|мини|300x300пкс|Поштенска марка во Русија 2020, посветена на филмот]] '''„Стрелцов“''' е руски [[Биографски филм|биографски]] [[Спортски филм|спортски]] и драмски филм во режија на Иља Учител. Филмот ја раскажува приказната за судбината на легендарниот советски фудбалер Едуард Стрелцов и неговиот пат од звездената кариера до затворот. Улогата на Стрелцов ја игра глумецот Александар Петров<ref>[http://www.mk.ru/photo/gallery/14856-257260.html Александр Петров сыграет Эдуарда Стрельцова: фоторепортаж со съемок фильма] // [[МК]]</ref><ref>[https://rg.ru/2018/07/07/petrov-rasskazal-kak-igrat-strelcova-posle-gogolia.html «Стрельцов» — это мотор]</ref><ref>[https://teleprogramma.pro/news/395093/ Александр Петров не жалеет себя ради роли Стрельцова]</ref><ref>[http://vm.ru/news/510865.html Актер Александр Петров рассказал о съемках в фильме «Стрельцов»]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://regnum.ru/news/2440325.html |title=Футболист Мостовой примет участие в создании фильма про Стрельцова |accessdate=2020-10-03 |archive-date=2018-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707230559/https://regnum.ru/news/2440325.html |url-status=dead }}</ref> . Премиерата на филмот била закажана за 16 април 2020 година, но подоцна била одложена поради [[Пандемија на коронавирус 2019-2020|пандемијата на коронавирус]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/kultura/8782815|title=Выход в прокат фильма "Стрельцов" Учителя-младшего перенесли из-за коронавируса|work=ТАСС|accessdate=2020-06-21}}</ref> Премиерата на филмот била на 24 септември 2020 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://russia.tv/article/show/article_id/74052/|title=Премьера трейлера фильма "Стрельцов"|publisher=russia.tv|language=ru|accessdate=2020-01-01|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102075719/https://russia.tv/article/show/article_id/74052/|url-status=dead}}</ref> . == Заплет == Едуард Стрелцов, млад и перспективен фудбалер, играл во фудбалскиот тим „Фрејзер“. На патот кон пријателската игра со московскиот торпедо, Стрелцов свратил до базенот, каде што во бифето работела неговата пријателка Марина , за да ја повика да дојде на мечот . Но, Марина не можела да замине затоа што тројца посетители одбивале да платат. Стрелцов се обложува со посетителите: тие да платат ако ја погоди топката илјада пати. Стрелцов ја добил опкладата, но доцнел на почетокот на мечот, а Фрејзер примиле три гола без него. Стрелцов му помогнал на тимот да надомести,и натпреварот завршил нерешено. Тренерот на Торпедо, Виктор Маслов и напаѓачот на Торпедо, Артјомов, тогаш го забележале Стрелцов како фудбалер. Кога дошол дома, Стрелцов и кажал на својата мајка дека е поканет во „Торпедо“ и потсмешно изјавил дека не гори од голема желба,да замине бидејќи тука имал девојка и тука неговите пријатели. Неговата мајка се скарала со него, но Стрелцов бил всушност среќен што му се овозможила шанса да ја започне својата професионална фудбалска кариера. Истовремено со доаѓањето во тимот на Стрелцов, се појавил и нов вработен во администрацијата на Торпедо : со идеолошкиот оддел раководел официјално Јуриј Дмитриевич Посников. На еден од состаноците на Посников му привлекло внимание фактот дека Стрелцов не ја поддржувал јавната осуда за пијаниот голман и не гласал за негово исфрлање од тимот. Заменувајќи го Артјомов на двобојот со Торпедо против [[ФК Спартак Москва|Спартак]] Москва, Стрелцов го постигнал решавачкиот гол. Артјомов, една ноќ, го зел Стрелцов: го опил и му ја демолирал хотелската соба. Но, тимот се заложил за Стрелцов пред Маслов, и тој го избркал Артјомов од тимот. Стрелцов станал клучен играч во Торпедо . Постигнувајќи слава и успех, тој водел немирен начин на живот со Марина и неговите пријатели од детството. Ова не му се допаѓало на Посников и го спречил Стрелцов да влезе во репрезентацијата на СССР. Посников ја ноосел својата вработена Ала на еден од тренинзите во Торпедо за да го подготви Стрелцов за влез во Комсомол . Меѓусебна симпатија се развила помеѓу Стрелцов и Ала, но Стрелцов не успеал да го положи испитот за влез во Комсомол од прв пат. На натпреварот помеѓу Москва „Торпедо“ и „[[ФК Динамо Москва|Динамо]]“, Стрелцов повторно се сретнал со својот стар непријател Артјомов. Подлегнувајќи на провокацијата, Стрелцов сериозно го повредил Артјомов. Посников го поставил прашањето за протерување на Стрелцов од „ Торпедо “, но Маслов ја презел целата вина врз себе и самиот си дал оставка. Како благодарност до тренерот, Стрелцов сериозно се подготвувал за преиспитувањето, и се приклучува на Комсомол по вториот обид и влегува во репрезентацијата на СССР. Во полуфиналето на [[Летни олимписки игри 1956|Олимписките игри]] во Мелбурн [[Летни олимписки игри 1956|1956 година]], СССР се среќава со Бугарија. На втората станица Бугарите го постигнуваат првиот гол, но благодарение на Стрелцов, СССР извојувала силна победа и на крајот ја добиваат Олимпијадата. Враќајќи се дома, Стрелцов организирал романтична вечера за Ала веднаш на фудбалскиот терен и ја запросил. Наскоро за ова дознал и Посников, кој исто така бил заинтересиран за Ала. Една година подоцна, репрезентацијата на СССР заминала во Лајпциг на натпреварите од квалификациската фаза за [[Светско првенство во фудбал 1958|СП 1958 година]]. Стрелцов задоцнил на возот затоа што се успал и се обидувал да го стигне возот со автомобил. Министерот на железницата наредил да се запре експрес возот во Можајск, но Стрелцов доцнел и таму (или возот не застанал, спротивно на наредбата). Потоа, Стрелцов се обратил кон еден возач на камион за помош. Тој не му верувал на фудбалерот сè додека Стрелцов, како доказ, не го шутнал кочанот од главата зелка и зелката одлетала во пространството. Возачот го стигнал возот, а Стрелцов скокнал од автомобилот во задниот дел,на вагонот од возот кој бил во движење. Со Стрелцов, репрезентацијата на СССР [[Светско првенство во фудбал|за]] прв пат во историјата се пласирала на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. Стрелцов бил лично награден со Орден на значката на честа . Означувајќи го својот излез од групата, Стрелцов се скарал со Посников заради Ала и го удрил во лицето пред очите на еден од британски новинар. Ден пред итното заминување на тимот на тренинг кампот на Стрелцов тој се регистрира и заминува со Ала, а Марина доаѓа кај Посников и се жали дека неговиот вработен и го украл нејзиното момче. Посников и Марина прават предавнички план против Стрелцов. Една ноќ, Васија, стар пријател на Стрелцов, дошол во базата на репрезентацијата на СССР. Тој го поканил на дача некаде во близина: да го прослави својот брак и сакал да се збогува со пријателите од неговата младост. Таму Марина го опива Стрелцов, и го носи во нејзината соба и викала низ прозорецот дека ја силуваат. Помошниците на Посников, кои специјално дошле таму и чекале во автомобилот со Посников, отрчале кон крикот. Посников го убедувал [[Никита Хрушчов|Хрушчов]] дека на земјата не ѝ треба таков фудбалер. Покрај тоа, новинарот во еден англиски весник ја опишал тепачката што ја видел. [[Леонид Брежнев|Брежњев]] се обидувал да интервенира, но Хрушчов го прочитал написот во весникот и му поверувал на Посников. Стрелцов е осуден на 12 години затвор. Ала, поверувала дека нејзиниот сопруг е виновен и се развела од него. Подоцна таа дознала дека е бремена со Стрелцов. Посников дошол кај Ала во болницата и ја запросил , но таа го одбила. Пет години подоцна, Хрушчов поднел оставка, а Стрелцов е ослободен. Маслов го посетувал во затворот. Повторно започнал да работи со Стрелцов: тој му помогнал да си ја врати формата,и да се врати во Торпедо и во репрезентацијата на СССР, во чиј стручен штаб сега е и Артјомов. Поранешните непријатели се помириле. Стрелцов ја запознал својата ќерка Мила, но не и ја кажал вистината. Ала, која не му простила на својот поранешен сопруг, јасно му ставила шдо знаење дека не сака да го види. Потоа, Стрелцов отишол кај Марина и ја замолил да и ја каже вистината на Ала. Марина се согласила, бидејќи всушност не посакувала да му наштети на Стрелцов - Посников пред пет години ја убедувал Марина дека Стрелцов ќе биде ослободен од обвинението. На пријателски натпревар помеѓу репрезентациите на СССР и Бразил, на кој ќе дојде [[Пеле]] . Стрелцов бил најавен за тој натпревар, бидејќи Хрушчов бил заменет од Брежњев, лојален на Стрелцов, како генерален секретар на Централниот комитет на ССПС. Целиот стадион со нетрпение го очекувал враќањето на играчот на теренот, но непосредно за време на презентацијата на тимовите, Посников влегува во соблекувалната и вели дека тој лично поднел петиција за отстранување на Стрелцов од игра. Судијата можел само да се покори, а Стрелцов бил заменет со Банишевски . Оваа одлука предизвикала немири кај навивачите: тие го скандирале името на Стрелцов и запалиле весници. Почетокот на натпреварот бил одложен поради немирите на трибините. Играта била загрозена, но повикот на Брежњев ставил сè на свое место. Посников бил сменет од функцијата, а Стрелцов влегол на теренот. Ги гледал Ала и Мила на трибините, и се сретнал со Пеле. Натпреварот започнал,а со првиот удар на Стрелцов на топката завршува и филмот. == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://www.vesti.ru/doc.html?id=3220158 „Стрелцов“: премиера на новиот филмски трејлер] // Вести.ру, 13 декември 2019 година [[Категорија:Филмови на руски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2020 година]] tlbvy7m4985ud4lyuqxexlycadhx283 0 1254281 5601071 5249699 2026-07-27T13:28:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601071 wikitext text/x-wiki '''Стефан Дражиќ''' ( Serbian Cyrillic ; роден на 14 август 1992 година) е [[Србија|српски]] [[фудбал]]ски [[Напад (фудбал)|напаѓач]], играјќи за Диосјаги . == Клупска кариера == === Раднички Обреновац === Драчиќ започнал да игра фудбал со ФК Обреновац 1905 подоцна бил во младинските селекции на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда во Белград]] 2 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/ivanjica-to-ne-pamti-dve-nedelje-na-vrhu-tabele/113238|title=Ivanjica to ne pamti – dve nedelje na vrhu tabele!|date=17 August 2015|work=mozzartsport.com|accessdate=18 August 2015}}</ref> Следно се врати во Обреновац и се приклучи на Раднички, каде што ја заврши младинската кариера, а после тоа се приклучи на првиот тим за сезоната 2008-09 . Направи 12 настапи во лигата и постигна 4 гола, иако имаше 16 години.<ref name="srbijafudbal">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijafudbal.com/vozdovac/drazic.htm|title=Drazic, Stefan|work=srbijafudbal.com|accessdate=3 December 2016}}</ref> По првата сениорска сезона, тој беше поискусен и беше поконстантен во првиот состав. За сезоната 2009-10, Драчиќ настапи на 26 натпревари и постигна 6 погодоци. За сезоната 2010-11, тој забележа 28 настапи и постигна 7 гола. Тој беше номиниран за човек на натпреварот 3 пати. Во новата сезона, за разликата од претходната, тој одигра уште еден натпревар и постигна еден гол повеќе, па ја заврши сезоната 2011–12 со 29 настапи и 8 погодоци. Петтата сезона со клубот од Обреновац беше најдобра за Стефан Драчиќ. По 25 гола во лигата во претходната кариера, за сезоната 2012–13 постигна 21 гол во 29 натпревари и беше именуван како човек на натпреварот 9 пати со просечна оценка 7,43. === Вождовац === Драчиќ се приклучи на ФК Вождовац во јуни 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zurnal.rs/fudbal/super-liga/35556/vozdovac-doveo-osmoricu-novih-igraca-otisla-desetorica|title=Вождовац довео осморицу нових играча, отишла десеторица|date=16 June 2016|work=[[Sportski žurnal]]|accessdate=20 June 2016}}</ref> Тој го постигна својот прв гол за новиот клуб во вториот натпревар од сезоната 2016–17 на српската Суперлига, против Рад .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.superliga.rs/izvestaji-2016-17/3653-2-kolo-rad-vozdovac#.V6b7gtLhC70|title=2.Kolo: Rad - Voždovac|date=30 July 2016|work=Serbian SuperLiga official website|accessdate=7 August 2016|archive-date=2016-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002163406/http://www.superliga.rs/izvestaji-2016-17/3653-2-kolo-rad-vozdovac#.V6b7gtLhC70|url-status=dead}}</ref> Во текот на есента истата година, Драшиќ постигна гол и против Младост Лужани на 20 август и против Ињаја во куп натпревар, одигран на 21 септември 2016 година. Откако Илија Столица го замени [[Братислав Живковиќ|Братислав]] Žивковиќ како тренер на ФК Вождовац, Драчиќ ги започна следните 2 натпревари од клупата. Враќајќи се во првиот состав, Драшиќ постигна гол и забележана асистенција за победа од 2-1 на гостувањето кај Борац Чачак, одиграна на 30 ноември 2016 година, исто така номиниран за играч на теренот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.superliga.rs/vesti/48-srpski-fudbal/3972-igrac-kola-sjajna-partija-stefana-drazica-u-pobedi-zmajeva-nad-cacanskim-borcem#.WEK08NLhDIV|title=Igrač kola: Sjajna partija Stefana Dražića u pobedi ''zmajeva'' nad čačanskim Borcem|date=2 December 2016|work=Serbian SuperLiga official website|accessdate=3 December 2016|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220075735/http://superliga.rs/vesti/48-srpski-fudbal/3972-igrac-kola-sjajna-partija-stefana-drazica-u-pobedi-zmajeva-nad-cacanskim-borcem#.WEK08NLhDIV|url-status=dead}}</ref> Драчиќ беше избран за човек на натпреварот во победата со 4: 1 против [[ФК Војводина|Војводина]] на 1 април 2017 година, постигнувајќи гол и фаулиран за директен слободен удар .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fkvozdovac.rs/vesti/vozdovac-vojvodina|title=VOŽDOVAC – VOJVODINA 4:1 (2:0)|date=1 April 2017|work=FK Voždovac official website|accessdate=3 April 2017|archive-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404133845/http://fkvozdovac.rs/vesti/vozdovac-vojvodina/|url-status=dead}}</ref> Тој исто така постигна гол на следниот натпревар, против неговиот екс-клуб Јавор Ивањица .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fkjavor.com/blog/2017/04/09/drazic-presudio-vozdovac-u-plej-ofu|title=Dražić presudio, Voždovac u plej ofu|date=9 April 2017|work=FK Javor Ivanjica official website|accessdate=12 April 2017|archive-date=2017-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516164253/https://fkjavor.com/blog/2017/04/09/drazic-presudio-vozdovac-u-plej-ofu/|url-status=dead}}</ref> === Мехелен === На 7 јули 2017 година, Драшиќ потпиша тригодишен договор со белгискиот тим Мехелен .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kvmechelen.be/nieuws/2017-2018/a-kern/nieuwe-spits-voor-kvm-stefan-drazic-tekent|title=Nieuwe spits voor KVM: Stefan Drazic tekent|date=7 July 2017|work=KV Mechelen official website|accessdate=8 July 2017|archive-date=22 септември 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922184924/https://www.kvmechelen.be/nieuws/2017-2018/a-kern/nieuwe-spits-voor-kvm-stefan-drazic-tekent|url-status=dead}}</ref> Тој постигна гол на своето деби за нов клуб за 1: 1 против Стандард Лиеж на 30 јули 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/savrseni-debi-stefana-drazica-protiv-standarda-beli-sve-upropastio-video/174028|title=Savršeni debi Stefana Dražića protiv Standarda, "Beli" sve upropastio (VIDEO)|date=30 July 2017|work=mozzartsport.com|accessdate=30 July 2017}}</ref> === Межоковеш === На 5 мај 2018 година, тој го постигна првиот гол на отворачкиот натпревар на Стадионот Диоскири во сезоната 2017-18 Немзети Бајноксаг I против Диосгири ВТК .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/05/05/hungary/nb-i/diosgyori-vtk/mezokovesdi-se/2469466/?ICID=PL_MS_10|title=2017–18 Nemzeti Bajnokság I: Diósgyőr 0–1 Mezőkövesd|date=5 May 2018|publisher=Soccerway.com}}</ref> === Чангчун Јатаи === Драчиќ се приклучи на клубот Чангчун Јатаи во Кинеската Лига еден во јули 2019 година,правејќи асистенција на неговото деби, победа од 3: 1 на гостувањето кај Неи Монгол ongонгју .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/07/27/china-pr/china-league-one/shanxi-jiayi1/changchun-yatai/2995143/?ICID=PL_MS_19|title=2019 China League One: Nei Mongol Zhongyou 1–3 Changchun Yatai|date=27 July 2019|publisher=Soccerway.com}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {{Updated|19 May 2019}}<ref name="soccerway">{{Soccerway|stefan-drai/307312}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;font-size:90%" |+Настапи и голови по клуб,сезона и натпревар ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" |Сезона ! colspan="3" |Лига ! colspan="2" |Куп ! colspan="2" |Интернационално ! colspan="2" |Друго ! colspan="2" |Вкупно |- !Дивизија !Настапи !Голови !Настапи !Голови !Настапи !Голови !Настапи !Голови !Настапи !Голови |- | rowspan="6" valign="center" |Раднички Обреновац |2008–09<ref name="srbijafudbal"/> | rowspan="5" |Лига Белград |12 |4 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |12 |4 |- |2009–10 |26 |6 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |26 |6 |- |2010–11 |28 |7 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |28 |7 |- |2011–12 |29 |8 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |8 |- |2012–13 |29 |21 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |21 |- ! colspan="2" |Вкупно !124 !46 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !124 !46 |- | rowspan="4" valign="center" |Јавор Ивањица |2013–14 |Суперлига |25 |4 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |26 |4 |- |2014–15 |Прва Лига |30 |13 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |13 |- |2015–16 |Суперлига |36 |7 |6 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |42 |8 |- ! colspan="2" |Вкупно !91 !24 !8 !1 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !99 !25 |- |Вождовац |2016–17 |Суперлига !34 !8 !2 !1 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !36 !9 |- |Мехелен |2017–18 |Прва Дивизија А |16 |1 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |17 |1 |- | rowspan="3" valign="center" |Межоковеш |2017–18 | rowspan="2" |НБ 1 |11 |3 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |11 |3 |- |2018–19 |31 |11 |5 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |36 |14 |- ! colspan="2" |Вкупно !42 !14 !5 !3 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !47 !17 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариера !307 !93 !16 !5 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !323 !98 |} == Користена литература == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.utakmica.rs/fudbaler/1147-drazic-stefan Стефан Драчиќ Статистика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210123134807/http://www.utakmica.rs/fudbaler/1147-drazic-stefan |date=2021-01-23 }} на utakmica.rs * Stefan Dražić * Stefan Dražić * Stefan Dražić [[Категорија:Фудбалери на ФК Мехелен]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] jnvcpjln2cd57ib04umqbobx1sl974y 0 1265134 5601301 4897871 2026-07-28T04:40:12Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601301 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Speciesbox |name=''Clostridioides difficile'' |image=Clostridium difficile colonies.png |image_caption=Колонии на ''C. difficile'' на крвен агар |image2=Clostridium difficile 01.jpg |image2_caption=Електронска микрографија на бактеријата |genus=Clostridioides |species=difficile |authority=(Hall & O'Toole, 1935) Lawson & Rainey, 2016 |synonyms_ref= |synonyms={{species list |Bacillus difficilis|Hall & O'Toole, 1935<ref name="Hall et al., 1935"/> |Clostridium difficile|(Hall & O'Toole, 1935) [[André Romain Prévot|Prévot]], 1938<ref name="Prevot, 1938"/> }} }} '''''Clostridioides difficile''''' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Clostridium difficile''), исто така позната како '''''C. difficile''''', или '''''C. diff''''', е Грам-позитивен вид на спороформни бактерии.<ref name="Moreno – June 2013">{{наведено списание |vauthors=Moreno MA, Furtner F, Rivara FP |title=Clostridium difficile: A Cause of Diarrhea in Children |journal=JAMA Pediatrics |volume=167 |issue=6 |page=592 |date=June 2013 |pmid=23733223 |doi=10.1001/jamapediatrics.2013.2551 |doi-access=free }}</ref> ''Clostridioides'' spp. се анаеробни, подвижни бактерии, сеприсутни во природата и особено во почвата. Нејзините вегетативни клетки се стапчести, плеоморфни, и се појавуваат во парови или кратки ланци. ''C. difficile'' е каталаза- и супероксид дизмутаза-негативна, и создава два типа на токсини: ентеротоксин A и цитотоксин B, кои ја нарушуваат цитоскелетната сигнална трансдукција кај домаќинот.<ref>{{наведено списание |last1=di Masi |first1=Alessandra |last2=Ascenzi |first2=Paolo |last3=Siarakas |first3=Steven |last4=Petrosillo |first4=Nicola |last5=Di Bella |first5=Stefano |title=Clostridium difficile Toxins A and B: Insights into Pathogenic Properties and Extraintestinal Effects |journal=Toxins (Basel) |volume=8 |issue=5 |pages=134 |date=2016 |doi=10.3390/toxins8050134 |pmid=27153087|pmc=4885049 }}</ref> Под стресни услови, бактеријата создава спори кои се способни да толерираат екстремни услови.<ref name="Sherris">{{наведена книга |veditors=Ryan KJ, Ray CG |title=Sherris Medical Microbiology |url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi00ryan |url-access=limited |edition=4 |pages=[https://archive.org/details/sherrismedicalmi00ryan/page/n339 322]–4 |publisher=McGraw Hill |year=2004 |isbn= 978-0-8385-8529-0 }}</ref> ''C. difficile'' е важен хуман [[патоген]]; според [[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]], во 2017 имало 223,900 случаи на хоспитализирани пациенти и 12,800 смртни случаи во САД.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hai/organisms/cdiff/cdiff_infect.html|title=Clostridioides difficile Infection {{!}} HAI {{!}} CDC|date=2020-01-02|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=2020-03-10}}</ref> Иако ''C. difficile'' е позната како хоспитален и антибиотски асоциран патоген, најмногу една третина од инфекциите може да бидат следени на ниво трансмисија од инфициран пациент во болница,<ref>{{наведено списание|last1=Eyre|first1=David W.|last2=Cule|first2=Madeleine L.|last3=Wilson|first3=Daniel J.|last4=Griffiths|first4=David|last5=Vaughan|first5=Alison|last6=O'Connor|first6=Lily|last7=Ip|first7=Camilla L.C.|last8=Golubchik|first8=Tanya|last9=Batty|first9=Elizabeth M.|last10=Finney|first10=John M.|last11=Wyllie|first11=David H.|date=2013-09-26|title=Diverse Sources of C. difficile Infection Identified on Whole-Genome Sequencing|journal=New England Journal of Medicine|volume=369|issue=13|pages=1195–1205|doi=10.1056/NEJMoa1216064|issn=0028-4793|pmc=3868928|pmid=24066741}}</ref> и само мал број на антибиотици се директно поврзани со зголемен ризик за разој на [[Clostridioides difficile infection|''C. difficile'' инфекција]] (CDI), имено [[клиндамицин]], [[флуорокинолони]] и [[цефалоспорини]].<ref>{{наведено списание|last1=Guh|first1=Alice Y.|last2=Adkins|first2=Susan Hocevar|last3=Li|first3=Qunna|last4=Bulens|first4=Sandra N.|last5=Farley|first5=Monica M.|last6=Smith|first6=Zirka|last7=Holzbauer|first7=Stacy M.|last8=Whitten|first8=Tory|last9=Phipps|first9=Erin C.|last10=Hancock|first10=Emily B.|last11=Dumyati|first11=Ghinwa|date=2017-10-01|title=Risk Factors for Community-Associated Clostridium difficile Infection in Adults: A Case-Control Study|url=https://academic.oup.com/ofid/article/4/4/ofx171/4460109|journal=Open Forum Infectious Diseases|language=en|volume=4|issue=4|pages=ofx171|doi=10.1093/ofid/ofx171|pmc=5903408|pmid=29732377}}</ref><ref>{{наведено списание|last1=Brown|first1=Kevin A.|last2=Khanafer|first2=Nagham|last3=Daneman|first3=Nick|last4=Fisman|first4=David N.|date=2013|title=Meta-Analysis of Antibiotics and the Risk of Community-Associated Clostridium difficile Infection|journal=Antimicrobial Agents and Chemotherapy|language=en|volume=57|issue=5|pages=2326–2332|doi=10.1128/AAC.02176-12|issn=0066-4804|pmc=3632900|pmid=23478961}}</ref> Поголемиот дел од инфекциите се стекнуваат надвор од болниците, и повеќето од антибиотиците имаат слично ниво на зголемен ризик од инфекција како и многу неантибиотски ризик-фактори, како што се употребата на лаксативи и клизми.<ref>{{наведено списание|last1=McFarland|first1=Lynne V.|last2=Surawicz|first2=Christina M.|last3=Stamm|first3=Walter E.|date=1990-09-01|title=Risk Factors for Clostridium difficile Carriage and C. difficile-Associated Diarrhea in a Cohort of Hospitalized Patients|url=https://academic.oup.com/jid/article/162/3/678/823547|journal=The Journal of Infectious Diseases|language=en|volume=162|issue=3|pages=678–684|doi=10.1093/infdis/162.3.678|pmid=2387993|issn=0022-1899}}</ref> ''C. difficile'' исто така може да биде дел од нормалната [[дебело црево|цревна]] флора без да предизвика заболување.<ref>{{наведено списание|last1=McFarland|first1=Lynne V.|last2=Mulligan|first2=Maury E.|last3=Kwok|first3=Richard Y.Y.|last4=Stamm|first4=Walter E.|date=1989-01-26|title=Nosocomial Acquisition of Clostridium difficile Infection|journal=New England Journal of Medicine|language=en|volume=320|issue=4|pages=204–210|doi=10.1056/NEJM198901263200402|pmid=2911306|issn=0028-4793}}</ref> Иако раните проценки индицирале дека ''C. difficile'' е присутна кај 2–5% од возрасното население,<ref name="Sherris" /> неодамнешно истражување покажало дека колонизацијата на дебелото црево е тесно поврзана со историја на друго неповрзано дијароично заболување, како труење со храна или злоупотреба на лаксативи.<ref name=":2">{{наведено списание|last1=VanInsberghe|first1=David|last2=Elsherbini|first2=Joseph A.|last3=Varian|first3=Bernard|last4=Poutahidis|first4=Theofilos|last5=Erdman|first5=Susan|last6=Polz|first6=Martin F.|s2cid=211074075|date=2020-02-10|title=Diarrhoeal events can trigger long-term Clostridium difficile colonization with recurrent blooms|url=https://www.nature.com/articles/s41564-020-0668-2|journal=Nature Microbiology|volume=5|issue=4|language=en|pages=642–650|doi=10.1038/s41564-020-0668-2|pmid=32042128|issn=2058-5276}}</ref> Поединци без историја на гастроинтестинални нарушувања, малку е веројатно да станат асимптоматски носители. За асимптоматските носители се смета дека се главен резервоар на инфекцијата.<ref>{{наведено списание|last1=Eyre|first1=David W.|last2=Griffiths|first2=David|last3=Vaughan|first3=Alison|last4=Golubchik|first4=Tanya|last5=Acharya|first5=Milind|last6=O’Connor|first6=Lily|last7=Crook|first7=Derrick W.|last8=Walker|first8=A. Sarah|last9=Peto|first9=Tim E. A.|date=2013-11-12|editor-last=Chang|editor-first=Yung-Fu|title=Asymptomatic Clostridium difficile Colonisation and Onward Transmission|journal=PLOS ONE|language=en|volume=8|issue=11|pages=e78445|doi=10.1371/journal.pone.0078445|issn=1932-6203|pmc=3827041|pmid=24265690|bibcode=2013PLoSO...878445E}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Грампозитивни бактерии]] o7j78h1ex2tc7w1a8ftp3650m6fvhky 0 1267743 5601101 4927317 2026-07-27T15:41:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601101 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nikola Parapunov.jpg|мини|[[Никола Парапунов]]]] '''Судските процеси во Пиринскиот дел на Македонија''' (1933 година ― ?) ― процеси на бугарските судови против борци за македонските национални права и интереси.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=1457|oclc=499142958}}</ref> ==== 1933 година ==== Во [[1933]] година во [[Разлог]] бил одржан судски процес на кој им се судело на македонските револуционери: [[Никола Парапунов]], [[Крсто Стојчев]], [[Костадин Лагадинов]] и на припадниците на [[ВМРО (Обединета)]]. [[Податотека:Иван Козарев.jpg|мини|[[Иван Козарев]]]] ==== 1936 година ==== Во [[1936]] година, во [[Софија]] и во [[Неврокоп]] на големите судски процеси припадниците на [[ВМРО (Обединета)]] јавно ја искажале својата македонска национална припадност.<ref name=":0" /> ==== 1941-1944 година ==== Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на неколку судски процеси, во отсуство, на смрт биле осудени [[Никола Парапунов]], [[Иван Козарев]], [[Никола Калапчиев]] и други Македонци антифашисти. Во [[1942]] година во [[Софија]] и во [[Горна Џумаја]] биле осудени на смрт [[Никола Вапцаров]], [[Антон Попов]], [[Атанас Романов]], [[Гроздан Николов]], [[Станке Лисичков]] и [[Владо Чимев]]. ==== 1947 година ==== ''[[Групата на Дукимов]]'', биле уапсени на 13 октомври 1947 г. во Неврокопско. Планот на оваа група бил да водат борба против ОФ Бугарија за откинување на Пиринска и Вардарска Македонија и за издвојување на една независна македонска држава под заштитата на Англија и Америка. Себеси сѐ декларирале за [[Македонци]]. Бугарската власт ги етикетирала како ванчомихајловисти, што вопшто не било реален приказ за групата.<ref>{{Наведена книга|url=https://core.ac.uk/download/pdf/80818622.pdf|title=ГЛАСНИК год.60 бр.1|first=|last2=Стојков|first2=Стојко|publisher=ИНИ|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=241-242}}</ref> Осудени биле:<ref>{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/fullscreen/74677661?access_key=key-3yrai3ld77fim0du41o|title=Една идеја, еден живот|last=Дукимов|first=Георги Сотиров|year=1999|location=Гоце Делчев|pages=22}}</ref> * [[Атанас Ласков|Атанас Ангелов Ласков]] (10 години) * [[Георги Дукимов|Георги Сотиров Дукимов]] (6 години и 8 месеца) * [[Асен Левков|Асен Василев Левков]] (3 години) * [[Спас Писов|Спас Крстев Писов]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Лазар Тотин|Лазар Благоев Тотин]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Марин Варадев|Марин Ангелов Варадев]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Георги Поп Ангелов]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Александар Којков]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Тимнју Запрев|Тимнју Димитров Запрев]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Јусин Кантарџиев|Јусин Мехмедов Кантарџиев]] (2 години) * [[Ангел Каратанев]] (1 година и 6 месеци) * [[Спас Шалев]] (6 месеци) ==== 1949 година ==== На судските процеси по Резолуцијата на [[Информбиро|Информбирото]] ([[1949]] година) бугарските судови им суделе на делегатите на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Првото заседание на АСНОМ]]: [[Васил Василев]] и [[Атанас Великов Атанасов]]. На други судски процеси, во истата година, биле изречени 3 доживотни и повеќегодишни затворски казни. ==== 1958 година ==== Во [[1958]] година на повеќегодишни казни биле осудени [[Стојан Георгиев Томовичин|Стојан Георгиев-Томовичин]], [[Кирил Рушкин]], [[Борис Прегов]], [[Ѓорги Поп-Атанасов]] и др. ==== 1974 година ==== Во 1974 година биле осудени [[Сократ Маркилов]], [[Пандо Илиев]], [[Илија Кочев]], [[Стојан Георгиев Томовичин|Стојан Георгиев-Томовичин]] и др. Во седумдесеттите и осумдесеттите години биле осудени [[Јордан Костадинов]] (бивш претседател на [[ОМО Илинден|ОМО „Илинден“]]) и други Македонци борци за национални права.<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/istorija/5808 ОМО „Илинден“и ОМО „Илинден“ - ПИРИН] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210502121357/http://www.mn.mk/istorija/5808 |date=2021-05-02 }} * [https://www.facebook.com/WMCAustralia/posts/2379393025513557/ ТАЖНА ВЕСТ: ЈОРДАН КОСТАДИНОВ 1932-2019] * [https://www.narodnavolja.com/articles2008/11/txt11.asp БОРБАТА НА МАКЕДОНЦИТЕ ЗА НАЦИОНАЛНИ ПРАВА НИКОГАШ НЕ ЗАПИРАЛА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210303102748/http://www.narodnavolja.com/articles2008/11/txt11.asp |date=2021-03-03 }} * [http://makedonskosonce.com/45850/ Стојко Стојков – чувар и бранител на вистината за Македонците во Пирин] == Литература == * Стефан Коларов, шестимата от дело, Но.585/1942. Ⅱ изд., София, 1985 * [http://www.pollitecon.com/html/ebooks/risto-stefov/Makedonija-nad-se.pdf Стојан Георгиев Томовичин, Македонија над сè, Битола, 1990] pm9zghahx9hgnk258og7hem4y53cmhm 0 1271329 5601217 5375731 2026-07-27T20:58:21Z Beclievski 9277 /* */ 5601217 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Евровизија 2022|host={{знамеикона|Italy}} [[Radiotelevisione Italiana|RAI]]|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни|date=Мај 2022 (1ПФ)<br>Мај 2022 (2ПФ)<br>Мај 2022 (Финале)|year=2022| winner = {{Esc|Украина}}<br />"[[Stefania (song)|Stefania]]"|previous=2021|next=2023}} [[File:Pala-alpitour-illus.jpg|thumb|десно|Сала Олимпико – место каде се одржал настанот.]] '''Евровизија 2022''' година ќе биде 66. [[Евровизија]]. Натпреварот ќе се одржи во [[Италија]] благодарение на победата на групата [[Менескин|Måneskin]] на [[Евровизија 2021|претходно одржано натпреварување]]. Ова ќе биде трет пат Италија да биде домаќин на Евровизија, претходните двапати домаќини беа [[Неапол]] и [[Рим]]. == Локација == Според традицијата на Евровизија, во повеќето случаи земјата учесник што ќе победи на натпреварот претходната година има право да биде домаќин на Евровизија следната година. На [[23 мај]] [[2021]] година, претставници на градовите [[Болоња]], [[Милано]], [[Пезарo|Пезаро]], [[Неапол]] и [[Торино]] изразија интерес за домаќин на натпреварот. <ref>{{Cite web|title=Eurovision: prime candidature per ospitare l'evento 2022 da Milano, Bologna e Pesaro|url=https://www.eurofestivalnews.com/2021/05/23/eurovision-candidature-2022-milano-bologna-pesaro/|access-date=2021-05-23|language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-23|title=Appendino: “Complimenti ai Måneskin, ora lavoriamo per portare l’Eurovision a Torino”|url=https://www.lastampa.it/torino/2021/05/23/news/appendino-complimenti-ai-maneskin-ora-lavoriamo-per-portare-l-eurovision-a-torino-1.40305647|access-date=2021-05-23|website=lastampa.it|language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-23| title= Clemente candida Napoli per l'Eurovision 2022 | url = https://www.casoriadue.it/clemente-candida-napoli-per-leurovision-2022/|access-date=2021-05-23|website=casoriadue.it|language=it-IT}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !Град !Сала !Белешки |- ! rowspan="2" |[[Болоња]] |Unipol Arena | rowspan="3" |Кандидатурата поддржана од Законодавно-правното собрание на [[Емилија-Ромања]]. |- |Bologna Fiere |- ![[Римини]] |Rimini Fiera |- ![[Милано]] |Palazzo delle Scinitlle |Кандидатурата поддржана од регионалната влада во [[Ломбардија]]. |- ![[Пезаро]] |Vitrifrigo Arena |Марко Ди Мајо, член на Италијанската комора за пратеници, исто така, сугерираше дека ако Римини биде домаќин на натпреварот, тоа треба да биде копродукција со [[Сан Марино]]. |- ![[Торино]] |Pala Alpitour |Кандидатурата поддржана од градскиот совет на Торино и Регионалниот совет на [[Пиемонт]]. |} == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Италијанска музика]] [[Категорија:Торино]] [[Категорија:Музиката во 2022 година]] kw6qyu9on37chqxl49fm58mgbckfs5m 0 1279282 5601142 5420416 2026-07-27T17:29:13Z ГП 23995 ситна поправка 5601142 wikitext text/x-wiki {{infobox book | |name = Кројцерова соната |image = KreutzerSonata.jpg <!-- use bare filename: Example.jpg --> |caption = Title page of the 1901 Geneve edition in Russian |image_size = 200px |title_orig = Крейцерова соната, Kreitzerova Sonata |translator = Фредерик Листер (1890)<br>Дејвид Мекдаф & Пол Фут (2008) |author = [[Лав Толстој]] |country = Русија |language = руски, француски,англиски, германски |genre = [[роман]] |publisher = Библиографска канцеларија, Берлин |release_date = 1889 |pages = 118 (Издание Полард од 1889) |isbn = 978-0-14-044960-0 |wikisource = The Kreutzer Sonata }} '''''Кројцерова соната''''' ({{langx|ru|''Крейцерова соната''}}) — [[новела]] на [[Лав Толстој]], именувана по [[Виолинска соната бр. 9 (Бетовен)|Кројцеровата соната]] на [[Бетовен]]. Новелата била објавена во 1889 година и била цензурирана од руските власти. Делото е осврт, и поглед за неуспешноста на бракот како заедница во која љубовта изумира, а хармонијата меѓу партнерите се претвора најчесто во едно големо недоразбирање и оттуѓување<ref>[https://www.britannica.com/topic/The-Kreutzer-Sonata/ The Kreutzer Sonata]</ref>. ==Содржина== За време на возење со воз, Позднишев слуша разговор за [[брак]], [[развод]] и [[љубов]]. Кога жената тврди дека бракот не треба да се договори туку да се заснова на вистинска љубов, таа прашува „Што е љубов?“ и посочува дека, ако се сфати како ексклузивна предност за една личност, таа често поминува брзо. Конвенцијата налага паровите да останат заедно, а почетната љубов може брзо да се претвори во омраза. Потоа раскажува како кога бил млад посетувал [[проститутка|проститутки]] и се жали дека женските фустани се дизајнирани да ги разбудат машките желби. Тој понатаму наведува дека жените никогаш нема да уживаат еднакви права со мажите сè додека мажите ги гледаат како предмет на желба, но сепак ја опишува нивната ситуација како форма на моќ над мажите, спомнувајќи колку од општеството е насочено кон нивното задоволство и благосостојба и колкаво влијание имаат врз постапките на мажите. Откако ја запознл и се оженил со својата сопруга, наизменично им менуваат периоди на страсна љубов и жестоки тепачки. Таа раѓа пет деца, а потоа добива контрацептивни средства: „Последниот изговор за нашиот свиреп живот – децата – потоа беше одземен, а животот стана погрозен од кога било“. Неговата сопруга го сака [[виолинист]]от Трухатчевски и двајцата заедно ја изведуваат Бетовеновата „Кројцерова соната“ (соната бр. 9 во А-мол за пијано и виолина, оп. 47). Позднишев се жали дека некоја музика е доволно моќна да ја смени внатрешната емотивна состојба. Ја крие својата бесна [[љубомора]] и оди на пат, се враќа рано, ги наоѓа Трухатчевски и неговата сопруга заедно и ја убива сопругата со нож. Виолинистот бега: „Сакав да трчам по него, но се сетив дека е смешно да се трча по љубовникот на својата жена во чорапи; и не сакав да бидам смешен, туку страшен“.<ref>[https://www.gradesaver.com/the-kreutzer-sonata/study-guide/summary/ The Kreutzer Sonata Summary]</ref>. [[File:Prinet - Kreutzer Sonata.jpg|thumb|right|Новелата на Толстој ја инспирирала сликата „Кројцеровата соната“ од 1901 година од [[Рене Франсоа Ксавиер Прине]]]] ==Цензура== Откако делото било забрането во [[Русија]] од страна на цензорите, нашироко била распространета самизадска верзија. Во 1890 година, Одделот за пошта на Соединетите Држави го забранил испраќањето на весници што содржеле продолженија од Кројцерова соната. Тоа го потврдил и државниот обвинител на [[САД]] во истата година. [[Теодор Рузвелт]] го нарекол Толстој „сексуален морален перверзник“. Забраната за неговата продажба била укината во судовите во [[Њујорк]] и [[Пенсилванија]] во 1890 година<ref>[https://interlude.hk/music-words-kreutzer-sonata/ Music in Words: The Kreutzer Sonata]</ref>. ==Концептот и идејата на авторот== Толстој, сите несогласувања и негирања за ова дело ги објаснил пишувајќи од позиција на длабока религиозност (која ја објаснил во Исповедта во 1882 година), тој истакнува дека не [[Христос]], туку Црквата (која тој ја презирал) го воспоставила бракот. „Идеалот на христијанинот е љубов кон Бога и ближниот, одрекување од себе за да му служи на Бога и на својот ближен; телесната љубов, бракот, значи служење на себеси, и затоа е, во секој случај, пречка во службата на Бога и на луѓето. [[File:Kreutzer Sonata on Broadway.jpg|thumb|right|„Кројцерова соната“, во режија на [[Харисон Греј Фиске]] беше премиерно изведена во театарот Лирик во Њујорк на 10 септември 1906 година..]] [[File:Bertha Kalich Kreutzer Sonata Broadway.jpg|thumb|right|[[Берта Калич]] ја портретира Миријам Фридлендер во ''Кројцерова соната'' (1906 година) на [[Лангдон Мичел]], адаптирана од претходната адаптација на јидиш на [[Џејкоб Гордин]].]]<ref>[https://www.booktopia.com.au/the-kreutzer-sonata-leo-tolstoy/book/9780486278056.htmla/ The Kreutzer Sonata]</ref>. ==Адаптации== ===Театар=== *Новелата била адаптирана во јидиш-драма во 1902 година од руско-еврејскиот драмски писател Џејкоб Гордин. Американскиот драмски писател Ленгдон Мичел подоцна ја адаптирал верзијата на Гордин на англиски, која дебитирала на Бродвеј на 10 септември 1906 година *Во 2007 година во Велингтон, Нов Зеланд, било премиерно изведено новоосмисленото театарско дело „Кројцер“, кое комбинирало танц, музика, театар и мултимедијални проекции со двете музички дела (Бетовен и Јаначек) свирени во живо. Сара Броди ја обезбедила адаптацијата, режијата и кореографијата. Преработената верзија била претставена во Окленд во март 2009 година на фестивалот во Окленд. *Новелата била адаптирана за сцената од Дарко Спасов во 2008 година, а како едночинка е продуцирана во 2009 година за Народниот театар од Штип, Република Македонија, во режија на [[Љупчо Бреслиски]], во изведба на [[Милорад Ангелов]]. *Кројцер на Лора Вејд против. Кројцер е инспириран и од Толстој. *Новела била адаптирана за сцената од Тед Дикстра и продуцирана како едночинка за ансамблот „Уметност на времето“ од Торонто во 2008 година, и повторно за театарската дружина Soulpepper во 2011 година. *Ненси Харис го адаптирала романот во монолог во еден чин за театарот Гејт во Лондон во 2009 година, во режија на Натали Абрахами и со Хилтон Мекреј во главната улога. Продукцијата била оживеана во 2012 година во театарот Гејт, а исто така и во Ла МаМа во Њујорк. *Новелата била адаптирана од Сју Смит за Државната театарска дружина од Јужна Австралија како дел од фестивалот Аделаида во 2013 година. Ја режирал Џорди Брукман, а го играл Ренато Мусолино. *Адаптација во еден чин од драматургот од Јута, Ерик Самуелсон, била продуцирана од Театар компанијата План-Б и серијата камерна музика НОВА во 2015 година. Се одржувала од 18 октомври до 9 ноември во Центарот за изведувачкиуметности Роуз Вагнер во Солт Лејк Сити, Јута. Режисер бил Џери Рапиер, а играле Роберт Скот Смит, Кетрин Еберле и Џејсон Хардник. Еберле и Хардник биле музичари во симфонијата на Јута во тоа време. ===Филм=== *Кројцеровата соната е адаптирана за филм повеќе од десетина пати. Некои од нив вклучуваат *Кројцеровата соната (1911, [[Руско Царство]]), во режија на [[Петар Шардинин]] *Кројцеровата соната (1914, Руско Царство), во режија на [[Владимир Гардин]] *Кројцеровата соната (1915, [[САД]]), во режија на [[Херберт Бренон]] *Кројцерова соната (1927, [[Чехословачка]]), режија: [[Густав Мачати]] *Кројцерсонат (1937, [[Германија]]), во режија на [[Веит Харлан]] *Вовед во лудилото (1948, [[Италија]] ), во режија на [[Џани Франчиолини]] *La Sonate à Kreutzer (1956, [[Франција]]), краток филм во режија на [[Ерик Ромер]] *Креицерова соната (1969, ТВ, [[Југославија]]) во режија на [[Јован Коњовиќ]] *Кројцеровата соната (1987, [[СССР]]), во режија на [[Михаил Швејцер]] * Quale amore (2006, [[Италија]]), во режија на [[Маурицио Скиара]] *Кројцеровата соната (2008,), во режија на [[Бернард Роуз]] и со [[Елизабет Ром]] во главната улога *Соната (2013, [[Шпанија]]), во режија на [[Џон Андер Томас]] ===Музика=== Новелата, инспирирана од музиката на Бетовен, била и инспирација за гудачки квартет на [[Леош Јаначек]]. ===Балет=== Во 2000 година, Балетот Каролина, со оригинална кореографија на [[Роберт Вајс]] и комбинирање на музиката на Бетовен, Јаначек и балетски сегменти ===Сликарство=== Романот бил инспирација за сликата „Кројцерова соната“ од 1901 година на [[Рене Франсоа Ксавиер Прине, која покажува страстен бакнеж помеѓу виолинистот и пијанистката. Сликата се користела со години во рекламите за парфеми на Табу. ===Романи=== Романот „Второ лице еднина“ на арапскиот израелски автор [[Сајед Кашуа]] од 2010 година ја одгласува „Кројцеровата соната“ сместена во денешен [[Израел]]. Холандската авторка Маргриет де Мур напишала книга наречена „Kreutzersonate“ по гудачкиот квартет на Јаначек, инспирирана од новелата и Бетовен. ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * {{Cite book |last1=Rayfield|first1=Donald|authorlink1= |year=1999|title=Understanding Chekhov: A Critical Study of Chekhov's Prose and Drama|url=https://books.google.com/books?id=Zws1WxOFY1AC&pg=PA97|publisher=Univ of Wisconsin Press| location =|isbn=978-0-299-16314-3}} * {{Cite book |last1=Hamilton|first1=Richard F.|authorlink1= |year=2011|title=President McKinley, War and Empire: President McKinley and America's New Empire|url=https://books.google.com/books?id=YrFALYTl_l8C&pg=PA192|publisher=Transaction Publishers| location =Београд|isbn=978-1-4128-0962-7}} ==Надворешни врски== * [http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0240.shtml Текст] в [[Библиотека Мошкова|Библиотеке Максима Мошкова]] * [http://www.kulichki.com/inkwell/text/hudlit/classic/tolstoj/sonata_posl.htm Послесловие к «Крейцеровой сонате»] * {{ру}} [http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0240.shtml Онлајн издање књиге] * Ausführlicher [http://www.sandammeer.at/zeitloses/tolstoj.htm Artikel] der Literaturzeitschrift ''sandammeer.at'' * Wladimir Jakowlewitsch Linkow (В. Я. Линков): [http://rvb.ru/tolstoy/02comm/0284.htm Kommentar] zum Text bei [[RVB.ru]] (russisch) {{Лав Толстој}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дела на Лав Толстој]] [[Категорија:Дела од 1889 година]] [[Категорија:Руски раскази]] mxnmwghyozm7gan59wjolcs4b3hawqo 0 1291716 5601073 5503523 2026-07-27T13:31:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601073 wikitext text/x-wiki '''Стефан Илиќ''' ([[Ниш]], [[25 февруари]] [[2001]]) е [[Србија|српски]] [[Голман (фудбал)|фудбалски голман]]. == Кариера == Стефан Илиќ е роден во [[Ниш]], каде ги поминал сите помлади селекции на градскиот клуб Раднички.<ref name="Mladi_čuvari">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportjuga.rs/mladi-cuvari-mreze-na-cairu-video/|title=Mladi čuvari mreže na Čairu (VIDEO)|date=27 октомври 2017|publisher=sportjuga.rs|accessdate=15 јуни 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=eQjFr5MlB4U|title=Stefan Ilic (GK, 2001 born)|date=13 септември 2018|work=LK26 Football Management|publisher=[[Јутјуб]]|language=en|accessdate=15 јуни 2020}}</ref><ref name="Srbijafudbal">{{Наведена мрежна страница|url=http://srbijafudbal.com/radnickinis/ilic_s.htm|title=Илић, Стефан|work=srbijafudbal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615040244/http://srbijafudbal.com/radnickinis/ilic_s.htm|archive-date=15 јуни 2020|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> За прв пат добил лиценца за првиот тим на неговиот матичен клуб во натпреварувањето 2018/19, во [[Српска Суперлига|Српската Суперлига]]. Тој двапати се нашол во официјалните протоколи за натпревари. Како чувар на мрежата на младинскиот тим на својот клуб, Илиќ бил најмладата голманска опција следната сезона, со тренерите [[Ненад Лалатовиќ]] и Милорад Косановиќ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.novosti.rs/вести/спорт.434.html:799699-RADNICKI-POCEO-PRIPREME-ZA-NOVU-SEZONU-Lalatovic-Otisli-su-nosioci-krecemo-sve-iz-pocetka|title=Раднички почео припреме за нову сезону; Лалатовић: Отишли су носиоци, крећемо све из почетка|date=10 јуни 2019|work=[[Новинска агенција Бета]]|access-date=15 јуни 2020|publisher=[[Вечерње новости]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://niskevesti.rs/fudbaleri-radnickog-puni-optimizma-putuju-u-tursku/|title=Fudbaleri Radničkog puni optimizma putuju u Tursku|last=Veljkovic|first=Petar|date=23 јануари 2020|access-date=15 јуни 2020|publisher=niskevesti.rs}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.alo.rs/sport/fudbal/supertalentovani-mile-svilar-dobio-odlicne-naslednike/289552/vest|title=SRBIJA NE MORA DA BRINE ZA GOLMANE Supertalentovani Mile Svilar dobio odlične naslednike|last=Topalović|first=M.|date=20 февруари 2020|access-date=15 јуни 2020|publisher=[[Ало!]]|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219185442/https://www.alo.rs/sport/fudbal/supertalentovani-mile-svilar-dobio-odlicne-naslednike/289552/vest|url-status=dead}}</ref> По повредата на тогаш стандардниот Никола Петровиќ,<ref>{{Наведени вести|url=https://fudbal.hotsport.rs/2020/02/21/kosanovic-cukaricki-dolazi-motivisan-na-cair-povrede-muce-radnicki/|title=KOSANOVIĆ: Čukarički dolazi motivisan na ‘Čair’ – Povrede muče Radnički!|last=Ilić|first=Aleksandar|date=21 февруари 2020|access-date=15 јуни 2020|publisher=hotsport.rs|archive-date=2020-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615044803/https://fudbal.hotsport.rs/2020/02/21/kosanovic-cukaricki-dolazi-motivisan-na-cair-povrede-muce-radnicki/|url-status=dead}}</ref> Илиќ до крајот на натпреварувачката 2019/20 . имал улога на резерва за Боривоје Ристиќ. На 13 јуни 2020 година, Илиќ дебитирал во професионална конкуренција во претпоследното коло во српската Суперлига.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.juznevesti.com/Sport/Borbeni-derbi-juga-sest-golova-i-novi-preokret-Radnickog.sr.html|title=Borbeni derbi juga, šest golova i novi preokret Radničkog|last=Jovanović|first=Milica|date=13 јуни 2020|access-date=15 јуни 2020|publisher=[[Јужне вести]]}}</ref> На местото на Ристиќ, Илиќ застанал пред голот на крајот од мечот со Радник во [[Сурдулица]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.belami.rs/radnik-radnicki-24/|title=Radnik – Radnički 2:4|date=13 јуни 2020|access-date=15 јуни 2020|publisher=[[ТВ Белами]]|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219192451/http://belami.rs/radnik-radnicki-24/|url-status=dead}}</ref> По одлуката на спортскиот сектор на Ниш Раднички да го повлече Милорад Којиќ од истоимениот клуб од [[Пирот]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.plusonline.rs/neverovatno-radni-ki-ni-vratio-milorada-koji-a-prvog-golmana-pirotskog-prvoliga-a-na-dve-nedelje-pred-prvenstvo-a-bre-ni-lije-esmo-prijatelji-el-nesmo-|title=NEVEROVATNO! Radnički Niš vratio Milorada Kojića, prvog golmana pirotskog prvoligaša, na dve nedelje pred prvenstvo! "A, bre, Nišlije, ‘esmo prijatelji, el nesmo!|date=29 јули 2020|access-date=13 август 2020|publisher=plusonline.rs}}</ref> кој се борел за статусот прв голман на тој клуб, Илиќ бил отстапен во пиротскиот прволигаш.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.plusonline.rs/u-radni-kom-od-danas-upaljena-sva-svetla-prvenstvo-samo-to-nije-|title=U Radničkom od danas upaljena sva svetla! Prvenstvo samo što nije!|date=1 август 2020|access-date=13 август 2020|publisher=plusonline.rs}}</ref> Во подготвителниот период, пред почетокот на сезоната во Првата лига на Србија, бранел на неколку пријателски натпревари.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.plusonline.rs/pe-ani-sat-u-radni-kom-curi-treba-po-iriti-|title=Peščani sat u Radničkom curi! Treba požuriti!|date=1 август 2020|access-date=13 август 2020|publisher=plusonline.rs}}</ref> За тоа натпреварување, во сезоната 2020/21 тој е лиценциран со бројот 12 на дресот.<ref name="pls2021">{{Наведена мрежна страница|url=https://prvaliga.rs/sezone/2020-21/player/5-prva-liga-srbije-2020-21/3010-12-ilic-stefan-g|title=Ilić, Stefan — sezona 2020/21.|work=Прва лига Србије у фудбалу, званична презентација|accessdate=15 август 2020}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој официјално дебитира на отворањето на сезоната, кога натпреварот со Слога од [[Краљево]] завршил со резултат 1.: 1.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.plusonline.rs/nije-bilo-dobro-na-otvaranju-radni-ki-mo-e-i-mora-bolje-|title=Nije bilo dobro na otvaranju! Radnički može i mora bolje!|date=16 август 2020|access-date=26 август 2020|publisher=plusonline.rs}}</ref> Марко Тркуља дошол во Пирот неколку дена подоцна, како позајмен играч од [[ФК Вождовац|Вождовац]],<ref>{{Наведени вести|url=https://fkvozdovac.rs/vesti/marko-trkulja-odlazi-na-pozajmicu-u-radnicki-iz-pirota/|title=Марко Тркуља одлази на позајмицу у Раднички из Пирота|date=20 август 2020|access-date=26 август 2020|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219185446/https://fkvozdovac.rs/vesti/marko-trkulja-odlazi-na-pozajmicu-u-radnicki-iz-pirota/|url-status=dead}}</ref>, а Илиќ останал на клупата на натпреварот од 2. коло во [[Сремска Митровица]], против локалниот Раднички.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/izvestaj-sa-utakmice/2397510/|title=Раднички (С. Митровица) 1 : 2 Раднички (Пирот)|date=23 август 2020|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=26 август 2020}}</ref> До крајот на календарската година, тој играл вкупно 6 пати во Првата лига на Србија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.resultados-futbol.com/jugador/S-Ilic-843435|title=S. Ilić|work=resultados-futbol.com|language=es|accessdate=8 јули 2021|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219185444/https://www.resultados-futbol.com/jugador/S-Ilic-843435|url-status=dead}}</ref> како и во шеснаесетфиналето на Купот на Србија против [[Нови Сад]]ски Пролетер.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pirotskevesti.rs/cekamo-trenutak-kada-ce-radnicki-dobru-igru-krunisati-golovima/|title=Čekamo trenutak kada će Radnički dobru igru krunisati golovima|date=21 октомври 2020|access-date=8 јули 2021|publisher=pirotskevesti.rs}}</ref> За сезоната 2021/22 Илиќ бил прекомандуван во екипата на Брзог Брод.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.jugsport.net/fudbal/minimalcem-do-celog-plena/|title=Minimalcem do celog plena|access-date=7 јануари 2022|publisher=jugsport.net|year=2021}}</ref> == Репрезентација == Во април 2015 година Илиќ бил поканет на тренинг собирот на новоформираната најмлада натпреварувачка екипа, до 14 години, како еден од тројцата чувари на мрежата, заедно со Никола Степановиќ од [[ФК Партизан|Партизан]] и Лука Крстовиќ од [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/index.php?id=21&aid=7523|title=Пионири У-14: Прва селекција најмлађих|date=8 април 2015|work=[[Фудбалски савез Србије]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308081021/http://www.fss.rs/index.php?id=21&aid=7523|archive-date=8 март 2019|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> Тренерот Владимир Јешиќ сепак го изоставил од списокот на играчи на меѓународниот турнир кој се одржал во Загреб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=7701|title=У-14: Млaђи пиoнири прoтив Хрвaтске и СAД|date=5 мај 2015|work=[[Фудбалски савез Србије]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815180138/http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=7701|archive-date=15 август 2017|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> Тој го направил своето деби за кадетската репрезентација во септември 2017 година. За таа селекција играл во дуел против соодветната селекција на [[Ерменија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12967|title=Владимир Јешић изабрао кадете за две провере против Јерменије|date=7 септември 2017|work=[[Фудбалски савез Србије]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911020806/http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12967|archive-date=11 септември 2017|accessdate=15 јуни 2020}}</ref><ref name="Jermenija*1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12985|title=Кадети убедљиви у првој од две провере са Јерменијом пред октобарски круг квалификација за ЕП – 4:0(1:0)|date=12 септември 2017|work=[[Фудбалски савез Србије]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916085446/http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12985|archive-date=12 септември 2017|accessdate=15 јуни 2020}}</ref><ref name="Jermenija*2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12997|title=Јешићеви кадети убедљиви против Јерменије пред октобарски старт у квалификацијама за ЕП – 5:0(2:0)|date=14 септември 2017|work=[[Фудбалски савез Србије]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919190554/http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12997|archive-date=19 септември 2017|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> Како селектор на јуниорската младинска репрезентација, Иван Јевиќ го поканил Илиќ на собир пред натпреварот со [[Италија]], во септември 2018 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/mladji-omladinci-imaju-proveru-protiv-italije-u-zemunu/|title=Млaђи oмлaдинци имaју прoверу прoтив Итaлије у Земуну|date=31 август 2018|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> Илиќ подоцна беше повикан на дуел со своите врсници од [[Македонија|ПЈР Македонија]], а на вториот натпревар играл на Чаир во [[Ниш]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.infovranjske.rs/info/makedonci-pali-u-surdulici|title=Makedonci pali u Surdulici|date=16 ноември 2018|access-date=15 јуни 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615001741/https://www.infovranjske.rs/info/makedonci-pali-u-surdulici|archive-date=15 јуни 2020|publisher=[[Врањске]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.sportjuga.rs/mladi-omladinci-na-cairu-savladali-makedonce-video/|title=Mlađi omladinci na Čairu savladali Makedonce (VIDEO)|date=18 ноември 2018|access-date=15 јуни 2020|publisher=sportjuga.rs}}</ref><ref name="Makedonija_U18">{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/mladji-omladinci-u-nisu-ponovo-bolji-od-vrsnjaka-iz-bjr-makedonije-2000|title=Млађи омладинци у Нишу поново бољи од вршњака из БЈР Македоније – 2:0(0:0)|date=17 ноември 2018|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> На турнирот во Шефаџим, каде што бил со својот тим,<ref>{{Наведени вести|url=https://sportjunior.rs/mladji-omladinci-na-turniru-u-izraelu-ivan-jevic-pozvao-21-igraca|title=Mlađi omladinci na turniru u Izraelu, Ivan Jević pozvao 21 igrača|last=Stošić|first=Anđela|date=2 декември 2018|work=[[Фудбалски савез Србије]]|access-date=15 јуни 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615001732/https://sportjunior.rs/mladji-omladinci-na-turniru-u-izraelu-ivan-jevic-pozvao-21-igraca|archive-date=15 јуни 2020|publisher=sportjunior.rs}}</ref> Илиќ играл против [[Германија]].<ref name="Nemačka_U18">{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/dobro-izdanje-mladje-omladinske-selekcije-protiv-nemacke-1101-na-turniru-u-izraelu/|title=Добро издање млађе омладинске селекције против Немачке – 1:1(0:1) на турниру и Израелу|date=11 декември 2018|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> Тој тогаш се нашол на списокот на делегацијата која ја претставувала Србија на меѓународниот турнир „Гран Канарија“ на [[Канарски Острови|Канарските Острови]]. Таму играл против [[Јапонија|јапонскиот]] тим, но и против домашната екипа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/mladji-omladinci-na-turniru-gran-kanarija-ivan-jevic-pozvao-22-igraca|title=Млађи омладинци на турниру “Гран Канарија”, Иван Јевић позвао 22 играча|date=30 јануари 2019|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=15 јуни 2020}}</ref><ref name="Japan_U18">{{Наведени вести|url=https://sportjunior.rs/u-drugom-mecu-turnira-na-kanarskim-ostrvima-mladji-omladinci-porazeni-od-japana|title=U drugom meču turnira na Kanarskim ostrvima mlađi omladinci poraženi od Japana|last=Stošić|first=Anđela|date=7 февруари 2019|work=[[Фудбалски савез Србије]]|access-date=15 јуни 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128130459/https://sportjunior.rs/u-drugom-mecu-turnira-na-kanarskim-ostrvima-mladji-omladinci-porazeni-od-japana|archive-date=28. 01. 2020|publisher=sportjunior.rs}}</ref><ref name="Kanarska_Ostrva_U18">{{Наведени вести|url=https://sportjunior.rs/mladji-omladinci-pobedom-protiv-domace-selekcije-okoncali-turnir-na-kanarskim-ostrvima|title=Mlađi omladinci pobedom protiv domaće selekcije okončali turnir na Kanarskim ostrvima|last=Stošić|first=Anđela|date=8 февруари 2019|work=[[Фудбалски савез Србије]]|access-date=15 јуни 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128130151/https://sportjunior.rs/mladji-omladinci-pobedom-protiv-domace-selekcije-okoncali-turnir-na-kanarskim-ostrvima|archive-date=28. 01. 2020|publisher=sportjunior.rs}}</ref> Конечно, Илиќ се нашол на списокот за пријателскиот натпревар со [[Словенија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/omladinci-imaju-proveru-u-sloveniji-ivan-jevic-pozvao-21-igraca/|title=Омладинци имају проверу у Словенији, Иван Јевић позвао 21 играча|date=5 јуни 2019|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> каде што бил во стартниот состав на својата екипа.<ref name="Slovenija_U18">{{Наведена мрежна страница|url=https://fss.rs/remi-omladinaca-u-proveri-sa-slovenijom/|title=Реми омладинаца у провери са Словенијом|date=13 јуни 2019|work=[[Фудбалски савез Србије]]|accessdate=15 јуни 2020}}</ref> == Статистика == === Клуб === {{Updated|7. јануари 2022.}}<ref>{{cite web|url=https://www.macsonuclarim.com/futbolcu/s-ili%C4%87/593043|title=Stefan Ilić|website=macsonuclarim.com|accessdate=8 јули 2021|language=tr|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304124430/https://www.macsonuclarim.com/futbolcu/s-ili%C4%87/593043|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+<small>Натпревари и голови прикажани по клуб, сезона и натпреварување</small> ! rowspan="2" | Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="3" | лига ! colspan="2" | Националниот куп ! colspan="2" | Европа ! colspan="2" | Друго ! colspan="2" | Во целост |- ! Поделба ! Настап ! Голови ! Настап ! Голови ! Настап ! Голови ! Настап ! Голови ! Настап ! Голови |- bgcolor="#F0F8FF" | colspan="15" | |- | rowspan="5" | Раднички Ниш | 2018/19 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://superliga.rs/sezone/2019-20/player/3-super-liga-srbije-2018-19/1695-26-ilic-stefan-g|title=Ilić, Stefan — sezona 2018/19.|work=Суперлига Србије у фудбалу, званична презентација|accessdate=15 јуни 2020|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219185441/https://superliga.rs/sezone/2019-20/player/3-super-liga-srbije-2018-19/1695-26-ilic-stefan-g|url-status=dead}}</ref> | rowspan="4" | [[Српска Суперлига|Српската Суперлига]] | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | colspan="2" | - | '''0''' | '''0''' |- | 2019/20<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://superliga.rs/sezone/2019-20/player/4-super-liga-srbije-2019-20/2355-26-ilic-stefan-g|title=Ilić, Stefan — sezona 2019/20.|work=Суперлига Србије у фудбалу, званична презентација|accessdate=30 мај 2020|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219185448/https://superliga.rs/sezone/2019-20/player/4-super-liga-srbije-2019-20/2355-26-ilic-stefan-g|url-status=dead}}</ref> | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | colspan="2" | - | '''1''' | '''0''' |- | 2020/21<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://superliga.rs/sezone/2020-21/player/5-super-liga-srbije-2020-21/2856-26-ilic-stefan-g|title=Ilić, Stefan — sezona 2020/21.|work=Суперлига Србије у фудбалу, званична презентација|accessdate=8 август 2020|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219185446/https://superliga.rs/sezone/2020-21/player/5-super-liga-srbije-2020-21/2856-26-ilic-stefan-g|url-status=dead}}</ref> | 0 | 0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - | '''0''' | '''0''' |- | 2021/22<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://superliga.rs/sezone/2021-22/player/6-super-liga-srbije-2021-22/3792-26-ilic-stefan-g|title=Ilić, Stefan — sezona 2021/22.|work=Суперлига Србије у фудбалу, званична презентација|accessdate=7 јануари 2022|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107163744/https://superliga.rs/sezone/2021-22/player/6-super-liga-srbije-2021-22/3792-26-ilic-stefan-g|url-status=dead}}</ref> | 0 | 0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - | '''0''' | '''0''' |- ! colspan="2" | Во целост ! 1 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 0 ! colspan="2" | - ! 1 ! 0 |- bgcolor="#F0F8FF" | colspan="15" | |- | Раднички Пирот <small>'''''(позајмица)'''''</small> | 2020/21<ref name="pls2021"/> | Првата лига на Србија ! 6 ! 0 ! 1 ! 0 ! colspan="2" | - ! colspan="2" | - ! 7 ! 0 |- bgcolor="#F0F8FF" | colspan="15" | |- | ОФК Брзи Брод <small>'''''(позајмица)'''''</small> | 2021/22 | Српската лига Исток ! 15 ! 0 ! colspan="2" | - ! colspan="2" | - ! colspan="2" | - ! 15 ! 0 |- bgcolor="#F0F8FF" | colspan="15" | |- ! colspan="3" | Кариера ! 22 ! 0 ! 1 ! 0 ! 0 ! 0 ! colspan="2" | - ! 23 ! 0 |- bgcolor="#F0F8FF" | colspan="15" | |} === Натпревари во репрезентативниот дрес === {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="font-size: 86%" width="100%" ! colspan="10" |Српската репрезентација до 17 години |- ! width="1%" | {{Крат|<nowiki>#</nowiki>|Утакмица у дресу репрезентације}} ! width="13%" | датум ! width="25%" | Конкуренција ! width="22%" | Локација ! width="17%" | Домаќин ! width="2%" | Резултат ! width="17%" | Гостин ! width="5%" | {{Крат|Реф.|Референце}} |- style="background:#9EFD38" | style="text-align:center" | 1. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2017|9|12}} | style="text-align:center" | Пријателска игра | style="text-align:center" | Куќа на фудбалот, [[Стара Пазова]] | style="text-align:right" |{{Знамеикона|Србија}} Србија | style="text-align:center" | 4: 0 |{{Знамеикона|Јерменија}}</img> Ерменија | style="text-align:center" | <ref name="Jermenija*1"/> |- |- style="background:#9EFD38" | style="text-align:center" | 2. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2017|9|14}} | style="text-align:center" | Пријателска игра | style="text-align:center" | Куќа на фудбалот, Стара Пазова | style="text-align:right" |{{Знамеикона|Србија}} Србија | style="text-align:center" | 5: 0 |{{Знамеикона|Јерменија}}</img> Ерменија | style="text-align:center" | <ref name="Jermenija*2"/> |- ! style="text-align:center" | 2 ! colspan="7" style="text-align:center" | ''Вкупен број на натпревари и постигнати голови'' ! style="text-align:center" | ! style="text-align:center" | |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="font-size: 86%" width="100%" ! colspan="10" |Српската репрезентација до 18 години |- ! width="1%" | {{Крат|<nowiki>#</nowiki>|Утакмица у дресу репрезентације}} ! width="13%" | датум ! width="25%" | Конкуренција ! width="22%" | Локација ! width="17%" | Домаќин ! width="2%" | Резултат ! width="17%" | Гостин ! width="5%" | {{Крат|Реф.|Референце}} |- style="background:#9EFD38" | style="text-align:center" | 1. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2018|11|18}} | style="text-align:center" | Пријателска игра | style="text-align:center" | Стадион Чаир, [[Ниш]] | style="text-align:right" |{{Знамеикона|Србија}} Србија | style="text-align:center" | 2: 0 |ПЈР Македонија | style="text-align:center" | <ref name="Makedonija_U18"/> |- |- style="background:#FFEF00" | style="text-align:center" | 2. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2018|12|11}} | style="text-align:center" | Меѓународен фудбалски турнир | style="text-align:center" | Шафаим, [[Израел]] | style="text-align:right" |{{Знамеикона|Србија}} Србија | style="text-align:center" | 1: 1 |Германија | style="text-align:center" | <ref name="Nemačka_U18"/> |- |- style="background:#FF5349" | style="text-align:center" | 3. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2019|2|6}} | style="text-align:center" | Турнир во Гран Канарија | style="text-align:center" | Маспаломас, [[Гран Канарија]] | style="text-align:right" |Јапонија | style="text-align:center" | 6: 0 |{{Знамеикона|Србија}}Србија | style="text-align:center" | <ref name="Japan_U18"/> |- |- style="background:#9EFD38" | style="text-align:center" | 4. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2019|2|8}} | style="text-align:center" | Турнир во Гран Канарија | style="text-align:center" | Маспаломас, Гран Канарија | style="text-align:right" |Канарските острови | style="text-align:center" | 1: 3 |{{Знамеикона|Србија}}Србија | style="text-align:center" | <ref name="Kanarska_Ostrva_U18"/> |- |- style="background:#FFEF00" | style="text-align:center" | 5. | style="text-align:center" | {{Почетен датум|2019|6|13}} | style="text-align:center" | Пријателска игра | style="text-align:center" | Национален фудбалски центар Брдо, [[Брдо кај Крањ (замок)|Брдо кај Крањ]] | style="text-align:right" |{{Знамеикона|Словенија}} Словенија | style="text-align:center" | 0: 0 |{{Знамеикона|Србија}}Србија | style="text-align:center" | <ref name="Slovenija_U18"/> |- ! style="text-align:center" | 2 ! colspan="7" style="text-align:center" | ''Вкупен број на натпревари и постигнати голови'' ! style="text-align:center" | ! style="text-align:center" | |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Портал|Биографија|Фудбал|Ниш|Србија}} * {{Soccerway|stefan-ili/593043}} * Стефан Илић на сајту Transfermarkt (језик: енглески) * Стефан Илић на сајту  (језик: енглески) * Стефан Илић на сајту WorldFootball.net (језик: енглески) * Стефан Илић на сајту  (језик: енглески) * Стефан Илић на сајту  (језик: португалски) [[Категорија:Фудбалски голмани]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] fwa1exe41mlg97h8wgryabfrc63s8m1 0 1300406 5601311 5558996 2026-07-28T04:44:36Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601311 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Botrychium virginianum.JPG | status = | status_system = | status_ref = <ref>{{нмс |title=NatureServe Explorer 2.0 - ''Botrychium virginianum'' Rattlesnake Fern |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.129787/Botrychium_virginianum |website=explorer.natureserve.org |accessdate=9 October 2020}}</ref> | display_parents = 2 | genus = Botrypus | parent_authority = ([[Карл Линеј|L.]]) [[Андре Мишо|Michx.]] 1803 | species = virginianus | authority = ([[Карл Линеј|L.]]) [[Андре Мишо|Michx.]] 1803 | synonyms = {{species list |Osmunda virginiana|(L.) |Botrychium virginianum|(L.) Sw. 1801 |Japanobotrychium virginianum|(L.) M.Nishida 1958 |Osmundopteris virginiana|(L.) Small}} }} '''Гроздовник''' ({{науч|Botrypus virginianum}}, [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Botrychium virginianum'') — вид на [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[папрат]]и од фамилијата аддер-јазици.<ref name="Christenhusz_2011b">{{Наведено списание|last=Christenhusz|first=Maarten J. M.|last2=Zhang|first2=Xian-Chun|last3=Schneider|first3=Harald|year=2011|title=A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf|journal=Phytotaxa|volume=19|pages=7–54|doi=10.11646/phytotaxa.19.1.2}}</ref> Монотип е во родот, што значи дека е единствениот вид во него. Во некои делови на Северна Америка се нарекува „ѕвечарска папрат“, поради неговата навика да расте на места каде што има [[ѕвечарка|ѕвечарки]].<ref name="popa">{{Наведена книга|title=The Plants of Pennsylvania|last=Rhoads|first=Ann|last2=Block|first2=Timothy|date=5 September 2007|publisher=University of Pennsylvania press|isbn=978-0-8122-4003-0|edition=2|location=Philadelphia Pa}}</ref> Папратот од ѕвечарка претпочита да расте во богати, влажни шуми во густа сенка и нема да толерира директна сончева светлина. == Опис == Тоа е нискорастечки вид, обично е висок или помал за една нога. Листот излегува во рана пролет и ќе старее кон крајот на летото. Листот е приближно триаголен и 15-50 см во големина и се држи приближно паралелно со земјата. Листот е 3-4 пати шилест составен, светло зелена боја и се чувствува мек на допир. Стеблото е кружно и двобојно, во основата е розово или светло кафеаво, но зеленикаво поблиску до гранките или лисјата. Диплоидниот број е 184.<ref name="fna">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500296|title=Botrychium virginianum|work=www.efloras.org|accessdate=17 June 2016}}</ref> Папратот од ѕвечарка има одделни плодни и стерилни лисја, кога е присутен, стерилниот лист се појавува на половина пат до стебленцето, а плодниот лист постои на врвот. Спорите се фрлаат кон крајот на пролетта. Како и другите папрати, папратот ѕвечарка се подложува на алтернација на генерации и формата опишана во овој напис е спорофитот. == Таксономија и генетика == Неодамнешното истражување утврди дека митохондриите се генетски химери. ДНК од некои членови на Santalales, веројатно вид имела, е пренесена во митохондријалниот геном на овој вид папрат. Се верува дека овој трансфер можеби помогнал да се овозможи космополитска глобална дистрибуција на ова растение. Ова растение долго време беше вклучено во родот ''Botrychium'', но беше единствено во родот поради бројот на хромозомите и другите потписи, вклучително и вклучувањето на претпоставената ДНК од имела во нејзините митохондрии. Неодамнешните истражувања покажаа дека ова растение е сестра со сите други ботрихиоидни растенија, вклучувајќи го и родот ''Botrychium'' sensu stricto и родот ''Sceptridium'', со исклучок на еден познат вид, претходно вклучен во ''Botrypus'', кој е ''B. strictus'' . Се покажа дека тоа растение е сестра со сите други ботрихиоиди, вклучувајќи го и ''B. virginianus'', па затоа мора да се одвои во својот род.<ref name="HaukParks2003">{{Наведено списание|last=Hauk|first=Warren D.|last2=Parks|first2=Clifford R.|last3=Chase|first3=Mark W.|year=2003|title=Phylogenetic studies of Ophioglossaceae: evidence from rbcL and trnL-F plastid DNA sequences and morphology|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=28|issue=1|pages=131–151|doi=10.1016/S1055-7903(03)00032-0|issn=1055-7903|pmid=12801476}}</ref> == Распространетост == Ова е вид со широк опсег. Го има во многу делови на Соединетите Американски Држави, во планините на [[Мексико]], во [[Австралија]], во некои делови од [[Азија]], како [[Хималаи]]те, а се среќава и во [[Норвешка]], во регионот Карелија во [[Финска]] и Русија и околу [[Ботниски Залив|Заливот Ботна]], иако во ниту еден друг дел од [[Европа]] . Тој е голем и сочен и се вари и јаде на Хималаите. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Змиски јазици]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Кина]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] c5nvwwgzfe6dq88kvsgary3d7fyqwtr 0 1301622 5601216 5375790 2026-07-27T20:57:22Z Beclievski 9277 /* */ 5601216 wikitext text/x-wiki {{внимание}}{{Infobox Eurovision1|name=Евровизија 2023|image=Eurovision Song Contest.svg|date=9 Мај 2023 (1ПФ)<br>11 Мај 2023 (2ПФ)<br>13 Мај 2023 (Финале)|host=|venue=|vote=|return=|withdraw=|entries=<imagemap> File:ESC 2023 Map.svg|{{{size|298px}}}|alt=A coloured map of the countries of Europe poly 119 467 123 451 117 448 128 427 133 410 140 414 149 415 154 420 147 426 144 440 139 441 140 447 136 454 137 459 132 465 132 468 128 471 [[Portugal in the Eurovision Song Contest]] poly 134 410 130 395 146 390 197 405 205 414 220 418 221 427 234 428 236 425 242 423 240 433 250 456 232 465 207 466 194 483 180 486 162 482 149 494 146 490 139 472 132 472 134 463 141 461 136 454 144 450 139 446 139 442 145 441 149 426 155 422 152 415 [[Spain in the Eurovision Song Contest]] rect 317 402 329 414 [[San Marino in the Eurovision Song Contest]] poly 200 407 206 379 208 372 203 367 199 355 187 348 184 339 196 339 198 343 209 345 209 332 218 337 225 334 235 330 237 321 244 319 252 328 256 331 266 338 275 341 288 346 284 356 281 365 269 377 274 379 277 386 275 393 276 404 270 404 270 416 296 423 298 427 296 436 294 438 291 433 291 427 296 424 270 415 262 415 256 411 248 410 240 415 240 424 233 424 234 414 221 414 221 416 216 417 203 412 [[France in the Eurovision Song Contest]] poly 225 234 219 246 213 252 221 255 225 273 229 280 233 288 229 294 238 294 241 296 241 304 230 311 236 314 225 320 209 318 199 316 197 320 193 318 182 321 192 311 197 310 203 310 208 305 202 308 189 301 199 295 196 284 207 285 212 277 208 267 200 265 188 272 176 266 181 258 189 258 192 268 199 265 199 260 200 251 197 241 201 232 193 223 196 220 206 221 216 220 229 201 226 217 218 223 211 231 [[United Kingdom in the Eurovision Song Contest]] poly 179 292 174 292 164 295 156 295 156 292 151 292 151 289 155 286 160 282 164 275 158 271 163 262 170 265 171 260 175 254 178 255 179 261 175 265 176 268 180 268 181 268 186 273 184 281 184 288 [[Ireland in the Eurovision Song Contest]] poly 148 137 144 133 140 127 132 124 138 123 140 115 132 109 142 109 143 106 136 103 145 94 149 99 152 106 160 108 171 112 175 108 181 118 184 128 176 135 156 137 151 140 [[Iceland in the Eurovision Song Contest]] poly 244 323 245 319 252 316 261 316 269 318 267 322 270 325 272 330 266 333 266 338 261 338 261 331 257 334 258 329 252 324 247 323 [[Belgium in the Eurovision Song Contest]] poly 266 318 261 315 253 315 260 307 263 299 267 294 278 291 281 295 281 300 278 302 278 305 277 311 270 311 272 316 272 320 272 325 268 325 268 320 262 315 [[Netherlands in the Eurovision Song Contest]] poly 276 385 274 377 272 377 267 380 268 375 272 371 276 366 277 363 285 363 289 361 293 361 293 363 292 363 292 374 304 374 304 372 306 372 303 377 298 379 294 379 294 384 290 381 287 378 284 381 [[Switzerland in the Eurovision Song Contest]] poly 282 363 282 358 285 350 288 346 277 343 276 339 275 336 272 331 274 328 271 322 272 315 272 310 275 310 279 306 279 299 282 294 280 289 289 289 295 289 293 275 302 275 302 281 310 281 307 286 310 286 317 283 321 280 328 280 328 283 330 290 332 289 332 294 332 299 336 302 338 313 340 321 334 321 326 324 318 329 320 337 322 341 331 348 332 350 326 356 326 362 314 362 310 365 305 362 [[Germany in the Eurovision Song Contest]] poly 293 275 291 268 290 266 292 264 289 257 291 248 296 248 300 242 304 242 303 253 306 257 317 261 318 266 318 272 311 277 [[Denmark in the Eurovision Song Contest]] rect 338 498 350 509 [[Malta in the Eurovision Song Contest]] poly 289 469 287 465 288 456 288 451 286 447 292 443 295 442 297 443 312 426 310 422 308 420 303 407 296 403 292 401 284 407 283 408 283 404 276 404 276 402 276 398 272 395 275 395 278 390 276 385 282 384 289 378 294 385 294 379 300 380 305 373 308 374 315 371 318 371 322 375 331 376 331 382 330 384 324 389 320 389 320 393 323 397 321 399 322 402 317 402 318 414 329 414 329 409 333 412 336 419 339 426 344 432 354 432 358 432 356 435 368 440 375 444 381 448 380 453 374 449 369 447 367 449 362 456 368 461 368 466 364 472 358 477 355 478 353 486 353 491 351 491 351 494 346 494 343 488 332 484 327 483 327 480 333 478 343 479 353 476 358 473 361 468 358 458 355 456 351 449 340 446 338 439 331 437 332 426 319 426 319 429 312 426 298 442 298 446 301 448 299 454 299 467 293 465 [[Italy in the Eurovision Song Contest]] poly 278 231 274 227 274 219 271 201 273 189 283 180 297 172 304 162 314 150 316 132 325 118 320 113 324 105 336 94 348 84 362 71 372 69 321 11 311 0 322 0 322 11 371 69 381 71 385 72 383 77 385 82 385 86 374 81 371 85 371 94 370 101 363 101 357 101 351 95 349 100 347 106 340 107 339 112 335 113 333 120 331 128 328 135 325 135 325 142 321 155 325 158 322 164 315 164 313 167 313 179 315 183 313 193 318 194 315 201 318 206 315 213 312 218 313 225 308 222 306 214 303 216 303 221 302 226 296 229 291 234 285 235 282 235 [[Norway in the Eurovision Song Contest]] poly 317 250 313 239 314 235 311 233 309 227 311 223 313 215 318 209 316 199 318 196 314 192 314 183 313 172 313 165 317 162 324 162 324 160 320 155 323 145 324 138 330 131 333 119 337 113 342 107 346 107 348 101 357 103 363 110 365 117 367 121 367 127 373 135 364 136 362 143 358 150 361 152 358 159 353 164 348 172 344 182 344 193 344 199 348 203 356 212 353 221 348 224 360 233 360 243 357 243 356 238 358 232 347 225 346 234 346 243 347 246 345 251 343 257 332 258 331 261 330 268 326 268 321 258 321 255 320 248 [[Sweden in the Eurovision Song Contest]] poly 369 198 368 189 365 175 367 170 370 165 376 146 380 142 378 136 372 134 368 128 368 122 363 110 360 107 347 102 347 99 350 96 357 100 364 101 370 98 370 90 370 86 375 80 384 85 382 98 384 101 389 103 392 106 391 113 400 125 401 138 405 142 410 146 408 152 413 155 420 157 419 166 415 177 408 191 400 193 392 199 384 204 373 198 [[Finland in the Eurovision Song Contest]] poly 395 229 395 223 380 227 380 221 386 214 394 207 403 207 412 207 412 214 415 225 415 228 409 231 400 225 397 229 [[Estonia in the Eurovision Song Contest]] poly 377 255 375 250 375 242 379 236 382 233 387 236 389 240 394 240 396 238 394 230 397 226 401 225 408 230 415 230 416 230 416 234 419 237 422 244 419 250 415 252 406 248 404 248 402 245 402 248 387 248 384 249 [[Latvia in the Eurovision Song Contest]] poly 392 273 391 266 383 264 381 265 377 255 383 249 394 249 401 245 406 248 411 249 415 252 417 256 411 264 413 268 409 272 403 275 400 277 396 272 [[Lithuania in the Eurovision Song Contest]] poly 367 358 359 355 357 352 360 347 365 345 368 339 371 337 383 337 388 336 392 333 395 334 398 336 401 338 399 346 391 346 386 346 385 351 375 354 372 358 [[Slovakia in the Eurovision Song Contest]] poly 331 376 321 374 321 371 313 371 307 375 304 375 305 363 314 363 322 362 328 364 324 358 330 352 333 350 338 350 342 346 351 347 356 349 358 352 362 356 355 362 355 370 350 374 336 377 327 374 [[Austria in the Eurovision Song Contest]] poly 332 384 331 376 337 376 347 375 353 371 356 374 350 378 350 382 346 385 347 389 342 387 339 388 335 388 [[Slovenia in the Eurovision Song Contest]] poly 355 374 356 367 356 362 360 361 360 355 364 359 369 357 373 353 383 351 385 346 397 346 401 346 405 351 401 356 398 368 395 372 391 375 385 377 376 382 370 382 364 379 [[Hungary in the Eurovision Song Contest]] poly 369 415 362 411 356 411 349 406 349 404 351 403 346 399 344 393 340 390 337 396 333 392 333 390 342 388 350 384 350 380 353 376 360 377 366 381 369 382 376 380 379 384 381 391 369 391 359 390 359 392 354 392 353 394 355 402 366 410 370 414 [[Croatia in the Eurovision Song Contest]] poly 379 419 371 415 361 408 356 402 353 397 353 392 356 390 366 390 376 390 382 391 382 397 386 401 383 406 381 408 378 416 [[Bosnia and Herzegovina in the Eurovision Song Contest]] poly 378 421 378 416 382 408 385 407 389 408 394 414 394 419 390 419 386 422 386 426 [[Montenegro in the Eurovision Song Contest]] poly 386 408 384 405 384 400 381 397 382 392 377 381 382 375 388 375 394 378 396 382 401 386 400 390 405 392 406 389 412 390 410 394 413 398 413 401 417 408 417 410 413 412 414 419 404 422 398 427 397 422 393 417 394 413 390 408 [[Serbia in the Eurovision Song Contest]] poly 397 453 392 449 387 446 389 434 388 427 385 424 387 419 394 419 399 423 399 431 400 437 405 438 401 447 399 454 [[Albania in the Eurovision Song Contest]] poly 404 438 399 436 399 428 399 423 408 418 415 418 420 422 420 428 420 432 413 432 409 438 [[North Macedonia in the Eurovision Song Contest]] poly 399 454 403 443 404 436 411 436 411 433 418 432 422 427 431 424 440 426 442 426 450 422 448 416 455 420 452 426 453 430 448 430 439 430 437 432 430 434 430 441 420 440 420 445 424 449 431 455 439 461 443 465 437 466 437 472 438 496 446 497 453 497 465 497 452 501 439 499 439 496 438 470 434 468 428 471 432 477 426 477 431 486 424 485 416 483 417 477 403 469 408 467 [[Greece in the Eurovision Song Contest]] poly 421 430 421 424 414 420 413 415 418 410 418 405 413 404 410 397 413 395 413 399 430 399 439 397 447 387 457 388 462 391 464 391 464 394 461 396 461 401 459 407 463 412 456 413 449 416 449 417 449 424 440 425 433 424 421 431 [[Bulgaria in the Eurovision Song Contest]] poly 416 399 412 395 411 390 407 390 401 390 399 385 396 384 395 381 389 376 395 374 399 360 402 356 408 348 415 348 422 346 423 350 426 346 431 345 436 339 445 345 449 352 455 359 453 367 456 373 463 371 470 368 471 375 466 375 464 381 463 391 455 388 448 389 442 392 438 397 [[Romania in the Eurovision Song Contest]] poly 438 340 440 336 444 335 453 337 458 337 459 345 462 347 467 348 470 355 460 356 463 360 458 371 455 367 453 357 452 353 444 345 [[Moldova in the Eurovision Song Contest]] poly 407 349 400 347 401 339 405 339 403 332 403 327 408 320 410 318 410 314 406 309 406 303 413 296 428 296 431 299 443 296 455 296 457 296 454 289 455 286 464 284 466 280 473 276 476 277 482 281 480 283 483 288 487 286 491 287 494 293 502 293 508 289 514 292 523 291 534 290 534 296 533 300 537 304 538 311 533 311 530 317 528 323 523 328 516 334 511 339 508 347 514 354 523 349 523 355 517 355 510 361 507 367 503 364 503 362 492 360 499 352 497 349 491 352 485 350 478 349 474 352 473 360 468 368 457 370 458 364 460 360 460 356 469 356 466 352 461 347 457 339 450 338 444 335 436 340 431 345 423 348 [[Ukraine in the Eurovision Song Contest]] poly 405 304 404 299 401 299 405 291 402 283 401 278 408 272 412 270 413 259 416 256 416 250 420 249 422 243 433 243 434 246 439 243 444 245 447 253 451 262 456 264 461 264 465 267 462 270 454 270 457 277 461 280 464 285 458 285 455 293 455 295 446 296 434 299 429 296 421 296 412 299 408 305 [[Belarus in the Eurovision Song Contest]] poly 677 0 677 137 522 137 522 0 [[Australia in the Eurovision Song Contest]] poly 393 272 385 275 371 275 370 207 386 207 408 199 409 190 414 177 418 165 419 156 410 151 409 146 405 138 402 133 399 125 392 115 391 105 391 101 384 100 384 94 385 87 387 82 393 78 398 81 413 81 428 84 436 86 443 91 445 95 445 101 435 109 422 109 414 111 414 113 419 115 422 121 425 129 427 133 432 134 435 134 438 136 445 136 449 132 442 130 437 126 437 123 454 123 457 123 447 113 454 95 465 98 460 85 455 84 452 76 449 71 453 68 461 71 457 77 461 80 468 84 473 80 469 72 473 61 463 56 459 53 459 51 464 48 468 52 465 55 473 63 476 52 478 45 485 49 490 47 487 43 491 40 495 29 500 33 503 29 501 22 490 19 477 17 469 22 464 20 452 22 449 19 450 12 445 3 445 1 454 1 457 7 464 15 475 15 490 15 500 10 518 5 529 4 527 0 679 1 679 97 677 101 665 94 665 100 658 101 657 111 652 122 645 138 632 155 635 160 645 159 645 162 638 168 647 173 644 180 658 179 662 184 654 192 647 197 642 197 631 203 630 213 628 218 611 217 597 220 590 227 585 239 585 245 591 254 585 256 579 251 579 261 581 270 582 279 590 282 592 285 598 280 610 286 606 292 613 292 610 302 604 302 608 309 606 321 614 321 620 332 635 342 633 354 623 349 614 349 611 346 603 349 596 354 590 352 582 352 576 356 565 356 561 357 549 353 540 351 535 351 528 349 534 345 538 335 533 330 539 320 537 319 531 323 530 319 536 311 543 311 536 301 533 291 529 289 519 289 519 292 512 288 507 293 495 292 490 286 483 286 480 278 475 275 472 279 467 279 464 285 456 276 455 271 462 271 464 267 455 261 448 253 443 245 436 245 436 247 431 243 424 243 419 234 416 226 413 218 412 209 413 202 419 199 427 196 416 193 414 191 409 191 408 198 388 206 370 207 371 269 380 269 380 266 381 264 389 265 394 266 [[Russia in the Eurovision Song Contest]] poly 583 375 583 370 576 361 568 361 562 359 569 355 576 355 584 353 591 350 595 355 598 351 611 348 614 351 619 351 619 355 627 358 621 359 611 360 611 363 599 373 595 370 587 374 [[Georgia in the Eurovision Song Contest]] poly 627 388 620 383 626 381 632 385 635 385 638 380 634 375 628 375 625 372 622 370 618 365 611 363 613 361 626 358 620 354 620 349 628 350 632 353 637 342 647 349 659 349 654 354 656 365 654 368 658 379 650 377 648 369 646 367 639 373 637 384 629 387 [[Azerbaijan in the Eurovision Song Contest]] poly 582 375 591 371 596 371 604 374 604 381 605 383 615 383 615 389 618 398 623 405 628 410 625 414 612 416 602 423 593 429 587 437 581 441 574 439 568 447 558 448 561 453 557 459 555 456 557 449 554 448 549 454 540 455 536 464 524 470 515 465 505 464 503 467 503 474 496 476 489 474 473 470 468 463 458 458 461 451 461 444 455 444 455 438 464 433 476 433 477 426 483 421 477 421 464 423 461 430 453 431 454 423 452 418 454 413 460 410 467 414 479 416 497 414 504 402 517 396 530 395 542 395 556 394 563 391 570 387 577 383 [[Turkey in the Eurovision Song Contest]] poly 530 487 524 482 533 473 544 469 543 480 [[Cyprus in the Eurovision Song Contest]] poly 569 535 559 523 556 517 557 512 559 496 564 493 568 506 [[Israel in the Eurovision Song Contest]] poly 606 383 603 379 603 375 601 371 613 364 620 366 624 370 628 376 632 376 636 378 638 381 635 386 632 386 627 381 619 381 [[Armenia in the Eurovision Song Contest]] poly 96 539 97 533 104 524 106 520 116 514 128 512 134 505 144 489 152 499 161 502 170 503 180 506 183 511 181 531 183 536 186 539 96 539 [[Morocco in the Eurovision Song Contest]] rect 292 362 305 375 [[Liechtenstein in the Eurovision Song Contest]] rect 221 414 234 427 [[Andorra in the Eurovision Song Contest]] rect 270 404 283 416 [[Monaco in the Eurovision Song Contest]] poly 340 321 339 316 338 313 335 305 335 300 331 300 333 293 333 287 338 283 343 282 350 276 357 272 359 272 364 277 368 278 371 275 379 275 387 275 392 273 399 274 403 286 404 291 400 296 403 299 407 309 411 317 406 324 403 331 406 337 395 334 385 336 380 338 377 335 372 336 371 332 366 332 363 328 355 330 352 327 349 324 [[Poland in the Eurovision Song Contest]] poly 330 346 325 344 320 338 320 335 319 329 325 326 335 321 343 323 352 324 354 331 358 327 366 330 369 331 373 336 370 338 365 345 360 347 357 349 349 345 343 346 341 349 337 350 333 348 [[Czech Republic in the Eurovision Song Contest]] poly 269 341 267 334 271 332 275 336 274 342 [[Luxembourg in the Eurovision Song Contest]] poly 558 496 558 486 559 474 564 472 570 476 569 483 566 490 565 495 [[Lebanon in the Eurovision Song Contest]] poly 283 539 277 536 275 532 275 526 284 521 285 514 285 507 285 499 287 495 292 490 296 489 301 490 305 495 310 491 312 495 307 501 306 504 313 510 308 518 299 526 299 529 306 532 310 532 317 536 315 539 [[Tunisia in the Eurovision Song Contest]] desc bottom-right </imagemap><div></div>|null=не објавено|interval=не објавено|opening=не објавено|previous=2022|next=2024}} '''Евровизија 2023''' ќе биде 67 издание на фестивалот [[Евровизија]]. Ќе биде организирано од Европската Радиодифузија и планирано е да биде составено од две полуфиналиња и едно финале во мај 2023 година. [[File:M&S Bank Arena 1.jpg|thumb|десно|Арена Ливерпул – место каде се одржал настанот.]] == Локација == На [[Евровизија 2022|2022 издание на Евровизија]] победник беше [[Украина на Евровизија|Украина]] и традиционално ќе биде поканета да биде домаќин на овогодинешното издание на евровизија, како што и претходно беше во [[Евровизија 2005|2005]] и [[Евровизија 2017|2017]] година. Во екот на [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руската инвазија врз Украина]], беше шпекулирано дека алтернативно, држава која е дел од „Големата петка“, составена од [[Франција на Евровизија|Франција]], [[Германија на Евровизија|Германија]], [[Италија на Евровизија|Италија]], третопласираната [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] и второпласираната [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]], можеби би биле поканети да бидат домаќини на Евровизија 2023 година. Ако фестивалот биде одржан надвор од Украина, тоа би било прв пат после [[Евровизија 1980|1980 година]], кога Евровизија не би била одржана во земјата која победила минатата година. Неофицијално, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски|Влодомир Зеленски]] изјави дека се надева дека овогодинешното издание ќе биде одржано во Мариупол. Следните држави покажаа интерес да бидат домаќини, во случај Украина да не е во можност: * Италија - на 15 мај 2022, директорот на [[Раи 1]] изјави дека доколку Украина нема да е во можност да биде домаќин, РАИ би била заинтересирана за да ги преземе обврските за одржување на Евровизија во градот Турин. * Холандија - еден од организаторите на [[Евровизија 2021]] изјави дека исто така Холандија би можела да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. * Полска - полската национална телевизија изјави дека би се нафатиле да бидат домаќини, доколку тоа од нив било побарано. * Шпанија - РТВЕ изјави дека ако Украина не е во можност да ја организира Евровозија, би биле подготвени истата да се одржи во Шпанија, во еден од градовите како на пример [[Мадрид]], [[Барселона]], [[Валенсија]], [[Лас Палмас|Лас Палмас де Гран Канариа]], Мерида итн. * Шведска - исто така Шведска објави дека би биле заинтересирани во случај да Украина не е во можност. * Велика Британија - национална телевизија изјави дека би се нафатиле да бидат домаќини, доколку тоа од нив било побарано. == Листа на држави кои го потврдиле своето учество == До 15 мај 2022, следните 10 држави го потврдија своето учество за овогодинешната Евровизија: * [[Австралија на Евровизија|Австралија]] * [[Австрија на Евровизија|Австрија]] * [[Израел на Евровизија|Израел]] * [[Кипар на Евровизија|Кипар]] * [[Полска на Евровизија|Полска]] * [[Сан Марино на Евровизија|Сан Марино]] * [[Украина на Евровизија|Украина]] * [[Финска на Евровизија|Финска]] * [[Холандија на Евровизија|Холандија]] * [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] == Други држави == Право на учество имаат сите членки на Европската радиодифузија која во догледно време ќе испрати покана до сите педесет и шест членки. === Активни членки на ЕРД === Следните држави учествуваат на Евровизија 2018, со што се очекува да учествуваат и на ова издание на Евровизија. * [[Белгија на Евровизија|Белгија]] * [[Данска на Евровизија|Данска]] * [[Италија на Евровизија|Италија]] * [[Монако на Евровизија|Монако]] * [[Македонија на Евровизија|Македонија]] * [[Романија на Евровизија|Романија]] * [[Хрватска на Евровизија|Хрватска]] === Други држави === * [[Белорусија на Евровизија|Белорусија]] * [[Република Косово|Косово]] * [[Русија на Евровизија|Русија]] == Забелешки и наводи == === Наводи === <references responsive="1"></references> == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Англиска музика]] [[Категорија:Ливерпул]] [[Категорија:Музиката во 2023 година]] 8xubx5sqq61wao582u5t340ejedobnd 0 1302015 5601256 5299457 2026-07-28T00:35:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601256 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Trolley_Problem.svg|мини|Трамвајска дилема: дали треба да ја повлечете рачката и да го пренасочите трамвајот на спореден пат со едно лице?]] '''Трамвајска дилема''' — мисловен опит во [[етика]]та. Во принцип, проблемот е:<blockquote style="">Има трамвај што нема контрола над функциите и се движи кон пет лица што се врзани за шините. Стоите покрај лост што може да го пренасочи трамвајот на друга лента. Ако ја повлечете рачката, трамвајот ќе ја смени лентата и петте луѓе на главната лента ќе бидат спасени. Сепак, едно лице лежи на страничната лента. Имате два избори: # Не прави ништо и дозволи трамвајот да убие пет луѓе на главната лента. # Повлечете ја рачката и пренасочете го трамвајот на страничната лента и убијте еден човек. Кој избор е етички поточен?</blockquote>Современиот облик на проблемот првпат го вовел Филип Фут во 1967 година,<ref name="Philippa Foot 1978">Philippa Foot, ''[http://www2.econ.iastate.edu/classes/econ362/hallam/Readings/FootDoubleEffect.pdf The Problem of Abortion and the Doctrine of the Double Effect] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190824083120/http://www2.econ.iastate.edu/classes/econ362/hallam/Readings/FootDoubleEffect.pdf |date=2019-08-24 }}'' in ''Virtues and Vices'' (Oxford: Basil Blackwell, 1978) (originally appeared in the ''Oxford Review'', Number 5, 1967.)</ref> но подетално бил анализиран од Џудит Томпсон,<ref>Judith Jarvis Thomson, ''[https://learning.hccs.edu/faculty/david.poston/phil1301.80361/readings-for-march-31/JJ%20Thomson%20-%20Killing-%20Letting%20Die-%20and%20the%20Trolley%20Problem.pdf Killing, Letting Die, and the Trolley Problem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170909185454/https://learning.hccs.edu/faculty/david.poston/phil1301.80361/readings-for-march-31/JJ%20Thomson%20-%20Killing-%20Letting%20Die-%20and%20the%20Trolley%20Problem.pdf |date=2017-09-09 }}'', 59 The Monist 204-17 (1976)</ref><ref name="Judith Jarvis Thomson 1985">Judith Jarvis Thomson, ''[http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/thomsonTROLLEY.pdf The Trolley Problem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150404080605/http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/thomsonTROLLEY.pdf |date=2015-04-04 }}'', 94 Yale Law Journal 1395–1415 (1985)</ref> Френсис Кам,<ref>Francis Myrna Kamm, ''Harming Some to Save Others'', 57 Philosophical Studies 227-60 (1989)</ref> и Питер Унгер.<ref>Peter Unger, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Living_High_and_Letting_Die Living High and Letting Die]'' (Oxford: Oxford University Press, 1996)</ref> Меѓутоа, претходната верзија, во која лицето кое се жртвува на патеката било дете на оној што одлучува дали да ја повлече рачката или не, било дел од моралниот прашалник доделен на студентите на Универзитетот во Висконсин во 1905 година.<ref>Frank Chapman Sharp, ''A Study of the Influence of Custom on the Moral Judgment'' Bulletin of the University of Wisconsin no.236 (Madison, June 1908), 138.</ref><ref>Frank Chapman Sharp, ''Ethics'' (New York: The Century Co, 1928), 42-44, 122.</ref> и еден германски правен научник разговарал за сличен проблем во 1951 година <ref>Hans Welzel, ''ZStW Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft'' 63 [1951], 47ff.</ref> Дополнително, сличен проблем во врска со тоа дали е етичко да се пренасочи проектил од поголема маса на помала, дискутирал и Аврохом Јешаја Карелиќ во неговиот коментар за [[Талмуд]]от, напишан и објавен во 1953 година.<ref>Hazon Ish, HM, Sanhedrin #25, s.v. "veyesh leayen". Available online, http://hebrewbooks.org/14332, page 404</ref> Од 2001 година, трамвајската дилема и нејзините варијанти се широко користени во емпириските истражувања за моралната психологија. Проблемот со трамвајот бил тема и на популарни книги.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/11/24/books/review/would-you-kill-the-fat-man-and-the-trolley-problem.html?_r=0|title=Clang Went the Trolley|last=Bakewell|first=Sarah|date=22 ноември 2013|work=The New York Times}}</ref> Проблемот често се јавува во дискусијата за етиката на дизајнот на автономните возила. == Емпириско истражување == Во 2001 година, Јошуа Грин и неговите колеги ги објавиле резултатите на првото значајно емпириско истражување однесувајќи се на одговорите на луѓето на кој им бил представен проблемот со трамвајот .<ref>{{Наведено списание|last=Greene|first=Joshua D.|last2=Sommerville|first2=R. Brian|last3=Nystrom|first3=Leigh E.|last4=Darley|first4=John M.|last5=Cohen|first5=Jonathan D.|date=14 септември 2001|title=An fMRI Investigation of Emotional Engagement in Moral Judgment|url=http://science.sciencemag.org/content/293/5537/2105|journal=Science|language=en|volume=293|issue=5537|pages=2105-2108|bibcode=2001Sci...293.2105G|doi=10.1126/science.1062872|issn=0036-8075|pmid=11557895}}</ref> Користејќи фукционална магнетна резонанца, тие покажае дека "лични" дилеми (како што е буткање човек од мост со свој раце) повластено вклучуваат региони на мозокот кои се поврзани со емоциите, додека пак "безлични" дилеми (како што е пренасочување на трамвајот преку рачката) вклучува преференцијално ангажирање на области кој се поврзани со контролните расудувања. Врз основа на тоа, тие се залагаат за процес на дуално морално одлучување. Од тогаш бројни други студии го користеле проблемот со трамвајот за да проучуваат морално пресудување, истражувајќи теми кои што се улога и влијание на стрес,<ref>{{Наведено списание|last=Youssef|first=Farid F.|last2=Dookeeram|first2=Karine|last3=Basdeo|first3=Vasant|last4=Francis|first4=Emmanuel|last5=Doman|first5=Mekaeel|last6=Mamed|first6=Danielle|last7=Maloo|first7=Stefan|last8=Degannes|first8=Joel|last9=Dobo|first9=Linda|year=2012|title=Stress alters personal moral decision making|journal=Psychoneuroendocrinology|volume=37|issue=4|pages=491-498|doi=10.1016/j.psyneuen.2011.07.017|pmid=21899956}}</ref> емоционална состојба,<ref>{{Наведено списание|last=Valdesolo|first=Piercarlo|last2=DeSteno|first2=David|date=1 јуни 2006|title=Manipulations of Emotional Context Shape Moral Judgment|journal=Psychological Science|language=en|volume=17|issue=6|pages=476-477|doi=10.1111/j.1467-9280.2006.01731.x|issn=0956-7976|pmid=16771796}}</ref> управување со влијание,<ref>{{Наведено списание|last=Rom, Sarah C.|first=Paul, Conway|date=30 август 2017|title=The strategic moral self:self-presentation shapes moral dilemma judgments|journal=Journal of Experimental Social Psychology|language=en|volume=74|pages=24-37|doi=10.1016/j.jesp.2017.08.003|issn=0022-1031}}</ref> нивоа на анонимност,<ref>{{Наведено списание|last=Lee|first=Minwoo|last2=Sul|first2=Sunhae|last3=Kim|first3=Hackjin|date=18 јуни 2018|title=Social observation increases deontological judgments in moral dilemmas|journal=Evolution and Human Behavior|volume=39|issue=6|pages=611-621|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2018.06.004|issn=1090-5138}}</ref> различни типови на оштетување на мозокот,<ref>{{Наведено списание|last=Ciaramelli|first=Elisa|last2=Muccioli|first2=Michela|last3=Làdavas|first3=Elisabetta|last4=Pellegrino|first4=Giuseppe di|date=1 јуни 2007|title=Selective deficit in personal moral judgment following damage to ventromedial prefrontal cortex|url=http://psycnet.apa.org/psycinfo/2007-09254-003|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|language=en|volume=2|issue=2|pages=84-92|doi=10.1093/scan/nsm001|issn=1749-5024|pmc=2555449|pmid=18985127}}</ref> физиолошко возбудување и генетски фактори <ref>{{Наведено списание|last=Bernhard|first=Regan M.|last2=Chaponis|first2=Jonathan|last3=Siburian|first3=Richie|last4=Gallagher|first4=Patience|last5=Ransohoff|first5=Katherine|last6=Wikler|first6=Daniel|last7=Perlis|first7=Roy H.|last8=Greene|first8=Joshua D.|date=1 декември 2016|title=Variation in the oxytocin receptor gene (OXTR) is associated with differences in moral judgment|url=https://academic.oup.com/scan/article/11/12/1872/2544449/Variation-in-the-oxytocin-receptor-gene-OXTR-is|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|language=en|volume=11|issue=12|pages=1872-1881|doi=10.1093/scan/nsw103|issn=1749-5016|pmc=5141955|pmid=27497314}}</ref> на одговори на проблемот со трамвајот. == Истражување на податоци == Проблемот со трамвајот е предмет на многу студии во кои приближно 90% од испитаниците избрале да убијат еден и да спасат пет.<ref>{{Наведен нестручен часопис|url=http://healthland.time.com/2011/12/05/would-you-kill-one-person-to-save-five-new-research-on-a-classic-debate/|title=архивска копија|access-date=2022-05-29|archive-date=2019-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520233929/http://healthland.time.com/2011/12/05/would-you-kill-one-person-to-save-five-new-research-on-a-classic-debate/|url-status=dead}}</ref> Ако ситуацијата се промени така што жртвата за петтемина била член на семејството или романтичен партнер, испитаниците се многу помалку подготвени да ги жртвуваат своите животи.<ref>[http://137.140.1.71/jsec/articles/volume4/issue3/bleskefinal.pdf Journal of Social, Evolutionary, and Cultural Psychology] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120411182922/http://137.140.1.71/jsec/articles/volume4/issue3/bleskefinal.pdf |date=2012-04-11 }} Error in webarchive template: Check <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;url=</code> value. Empty.</ref> Студијата од 2009 година објавена во документ од 2013 година од Дејвид Бурге и Дејвид Чалмерс покажува дека 69,9% од професионалните филозофи би замениле (жртвувале еден поединец за да спасат пет животи) во случај на проблем со трамвај. 8% не би ја повлекле рачката, а останатите 24% имале поинаков став или не сакале да одговорат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://philpapers.org/archive/BOUWDP|title=What do Philosophers believe?|last=Bourget|first=David|last2=Chalmers|first2=David J.|year=2013|accessdate=11 мај 2013}}</ref> == Импликации за автономните возила == Аналогни проблеми со проблемот на трамвајот настануваат при дизајнирањето на автономни автомобили, во ситуацији каде софтверот на автомобилот при можно сценарио на судар, е принуден да избере помеѓу повеќе правци на дејство (понекогаш вкључувајки опции на смрт за патниците на возилото), а сите опции би довеле до повредување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/10/the-ethics-of-autonomous-cars/280360/|title=The Ethics of Autonomous Cars|last=Patrick Lin|date=8 октомври 2013|publisher=The Atlantic}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2014/06/18/when-should-your-driverless-car-from-google-be-allowed-to-kill-you/|title=When Should Your Driverless Car From Google Be Allowed To Kill You?|last=Tim Worstall|date=18 јуни 2014|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jean-François Bonnefon|last2=Azim Shariff|last3=Iyad Rahwan|date=13 октомври 2015|title=Autonomous Vehicles Need Experimental Ethics: Are We Ready for Utilitarian Cars?|journal=Science|volume=352|issue=6293|pages=1573-1576|arxiv=1510.03346|bibcode=2016Sci...352.1573B|doi=10.1126/science.aaf2654|pmid=27339987}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.technologyreview.com/view/542626/why-self-driving-cars-must-be-programmed-to-kill/|title=Why Self-Driving Cars Must Be Programmed to Kill|last=Emerging Technology From the arXiv|date=22 октомври 2015|publisher=MIT Technology review|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126085929/http://www.technologyreview.com/view/542626/why-self-driving-cars-must-be-programmed-to-kill/|archive-date=26. 01. 2016|accessdate=16 февруари 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Bonnefon|first=Jean-François|last2=Shariff|first2=Azim|last3=Rahwan|first3=Iyad|year=2016|title=The social dilemma of autonomous vehicles|journal=Science|volume=352|issue=6293|pages=1573-1576|arxiv=1510.03346|bibcode=2016Sci...352.1573B|doi=10.1126/science.aaf2654|pmid=27339987}}</ref> Платформа со име Морална машина е создадена од страна на МИТ Медиа Лаб за да се овозможи јавноста да го изрази своето мислење за тоа која одлука автономно возило би требало да донесе во сценарио коешто користи парадигми на проблемот на трамвај. Анализа на податоци собрани со помош на Моралната машина покажале голема разлика во релативни претпочитувања помеѓу различните држави<ref name="Awad2018">{{Наведено списание|last=Awad|first=Edmond|last2=Dsouza|first2=Sohan|last3=Kim|first3=Richard|last4=Schulz|first4=Jonathan|last5=Henrich|first5=Joseph|last6=Shariff|first6=Azim|last7=Bonnefon|first7=Jean-François|last8=Rahwan|first8=Iyad|date=24 октомври 2018|title=The Moral Machine experiment|url=https://www.nature.com/articles/s41586-018-0637-6|journal=Nature|volume=563|issue=7729|pages=59-64|doi=10.1038/s41586-018-0637-6|pmid=30356211|access-date=8 ноември 2018}}</ref>. Други пристапи користат виртуелна реалност за проценување на човечкото однесување во експериментални ситуации.<ref>{{Наведено списание|last=Sütfeld|first=Leon R.|last2=Gast|first2=Richard|last3=König|first3=Peter|last4=Pipa|first4=Gordon|year=2017|title=Using Virtual Reality to Assess Ethical Decisions in Road Traffic Scenarios: Applicability of Value-of-Life-Based Models and Influences of Time Pressure|journal=Frontiers in Behavioral Neuroscience|volume=11|pages=122|doi=10.3389/fnbeh.2017.00122|pmc=5496958|pmid=28725188}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Skulmowski|first=Alexander|last2=Bunge|first2=Andreas|last3=Kaspar|first3=Kai|last4=Pipa|first4=Gordon|date=16 декември 2014|title=Forced-choice decision-making in modified trolley dilemma situations: a virtual reality and eye tracking study|journal=Frontiers in Behavioral Neuroscience|volume=8|pages=426|doi=10.3389/fnbeh.2014.00426|pmc=4267265|pmid=25565997}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Francis|first=Kathryn B.|last2=Howard|first2=Charles|last3=Howard|first3=Ian S.|last4=Gummerum|first4=Michaela|last5=Ganis|first5=Giorgio|last6=Anderson|first6=Grace|last7=Terbeck|first7=Sylvia|date=10 октомври 2016|title=Virtual Morality: Transitioning from Moral Judgment to Moral Action?|journal=PLOS ONE|volume=11|issue=10|pages=e0164374|bibcode=2016PLoSO..1164374F|doi=10.1371/journal.pone.0164374|issn=1932-6203|pmid=27723826}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Patil|first=Indrajeet|last2=Cogoni|first2=Carlotta|last3=Zangrando|first3=Nicola|last4=Chittaro|first4=Luca|last5=Silani|first5=Giorgia|date=2 јануари 2014|title=Affective basis of judgment-behavior discrepancy in virtual experiences of moral dilemmas|journal=Social Neuroscience|volume=9|issue=1|pages=94-107|doi=10.1080/17470919.2013.870091|issn=1747-0919|pmid=24359489}}</ref> Во 2016 година, германската влада формирала етичка комисија која се занимава со импликациите на автономното возење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bmvi.de/SharedDocs/DE/Publikationen/G/bericht-der-ethik-kommission.html|title=Bericht der Ethik-Kommission Automatisiertes und vernetztes Fahren|last=BMVI Commission|date=20 јуни 2016|publisher=Federal Ministry of Transport and Digital Infrastructure (German: Bundesministerium für Verkehr und digitale Infrastruktur)|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115224017/http://www.bmvi.de/SharedDocs/DE/Publikationen/G/bericht-der-ethik-kommission.html|archive-date=15 ноември 2017}}</ref> Како резултат на тоа, комисијата дефинирала 20 правила за автономно и поврзано возење, кои ќе бидат задолжителни за претстојните закони за производство на автономни автомобили. == Критика == Во 2014 година во една статија објавена на ''Social and Personality Psychology Compass,'' <ref>{{Наведено списание|last=Bauman|first=Christopher W.|last2=McGraw|first2=A. Peter|last3=Bartels|first3=Daniel M.|last4=Warren|first4=Caleb|date=4 септември 2014|title=Revisiting External Validity: Concerns about Trolley Problems and Other Sacrificial Dilemmas in Moral Psychology|url=http://www.escholarship.org/uc/item/5j0215cr|journal=Social and Personality Psychology Compass|volume=8|issue=9|pages=536-554|doi=10.1111/spc3.12131}}</ref> критикувана е употребата на трамвајската дилема, тврдејќи, меѓу другото, дека сценариото што е претставено е премногу екстремно и не е поврзано со вистински морални ситуации за да биде корисно или едукативно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/07/what-if-one-of-the-most-popular-experiments-in-psychology-is-worthless/374931/|title=Is One of the Most Popular Psychology Experiments Worthless?|last=Khazan|first=Olga|date=24 јули 2014|work=[[The Atlantic]]}}</ref> == Извори == {{Наводи|30em}} [[Категорија:CS1-одржување: датумски формат]] [[Категорија:CS-грешки: PMID]] [[Категорија:Мисловни опити]] 5av1cvm3xt97ydevvjqy89aqsm5281m 0 1306968 5601316 5327193 2026-07-28T05:23:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601316 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Трол|official_name=|native_name=|native_name_lang=|settlement_type=[[Истражувачки станици на Антарктикот|Антарктичка станица]]|image_skyline=Troll research station Antarctica.JPG|imagesize=|image_caption=Станица „Трол“|image_flag=|flag_size=|flag_border=no|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=|mapsize=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Антарктик|pushpin_map_alt=Местоположба на станицата|pushpin_map_caption=Местоположба на станицата|pushpin_mapsize=|pushpin_relief=yes|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|72.011662|S|2.535138|E|format=dms|region:AQ|display=inline, tiitle}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Земја|subdivision_name={{flagcountry|Norway}}|subdivision_type1=[[Антарктик]]|subdivision_name1=[[Јутулсесен]]<br />[[Земја на Кралицата Мод]]<br />[[Антарктик]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=Управувана од|subdivision_name3=[[Норвешки Поларен Институт]]|established_title=Оснавана|established_date={{start date|1990|df=y}}|extinct_title=|extinct_date=|named_for=|elevation_footnotes=|elevation_m=1,275|population_as_of=|population_footnotes=|population_total={{bulleted list|зима: 8|лето: 40}}|population_density_km2=|population_note=|population_demonym=|timezone1=CEST (март-октомври)<ref>[[tz database]], uses Norway time in the dark winter when there are no flights, and GMT, which is the official zone, in local summer</ref>|utc_offset1=+2|timezone1_DST=GMT (октомври-март)|utc_offset1_DST=+0|blank_name_sec1=Вид|blank_info_sec1=Цела година|blank1_name_sec1=Период|blank1_info_sec1=Годишен|blank2_name_sec1=Статус|blank2_info_sec1=Оперативен|blank_name_sec2=|blank_info_sec2=|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{nowrap|{{URL|https://www.npolar.no/en/troll/|Troll Station<br />Norwegian Polar Institute}}}}|footnotes=}}{{Infobox building|name=Трол|native_name=|native_name_lang=|former_names=|alternate_names=|image=Troll research station Antarctica.JPG|image_alt=|caption=|map_type=Антарктик|relief=1|map_alt=|map_caption=Местоположба на станицата|altitude={{convert|1270|m}}|building_type=Модуларна|architectural_style=|structural_system=|cost=|ren_cost=|client=|owner=|current_tenants=[[Норвешки Поларен Институт]]|landlord=|location=[[Јутулсесен]]<br />[[Земја на Кралицата Мод]]|address=|location_town=|location_country=|coordinates={{coord|72|00|41|S|2|32|06|E|region:AQ|display=inline,title}}|start_date=|completion_date=|inauguration_date=17 февруари 1990<br />11 февруари 2005|renovation_date=|demolition_date=|destruction_date=|height=|diameter=|antenna_spire=|roof=|top_floor=|other_dimensions=|floor_count=|floor_area={{convert|400|m2|abbr=on}}|seating_type=|seating_capacity=|elevator_count=|main_contractor=[[AF Gruppen]]|architect=}} '''Трол''' — норвешка истражувачка станица која се наоѓа во [[Јутулсесен]], 235 километри од источниот дел на [[Брег на Принцезата Марта|Брегот на Принцезата Марта]] во [[Земја на Кралицата Мод]], [[Антарктик]]. Таа е единствената норвешка истражувачка станица на Антарктикот која се опслужува цела година и е дополнета со станицата Тор само за лето. Трол е управувана од [[Норвешки Поларен Институт|Норвешкиот Поларен Институт]] и исто така има капацитети за Норвешкиот Метеоролошки Институт и Норвешкиот институт за истражување на воздухот. За разлика од повеќето други истражувачки станици на континентот, станицата „Трол“ е изградена на снежната падина на цврста карпа што се пробива низ ледената покривка во Јутулсесен, сместена на 1.275 метри над средното ниво на морето. Станицата била отворена како станица само за лето во [[1990]] година и пуштена во употреба како целогодишна станица во 2005 година. Има капацитет за презимување од осум лица и летен капацитет од 40 лица. Го опслужува [[Трол (аеродром)|аеродромот Трол]], кој е основа за копнената воздушна мрежа Дронинг Мауд (ДРОМЛАН). == Објекти == Трол се наоѓа во источниот дел на Брегот на Принцезата Марта во Земјата на Кралицата Мод, за која [[Норвешка]] тврди дека е [[зависна територија]].<ref name="k153">Kyvik ''et al''. (2008): 153</ref> Станицата се наоѓа на [[нунатак]]от Јутулсесен, на 1.270 метри над средното ниво на морето. Целосно е опкружена со ледената покривка на Антарктикот. Таа е, за разлика од повеќето други истражувачки станици на Антарктикот, се наоѓа на снег. Станицата се наоѓа на 235 километри од брегот.<ref name="ord">{{Наведена мрежна страница|url=http://npweb.npolar.no/Artikler/2006/1158735080.33|title=Troll i ord - ord om Troll|publisher=[[Norwegian Polar Institute]]|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405012109/http://npweb.npolar.no/Artikler/2006/1158735080.33|archive-date=5 April 2008|accessdate=4 October 2010}}</ref> Објектите на станицата се во сопственост на Владата на Норвешка преку Норвешката Дирекција за јавно градежништво и имот. Работењето на објектот го врши друга владина агенција, Норвешкиот Поларен Институт. Објектите се состојат од нов дел изграден со модул кој е 300 метри квадратни, и старата делница која е 100 метри квадратни. Новиот дел се состои од осум спални соби, теретана, сауна, кујна, центар за комуникација и деловен простор. Покрај тоа, има неколку помали згради кои се користат како лаборатории, продавници за резерви, генератори и гаражи. Старата станица делумно се користи за складирање, а делумно како летна станица. Објектот, исто така, располага со итна установа за осум лица, сместена на безбедно растојание од главната база, во случај на пожар или други несреќи. Станицата е димензионирана да толерира температури до {{Convert|-60|C|F}} и брзина на ветер од 60 метри на час.<ref name="ord"/> Објектот се обидува да го минимизира влијанието врз животната средина преку неколку механизми, вклучително и минимизирање на искористеноста на површината. Потрошувачката на енергија се намалува со користење на рециркулирачки вишок топлина за топење на снегот и мразот за вода за пиење и греење. Отпадот се минимизира преку планирање на набавката и рециклирање; преостанатиот отпад се компресира и се транспортира подалеку од [[Антарктикот]]. Со горивото се ракува на таков начин што дури и малите излевања се минимизираат.<ref name="ord"/> Во 2016 година на еден од покривите е поставена сончева постројка со врв од 7,3 киловати. Служи како пилот-инсталација за декларираната среднорочна цел за значително намалување на потрошувачката на нафта на истражувачката станица, со проширување на сончевата ФВ постројка во следните неколку години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pv-magazine.de/nachrichten/details/beitrag/antarktis--solaranlage-senkt-dieselverbrauch-in-forschungsstation_100022336/|title=pv magazine Deutschland: Antarktis: Solaranlage senkt Dieselverbrauch in Forschungsstation|work=Pv-magazine.de|accessdate=2017-01-26|archive-date=2016-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514143023/http://www.pv-magazine.de/nachrichten/details/beitrag/antarktis--solaranlage-senkt-dieselverbrauch-in-forschungsstation_100022336/|url-status=dead}}</ref> Станицата има студена и сува клима, сместена во [[пустина]]. Годишната средна температура е {{Convert|-25|C|0}}, при што летната температура може да достигне околу {{Convert|0|C}} и најниска во текот на зимата на {{Convert|-50|C|0}}. Невремето, кое може да се случи во текот на годината, повремено може да ја оневозможи активноста на отворено. Се наоѓа јужно од [[Јужен Поларник|Јужниот Поларник]], има [[полноќно сонце]] во лето и [[поларна ноќ]] во зима.<ref name="hustadnes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|title=Troll|last=Hustadnes|first=John|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|accessdate=4 October 2010}}</ref> == Истражување == Норвешкиот институт за истражување на воздухот (НИИВ) одржува опрема за мерење на воздухот и атмосферата во Трол. Во комбинација со слична мерна станица, Цепелин <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://observatories.nilu.no/NILUPolarPortal/tabid/706/ctl/details/itemid/371/mid/3304/zeppelin-observatory.aspx|title=Zeppelin Observatory|last=Kobernus|first=Mike|date=2008|work=NILU Polar Portal|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323095955/http://observatories.nilu.no/NILUPolarPortal/tabid/706/ctl/details/itemid/371/mid/3304/zeppelin-observatory.aspx|archive-date=2012-03-23|accessdate=2012-03-23}}</ref> во Ни-Алесунд, [[Шпицбершки Острови|Свалбард]], Норвешка. Ова му овозможува на институтот да собира такви податоци од двата поларни региони. Конкретно, објектот мери аеросоли, органско и неорганско загадување, [[озон]] и [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетово]] (УВ) зрачење. НИИВ исто така создава примероци од воздух годишно за да генерира податоци за анализа на трендовите. Неделните мерења на загаденоста на воздухот се споредуваат со еквивалентни мерења во Цепелин. Земени се мерења на озон и [[жива]], две од најголемите закани за загадување во поларните региони. Мерењата на [[стратосфера]]та се спроведуваат за да се измерат нивоата на озон и УВ, особено за да се добијат дополнителни информации за [[Осиромашување на озонскиот слој|осиромашувањето на озонот]] и озонската дупка на Антарктикот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nilu.no/index.cfm?ac=news&folder_id=4316&text_id=22872&view=text|title=Antarktis: Troll får nye krefter|publisher=[[Norwegian Institute for Air Research]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|accessdate=4 October 2010}}</ref> Сателитскиот сервис Конгсберг, заедничко вложување помеѓу Kongsberg Group и Норвешкиот вселенски центар, управува со ТролСат, [[Вештачки сателит|сателитска]] копнена станица која овозможува преземање податоци. Во врска со SvalSat, сместен во [[Лонгјир]], ТролСат цели на сателити во поларна орбита. ТролСат се состои од единечен радом со 7.3 метри антена со [[нискоземска орбита]] способна за прием на S и X опсег. За пренесување на информациите, ТролСат има 4,8 метри и 7.6 метри и врска од C-опсегот за да се обезбеди [[Широкопојасен|широкопојасна]] врска со Европа и Северна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ksat.no/Products/Trollsat.htm|title=TrollSat/Antarctica|publisher=[[Kongsberg Satellite Services]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|accessdate=4 October 2010}}</ref> ТролСат е една од 30-те копнени станици за европскиот сателитски навигациски систем Галилео,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spacecentre.no/english/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=50921|title=Galileo station in Antarctica|publisher=[[Norwegian Space Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|accessdate=4 October 2010}}</ref> и е главниот придонес на Норвешка во проектот.<ref name="stoltenberg">{{Наведени вести|url=http://www.norwaypost.no/news/prime-minister-opens-new-antarctic-satellite-station.html|title=Prime Minister opens new Antarctic satellite station|last=Solholm|first=Rolleiv|date=2 January 2008|work=The Norway Post|access-date=4 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|agency=[[Norwegian Broadcasting Corporation]]}}</ref> Норвешкиот метеоролошки институт управува со метеоролошка станица со екипажот во Трол. Го мери [[Атмосферски притисок|воздушниот притисок]], температурата, влажноста и ветерот, и на самата станица и на [[Трол (аеродром)|аеродромот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://met.no/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=562|title=Troll|publisher=[[Norwegian Meteorological Institute]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629190720/http://met.no/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=562|archive-date=29 June 2011|accessdate=4 October 2010}}</ref> == Историја == Во текот на 1980-тите, за Владата на Норвешка станало сè поважно да има постојана база во Земјата на Кралицата Мод. Областа била припоена како зависност на 14 јануари 1939 година, во тоа време главно врз основа на норвешките интереси на китови на Антарктикот.<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 57</ref> Од 1956 година, Норвешка управувала со истражувачката станица Норвешка Станица,<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 77</ref> но таа била дадена на Јужна Африка во 1959 година <ref>Kyvik ''et al''. (2008): 78</ref> Од 1960-тите до 1980-тите, истражувачките активности на Норвешка на Антарктикот биле спорадични и без фиксна база. Ова дало предност што истражувањето не било географски поврзано,<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 79</ref> но го ослабнало норвешкото барање за Земјата на Кралицата Мод и правото да учествува како консултативна членка на [[Антарктички договор|Антарктичкиот договор]]. Во 1989 година, секоја страна на Договорот можела да побара повторно да се преговара за него, а норвешките власти виделе потреба од постојана база за зајакнување на претензиите на Норвешка за Земјата на Кралицата Мод.<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 82</ref> Норвешкиот Поларен Институт одлучил да основа летна станица. Таа била изградено во текот на летото 1989 и 1990 година, што резултирало со површина од 100 квадратни метри зграда со простор за осум лица.<ref name="k153"/> Изградбата барала 300 тони материјали за да се извлечат од брегот и станицата била официјално отворена на 17 февруари 1990 година.<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 169</ref> Станицата го добила своето име од околните остри планини, кои личат на [[трол]]ови од [[Нордиска митологија|нордиската митологија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P9-DG11ncGkC&q=troll+antarctica&pg=PA305|title=Antarctica|last=Rubin|first=Jeff|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=978-1-74104-549-9|edition=4|page=305}}</ref> Првото презимување се случило во 2000 година, кога експедиција на Јужниот Пол го искористила кампот како база.<ref name="hustadnes"/> За да ја олесни логистиката, Норвешка презела иницијатива за воспоставување на Dronning Maud Land Air Network (DROMLAN), соработка помеѓу земјите со бази во Земјата на Кралицата Мод за да се насочат транспортните трошоци. Имањето [[Трол (аеродром)|аеродромот]] во Трол овозможува побрз транспорт до истражувачките станици во западниот дел на Земјата на Кралицата Мод, кои се наоѓаат подалеку од актуелните аеродроми во Хенриксенскјера и [[Новолазаревскаја станица|Новолазаревскаја]].<ref name="k154">Kyvik ''et al''. (2008): 154</ref> Првиот лет кој бил прелиминарен за DROMLAN бил направен во 2000 година од [[Кејптаун]], Јужна Африка, до Хенриксенскјера, каде што бил користен авионот Де Хевиленд Канада DHC-6 Твин Отер до Трол.<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 167</ref> Во 2003 година, било одлучено Норвешка да ги прошири своите операции на Антарктикот со формирање на целагодишна истражувачка станица. Дотогаш, Норвешка била единствената земја со [[Територијални претензии врз Антарктикот|територијални претензии кон Антарктикот]] која немала целогодишна истражувачка станица на континентот. Владата изјавила дека инвестицијата била мотивирана за подобрување на истражувањето за климата, за зајакнување на Норвешка како биполарна истражувачка нација и за зајакнување на улогата на Норвешка како создавач на премиси во политиката за животна средина на Антарктикот.<ref name="k153"/> Изградбата на проширувањето била направена од декември 2004 година до февруари 2005 година од страна на Норвешката Дирекција за јавни градежништво и имот, која ја договорила работата со АФ Групен. Околу 700 тони опрема била извлечена до базата од ледената плоча. Основата била префабрикувана и барала единствено модулите да се поврзат на локацијата.<ref name="k154"/> Новата инфраструктура вклучувала нов генератор, станица за итни случаи, гаража, продавници за резерви, контејнерски рампи за опрема и гориво и повеќе лаборатории.<ref name="k155">Kyvik ''et al''. (2008): 155</ref> Во исто време, Норвешкиот метеоролошки институт формирал метеоролошка станица во Трол.<ref name="k159">Kyvik ''et al''. (2008): 159</ref> Самата изградба на писта бара полнење на пукнатини и отстранување на камења.<ref>Kyvik ''et al''. (2008): 170</ref> Аеродромот Трол бил отворен на 11 февруари 2005 година од страна на кралицата Соња од Норвешка <ref name="k153"/> и новата истражувачка станица следниот ден.<ref name="k155"/> По отворањето, во 2005 година била изградена уште една електрана <ref name="k155" /> Во 2006 година, сателитска базна станица била изградена од страна на Сателитски услуги на Конгсберг.<ref name="k157">Kyvik ''et al''. (2008): 157</ref> Ова резултирало со потреба од [[Широкопојасен|широкопојасна]] врска за базата.<ref name="k159"/> Во текот на зимската сезона 2006 година, немало презимување поради недостиг на финансиски средства, но од 2007 година тоа беше повторно воведено. Во 2008 година била пуштена во употреба [[ветерница]] за да обезбеди дел од [[електричната енергија]].<ref name="k155" /> Норвешкиот премиер [[Јенс Столтенберг]] ја посетил станицата во јануари 2008 година, кога меѓу другото го отворил и ТролСат.<ref name="stoltenberg"/> Во исто време, како дел од Меѓународната поларна година, заедничка норвешка-американска експедиција отпатувала од Трол до [[Амундсен-Скот|станицата Амундсен-Скот]] и назад.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.norwaypost.no/news/prime-minister-stoltenberg-on-his-way-to-the-antarctic.html|title=Prime Minister Stoltenberg on his way to the Antarctic|last=Solholm|first=Rolleiv|date=18 January 2008|work=The Norway Post|access-date=4 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|agency=[[Norwegian Broadcasting Corporation]]}}</ref> На 23 февруари 2009 година, норвешкиот министер за животна средина Ерик Солхајм бил домаќин на состанокот на министрите за животна средина од 15 земји за да разговараат за климатските промени и да се запознаат со неодамнешните истражувања на теренот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.norwaypost.no/news/successful-antarctic-conference.html|title=Successful Antarctic conference|last=Solholm|first=Rolleiv|date=24 February 2009|work=The Norway Post|access-date=4 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707095404/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm|archive-date=7 July 2010|agency=[[Norwegian Broadcasting Corporation]]}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Norge i Antarktis|publisher=Schibsted Forlag|year=2008|isbn=978-82-516-2589-0|editor-last=Kyvik|editor-first=Helga|location=Oslo|language=no}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20090401062239/http://npweb.npolar.no/english Официјална веб-страница Норвешки поларен институт] * [https://www.npolar.no/en/troll/ Опис на Трол станица од Норвешки поларен институт] * [http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm Трол-станицата во Дронинг Мод Ленд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140326021112/http://www.hustadnes.net/Tur/Troll/Om%20Troll.htm |date=2014-03-26 }} (Блог за приватен посетител од 2011 година) {{In lang|no}} * [https://trollcam.npolar.no/TrollWebCam1HD.jpg Веб камера на станицата за истражување на трол] [[Категорија:Брег на Принцезата Марта]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Антарктички станици]] mo0nourb6ho8zpj8oqkq76cf6d8o83z 0 1307342 5601312 5597548 2026-07-28T04:44:58Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601312 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Cornus controversa'' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Cornus_controversa_'variegata'_-_NBGB_-_IMG_4246.JPG|безрамка]] |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |''C. controversa'' 'Variegata' in the [[National Botanic Garden of Belgium]] |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Cornus subg. Mesomora|edit]]</span> |- |Kingdom: |[[Plant]]ae |- |''Clade'': |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |''Clade'': |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |''Clade'': |[[Eudicots]] |- |''Clade'': |[[Asterids]] |- |Order: |[[Cornales]] |- |Family: |[[Cornaceae]] |- |Genus: |''[[Cornus]]'' |- |Subgenus: |[[Cornus subg. Mesomora|''Cornus <span style="font-style:normal;">subg.</span> Mesomora'']] |- |Species: |<div class="species" style="display:inline">'''''C.&nbsp;controversa'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Binomial nomenclature|Binomial name]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Cornus controversa''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">Hemsl.</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''''Cornus controversa''''' ( '''дрво за свадбена торта''' ), [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Swida controversa'', е [[Вид (биологија)|вид]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Род (биологија)|родот]] ''Cornus'' од [[Семејство (биологија)|фамилијата]] дренка [[Дренови|Cornaceae]], роден во Кина, Кореја, Хималаите и Јапонија. Тоа е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво кое]] расте до 50 сантиметри, со повеќестепени гранки. Рамни ленти од бели цветови (кими до 3-7 инчи широки) се појавуваат во лето, проследено со глобозно црно овошје (drupes to{{Cvt|1/2|in|mm}} ). Овални темнозелени листови ( 8-15 сантиметри долги) се глаукозни одоздола и стануваат црвено-виолетови на есен. Се одгледува во градини и паркови во [[Умерена клима|умерените]] региони.<ref>{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|url=https://archive.org/details/azencyclopediaof0000unse|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1405332965|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=b993|title=''Cornus controversa''|work=Missouri Botanical Garden|accessdate=2018-08-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.kew.org/trees/?page_id=81|title=Dogwood ''Cornus controversa''|work=Kew Royal Botanic Gardens|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312165230/http://apps.kew.org/trees/?page_id=81|archive-date=2013-03-12}}</ref> Понекогаш се нарекува и ''Bothrocaryum controversum'' {{Мали|(Hemsl.) Pojark}} {{Мали|(Hemsl.) Pojark}} кога семињата се нудат на онлајн продажба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amazon.com/Heirloom-Bothrocaryum-controversum-Hemsl-Pojark/dp/B074WB498W|title=Heirloom 50 Bothrocaryum controversum (Hemsl.) Pojark. Tree Shrubs Herb Seeds|work=Amazon|asin=B074WB498W|accessdate=2018-08-17}}</ref> Сортата ''C. controversa'' „Variegata“ има лисја со кремасти рабови, кои пожолтуваат на есен и расте со помала големина од нејзиниот родител - обично {{Cvt|25|ft|0}} . Ја има добиено наградата за заслуги на градината на Кралското хортикултурно друштво .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/113383/i-Cornus-controversa-i-Variegata-(v)/Details|title=''Cornus controversa'' 'Variegata' (v)|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=2018-08-17}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Cornus-controversa-habitus (cropped).jpg|''Cornus controversa'', Kew Gardens, Лондон Податотека:Cornus controversa 07-01-18 (cropped).jpg|''Корнус контроверзата'' во&nbsp;Мај, Франкфурт Податотека:P1000347 Cornus controversa (Cornaceae).JPG|Овошје (друпи), ботаничка градина на Универзитетот Кембриџ Податотека:Wzwz tree 07d Cornus controversa 'Variegata'.jpg|''C. controversa'' 'Variegata', Moorbad Park, Германија </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] izd6yqqgdw92xsar4j30ytgilbg5czr 0 1307839 5601357 5449862 2026-07-28T10:01:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601357 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Triglav.jpg|десно|мини|180p| [[Триглав]], највисокиот [[Планински врв|врв]].]] [[Податотека:Bled_Overview.JPG|десно|мини|180п|[[Бледско Езеро|Бледското Езеро]].]] [[Податотека:Burger_PostojnskaJama.jpg|десно|мини|180п|[[Постојнска Јама]].]] [[Податотека:Planica_s_Ciprnika_DP_2016-07-24.jpg|десно|мини|180п|[[Планица]].]] [[Податотека:Piran_Stadtpanorama.jpg|десно|мини|180п|Крајбрежното [[Паланка|гратче]] [[Пиран]].]] [[Словенија]] на туристите нуди широк спектар на пејзажи: [[Јулиски Алпи|алпски]] на северозапад, [[Средоземно Море|средоземни]] на југозапад, [[Панонска Низина|панонски]] на североисток и [[Динариди|динарски]] на југоисток. Тие отприлика одговараат на традиционалните региони на Словенија, засновани на поранешните четири [[Хабсбурговци|хабсбуршки]] крунски земји ([[Крањска]], [[Војводство Корушка|Корушка]], [[Војводство Штаерска|Штаерска]] и [[Приморска]]). Секoe поединечно нуди свои природни, географски, архитектонски и културни особености. Словенија има планини, ливади, езера, пештери и море, што ја прави привлечно одредиште во [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/slovenia-the-yet-unexplored-filming-location-for-bollywood/|title=Slovenia: The yet Unexplored Filming Location for Bollywood|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=15 октомври 2022|archive-date=2019-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920115053/https://news.biharprabha.com/2014/06/slovenia-the-yet-unexplored-filming-location-for-bollywood/|url-status=dead}}</ref> Главниот град на државата, [[Љубљана]], има многу важни [[барок]]ни и [[југендстил]]ски [[Градба|градби]], со неколку важни дела на родниот архитект [[Јоже Плечник]]. Други знаменитости се [[Јулиски Алпи|Јулиските Алпи]] со живописното [[Бледско Езеро]] и долината [[Соча]], како и највисокиот врв во државата, [[Триглав]]. Можеби уште попозната е [[Карстна Висорамнина|Карстната Висорамнина]] во [[Приморска]]. Повеќе од 28 милиони туристи ја посетиле [[Постојнска Јама|Постојнската Јама]], додека на 15 минути возење од неа се Шкочјанските Јами, [[светско наследство на УНЕСКО]]. Неколку други пештери се отворени за јавноста, вклучувајќи ја и пештерата Виленица. Понатаму во истиот правец е и брегот на [[Јадран]]от, каде најважен историски споменик е венецијанскиот готски средоземен град [[Пиран]]. Соседниот град [[Порторож]] е познато современо туристичко одморалиште, кое нуди забава во [[Туризам|туризмот]] со [[коцкање]]. Поранешниот рибарски град [[Изола]] исто така бил претворен во познато туристичко одредиште; многу туристи го ценат и старото средновековно средиште на пристаништето на [[Копер]], кој сепак е помалку познати меѓу туристите од другите два словенечки крајбрежни градови. [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]] е познат по своето [[бело вино]], особено Љутомер Ризлинг, по ски-центарот [[Похорје]], по летните културни фестивали во [[Марибор]] и по маслото од семки од [[тиква]]. Познато е и како област за одгледување каде се произведува штаерски голдингс, разновидност на англискиот арома фуглс. Североисточниот регион [[Прекмурје]] е познат по својата препознатлива кујна. Меѓу традиционалните јадења, најпознати се тепсија од свинско, репка и прасечко наречена бујта репа и слоевито [[печиво]] прекмурска гибаница. Важен [[бањски град]] во регионот е [[Моравске Топлице]], кој привлекува многу [[Германија|германски]], [[Австрија|австриски]], [[италија]]нски и [[Русија|руски]] посетители. Руралниот туризам е важен низ целата земја, а особено е развиен во регионот на Карстната Висорамнина, делови од [[Нотрањска]], [[Долењска]] и северна [[Истра]], како и во областа околу Подчетртек и Козје во источна [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]]. Јавањето [[коњи]], [[Велосипедизам|велосипедизмот]] и [[Планинарство|планинарењето]] се меѓу најважните туристички активности во овие области. [[Национален парк Триглав|Националниот парк Триглав]] ([[словенечки]]: Triglavski narodni park) е [[национален парк]] кој се наоѓа во Словенија. Името го добила по планината Триглав, национален симбол на Словенија. Триглав се наоѓа речиси во средината на националниот парк. Од него долините странично се шират, снабдувајќи со вода два големи речни системи кои имаат свои извори во Јулиските Алпи: [[Соча]] и [[Сава]], кои течат кон Јадранското и [[Црното Море]], редоследно. Предлогот за зачувување датира од 1908 година, а бил реализиран во 1924 година. Потоа, на иницијатива на Одделението за заштита на природата на Словенечкото музејско друштво, заедно со Словенечкото планинарско друштво, беил подигнат дваесетгодишен закуп на подрачјето на долината на Триглавските Езера, околу 14 км². Тој бил предодреден да стане алпски заштитен парк, но трајно зачувување во тоа време не бил можно. Во 1961 година, по долги години напор, заштитата била обновена (овој пат на трајна основа) и донекаде зголемена, опфаќајќи околу 20 км². Заштитеното подрачје било службено означено како Национален парк Триглав. Со овој акт, сепак, не биле постигнати сите цели на вистински национален парк и поради оваа причина во следните две децении биле изнесени нови предлози за проширување и преуредување на заштитата. Конечно, во 1981 година било постигнато преуредување и паркот добил нов концепт и бил зголемен на км² - површината што продолжува да ја покрива до денес. Планинскиот венец [[Караванки]] и [[Камничко-савињски Алпи|Камничко-савињските Алпи]] се исто така важни туристички одредишта, како и планината [[Похорје]]. Меѓутоа, за разлика од Јулиските Алпи, овие области се чини дека привлекуваат претежно словенечки посетители и посетители од соседните региони на Австрија, и остануваат главно непознати за туристите од другите земји. Најголем исклучок е долината Логар, која е многу промовирана од 1980-тите. Словенија има голем број помали [[Среден век|средновековни]] градови, кои служат како важни туристички знаменитости. Меѓу нив најпознати се [[Птуј]], [[Шкофја Лока]] и [[Пиран]]. Укрепените села, претежно сместени во западна Словенија (Штањел, [[Випавски Криж]], [[Шмартно (Брда)|Шмартно]]), станале и важна туристички одредишта, особено поради културните настани организирани во нивните живописни средини. ==Странски туристи== {{col-begin}} {{col-break|width=50%}} === Пристигнувања === Најмногу странски пристигнувања во Словенија по држава:<ref>{{cite web|title=Most foreign arrivals in Slovenia by country|url=https://pxweb.stat.si/pxweb/Dialog/varval.asp?ma=2164524S&ti=&path=../Database/Ekonomsko/21_gostinstvo_turizem/01_nastanitev/02_21645_nastanitev_letno/&lang=2|publisher=[[Статистичка служба на Република Словенија|ССРС]]|access-date=15 октомври 2022}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- style="color:white;" ! style="width:5px; background:#00966E;"|Место ! style="width:165px; background:#00966E;"| Држава ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2018 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2019 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2020 ! style="width:52px; background:#00966E;"| Раст |-align=center |1||align="left"| {{ГЕР}} || align=right|506.081 &nbsp; || align=right|584.831 &nbsp; || align=right|289.143 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>102.3%</small> |-align=center |2||align="left"| {{ИТА}} || align=right|598.825 &nbsp; || align=right|597.261 &nbsp; || align=right|159.080 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>275.4%</small> |-align=center |3||align="left"| {{АВТ}} || align=right|381.709 &nbsp; || align=right|396.464 &nbsp; || align=right|142.828 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>177.6%</small> |-align=center |4||align="left"| {{CRO}} || align=right|218.896 &nbsp; || align=right|234.980 &nbsp; || align=right|82.062 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>186.3%</small> |-align =center |5||align="left"| {{HUN}} || align=right|180.802 &nbsp; || align=right|190.944 &nbsp; || align=right|63.152 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>202.4%</small> |-align=center |6||align="left"| {{ХОЛ}} || align=right|185.275 &nbsp; || align=right|186.700 &nbsp; || align=right|45.080 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>314.2%</small> |-align=center |7||align="left"| {{ЧЕШ}} || align=right|160.079 &nbsp; || align=right|189.802 &nbsp; || align=right|44.944 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>322.3%</small> |-align=center |8||align="left"| {{СРБ}} || align=right|137.516 &nbsp; || align=right|144.753 &nbsp; || align=right|42.680 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>239.2%</small> |-align=center |9||align="left"| {{ФРА}} || align=right|148.166 &nbsp; || align=right|166.860 &nbsp; || align=right|35.679 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>367.6%</small> |-align=center |10||align="left"| {{БИХ}} || align=right|66.927 &nbsp; || align=right|72.049 &nbsp; || align=right|34.757 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>107.3%</small> |-align=center |11||align="left"| {{ПОЛ}} || align=right|125.209 &nbsp; || align=right|132.566 &nbsp; || align=right|26.413 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>401.9%</small> |-align=center |12||align="left"| {{SVK}} || align=right|58.886 &nbsp; || align=right|64.765 &nbsp; || align=right|24.196 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>167.7%</small> |-align =center |13||align="left"| {{GBR}} || align=right|163.996 &nbsp; || align=right|159.767 &nbsp; || align=right|20.189 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>691.4%</small> |-align=center |14||align="left"| {{ШВА}} || align=right|67.751 &nbsp; || align=right|78.698 &nbsp; || align=right|18.186 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>332.7%</small> |-align=center |15||align="left"| {{БЕЛ}} || align=right|107.656 &nbsp; || align=right|113.872 &nbsp; || align=right|17.760 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>541.2%</small> |-align=center |16||align="left"| {{САД}} || align=right|138.488 &nbsp; || align=right|148.739 &nbsp; || align=right|14.327 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>938.2%</small> |-align=center |17||align="left"| {{РУС}} || align=right|62.845 &nbsp; || align=right|69.881 &nbsp; || align=right|13.997 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>399.3%</small> |-align=center |18||align="left"| {{РОМ}} || align=right|55.982 &nbsp; || align=right|57.060 &nbsp; || align=right|12.740 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>347.9%</small> |-align=center |19||align="left"| {{KOR}} || align=right|145.746 &nbsp; || align=right|139.429 &nbsp; || align=right|10.525 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>1225%</small> |-align=center |20||align="left"| {{ESP}} || align=right|81.905 &nbsp; || align=right|88.132 &nbsp; || align=right|9.407 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>836.7%</small> |} {{Столб-прелом}} === Преноќувања === Најмногу странски преноќувања во Словенија по држава:<ref>{{cite web|title=Most foreign overnight stays in Slovenia by country|url=https://pxweb.stat.si/pxweb/Dialog/varval.asp?ma=2164524S&ti=&path=../Database/Ekonomsko/21_gostinstvo_turizem/01_nastanitev/02_21645_nastanitev_letno/&lang=2|publisher=[[Статистичка служба на Република Словенија|ССРС]]|access-date=15 октомври 2022}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- style="color:white;" ! style="width:5px; background:#00966E;"|Место ! style="width:165px; background:#00966E;"| Држава ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2018 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2019 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2020 ! style="width:52px; background:#00966E;"| Раст |-align=center |1||align="left"| {{ГЕР}} || align=right|1.362.214 &nbsp; || align=right|1.522.057 &nbsp; || align=right|813.962 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>87.0%</small> |-align=center |2||align="left"| {{АВТ}} || align=right|1.011.153 &nbsp; || align=right|1.011.682 &nbsp; || align=right|373.236 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>171.1%</small> |-align=center |3||align="left"| {{ИТА}} || align=right|1.334.059 &nbsp; || align=right|1.278.454 &nbsp; || align=right|364.373 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>250.9%</small> |-align=center |4||align="left"| {{CRO}} || align=right|527.118 &nbsp; || align=right|538.140 &nbsp; || align=right|224.235 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>140.0%</small> |-align =center |5||align="left"| {{HUN}} || align=right|484.913 &nbsp; || align=right|496.971 &nbsp; || align=right|181.859 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>173.3%</small> |-align=center |6||align="left"| {{ХОЛ}} || align=right|612.710 &nbsp; || align=right|583.274 &nbsp; || align=right|155.956 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>274.0%</small> |-align=center |7||align="left"| {{СРБ}} || align=right|376.162 &nbsp; || align=right|379.755 &nbsp; || align=right|141.872 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>167.7%</small> |-align=center |8||align="left"| {{ЧЕШ}} || align=right|431.335 &nbsp; || align=right|511.754 &nbsp; || align=right|129.436 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>295.4%</small> |-align=center |9||align="left"| {{БИХ}} || align=right|195.513 &nbsp; || align=right|195.874 &nbsp; || align=right|116.491 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>68.1%</small> |-align=center |10||align="left"| {{ФРА}} || align=right|339.177 &nbsp; || align=right|370.188 &nbsp; || align=right|82.350 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>349.5%</small> |-align=center |11||align="left"| {{ПОЛ}} || align=right|297.403 &nbsp; || align=right|312.763 &nbsp; || align=right|65.934 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>374.4%</small> |-align=center |12||align="left"| {{SVK}} || align=right|154.780 &nbsp; || align=right|164.025 &nbsp; || align=right|65.336 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>151.0%</small> |-align =center |13||align="left"| {{GBR}} || align=right|470.588 &nbsp; || align=right|444.333 &nbsp; || align=right|61.127 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>626.9%</small> |-align=center |14||align="left"| {{РУС}} || align=right|298.443 &nbsp; || align=right|303.280 &nbsp; || align=right|59.664 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>408.3%</small> |-align=center |15||align="left"| {{БЕЛ}} || align=right|325.845 &nbsp; || align=right|327.392 &nbsp; || align=right|49.839 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>556.9%</small> |-align=center |16||align="left"| {{ШВА}} || align=right|150.388 &nbsp; || align=right|165.301 &nbsp; || align=right|39.810 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>315.2%</small> |-align=center |17||align="left"| {{САД}} || align=right|314.861 &nbsp; || align=right|323.064 &nbsp; || align=right|37.414 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>763.5%</small> |-align=center |18||align="left"| {{МКД}} || align=right|65.651 &nbsp; || align=right|59.511 &nbsp; || align=right|31.834 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>86.9%</small> |-align=center |19||align="left"| {{ESP}} || align=right|204.002 &nbsp; || align=right|207.770 &nbsp; || align=right|30.514 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>580.9%</small> |-align=center |20||align="left"| {{UKR}} || align=right|118.220 &nbsp; || align=right|120.849 &nbsp; || align=right|29.004 &nbsp; || align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>316.7%</small> |} {{Столб-крај}} == Општини == {{Столб-почеток}} {{Столб-прелом}} === Пристигнувања === Вкупно пристигнувања во [[Општини во Словенија|словенечките општини]]. {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- style="color:white;" ! style="width:5px; background:#00966E;"|Место ! style="width:165px; background:#00966E;"| Општина ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2018 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2019 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2020 ! style="width:52px; background:#00966E;"| Раст |- | align=center|1 | [[File:Wappen piran.svg|12px]] [[Општина Пиран|Пиран]] | align=right|604.592 &nbsp; | align=right|620.495 &nbsp; | align=right|368.510 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>68.4%</small> |- | align=center|2 | [[File:Flag of Ljubljana.svg|20px]] [[Градска општина Љубљана|Љубљана]] | align=right|1.022.862 &nbsp; | align=right|1.127.904 &nbsp; | align=right|254.944 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>342.4%</small> |- | align=center|3 | [[File:Coat of arm of Kranjska Gora.png|12px]] [[Општина Крањска Гора|Крањска Гора]] | align=right|308.193 &nbsp; | align=right|325.955 &nbsp; | align=right|202.705 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>60.8%</small> |- | align=center|4 | [[File:Coat of arms of Bled.png|12px]] [[Општина Блед|Блед]] | align=right|496.677 &nbsp; | align=right|509.247 &nbsp; | align=right|170.084 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>199.4%</small> |- | align=center|5 | [[File:Coat of arms of Bohinj.png|12px]] [[Општина Бохињ|Бохињ]] | align=right|248.639 &nbsp; | align=right|271.692 &nbsp; | align=right|157.469 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>72.5%</small> |- | align=center|6 | [[Општина Бовец|Бовец]] | align=right|175.705 &nbsp; | align=right|188.514 &nbsp; | align=right|127.420 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>47.9%</small> |- | align=center|7 | [[Општина Брежице|Брежице]] | align=right|202.780 &nbsp; | align=right|202.470 &nbsp; | align=right|115.953 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>74.6%</small> |- | align=center|8 | &nbsp; &nbsp; [[Општина Моравске Топлице|Моравске Топлице]] | align=right|168.760 &nbsp; | align=right|171.930 &nbsp; | align=right|114.806 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>49.8%</small> |- | align=center|9 | [[Општина Изола|Изола]] | align=right|140.690 &nbsp; | align=right|148.173 &nbsp; | align=right|103.248 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>43.5%</small> |- | align=center|10 | [[Општина Подчетртек|Подчетртек]] | align=right|122.986 &nbsp; | align=right|129.933 &nbsp; | align=right|90.011 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>44.4%</small> |- | align=center|11 | [[File:Coa Koper.grb.svg|12px]] [[Градска општина Копер|Копер]] | align=right|100.788 &nbsp; | align=right|103.786 &nbsp; | align=right|{{Крат|76.388|Obisk za maj 2020 ni vključen, saj podatek še ni na voljo}} &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>35.9%</small> |- | align=center|12 | [[File:Coat of arms of Maribor.svg|12px]] [[Градска општина Марибор|Марибор]] | align=right|208.279 &nbsp; | align=right|217.817 &nbsp; | align=right|72.380 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>200.9%</small> |- | align=center|13 | [[File:Zreče.png|12px]] [[Општина Зрече|Зрече]] | align=right|76.612 &nbsp; | align=right|78.935 &nbsp; | align=right|63.271 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>24.8%</small> |- | align=center|14 | [[File:Ankaran.jpg|12px]] [[Општина Анкаран|Анкаран]] | align=right|83.402 &nbsp; | align=right|83.335 &nbsp; | align=right|{{Крат|62.984|Obisk za maj 2020 ni vključen, saj podatek še ni na voljo}} &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>32.3%</small> |- | align=center|15 | [[Општина Кобарид|Кобарид]] | align=right|67.698 &nbsp; | align=right|79.915 &nbsp; | align=right|57.513 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>39.0%</small> |- | align=center|16 | [[Општина Радовљица|Радовљица]] | align=right|124.026 &nbsp; | align=right|141.012 &nbsp; | align=right|57.488 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>145.3%</small> |- | align=center|17 | [[Општина Лашко|Лашко]] | align=right|93.057 &nbsp; | align=right|83.661 &nbsp; | align=right|44.771 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>86.9%</small> |- | align=center|18 | [[File:COA-Tolmin.gif|12px]] [[Општина Толмин|Толмин]] | align=right|56.446 &nbsp; | align=right|61.809 &nbsp; | align=right|44.142 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>40.0%</small> |- | align=center|19 | [[File:Bodenmosaik - Partnerstädte Klagenfurt (Nova Gorica).jpg|12px]] [[Градска општина Нова Горица|Нова Горица]] | align=right|107.616 &nbsp; | align=right|102.981 &nbsp; | align=right|44.039 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>133.8%</small> |- | align=center|20 | [[Општина Рогашка Слатина|Рогашка Слатина]] | align=right|59.904 &nbsp; | align=right|58.208 &nbsp; | align=right|33.434 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>74.1%</small> |- | align=center|21 | [[File:Ptuj-grb.png|12px]] [[Градска општина Птуј|Птуј]] | align=right|64.078 &nbsp; | align=right|66.970 &nbsp; | align=right|32.138 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>108.4%</small> |- | align=center|22 | [[File:COA-Postojna.gif|12px]] [[Општина Постојна|Постојна]] | align=right|105.497 &nbsp; | align=right|116.330 &nbsp; | align=right|26.511 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>338.8%</small> |- | align=center|23 | [[Општина Сежана|Сежана]] | align=right|69.348 &nbsp; | align=right|70.685 &nbsp; | align=right|22.465 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>214.6%</small> |- | align=center|24 | [[Општина Лендава|Лендава]] | align=right|35.059 &nbsp; | align=right|39.105 &nbsp; | align=right|19.396 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>101.6%</small> |- | align=center|25 | [[File:Coat of Arm of Kranj.png|12px]] [[Градска општина Крањ|Крањ]] | align=right|68.798 &nbsp; | align=right|70.938 &nbsp; | align=right|15.298 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>363.7%</small> |} {{Столб-прелом}} === Преноќувања === Вкупно преноќувања по [[Општини во Словенија|словенечките општини]]. {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- style="color:white;" ! style="width:5px; background:#00966E;"|Rank ! style="width:165px; background:#00966E;"| Municipality ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2018 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2019 ! style="width:63px; background:#00966E;"| 2020 ! style="width:52px; background:#00966E;"| Growth |- | align=center|1 | [[File:Wappen piran.svg|12px]] [[Општина Пиран|Пиран]] | align=right|1.882.383 &nbsp; | align=right|1.874.462 &nbsp; | align=right|1.272.942 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>47.3%</small> |- | align=center|2 | [[File:Coat of arm of Kranjska Gora.png|12px]] [[Општина Крањска Гора|Крањска Гора]] | align=right|828.763 &nbsp; | align=right|870.949 &nbsp; | align=right|613.583 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>41.9%</small> |- | align=center|3 | [[File:Flag of Ljubljana.svg|20px]] [[Градска општина Љубљана|Љубљана]] | align=right|2.179.916 &nbsp; | align=right|2.227.669 &nbsp; | align=right|540.195 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>312.4%</small> |- | align=center|4 | [[File:Coat of arms of Bohinj.png|12px]] [[Општина Бохињ|Бохињ]] | align=right|677.695 &nbsp; | align=right|724.094 &nbsp; | align=right|468.588 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>54.3%</small> |- | align=center|5 | [[File:Coat of arms of Bled.png|12px]] [[Општина Блед|Блед]] | align=right|1.151.831 &nbsp; | align=right|1.132.574 &nbsp; | align=right|433.831 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>161.1%</small> |- | align=center|6 | [[Општина Изола|Изола]] | align=right|522.290 &nbsp; | align=right|529.069 &nbsp; | align=right|412.118 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>28.4%</small> |- | align=center|7 | [[Општина Брежице|Брежице]] | align=right|680.003 &nbsp; | align=right|686.869 &nbsp; | align=right|403.066 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>70.4%</small> |- | align=center|8 | &nbsp; &nbsp; [[Општина Моравске Топлице|Моравске Топлице]] | align=right|559.169 &nbsp; | align=right|558.544 &nbsp; | align=right|393.094 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>42.1%</small> |- | align=center|9 | [[Општина Бовец|Бовец]] | align=right|462.077 &nbsp; | align=right|468.798 &nbsp; | align=right|364.536 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>28.6%</small> |- | align=center|10 | [[Општина Подчетртек|Подчетртек]] | align=right|391.859 &nbsp; | align=right|404.916 &nbsp; | align=right|293.165 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>38.1%</small> |- | align=center|11 | [[File:Ankaran.jpg|12px]] [[Општина Анкаран|Анкаран]] | align=right|323.355 &nbsp; | align=right|318.914 &nbsp; | align=right|{{Крат|280.883|Obisk za maj 2020 ni vključen, saj podatek še ni na voljo}} &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>13.5%</small> |- | align=center|12 | [[File:Coa Koper.grb.svg|12px]] [[Градска општина Копер|Копер]] | align=right|283.217 &nbsp; | align=right|293.622 &nbsp; | align=right|{{Крат|250.601|Obisk za maj 2020 ni vključen, saj podatek še ni na voljo}} &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>17.2%</small> |- | align=center|13 | [[File:Zreče.png|12px]] [[Општина Зрече|Зрече]] | align=right|274.228 &nbsp; | align=right|278.331 &nbsp; | align=right|233.790 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>19.1%</small> |- | align=center|14 | [[File:Coat of arms of Maribor.svg|12px]] [[Градска општина Марибор|Марибор]] | align=right|466.620 &nbsp; | align=right|454.004 &nbsp; | align=right|196.397 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>131.2%</small> |- | align=center|15 | [[Општина Радовљица|Радовљица]] | align=right|280.103 &nbsp; | align=right|317.586 &nbsp; | align=right|158.805 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>100.0%</small> |- | align=center|16 | [[Општина Кобарид|Кобарид]] | align=right|186.187 &nbsp; | align=right|202.297 &nbsp; | align=right|158.011 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>28.0%</small> |- | align=center|17 | [[Општина Лашко|Лашко]] | align=right|289.797 &nbsp; | align=right|235.187 &nbsp; | align=right|139.714 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>68,3%</small> |- | align=center|18 | [[Општина Рогашка Слатина|Рогашка Слатина]] | align=right|295.474 &nbsp; | align=right|298.835 &nbsp; | align=right|121.120 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>146.7%</small> |- | align=center|19 | [[File:COA-Tolmin.gif|12px]] [[Општина Толмин|Толмин]] | align=right|157.852 &nbsp; | align=right|161.160 &nbsp; | align=right|119.228 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>35.2%</small> |- | align=center|20 | [[Општина Долењске Топлице|Долењске Топлице]] | align=right|138.609 &nbsp; | align=right|133.877 &nbsp; | align=right|100.234 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>33.6%</small> |- | align=center|21 | [[File:Bodenmosaik - Partnerstädte Klagenfurt (Nova Gorica).jpg|12px]] [[Градска општина Нова Горица|Нова Горица]] | align=right|214.181 &nbsp; | align=right|193.824 &nbsp; | align=right|91.627 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>111.5%</small> |- | align=center|22 | [[File:Ptuj-grb.png|12px]] [[Градска општина Птуј|Птуј]] | align=right|146.677 &nbsp; | align=right|156.668 &nbsp; | align=right|90.845 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>72.5%</small> |- | align=center|23 | [[Општина Лендава|Лендава]] | align=right|124.081 &nbsp; | align=right|132.294 &nbsp; | align=right|66.134 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>100.0%</small> |- | align=center|24 | [[File:COA-Postojna.gif|12px]] [[Општина Постојна|Постојна]] | align=right|164.425 &nbsp; | align=right|165.298 &nbsp; | align=right|45.078 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>266.7%</small> |- | align=center|25 | [[File:Coat of Arm of Kranj.png|12px]] [[Градска општина Крањ|Крањ]] | align=right|128.510 &nbsp; | align=right|121.367 &nbsp; | align=right|39.099 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>210.4%</small> |} {{Столб-крај}} == По години == {{Столб-почеток}} {{Столб-прелом}} === Вкупно пристигнувања === {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- style="color:white;" !scope="col" style="background:#00966E; width:32px;"|Година !scope="col" style="background:#00966E; width:69px;"|Странски !scope="col" style="background:#00966E; width:69px;"|Домашни !scope="col" style="background:#00966E; width:76px;"|Вкупно ! style="width:50px; background:#00966E;"| Раст |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2015 | align=center|3.022.018 | align=center|1.351.860 | align=center bgcolor=#DCDCDC|4.373.878 | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>12.1%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2016 | align=center|3.396.873 | align=center|1.437.198 | align=center bgcolor=#DCDCDC|4.834.071 | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>10.5%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2017 | align=center|3.990.682 | align=center|1.512.602 | align=center bgcolor=#DCDCDC|5.503.284 | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>13.8%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2018 | align=center|4.425.139 | align=center|1.508.128 | align=center bgcolor=#DCDCDC|5.933.266 | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>7.8%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2019 | align=center|4.701.878 | align=center|1.527.695 | align=center bgcolor=#DCDCDC|6.229.573 | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>4.94%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2020 | align=center|1.216.114 | align=center|1.848.971 | align=center bgcolor=#DCDCDC|3.065.085 | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>103.2%</small> |} {{Столб-прелом}} === Вкупно преноќувања === {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- style="color:white;" !scope="col" style="background:#00966E; width:32px;"|Година !scope="col" style="background:#00966E; width:69px;"|Странски !scope="col" style="background:#00966E; width:69px;"|Домашни !scope="col" style="background:#00966E; width:76px;"|Вкупно ! style="width:50px; background:#00966E;"| Раст |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2015 | align=right|7.481.657 &nbsp; | align=right|4.172.197 &nbsp; | align=right bgcolor=#DCDCDC|11.653.764 &nbsp; | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>8.5%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2016 | align=right|8.339.978 &nbsp; | align=right|4.307.898 &nbsp; | align=right bgcolor=#DCDCDC|12.647.876 &nbsp; | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>8.5%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2017 | align=right|9.685.329 &nbsp; | align=right|4.523.216 &nbsp; | align=right bgcolor=#DCDCDC|14.208.545 &nbsp; | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>12.3%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2018 | align=right|11.176.010 &nbsp; | align=right|4.518.695 &nbsp; | align=right bgcolor=#DCDCDC|15.694.705 &nbsp; | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>10.5%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2019 | align=right|11.370.766 &nbsp; | align=right|4.404.565 &nbsp; | align=right bgcolor=#DCDCDC|15.775.331 &nbsp; | align=left|<small>{{Пораст}}</small> <small>0,51%</small> |- | align=center bgcolor=#FFF8DC|2020 | align=right|3.354.365 &nbsp; | align=right|5.850.018 &nbsp; | align=right bgcolor=#DCDCDC|9.204.374 &nbsp; | align=left|<small>{{Пад}}</small> <small>71.4%</small> |} {{Столб-крај}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://www.slovenia.info/ {{Wikivoyage|Slovenia}} [[Категорија:Туризам во Словенија]] 1zn4zoqaxe98fjxj73ooziziu5lbd8t 0 1308917 5601058 5594474 2026-07-27T12:47:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601058 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Angola_population_pyramid_2005.svg|десно|мини| Распределба на населението по возраст и [[пол]] за [[Ангола]] во 2005 година.]] '''Старосна пирамида, или пирамида на население''' (дијаграм на структурата на возраста) или „'''пирамида на возраст-пол'''“ ― графичка илустрација на распределбата на населението (обично онаа на земја или регион во светот) по возрасни групи и [[пол]]; тој обично добива облик на [[Пирамида (архитектура)|пирамида]] кога [[население]]то расте.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://populationpyramid.net/|title=Population Pyramids of the World from 1950 to 2100|work=PopulationPyramid.net|accessdate=2 ноември 2022}}</ref> Мажјаците обично се прикажани лево, а женките на десната страна, и тие може да се мерат во апсолутни бројки или како процент од вкупното население. Пирамидата може да се користи за да се визуелизира возраста на одредено население.<ref>{{Наведена книга|title=Population An introduction to concepts and issues|last=Weeks|first=John|publisher=Wadsworth|year=2001|pages=307}}</ref> Исто така се користи во [[екологија]]та за да се одреди целокупната возрасна распространетост на населението; показател за репродуктивните способности и веројатноста за продолжување на еден [[Вид (биологија)|вид]]. Бројот на луѓе по единица површина се нарекува [[густина на населеност]]. == Структура == Пирамидата на населението често содржи непрекинати наредени хистограмски ленти, што ја прави хоризонтален дијаграм. Големината на населението е прикажана на оската x (хоризонтална), додека возрасните групи се претставени на оската y (вертикална).<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=2017-03-29}}</ref> Големината на секоја лента може да се прикаже или како [[процент]] од вкупното [[население]] или како суров број. Мажјаците се конвенционално прикажани лево, а женките на десната страна. Пирамидите на населението често се сметаат за најефективниот начин за графички приказ на возраста и распространестоста на населението, делумно поради многу јасната слика што ја даваат овие пирамиди.<ref>[http://www.health.state.pa.us/hpa/stats/techassist/pyramids.htm Department of Health Home] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090830154203/http://www.health.state.pa.us/hpa/stats/techassist/pyramids.htm}}</ref> Голем дел од информациите за населението поделени по возраст и пол може да се прочитаат од пирамидата на население, а тоа може да фрли светлина врз [[Одржлив развој|степенот на развој]] и другите аспекти на населението. Мерките на средишната тенденција (главна, [[медијана]] и модус) треба да се земат предвид при проценка на пирамидата на населението. На пример, просечната возраст може да се користи за да се одреди видот на населението во одреден регион. Населението со просечна возраст од 15 години би била многу млада во споредба со онаа со просечна возраст од 55 години. Статистиката за населението често се бројки од средината на годината. Низа пирамиди на населението би можеле да дадат јасна слика за тоа како една земја преминува од високи кон ниски стапки на плодност. Ако пирамидата има широка основа, тоа покажува дека релативно висок процент од населението лежи во најмладата возрасна група, како на пример возраст од 0-14 години, што сугерира дека стапката на плодност во земјата е висока и над заменливото ниво на плодност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2013/population-pyramids.aspx|title=From Population Pyramids to Pillars|work=www.prb.org|accessdate=2 ноември 2022|archive-date=2017-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330085504/http://www.prb.org/Publications/Articles/2013/population-pyramids.aspx|url-status=dead}}</ref> Ако населението е под заменувачкото ниво на плодност, постарото население опаѓа со возраста, поради комбинација на смртност и зголемување на бројот на раѓања со текот на времето. Обично има повеќе жени отколку мажи во повозрасните опсези, бидејќи жените имаат поголем животен век, поради различни причини, вклучително и жените кои помалку учествуваат во ризично однесување. Обликот на пирамидата може да го открие и односот на старосната зависност на населението. Населенијата со висок процент на деца и/или постари лица имаат поголем коефициент на зависност. Овој сооднос се однесува на тоа колку стари и млади луѓе зависат од работните возрасни групи (често се дефинирани како на возраст од 15-64 години). Според ''Население: вовед во концепти и прашања'' на Weeks''','' пирамидите на населението може да се користат за предвидување на иднината, познато како прогноза на населението. Моментумот на населението, кога [[наталитет]]от на населението продолжува да се зголемува дури и откако стапката на плодност се намали на ниво на замена, дури може да се предвиди ако населението има ниска стапка на смртност бидејќи населението ќе продолжи да расте. Потоа се појавува поимот време на удвојување, што е користен за да се предвиди кога бројот на населението ќе се удвои. На крајот, пирамидата на населението може дури и да даде увид во економскиот статус на една земја од старосната стратификација бидејќи распределбата на залихите не е рамномерно распределена низ населението. Во моделот на демографска транзиција, големината и обликот на пирамидите на населението се разликуваат. Во првата фаза од моделот на демографска транзиција, пирамидите имаат најдефиниран облик. Тие имаат идеална голема основа и слаб врв. Во втората фаза, пирамидата изгледа слично, но почнува да се шири во средовечните групи. Во третата фаза, пирамидите почнуваат да се заокружуваат и да изгледаат слично како надгробна плоча. Во четвртата фаза има намалување кај помладите возрасни групи. Ова предизвикува стеснување на основата на проширената пирамида. На крајот, во петтата фаза, пирамидата почнува да добива облик на змеј додека основата продолжува да се намалува. Обликот на населението зависи од тоа каква е економијата во земјата. Поразвиените земји може да се најдат во третата, четвртата и петтата фаза, додека [[Најмалку развиени земји|најнеразвиените земји]] имаат население претставено со пирамидите во етапите еден и два. == Видови == Секоја земја ќе има различна пирамида на население. Сепак, пирамидите на населението може да се категоризираат во три вида: непроменливи, проширувачки или собирачки. Овие видови се идентификувани според стапките на плодност и [[Стапка на смртност|смртност]] во една [[држава]].<ref name="osu">[http://www.fsl.orst.edu/pnwerc/wrb/Atlas_web_compressed/5.Human_Populations/5h.pyramids_web.pdf Population Pyramids] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180920153620/http://www.fsl.orst.edu/pnwerc/wrb/Atlas_web_compressed/5.Human_Populations/5h.pyramids_web.pdf |date=2018-09-20 }} - Oregon State University</ref> ; Непроменлива пирамида или постојана пирамида на население : Пирамидата може да се опише како неподвижна ако процентот на население (возраст и пол) останува приближно постојан со текот на времето.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Population An Introduction to concepts and issues|url=https://archive.org/details/populationintrod0000john|last=Weeks|first=John|publisher=Wadsworth|year=2011|isbn=978-1305094505|pages=309}}</ref> Во непроменливо население, бројот на раѓања и смртни случаи приближно се урамнотежуваат еден со друг. ; Проширувачка пирамида или пирамида на население што се проширува : Пирамида на население која е многу широка во помладите возрасти, карактеристична за земјите со висок [[наталитет]] и можеби низок животен век.<ref name="osu"/> Се вели дека населението брзо расте, а големината на секоја група на раѓање се зголемува секоја година.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Korenjak-Cˇ erne, Kejžar, Batagelj|year=2008|title=Clustering of Population Pyramids|journal=Informatica|volume=32}}</ref> ; Собирачка пирамида или опаѓање на населението : Пирамида на население што е стеснета на дното. Населението е претежно постаро во просек, бидејќи земјата има долг животен век, ниска стапка на смртност, но и низок наталитет.<ref name="osu"/> Ова може да наведува дека во иднина може да има висок коефициент на зависност поради намалувањето на бројот на работните години. Ова е вообичаен модел за многу развиена земја, со високо ниво на [[образование]], лесен пристап и поттик за користење на контрола на раѓањето, добра здравствена заштита и неколку негативни фактори на животната средина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.populationeducation.org/content/what-are-different-types-population-pyramids|title=What are the different types of population pyramids?|last=Boucher|first=Lauren|date=10 март 2016|work=www.populationeducation.org|accessdate=2 ноември 2022}}</ref> == Преовладување на младите == [[Податотека:2017_world_map,_median_age_by_country.svg|мини|300x300пкс| [[Медијана|Просечна]] возраст по земја. Младинското испакнување е евидентно за [[Африка]], а во помала мера за [[Западна Азија]], [[Јужна Азија]], [[Југоисточна Азија]] и [[Средна Америка]].]] [[Податотека:Total_Fertility_Rate_Map_by_Country.svg|десно|мини| Карта на земји по стапка на плодност (2020 година), според Референтното биро за население.]] Гери Фулер (1995) ја опишал преовладувањето на младите како вид на проширувачка пирамида. Гунар Хајнсон (2003) тврдел дека вишокот кај особено младото возрасно [[Маж|машко]] [[население]] очекувано води до општествени немири, [[војна]] и [[тероризам]], бидејќи „третиот и четвртиот син“ кои не наоѓаат престижни положби во нивните постоечки општества го рационализираат својот поттик да се натпреваруваат според [[религијата]]. или [[политичка идеологија]]. Хајнсон тврдел дека повеќето историски периоди на општествени немири на кои им недостигаат надворешни предизвикувачи (како што се брзите [[климатски промени]] или други катастрофални промени на животната средина) и повеќето [[геноцид]]и можат лесно да се објаснат како резултат на зголемената младешка испакнатост.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.washingtonexaminer.com/article/2615183|title=Why a two-state solution doesn't guarantee peace in the Middle East|work=Washington Examiner|access-date=2 ноември 2022}}</ref> Овој фактор исто така бил користен за да се откријат настаните од [[Арапска пролет|Арапската пролет]].<ref name="cliodynamics.ru">[[Andrey Korotayev|Korotayev A.]] et al.[http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=309&Itemid=1 A Trap At The Escape From The Trap? Demographic-Structural Factors of Political Instability in Modern Africa and West Asia. ''Cliodynamics'' 2/2 (2011): 1-28].</ref> [[Рецесија|Економските рецесии]], како што се [[Големата депресија]] од 1930-тите и [[Големата рецесија]] од крајот на 2000-тите, исто така се тврди дека делумно се објаснуваат поради големото младо население која не може да најде работа.<ref name="cliodynamics.ru" /> Преовладувањето на младите може да се гледа како еден фактор меѓу многуте во објаснувањето на општествените немири и востанија во општеството.<ref name="cfr.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cfr.org/society-and-culture/effects-youth-bulge-civil-conflicts/p13093|title=The Effects of 'Youth Bulge' on Civil Conflicts|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527020909/http://www.cfr.org/society-and-culture/effects-youth-bulge-civil-conflicts/p13093|archive-date=27 May 2013|accessdate=21 April 2018}}</ref> Студија од 2016 година открива дека младинските испакнатини ги зголемуваат шансите за неетнички граѓански војни, но не и [[Народност|народносни]] граѓански војни.<ref>{{Наведено списание|last=Yair|first=Omer|last2=Miodownik|first2=Dan|date=2016-02-01|title=Youth bulge and civil war: Why a country's share of young adults explains only non-ethnic wars|journal=Conflict Management and Peace Science|language=en|volume=33|issue=1|pages=25–44|doi=10.1177/0738894214544613|issn=0738-8942}}</ref> Големо население на адолесценти кои влегуваат во работната сила и избирачкото тело се напрегаат во водите на економијата и политиката, кои биле дизајнирани за помали населенија. Ова создава [[невработеност]] и отуѓување доколку доволно брзо не се создадат нови можности&nbsp;– во тој случај се собира „демографска дивиденда“ бидејќи продуктивните работници ги надминуваат младите и постарите зависни. Сепак, возраста од 16 до 29 години е поврзана со преземање ризик, особено кај мажите. Општо земено, растењето на младите во земјите во развој е поврзано со повисока невработеност и, како резултат на тоа, зголемен ризик од насилство и политичка нестабилност.<ref>Huntington, Samuel P. 1996. The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. New York, NY: Simon and Schuster</ref><ref>[[Хенрик Урдал|Urdal, Henrik]]. 2006. "A Clash of Generations? Youth Bulges and Political Violence." International Studies Quarterly 50:607-29 {{doi|10.1111/j.1468-2478.2006.00416.x}}</ref> За Синкота и Досес (2011), преминот кон позрели старосни структури е речиси неопходен услов за демократизација.<ref>Cincotta, Richard, and John Doces. 2011. "The Age-structural Maturity Thesis: The Youth Bulge's Influence on the Advent and Stability of Liberal Democracy?" In [http://www.paradigmpublishers.com/books/BookDetail.aspx?productID=280257 Political Demography: identity, conflict and institutions ed. J. A. Goldstone, E. Kaufmann and M. Toft. Boulder, CO: Paradigm Press] {{Семарх}}</ref> За да се отстранат ефектите од напукнувањето кај младите, приоритет треба да бидат посебните политики како што се создавањето повеќе работни места, подобрувањето на програмите за планирање на семејството и намалувањето на сите стапки на [[смртност на доенчиња]]та.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cfr.org/world/effects-youth-bulge-civil-conflicts/p13093|title=The Effects of 'Youth Bulge' on Civil Conflicts|work=Council on Foreign Relations|access-date=2 ноември 2022|language=en|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312230538/http://www.cfr.org/world/effects-youth-bulge-civil-conflicts/p13093|url-status=dead}}</ref> == Поврзано ==  {{div col|colwidth=22em}} *[[Класна структура на возраста]] *[[Бејби-бум]] *[[Демографска анализа]] *[[Демографски премин]] *[[Список на држави по средна возраст]] *[[Младинска иницијатива на Блискиот Исток]] *[[Човечка пренаселеност|Пренаселеност]] *[[Политичка демографија]] *[[Население]] *[[Прираст на население]] *[[Полов сооднос на мажи и жени|Полов сооднос]] *[[Waithood]] {{div col end}} == Наводи == === Фусноти === {{Наводи|2}} === Дополнителни наводи === * Биро за попис на Соединетите Држави, демографски персонал на интернет (27 јуни 2011 година). [https://www.census.gov/data-tools/demo/idb/informationGateway.php „Меѓународни програми, меѓународна база на податоци“] . Информативен портал. Бирото за попис на Соединетите Држави. * [http://www.prb.org/data/ „Референтно биро за население – информирајте, зајакнете, напредувајте“] . Референтно биро за население. * [http://www.un.org/en/databases/index.html „Бази на податоци“] . [[Обединети нации]]. * Зарули, Вирџинија и др. [http://www.pnas.org/content/early/2018/01/03/1701535115 „Жените живеат подолго од мажите дури и за време на тешки глад и епидемии“]. ''Зборник на трудови на Националната академија на науките'', Национална академија на науките, 3 јануари 2018 година. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20150508162816/http://esa.un.org/unpd/wpp/Demographic-Profiles/index.shtm Перспективите на светското население, ревизијата за 2010 година], мрежна страница на Одделот за население на Обединетите нации со пирамиди на населението за сите земји * [https://www.census.gov/programs-surveys/international-programs/about/related-sites.html Бирото за попис на САД, меѓународни статистички агенции] * [https://www.census.gov/data-tools/demo/idb/informationGateway.php Биро за попис на САД, меѓународна база на податоци (IDB)] * [http://www.abs.gov.au/websitedbs/d3310114.nsf/home/population%20pyramid%20preview Австралиски анимирани пирамиди на населението, Австралиско биро за статистика] * [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/irweb/projpop0760/dd/pyramide/pyramide.htm Интерактивни пирамиди на населението на метрополите Франција 1901-2060 (INSEE)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Демографија]] [[Категорија:Демографика]] [[Категорија:Статистички графикони и дијаграми]] [[Категорија:Географија на населението]] [[Категорија:Стареење]] [[Категорија:Демографска економија]] oug597yphee2h6em9ijtfv0ghreclmt 0 1316569 5601123 5234727 2026-07-27T15:55:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601123 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лек | IUPAC_name = ''N''-[(4-aminophenyl)sulfonyl]acetamide | image = Sulfacetamide.svg | image2 = Sulfacetamide molecule ball.png <!--Clinical data-->| tradename = Bleph-10 | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|sulfacetamide}} | MedlinePlus = a601114 | pregnancy_AU = <!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> | pregnancy_US = <!-- A / B / C / D / X --> | pregnancy_category = | legal_AU = <!-- Unscheduled / S2 / S4 / S8 --> | legal_UK = <!-- GSL / P / POM / CD --> | legal_US = <!-- OTC / Rx-only --> | legal_status = | routes_of_administration = <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = 7 to 12.8 hours | excretion = <!--Identifiers--> | CAS_number = 144-80-9 | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | ATC_prefix = D10 | ATC_suffix = AF06 | ATC_supplemental = {{ATC|S01|AB04}}, {{ATCvet|J01|EQ21}} | PubChem = 5320 | DrugBank = DB00634 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | ChemSpiderID = 5129 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = 4965G3J0F5 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | KEGG = D05947 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | ChEMBL = 455 <!--Chemical data-->| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | C = 8 | H = 10 | N = 2 | O = 3 | S = 1 | SMILES = O=S(=O)(c1ccc(N)cc1)NC(=O)C | StdInChI = 1S/C8H10N2O3S/c1-6(11)10-14(12,13)8-4-2-7(9)3-5-8/h2-5H,9H2,1H3,(H,10,11) | StdInChIKey = SKIVFJLNDNKQPD-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | melting_point = 182 | melting_high = 184 | verifiedrevid = 470472833 }} '''Сулфацетамид''' претставува сулфонамиден [[антибиотик]].[[Податотека:Sulfacetamide_substance_photo.jpg|мини|Чистата натриумова сол на сулфацетамид е бел или малку жолт кристален прав|центар]] Лосион за локална употреба од 10% сулфацетамид, се продава под брендот Klaron или Ovace и е одобрен за третман на акни и [[Себороичен дерматит|себореичен дерматитис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/mtm/klaron.html|title=Klaron medical facts from Drugs.com}}</ref> Кога се комбинира со [[сулфур]], се продава под брендовите Plexion, Clenia, Prascion и Avar, кои содржат 10% сулфацетамид и 5% сулфур.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/cdi/avar-cream.html|title=Avar cream: Indications, Side Effects, Warnings - Drugs.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/mtm/plexion.html|title=Plexion medical facts from Drugs.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.walgreens.com/marketing/library/finddrug/druginfo1.html;jsessionid=PbrFt7xeQx07A7CTF6HcFA**.p_dotcom34?particularDrug=Prascion&id=645494|title=&#124; Drug Information &#124; Pharmacy &#124; Walgreens|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516204356/http://www.walgreens.com/marketing/library/finddrug/druginfo1.html;jsessionid=PbrFt7xeQx07A7CTF6HcFA**.p_dotcom34?particularDrug=Prascion&id=645494|archive-date=2013-05-16|accessdate=2013-01-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/pro/clenia-cream.html|title=Clenia Cream - FDA prescribing information, side effects and uses|accessdate=2023-02-26|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324174544/https://www.drugs.com/pro/clenia-cream.html|url-status=dead}}</ref> Сулфацетамидот е испитан за употреба во третманот на [[розацеа]] .<ref name="pmid14959943">{{Наведено списание|date=January 2004|title=Evaluating the role of topical therapies in the management of rosacea: focus on combination sodium sulfacetamide and sulfur formulations|journal=Cutis|volume=73|issue=1 Suppl|pages=29–33|pmid=14959943}}</ref> Исто така, има антиинфламаторни својства кога се користи за лекување на блефаритис или [[конјунктивитис]] (во раствор за капки за очи). Се верува дека делува со ограничување на присуството на фолна киселина која на бактериите им е потребна за да преживеат. Сулфацетамидот има антибактериско дејство и се користи за контрола на акните. Постојат неколку локални производи на рецепт кои содржат сулфацетамид, како што се пени, шампони, креми и миење . Некои истражувања покажуваат дека дериватите на сулфацетамид може да дејствуваат како противгабични средства.<ref name="pmid18475922">{{Наведено списание|year=2000|title=Antifungal Activity of Ag(I) and Zn(II) Complexes of Sulfacetamide Derivatives|journal=Metal-Based Drugs|volume=7|issue=1|pages=49–54|doi=10.1155/MBD.2000.49|pmc=2365193|pmid=18475922|doi-access=free}}</ref> == Структура и хемиски својства == Станува збор за органски соединенија кои содржат дел од бензенсулфонамид со [[Амин (хемија)|аминска]] група прикачена на [[бензен]]скиот прстен.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=2013-09-16|editor-last=DrugBank|title=Sulfacetamide|url=http://www.drugbank.ca/drugs/DB00634|journal=DrugBank|access-date=2023-02-26|archive-date=2018-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709010327/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00634|url-status=dead}}</ref> Молекуларната формула е C₈H₁₀N₂O ₃S. Неговото научно име е N-(4-аминофенил)сулфонилацетамид. На собна температура се појавува како бел прав.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/sulfacetamide#section=MS-MS|title=sulfacetamide {{!}} C8H10N2O3S - PubChem|last=Pubchem|work=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|accessdate=2016-03-09}}</ref> == Реакции на деградација и стабилност == Сулфацетамидот е стабилен при нормални температури и притисоци. Не се јавуваат опасни реакции во познати услови на нормална употреба.<ref>Bausch and Lomb. (2015). ''Sulfacetamide Sodium 10% and Prednisolone Sodium Phosphate 0.25% Ophthalmic Solution.''</ref> Тој е важен бактериостатски агенс кој најчесто се користи во хуманата и ветеринарната медицина.<ref name=":2">{{Наведено списание|date=2008|title=Mechanistic study of oxidation of sulfacetamide by diperiodatocuparate(III)in aquous alkaline medium|journal=Indian Journal of Chemistry}}</ref> == Достапни форми == Сулфацетамид како лек е достапен како раствор, капки за очи, лосион и прашок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.medicatione.com/?c=drug&s=sulfacetamide&ingredient=sulfacetamide%2520sodium|title=Sulfacetamide (sulfacetamide sodium) drug & pharmaceuticals. Sulfacetamide available forms, doses, prices|work=www.medicatione.com|accessdate=2016-03-09}}</ref> Може да се најде и во форма на натриумова [[Соли|сол]], сулфацетамид натриум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=27c8bd30-89ec-464c-b7ac-ca2dbe27e861|title=Bleph-10- sulfacetamide sodium solution/ drops|date=16 July 2014|work=DailyMed|accessdate=10 June 2020}}</ref> Достапен е во комбинации со фиксни дози со преднизолон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=c68ebddc-dcb5-4695-a66b-d03a65a110f6|title=Blephamide- sulfacetamide sodium and prednisolone acetate ointment|date=29 June 2018|work=DailyMed|accessdate=10 June 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=0e5644af-2a3c-493a-bc24-174e5f36235b|title=Blephamide- sulfacetamide sodium and prednisolone acetate suspension/ drops|date=10 November 2016|work=DailyMed|accessdate=10 June 2020}}</ref> == Несакани ефекти == Најчести несакани ефекти се иритација, пецкање или печење на кожата. Други несакани ефекти вклучуваат гадење, повраќање, вртоглавица, замор и главоболка.<ref name=":0"/> Сепак, постојат и тешки несакани ефекти, вклучувајќи тешки алергиски реакции, како што се осип, чешање, стегање во градите, тешко дишење и оток или на лицето, устата, усните или јазикот. Други тешки несакани ефекти вклучуваат крвава или тешка дијареа, треска, болки во зглобовите, црвенило, меурчиња или отечена кожа и болки во стомакот.<ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/cdi/sulfacetamide-cream.html|title=Sulfacetamide cream: Indications, Side Effects, Warnings - Drugs.com|work=www.drugs.com|accessdate=2016-03-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.healthline.com/drugs/sulfacetamide/topical-gel#SideEffects2|title=Sulfacetamide: Side Effects, Dosage, Uses|work=www.healthline.com|accessdate=2016-03-09|archive-date=2016-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309220011/http://www.healthline.com/drugs/sulfacetamide/topical-gel#SideEffects2|url-status=dead}}</ref> Во окото, може да предизвика [[конјунктивитис]] . Исто така, постојат опасни по живот состојби кои може да ги произведе антибиотикот, како што се [[Стивенс–Џонсонов синдром|синдромот Стивенс Џонсон]].<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.druginfosys.com/Drug.aspx?drugCode=687&drugName=Sulphacetamide&type=3|title=Sulphacetamide|work=www.druginfosys.com|accessdate=2016-03-09}}</ref> Поголемата изложеност може да предизвика и несвест.<ref name=":0" /> Сепак, ова не се сите несакани ефекти. Сулфацетамид не треба да се користи од лица кои имаат чувствителност на сулфур. == Синтеза == Сулфацетамидот се синтетизира или со директна алкилација на [[ацетамид]] со 4-аминобензенсулфонил хлорид, или со реакција на 4-аминобензенсулфонамид со оцетен анхидрид и последователна селективна, редуктивна декацилација на добиениот ацетамид користејќи систем на цинк-натриум хидроксид.<ref>{{US Patent|2411495}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=1939|title=Sulfanilamide Derivatives. IV. N1,N4-Diacylsulfanilamides and N1-Acylsulfanilamides|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=61|issue=10|pages=2950–2955|doi=10.1021/ja01265a107}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Drugs with no legal status]] [[Категорија:Drugboxes which contain changes to watched fields]] [[Категорија:Ацетамиди]] acb8tgrj4nmne310k5c8t7cdjkm18cn 0 1317447 5601272 5413597 2026-07-28T03:41:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601272 wikitext text/x-wiki [[Податотека:TrypilliaVillage.JPG|мини|275x275пкс| Слика од 19 век на Трипиља, пред браната на реката Днепар (Регионален археолошки музеј)]] Трипиља ({{Langx|uk|Трипiлля}}) — [[село]] во [[Обукивски Реон|Обукивскиот Реон]] во [[Киевска Област|Киевската Област]] во централна [[Украина]], со 2.800 жители (на 1 јануари 2005 година). Припаѓа на [[Украински урбани громади]], една од громадите на Украина.<ref name="admreform_2020_ukrainka">{{Наведена мрежна страница|url=https://gromada.info/ru/obschina/ukrainka/|title=Украинская городская громада|work=Gromada.info|language=ru|accessdate=16 June 2022}}</ref> Трипиља лежи околу 40 километри јужно од [[Киев]] на [[Днепар]]. Трипиља е место на древна меганаселба која датира од 4300–4000 г.пр.н.е. припаѓаат на [[Кукутенско-трипилска култура|Кукутенско-трипилската култура]]. Населбите од оваа култура биле на површина од дури 200 [[хектари]]. Овој протоград е само еден од 2440-те кукутенско-трипилски населби откриени досега во [[Молдавија]] и Украина. 194 (8%) од овие населби имале површина од повеќе од 10 хектари помеѓу 5000–2700 г.пр.н.е., а повеќе од 29 населби имале површина во опсег од 100–450 хектари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trypillia.com/2011/89-2011-2-archaeology-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations|title=2011-2. Archaeology. TRYPILLIA CULTURE PROTO-CITIES: AFTER 40 YEARS OF INVESTIGATIONS|work=www.trypillia.com|accessdate=2022-04-24}}</ref> == Историја == [[Податотека:TrypillianPottery.JPG|мини|250x250пкс| Трипилски садови (Регионален археолошки музеј)]] Во близина на Трипиља, археологот [[Викентиј Хвојка]] открил обемно [[Младо камено време|неолитска]] наоѓалиште на кукутенско-трипилската култура, една од главните неолитско- [[Бакарно време|халколитски]] култури во источна Европа. <ref>{{Наведено списание|last=Mantu|first=Cornelia-Magda|date=2000|title=Cucuteni–Tripolye cultural complex: relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area|url=http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm|journal=Studia Antiqua et Archaeologica|location=Iaşi, Romania|publisher=Iaşi University|volume=VII|pages=267|oclc=228808567|access-date=2023-03-12|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813153519/http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm|url-status=dead}}</ref> Хвојка ги објавил своите наоди во 1897 година на 11-тиот конгрес на археолозите, означувајќи го како официјален датум на откривање на оваа култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trypillia.com/articles/eng/re1.shtml|title=The Trypilska Kultura - The Spiritual Birthplace of Ukraine?|last=Taranec|first=Natalie|publisher=The Trypillian Civilization Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20091102230006/http://www.trypillia.com/articles/eng/re1.shtml|archive-date=November 2, 2009|accessdate=21 November 2009}}</ref> Името ''Трипиља'' значи „три полиња“ на [[Словенски јазици|словенските јазици]]. За прв пат се споменува од киевските хроничари во врска со [[Битка на реката Стугна|Битката кај реката Стугна]] во 1093 година. Во текот на 12 век, Трипиља била тврдина која ги бранела приодите кон Киев од [[Степа|степата]]. Еден од неговите владетели бил [[Мстислав Мстиславич]]. Во текот на следните векови, градот се намалил во безначајност. Во 1919 година тоа бил место на [[Трипилска трагедија|Трипилски инцидент]], во кој украинските сили под команда на Данило Терпило масакрирале единица на [[Болшевици|болшевиците]]. == Поврзано == * [[Историја на Украина]] * [[Неолитска Европа]] == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Videiko M. Yu. [http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/index.html Trypillia Civilization in Prehistory of Europe] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230312134045/http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/index.html |date=2023-03-12 }}. Kyiv Domain Archeological Museum, Kyiv, 2005. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20091029053457/http://www.trypillia.com/museum/index.shtml Trypillian Museum] * [http://faculty.gvsu.edu/nikitin/ Ukrainian Neolith] * [https://web.archive.org/web/20091106232051/http://www.trypillia.com/info/index.shtml The Trypillia-USA-Project] The Trypillian Civilization Society homepage (in English). * [https://web.archive.org/web/20091128091014/http://www.arattagar.co.uk/Aratta/Trypillia/Trypillia.html Trypillian Culture from Ukraine] A page from the UK-based group "Arattagar" about Trypillian Culture, which has many great photographs of the group's trip to the Trypillian Museum in Trypillia, Ukraine (in English). [[Категорија:Археологија на Украина]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Украина]] hgrgayhy2hjc7i6fk4v5cae58qq27dc 0 1324116 5601054 5595852 2026-07-27T12:36:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601054 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Europe_population_over_65.png|мини| Процент од населението над 65 години во [[Европа]] во 2020 година.]] [[Податотека:EU_27_(from_2020)_population_pyramid_in_2023_(2).svg|мини| Пирамидата на населението на [[Европската унија]] во 2023 година.]] [[Податотека:Europe_population_pyramid_from_1950_to_2023.gif|мини|Европска пирамида на население од 1950 до 2023 година.]] '''Стареењето во Европа''', познато и како '''оседување на Европа''' ― [[Демографија|демографски]] [[феномен]] во [[Европа]] кој се одликува со намалување на [[Вкупна стапка на плодност|плодноста]], намалување на [[Стапка на смртност|стапката на смртност]] и повисок животен век меѓу европското [[население]].<ref name="a">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2006/09/carone.htm|title=Can Europe Afford to Grow Old?|last=Giuseppe Carone and Declan Costello|year=2006|publisher=International Monetary Fund Finance and Development magazine|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Ниската стапка на [[наталитет]] и повисокиот животен век придонесуваат за преобразба на обликот на [[Старосна пирамида|пирамидата на населението]] во Европа. Најзначајната промена е преминот кон многу постара структура на населението, што резултира со намалување на процентот на работоспособната возраст, додека бројот на пензионираното население се зголемува. Се предвидува дека вкупниот број на постарото население значително ќе се зголеми во наредните децении, со зголемени пропорции на повоените генерации на бејби-бум кои ќе стигнат до пензија. Ова ќе предизвика големо оптоварување на работоспособното население бидејќи тие обезбедуваат зголемување на бројот на постарото население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Population_structure_and_ageing|title=Population structure and ageing - Statistics Explained|work=Ec.europa.eu|accessdate=27 јуни 2023}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Iburg|first=KM|last2=Charalampous|first2=P|last3=Allebeck|first3=P|date=24 ноември 2022|title=Burden of disease among older adults in Europe—trends in mortality and disability, 1990–2019|journal=European Journal of Public Health|language=en|doi=10.1093/eurpub/ckac160|pmid=36421036|doi-access=free}}</ref> Низ историјата многу држави работеле на одржување на високи стапки на наталитет со цел да имаат умерени даноци, поголема економска активност и повеќе војници за нивната војска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stratfor.com/analysis/europes-shrinking-aging-population|title=Europe's Shrinking, Aging Population|date=13 јуни 2012|work=Stratfor.com|language=en|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Стареењето на населението денес е забележано во повеќето европски земји. == Севкупни трендови == Џузепе Кароне и Деклан Костело од [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] предвиделе во септември 2006 година дека соодносот на пензионери и работници во Европа ќе се удвои на 0,54 до 2050 година (од четири работници по пензионер на двајца работници по пензионер).<ref name="a"/><ref name="c">{{Наведена мрежна страница|url=http://goldsea.com/Asiagate/607/17europe.html|title=Europe's Aging Population Faces Social Problems Similar to Japan's|publisher=Goldsea Asian American Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210757/http://goldsea.com/Asiagate/607/17europe.html|archive-date=27 септември 2007|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Вилијам Х. Фреј, аналитичар за [[Аналитички центар|аналитичкиот центар]] - Брукингсовиот Институт, предвидува дека [[Старосна пирамида|средната возраст]] во [[Европа]] ќе се зголеми од 37,7 години во 2003 година на 52,3 години до 2050 година, додека средната возраст на луѓето во [[Соединетите Држави]] ќе се зголеми на само 45,4 години. Мар Геигин Квин, поранешен европски комесар за истражување, иновации и наука, изјави во 2014 година дека до 2020 година четвртина од населението во Европа ќе биде 60 години или повеќе. Оваа промена во демографијата драстично ќе ги промени економските, пазарот на труд, здравствената заштита и социјалната сигурност во Европа.<ref>European Commission (2014). [https://ec.europa.eu/research/social-sciences/pdf/policy_reviews/kina26426enc.pdf "Population Aging in Europe: Facts, Implications, and Policies."]. Посетено на 27 јуни 2023.</ref> [[Организација за економска соработка и развој|Организацијата за економска соработка и развој]] проценува дека 39% од Европејците на возраст меѓу 55 и 65 години работат.<ref name="b">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2003/06/29/international/europe/29AGIN.html?ex=1372219200&en=48abc5aeb06b894c&ei=5007&partner=USERLAND|title=Aging Europe Finds Its Pension Is Running Out|last=Richard Bernstein|date=29 јуни 2003|work=The New York Times|access-date=27 јуни 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308030015/http://www.nytimes.com/2003/06/29/international/europe/29AGIN.html?ex=1372219200&en=48abc5aeb06b894c&ei=5007&partner=USERLAND|archive-date=8 March 2008}}</ref> [[Австрија|Австрискиот]] министер за социјални работи во 2006 година рекол дека до 2010 година, старосната граница од 55 до 64 години во [[Европска Унија|Европската унија]] ќе биде поголема од групата од 15 до 24 години. Комитетот за економска политика и Европската комисија издале извештај во 2006 година во кој се проценува дека работоспособното [[население]] во ЕУ ќе се намали за 48 милиони, што е намалување за 16%, помеѓу 2010 и 2050 година, додека постарото население ќе се зголеми за 58 милиони, што претставува зголемување од 77%. Во 2002 година, Бирото за попис на Соединетите Држави проценува дека [[Европска Унија|Европската унија]] ќе доживее намалување од 14% во нејзината работна сила и 7% намалување на нејзиното население на потрошувачи до 2030 година.<ref name="d">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalaging.org/health/world/depopulationeuropejapan.htm|title=Depopulation and Aging in Europe and Japan: The Hazardous Transition to a Labor Shortage Economy|last=Paul S. Hewitt|year=2002|publisher=International Politics and Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227192352/http://www.globalaging.org/health/world/depopulationeuropejapan.htm|archive-date=27 декември 2007|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Феминизацијата на староста се одразува со зголемен број на жени на возраст од 65 години и постари. Подолгиот животен век е распространет кај жените ширум светот.<ref name="1944- 2012">{{Наведена книга|title=Population : an introduction to concepts and issues|url=https://archive.org/details/populationintrod0000week_p0w0|last=Weeks|first=John Robert|date=2012|publisher=Wadsworth Cengage learning|isbn=9781111185978|edition=11th|location=Belmont, CA|oclc=697596943}}</ref> Во Европа, очекуваниот животен век на жените е 81 година, додека на мажите е само 74 години, што дава 7 години разлика.<ref name="UN 2017"/> Очекуваниот животен век на 60-годишна возраст е четири години подолг за жените во споредба со мажите. Проекциите покажуваат дополнителни 24 години за жени и 20 години за мажи во Европа.<ref name="UN 2017" /> == Причини == Стареењето на населението во Европа е предизвикано првенствено од три фактори: опаѓање на [[Вкупна стапка на плодност|стапката на плодност]], зголемен животен век и преселување.<ref name="UN 2017"/> Причините за стареење на населението варираат меѓу земјите. === Плодност === [[Податотека:Trends_in_Total_Fertility_1950-2010.png|мини|Трендови во вкупната плодност 1950–2010 година.]] Високиот број на луѓе на возраст од 60 години и постари во [[Европа]] е резултат на високите стапки на плодност што се случиле од 1950 до 1960 година.<ref name="UN 2017"/> Периодот по завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] се одликува со добра општествена и економска положба на населението во периодот на раѓање и резултирало со „бејби бум“.<ref>{{Наведено списание|last=Artzrouni|first=M|last2=Easterlin|first2=R|date=1982|title=Birth History, Age Structure, and Post World War II Fertility in Ten Developed Countries: An Exploratory Empirical Analysis|journal=Genus|volume=38|issue=3–4|pages=81–99|pmid=12312903}}</ref> Сегашното ниско ниво на плодност придонесува и за стареењето на Европа.<ref name="UN 2017"/> Како што се намалува нивото на плодност, се менува старосната структура на населението, а бројот на помладите групи се намалува во однос на постарите возрасни групи.<ref name="UN 2017" /> Стапките на плодност во Европа се помалила од 2,1 дете по жена (стандардно) ниво на замена и се предвидува дека ќе останат под нивото на замена во иднина.<ref name="stratfor.com22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stratfor.com/analysis/europes-shrinking-aging-population|title=Europe's Shrinking, Aging Population|work=Stratfor.com|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> === Смртност === Луѓето живеат подолго со проекции за просечен животен век кој ќе достигне 84,6 години за мажите и 89,1 за жените до 2060 година, што претставува зголемување од 7,9 години живот за мажите и 6,6 години живот за жените во споредба со 2010 година.<ref name="stratfor.com22"/> Подолгиот животен век резултира со промена на старосната структура на населението со зголемување на бројот на луѓе во постарата возрасна група.<ref name="UN 2017">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/|title=World Population Ageing 2017|work=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2017)|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Просечниот животен век на постарото [[население]] ќе зависи од напредокот во [[медицина]]та за спречување на [[болести]]те кои се водечка причина за [[смрт]].<ref name="UN 2017" /> Меѓу првите три причини за смрт се [[Коронарна артериска болест|коронарната артериска болест]], [[Мозочен удар|мозочниот удар]] и [[Хронична опструктивна белодробна болест|хроничната опструктивна белодробна болест]].<ref name="UN 2017" /> === Преселување === Луѓето што се [[Доселување|доселуваат]] и [[Иселување|отселуваат]] од земјата ќе предизвикаат флуктуации, особено во големината на работната возрасна група на населението.<ref name="1944- 2012"/> Ако има голем број млади доселеници кои доаѓаат во земјата, тоа ќе резултира со намалување на процентот на стареењето на населението.<ref name="UN 2017"/> Во следните земји доселувањето се предвидува да го забави стареењето на населението: [[Луксембург]], [[Швајцарија]], [[Норвешка]], [[Германија]], [[Шведска]], [[Финска]], [[Белгија]], [[Данска]], [[Австрија]] и [[Обединетото Кралство]].<ref name="UN 2017" /> Иселувањето би предизвикало спротивен ефект врз стареењето на населението со тоа што луѓето во работоспособна возраст ќе ја напуштат земјата и како резултат на тоа ќе го забрза стареењето на населението.<ref name="UN 2017" /> Во [[Латвија]] се предвидува зголемување на стареењето на населението предизвикано од отселувањето.<ref name="UN 2017" /> == Ефекти == [[Податотека:Europe_population_over_65_2008-2018_01.svg|мини| Пропорција на население на возраст од 65 и повеќе години (% од вкупното население) во 2008 и 2018 година. Извор: [[Евростат]].]] [[Население]]то во [[Европа]] реагира на различни начини на демографските промени, во зависност од тоа што се случува во нивните земји. И стареењето, отселувањето и доселувањето може да предизвикаат вознемиреност кај населението во одделни земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pewresearch.org/global/2019/03/19/europeans-credit-eu-with-promoting-peace-and-prosperity-but-say-brussels-is-out-of-touch-with-its-citizens/|title=Europeans Credit EU with Promoting Peace and Prosperity, but Say Brussels is Out of Touch with Its Citizens|date=19 март 2019}}</ref> Демографските студии и резултатите од извештаите спроведени од [[Европска комисија|Европската комисија]]<ref>Eurostat, ''Population Projections'', European Commission, 2012</ref> укажуваат на намалената [[Наталитет|стапка на наталитет]] на населението на домородните европски народи, што би требало да се смени од сегашното ниво од околу 1,4 за да се спречи пад на населението на домородните европски народи за речиси половина во секоја генерација, назад на ниво на замена од 2,1. Некои тврдат дека за да биде надокнадено, неопходно е да им се дозволи на доселениците да се населат во Европа за да се спречи недостаток на работна сила. Се тврди дека таквото доселување води до етнички судири, како што се граѓанските немири во Франција во 2005 година.<ref>Steyn, Mark (2006) ''America Alone: The End of the World As We Know It'' Washington D.C., Regnery Publishing. On pages 10 and 54, birth rates among people of European ancestry populations in various nations are indicated that show all populations of European ancestry are reproducing at an average birth rate of only about 1.4, almost half the replacement rate of 2.1, and thus their population has a negative (declining) growth rate that will decline by almost half every generation.</ref><ref name="nytimes.com2">[https://www.nytimes.com/2008/06/29/magazine/29Birth-t.html?fta=y "Childless Europe: What Happens to a Continent When it Stops Making Babies?"] ''New York Times Magazine'' Sunday, 29 јуни 2008</ref><ref>Himmelfarb, Milton, and Victor Baras (eds). 1978. Zero Population Growth-For Whom?: differential fertility and minority group survival. Westport, CT: Praeger; Leuprecht, C. 2011. "'Deter or Engage?:Demographic Determinants of Bargains in Ethno-Nationalist Conflicts'." in [http://www.paradigmpublishers.com/books/BookDetail.aspx?productID=280257 Political Demography: identity, conflict and institutions ed. J. A. Goldstone, E. Kaufmann and M. Toft. Boulder, CO: Paradigm Press] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170226182539/http://www.paradigmpublishers.com/books/BookDetail.aspx?productID=280257}}</ref> Долгорочното намалување на стапката на плодност и зголемувањето на животниот век може да има штетни последици за речиси секоја европска држава. Овие демографски трендови предизвикале дебата за најдобрите политики кои можат да ги променат овие трендови и да ги намалат нивните последици. РАНД Европа, независен непрофитен истражувачки институт, можел да ги собере овие политики преку истражување и анализа. Имаше три широки политички пристапи кои биле создадени од дебатата. Првата политика е да се поттикне раѓањето деца кај помладите двојки што вклучува брак и заеднички живот. Втората политика вели дека треба да има зголемување на доселувањето на работоспособните луѓе. Трето, треба да има подобрување на социјалната политика воопшто, за да се ублажат негативните последици од овие трендови. Истражувањето има намера да ја испита врската помеѓу демографските трендови и политиките на европската влада и да утврди кои политики можат да ги намалат последиците од ниската плодност и стареењето на населението.<ref name="Low Fertility and Population Ageing">{{Наведено списание|last=Grant|first=Jonathan|date=2004-01-01|title=Low Fertility and Population Ageing|url=http://www.rand.org/pubs/monographs/MG206.html|pages=172}}</ref> == Земји == === Белгија === [[Податотека:Belgium_2023_population_pyramid.svg|алт=|мини| Пирамида на населението на Белгија во 2022 година]] Студискиот комитет за стареење на Високиот совет за финансии на [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ) во 2007 година предвиде дека населението во [[Белгија]] ќе се зголеми за 5% до 2050 година поради доселувањето, повисоката стапка на плодност и подолг животен век. Сепак, студијата на ММФ покажува дека постарото [[население]] во Белгија ќе се зголеми за над 25% до над 63% од целокупното население во земјата. Белгиската влада во 2005 година потрошила 9,1% од својот [[БДП]] за пензии и 7,1% за трошоци за здравствена заштита. До 2050 година се очекува вкупните социјални трошоци да се зголемат за 5,8%, под претпоставка дека нема промена на возраста за пензионирање. Најголем дел од оваа повисока социјална потрошувачка доаѓа од пензиската и здравствената заштита, кои се зголемуваат за 3,9% до 13,0% од БДП и 3,7% до 10,8% од БДП, соодветно.{{Се бара извор|date=October 2011}} Намалувањето на работната сила делумно ќе се компензира со намалување на невработеноста што пак ќе ги намали трошоците за згрижување деца.<ref name="j">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2007/cr0788.pdf|title=March 2007, IMF Country Report No. 07/88, Belgium: Selected Issues|last=Rodolfo Luzio and Jianping Zhou|year=2007|publisher=International Monetary Fund|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> ММФ предвидува и дека до 2050 година процентот на белгиското население над 65 години ќе се зголеми од 16% на 25%.<ref name="k">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2007/CAR0531A.htm|title=Belgium: Time to Shift to Higher Gear|last=Rudolf Luzio|year=2007|publisher=International Monetary Fund|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Во 2017 година, 24,6% од населението на Белгија имало над 60 години, а се предвидува да се зголеми на 32,4% до 2050 година.<ref name="UN 2017"/> Очекуваниот животен век при раѓањето во 2010-2015 година се предвидува да биде 83 години за жени и 78 години за мажи.<ref name="UN 2017" /> === Финска === [[Податотека:Finland_Population_Pyramid.svg|алт=|мини| Пирамида на населението на Финска во 2020 година.]] [[Финска]] има едно од најстарото [[население]] во [[Европа]]. Таканаречената бејбибумерска генерација родена помеѓу 1945 и 1949 година веќе се пензионирала, а уделот на постарите од 65 години од населението ќе се зголеми од 20 проценти на крајот на 2010-тите на 26 проценти до 2030 година и на 29 проценти до 2060 година.<ref name="thl.fi">{{Наведена мрежна страница|url=https://thl.fi/en/web/ageing/ageing-policy#Finland_is_rapidly_ageing|title=Ageing Policy|last=THL.fi|year=2018|publisher=THL.fi|accessdate=27 јуни 2023|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423061224/https://thl.fi/en/web/ageing/ageing-policy#Finland_is_rapidly_ageing|url-status=dead}}</ref> Во споредба со нејзините нордиски соседи, мал дел од [[Финци]]те постари од 61 година сè уште работат. Владата има за цел да го зголеми нивниот удел во работниот живот следејќи ги препораките на [[ОЕЦД|ОЕСР]].<ref name="OECD">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oecd.org/finland/oecdrecommendsfinlandtodomoretohelpolderpeoplestayinwork.htm|title=OECD recommends Finland to do more to help older people stay in work|last=OECD|year=2020|publisher=OECD|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Се предвидува дека зголемениот удел на стари луѓе ќе го оптоварува силно финскиот систем за социјална заштита и пензиско осигурување во следните децении, зголемувајќи го притисокот за зголемување на даноците. Падот на стапките на плодност од 1,81 на само 1,34 во Финска во текот на 2010-тите ги направи идните прогнози уште поостри, бидејќи уделот на работоспособното население ќе се намали за стотици илјади до 2050-тите.<ref name="Schleutker">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.julkari.fi/bitstream/handle/10024/110779/schleutker.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Väestön ikääntyminen ja hyvinvointivaltio Mitä vaihtoehtoja meillä on?|last=Shleutker, Elina|year=2013|publisher=Julkari.fi|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Исто така, регионалната распространетост на постарите луѓе е нерамномерна: периферните фински покраини ќе имаат многу поголем удел на стари лица отколку растечките региони како Усима и Пирканма. Според проценките за 2019 година, населението на Финска ќе почне да се намалува до 2031 година, а во 2050 година ќе биде за околу 100.000 помалку отколку во 2019 година, со оглед на тоа што преселбата ќе остане стабилна.<ref name="Statistics Finland">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stat.fi/til/vaenn/2019/vaenn_2019_2019-09-30_tie_001_en.html|title=The decline in the birth rate is reflected in the population development of areas|last=Statistics Finland|year=2019|publisher=Statistics Finland|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> === Франција === [[Податотека:France_Population_Pyramid.svg|алт=|мини| Пирамида на населението на Франција во 2021 година.]] [[Франција]] ја престигнала [[Ирска]] како земја членка на [[Европската унија]] со највисока стапка на [[наталитет]] во 2007 година.<ref name="g2">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6268251.stm|title=France claims EU fertility crown|last=Caroline Wyatt|date=16 јануари 2007|work=BBC News|access-date=27 јуни 2023|author-link=Caroline Wyatt}}</ref> Проектираните стапки на наталитет покажуваат дека Франција ќе има најголемо население во ЕУ до 2050 година, со 75 милиони граѓани, надминувајќи ја Германија,<ref name="h2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iht.com/articles/2005/05/13/news/france.php|title=France has a baby boom|year=2005|work=International Herald Tribune|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> но само втора по големина во Европа, при што [[Обединетото Кралство]] ќе има поголема проценето [[население]]. Во 2011 година, Франција била единствената членка на Европската унија со стапка на плодност на ниво на замена, со просечна стапка од 2,08 деца по жена, додека стапката на плодност во Ирска се намалила на 2,01 дете по жена, малку под нивото на замена.<ref name="CIA2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook 2009|year=2009|publisher=Central Intelligence Agency|location=Washington DC|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|archive-date=28 октомври 2009|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Причината за зголемувањето на децата се должи на владините семејни придобивки што им се даваат на овие семејства. Тие добиваат додаток врз основа на приходите и колку деца имаат во домаќинството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cleiss.fr/docs/regimes/regime_france/an_4.html|title=The French Social Security System|work=Cleiss.fr|archive-url=https://archive.today/r3Pbr?url=http://www.cleiss.fr/docs/regimes/regime_france/an_4.html|archive-date=27 јуни 2017|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> [[Вкупна стапка на плодност|Вкупната стапка на плодност]] паднала на 1,99 деца по жена во 2013 година од 2,01 во 2012 година и 2,03 во 2010 година. Стапката од 2,1 дете по жена се смета за неопходна за да се одржи порастот на населението без преселувањето.<ref>14 Jan 2014 (Reuters) "French birth rate falls below two children per woman"</ref> За 2017 година, процентот на население на возраст од 60 години или повеќе бил 25,7%, а се предвидува да се зголеми на 32,2% до 2050 година.<ref name="UN 2017"/> Очекуваниот животен век при раѓање во 2010-2015 година се предвидува да биде 85 години за жени и 79 години за мажи.<ref name="UN 2017" /> === Германија === Со над 83 милиони жители во септември 2019 година,<ref name="population2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/zensus-geschlecht-staatsangehoerigkeit-2019.html|title=Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht}}</ref> [[Германија]] е најнаселената земја во [[Европската унија]]. Сепак, нејзината стапка на плодност од 1.596 деца по жена во 2020 година е многу ниска,<ref name="CIA3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macrotrends.net/countries/DEU/germany/fertility-rate|title=Germany Fertility Rate 1950-2020|year=2009|publisher=Central Intelligence Agency|location=Washington DC|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|archive-date=28 октомври 2009|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> и сојузниот завод за статистика проценува дека населението ќе се намали на помеѓу 65 и 70 милиони до 2060 година (65 милиони под претпоставка нето преселување од +100.000 годишно; 70<span class="" data-ve-attributes="{"> </span>милиони, претпоставувајќи нето преселување од +200.000 годишно).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2009/11/PD09__435__12411,templateId=renderPrint.psml|title=Im Jahr 2060 wird jeder Siebente 80 Jahre oder älter sein|last=Destatis|authorlink=Federal Statistical Office of Germany|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107001648/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2009/11/PD09__435__12411%2CtemplateId%3DrenderPrint.psml|archive-date=7 јануари 2010|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Со [[Стапка на смртност|стапките на смртност]] кои постојано ги надминуваат ниските [[Наталитет|стапки на наталитет]], Германија е една од ретките земји за кои моделот на демографски преод ќе бара петта фаза за да се долови нејзиниот демографски развој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm|title=Demographic Transition Model|date=27 септември 2009|publisher=Barcelona Field Studies Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527180111/http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm|archive-date=27 мај2010|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Во Германија, населението во некои региони, особено во поранешната комунистичка [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], претрпува тековен пад и намалување на населението. Фондацијата „Баухаус Десау“ излегла со сеопфатни планови за рушење на бројни згради и нивно замена со паркови во различни градови<ref name="nytimes.com2"/> и владата на Германија развила план за намалување на широчината на канализационите цевки во различни градови на голем трошок. Сепак, јужните држави имаат нето добивка во населението и Германија, бидејќи економската моќ на ЕУ привлекува доселеници во целина. Во 2017 година, 28,0% од населението на Германија имало над 60 години, а се предвидува да се зголеми на 37,6% до 2050 година.<ref name="UN 2017"/> Очекуваниот животен век при раѓањето во 2010-2015 година се предвидува да биде 83 години за жени и 78 години за мажи.<ref name="UN 2017" /> === Италија === [[Податотека:Italy_Animated_Population_Pyramid.gif|алт=|мини| Пирамидата на населението на Италија со текот на времето.]] Според сегашните стапки на плодност, [[Италија]] ќе треба да ја зголеми старосната граница за пензионирање на 77 години или да прими 2,2 милиони доселеници годишно за да го одржи соодносот меѓу работниците и пензионерите.<ref name="m2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalaging.org/health/world/overall.htm|title=Aging Populations in Europe, Japan, Korea, Require Action|last=Unknown|year=2000|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201192143/http://www.globalaging.org/health/world/overall.htm|archive-date=1 декември 2007|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Околу 25% од Италијанките немаат деца, додека други 25% имаат само едно дете. Регионот [[Лигурија]] во северозападна Италија сега има најголем сооднос на постари и млади во светот. Десет проценти од училиштата во [[Лигурија]] биле затворени во првата деценија на 21 век. Градот Џенова, еден од најголемите во Италија и главен град на Лигурија, опаѓа побрзо од повеќето европски градови со [[стапка на смртност]] од 13,7 смртни случаи на 1.000 луѓе, речиси двојно повеќе од стапката на [[наталитет]], 7,7 раѓања на 1.000 луѓе, согласно 2005 година. Италијанската влада се обидела да го ограничи и промени трендот со нудење финансиски стимулации за паровите кои имаат деца и со зголемување на доселувањето. Додека плодноста останала во стагнација, доселувањето го минимизирало падот на работната сила.<ref name="n2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iht.com/articles/2006/09/04/news/birth2.php|title=Empty playgrounds in an aging Italy|year=2006|work=International Herald Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030134620/http://www.iht.com/articles/2006/09/04/news/birth2.php|archive-date=30 октомври 2007|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Во 2017 година, 29.4% од населението во Италија било над 60 години, и било проектирано да се зголеми на 40.3% до 2050 година.<ref name="UN 2017"/> Животниот век на родените во 2010–2015 е проектиран да биде 85 години за жените и 80 години за мажите.<ref name="UN 2017" /> === Полска === [[Податотека:Poland_Population_Pyramid.svg|алт=|мини| Пирамида на населението на Полска во 2021 година.]] Економските ефекти од демографските промени ќе бидат помалку загрижувачки во [[Полска]] отколку во нејзините соседни земји, иако се очекува таа да изгуби 15 отсто од своето население до средината на векот.<ref name="stratfor.com22"/> Се предвидува дека до 2050 година населението на Полска ќе се намали на 32 милиони поради отселувањето и нискиот [[наталитет]]. Стапките на плодност се намалиле од 3,7 деца по жена во 1950 година на 1,32 деца по жена во 2014 година. Овој драстичен пад ќе влијае на економијата на Полска.<ref>{{Наведено списание|last=Leszko|first=Magdalena|last2=Zając-Lamparska|first2=Ludmila|last3=Trempala|first3=Janusz|date=1 октомври 2015|title=Aging in Poland|journal=The Gerontologist|language=en|volume=55|issue=5|pages=707–715|doi=10.1093/geront/gnu171|issn=0016-9013|pmid=26315315|doi-access=free}}</ref> Во обид да го промени падот на наталитетот, полската влада во 2016 година вовела политика на плаќање 500 [[Полска злота|злоти]] (околу 128 американски долари) месечно на семејствата за секое дете под 18-годишна возраст по првото дете.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-11-09/poland-s-taking-a-stand-against-europe-s-demographic-decline|title=Poland's Taking a Stand Against Europe's Demographic Decline|date=9 ноември 2016|work=Bloomberg.com|access-date=27 јуни 2023}}</ref> Полисата оттогаш е проширена и на првото дете. === Португалија === [[Податотека:2019년_포르투갈의_인구_피라미드_(유엔).png|алт=|мини| Пирамида на населението на Португалија во 2019 година.]] Пописот на населението во [[Португалија]] од 1994 година покажа дека 13,1% од населението е на возраст над 65 години. Просечниот животен век на [[Португалци]]те се зголемил за осум години помеѓу 1980-тите и првата деценија на 21-от век.<ref name="pdata2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pordata.pt/Portugal/Esperanca+de+vida+a+nascenca+total+e+por+sexo-418|title=Esperança de vida à nascença por sexo|work=Pordata|accessdate=27 јуни 2023|archive-date=2014-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111161148/http://www.pordata.pt/Portugal/Esperanca+de+vida+a+nascenca+total+e+por+sexo-418|url-status=dead}}</ref> Во 2017 година, населението на лицата на возраст од 60 и повеќе години било 27,9%, со проценка дека ќе се зголеми во 2050 година на 41,7%.<ref name="UN 2017"/> Очекуваниот животен век на родените во 2010-2015 година се предвидува да биде 83 години за жени и 77 години за мажи.<ref name="UN 2017" /> Во 1960-тите, очекуваниот животен век на мажите бил релативно ниско рангиран во однос на другите западноевропски нации, со 61,2 години за мажи и 67,5 години за жени. Од 2006 година, просекот за двата пола бил 77,7 години. Во 1999 година, демографите предвидоа дека процентот на постари Португалци ќе се зголеми на 16,2% и 17,6% во 2010 година.<ref name="aie2">{{Наведена книга|title=Aging in Europe|last=Schroots|first=J. J. F.|last2=Rocío Fernández Ballesteros|last3=Georg Rudinger|year=1999|pages=101–102}}</ref> Неодамнешните студии во весникот ''Público'' покажале дека населението може да се намали на 7,5 милиони (−29% од сегашното население, −0,7% од просечниот раст на населението годишно) во 2050 година, доколку стапката на плодност продолжи на 1,45 деца по жена; земајќи ја предвид речиси стационарното отселување поради економската криза. Во 2011 година, стапката на плодност во Португалија достигнала 1,51 дете по жена, што го спречи падот на стапката на плодност во државата, иако таа сè уште е под нивото на замена.<ref name="CIA3"/> === Шпанија === [[Податотека:Spain_Population_Pyramid.svg|алт=|мини| Пирамида на населението на Шпанија во 2021 година.]] Во 1970 година, [[Вкупна стапка на плодност|вкупната стапка на плодност]] на [[Шпанија]] од 2,9 деца по жена била рангирана на второ место во [[Западна Европа]] по стапката на [[Ирска]] од 3,9. До 1993 година, шпанската плодност се намалила на 1,26 деца по жена, втора најниска по [[Италија]]. Во последниве години, стапката на плодност во Шпанија е подоследна и варира од 1,23 (во 2000 и 2020 година) до 1,45 (во 2009 година).<ref name="CIA3"/> Во 1999 година, Росио Фернандес-Баљестерос, Хуан Диез-Николас и Антонио Руиз-Торес од Универзитетот Аутонома во [[Мадрид]] објавиле студија за шпанската [[демографија]], предвидувајќи го очекуваниот животен век од 77,7 за мажи и 83,8 за жени до 2020 година.<ref name="spain2">{{Наведена книга|title=Aging in Europe|last=Schroots|first=J. J. F.|last2=Rocío Fernández Ballesteros|last3=Georg Rudinger|year=1999|pages=107–108}}</ref> Аруп Банерџи и економистот Мукеш Чаула од [[Светска банка|Светската банка]] предвиделе во јули 2007 година дека половина од шпанското население ќе биде постаро од 55 години до 2050 година, што и дава на Шпанија највисоката средна возраст од која било држава во светот. Во 2017 година, 25,3% од населението на Шпанија имало над 60 години, а се предвидува дека ќе се зголеми на 41,9% до 2050 година.<ref name="UN 2017"/> Очекуваниот животен век на родените во 2010-2015 година се предвидува да биде 85 години за жени и 79 години за мажи.<ref name="UN 2017" /> === Обединето Кралство === [[Податотека:UK_Population_Pyramid.svg|алт=|мини| Пирамида на населението на Обединетото Кралство во 2020 година.]] [[Обединетото Кралство]] имало стапка на плодност од 1,68 во 2018 година, според Канцеларијата за национална статистика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationprojections/methodologies/nationalpopulationprojectionsfertilityassumptions2018based|title=National population projections, fertility assumptions: 2018-based - Office for National Statistics|work=www.ons.gov.uk|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Во 2019 година, [[Англија]] имало [[вкупна стапка на плодност]] од 1,66, а [[Велс]] имал стапка од само 1,54.<ref name="ons.gov.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/birthsdeathsandmarriages/livebirths/bulletins/birthsummarytablesenglandandwales/2019#:~:text=The%20total%20fertility%20rate%20(TFR,at%201.54%20children%20per%20woman.|title=Births in England and Wales - Office for National Statistics|work=www.ons.gov.uk|language=en|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Стапката на [[Шкотска]] била 1,37 во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nrscotland.gov.uk/files//statistics/vital-events-ref-tables/2019/vital-events-ref-tables-19-publication.pdf|title=Vital Events Reference Tables 2019|date=23 јуни 2020|work=National Records of Scotland|accessdate=27 јуни 2023|archive-date=2023-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415071852/https://www.nrscotland.gov.uk/files//statistics/vital-events-ref-tables/2019/vital-events-ref-tables-19-publication.pdf|url-status=dead}}</ref> Во 2017 година, [[Северна Ирска]] имала стапка од 1,87.<ref name="ons.gov.uk"/> До 2050 година, се предвидува дека секој четврти човек во Кралството ќе биде на возраст од 65 години и повеќе - што е зголемување од приближно секој петти во 2018 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/articles/overviewoftheukpopulation/august2019#the-uks-population-is-ageing|title=Overview of the UK population - Office for National Statistics|work=www.ons.gov.uk|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Според главната проекција на КанцеларијатаNза национална статистика S зКралствотоОК од 2019 година, населението треба да се зголеми на над 73,6 милиони до 2050 годи.а <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationprojections/bulletins/nationalpopulationprojections/2018based|title=National population projections - Office for National Statistics|work=www.ons.gov.uk|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Во средината на 2019 година, имало 12,4 милиони луѓе на возраст од 65 години и повеќе (18,5%), а 2,5% биле на возраст од 85 години и повеќе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2019estimates|title=Population estimates for the UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland - Office for National Statistics|work=www.ons.gov.uk|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> Се предвидува процентот на возраст над 65 години да се зголеми на една четвртина до 2050 година.<ref name="UN 2017"/><ref>{{Наведено списание|title=Ratio of people aged 15-64 to people aged over 65 years, 2015 and 2050|url=http://dx.doi.org/10.1787/888933867607|journal=|doi=10.1787/888933867607|access-date=27 јуни 2023}}</ref> Очекуваниот животен век при раѓање во Кралството во 2020 година, користејќи ги табелите од 2017 до 2019 година за да се направат проекции, бил 79,4 години за мажи и 83,1 години за жени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/birthsdeathsandmarriages/lifeexpectancies/bulletins/nationallifetablesunitedkingdom/2017to2019|title=National life tables – life expectancy in the UK - Office for National Statistics|work=www.ons.gov.uk|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> === Русија === [[Податотека:Russia Population Pyramid.svg|алт=|мини|Пирамида на населението на Русија во 2023 година.]] Во 2000-тите година, [[Вкупна стапка на плодност|вкупната стапка на плодност]] во [[Русија]] е 1,7 деца по жена.<ref>[http://blog.euromonitor.com/2013/02/russian-birth-rate-above-regional-average.html Russian Birth Rate above Regional Average] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130218205509/http://blog.euromonitor.com/2013/02/russian-birth-rate-above-regional-average.html |date=2013-02-18 }}, Euromonitor International, посетено на 27 јуни 2023.</ref> Иако ова претставува зголемување во однос на претходните стапки, останува подзаменлива плодност, под стапката на замена од 2,10-2,14. Населението на Руската Федерација се намалило од својот врв од 148.689.000 во 1991 година, на околу 143 милиони луѓе во 2013 година, што е пад од 4%. [[Светската банка]] предвидела во 2005 година дека населението ќе се намали на 111 милиони до 2050 година, што е пад од 22%, доколку трендовите не се подобрат.<ref name="s">{{Наведена мрежна страница|url=http://siteresources.worldbank.org/ECAEXT/Resources/publications/454763-1181939083693/chaw_045-072_ch01.pdf|title=The Demographic Transition in Eastern Europe and the Former Soviet Union|publisher=World Bank|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> [[Обединетите нации]] на сличен начин предупредиле дека населението може да се намали за една третина до средината на векот.<ref name="t">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4125072.stm|title=Russia's population falling fast|last=Steven Eke|date=23 јуни 2005|work=BBC News|access-date=27 јуни 2023}}</ref> Во 2006 година била развиена национална програма со цел да се врати падот до 2026 година. Студијата објавена набргу потоа во 2007 година покажала дека стапката на намалување на населението е забавена: Според студијата, смртните случаи ги надминале раѓањата за 1,3 пати, што е намалување од 1,5 пати во претходната година, така што, ако нето намалувањето во периодот јануари-август 2006 година било 408.200 лица, во истиот период во текот на 2007 година изнесува 196.600. Падот продолжил да забавува во 2008 година со само половина од загубата на населението во споредба со 2007 година. Пресвртот продолжил со исто темпо во 2009 година, бидејќи [[Стапка на смртност|стапката на смртност]] продолжила да паѓа, [[наталитет]]от продолжил да расте и нето преселувањето останало стабилно на околу 250.000; во 2009 година Русија забележала раст на населението за прв пат по 15 години.<ref name="bbc1">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8468185.stm Russia sees first population increase in 15 years] [[BBC]] Посетено на 27 јуни 2023.</ref><ref name="gks2009">[http://www.gks.ru/bgd/free/b10_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm 2009 demographic figures] [[Russian Federal State Statistics Service|Rosstat]] Посетено на 27 јуни 2023.</ref> {| class="wikitable" !Година ! Раст на населението<ref>[http://demoscope.ru/weekly/pril.php Historic population growth of Russia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514001827/http://demoscope.ru/weekly/pril.php|date=14 May 2011}} Посетено на 24 јуни 2023.</ref><ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_11/IssWWW.exe/Stg/d01/05-01.htm Population of Russia 1989–2008] Посетено на 24 јуни 2023.</ref> |- | '''2000''' | −586.000 |- | '''2001''' | −655.000 |- | '''2002''' | −685.000 |- | '''2003''' | −796.000 |- | '''2004''' | −694.000 |- | '''2005''' | −720.000 |- | '''2006''' | −554.000 |- | '''2007''' | −212.100 |- | '''2008''' | −121.400 |- | '''2009''' | +23.300 |} [[Податотека:Populationgrowth.png|десно|мини| Трендот на бројот на родени и умрени 1992–2010 година.]] Подобрувањето на економијата имало позитивно влијание врз ниската стапка на наталитет во земјата, бидејќи таа се искачила од најниската точка од 8,27 раѓања на 1000 луѓе во 1999 година на 11,28 на 1.000 во 2007 година. Руското Министерство за економски развој се надевало дека до 2020 година населението ќе се стабилизира на 138-139 милиони и дека до 2025 година повторно ќе почне да се зголемува до денешниот статус од 142-145, зголемувајќи го и очекуваниот животен век на 75 години.<ref>Newsru, ''Население России за пять лет уменьшилось на 3,2 миллиона до 142 миллионов человек'', 19 октомври 2007. [http://www.newsru.com/russia/19oct2007/uzhe142.html Посетено] на 27 јуни 2023.</ref> Двете водечки причини за смрт во Русија се [[Срцево заболување|срцевите заболувања]] и [[Мозочен удар|мозочниот удар]], кои сочинуваат околу 52% од сите смртни случаи.<ref>[https://web.archive.org/web/20061010131415/http://www.who.int/whosis/mort/profiles/mort_euro_rus_russianfed.pdf Mortality Country Fact Sheet 2006] [[WHO]]</ref> Додека смртните случаи поврзани со срцевите болести се намалиле во [[Јапонија]], [[Северна Америка]] и [[Западна Европа]] помеѓу 1965 и 2001 година, во Русија смртните случаи од срцевите болести се зголемиле за 25% кај жените и 65% кај мажите. Процентот на неплодни, брачни двојкки се зголемил на 13% во првата деценија на 21 век, делумно поради лошо извршените [[абортус]]и. Според стручњакот Мареј Фешбах, 10-20% од жените кои абортираат во Русија се неплодни, иако според пописот од 2002 година, само околу 6-7% од жените немале деца до крајот на нивните години на [[размножување]].<ref name="w">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A38176-2004Feb12?language=printer|title=The Emptying of Russia|last=Nicholas Eberstadt|work=The Washington Post|access-date=27 јуни 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20081025174301/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A38176-2004Feb12?language=printer|archive-date=25 October 2008|year=2004}}</ref><ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20541648~isCURL:Y~menuPK:1192714~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html World Bank report on Russia's demography] Светска банка. Посетено на 27 јуни 2023.</ref> Мајките кои ќе се породат на 12 јуни, националниот ден на Русија, се наградени со пари и скапи потрошувачки производи. Во првиот круг на натпреварот учествувале 311 жени, а на следниот 12 јуни се родија 46 бебиња. Над 500 жени учествувале во вториот круг во 2006 година, а 78 се породиле. Стапката на наталитет во покраината се зголемила за 4,5% помеѓу 2006 и 2007 година.<ref name="u">{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/09/12/world/main3253182.shtml|title=Have Sex, Make A Baby, Win A Car?|last=Masha Stromova|date=12 септември 2007|work=CBS News|access-date=27 јуни 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20071230073425/http://www.cbsnews.com/stories/2007/09/12/world/main3253182.shtml|archive-date=30 декември 2007}}</ref> [[Доселување]]то од големи размери се предложува како решение за намалената работна сила во западните земји, но според [[Би-би-си|Би-ви-си]], тоа би било неприфатливо за повеќето [[Руси]]. Организациите како [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]] и [[ОН]] ја повикале руската влада да го сфати проблемот посериозно, нагласувајќи дека голем број едноставни мерки како што се покачувањето на цената на алкохолот или принудувањето на луѓето да носат безбедносни појаси може да направат трајна разлика.<ref name="t"/> Тогаш, [[Претседател на Русија|претседателот]] [[Владимир Путин]] во обраќањето за состојбата на државата рекол дека „никаков вид доселување нема да го реши демографскиот проблем на Русија“. Евгениј Красињев, раководител на студиите за преселување при државниот Институт за социјални и економски студии на населението во [[Москва]], рекол дека Русија треба да прифаќа само доселеници од [[Заедница на независни држави|Заедницата на независни држави]], став што го повтори Александар Бељаков, шефот на Ресурсниот комитет при Думата (руското собрание). [[Преселба на населението|Преселбата]] во Русија пораснала за 50,2% во 2007 година и дополнителни 2,7% во 2008 година, што помогнало да се спречи намалувањето на населението. Доселениците во Русија првенствено доаѓаат од државите на ЗНД и се Руси или руски јазик.<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b08_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm Демография] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080225172120/http://www.gks.ru/bgd/free/b08_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm|date=25 February 2008}}</ref> Илјадници работници мигранти од Украина, Молдавија и остатокот од ЗНД, исто така, влегле нелегално во Русија, работејќи, но избегнувајќи даноци.<ref name="v">{{Наведени вести|url=http://www.csmonitor.com/2002/0418/p06s02-woeu.html|title=Russia's population decline spells trouble|last=Fred Weir|work=The Christian Science Monitor|access-date=27 јуни 2023|year=2002}}</ref> Во Русија има околу 10 милиони нелегални доселеници од [[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|поранешните советски]] држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|title=Russia cracking down on illegal migrants|date=15 јануари 2007|work=International Herald Tribune|accessdate=27 јуни 2023}}</ref> === Средна Европа и поранешниот Советски Сојуз === [[Светската банка]] издала извештај на 20 јуни 2007 година, наречен „''Од црвено во сиво: „Третиот преод“ на стареењето на населението во средна Европа и поранешниот [[Советски Сојуз]]''“, предвидувајќи дека помеѓу 2007 и 2027 година населението на [[Грузија]] и [[Украина]] ќе се намали за 17% и 24%, соодветно.<ref name="r">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/6/0E4DF063-3807-420D-B551-B3D07F7AA84C.html|title=East: 'If Countries Don't Act Now, It's Going To Be Too Late'|year=2007|publisher=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=27 јуни 2023|archive-date=2007-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009192442/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/6/0e4df063-3807-420d-b551-b3d07f7aa84c.html|url-status=dead}}</ref> Светска банка проценува дека населението од 65 или постари граѓани во [[Полска]] и [[Словенија]] ќе се зголеми од 13% на 21% и 16% на 24%, соодветно помеѓу 2005 и 2025 година.<ref name="s"/> == Поврзано == {{Портал|Europe}} * [[Стареењето во Соединетите Држави]] * [[Стареењето во Јапонија]], [[Стареењето во Јужна Кореја|Јужна Кореја]] и [[Стареењето на НР Кина|НР Кина]] * [[Руски крст]] * [[Демографија на Европа]] * [[Список на европски земји по стапка на пораст на населението]] * [[Политичка демографија]] * [[Намалување на населението]] * [[Пензионирањето во Европа]] '''Општи:''' * [[Список на суверени држави и зависности според вкупната стапка на плодност]] * [[Стареење на населението]] * [[Старосна пирамида]] * [[Подзаменска плодност]] * [[Светско население]] * [[Преселба на заменување]] '''Демографска економија:''' * [[Сооднос на зависност]] * [[Генерациско сметководство]] * [[Пензиска криза]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Kunisch, Sven; Boehm, Stephan A.; Boppel, Michael (eds): ''From Grey to Silver: Managing the Demographic Change Successfully'', Springer-Verlag, Berlin Heidelberg 2011, {{ISBN|978-3-642-15593-2}} * Sanchez-Gonzalez, Diego; Rodriguez-Rodriguez, Vicente (eds): ''Environmental Gerontology in Europe and Latin America. Policies and perspectives on environment and aging''. Nueva York: Springer Publishing Company. {{ISBN|978-3-319-21418-4}}[[:en:ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-3-319-21418-4|978-3-319-21418-4]]. * Scholefield, Anthony. ''The Death of Europe: How Demographic Decline Will Destroy the European Union''. 2000. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070930201557/http://www.wilsoncenter.org/events/docs/Goldstone.pdf ТОЧКИ НА БЛЕСОК И ТОЧКИ НА ПРЕСВРТ: Безбедносни последици на светските промени на населението, 2005–2025 година] * [https://web.archive.org/web/20090221012314/http://www.covive.be/index.php?pg=15 Конзорциум за истражување на CoViVE за стареење на населението во Фландрија и Европа] * [https://web.archive.org/web/20081025174301/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A38176-2004Feb12?language=printer Празнење на Русија] * [https://www.un.org/esa/population/publications/popdecline/vishnevsky.pdf Заменско преселување: Дали е тоа решение за Русија?] * [http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/18/world/main1815177.shtml Некои земји на ЕУ нудат придобивки за раѓања] * [http://www.voanews.com/english/2008-07-28-voa45.cfm?rss=social%20issues Европските земји се обидуваат да стимулираат повисоки стапки на наталитет]  * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4786160.stm Норвешкиот модел на благосостојба го „помага наталитетот“] * [http://www.goethe.de/ges/soz/dos/dos/age/enindex.htm Досие „Друштвото за стареење“ – Гете-институт] {{Европа по теми|state=autocollapse}} [[Категорија:Демографија на Европа]] [[Категорија:Стареење по земја]] sg9sgy1os8op7qafsbx08crqtydc61i 0 1325119 5601259 5600958 2026-07-28T01:25:00Z Bjankuloski06 332 5601259 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Родот е опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' и ''Rhodiola''. Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae</big> ! Клада ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Клади ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} {{Clear}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Забелешки== {{notelist|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{cite book |last=Berger |first=A. |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}} * {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}} * {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science & Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]]) * {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]] ; Историски * {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]] ===Статии=== * {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis| title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{cite web |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{cite journal | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}} * {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mgsgfezty2y9bghgqie7m609uw9x2jy 5601260 5601259 2026-07-28T01:25:42Z Bjankuloski06 332 5601260 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'', ''Petrosedum'' и ''Rhodiola''. Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae</big> ! Клада ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Клади ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} {{Clear}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Забелешки== {{notelist|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{cite book |last=Berger |first=A. |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}} * {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}} * {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science & Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]]) * {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]] ; Историски * {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]] ===Статии=== * {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis| title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{cite web |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{cite journal | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}} * {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] tf83o4vzz7zydwq9k8j0h5o6vb3znez 5601262 5601260 2026-07-28T01:32:08Z Bjankuloski06 332 5601262 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae</big> ! Клада ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Клади ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} {{Clear}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Забелешки== {{notelist|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{cite book |last=Berger |first=A. |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}} * {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}} * {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science & Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]]) * {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]] ; Историски * {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]] ===Статии=== * {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis| title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{cite web |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{cite journal | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}} * {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 8llqhj5xjuvusc8jk8ndeifax3daexv 5601263 5601262 2026-07-28T01:32:43Z Bjankuloski06 332 /* Таксономија */ 5601263 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Клади и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клада ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Клади ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} {{Clear}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Забелешки== {{notelist|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{cite book |last=Berger |first=A. |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}} * {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}} * {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science & Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]]) * {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]] ; Историски * {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]] ===Статии=== * {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis| title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{cite web |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{cite journal | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}} * {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] n8r4yt26wnatws5g94gye8dxe4rjhqz 5601264 5601263 2026-07-28T01:33:01Z Bjankuloski06 332 5601264 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клада ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} {{Clear}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Забелешки== {{notelist|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{cite book |last=Berger |first=A. |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}} * {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}} * {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science & Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]]) * {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]] ; Историски * {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]] ===Статии=== * {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis| title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{cite web |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{cite journal | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}} * {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dkgz7za7zern8jgcxu6iwxq51hwlvpn 5601265 5601264 2026-07-28T01:33:34Z Bjankuloski06 332 5601265 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} {{Clear}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Забелешки== {{notelist|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{cite book |last=Berger |first=A. |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}} * {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}} * {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science & Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]]) * {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]] ; Историски * {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]] ===Статии=== * {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis| title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{cite web |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{cite journal | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}} * {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ekejm7c55txcavmbsist3ffh9m5luhq 5601351 5601265 2026-07-28T09:47:43Z Bjankuloski06 332 5601351 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === Во [[Македонија]] се присутни видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] rtq306dl50s60bi5xvxltsip8xvp43h 5601352 5601351 2026-07-28T09:48:07Z Bjankuloski06 332 5601352 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === Во [[Македонија]] се присутни видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 07p902bt9js92qn86g063jrafcft86u 5601353 5601352 2026-07-28T09:48:40Z Bjankuloski06 332 /* Таксономија */ 5601353 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] на дебелците, жедникот е најбогатиот, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === Во [[Македонија]] се присутни видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] sgg14asymrij6f6jdk67xdeh5bcdkah 5601354 5601353 2026-07-28T09:49:46Z Bjankuloski06 332 /* Во Македонија */ 5601354 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] на дебелците, жедникот е најбогатиот, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.{{efn|Видовите во Македонија со народно име „жедник“ кои порано биле во родот ''Sedum'' (жедник) се следниве: ''Hylotelephium maximum'' — голем жедник (порано ''Sedum maximum''), ''Petrosedum ochroleucum'' - жолтеникавобел жедник (порано ''Sedum ochroleucum'') и ''Petrosedum amplexicaule'' — стеблосклопен жедник (порано ''Sedum amplexicaule''). Покрај тоа, црвениот жедник сега се смета за подвид на алпскиот (''Sedum alpestre'' subsp. ''erythraeum''), а порано се сметал за свој вид ''Sedum erythraeum''.}}<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] cs1njf150i4348d64cq6ekycqpw88pz 5601367 5601354 2026-07-28T10:58:14Z Bjankuloski06 332 /* Во Македонија */ 5601367 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] на дебелците, жедникот е најбогатиот, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.{{efn|Видовите во Македонија со народно име „жедник“ кои порано биле во родот ''Sedum'' (жедник) се следниве: ''Hylotelephium maximum'' — голем жедник (порано ''Sedum maximum''), ''Petrosedum ochroleucum'' - жолтеникавобел жедник (порано ''Sedum ochroleucum'') и ''Petrosedum amplexicaule'' — стеблосклопен жедник (порано ''Sedum amplexicaule''). Покрај тоа, црвениот жедник сега се смета за подвид на алпскиот (''Sedum alpestre'' subsp. ''erythraeum''), а порано се сметал за свој вид ''Sedum erythraeum''.}}<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> *''[[Sedum acre]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum aetnense]]'' {{мали|Tineo}} *''[[Sedum album]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum alpestre]]'' {{мали|Vill.}} *''[[Sedum annuum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum atratum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum cepaea]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum cespitosum]]'' {{мали|(Cav.) DC.}} *''[[Sedum dasyphyllum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum grisebachii]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} *''[[Sedum hispanicum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum laconicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} *''[[Sedum magellense]]'' {{мали|Ten.}} *''[[Sedum pallidum]]'' {{мали|M.Bieb.}} *''[[Sedum rubens]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum stefco]]'' {{мали|Stef.}} *''[[Sedum tuberiferum]]'' {{мали|Stoj. & Stef.}} *''[[Sedum urvillei]]'' {{мали|DC.}} ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] q2dmb8692za0abfb1votr3bwjv5whos 5601369 5601367 2026-07-28T11:02:20Z Bjankuloski06 332 /* Во Македонија */ 5601369 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] на дебелците, жедникот е најбогатиот, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.{{efn|Видовите во Македонија со народно име „жедник“ кои порано биле во родот ''Sedum'' (жедник) се следниве: ''Hylotelephium maximum'' — голем жедник (порано ''Sedum maximum''), ''Petrosedum ochroleucum'' - жолтеникавобел жедник (порано ''Sedum ochroleucum'') и ''Petrosedum amplexicaule'' — стеблосклопен жедник (порано ''Sedum amplexicaule''). Покрај тоа, црвениот жедник сега се смета за подвид на алпскиот (''Sedum alpestre'' subsp. ''erythraeum''), а порано се сметал за свој вид ''Sedum erythraeum''.}}<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> *''[[Sedum acre]]'' {{мали|L.}} — лут жедник *''[[Sedum aetnense]]'' {{мали|Tineo}} — етненски жедник *''[[Sedum album]]'' {{мали|L.}} — бел жедник *''[[Sedum alpestre]]'' {{мали|Vill.}} — алпски жедник *''[[Sedum annuum]]'' {{мали|L.}} — едногодишен жедник *''[[Sedum atratum]]'' {{мали|L.}} — темен жедник *''[[Sedum cepaea]]'' {{мали|L.}} — кромидест жедник *''[[Sedum cespitosum]]'' {{мали|(Cav.) DC.}} — бусенест жедник *''[[Sedum dasyphyllum]]'' {{мали|L.}} — густолистен жедник *''[[Sedum grisebachii]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} — Гризебахов жедник *''[[Sedum hispanicum]]'' {{мали|L.}} — шпански жедник *''[[Sedum laconicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} — лаконски жедник *''[[Sedum magellense]]'' {{мали|Ten.}} — мајелски жедник *''[[Sedum pallidum]]'' {{мали|M.Bieb.}} — блед жедник *''[[Sedum rubens]]'' {{мали|L.}} — црвеникав жедник *''[[Sedum stefco]]'' {{мали|Stef.}} — Стефчов жедник *''[[Sedum tuberiferum]]'' {{мали|Stoj. & Stef.}} — кртолоносен жедник *''[[Sedum urvillei]]'' {{мали|DC.}} — Ирвилов жедник ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="140px"> Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]] Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба </gallery> ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] j25wsy96ca2qjuhq9blt3ejtwpqn3cj 5601370 5601369 2026-07-28T11:04:05Z Bjankuloski06 332 5601370 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg |image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |display_parents = 2 |taxon = Sedum |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}} |type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Подродови |subdivision = * ''Gormania'' * ''Sedum'' |synonyms = {{расклопен список| *''Aithales'' <small>Webb & Berthel.</small> *''Aizopsis'' <small>Grulich</small> *''Amerosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Anacampseros'' <small>Mill.</small> *''Asterosedum'' <small>Grulich</small> *''Breitungia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cepaea'' <small>Fabr.</small> *''Chetyson'' <small>Raf.</small> *''Clausenellia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Cockerellia'' <small>(R.T.Clausen & N.W.Uhl) Á.Löve & D.Löve</small> *''Congdonia'' <small>Jeps.</small> *''Corynephyllum'' <small>Rose</small> *''Diamorpha'' <small>Nutt.</small> *''Etiosedum'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Gormania'' <small>Britton</small> *''Helladia'' <small>M.Král</small> *''Hjaltalinia'' <small>Á.Löve & D.Löve</small> *''Hylotelephium'' <small>H.Ohba</small> *''Keratolepis'' <small>Rose ex Fröd.</small> *''Lenophyllum'' <small>Rose</small> *''Leucosedum'' <small>Fourr.</small> *''Macrosepalum'' <small>Regel & Schmalh.</small> *''Meterostachys'' <small>Nakai</small> *''Mucizonia'' <small>(DC.) Batt. & Trab.</small> *''Ohbaea'' <small>V.V.Byalt & I.V.Sokolova</small> *''Oreosedum'' <small>Grulich</small> *''Parvisedum'' <small>R.T.Clausen</small> *''Petrosedum'' <small>Grulich</small> *''Phedimus'' <small>Raf.</small> *''Pistorinia'' <small>DC.</small> *''Poenosedum'' <small>Holub</small> *''Procrassula'' <small>Griseb.</small> *''Prometheum'' <small>(A.Berger) H.Ohba</small> *''Pseudorosularia'' <small>Gurgen.</small> *''Sedastrum'' <small>Rose</small> *''Sedella'' <small>Britton & Rose</small> *''Sedella'' <small>Fourr.</small>, nom. inval. *''Spathulata'' <small>(Boriss.) Á.Löve & D.Löve</small> *''Telmissa'' <small>Fenzl</small> *''Tetrorum'' <small>Rose</small> *''Triactina'' <small>Hook.f. & Thomson</small> }} |}} [[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]] '''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' (жедниковец), ''Petrosedum'' (карпожедник) и ''Rhodiola'' (родиола). Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''. == Опис == Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}} == Таксономија == Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] на дебелците, жедникот е најбогатиот, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} {| class="wikitable" border="1" |+<big>Кладови и племиња во рамките на ''Sempervivoideae''</big> ! Клад ! Племе |- | Hylotelephium | Telephieae |- | Rhodiola | Umbiliceae |- | style="background: #ccf;" | Sempervivum | Semperviveae |- | style="background: #ccf;" | Aeonium | Aeonieae |- | style="background: #ccf;" | Acre | rowspan="2" | Sedeae |- | style="background: #ccf;" | Leucosedum |- | colspan="2" | '''Забелешка''' Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја |} Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px; |label1=Sempervivoideae |1={{clade | 1= Telephieae | 2= {{clade | 1= Umbilicieae | 2= {{clade | 1= Semperviveae | 2={{clade | 1= Aeonieae | 2= Sedeae (Leucosedum+Acre) }} }} }} }} }}}} Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}} Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клад Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}} === Поделба === Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}. [[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:  {{div col|colwidth=18em}} * ''Rhodiola'' * ''Pseudorhodiola'' * ''Telephium'' * ''Sedastrum'' * ''Hasseanthus'' * ''Lenophyllopsis'' * ''Populisedum'' * ''Graptopetalum'' * ''Monanthella'' * ''Perrierosedum'' * ''Pachysedum'' * ''Dendrosedum'' * ''Fruticisedum'' * ''Leptosedum'' * ''Afrosedum'' * ''Aizoon'' * ''Seda genuina'' * ''Prometheum'' * ''Cyprosedum'' * ''Epeteium'' * ''Sedella'' * ''Telmissa'' {{div col end}} Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}} Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} * ''Gormania'' : <small>(Britton) Clausen</small> . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]]. * ''Sedum'': 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} * ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]]. * ''S.'' sect. ''Americana'' <small>Frod.</small> * ''S.'' sect. ''Asiatica'' <small>Frod.</small> ''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}} ==== Кладови ==== Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}} ===== Подрод ''Gormania'' ===== {| |[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]] ;Semperviveae {{div col|colwidth=22em}} * ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]]) ** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' <small>[[L.]]</small> * ''S. armenum'' <small>[[Boiss.]] и [[A.Huet]]</small> * ''S. assyriacum'' <small>[[Boiss.]]</small> ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}} * ''S. mooneyi'' <small>M.Gilbert</small> (североисточна Африка) * ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' <small>([[Jacq.]]) [[Pau]]</small> {{div col end}} Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}} {{clear}} {| |[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]] ;Aeonieae ([[Северна Африка]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Pubescens'' ** ''S. pubescens'' <small>[[Vahl]]</small> * ''S.'' series ''Caerulea'' ** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&nbsp;41}} * ''S. jaccardianum'' <small>[[Maire]] & [[Wilczek]]</small> * ''S.'' series ''Monanthoidea'' ** ''Monanthes atlantica'' <small>J.Ball</small> (=''S. surculosum'' <small>[[Coss.]]</small>) * ''S. modestum'' <small>[[Boiss.]]</small> {{div col end}} Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} {{Clear}} {| |[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]] ;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]) {{div col|colwidth=22em}} * ''S.'' series ''Aithales'' (Сред) ** ''S. pallidum'' <small>[[M.Bieb.]]</small> * ''S.'' series ''Alba'' (Сред) ** ''[[Sedum album|S. album]]'' <small>[[L.]]</small> ** ''S. gracile'' <small>[[C.A.Mey.]]</small> ** ''S. magellense'' <small>[[Ten.]]</small> * ''S.'' series ''Alsinefolia'' <small>[[All.]]</small> (Med) * ''S.'' series ''Atrata'' (Сред) * ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред) * ''S. commixtum'' <small>[[Moran]] & Hutchison</small> * ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред) * ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред) ** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред) ** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' <small>L.</small> * ''S.'' series ''Gracile'' (Сред) * ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред) ** ''S. hirsutum'' <small>[[All.]]</small> {{div col end}} Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени. {{clear}} {| |[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]] ;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]] {{div col|colwidth=22em}} * ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред) * ''S. ince'' <small>'t Hart & Alpinar</small> * ''S. lydium'' <small>[[Boiss.]]</small> * ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' <small>([[Sm.]]) [[Schönland]]</small> * ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред) * ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' <small>R.T.Clausen</small> * ''S.'' series ''Nana'' (Сред) * ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med) * ''S. sedoides'' <small>([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]</small> * ''S.'' series ''Steico'' (Сред) * ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред) * ''S.'' series ''Subulata'' (Сред) * ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред) * ''S.'' series ''Tenella'' (Сред) {{div col end}} * Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' <small>Fischer ex M. Bieberstein</small> се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' <small>(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss</small>.{{sfn|WFO|2019}} == Видови == {{Главна|Список на видови жедник}} Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите. === Во Македонија === [[Податотека:Растение од родот жедник 01.jpg|мини|десно|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]].]] Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.{{efn|Видовите во Македонија со народно име „жедник“ кои порано биле во родот ''Sedum'' (жедник) се следниве: ''Hylotelephium maximum'' — голем жедник (порано ''Sedum maximum''), ''Petrosedum ochroleucum'' - жолтеникавобел жедник (порано ''Sedum ochroleucum'') и ''Petrosedum amplexicaule'' — стеблосклопен жедник (порано ''Sedum amplexicaule''). Покрај тоа, црвениот жедник сега се смета за подвид на алпскиот (''Sedum alpestre'' subsp. ''erythraeum''), а порано се сметал за свој вид ''Sedum erythraeum''.}}<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> *''[[Sedum acre]]'' {{мали|L.}} — лут жедник *''[[Sedum aetnense]]'' {{мали|Tineo}} — етненски жедник *''[[Sedum album]]'' {{мали|L.}} — бел жедник *''[[Sedum alpestre]]'' {{мали|Vill.}} — алпски жедник *''[[Sedum annuum]]'' {{мали|L.}} — едногодишен жедник *''[[Sedum atratum]]'' {{мали|L.}} — темен жедник *''[[Sedum cepaea]]'' {{мали|L.}} — кромидест жедник *''[[Sedum cespitosum]]'' {{мали|(Cav.) DC.}} — бусенест жедник *''[[Sedum dasyphyllum]]'' {{мали|L.}} — густолистен жедник *''[[Sedum grisebachii]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} — Гризебахов жедник *''[[Sedum hispanicum]]'' {{мали|L.}} — шпански жедник *''[[Sedum laconicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} — лаконски жедник *''[[Sedum magellense]]'' {{мали|Ten.}} — мајелски жедник *''[[Sedum pallidum]]'' {{мали|M.Bieb.}} — блед жедник *''[[Sedum rubens]]'' {{мали|L.}} — црвеникав жедник *''[[Sedum stefco]]'' {{мали|Stef.}} — Стефчов жедник *''[[Sedum tuberiferum]]'' {{мали|Stoj. & Stef.}} — кртолоносен жедник *''[[Sedum urvillei]]'' {{мали|DC.}} — Ирвилов жедник ==Белешки== {{белешки|group=Hylotelephium}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|30em}} ===Книги и тези=== * {{наведена книга |last=Berger |first=A.|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor2=Prantl, Karl Anton |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig}} * {{наведена дисертација|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=University of Alberta, Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=магистерски труд}} * {{наведена книга|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}} * {{наведена книга|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}} * {{наведена книга |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}} * {{наведена книга |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}} * {{наведена книга|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-90-5809-594-7}} * {{наведена книга|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}} * {{наведена книга|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=Lone Pine Publishing |isbn=978-1-55105-532-9}} * {{наведена книга|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}} * {{наведена книга|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' ResearchGate) * {{наведена книга|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ; Историски * {{наведена книга |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Огистен Пирам де Кандол|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}} * {{наведена EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}} * {{наведена книга|last=Gray|first=Samuel Frederick|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}} * {{наведена книга |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Карл Линеј|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}} ===Статии=== * {{наведено списание |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=Plants |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=Phytotaxa |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}} * {{наведено списание |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=Phytotaxa |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}} * {{наведено списание |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=Plant Systematics and Evolution |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=Willdenowia |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=Willdenowia |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}} * {{наведено списание |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=Taxon |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}} * {{наведено списание |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=Phytotaxa |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=Systematic Botany |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}} * {{наведено списание |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=Taxon |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=HortScience |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo|title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }} * {{наведено списание |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity & Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}} * {{наведено списание |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }} * {{наведено списание |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=Journal of the Royal Horticultural Society |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}} * {{наведено списание |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=Rhodora |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }} * {{наведено списание |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }} * {{наведено списание|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=Journal of the Lepidopterists' Society |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}} * {{наведено списание |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=Phytotaxa |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }} ===Мрежни страници=== * {{нмс |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }} * {{нмс |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }} * {{нмс |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}} * {{нмс |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=North Carolina State University |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }} * {{нмс |title=Sedum |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=North Carolina State Universityd |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }} * {{нмс |last1=PFAF |title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}} * {{нмс|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}} * {{нмс|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing) |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}} * {{наведено списание | title = Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }} * {{наведени вести |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=Toronto Star |access-date=18 September 2019}} * {{нмс |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}} * {{нмс |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}} ; Податочни бази и флора * {{нмс |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}<br/>{{наведена книга |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }} ** {{нмс |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}<br>{{наведена книга |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }} ** {{наведена книга |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. & Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }} * {{нмс |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}} * {{нмс |last=Stevens |first=P.F. |date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=Missouri Botanical Garden|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website) * {{нмс|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden |access-date=1 September 2019|date=2013}} * {{нмс |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}} * {{нмс |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|Sedum}} * {{EOL}} * {{GRIN}} {{Таксонска лента|from=Q156851}} [[Категорија:Жедник| ]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ppy1u5eot1q37g4nscs9uele86ptcem 0 1329057 5601333 5599612 2026-07-28T08:24:05Z ~2026-41938-39 135381 /* Животопис */ 5601333 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност | име = Јован Ангелов - Циго | роден-дата = | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = | занимање = |date_of_birth=[[23 септември ]] [[1942]]|date_of_death=[[1997]]|image_name=Јован Ангелов - Циго.png}} '''Јован Ангелов-Циго''' ([[23 септември]] [[1942]], {{роден во|Скопје}} — [[1997]], {{роден во|Скопје}}) — [[Македонци|македонски]] [[алпинист]], [[планинар]], инструктор по алпинизам, познат како ментор и инструктор за планинарство и алпинизам на повеќе генерации Македонските алпинисти, еден од основоположниците на Македонскиот алпинизам. Има реализирано голем број на алпинистички искачувања како во земјата, така и во странство. == Животопис == [[Податотека:Највисоко признание, постхумно доделено на Јован Ангелов - Циго од страна на планинарскиот клуб „Љуботен“ од Тетово.jpg|алт=Планинарскиот клуб „Љуботен" од Тетово, на 15 ноември 2025 година, на прославата од 100-годиншнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание.|мини|Награда од планинарскиот клуб „Љуботен“.|лево|261x261пкс]]Јован Ангелов бил дел од алпинистичкиот одсек во Скопје, и постојано одржувал контакти со алпинисти и алпинистички друштава од Словенија и цела Југославија, и постојано своето алпинистичко образование го надоградувал во Словенија, потоа пренсувајќи го на други алпинисти во Македонија. Постојано учествувал на алпинистички собири во Југославија и пошироко. Бил прв сојузен инструктор по алпинизам во тогашна С.Р. Македонија.<ref>{{Наведување|title=MAKEDONSKI SPORTSKI LEGENDI - JOVAN POPOSKI - 1 DEL|url=https://www.youtube.com/watch?v=AcD-Re_AGmo|date=2017-12-05|accessdate=2026-06-16|last=Makedonski Sportski Legendi}}</ref>Со ова звање сездобил со полагање на испит во тогашна С.Р. Словенија. Како дел од испитот, изготвил елаборат за Македонска алпинистичка експедиција. Со тоа се удрени темелите на македонските алпинистички експедиции. На [[6 август]] [[1964]] година, заедно Станислав Гилиќ - Станко од Риека (според други информации со Силвијe Вершa од [[Риека]]) Јован Ангелов - Циго ја има искачено насоката „Чопов Стебер“ на Северната Триглавска Стена, [[Јулиски Алпи]], [[Словенија]].<ref>https://www.gore-ljudje.si/copov-steber-2{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Циго на „Раз Јаловца“.jpg|алт=Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулијски Алпи, Словенија.|мини|Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулиски Алпи, Словенија.]] Во 1968 година, како претставник од Македонија присуствува на меѓународен алпинистички собир на планината Рила во Бугарија, каде, покрај другите искачувања, качува заедно со познатиот француски алпинист Рене Демезон. Во 1974 година во Македонија службено престојува Вања Матијевец, алпинист од Словенија, и заедно со Јован Ангелов качувале на Матка на „Жежов Централен смер“.<ref>https://gore-ljudje.net/novosti/alpinisticne-novice-25-1974/</ref> Во 1980 година Јован Ангелов е дел од Македонската алпинистичка експедиција на Маунт Кенија, која за цел имала искачување на врвовите Ухуру (5895 m н.в.) на Килиманџаро, како и на врвот Батион (5199 m н.в.) на Маунт Кенија. Дел од оваа експедиција бил [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]]. На Матка, на Отмаровата карпа, постои насока посветена во чест на Јован Ангелов која е за првпат искачена од неговите пријатели и ученици алпинисти, насоката се вика „Циго“. Во 2005, постхумно добива спомен-плакета од страна на Советот на [[Општина Кисела Вода]], Скопје.<ref>https://opstinakiselavoda.gov.mk/formmal-session-of-the-council/</ref><ref>http://ipserver1.skopje.gov.mk/e-skopje/sluzben%20glasnik%20so%20konverzija.nsf/82aa49069edfbbb780256a22004ba9e0/ed08d5a96dd55a73c12570820045ddd3?OpenDocument</ref> [[Планинарски клуб „Љуботен“|Планинарскиот клуб „Љуботен“]] од [[Тетово]], на [[15 ноември]] [[2025|2025 година]], на прославата од 100-годишнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Јован}} [[Категорија:Македонски планинари]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] mauinljw5e710mcm7z6z2xyitdvrli4 0 1331694 5601090 5595048 2026-07-27T14:45:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601090 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Two_arrows.jpg|мини|300x300пкс| Стрели]] '''Стрела'''<ref>{{ДРМЈ|стрела}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|стрела}}</ref> — дрвен или метален стап (прачка) со камен или метален шилец, што се исфрла од [[Лак (оружје)|лак]] или [[самострел]]. Делови на стрелата: '''стрелица''' (која може да биде во облик на лист, триаголна, ромбоидна) изработена од [[кремен]], [[коска]], [[бакар]], [[бронза]] или [[железо]]; '''прачка или стап''', со пречник 7 — 10&nbsp;мм, околу половина од должината на лакот, изработувана од меко дрво или трска; и '''крила''' (од меко дрво или пердуви) закачени или залепени на стапот. Видови стрели: ''обични,'' ''пробојни'' (англискиот лак пробива штица со дебелина од 2,5 до 5 см); ''отровни'' премачкани со сок од лијандер, буника, татула, чемерика или потопени во разни други растенија како и змиски [[отров]]; ''запаливи'', со завиткан битуменски материјал или смола. Употребата на лакови и стрели од страна на луѓето и претходи на [[Пишана историја|пишаната историја]] и е вообичаена за повеќето [[Култура|култури]]. Занаетчија што изработувал стрели бил стрелар, а тој што ги правел врвовите бил стрелен ковач.<ref name="Paterson56">Paterson ''Encyclopaedia of Archery'' p. 56</ref> == Историја == [[Податотека:Warring_States_Bronze_Arrowheads.jpg|мини|250x250пкс| Бронзени врвови на стрели на [[Раздобје на завојуваните држави|завојуваните држави]]]] Најстариот доказ за веројатни врвови од стрели, кои потекнуваат од пред околу 64.000 години, е пронајден во пештерата [[Сибуду]], денешна [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]].<ref name="Backwell">Backwell L, d'Errico F, Wadley L.(2008). Middle Stone Age bone tools from the Howiesons Poort layers, Sibudu Cave, South Africa. Journal of Archaeological Science, 35:1566–1580. {{Наведено списание|last=|date=|title=|journal=|volume=|issue=|pages=|doi=10.1016/j.jas.2007.11.006}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wadley|first=Lyn|year=2008|title=The Howieson's Poort industry of Sibudu Cave|journal=South African Archaeological Society Goodwin Series|volume=10}}</ref><ref name="Lombard">{{Наведено списание|year=2010|title=Indications of bow and stone-tipped arrow use 64,000 years ago in KwaZulu-Natal, South Africa|journal=Antiquity|volume=84|issue=325|pages=635–648|doi=10.1017/S0003598X00100134|coauthors=Lombard M, Phillips L}}</ref><ref name="Lombard M">{{Наведено списание|year=2011|title=Quartz-tipped arrows older than 60 ka: further use-trace evidence from Sibudu, Kwa-Zulu-Natal, South Africa|journal=Journal of Archaeological Science|volume=38|issue=8|pages=1918–1930|doi=10.1016/j.jas.2011.04.001|coauthors=Lombard M}}</ref><ref name="Backwell2018">Backwell L, Bradfield J, Carlson KJ, Jashashvili T, Wadley L, d'Errico F.(2018). The antiquity of bow-and-arrow technology: evidence from Middle Stone Age layers at Sibudu Cave. Journal of Archaeological Science, 92:289–303. {{Наведено списание|last=|date=|title=|journal=|volume=|issue=|pages=|doi=10.15184/aqy.2018.11}}</ref> Веројатните врвови од стрели направени од животински коски се откриени во пештерата [[Фа Хиен]] во [[Шри Ланка]], што е исто така најстар доказ за употреба на врвовите од стрелите вон Африка, кој датира од пред околу 48.000 години.<ref>[[Lyn Wadley]] from the [[University of the Witwatersrand]] (2010); [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11086110 BBC: Oldest evidence of arrows found]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/tools-human-early-migration-rainforest-sri-lanka|title=Ancient tools show how humans adapted to rainforests|date=12 June 2020|work=[[National Geographic]]}}</ref> Најстарите докази за употреба на лакови за стрелање датираат од пред околу 10.000 години; тоа се заснова на стрели од [[Бор (дрво)|борово дрво]] пронајдени во долината [[Аренсбуршка култура|Аренсбург]] северно од [[Хамбург]]. Тие имале плитки жлебови на подлогата, што укажува на тоа дека биле исфрлени од лак.<ref>McEwen E, Bergman R, Miller C. Early bow design and construction. Scientific American 1991 vol. 264 pp76-82.</ref> Најстариот досега пронајден лак е стар околу 8.000 години, бил пронајден во блатото [[Холмегерд|Холмегорд]] во Данска. Се чини дека стрелаштвото пристигнало во Америка со [[Arctic small tool tradition|арктичката традиција на мали алатки]], пред околу 4.500 години. == Големина == [[Податотека:Arrow.svg|мини|250x250пкс| Шема на стрела со многу делови.]] Големините на стрелите многу се разликуваат меѓу културите, кои се движат од 45 до 150 сантиметри.<ref name="stone-glossary-arrow">[[George Cameron Stone|Stone, George Cameron]] (1934). ''A Glossary of the Construction, Decoration, and Use of Arms and Armor in All Countries and in All Times'', Mineola: Dover Publications. <span> </span>[[Посебно:Штампани извори/0-486-40726-8|0-486-40726-8]]</ref> Меѓутоа, повеќето модерни стрели имаат должина од 75 до 96 сантиметри. Стрелите пронајдени од [[Мери Роуз]], англиски воен брод што потонал во 1545 година, главно биле долги 76 сантиметри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maryrose.org/ship/bows2.htm|title=Anon: The Mary Rose; Armament p.7|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225160036/http://www.maryrose.org/ship/bows2.htm|archive-date=February 25, 2008}}</ref> Биле користени и многу кратки стрели, исфрлувани преку водилка прикачена или на лакот или на зглобот на стрелецот.<ref>Turkish Archery and the Composite Bow. Paul E. Klopsteg <span> </span>[[Посебно:Штампани извори/978-1564160935|978-1564160935]]</ref> Тие можат да летаат подалеку од потешките стрели, а непријателот без соодветна опрема можеби нема да може повторно да ги користи. === Тело === Телото е примарен структурен елемент на стрелата, на која се прикачени другите компоненти. Традиционалните тела за стрелки се направени од јако, лесно [[Дрво (материјал)|дрво]], [[бамбус]] или [[трска]], додека модерните тела може да се направат од [[алуминиум]], пластика појачана со јаглеродни влакна или комбинација на материјали. Таквите тела обично се направени од алуминиумско јадро обвиткано со надворешно јаглеродно влакно. Традиционален врвен материјал е посебен вид [[кедар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stickbow.com/FEATURES/ARROWMAKING/wood.cfm|title=Stickbow|work=Stickbow.com|accessdate=10 February 2018}}</ref> ==== ’Рбет ==== [[Крутост]]а на оската е позната како нејзин ’рбет, што се однесува на тоа колку оската се свива кога се малку се наведнува оската кога е компресирана, така што се вели дека стрелката што се наведнува помалку има повеќе ’рбет. За да се погоди постојано, група стрелки мора да биде слично ориентирана. Лаковите со „централен удар“, во кои стрелката минува низ централната вертикална оска на подигачот на лакот, може да добијат конзистентни резултати од стрелките со широк опсег на шахти. Сепак, повеќето традиционални лакови не се центрирани и стрелката мора да се оттргне околу вратилото во [[Archer's paradox|парадоксот на стрелецот]] ; таквите лакови имаат тенденција да даваат најконзистентни резултати со потесен опсег на рбетот со стрелки што овозможува стрелката правилно да се отклонува околу лакот. Лаковите со поголема тежина за влечење генерално бараат поцврсти стрели, со повеќе ’рбет (помалку флексибилност) за да се даде точниот износ на свиткување при гаѓање. == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin|30em}} *{{нмс |url=http://www.uiowa.edu/~osa/learn/ancient/archery.htm |title=American Indian Archery Technology |first=Tim |last=Weitzel |website=The Office of the State Archaeologist, The University of Iowa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001130833/http://www.uiowa.edu/~osa/learn/ancient/archery.htm |archive-date=2013-10-01}} *{{Наведена книга |last1=Crombie |first1=Laura |title=Archery and Crossbow Guilds in Medieval Flanders |date=2016 |publisher=Boydell and Brewer |location=Woodbridge}} *{{Наведено списание |last=Alofs |first=Eduard |title=Studies on Mounted Warfare in Asia I: Continuity and Change in Middle Eastern Warfare, c. ce 550–1350–What Happened to the Horse Archer? |journal=[[War in History]] |volume=21 |number=4 |date=2014 |pages=423–444 |doi=10.1177/0968344513517664|s2cid=163010878 }} *{{Наведено списание |last=Alofs |first=Eduard |title=Studies on Mounted Warfare in Asia II: The Iranian Tradition–The Armoured Horse Archer in the Middle East, c. ce 550–1350 |journal=War in History |volume=22 |number=1 |date=2015 |pages=4–27 |doi=10.1177/0968344513518333|s2cid=162976652 }} *{{Наведено списание |last=Callanan |first=Martin |title=Melting snow patches reveal Neolithic archery |journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]] |volume=87 |number=337 |date=September 2013 |pages=728–745 |doi=10.1017/S0003598X00049425|s2cid=130099119 }} *{{Наведено списание |last=Gunn |first=Steven |title=Archery practice in early Tudor England |journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]] |volume=209 |number=1 |date=2010 |pages=53–81 |doi=10.1093/pastj/gtq029}} *{{Наведено списание |last=Jackson |first=Antoinette |url=https://www.jstor.org/stable/26384874 |title=A Rural Community and a Train Stop: Archery, Georgia, and the Jimmy Carter National Historic Site |journal=Urban Anthropology and Studies of Cultural Systems and World Economic Development |volume=45 |number=3 |date=2016 |pages=265–301|jstor=26384874 }} *{{Наведено списание |last=Johnes |first=Martin |title=Archery, romance and elite culture in England and Wales, c. 1780–1840 |journal=[[History (journal)|History]] |date=April 2004 |volume=89 |number=294 |pages=193–208 |doi=10.1111/j.1468-229X.2004.00297.x}} * {{Наведено списание |first1=Jürgen |last1=Junkmanns |first2=Johanna |last2=Klügl |first3=Werner H. |last3=Schoch |first4=Giovanna |last4=Di Pietro |first5=Albert |last5=Hafner |title=Neolithic and Bronze Age archery equipment from alpine ice-patches: A review on components, construction techniques and functionality |journal=Journal of Neolithic Archaeology |number=21 |date=December 2019 |pages=283–314 |doi=10.12766/jna.2019.10}} * {{Наведено списание |last=Kaegi |first=Walter Emil Jr. |title=The contribution of archery to the Turkish conquest of Anatolia |url=https://archive.org/details/sim_speculum_1964-01_39_1/page/n103 |journal=[[Speculum (journal)|Speculum]] |volume=39 |number=1 |date=1964 |pages=96–108 |publisher=[[Medieval Academy of America]] |doi=10.2307/2850132|jstor=2850132 |s2cid=161246352 }} * {{Наведена книга |url=https://archive.org/details/chapterintheevol017966mbp |last=Klopsteg |first=Paul E. |author-link=Paul E. Klopsteg |date=1963 |title=A Chapter in the Evolution of Archery in America |location=Washington, D.C. |publisher=[[Smitsonovski institut|Smithsonian Institution]]}} * {{Наведена книга |last=Laubin |first=Reginald |date=1980 |title=American Indian Archery |url=https://archive.org/details/americanindianar00regi |publisher=University of Oklahoma Press}} * {{Наведена книга |last=Roth |first=Erik |date=2011 |title=With a Bended Bow: Archery in Mediaeval and Renaissance Europe |publisher=The History Press}} * {{Наведено списание |author1=Gwang Ok |author2=Seokgyu Choi |author3=Hee Surk Jeong |title='The Disturbance of War': The Ancient Origin and Development of Korean Archery |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-the-history-of-sport_2010-03_27_3/page/n50 |journal=International Journal of the History of Sport |volume=27 |number=3 |date=2010 |pages=523–536 |doi=10.1080/09523360903556824|s2cid=161376479 }} * {{Наведена книга |last=Selby |first=Stephen |date=2000 |title=Chinese Archery |publisher=Hong Kong University Press}} * {{Наведено списание |last=Sutherland |first=Caroline |title=Archery in the Homeric epics |journal=Classics Ireland |volume=8 |date=2001 |pages=111–120 |doi=10.2307/25528380|jstor=25528380 }} * {{Наведена книга |last=Wadge |first=Richard |date=2012 |title=Archery in Medieval England: Who Were the Bowmen of Crecy? |url=https://archive.org/details/archeryinmedieva0000unse |publisher=The History Press}} * {{Наведена книга |date=1992 |title=The Traditional Bowyers Bible, Volume 1 |publisher=The Lyons Press |isbn=1-58574-085-3}} * {{Наведена книга |date=1992 |title=The Traditional Bowyers Bible, Volume 2 |publisher=The Lyons Press |isbn=1-58574-086-1}} * {{Наведена книга |date=1994 |title=The Traditional Bowyers Bible, Volume 3 |publisher=The Lyons Press |isbn=1-58574-087-X}} * {{Наведена книга |date=2008 |title=The Traditional Bowyers Bible, Volume 4 |url=https://archive.org/details/traditionalbowye0000timo |publisher=The Lyons Press |isbn=978-0-9645741-6-8}} * {{Наведена книга|last=Kelley|first=Kevin|title=What Technology Wants|year=2010|publisher=Viking|location=New York|isbn=978-0-670-02215-1|page=55|url=https://books.google.com/books?id=_ToftPd4R8UC&q=%22one%20million%20brand-new%20spear%22&pg=PT55}} * {{нмс |url=http://www.uwlax.edu/MVAC/educators/Glossary/MP.htm |title=Glossary M - P |publisher=Uwlax.edu |access-date=2013-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311053906/http://www.uwlax.edu/MVAC/Educators/Glossary/MP.htm |archive-date=11 March 2010 |url-status=dead }} * {{нмс|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11086110|title=BBC News - Oldest evidence of arrows found|publisher=BBC|date=2010-08-26|access-date=2010-08-26| archive-url= https://web.archive.org/web/20100826200352/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11086110| archive-date= 26 August 2010 | url-status= live}} {{refend}} == Надворешни врски == * [http://www.oplin.org/point/ What's the Point?: Identifying Flint Artifacts (OPLIN)] * [http://www.tradgang.com/ashby/ Dr. Ashby's reports on broadhead penetration] * [https://web.archive.org/web/20070513063313/http://library.thinkquest.org/27344/typebows.htm Types of Bows and Arrows] * [http://www.huntersfriend.com/archery-help/hunting-target-arrows-selection-guide-chapter-1.html Carbon Arrows Explained in Detail] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.archerylibrary.com/|title=Archery Library|accessdate=2023-09-18|archive-date=2016-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226151546/https://www.archerylibrary.com/|url-status=dead}} [[Категорија:Лакови (оружје)]] [[Категорија:CS1-одржување: датумски формат]] [[Категорија:Видови археолошки артефакти]] e39xeerkg7durm99m0n2h3xrpt2i7kc 0 1334330 5601109 5485185 2026-07-27T15:45:51Z Andrew012p 85224 5601109 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|image=Хоримија плакат аниме (МКД).jpg|image_caption=Плакатот на анимето на македонски јазик, десно е Кјоко Хори, лево е Изуми Мијамура|name=Хори и Мијамура|author=Хироки Адачи|published=2007 — 22 декември 2011 (манга)<br>18 октомври 2011 — 18 март 2021 (манга „Хоримија“)<br>21 јули 2012 — 16 јули 2021 (Hori-san to Miyamura-kun Omake)<br>26 септември 2012 — 14 декември 2020 (OVA)<br>10 јануари 2021 — 4 април 2021 (аниме „Хоримија“)<br>1 јули 2023 — 23 септември 2023 (аниме „Horimiya: The Missing Pieces“)|genre=[[Романтична комедија (филм)|романтична комедија]]|publisher=самоиздавање<br>[[Square Enix]]}} {{Закосен наслов}}'''''Хори и Мијамура''''' ({{langx|ja|堀さんと宮村くん}}) — семрежна [[манга]] создадена од Хироки Адачи под [[псевдоним]]от Херо. Првично, од [[февруари]] [[2007]] до [[декември]] [[2011]] г. била објавена во формат [[јонкома]] на [[Мрежно место|мрежното место]] на [[автор]]от — ''Dokkai Ahen''. Подоцна била објавена од [[Square Enix]] во 10 тома под отпечатокот ''Gangan Comics'' од [[22 октомври]] [[2008]] г. до [[28 декември]] 2011 г. Дополнителни приказни биле објавени под општиот наслов ''Hori-san to Miyamura-kun Omake'' (јап. ''堀さんと宮村くん おまけ''). Од [[2012]] г., сериите [[OVA]] се објавени врз основа на мангата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbr.com/horimiya-winter-2021-shonen-romance-anime/|title=Horimiya: What You Need to Know About the Shonen Romance Before the Anime|last=Kemner|first=Louis|date=2020-11-21|work=CBR|language=en|accessdate=2023-10-17}}</ref> Од 2011 г., Даисуке Хагивара ја адаптирал мангата под надзор на Херо. Неговото дело е објавено под насловот '''Horimiya''' (''Хоримија'', јап. ''ホリミヤ,'' споено од [[Име|имињата]] Хори и Мијамура) во списанието ''Monthly G Fantasy''.<ref name="ann2">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-12-31/3rd-hori-san-to-miyamura-kun-original-anime-episode-previewed-in-video/.82785|title=3rd Hori-san to Miyamura-kun Original Anime Episode Previewed in Video|date=2014-12-31|work=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129075121/https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-12-31/3rd-hori-san-to-miyamura-kun-original-anime-episode-previewed-in-video/.82785|archive-date=2020-11-29|access-date=2015-04-08|deadlink=no}}</ref> [[Аниме]]-адаптација на ''Horimiya'' била создадена од CloverWorks, а серијата била премиерно прикажана во [[јануари]] [[2021]] г. Била создадена и втора аниме-серија, насловена ''Horimiya: The Missing Pieces'', која се прикажувала од [[јули]] до [[септември]] [[2023]] г. == Содржина == Приказната се врти околу двајца средношколци — Кјоко Хори, умна и популарна ученичка, и нејзиниот соученик Изуми Мијамура — мрачно и навидум затворено момче со [[очила]]. Надвор од училиште, Хори е домашарка, која се грижи за куќата и за нејзиниот помал брат Сота. Таа настојчиво пробува да го скрие тоа од своите соученици, за да не ја наруши нејзината друштвена положба и да не предизвика загриженост кај другите. Еден ден, Сота доаѓа дома со крварење од носот. Тој е придружен од момче со бројни пирсови и [[Тетовирање|тетоважи]] и се претставува како Мијамура. Хори одвај го препознава. Тие одлучуваат да ја кријат својата вистинска самоличност од своите врсници. Меѓутоа, со текот на времето, кога двајцата почнуваат да учат повеќе еден за друг, дознаваат дека имаат повеќе заедничко отколку што првично мислеле. Заедно, тие решаваат да си помагаат еден на друг да ја чуваат во тајност нивната самоличност по [[училиште]]. Како што минува времето, двајцата стануваат сѐ поблиски и поблиски. == Ликови == '''Кјоко Хори''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''堀 京子'') — таа е бистра и популарна девојка на [[училиште]], но дома е одговорна девојка што се грижи за својот помал брат и за сите домашни работи. Кога нејзиниот соученик Изуми Мијамура ја видел Хори дома поради случајна средба, се исплашила дека нејзината тајна ќе биде откриена. За среќа, Изуми претпочита да ја чува тајната за себе. Со текот на времето, таа развива романтични чувства кон него и тие почнуваат да излегуваат. '''Изуми Мијамура''' (јап. ''宮村 伊澄'') — поради неговиот чуден и морничав изглед, често го мешаат на училиште за [[отаку]]. На училиште никогаш не ги соблекува сакото и панталоните, бидејќи под нив ги крие тетоважите, а под косата пирсовите. Ја дознал тајната на Кјоко кога еден ден го однел нејзиниот брат дома. Пред да ја запознае, не мислел дека може да се согласува со некого, но како последица на врската со Кјоко, полека почнува да стекнува самодоверба и да се дружи меѓу своите соученици. Отпрвин, тој ја посетил куќата на Кјоко за да си игра со нејзиниот помал брат, но додека поминувал време со неа, почнал да ги цени другите аспекти на нејзиниот карактер што таа ги криела од другите соученици. Кога Кјоко настинала и лежела во кревет со треска, Мијамура ѝ ја признал својата љубов. Тие официјално станале пар кога Кјоске, таткото на Кјоко, ја прашал својата ќерка дали Мијамура ѝ е дечко. '''Сота Хори''' (јап. ''堀 創太'') — син на Кјоске Хори и Јурико Хори и помалиот брат на Кјоко Хори со кого Изуми Мијамура првпат се среќава на почетокот на приказната кога Сота се исплашил од [[куче]], кое го тера Мијамура да го врати дома, со што се среќава со Хори. '''Јурико Хори''' (јап. ''堀 百合子'') — работохолична [[мајка]] на Кјоко, која знае да готви само [[кари]], благодарна е за помошта на Изуми во грижата за Сота со Кјоко. Таа била соученичка на Кјоске во средно. '''Кјоске Хори''' (јап. ''堀 京介'') — татко на Кјоко и Сота што често отсуствува бидејќи е [[работохоличар]]. Тој посредно ја охрабрува врската на Кјоко и Изуми и се однесува кон Изуми како еден од неговите најдобри пријатели. Кјоко е обично безобразна, а понекогаш и насилна кон него, бидејќи тој не бил многу во близина додека таа растела. Тој бил соученик на Јурико во [[Гимназија|средно]]. '''Тору Ишикава''' (јап. ''石川 透'') — соученик на Хори и Мијамура, и доживотен другар на Хори. Ишикава веќе некое време е привлечен кон Хори, и како последица на тоа првично се чувствува неудобно околу Мијамура. Меѓутоа, откако Хори го одбива, тој се откажува од овие чувства и се спријателува со Мијамура кога забележува дека двајцата поминуваат сѐ повеќе време заедно. Тој дознава за тајната на Мијамура за неговите тетоважи и пирсинг кратко време по Хори. Ишикава мисли понизно за себе, верувајќи дека е непривлечен и романтично непожелен, иако тоа не е вистина. Подоцна почнува да излегува со Јошикава. '''Јуки Јошикава''' (јап. ''吉川 由紀'') — најдобрата другарка на Кјоко. Иако вообичаено е весела, Јошикава всушност има ниска самодоверба и верува дека не е достојна за сечија наклонетост. Таа била привлечена кон Мијамура кога случајно го видела без очила и не го препознала, но подоцна се откажала од тоа откако ја дознала вистината. Во стварноста, Јошикава долго време има чувства кон Ишикава, но занемарува да му каже некое време затоа што смета дека е недостојна во споредба со Хори и Коно. Ишикава, меѓутоа, на крајот ги препознава нејзините чувства. '''Сакура Коно''' (јап. ''河野 桜'') — членка на ученичкиот совет, која го врши најголемиот дел од работата. Таа е срамежлива и тивка, а подоцна се вљубува во Тору. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Boston Massacre}} * [http://dka-hero.me/top.html ''Hori-san to Miyamura-kun'' webcomic] * {{Anime News Network|манга|14296}} * [https://magazine.jp.square-enix.com/gfantasy/story/horimiya/ Official ''Horimiya'' manga website] * [https://horimiya-anime.com/ Official anime website] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Gonzo]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2007 година]] [[Категорија:Манга од 2011 година]] [[Категорија:Јонкома]] [[Категорија:Манга од 2012 година]] nkaiwqce80z2bkmqvpa6xy1x4f158cu 0 1338156 5601248 5511232 2026-07-27T23:47:04Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Чјин Ши Хуанг]] 5601248 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чјин Ши Хуанг]] fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq 1 1338157 5601243 5511227 2026-07-27T23:46:39Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]] 5601243 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]] 2yjlrlqw2qznvtba3859r8tjta90uyc 0 1339133 5601224 5593449 2026-07-27T23:07:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601224 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | bgcolour = | name = Томас Коул<br/>Thomas Cole | image = Thomas Cole.jpg | caption = Дагеротип на Коул од непознат фотограф, околу 1845, објавена во ''Архиви на Американскиот уметнички журнал'' | birth_date = {{Birth date|1801|2|1}} | birth_place = [[Болтон ле Мурс]], [[Ланкашир]], Англија | death_date = {{death date and age|1848|2|11|1801|2|1}} | death_place = [[Кетскил (Њујорк)|Кетскил, Њујорк]], САД | movement = [[Школа на реката Хадсон]] | known_for = Сликарство, [[маслено сликарство]] | notable_works = ''[[Титановиот пехар]]'' <br />''[[Патот на царството (слики)|Патот на царството]]'' <br />''[[Оксбоу]]'' <br />''[[Патешествие на животот]]'' }} [[Податотека:Cole_Thomas_The_Oxbow_(The_Connecticut_River_near_Northampton_1836).jpg|мини| ''Оксбоу (Реката Конектикат во близина на Нортхемптон)'' (1836)]] [[Податотека:The_Course_of_Empire_-_Thomas_Cole_GIF_slow.gif|мини| ''Патот на Царството'' (1833 — 1836), оваа анимирана слика ги прикажува сите пет слики во низата како посебни рамки]] '''Томас Коул''' ({{роден на|1|февруари|1801}} — {{починат на|11|февруари|1848}}) — американски уметник роден во [[Англија]] и основач на уметничкото движење [[Школа на реката Хадсон]].<ref name="nga">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1155.html|title=Thomas Cole|work=National Gallery of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809120136/https://www.nga.gov/collection/artist-info.1155.html|archive-date=August 9, 2020|accessdate=August 17, 2020}}</ref><ref name="nyt2">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2006/06/18/nyregion/nyregionspecial2/18ctarts.html|title=In an Untamed Wilderness, Finding the Serene|last=Genocchio|first=Benjamin|date=June 18, 2006|work=The New York Times|access-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115173036/http://www.nytimes.com/2006/06/18/nyregion/nyregionspecial2/18ctarts.html|archive-date=January 15, 2018}}</ref> Коул нашироко се смета за првиот значаен американски сликар на предели. Познат е по неговите [[Романтизам|романтични]] предели и [[Историско сликарство|историски]] слики. Под влијание на европските сликари, но со силен американска чувствителност,<ref name="nyt">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/03/15/arts/design/thomas-cole-american-moralist.html|title=Thomas Cole, American Moralist|last=Cotter|first=Holland|date=March 15, 2018|work=The New York Times|access-date=August 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524153553/https://www.nytimes.com/2018/03/15/arts/design/thomas-cole-american-moralist.html|archive-date=May 24, 2020}}</ref> бил плоден во текот на неговата кариера и првенствено работел со [[Маслено сликарство|масло]] на платно. Неговите слики се типично алегорични и често прикажуваат мали фигури или структури во тажни и предизвикувачки природни предели. Тие го прикажуваат [[Новиот Свет]] како природен Еден во контраст со градските предели исполнети со смог на Британија од времето на [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]], во која тој пораснал.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.themagazineantiques.com/article/re-examining-thomas-cole/|title=Re-examining Thomas Cole|last=Kornhauser|first=Elizabeth|date=January 8, 2018|work=The Magazine Antiques|access-date=May 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508185324/http://www.themagazineantiques.com/article/re-examining-thomas-cole/|archive-date=May 8, 2018}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Parry III|first=Ellwood C.|date=Summer 1985|title=Thomas Cole's "The Hunter's Return"|url=https://www.jstor.org/stable/1594431|journal=The American Art Journal|volume=17|issue=3|pages=2–17|doi=10.2307/1594431|jstor=1594431|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205230449/https://www.jstor.org/stable/1594431?seq=1|archive-date=December 5, 2020|access-date=August 24, 2020}}</ref> Неговите дела, кои често се сметаат за конзервативни, ги критикуваат тогашните трендови на [[Индустријализација|индустријализмот]], [[Урбанизам|урбанизмот]] и ширењето на западот.<ref name="nyt" /> == Живот и образование == Роден е во [[Болтон ле Мурс]], Ланкашир, во 1801 година,{{Sfn|Chisholm|1911}} а во 1818 година со своето семејство се иселил во САД, населувајќи се во [[Стубенвил, Охајо]]. На 22-годишна возраст, се преселил во Филаделфија, а подоцна, во 1825 година, во [[Кетскил (Њујорк)|Кеткил, Њујорк]], каде што живеел со сопругата и децата до неговата смрт во 1848 година.<ref>Tour brochure, Thomas Cole House, Catskill NY.{{Наведена книга|title=Thomas Cole Landscape into History|last=Truettner|first=William H.|last2=Wallach|first2=Alan|date=1994|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|page=8}}</ref> Коул рано нашол работа како гравер. Главно бил самоук како сликар, потпирајќи се на книги и проучувајќи ја работата на другите уметници. Во 1822 година, започнал да работи како сликар на портрети, а подоцна постепено го пренасочил своето внимание на пределот.<ref>{{Наведена книга|title=Thomas Cole: Landscape into History|last=Truettner|first=William H.|date=1994|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|pages=25–26}}</ref> == Сликарство == [[Податотека:Cole,_Thomas_-_Der_Pokal_des_Riesen_-_hi_res_-_1833.JPG|мини| ''[[Титановиот пехар]]'' (1833), Масло на платно; 49 × 41 см. [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]], Њујорк]] Во Њујорк, Коул му продал три слики на Џорџ В. Бруен,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/lifeworksofthoma00nobl/|title=The life and works of Thomas Cole|last=Noble|first=Louis Legrand|publisher=Sheldon, Blakeman|year=1856|location=New York|page=56}}</ref> кој потоа го финансирал летното патување во [[Хадсонова Долина|Хадсоновата Долина]] каде уметникот создавал пределни слики - [[Планинска куќа Catskill|Планинска куќа Кетскил]], познатите [[Катерскилски Водопади]], урнатините на [[Форт Патнам]] и два погледи на [[Студена пролет (Њујорк)|Студената пролет]].<ref>{{Наведено списание|last=Effmann|first=Elise|date=November 2004|title=Thomas Cole's View of Fort Putnam|url=http://www.famsf.org/files/ThomasCole.pdf|journal=[[Antiques (magazine)|The Magazine Antiques]]|pages=154–159|access-date=September 9, 2013|archive-date=2014-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107003336/http://www.famsf.org/files/ThomasCole.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hamiltonauctiongalleries.com/COLE-T25FP.JPG|title=COLE T25FP|work=Hamilton Auction Galleries|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127014432/http://hamiltonauctiongalleries.com/COLE-T25FP.JPG|archive-date=Nov 27, 2020}}</ref> Враќајќи се во Њујорк, тој прикажал пет [[Пределно сликарство|предели]] во излогот на книжарницата на Вилијам Колман. Според ''Њујорк ивнинг пост (New York Evening Post),'' двете слики „Студена пролет“ биле купени од А. Сетон, кој во 1826 години, сликите и ги дал на заем на годишната изложба на [[Американска академија за ликовни уметности|Американската академија за ликовни уметности]]. Ова го привлече вниманието на Коул на Џон Трамбул, Ашер Б. Дуранд и Вилијам Данлап. Меѓу сликите бил и пределот наречен ''Поглед на'' Форт Тикондерога ''од Гелина''. Трамбул бил особено импресиониран од Делата на младиот уметник оставиле особен впечаток на Трамбул кој го побарал, купил една од неговите слики и му воспоставил врски со голем број негови богати пријатели{{Sfn|Chisholm|1911}} вклучувајќи ги Роберт Гилмор од [[Балтимор]] и [[Даниел Вадсворт]] од [[Хартфорд (Конектикат)|Хартфорд]], кои станале важни покровители на уметникот. Коул првенствено бил сликар на предели, но сликал и алегориски дела. Најпознати од нив е низата од пет дела, ''[[Патот на царството (Коул)|Патот на царството]]'', што го прикажува истиот предел со генерации - од скоро природна состојба до завршување на царството, а потоа пад и пустош - сега во збирката на [[Њујоршко историско друштво|Њујоршкото историско друштво]] и четириделната низа ''[[Патешествеие на животот|Патешествие на животот]]''. Постојат две верзии на последнава, изворната од 1840 година во [[Институт за уметност Мансон-Вилијамс-Проктор|Институтот за уметност Мансон-Вилијамс-Проктор]] во [[Утика (Њујорк)|Утика, Њујорк]] и репликите од 1842 година со мали измени во [[Национална уметничка галерија во Вашингтон|Националната галерија]] во Вашингтон. Меѓу другите познати дела на Коул се ''Оксбоу'' (1836), ''Засекот на Белите Планини'', ''Даниел Бун во неговата кабина кај Големото Езеро Осаж'' и ''Езерото со мртви дрвја'' (1825) кое се наоѓа во [[Меморијален музеј на уметноста во Ален|Меморијалниот уметнички музеј на Ален]].<ref>{{Наведено списание|last=Brophy|first=Alfred L.|year=2009|title=Property and Progress: Antebellum Landscape Art and Property Law|url=http://blurblawg.typepad.com/files/property_progress_antebellum_landscape_art.pdf|journal=McGeorge Law Review|volume=40|pages=605–59|access-date=March 26, 2014|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717121428/http://blurblawg.typepad.com/files/property_progress_antebellum_landscape_art.pdf|url-status=dead}}</ref> Тој, исто така, ја насликал ''[[Еденската градина (Коул)|Еденската градина]]'' (1828), со раскошни детали на [[Адам и Ева]] кои живеат меѓу водопади, растенија и елени.<ref>Exhibit at the [[Amon Carter Museum]] in [[Fort Worth, Texas]]</ref> Во 2014 година биле откриени [[Фриз|фризови]] што ги насликал Коул на ѕидовите од својот дом.<ref name="NYT frieze">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2015/07/02/arts/design/unknown-thomas-cole-paintings-found-at-his-home.html|title=Unknown Thomas Cole Paintings Found at His Home|last=Schweber|first=Nate|date=July 1, 2015|work=The New York Times|accessdate=July 3, 2015}}</ref> Коул имал влијание на неговите современици во уметничкото движење подоцна наречено „Школа на реката Хадсон“, особено на Ашер Б. Дуранд и [[Црквата Фредерик Едвин|Фредерик Едвин Черч]]. Черч учел со Коул од 1844 до 1846 година, каде што ја научил техниката на Коул за скицирање од природата и подоцна развивање идеализирана, завршена композиција. Влијанието на Коул е особено забележливо во раните слики на Черч.<ref>{{Наведена книга|title=Frederic Church|url=https://archive.org/details/fredericchurch00unse|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=[https://archive.org/details/fredericchurch00unse/page/10 9]–12}}</ref> Коул, времето од 1829 до 1832 и од 1841 до 1842 година, го поминал во странство, главно во Англија и Италија.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Друга дејност == Коул е најпознат по неговата работа како американски пределен уметник. Во една статија од 1836 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://museumzero.blogspot.com/2018/12/american-scenery-thomas-cole-vs-nasa.html|title=American Scenery--Thomas Cole vs NASA}}</ref> „Американско пределно сликарство“,<ref name="American Scenery, text with introduction">{{Наведено списание|last=Cole|first=Thomas|date=January 1836|title=American Scenery|journal=The American Monthly Magazine|volume=1|issue=1|pages=1–12}}</ref> тој ја опишал својата сложена врска со американскиот предел во естетски, емоционален и духовен поглед. Тој, исто така, направил илјадници скици на различна тема. Над 2.500 од овие скици може се изложени во Институтот за уметност во Детроит. Во 1842 година, Коул тргнал на голема турнеја низ Европа во обид да учи во стилот на [[Стар мајстор|старите мајстори]] и да ги наслика нејзините предели. Највпечатлив за Коул беше највисокиот активен вулкан во Европа, [[Етна|планината Етна]]. Коул бил толку трогнат од убавината на вулканот што направил неколку скици и најмалку шест негови слики.<ref>"Studies on Thomas Cole" Baltimore Museum of Art, Annual II. pp. 123. Baltimore, Maryland 1967.</ref> Најпознатото од овие дела е ''Погледот на планината Етна од Таормина'', масло на платно со големина 200 на 300 см. Коул, исто така, направил детална скица ''Поглед на планината Етна'' која покажува панорамски поглед на вулканот со урнати ѕидови на древниот грчки театар [[Таормина]], крајно десно. Коул исто така бил поет и се занимавал со архитектура, вообичаена практика во времето кога професијата не била толку кодифицирана. Коул бил учесник на конкурсот за дизајн одржан во 1838 година за создавање на Државната куќа во Охајо во [[Колумбус|Колумбус, Охајо]]. Неговиот влез го освоил третото место, а многумина тврдат дека завршената зграда, составена од првото, второто и третото место, има голема сличност со влезот на Кол.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZdICm_W8xKwC&pg=PA174|title=Artists in Ohio, 1787–1900: A Biographical Dictionary|last=Weidman|first=Jeffrey|last2=Library|first2=Oberlin College|date=2000|publisher=Kent State University Press|isbn=978-0-87338-616-6|pages=174|language=en}}</ref> == Личен живот == По 1827 година, Коул одржувал студио на фармата наречена Седар Гроув, во градот [[Catskill (град), Њујорк|Кетскил, Њујорк]]. Во ова студио насликал значаен дел од своите дела. Во 1836 година, се оженил со Марија Бартоу од Кетскил, внука на сопствениците, и станал постојан жител на местото. Томас и Марија имаа пет деца.{{Efn|They were: Theodore Alexander Cole, born January 1, 1838; Mary Bartow Cole, born September 23, 1839; Emily Cole, born August 27, 1843; Elizabeth Cole, born April 5, 1847 (died in infancy); Thomas Cole Jr., born September 16, 1848. ({{cite web|url=http://www.albanyinstitute.org/collections/library/Research_and_Resources/FindingAids/Cole%20CV553.pdf|title=A Guide to the Thomas Cole Collection|publisher=Albany Institute of History and Art|page=9|access-date=January 6, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081120130608/http://www.albanyinstitute.org/collections/library/Research_and_Resources/FindingAids/Cole%20CV553.pdf|archive-date=November 20, 2008}})}} Ќерката на Коул, Емили, била ботаничка уметничка која работела во [[акварел]] и сликала [[порцелан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thomascole.org/emilycole/|title=The Art of Emily Cole|date=February 19, 2019|work=Thomas Cole National Historic Site|accessdate=April 15, 2020}}</ref> Сестрата на Коул, [[Сара Коул]], исто така била сликарка на предели. Дополнително, Коул имал многу пријателства со важни личности во уметничкиот свет, вклучувајќи го и Даниел Вадсворт, со кого бил близок пријател. Доказ за ова пријателство може да се види во писмата што биле откриени во 1980-тите во библиотеката на колеџот Тринити Воткинсон. Во јули 1832 година, Коул емотивно му напишал на Вадсворт: „Поминаа години откако те видов и времето и светот несомнено направи многу промени кај нас двајцата; но сеќавањето на твоето пријателство... [не] никогаш не избледе во мојот ум и на тие задоволства гледам како на „цвеќиња што никогаш нема да растат во друга градина“.<ref>Cole, T., & Wadsworth, D. (1983). The correspondence of Thomas Cole and Daniel Wadsworth: Letters in the Watkinson Library, Trinity College, Hartford, and in the New York State Library, Albany, New York. Hartford, Conn.: Connecticut Historical Society.</ref> Томас Коул починал во Кетскил на 11 февруари 1848 година од [[плеврит]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thomascole.org/biography-of-thomas-cole/|title=Biography of Thomas Cole|last=|first=|date=March 18, 2016|work=Thomas Cole National Historic Site|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Четвртиот највисок врв во областа Кетскилс во негова чест го добил името[[Планина Томас Кол|Томас Коул]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thomascole.org/learn_history.htm|title=Cedar Grove History|publisher=Thomascole.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106235651/http://www.thomascole.org/learn_history.htm|archive-date=January 6, 2014|accessdate=March 26, 2014}}</ref> Седар Гроув бил прогласен за [[Национален историски локалитет (САД)|национално историско место]] во 1999 година и сега е отворен за јавноста.<ref name="history1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thomascole.org/learn_history.htm|title=History of Cedar Grove|publisher=The Thomas Cole National Historic Site|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018135826/http://thomascole.org/learn_history.htm|archive-date=October 18, 2007|accessdate=October 30, 2007}}</ref> == Избрани дела == <gallery widths="200" heights="200"> Податотека:Scene-from-the-last-of-the-mohicans-cora-kneeling-at-the-feet-of-tanemund-1827.jpg|алт=Imaginary scene from The Last of the Mohicans (1827), Wadsworth Atheneum|Замислен предел од''[[Последниот Мохиканец]]'' (1827),Вадсворт Атенеум Податотека:Cole_Thomas_Expulsion_from_the_Garden_of_Eden_1828.jpg|алт=Expulsion from the Garden of Eden (1828), Museum of Fine Arts, Boston| ''[[Изгонување од Рајската градина (Коул)|Изгонување од Рајската градина]]'' (1828), Музеј на ликовни уметности, Бостон Податотека:Cole_Thomas_Romantic_Landscape_with_Ruined_Tower_1832-36.jpg|алт=Romantic Landscape with Ruined Tower (1832–36), Albany Institute of History & Art| ''Романтичен предел со кула во урнатини'' (1832-36), Институт за историја и уметност во Олбани Податотека:Cole_Thomas_The_Consummation_The_Course_of_the_Empire_1836.jpg|алт=The Course of Empire: Consummation (1835–1836), New-York Historical Society| ''[[Патот на царстовто (слики)|Патот на царството: Совршенство]]'' (1835–1836), Њујоршко историско друштво Податотека:Thomas_Cole_-_Architect’s_Dream_-_Google_Art_Project.jpg|алт=The Architect's Dream (1840), Toledo Museum of Art| ''[[Сонот на архитектот]]'' (1840),Музеј на уметноста во Толедо Податотека:Thomas_Cole_-_The_Voyage_of_Life_Youth,_1842_(National_Gallery_of_Art).jpg|алт=The Voyage of Life: Youth (1842), National Gallery of Art| ''[[Патешествието на животот|Патешествието на животот: Младост]]'' (1842), Национална галерија на уметност Податотека:Cole_Thomas_The_Temple_of_Segesta_with_the_Artist_Sketching_1843.jpg|алт=Temple of Segesta (1843), Museum of Fine Arts, Boston| ''Храмот на Сегеста'' (1843), Музеј на ликовни уметности, Бостон Податотека:Thomas_Cole_-_A_View_of_the_Two_Lakes_and_Mountain_House,_Catskill_Mountains,_Morning_(1844)_-_Google_Art_Project.jpg|алт=A View of the Two Lakes and Mountain House, Catskill Mountains, Morning (c. 1844), Brooklyn Museum| ''Поглед на двете езера и планинска куќа, планините Кетскил, утро'' ({{Околу}} 1844), музеј Бруклин Податотека:Cole_Thomas_Il_Penseroso_1845.jpg|алт=Il Penseroso (1845), Los Angeles County Museum of Art| ''[[Il Penseroso]]'' (1845), Музеј на уметност во округот Лос Анџелес Податотека:Home_in_the_Woods_1847_Thomas_Cole.jpeg|алт=Home in the Woods (1847), Reynolda House Museum of American Art| ''Дом во шумата'' (1847), Музеј на уметност на Рејнолда Податотека:Thomas_Cole_-_Prometheus_Bound_-_Google_Art_Project.jpg|алт=Prometheus Bound (1847), Fine Arts Museums of San Francisco| ''[[Окованиот Прометеј (Коул)|Окованиот Прометеј]]'' (1847), Музеи за ликовни уметности во Сан Франциско </gallery> == Белешки == <references group="б"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато}} {{Надворешни снимки|width=210px|float=right|headerimage=[[File:Thomas Cole - Expulsion from the Garden of Eden - Google Art Project.jpg|210px]]|video1=[https://www.khanacademy.org/humanities/art-americas/us-art-19c/romanticism-us/v/thomas-cole-expulsion-from-the-garden-of-eden-1828 Cole's ''Expulsion from the Garden of Eden''], [[Smarthistory]]|video2=[https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/later-europe-and-americas/enlightenment-revolution/v/cole-oxbow Cole's ''The Oxbow''], [[Smarthistory]]}} * [http://www.thomascole.org/ Седар Гроув - Националното историско место на Томас Коул во Кетскил, Њујорк] * {{Find a Grave|9365212}} * [https://web.archive.org/web/20070928014946/http://www.cincinnatiartmuseum.org/Search/collectionresultsitemdetail.aspx?OID=44152 Дела на Томас Коул во Музејот на уметност во Синсинати] * [http://whitemountainart.com/ArtistGalleries/gal_tc.htm Сликите на Белата планина од Томас Коул] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141029171348/http://whitemountainart.com/ArtistGalleries/gal_tc.htm |date=2014-10-29 }} * [https://web.archive.org/web/20120304151708/http://www.reynoldahouse.org/discover/collections/selected_works.php Рејнолда Куќа музеј на американската уметност] * Информации за Томас Коул може да се најдат во [https://web.archive.org/web/20081120130608/http://www.albanyinstitute.org/collections/library/Research_and_Resources/FindingAids/Cole%20CV553.pdf збирката Томас Коул], која содржи кореспонденција, финансиски и правни документи, исечоци, каталози на изложби, песни поврзани со него и неговото семејство, во [https://web.archive.org/web/20081026013759/http://www.albanyinstitute.org/z-%20AIHA%20website/6-library/library.main.htm библиотеката за историја и уметност во Албани] . * [http://www.nysl.nysed.gov/msscfa/sc10635.htm Трудови на Томас А. Кол, 1821–1863 година] . Оваа помош за наоѓање содржи биографски информации за Коул и ја опишува збирката на неговите трудови (преписка, списанија, тетратки, есеи и поезија) што ја чува Државната библиотека на Њујорк . * [http://purl.org/net/nysl/nysdocs/122519843 Весникот на Томас Коул, 1834–1848 година] . Списанието, кое беше дигитализирано од Државната библиотека на Њујорк, содржи расфрлани рачно напишани записи од 5 ноември 1834 година до 1 февруари 1848 година. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 ''Уметноста и градот на империјата: Њујорк, 1825–1861 година''], изложбен каталог од Метрополитен музејот на уметноста (целосно достапен онлајн како PDF), кој содржи материјал за Томас Коул (види индекс) * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 ''Американски рај: светот на Школата на реката Хадсон''], изложбен каталог од Метрополитен музејот на уметноста (целосно достапен онлајн како PDF), кој содржи материјал за Томас Коул (види индекс) * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 ''Училишни визии на реката Хадсон: пејзажите на Санфорд Р. Гифорд''], изложбен каталог од Метрополитен музејот на уметноста (целосно достапен онлајн како PDF), кој содржи слики од Коул и материјал за Коул (види индекс) * [https://museumzero.blogspot.com/2018/12/american-scenery-thomas-cole-vs-nasa.html ''Американско пределно сликарство'', од Томас Коул] Целиот текст со вовед {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коул, Томас}} [[Категорија:Починати во 1848 година]] [[Категорија:Родени во 1801 година]] [[Категорија:Американски сликари]] [[Категорија:Англиски сликари]] 3aggkp9erza4bl6pvupot925wnrt63x 0 1340962 5601210 5581711 2026-07-27T20:36:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601210 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Viking landing.jpg|мини|десно|300п|Историска реконструкција на [[Викинзи|викиншкото]] истоварување во [[Ланс о Медоуз]]]] '''Теории за претколумбовски прекуокеански контакт''' — шпекулативни теории што посочуваат на можни посети на [[Америка]] и/или можни контакти со [[Американски староседелци|американските староседелци]] што биле направени од луѓе од [[Африка]], [[Азија]], [[Европа]] и [[Океанија]] пред [[Колумбови патувања|првото патување]] на [[Кристофер Колумбо]] до [[Кариби]]те во 1492 година, т.е. за време на [[Претколумбовска Америка|претколумбовскиот период]].<ref name="RileyKelley2014">{{cite book |last1=Riley |first1=Carroll L. |url=https://books.google.com/books?id=lmvUBAAAQBAJ&pg=PT9 |title=Man Across the Sea: Problems of Pre-Columbian Contacts |last2=Kelley |first2=John Charles |last3=Pennington |first3=Campbell W. |last4=Rands |first4=Robert L. |publisher=University of Texas Press |year=2014 |isbn=9781477304778 |page=9 |doi=10.7560/701175 |jstor=10.7560/701175 |oclc=1301929527 }}</ref> Проучувањата помеѓу 2004 и 2009 година укажуваат на можноста дека најраните човечки [[Населување на Америка|преселби во Америка]] веројатно биле направени со брод од Берингија и продолжиле надолу долж брегот на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] за време на или пред копнените преселби преку беринговиот копнен мост,<ref name="science20170810">{{cite journal |author=Wade |first=Lizzie |date=August 10, 2017 |title=Most archaeologists think the first Americans arrived by boat. Now, they're beginning to prove it |url=https://www.science.org/content/article/most-archaeologists-think-first-americans-arrived-boat-now-they-re-beginning-prove-it |journal=Science}}</ref> којшто за време на леденото доба ги поврзувал подрачјата на денешен [[Сибир]] и [[Аљаска]]. Дали имало прекуокеански патувања низ историјата коишто довеле до претколумбовски контакт меѓу американските староседелци и патниците од други континенти е предмет на жестока дебата. Само неколку примери на претколумбовски контакт се општо прифатени од страна на водечките научници и истражувачи. [[Јупици]]те и [[Алеути]]те, коишто живеат од двете страни на Беринговиот Проток, имале чести меѓусебни контакти, а евроазиски трговски добра биле откриени во археолошките наоѓалишта во Аљаска.<ref>{{Cite journal |last1=Kunz |first1=Michael L. |last2=Mills |first2=Robin O. |date=April 2021 |title=A Precolumbian Presence of Venetian Glass Trade Beads in Arctic Alaska |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/abs/precolumbian-presence-of-venetian-glass-trade-beads-in-arctic-alaska/3465746929B31ADBC6E1D1A23D09A2CD |journal=American Antiquity |language=en |volume=86 |issue=2 |pages=395–412 |doi=10.1017/aaq.2020.100 |issn=0002-7316 |oclc=9008993516 |s2cid=233337921}}</ref> Поморските истражувања на [[Викинзи|нордиските народи]] од [[Скандинавија]] во текот на 10. век довеле до [[Нордиско населување на Америка|нордиско населување]] на [[Гренланд]] и базниот камп [[Ланс о Медоуз]]<ref name="Kuitems,etal2022">{{cite journal |last1=Kuitems |first1=Margot |last2=Wallace |first2=Birgitta Linderoth |last3=Lindsay |first3=Charles |last4=Scifo |first4=Andrea |last5=Doeve |first5=Petra |last6=Jenkins |first6=Kevin |last7=Lindauer |first7=Susanne |last8=Erdil |first8=Pınar |last9=Ledger |first9=Paul M. |last10=Forbes |first10=Véronique |last11=Vermeeren |first11=Caroline |last12=Friedrich |first12=Ronny |last13=Dee |first13=Michael W. |date=January 2022 |title=Evidence for European presence in the Americas in ad 1021 |journal=Nature |language=en |volume=601 |issue=7893 |pages=388–391 |bibcode=2022Natur.601..388K |doi=10.1038/s41586-021-03972-8 |issn=0028-0836 |oclc=9389057830 |pmc=8770119 |pmid=34671168}}</ref> во [[Њуфаундленд]],<ref name="CordellLightfoot2008">{{cite book|author1=Linda S. Cordell|author2=Kent Lightfoot|author3=Francis McManamon|author4=George Milner|title=Archaeology in America: An Encyclopedia &#91;4 volumes&#93;: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=arfWRW5OFVgC&pg=PA83|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-02189-3|pages=82–83}}</ref> што му претходи на Колумбовото патување до Америка за околу 500 години. Скорешните генетски проучувања укажуваат дека некои источни [[Полинезијци|полинезиски народи]] имаат [[генетски примеси]] од крајбрежните народи во западните делови на [[Јужна Америка]] со проценет период на контакт околу 1200 година.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Ioannidis|first1=Alexander G.|last2=Blanco-Portillo|first2=Javier|last3=Sandoval|first3=Karla|last4=Hagelberg|first4=Erika|last5=Miquel-Poblete|first5=Juan Francisco|last6=Moreno-Mayar|first6=J. Víctor|last7=Rodríguez-Rodríguez|first7=Juan Esteban|last8=Quinto-Cortés|first8=Consuelo D.|last9=Auckland|first9=Kathryn|last10=Parks|first10=Tom|last11=Robson|first11=Kathryn|date=2020-07-08|title=Native American gene flow into Polynesia predating Easter Island settlement|journal=Nature|volume=583|issue=7817|pages=572–577|language=en|doi=10.1038/s41586-020-2487-2|pmid=32641827|pmc=8939867 |bibcode=2020Natur.583..572I|s2cid=220420232|issn=0028-0836}}</ref> Научните и истражувачките реакции на другите тврдења за попраисториски, претколумбовски прекуокеански контакт се различни. Некои од овие тврдења се разгледани во угледни научно-истражувачки извори. Многу други тврдења се засноваат само на случајно или двосмислено толкување на археолошки докази, откритие на наводни [[неумесен артефакт|неумесни артефакти]], површни културолошки споредби, коментари во историски документи или раскажувачки записи. Ваквите тврдења биле отфрлени како [[гранична наука]], [[псевдоархеологија]] или [[псевдоисторија]].<ref name="Fagan2006">{{cite book|editor1-last=Fagan|editor1-first=Garrett G. |last1=Fagan |first1=Garrett G. |title=Archaeological Fantasies: How Pseudoarchaeology Misrepresents the Past and Misleads the Public|chapter=Diagnosing pseudoarchaeology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=sIYpx9mzd4gC&pg=PA40 |year=2006 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-30592-1 |page=405}}</ref> == Тврдења за австронезиски контакт == === Човечка генетика === Помеѓу 2007 и 2009 година, генетичарот [[Ерик Торсби]] со свои колеги објавил две студии во списанието „[[HLA (списание)|Tissue Antigens]]“ во коишто се наведува дека има докази за американски староседелски генетски придонес во населението на [[Веигденски Остров|Велигденскиот Остров]] и дека веројатно настанал пред откривањето на островот од страна на Европејците.<ref>{{cite journal | doi = 10.1111/j.1399-0039.2006.00717.x |title= Molecular genetic studies of natives on Easter Island: evidence of an early European and Amerindian contribution to the Polynesian gene pool | year = 2007 | last1 = Lie | first1 = B. A. | last2 = Dupuy | first2 = B. M. | last3 = Spurkland | first3 = A. | last4 = Fernández-Viña | first4 = M. A. | last5 = Hagelberg | first5 = E. | last6 = Thorsby | first6 = E. | journal = Tissue Antigens | volume = 69 |issue= 1 | pages = 10–18 | pmid=17212703}}</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1111/j.1399-0039.2009.01233.x | title= Further evidence of an Amerindian contribution to the Polynesian gene pool on Easter Island | year = 2009 | last1 = Thorsby | first1 = E. | last2 = Flåm | first2 = S. T. | last3 = Woldseth | first3 = B. | last4 = Dupuy | first4 = B. M. | last5 = Sanchez-Mazas | first5 = A. | last6 = Fernandez-Vina | first6 = M. A. | journal = Tissue Antigens | volume = 73 | issue = 6 | pages = 582–5 | pmid = 19493235 }}</ref> Во 2014 година, генетичарката Ана-Сапфо Маласпинас од Центарот за геогенетика на [[Копенхашки универзитет|Копенхашкиот универзитет]] објавила студија во списанието „[[Current Biology]]“ којашто открива човечки генетски докази за контакт меѓу населението на Велигденскиот Остров и [[Јужна Америка]] пред околу 600 години (1400 ± 100 години).<ref>{{cite web|last1=Westerholm|first1=Russell|title=Easter Island Was Not Populated Solely by the Polynesians, According to New Genetic Study|url=http://www.universityherald.com/articles/12415/20141024/easter-island-was-not-populated-solely-by-the-polynesians-according-to-new-genetic-study.htm|website=University Herald|access-date=December 24, 2014|date=October 24, 2014|archive-date=2024-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423045234/https://www.universityherald.com/articles/12415/20141024/easter-island-was-not-populated-solely-by-the-polynesians-according-to-new-genetic-study.htm|url-status=dead}}</ref> Во 2017 година, сеопфатна геномна студија открила дека нема американски староседелски примеси во лицата со коишто бил остварен контакт пред и по откривањето на островот од страна на Европејците.<ref name="Fehren-Schmitz Jarman Harkins Kayser 2017 pp. 3209–3215.e6">{{cite journal | last1=Fehren-Schmitz | first1=Lars | last2=Jarman | first2=Catrine L. | last3=Harkins | first3=Kelly M. | last4=Kayser | first4=Manfred | last5=Popp | first5=Brian N. | last6=Skoglund | first6=Pontus | title=Genetic Ancestry of Rapanui before and after European Contact | journal=Current Biology | publisher=Elsevier BV | volume=27 | issue=20 | year=2017 | issn=0960-9822 | doi=10.1016/j.cub.2017.09.029 | pages=3209–3215.e6| pmid=29033334 | s2cid=21693208 | doi-access=free }}</ref> Во истражување објавено во 2013 година, два остатока од народот „Ботокудо“, што е поим којшто се користи за означување на американските староседелци коишто живеат во внатрешноста на [[Бразил]] коишто говорат јазици од семејството [[Макроже]], било откриено дека се дел од [[Хаплогрупа на човечка митохондриска ДНК|хаплокрупата на мтДНК]] [[Хаплогрупа B|B4a1a1]], којашто обично се среќава меѓу [[Полинезијци]]те и другите подгрупи на [[Австронезијци]]. Овој наод е заснован врз анализа на четиринаесет черепи. Два од нив припаѓале на хаплогрупата B4a1a1, а останатите дванаесет припаѓале на поткладови на [[Хаплогрупа C1|хаплогрупата C1]] којашто е типична за американските староседелци. Истражувачкиот тим испитал различни сценарија, но ниедно од нив не можеле со сигурност да кажат дека е точно. Тие отфрлиле сценарио за директен праисториски контакт меѓу [[Полинезија]] и Бразил како „премногу неизгледно за да биде сериозно сфатено“. Иако B4a1a1 исто така се среќава меѓу [[Малагаши]]те на [[Мадагаскар]], каде што имало значителни австронезиски преселби во праисторијата, тврдењето дека присуството на B4a1a1 кај народот Ботокудо потекнува од трговија со африкански робови (вклучително и од Мадагаскар) авторите го опишале како „нереални“ предлози.<ref>{{cite journal|author1=Vanessa Faria Gonçalves |author2=Jesper Stenderup |author3=Cláudia Rodrigues-Carvalho |author4=Hilton P. Silva |author5=Higgor Gonçalves-Dornelas |author6=Andersen Líryo |author7=Toomas Kivisild |author8=Anna-Sapfo Malaspinas |author9=Paula F. Campos |author10=Morten Rasmussen |author11=Eske Willerslev |author12=Sergio Danilo J. Pena |title=Identification of Polynesian mtDNA haplogroups in remains of Botocudo Amerindians from Brazil|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2013-04-16_110_16/page/6465 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=16|pages=6465–6469|doi=10.1073/pnas.1217905110|year=2013 |pmid=23576724 |pmc=3631640|bibcode=2013PNAS..110.6465G |doi-access=free }}</ref> Студија од 2020 година силно ја преиспитала претпоставката на трудот затоа што наводно се темели врз застарени расни поделби.<ref>{{Cite journal|last1=Santos|first1=Ricardo Ventura|last2=Douglas|first2=Bronwen|date=April 2020|title='Polynesians' in the Brazilian hinterland? Sociohistorical perspectives on skulls, genomics, identity, and nationhood|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0952695119891044|journal=History of the Human Sciences|language=en|volume=33|issue=2|pages=22–47|doi=10.1177/0952695119891044|s2cid=214400797 |issn=0952-6951}}</ref> Во 2020 година, студија во списанието „[[Nature]]“ открила дека населението на [[Мангарева]], [[Маркиски Острови|Маркиските Острови]], [[Пализерски Острови|Пализерските Острови]] и Велигденскиот Остров имале [[генетски примес]] од староседелското население во Јужна Америка, којшто бил најблизок до ДНК на денешните припадници на народот [[Сену]] од тихоокеанскиот брег на [[Колумбија]]. Авторите укажуваат дека генетските белези веројатно се последица на единечен древен контакт. Тие укажале дека настанало мешање меѓу домородните Јужноамериканци и Полинезијците од источна Полинезија помеѓу 1150 и 1230 година, како и подоцнежно мешање на Велигденскиот Остров околу 1300 година,<ref name=":0" /> но посочиле и други можни сценарија за контакт (на пример, полинезиски патувања до Јужна Америка проследени со враќање на Полинезијците во Полинезија со Јужноамериканци или пренос на јужноамерикански гени).<ref>{{cite journal|journal=Nature|last=Wallin|first=Paul|title=Native South Americans were early inhabitants of Polynesia|date=2020-07-08|volume=583|issue=7817|pages=524–525|doi=10.1038/d41586-020-01983-5|pmid=32641787|bibcode=2020Natur.583..524W|s2cid=220436442|doi-access=free}}</ref> Некои истражувачи коишто не биле вклучени во студијата укажале дека контактот е поверојатно дека настанал во Јужна Америка.<ref>{{Cite web|last=Gannon|first=Megan|date=2020-07-08|title=DNA reveals Native American presence in Polynesia centuries before Europeans arrived|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/07/dna-pre-columbian-contact-polynesians-native-americans/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709021542/https://www.nationalgeographic.com/history/2020/07/dna-pre-columbian-contact-polynesians-native-americans/|url-status=dead|archive-date=July 9, 2020|access-date=2020-07-09|website=National Geographic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wade|first=Lizzie|date=2020-07-08|title=Polynesians steering by the stars met Native Americans long before Europeans arrived|url=https://www.science.org/content/article/polynesians-steering-stars-met-native-americans-long-europeans-arrived|access-date=2020-07-09|website=Science {{!}} AAAS|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Zimmer|first=Carl|date=2020-07-08|title=Some Polynesians Carry DNA of Ancient Native Americans, New Study Finds|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/07/08/science/polynesian-ancestry.html|access-date=2020-07-09|issn=0362-4331}}</ref> === Растителна генетика === Генетиката на неколку растителни видови исто така била искористена за поткрепа на претколумбовскиот контакт преку Тихиот Океан. На пример, на западниот брег на Јужна Америка има генетски различна потпопулација на кокоси. Ова се наведува како доказ за воведување од страна на австронезиски морепловци. <ref>{{Cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Lebrun |first2=Patricia |date=2009-03-01 |title=Coconut (Cocos nucifera L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America |url=https://doi.org/10.1007/s10722-008-9362-6 |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |language=en |volume=56 |issue=2 |pages=257–262 |doi=10.1007/s10722-008-9362-6 |issn=1573-5109}}</ref> === Сладок компир === [[Податотека:Dispersion de la patate douce01.svg|мини|десно|200п|alt=Карта на светот којашто ја покажува распространетоста на слаткиот компир.|Распространетост на слаткиот компир. Црвените линии ја покажуваат веројатната распространетост благодарение на Полинезијците.]] Слаткиот компир како зеленчук којшто потекнува од Америка бил распространет во Полинезија пред европските истражувачи да стигнат до Тихиот Океан. Со помош на [[радиојаглеродно датирање]], присуството на [[сладок компир|слаткиот компир]] на [[Кукови Острови|Куковите Острови]] било проценето околу 1000 година. Современото сфаќање е дека бил однесен во средна Полинезија околу 700 година и распространет низ останатите делови од Полинезија оттаму.<ref>Van Tilburg, Jo Anne. 1994. Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture. Washington D.C.: Smithsonian Institution Press</ref> Се наведува дека бил однесен од Полинезијци кои патувале преку Тихиот Океан до Јужна Америка и назад или дека Јужноамериканци го однеле во Полинезија.<ref>{{cite journal | last1 = Langdon | first1 = Robert | year = 2001 | title = The Bamboo Raft as a Key to the Introduction of the Sweet Potato in Prehistoric Polynesia | journal = The Journal of Pacific History | volume = 36 | issue = 1| pages = 51–76| doi=10.1080/00223340123312}}</ref> Исто така, можно е билката да пловела по океанот откако била исфрлена од товарен брод.<ref>{{cite journal|title=Modeling the prehistoric arrival of the sweet potato in Polynesia | doi=10.1016/j.jas.2007.04.004 | volume=35|issue=2 |journal=Journal of Archaeological Science|pages=355–367|year=2008 |last1=Montenegro |first1=Álvaro |last2=Avis |first2=Chris |last3=Weaver |first3=Andrew }}</ref> Според „тристраната хипотеза“, [[Филогенетика|филогенетската анализа]] укажува дека слаткиот компир од Јужна Америка бил воведен во Полинезија на најмалку два начина, од коишто едниот бил пред и другиот по контактот со Европејците.<ref>{{citation|author=Roullier, Caroline|title=Historical collections reveal patterns of diffusion of sweet potato in Oceania obscured by modern plant movements and recombination|work=PNAS|volume=110|issue=6|date=January 22, 2013|url=http://www.pnas.org/content/110/6/2205 |display-authors=etal|doi=10.1073/pnas.1211049110|pmid=23341603|pages=2205–2210|bibcode=2013PNAS..110.2205R|pmc=3568323|doi-access=free}}</ref> Сепак, други истражувачи тврдат дека слаткиот компир бил присутен во Полинезија пред околу 100.000 години, што е многу пред луѓето да го населат тој дел од светот.<ref name="Muñoz-Rodríguez Carruthers Wood Williams 2018 pp. 1246–1256.e12">{{cite journal | last1=Muñoz-Rodríguez | first1=Pablo | last2=Carruthers | first2=Tom | last3=Wood | first3=John R.I. | last4=Williams | first4=Bethany R.M. | last5=Weitemier | first5=Kevin | last6=Kronmiller | first6=Brent | last7=Ellis | first7=David | last8=Anglin | first8=Noelle L. | last9=Longway | first9=Lucas | last10=Harris | first10=Stephen A. | last11=Rausher | first11=Mark D. | last12=Kelly | first12=Steven | last13=Liston | first13=Aaron | last14=Scotland | first14=Robert W. | title=Reconciling Conflicting Phylogenies in the Origin of Sweet Potato and Dispersal to Polynesia | journal=Current Biology | publisher=Elsevier BV | volume=28 | issue=8 | year=2018 | issn=0960-9822 | doi=10.1016/j.cub.2018.03.020 | pages=1246–1256.e12| pmid=29657119 | s2cid=4885252 | doi-access=free }}</ref> [[Податотека:Thames Kumara n.jpg|мини|десно|200п|Слатки компири наменети за продажба во Темза, Нов Зеланд. Називот „кумара“ во [[Новозеландски англиски|новозеландскиот англиски]] навлегол од [[Маорски јазик|маорскиот]] и има широка употреба.]] Холандските јазичари и стручњаци за [[американски староседелски јазици]] [[Вилем Аделар]] и Питер Мускен укажале дека поимот е заеднички за полинезиските јазици и јазиците во Јужна Америка. Праполинезискиот збор *''кумала''<ref name=POLLEX-kumala>{{cite web|last1=Greenhill|first1=Simon J.|last2=Clark|first2=Ross|last3=Biggs|first3=Bruce|title=Entries for KUMALA.1 [LO] Sweet Potato (Ipomoea)|url=http://pollex.org.nz/entry/kumala1|work=POLLEX-Online: The Polynesian Lexicon Project Online|access-date=July 16, 2013|year=2010|url-status=dead|archive-date=8 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208114223/http://pollex.org.nz/entry/kumala1/}}</ref> (за споредба, ''кумара'' на [[Рапанујски јазик|рапанујски]], ''’уала'' на [[Хавајски јазик|хавајски]], ''кумара'' на [[Маорски јазик|маорски]]; иако праобликот погоре е реконструиран, [[когнат]]ите надвор од [[Источнополинезиски јазици|источнополинезиското јазично семејство]] се или [[Заемка|заемки]] од источнополинезиските јазици или неправилни, што го доведува под знак прашалник праполинезиското потекло и периодот) можеби се поврзани со дијалектните [[Кечуански јазик|кечуански]] и [[Ајмарски јазик|ајмарски]] зборови ''кумар ~ кумара''; највеќе кечуански дијалекти всушност го корситат поимот ''апичу'', но ''комал'' бил сретнат во изумрениот [[кањарски јазик]] на брегот на денешен [[Еквадор]] во 1582 година. Аделар и Мускен тврдат дека сличностса во зборот за сладок компир скоро претставува доказ за случаен контакт меѓу мештани од подрачјето на Андите и јужниот Тихи Океан. Авторите наведуваат дека присуството на поимот за сладок компир посочува на редот контакт меѓу Полинезија и Јужна Америка, но не нужно на преселби.<ref name="Adelaar2004">{{cite book|author1=Willem F. H. Adelaar|author2=Pieter C. Muysekn|title=The Languages of the Andes|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UiwaUY6KsY8C&pg=PA41|year= 2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-45112-3|page=41|chapter=Genetic relations of South American Indian languages}}</ref> === Пилешка трева === Пилешката трева (науч. ''Ageratum conyzoides'') потекнува од тропските предели на Америка и била пронајдена на Хаваите од страна на [[Вилијам Хилебранд]] во 1888 година, кој сметал дека растела таму уште пред посетата на [[Џејмс Кук]] во 1778 година. Како поткрепа на преткуковото поткрепа се наведуваат староседелскиот назив ''меје парари'' или ''меј роре'', воспоставената медицинска употреба на билката, како и употребата како мирис и во изработката на ѓерданот [[леи]].<ref>{{cite book |last1=Hillebrand |first1=William |title=Flora of the Hawaiian Islands |url=https://archive.org/details/mobot31753003034128 |date=1888 |publisher=Williams and Norgate |location=London}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Brown |first1=Forest B. H. |title=Flora of Southeastern Polynesia, III. Dicotyledons |journal=Bishop Museum Bulletin, Honolulu |date=1935 |volume=130}}</ref> === Куркума === Куркумата (науч. ''Curcuma longa'') потекнува од Азија, а постојат јазични и посредни докази за распространетоста и употребата на куркумата од страна на австронезиските народи во Океанија и на Мадагаскар. Гинтер Тесман во 1930 година (300 години по контактот со Европејците) објавил дека видот ''Curcuma'' бил одгледуван од племето [[Амахуака]] источно од горното течение на реката [[Укајали]] во Перу и дека се работело за обоена билка користена за бојадисување на телото, а соседниот народ [[Уитото]] го користел за бојадисување на лицето за свечени танци. <ref>{{cite book |last1=Tessman |first1=Günter |title=Die Indianer Nordost-Perus |date=1930 |publisher=Friederichsen, de Gruyter, & Co. |location=Hamburg |pages=161, 324}}</ref><ref>{{cite book |last1=Tessman |first1=Günter|title=Menschen ohne Gott : ein Besuch bei den Indianern des Ucayali |date=1928 |publisher=Strecker und Schroder |location=Stuttgart}}</ref> Во 1950 година, Дејвид Софер забележал дека доказите за предевропско, прекутихоокеанско воведување на билката од страна на луѓе изгледаат доста цврсти.<ref>{{cite book |last1=Sopher |first1=David E. |title=Turmeric in the Color Symbolism of Southern Asia and the Pacific Islands. |date=1950 |publisher=M.A. Thesis, University of California, Berkeley |location=Berkeley California |page=88}}</ref> === Физичка антропологија === [[Податотека:Isla Mocha 1.jpg|мини|десно|200п|Островот [[Моча (остров)|Моча]] покрај брегот на [[Араукански Полуостров)|Арауканскиот Полуостров]] во Чиле]] Во декември 2007 година, неколку човечки черепи биле пронајдени во музеј во [[Консепсион]]. Овие черепи потекнуваат од островот [[Моча (остров)|Моча]], којшто се наоѓа во непосредна близина на тихоокеанскиот брег на Чиле и во минатото бил населен од народот [[Мапуче]]. Според Лиза Матисо-Смит од [[Универзитет во Отаго|универзитетот во Отаго]] и Хозе Мигел Рамирез Алијага од [[Универзитет во Валпараисо|универзитетот во Валпараисо]], [[Краниометрија|краниометриската анализа]] на черепите укажува дека черепите има „полинезиски одлики“, како што се петоаголниот облик кога се гледаат одзади и заоблените вилици.<ref>{{cite journal | last1=Lawler |first1= Andrew |title=Beyond ''Kon-Tiki'': Did Polynesians Sail to South America?| url=https://archive.org/details/sim_science_2010-06-11_328_5984/page/1344 |journal=Science|date= June 11, 2010 |pages= 1344–1347 | pmid=20538927 | doi=10.1126/science.328.5984.1344 | volume=328 | issue=5984 |bibcode= 2010Sci...328.1344L }}</ref> Заоблени вилици исто така биле пронајдени при ископување предводено од Хозе Мигел Рамирез во крајбрежната месност [[Тункен]] во средишниот дел на Чиле.<ref name=playaanchatunq>{{Cite news |title=De la Polinesia a Tunquén: Evidencias de mestizaje con población local |url=http://www.upla.cl/noticias/2017/01/19/de-la-polinesia-a-tunquen-evidencias-de-mestizaje-con-poblacion-local/ |access-date=2022-05-02 |work=Playa Ancha Noticias |publisher=University of Playa Ancha |language=es|archive-date=November 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101072100/http://www.upla.cl/noticias/2017/01/19/de-la-polinesia-a-tunquen-evidencias-de-mestizaje-con-poblacion-local/}}</ref> Местото на ископувањето соодветствува на подрачје со претшпански гробови и купови школки ({{langx|es|conchal}}).<ref name=playaanchatunq/> Глобален преглед на заоблените вилици меѓу различни популации покажува дека заоблените вилици, иако не се карактеристични единствено за Полинезијците, реткоста на заоблена вилица кај јужноамериканското староседелско население го поддржува гледиштето за полинезиски патници коишто отпатувале до западниот брег на Јужна Америка.<ref>{{Cite journal |title=Rocker jaw: global context for a Polynesian characteristic |journal=The Anatomical Record |last1=Scott |first1=Richard |volume=304 |pages=1776–1791 |last2=Stull |first2=Kyra E. |issue=8 |year=2021 |last3=Sbei |first3=Andrea N. |last4=McKinney |first4=Mason |last5=Scarlett R. |first5=Boling |last6=Irish |first6=Joal D.|doi=10.1002/ar.24566 |pmid=33159494 |s2cid=226276081 |url=https://researchonline.ljmu.ac.uk/id/eprint/14313/8/Rocker%20jaw%20global%20context%20for%20a%20Polynesian%20characteristic.pdf }}</ref> === Спорни докази === ==== Араукански кокошки ==== Во 2007 година, се појавиле докази коишто посочуваат на можноста за претколумбовски контакт помеѓу народот Мапуче (Арауканци) од јужно-средишните делови на Чиле и Полинезијци. Коските на [[Араукана|арауканските кокошки]] пронајдени во наоѓалиштето [[Ел Аренал]] на [[Араукански Полуостров|Арауканскиот Полуостров]], што е подрачје населено со Мапуче, поддржуваат претколумбовско воведување на видови приспособени на јужнотихоокеанските острови во Јужна Америка.<ref>{{Cite journal | last1 = Storey | first1 = A. A. | last2 = Ramirez | first2 = J. M. | last3 = Quiroz | first3 = D. | last4 = Burley | first4 = D. V. | last5 = Addison | first5 = D. J. | last6 = Walter | first6 = R. | last7 = Anderson | first7 = A. J. | last8 = Hunt | first8 = T. L. | last9 = Athens | first9 = J. S. | last10 = Huynen | doi = 10.1073/pnas.0703993104 | first10 = L. | last11 = Matisoo-Smith | first11 = E. A. | title = Radiocarbon and DNA evidence for a pre-Columbian introduction of Polynesian chickens to Chile | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-06-19_104_25/page/10335 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 104 | issue = 25 | pages = 10335–10339 | year = 2007 | pmid = 17556540 | pmc =1965514 | bibcode = 2007PNAS..10410335S | doi-access = free }}</ref> Со помош на радиојаглеродно датирање, коските пронајдени во Чиле било проценето дека потекнуваат помеѓу 1304 и 1424 година, што е пред патувањата на Шпанците. ДНК-низите на кокошките биле поврзани со оние на кокошки од [[Американска Самоа]] и [[Тонга]], и било утврдено дека се разликуваат во споредба со оние на европските кокошки.<ref>{{cite journal |url=http://www.livescience.com/history/070604_polynesian_chicken.html |title= Chicken Bones Suggest Polynesians Found Americas Before Columbus |journal=Live Science |date=June 4, 2007 |access-date=June 5, 2007 |last=Whipps |first=Heather }}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.archaeology.org/0801/topten/chicken.html|title=Top 10 Discoveries of 2007 – Polynesian Chickens in Chile – Archaeology Magazine Archive|work=archaeology.org}}</ref> Меѓутоа, овој наод бил оспорен во студија од 2008 година којашто под знак прашалник ја доведува методологијата и наведува дека неговите заклучоци се погрешни, иако теоријата којашто разработува можеби е вистинита.<ref>{{Cite journal | last1 = Gongora | first1 = J. | last2 = Rawlence | first2 = N. J. | last3 = Mobegi | first3 = V. A. | last4 = Jianlin | first4 = H. | last5 = Alcalde | first5 = J. A. | last6 = Matus | first6 = J. T. | last7 = Hanotte | first7 = O. | last8 = Moran | first8 = C. | last9 = Austin | first9 = J. J. | last10 = Ulm | first10 = S. | last11 = Anderson | first11 = A. J. | last12 = Larson | first12 = G. | last13 = Cooper | first13 = A. | doi = 10.1073/pnas.0801991105 | title = Indo-European and Asian origins for Chilean and Pacific chickens revealed by mtDNA | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2008-07-29_105_30/page/10308 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 105 | issue = 30 | pages = 10308–10313 | year = 2008 | pmid = 18663216 | pmc =2492461 | bibcode = 2008PNAS..10510308G | doi-access = free }}</ref> Отфрлањето на тврдењето било поткрепено со друга студија од 2014 година, којашто укажува дека клучната грешка е во првобитното истражување: анализата на древните и современите примероци открива единствен полинезиски генетски белег и дека претходно објавената врска меѓу предевропските јужноамерикански и полинезиски кокошки најверојатно потекнува од загадување со современа ДНК и дека овој проблем веројатно ги соборува старите студии на кокошкина ДНК со низи на хаплогрупата E.<ref>{{cite journal|last1=Thomson|first1=Vicki A|first2=Ophélie |last2=Lebrasseur |first3=Jeremy J. |last3=Austin |first4=Terry L. |last4=Hunt |first5=David A. |last5=Burney |first6=Tim |last6=Denham |first7=Nicolas J. |last7=Rawlence |first8=Jamie R. |last8=Wood |first9=Jaime |last9=Gongor |first10=Linus Girdland |last10=Flink |first11=Anna |last11=Linderholm |first12=Keith |last12=Dobney |first13=Greger |last13=Larson |first14=Alan |last14=Cooper |title=Using ancient DNA to study the origins and dispersal of ancestral Polynesian chickens across the Pacific |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=April 1, 2014 |volume=111 |issue=13 |pages=4826–4831 |doi=10.1073/pnas.1320412111 |pmid=24639505 |pmc=3977275 |bibcode=2014PNAS..111.4826T|doi-access=free}}</ref> Сепак, во студија од 2013 година, првобитните автори ги прошириле и образложиле своите наоди, заклучувајќи го следното:<ref>{{cite journal |title=Polynesian Chickens in the New World: a detailed application of a commensal approach|journal=Archaeology in Oceania |year=2013 |volume=48 |issue=2 |pages=101–119 |url=https://www.researchgate.net/publication/261656806 |doi=10.1002/arco.5007 |last1=Storey |first1=Alice A. |last2=Quiroz |first2=Daniel |last3=Beavan |first3=Nancy |last4=Matisoo-Smith |first4=Elizabeth }}</ref> {{cquote|Овој сеопфатен пристап покажува дека испитувањето на современите кокошкини ДНК-низи не придонесува кон нашето разбирање за потеклото на најраните кокошки во Чиле. Толкувањата засновани врз недоволно поткрепени и документирани современи популации на кокошки, одвоени од археолошките и историски докази, не одолеваат на проверка. Напротив, овој проширен извештај ќе го потврди претколумбовското потекло на остатоците од Ел Аренал и дава поддршка на нашата првобитна хипотеза дека нивната појава во Јужна Америка е најверојатно поради полинезиски контакт со Америка во праисторијата. }} Студија на јужноамериканските кокошки од 2019 година открила непозната генетска состојка којашто е главно присутна во популацијата од Велигденскиот Остров и исто така е присутна во месните популации на кокошки од јужноамериканскиот тихоокеански крај“<ref name=gallinas2019>{{Cite journal |title=The Local South American Chicken Populations Are a Melting-Pot of Genomic Diversity |journal=Frontiers in Genetics |last1=Luzuriaga-Neira |first1=Agusto |last2=Pérez-Pardal |first2=Lucía |doi=10.3389/fgene.2019.01172 |year=2019 |last3=O’Rourke |first3=Sean M. |last4=Villacís-Rivas |first4=Gustavo |last5=Cueva-Castillo |first5=Freddy |last6=Escudero-Sánchez |first6=Galo |last7=Aguirre-Pabón |first7=Juan Carlos |last8=Ulloa-Núñez |first8=Amarilis |last9=Rubilar-Quezada |first9=Makarena |last10=Vallinoto |first10=Marcelo |last11=Miller |first11=Michael R.|last12=Beja-Pereira |first12=Albano|volume=10 |page=1172 |pmid=31803242 |pmc=6877731 |doi-access=free }}</ref> Генетската блискост на кокошките од Велигденскиот Остров со јужноамериканската континентална живина може да се објасни со фактот што обете популации не биле сврстени со широкораспространети [[пасмина|пасмини]] и поради тоа останува поблиска до изворната популација од којашто потекнуваат.<ref name=gallinas2019/> Генетската блискост исто така може да посочува на заедничко потекло на овие две популации.<ref name=gallinas2019/> ==== Калифорниски кануа ==== [[Податотека:Chumash Tomol 'Elye'wun paddlers, CINMS.jpg|мини|десно|200п|''Ељевун'' — реконструирано чумашко кану]] Истражувачи, меѓу кои Катрин Клар и Тери Џонс, предложиле теорија за контакт помеѓу [[Хавајци]]те и [[Чумаши]]те од [[Јужна Калифорнија]] помеѓу 400 и 800 година. Кануата со прицврстени талпи изработени од Чумашите и соседните [[Тонгванци]] се единствени меѓу староседелските народи во Северна Америка, но имаат сличен изглед со поголемите кануа користени од страна на Полинезијците и Малезијците за долги поморски патувања. Чумашкиот збор за изработка на такви кануа ''томоло'' можеби потекнува од ''тумулау''/''кумулау'', што е хавајски поим за трупците од коишто бродоградителите ги сечеле талпите коишто требало да се прицврстат на кануата.<ref>{{cite web |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/06/20/MNG9GDBBLG1.DTL |title=Did ancient Polynesians visit California? Maybe so. |publisher=San Francisco Chronicle |date=20 June 2005 |access-date=31 January 2022 |archive-date=2007-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230013157/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fc%2Fa%2F2005%2F06%2F20%2FMNG9GDBBLG1.DTL |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.2307/40035309 |last=Jones |first=Terry L. |author2=Kathryn A. Klar |date=June 3, 2005 |title=Diffusionism Reconsidered: Linguistic and Archaeological Evidence for Prehistoric Polynesian Contact with Southern California |journal=American Antiquity |volume=70 |issue=3 |pages=457–484 |url=http://www.saa.org/publications/AmAntiq/70-3/Jones.html |access-date=March 6, 2008 |jstor=40035309 |s2cid=161301055 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060927085144/http://www.saa.org/Publications/AmAntiq/70-3/Jones.html |archive-date=September 27, 2006 }}</ref><ref>{{cite journal |last= Adams |first= James D. |author2= Cecilia Garcia |author3= Eric J. Lien |date= January 23, 2008 |title= A Comparison of Chinese and American Indian (Chumash) Medicine |journal= Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine |url= |doi= 10.1093/ecam/nem188 |pmc= 2862936 |pmid= 18955312 |volume= 7 |issue= 2 |pages= 219–25 |df= mdy-all }}</ref><ref>[http://cla.calpoly.edu/~tljones/ Terry Jones's homepage] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511194439/http://cla.calpoly.edu/~tljones/ |date=May 11, 2008 }}, California Polytechnic State University.</ref> Сличниот тонгвански збор ''тијат'' не е сроден. Ако не се случел, овој контакт не би оставил генетски докази во Калифорнија или Хаваи. Оваа теорија привлекла ограничено медиумско влијание во Калифорнија, но најголемиот дел археолози од тонгванските и чумашките култури ја отфрлаат со образложение дека независната изработка на кануа со прицврстени талпи во период од неколку века се среќава често во материјалните докази.<ref>За аргументот против чумашко-полинезискиот контакт, повеќе во {{cite journal | last1 = Arnold | first1 = J.E. | year = 2007 | title = Credit Where Credit is Due: The History of the Chumash Oceangoing Plank Canoe | url = https://archive.org/details/sim_american-antiquity_2007-04_72_2/page/196 | journal = American Antiquity | volume = 72 | issue = 2| pages = 196–209 | doi=10.2307/40035811| jstor = 40035811 | s2cid = 145274737 }}</ref><ref>Arnold, Jeanne E. (ed.) 2001. ''The Origins of a Pacific Coast Chiefdom: The Chumash of the Channel Islands.'' Salt Lake City: University of Utah Press.</ref><ref>{{cite journal | last1 = Gamble | first1 = Lynn H. | year = 2002 | title = Archaeological Evidence for the Origin of the Plank Canoe in North America | url = https://archive.org/details/sim_american-antiquity_2002-04_67_2/page/301 | journal = American Antiquity | volume = 67 | issue = 2| pages = 301–315 | doi=10.2307/2694568| jstor = 2694568 | s2cid = 163616908 }}</ref> ==== Клавски палки и зборови за секири ==== Археолошките артефакти познати како „клавски палки“ (од шпански ''clava'' со значење палка) пронајдени во [[Арауканија]] и околните подрачја многу наликуваат на [[вахаика]] во [[Нов Зеланд]].<ref name=mostnyclava/> Клавските палки исто така се споменуваат и во шпански списи коишто потекнуваат од периодот на [[Освојување на Чиле|освојувањето на Чиле]].<ref name=mostnyclava/> Според [[Грет Мостни]], клавските палки изгледа пристигнале на западниот брег на Јужна Америка од Пацфикот.<ref name=mostnyclava>{{Cite book |title=Prehistoria de Chile |last=Mostny |first=Grete |publisher=Editorial Universitaria |year=1983 |edition=6th |location=Santiago de Chile |pages=146–148 |language=es |chapter=Período agroalfarero |orig-date=1981}}</ref> Полинезиските палки од [[Чатамски Острови|Чатамските Острови]] се смета дека се најслични на оние од Чиле.<ref name=Ramirez2010/> Клавската палка е еден од различните познати аракуански артефакти коишто наликуваат на полинезиски.<ref name=Ramirez2010>{{Cite journal |title=The Polynesian-Mapuche connection: Soft and Hard Evidence and New Ideas |journal=Rapa Nui Journal |last=Ramírez-Aliaga |first=José-Miguel |year=2010 |volume=24 |pages=29–33 |issue=1}}</ref> Можни јазични докази за австронезиско-американски контакт се пронајдени во зборовите за секири.<ref>{{Cite journal |last=Emory |first=Kenneth P. |date=1942 |title=OCEANIAN INFLUENCE ON AMERICAN INDIAN CULTURE. Nordenskiold's View |url=https://www.jstor.org/stable/20702896 |journal=The Journal of the Polynesian Society |volume=51 |issue=2 |pages=126–135 |jstor=20702896 |issn=0032-4000}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Neiburger |first=E. J. |date=2020 |title=Did Polynesians Visit the Prehistoric Americas? |url=https://web.s.ebscohost.com/abstract?direct=true&profile=ehost&scope=site&authtype=crawler&jrnl=00089559&AN=141360314&h=weBRg0%2bDkyfI2tGq8bH0tUku84ud4gLOCqJT9G%2bryqM1%2fqp%2br8%2byAaPJtYz2ae7%2fy1%2bBz1D%2bzRX15N%2fJgxhcXw%3d%3d&crl=c&resultNs=AdminWebAuth&resultLocal=ErrCrlNotAuth&crlhashurl=login.aspx%3fdirect%3dtrue%26profile%3dehost%26scope%3dsite%26authtype%3dcrawler%26jrnl%3d00089559%26AN%3d141360314 |journal=Central States Archaeological Journal |volume=67 |issue=1 |pages=36–43}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Jones |first1=Terry L. |url=https://books.google.com/books?id=ncWCVCaWMuAC&q=toki+adze+chief+colombia |title=Polynesians in America: Pre-Columbian Contacts with the New World |last2=Storey |first2=Alice A. |last3=Matisoo-Smith |first3=Elizabeth A. |last4=Ramírez-Aliaga |first4=José Miguel |date=2011-01-16 |publisher=Rowman Altamira |isbn=978-0-7591-2006-8 |pages=103–106 |language=en}}</ref> На Велигденскиот Остров, зборот којшто се користи за камена секира е ''токи''; а кај новозеландските Маори, зборот ''токи'' означува [[тесла]]. Слични зборови се среќаваат и во Америка: во [[Мапуче (јазик)|арауканскиот јазик]] во [[Чиле]] и [[Аргентина]], зборот којшто се користи за камена секира е ''токи''; а подаелку во [[Колумбија]], [[Јурумангиски јазик|јурумангискиот]] збор за секира е ''тотоки''.<ref name="Adelaar2004"/> Камените тесли често имале свечена вредност и биле носени од страна на маорските поглавари.<ref>{{Cite journal |last=Lillios |first=Katina T. |date=1999-09-01 |title=Objects of Memory: The Ethnography and Archaeology of Heirlooms |url=https://doi.org/10.1023/A:1021999319447 |journal=Journal of Archaeological Method and Theory |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=235–262 |doi=10.1023/A:1021999319447 |issn=1573-7764}}</ref> Арауканскиот збор ''токи'' исто така може да означува "поглавар" и на тој начин да е поврзан со [[Куско-кечуански дијалект|кечуанскиот]] збор ''токе'' со значење „воен поглавар“ и со [[Ајмарски јазик|ајмарскиот]] збор ''токуени'' со значење „личност со одлично расудување“.<ref name="Moulianetal2015">{{cite journal |last1=Moulian |first1=Rodrígo |last2=Catrileo |first2=María |last3=Landeo |first3=Pablo |date=2015 |title=Afines quechua en el vocabulario mapuche de Luis de Valdivia |trans-title=Akins Quechua words in the Mapuche vocabulary of Luis de Valdivia |url=https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?pid=S0718-48832015000200004&script=sci_arttext |journal=Revista de lingüística teórica y aplicada |volume=53 |issue=2 |pages=73–96 |doi=10.4067/S0718-48832015000200004 |access-date=January 13, 2019 |language=es |doi-access=free |archive-date=2019-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210091503/https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?pid=S0718-48832015000200004&script=sci_arttext |url-status=dead }}</ref> Според Родриго Мулијан, Марија Катрилео и Пабло Ландео, можните јужноамерикански врски ги усложнуваат работите во врска со значењето на зборот ''токи'' затоа што укажуваат на полинезиски контакт.<ref name="Moulianetal2015" /> == Тврдења за источноазиски контакт == === Тврдења за контакт со Еквадор === Генетска студија од 2013 година укажала на можноста за контакт меѓу [[Еквадор]] и [[Источна Азија]], којшто можеби се случил не порано од пред 6000 години (4000 години п.н.е.) по пат на прекуокеанска или подоцнежна крајбрежна преселба којашто не оставила генетски белези во [[Северна Америка]].<ref name=decoupling>{{Cite journal |doi = 10.1371/journal.pgen.1003460|pmid = 23593040|pmc = 3623769|title = Continent-Wide Decoupling of Y-Chromosomal Genetic Variation from Language and Geography in Native South Americans|journal = PLOS Genetics|volume = 9|issue = 4|pages = e1003460|year = 2013|last1 = Roewer|first1 = Lutz|last2 = Nothnagel|first2 = Michael|last3 = Gusmão|first3 = Leonor|last4 = Gomes|first4 = Veronica|last5 = González|first5 = Miguel|last6 = Corach|first6 = Daniel|last7 = Sala|first7 = Andrea|last8 = Alechine|first8 = Evguenia|last9 = Palha|first9 = Teresinha|last10 = Santos|first10 = Ney|last11 = Ribeiro-Dos-Santos|first11 = Andrea|last12 = Geppert|first12 = Maria|last13 = Willuweit|first13 = Sascha|last14 = Nagy|first14 = Marion|last15 = Zweynert|first15 = Sarah|last16 = Baeta|first16 = Miriam|last17 = Núñez|first17 = Carolina|last18 = Martínez-Jarreta|first18 = Begoña|last19 = González-Andrade|first19 = Fabricio|last20 = Fagundes De Carvalho|first20 = Elizeu|last21 = Da Silva|first21 = Dayse Aparecida|last22 = Builes|first22 = Juan José|last23 = Turbón|first23 = Daniel|last24 = Lopez Parra|first24 = Ana Maria|last25 = Arroyo-Pardo|first25 = Eduardo|last26 = Toscanini|first26 = Ulises|last27 = Borjas|first27 = Lisbeth|last28 = Barletta|first28 = Claudia|last29 = Ewart|first29 = Elizabeth|last30 = Santos|first30 = Sidney|display-authors = 29 | doi-access=free }}</ref> Понатамошното истражување не го поддржало ова тврдење, туку навело дека било случај на ретка почетна еволуциона линија којашто наоколу била изгубена како последица на поместување.<ref name="Kivisild">{{cite journal |last1=Kivisild |first1=Toomas |title=The study of human Y chromosome variation through ancient DNA |journal=Human Genetics |date=1 May 2017 |volume=136 |issue=5 |pages=529–546 |doi=10.1007/s00439-017-1773-z |pmid=28260210 |pmc=5418327 |language=en |issn=1432-1203}}</ref> === Тврдења за кинески контакт === [[Податотека:Olmec mask at Met.jpg|мини|десно|200п|Жадова [[Олмеци|олмечка]] маска од [[Средна Америка]]. Археологот и куратор во [[Американски природонаучен музеј|Американскиот природонаучен музеј]] Гордон Екхолм укажал дека олмечкиот уметнички стил можеби потекнува од Кина во [[Бронзено време|бронзеното време]].<ref>Pool, p. 92, who cites Gordon Ekholm (1964) "Transpacific Contacts" in ''Prehistoric Man in the New World'' JD Jennings and E. Norbeck, eds., Chicago: University of Chicago, pp. 489–510.</ref>]] Некои истражувачи истакнале дека [[Олмеци|олмечката]] цивилизација се појавила со помош на кинески бегалци, особено на крајот од владеењето на [[Шанг (династија)|династијата Шанг]].<ref>Оваа теорија е спомената во историската книга „[[Подемот на Западот: Историја на човечката заедница]]“ (1963) од [[Вилијам Харди Мекнил]].</ref> Во 1975 година, [[Бети Мегерс]] од [[Смитсоновски институт|Смитсоновскиот институт]] истакнал дека олмечката цивилизација потекнува од околу 1200 година п.н.е. поради влијанија од кинеската династија Шанг.<ref>Meggers.</ref> Во книга од 1996 година, Мајк Сју со помош на Чен Ханпинг тврдел дека [[Келт (археологија)|келтите]] од [[Ла Вента]] имаат кинески обележја.<ref>Xu, ''Origin of the Olmec civilization''.</ref><ref>[http://www.chinese.tcu.edu/www_chinese3_tcu_edu.htm Dr. Mike Xu's Transpacific website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010802024552/http://www.chinese.tcu.edu/www_chinese3_tcu_edu.htm |date=August 2, 2001 }}, comparing Olmec and Chinese Shang period artifacts.</ref> Овие тврдења не се поддржани од водечките мезоамерикански истражувачи.<ref>David C. Grove (1976) "Olmec origins and transpacific diffusion: reply to Meggers" [https://www.academia.edu/1553330/Olmec_origins_and_transpacific_diffusion_reply_to_Meggers]</ref> Изнесени биле и други тврдења за ран кинески контакт со Северна Америка. Во 1882 година, приближно 30 веројатно нанижени месингови монети биле наводно пронајдени во подрачјето на Касијарската Околија, во близина на Дисовиот Поток, каде што преовладувале кинески рудари на злато. Во современ запис го пишува следното:<ref>{{cite journal|last=Dean|first=James|journal=The American Naturalist|date=January 1884|pages=98–99|volume=18|issue=1|jstor=2450831|doi=10.1086/273578|title=Anthropology|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1884-01_18_1/page/98|doi-access=free}}</ref><blockquote>„Летото 1882 година, рудар на Дефовиот (Деорсовиот?) Поток, Касијарска Окололија, Британска Колумбија пронашол триесет кинески монети во златоносниот песок, дваесет и пет стапки под површината. Тие личеле дека се нанижени, но при подигањето рударот ги издвоил. Земјата над и околу нив била подеднакво густа како и наоколу. Една од монетите ја испитував во продавницата на Чу Чунг во Викторија. Ни во металот ни во ознаките, монетата не наликувала на современите, туку по знаците повеќе наликувала на ацтечки календар. Онолку колку што можам да заклучам од ознаките е дека се работи за кинески хронолошки круг од шеесет години, измислен од царот [[Жолтиот цар|Хуанг Ди]], 2637 година п.н.е., и бил во оптек во овој облик за неговите луѓе да можат да го запомнат кругот.“</blockquote> Кураторот по археологија при [[Кралски музеј на Британска Колумбија|Кралскиот музеј на Британска Колумбија]] Грант Кеди утврдил дека се работи за златни храмски жетони на среќа коишто биле исковани во 19. век. Тој верувал дека тврдењата дека монетите биле многу стари ги направиле познати и запишал:<ref name="Question">{{cite journal |last1=Keddie |first1=Grant |title=The Question of Asiatic Objects on the North Pacific Coast of North America: Historic or Prehistoric? |journal=Contributions to Human History |date=1990 |issue=3 |url=http://staff.royalbcmuseum.bc.ca/wp-content/uploads/2014/12/Asiatic-Objects.pdf |access-date=February 8, 2020 |publisher=Royal British Columbia Museum |issn=0832-8609 }}{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <blockquote>„Храмските монети се појавиле пред многу луѓе и различни верзии на приказни во врска со нивното откритие и старост коишто се појавиле низ провинцијата биле отпечатени и често менувани од повеќе автори во последните 100 години.“</blockquote> Група кинески будистички мисионери преводени од [[Хуеј Шен]] пред 500 година тврделе дека посетиле месност наречена [[Фусанг]]. Иако кинеските картографи оваа територија ја сместуваат на азискиот брег, други укажале уште во 1800-тите години<ref>Anonymous (1892). "The Land of Fu-Sang,' ''Science'' 20:148; reprinted in William R. Corliss, ed. (1978) ''Ancient Man: A Handbook of Puzzling Artifacts'', Glen Arm, Maryland: Sourcebook Project, {{ISBN|0-915554-03-8}} p. 767</ref> дека Фусанг можеби се наоѓал во Северна Америка, што се должи на согледаните сличности помеѓу делови од калифорнискиот брег и Фусанг како што е опишан во азиските извори.<ref>{{cite book |last=Feder |first=Kenneth L. |title=Frauds, Myths and Mysteries |url=https://archive.org/details/fraudsmythsmyste0000fede |edition=Third |publisher=Mayfield |year=1999 |pages=[https://archive.org/details/fraudsmythsmyste0000fede/page/103 103]–104 |isbn=978-0-7674-0459-4 }}</ref> Во својата книга насловена „1421: Годината во којашто Кина го откри светот“, британскиот автор [[Гавин Мензис]] тврдел дека [[Патувања на Џенг Хе|патувањата]] на адмиралот [[Џенг Хе]] во време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] завршиле во Америка во 1421 година.<ref name="GM">Menzies, Gavin. ''1421: The Year China Discovered the World'' (Transworld Publishers, 2003).</ref> Професионалните историчари наместо тоа тврдат дека Џенг Хе пристигнал на источниот брег на Африка и ја отфрлаат хипотезата на Мензис како целосно без доказ.<ref>{{cite web|url=http://1421exposed.com/|title=The 1421 myth exposed|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318191709/http://1421exposed.com/|archive-date=March 18, 2018|url-status=dead|access-date=March 22, 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Zheng He in the Americas and Other Unlikely Tales of Exploration and Discovery |url=http://www.csicop.org/sb/2004-09/tales.html |access-date=March 22, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070317044419/http://www.csicop.org/sb/2004-09/tales.html |archive-date = March 17, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asianreviewofbooks.com:80/arb/article.php?article=201|title=1421: The Year China Discovered the World by Gavin Menzies|archive-url=https://web.archive.org/web/20030705160338/http://www.asianreviewofbooks.com/arb/article.php?article=201|archive-date=July 5, 2003|url-status=dead|access-date=March 22, 2007}}</ref><ref name="finlay2004">{{cite journal |last=Finlay |first=Robert |url=http://www.michaelsheiser.com/PaleoBabble/1421.pdf |title=How Not to (Re)Write World History: Gavin Menzies and the Chinese Discovery of America |journal=Journal of World History |volume=15 |issue=2 |year=2004 |doi=10.1353/jwh.2004.0018 |pages=229–242 |s2cid=144478854 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109021554/http://www.michaelsheiser.com/PaleoBabble/1421.pdf |archive-date=November 9, 2013 }}</ref> Во 1973 и 1075 година, камења во облик на крофна коишто потсеќаат на камени сидра користени од кинеските рибари биле откриени во близина на брегот на Калифорнија. Овие камења (понекогаш нарекувани „зелени камени стапчиња“) првично се сметало дека се стари до 1500 години и поради тоа се сметало дека се доказ за претколумбовски контакт на кинеските морепловци. Подоцнежните геолошки истражувања покажале дека камењата биле изработени од месна карпа којашто е позната како [[Монтерејска Образба]] и се верува дека биле користени од кинеските доселеници коишто ловеле риба покрај брегот за време на 19. век.<ref>Feder, Kenneth L. (2010). ''Encyclopedia of Dubious Archaeology: From Atlantis to the Walam Olum''. Westport, CN: Greenwood. p. 209. {{ISBN|978-0-313-37919-2}}</ref> === Тврдења за јапонски контакт === [[Податотека:Otokichi.jpg|мини|десно|200п|Јапонскиот бродоломец [[Отокичи]] во Америка во 1834 година, насликан во 1849 година.]] Археологот [[Емилио Естрада]] заедно со соработниците запишал дека грнињата коишто се поврзуваат со [[Валдивиска култура|валдивиската култура]] на еквадорското крајбрежје и биле датирани од 3000 до 1500 година п.н.е. содржат сличности со грнињата изработени за време на периодот [[Ѓомон (период)|Ѓомон]] во Јапонија, наведувајќи дека сличностите би можеле да се објаснат со контакт меѓу двете култури.<ref>{{cite journal | pmid = 17782632 | doi=10.1126/science.135.3501.371 | volume=135 | issue=3501 | title=Possible Transpacific Contact on the Coast of Ecuador | url = https://archive.org/details/sim_science_1962-02-02_135_3501/page/n40 | journal=Science | pages=371–2 | last1 = Estrada | first1 = E | last2 = Meggers | first2 = BJ | last3 = Evans | first3 = C| year=1962 | bibcode=1962Sci...135..371E | s2cid=33126483 }}</ref><ref>{{cite journal | title=A Transpacific Contact in 3000BC | url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1966-01_214_1/page/28 | author1=Evans, Clifford | author2= Meggers, Betty | journal=Scientific American |date=January 1966 | volume=214 | issue=1 | pages=28| doi=10.1038/scientificamerican0166-28 | bibcode=1966SciAm.214a..28M }}</ref> Хронолошките и другите проблеми довеле најголемиот број археолози да ја отфрлат оваа идеја како неуверлива.<ref>Valdivia, Jomon Fishermen, and the Nature of the North Pacific: Some Nautical Problems with Meggers, Evans, and Estrada's (1965) Transoceanic Contact Thesis Gordon F. McEwan, D. Bruce Dickson American Antiquity, Vol. 43, No. 3 (July 1978), pp. 362–371.</ref><ref>''Prehistory of the Americas'' By Stuart J. Fiedel pp 188–189.</ref> Било укажано дека сличностите, коишто не се целосни, се едноставно поради ограничениот број на можни дизајни при украсувањето на глината. Аљасканската антропологинка Ненси Јо Дејвис тврди дека народот [[Зуни (народ)|Зуни]] во [[Ново Мексико]] се одликува со јазични и културни сличности со Јапонците.<ref name="Zuni">Davis, Nancy Yaw (200). ''The Zuni Enigma''. W. W. Norton & Company. {{ISBN|978-0-393-32230-9}}</ref> Имено, [[Зуни (јазик)|зуни]] е [[изолиран јазик]] и Дејвис наведува дека културата се разликува од онаа на околните староседелски народи во поглед на крвната група, ендемските болести и религијата. Дејвис шпекулира дека [[Будизам|будистичките]] свештеници или неуморните овчари од Јапонија можеби го препловиле Тихиот Океан во 13. век, патувајќи до американскиот [[Југозапад (САД)|Југозапад]], и влијаеле врз заедницата на Зуните.<ref name="Zuni" /> Во 1890-тите години, правникот и политичар [[Џејмс Викершем]]<ref>Wickersham, James (1892). "Origin of the Indians--The Polynesian Route." ''American Antiquarian'', 16:323-335, partly reprinted in William R. Corliss, ed. (1978) ''Ancient Man: A Handbook of Puzzling Artifacts'', Glen Arm, Maryland: Sourcebook Project, {{ISBN|0-915554-03-8}} pp. 705–709</ref> тврдел дека претколумбовски контакт меѓу јапонски морнари и американски староседелци бил многу веројатен со оглед на тоа што од раниот 17. век до средината на 19. век неколку десетици јапонски бродови е познат дека биле однесени од Азија до Северна Америка со помош на моќната морска струја [[Курошио]]. Јапонските бродови се закотвиле на места меѓу [[Алеутски Острови|Алеутските Острови]] на север и Мексико на југ, превезувајќи вкупно 293 лица во 23 случаи во коишто биле наведени такви бројки во историските записи. Во најголемиот број случаи, јапонските морнари постепено се враќале дома на трговски бродови. Во 1834 година, обезјарболен јапонски брод без кормилар бил уништен во бродолом во близина на ‘ртот [[Флетери (‘рт)|Флетери]] во [[Тихоокеански северозапад|Тихоокеанскиот северозапад]]. Тројца бродоломци биле заробени од [[Макахи]]те пред да бидат ослободени од членови на претпријатието [[Хадсон Беј (претпријатие)|Хадсон Беј]].<ref>{{Cite web|url=http://www.historylink.org/File/9065|title=Japanese Castaways of 1834: The Three Kichis |website=www.historylink.org|access-date=January 30, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://kuow.org/post/japanese-retrace-path-history-making-castaways-180-years-later|title=Japanese Retrace Path Of History-Making Castaways, 180 Years Later|last=Banse|first=Tom|access-date=January 30, 2018|language=en}}</ref> Викершем пишува дека друг јапонски брод впловил околу 1850 година во близина на устието на реката [[Колумбија (река)|Колумбија]] и дека морнарите биле асимилирани во месното американско староседелско население. Иако признал дека нема конечен доказ за претколумбовски контакт меѓу Јапонците и американските староседелци, Викершем сметал дека е неуверливо гореспоменатите контакти да се случиле откако Европејците пристигнале во Северна Америка и започнале да ги документираат. == Тврдења за индиски контакт == [[Податотека:Sculptures at the Chennakesava Temple, Somanathapura, Mysuru, Karnataka, India (2002)0821.jpg|мини|десно|200п|[[Ченакешава (храм)|Соманатпхурските]] фигури од страните во рацете држат предмети во облик на пченка]] Во 1879 година, [[Александар Канингем]] ги опишал гравурите на [[ступа|ступите]] во [[Бхархут]] во средна Индија, коишто датираат од околу 200 година п.н.е. и меѓу коишто забележал приказ на [[шеќерно јаболко]] (науч. ''Annona squamosa'').<ref>{{cite book|title = The Stupa of Bharhut| author=Cunningham, Alexander| year=1879| publisher=W.H.Allen| place=London|url=https://archive.org/stream/stpabharhutabud00offigoog#page/n58/mode/2up/| page=47}}</ref> Канингем првично не бил запознаен дека ова растение, автохтоно за тропските подрачја во [[Нов Свет|Новиот Свет]], било воведено во Индија по откривањето на поморскиот пат од страна на [[Васко да Гама]] во 1498 година и овој проблем му бил предочен. Во студија од 2009 година било наведено дека се пронајдени јаглеродни остатоци коишто датираат 2000 години п.н.е. и се чини дека се семиња од шеќерни јаболка.<ref>{{cite journal| journal=Radiocarbon| volume=51| issue=3| year=2009| pages=923–930| title=Possible evidence of pre-Columbian transoceanic voyages based on conventional LSC and AMS 14C dating of associated charcoal and a carbonized seed of custard apple (''Annona squamosa'' L.)| author1=Pokharia, Anil Kumar | author2=Sekar, B. | author3= Pal, Jagannath| author4= Srivastava, Alka| doi=10.1017/S0033822200033993| doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Smith Copan elephant.jpg|мини|лево|200п|Смит тврдел дека копанската скулптура B претставува слонови]] [[Графтон Елиот Смит]] тврдел дека некои мотиви прикажани на гравурите на мајанските скулптури во [[Копан]] претставувале [[азиски слон]] и во 1924 година на темата напишал книга со наслов „Слонови и етнолози“. Современите археолози укажале дека приказите скоро сигурно биле на автохтониот [[тапир]], така што Смитовите укажувања главно биле отфрлени од последователните истражувања.<ref>{{cite journal|title= Elephants and Maya Art|author=Yetts, W. Perceval| journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs| volume= 45| issue= 261| year= 1924| pages=262–265, 268–269| jstor=862358 }}</ref> Некои предмети прикажани на гравури од [[Карнатака]], коишто датираат од 12 век и наликуваат на листови од пченкаobjects depicted in carvings from [[Karnataka]], dating from the 12th century, that resemble ears of maize — автохтоно растение во Новиот Свет — биле протолкувани од страна на Карл Јоханесен во 1989 година како доказ за претколумбовски контакт.<ref>{{cite journal|journal=Economic Botany| year= 1989| volume=43| issue=2| pages= 164–180| title= Maize ears sculptured in 12th and 13th century A.D. India as indicators of pre-columbian diffusion|url=https://archive.org/details/sim_economic-botany_april-june-1989_43_2/page/164| author1=Johannessen, Carl L. | author2=Parker, Anne Z.| doi=10.1007/bf02859857| s2cid= 27633077}}</ref> Овие укажувања биле отфрлени од повеќе индиски истражувачи врз основа на неколку докази. Некои тврделе дека предметот всушност претставува „муктапхала“ — замислено овошје украсено со бисери.<ref>{{cite journal| journal=Economic Botany| year=1993| volume=47| issue=2| pages=202–205 | title= Maize ears not sculpted in 13th century Somnathpur temple in India| url=https://archive.org/details/sim_economic-botany_april-june-1993_47_2/page/202| author1=Payak, M.M.| author2=Sachan, J.K.S| doi=10.1007/BF02862023| s2cid=21225997}}</ref><ref>{{cite journal| author1=Veena, T.| author2=Sigamani, N.| title=Do objects in friezes of Somnathpur temple (1286 AD) in South India represent maize ears?| pages=395–397| journal=Current Science| volume=61| issue=6| year=1991| url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_061_06_0395_0397_0.pdf}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == {{ризница|Pre-Columbian trans-oceanic contact hypotheses}} * Ashe, Geoffrey, ''The Quest for America'' (New York: Praeger Publishers, 1971); * {{cite book|editor-last=Evans|editor-first=Bethwyn|title=Festschrift for Malcolm Ross|last=Blench|first=Roger|contribution=Remapping the Austronesian expansion|pages=1–25|location=Canberra|publisher=Pacific Linguistics|url=http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf|year=2010|access-date=August 5, 2013|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420195330/http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf|url-status=dead}} * Fagan, Brian M. ''The Great Journey''. Thames and Hudson. (1987) * {{Cite book |last=Feder |first=Kenneth L. |url=https://archive.org/details/fraudsmythsmyste0000fede_n9k9 |title=Frauds, Myths, and Mysteries : Science and Pseudoscience in Archaeology |date=2017 |isbn=978-0-19-062965-6 |edition=Ninth |location=New York }} * Fell, Barry (1984) ''America B.C.: Ancient Settlers in the New World'' (New York: Simon & Schuster, 1984) * William J. Hamblim ''Archaeology and the Book of Mormon'' (Provo, Utah: Maxwell Institute, 1993), Volume 5, Issue 1, pp.&nbsp;250–272, [https://web.archive.org/web/20030702180516/http://farms.byu.edu/display.php?id=126&table=review Text] ; * Gerol, E. Harry ''Dioses, Templos y Ruinas''. * Guernsey, Julia (2006) ''Ritual and Power in Stone: The Performance of Rulership in Mesoamerican Izapan Style Art'', University of Texas Press, Austin, Texas, {{ISBN|978-0-292-71323-9}}. * {{cite journal | last1 = Hey | first1 = J. | year = 2005 | title = On the number of New World founders: A population genetic portrait of the peopling of the Americas | journal = PLOS Biology | volume = 3 | issue = 6| page = e193 | doi=10.1371/journal.pbio.0030193 | pmid=15898833 | pmc=1131883 | doi-access = free }} * Howgaard, William (1971) ''The Voyages of the Norsemen to America'' (New York: The American-Scandinavian Foundation, 1914, Kraus Reprint Co., 1971); * Hristov, Romeo H. and Santiago Genovés T. (2001) [https://web.archive.org/web/20041010002822/http://www.unm.edu/~rhristov/Romanhead.html "The Roman Head from Tecaxic-Calixtlahuaca, Mexico: A Review of the evidence"], Paper prepared for the 66th—Annual Meeting of the Society for American Archaeology, New Orleans (2001). * Huyghe, Patrick (1992) ''Columbus was Last: A Heretical History of who was First'' (New York: Hyperion, 1992; Anomalist Books, 2005) * Ingstad, Helge ''Westward to Vinland'' (New York: St. Martins, 1969); * Johnson, Adrian ''America Explored'' (New York: The Viking Press, 1974); * Jones, Gwyn ''A History of the Vikings'' (Oxford University Press, 1984); * Jones, Peter N. ''American Indian mtDNA, Y Chromosome Genetic Data, and the Peopling of North America''. Boulder: Bauu Press. 2004;* {{cite book |first= Stacy |last= Kowtko |title= Nature and the Environment in Pre-Columbian American Life |date= 2006 |publisher= Bloomsbury Academic |isbn= 978-0-313-33472-6 }} * {{cite book|author=Lawrence, Harold G.|year=1962|title=African Explorers of the New World|publisher=John Henry and Mary Louisa Dunn Bryant Foundation|asin=B0007HV7US}} * Arlington Mallery and Mary Roberts Harrison, ''The Rediscovery of Lost America'' (New York: E.P. Dutton, 1979); * Marcus, G. J., "The Conquest of the North Atlantic" (New York: Oxford University Press, 1980); * Mowat, Farley (1998) ''The Farfarers'' (Toronto, Key Porter Books, 1998) {{ISBN|1-55013-989-4}}; * Frederick J. Pohl, ''The Lost Discovery'' (New York: W.W. Norton & Co., 1952); * Frederick J. Pohl, ''The Viking Explorers'' (New York: Thomas Y. Crowell Co., 1966); * Gary A. Rendsburg, "'Someone Will Succeed in Deciphering Minoan': Minoan Linear A as a West Semitic Dialect," Biblical Archaeologist, 59:1 (1996), pp.&nbsp;36–43, esp. p.&nbsp;40. * Seaver, K.A. (1995) ''The Frozen Echo: Greenland and the Exploration of North America ca A.D. 1000–1500'' Stanford University Press {{ISBN|0-8047-3161-6}} * Smith, Michael E. "[http://www.public.asu.edu/~mesmith9/tval/RomanFigurine.html The 'Roman Figurine' Supposedly Excavated at Calixtlahuaca]", accessed December 2007. * Sorenson, John L. and Johannessen, Carl L. (2006) "Biological Evidence for Pre-Columbian Transoceanic Voyages." In: ''Contact and Exchange in the Ancient World''. Ed. Victor H. Mair. University of Hawai'i Press. Pp.&nbsp;238–297. {{ISBN|978-0-8248-2884-4}}; {{ISBN|0-8248-2884-4}} * Sorenson, John L.; Raish, Martin H. (1996) ''Pre-Columbian Contact with the Americas Across the Oceans: An Annotated Bibliography.'' 2v. 2d ed., rev., Provo, Utah: Research Press, {{ISBN|0-934893-21-7}}. * Sorenson, John L. and Johannessen, Carl L. (2009) ''World Trade and Biological Exchanges Before 1492,'' Bloomington, IN: iUniverse, {{ISBN|978-0-595-52441-9}}; * Stirling, Matthew (1967) "Early History of the Olmec Problem", in ''Dumbarton Oaks Conference on the Olmec'', E. Benson, ed., Dumbarton Oaks, Washington, D.C. * {{cite book|author=Von Wuthenau, Alexander|year=1975|title=Unexpected Faces in Ancient America: The Historical Testimony of Pre-Columbian Artists|publisher=Crown Publishers|isbn=978-0-517-51657-7|url=https://archive.org/details/unexpectedfacesi0000wuth}} * {{cite book |first= Erik |last= Wahlgren |title= The Vikings and America |url= https://archive.org/details/vikingsamerica0000wahl |orig-year= 1986 |date= 2000 |publisher= Thames & Hudson |isbn= 978-0-500-28199-4}} * {{Cite book |last=Wauchope |first=Robert|title=Lost Tribes & Sunken Continents : Myth and Method in the Study of American Indians |date=1962 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-87635-7 |location=Chicago |url=https://archive.org/details/losttribessunken0000wauc}} * {{Cite book |last=Williams |first=Stephen |title=Fantastic Archaeology : the wild side of North American prehistory |date=1991 |isbn=0-8122-8238-8 |location=Philadelphia |url=https://archive.org/details/fantasticarchaeo00will}} * {{Cite book |title=Man across the sea : problems of pre-Columbian contacts |date=1971 |publisher=University of Texas Press |others=Carroll L. Riley (ed.) |isbn=0-292-70117-9 |location=Austin |url=https://archive.org/details/manacrosssea00cong}} * Report of Severin's trip in the ''National Geographic Magazine'', Volume 152, Number 6 (December 1977). {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Претколумбовски прекуокеански контакти]] [[Категорија:Антропологија]] [[Категорија:Гранични науки]] [[Категорија:Псевдоисторија]] [[Категорија:Теории на историјата]] ebykss7af5gkaxnqna06jxcrugkz7mw 0 1342756 5601310 5600289 2026-07-28T04:44:04Z Bjankuloski06 332 /* Одрасток */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601310 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kalanchoe_veg.jpg|мини|Растење на нови единки по должината на маргината на листот на растението ''Kalanchoe pinnata''. Малото растение напред е високо околу 1 см. Концептот на „поединец“ се протега со оваа постапка.]] [[Податотека:Bryophyllum_daigremontianum_nahaufnahme1.jpg|мини| ''Kalanchoe daigremontiana'' произведува насади долж рабовите на лисјата. Кога ќе станат доволно зрели, тие паѓаат и се вкорени во која било соодветна [[почва]] одоздола.]] [[Податотека:Stem_Cutting.jpg|мини| Вегетативно размножување од сечење стебло старо помалку од една недела. Некои [[Вид (биологија)|видови]] се попогодни за ова средство за [[размножување]] од другите.]] [[Податотека:Muscari_displaying_vegetative_reproduction.JPG|мини|Чебленка на ''Muscari'' се размножува вегетативно под земја за да направи две чебленки, од кои секоја произведува цветно стебло.]] '''Вегетативно размножување''' (исто така познато како '''вегетативно''' '''клонирање''') ― каков било било на [[бесполово размножување]] што се јавува кај [[растенијата]] во кои ново растение расте од фрагмент или резница на родителското растение или специјализирани размножувачки структури, кои понекогаш се нарекувани '''вегетативни пропагули'''.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/science/vegetative-reproduction|title=vegetative reproduction {{!}} horticulture|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=17 февруари 2024}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kershaw|first=K. A.|last2=Millbank|first2=J. W.|date=April 1970|title=Isidia as Vegetative Propagules in Peltigera Aphthosa VAR. Variolosa (Massal.) Thoms|url=https://www.cambridge.org/core/journals/lichenologist/article/abs/isidia-as-vegetative-propagules-in-peltigera-aphthosa-var-variolosa-massal-thoms/E834E80B4B671152D6BF6DB298B06BDA|journal=The Lichenologist|language=en|volume=4|issue=3|pages=214–217|doi=10.1017/S0024282970000257|issn=1096-1135|access-date=17 февруари 2024}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=RRB|first=Leakey|date=31 декември 2004|title=Physiology of vegetative reproduction|url=https://www.researchgate.net/publication/279420559|journal=Encyclopedia of Forest Sciences|doi=10.1016/B0-12-145160-7/00108-3|access-date=17 февруари 2024}}</ref> Многу растенија природно се размножуваат на овој начин, но исто така може да бидат множени и [[Вештачко размножување|вештачки]]. [[Хортикултура|Хортикултурите]] развиле техники за бесполово размножување кои користат вегетативни пропагули за реплицирање на растенијата. Стапките на успех и тешкотијата на размножување варираат многу. [[Монокотиледони]]те обично немаат васкуларен камбиум, што ги прави потешко да се размножуваат. == Заднина == Размножување на растенијата е постапка на размножување на [[растенијата]] на некој вид или сорта, а може да биде полово или [[Бесполово размножување|бесполово]]. Тоа може да се случи преку употреба на вегетативни делови од растенијата, како што се [[Лист|лисја]], [[Стебло|стебла]] и [[корен]]и за создавање нови растенија или преку раст од посебни растителни делови.<ref>{{Наведено списание|last=Swingle|first=Charles F.|date=1940-07-01|title=Regeneration and vegetative propagation|journal=The Botanical Review|volume=6|issue=7|pages=301–355|doi=10.1007/BF02919037|issn=0006-8101}}</ref> Додека многу растенија се размножувани со вегетативно размножување, тие ретко го користат исклучиво тој метод за размножување. Вегетативното размножување не е еволутивно поволно; не дозволува генетска разновидност и може да ги наведе растенијата да собираат штетни [[мутации]].<ref>{{Наведено списание|last=Scarcelli|first=N.|last2=Tostain|first2=S.|last3=Vigouroux|first3=Y.|last4=Agbangla|first4=C.|last5=Daïnou|first5=O.|last6=Pham|first6=J.-L.|date=август 2006|title=Farmers' use of wild relative and sexual reproduction in a vegetatively propagated crop. The case of yam in Benin|journal=Molecular Ecology|volume=15|issue=9|pages=2421–2431|doi=10.1111/j.1365-294X.2006.02958.x|issn=0962-1083|pmid=16842416}}</ref> Вегетативното размножување е пожелно кога им овозможува на растенијата да произведат повеќе [[Потомок|потомци]] по единица ресурс отколку размножување преку производство на [[семе]].<ref>{{Наведено списание|last=Birget|first=Philip L. G.|last2=Repton|first2=Charlotte|last3=O'Donnell|first3=Aidan J.|last4=Schneider|first4=Petra|last5=Reece|first5=Sarah E.|date=2017-08-16|title=Phenotypic plasticity in reproductive effort: malaria parasites respond to resource availability|journal=Proc. R. Soc. B|volume=284|issue=1860|pages=20171229|doi=10.1098/rspb.2017.1229|issn=0962-8452|pmc=5563815|pmid=28768894}}</ref> Претежно, младенчињата на растението полесно се размножуваат вегетативно.<ref>{{Наведена книга|title=Tissue Culture in Forestry|last=Bonga|first=J. M.|date=1982|publisher=Springer, Dordrecht|isbn=9789048182725|series=Forestry Sciences|volume=5|pages=387–412|chapter=Vegetative Propagation in Relation to Juvenility, Maturity, and Rejuvenation|doi=10.1007/978-94-017-3538-4_13}}</ref> Иако повеќето растенија вообичаено се размножуваат полово, многумина можат да се размножуваат вегетативно или може да бидат поттикнати да го сторат тоа преку [[хормон]]ски третмани. Тоа е затоа што [[меристем]]ските [[клетки]] способни за клеточна диференцијација се присутни во многу растителни [[ткива]]. Вегетативното размножување обично е сметано за метод на [[клонирање]].<ref>{{Наведено списание|last=McKey|first=Doyle|last2=Elias|first2=Marianne|last3=Pujol|first3=Benoît|last4=Duputié|first4=Anne|date=2010-04-01|title=The evolutionary ecology of clonally propagated domesticated plants|journal=New Phytologist|volume=186|issue=2|pages=318–332|doi=10.1111/j.1469-8137.2010.03210.x|issn=1469-8137|pmid=20202131|doi-access=free}}</ref> Како и да е, коренските резници на бестрнестите [[капини]] (''Rubus fruticosus'') ќе се вратат во трнлива врста бидејќи адвенциозниот ластар се развива од клетка која е генетски трнлива. Бестрнестата капина е химерус, со епидермалните слоеви генетски без трње, но ткивото под него е генетски трнливо.<ref name="Beyl2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Zl_MBQAAQBAJ|title=Plant Propagation Concepts and Laboratory Exercises|last=Beyl|first=Caula A.|last2=Trigiano|first2=Robert N.|date=2008|publisher=CRC Press|isbn=9781420065091|page=170|language=en}}</ref> [[Калемење]]то често не е целосен метод на клонирање бидејќи садниците се користени како подлоги. Во тој случај, само врвот на растението е клонест. Кај некои култури, особено [[Јаболко|јаболката]], подлогата се размножува вегетативно, така што целото калемено парче може да биде клонесто ако потомството и подлогата се и клонови. Апомиксата (вклучувајќи апоспорија и диплоспорија) е вид размножување што не вклучува [[оплодување]]. Во [[Скриеносеменици|цветните растенија]] се произведуваат неоплодени семиња или насади кои растат наместо цвеќиња. [[Ајдучка трева|Ајдучката трева]] (''Hieracium''), [[глуварчето]] (''Taraxacum''), некои цитруси (''Citrus'') и многу треви како кентакиската сина трева (''Poa pratensis'') го користат овој облик на бесполово размножување. Наместо цветови на [[лук]]от, понекогаш се образувани [[Луковица|луковици]]. == Механизми == [[Меристем]]ското [[ткиво]] ја овозможува постапката на [[бесполово размножување]]. Нормално се наоѓа во [[Стебло|стеблата]], [[Лист|лисјата]] и врвовите на стеблата и [[корен]]ите и се состои од недиференцирани клетки кои постојано се делат овозможувајќи раст на [[растенијата]] и создаваат системи на растително ткиво. Способноста на меристемското ткиво постојано да се дели овозможува да се појави вегетативно размножување.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=upz7yYFUP3IC&q=meristem+in+vegetative+propagation&pg=PA2|title=Vegetative Propagation from the Standpoint of Plant Anatomy|last=Priestley|first=Joseph Hubert|last2=Swingle|first2=Charles F.|date=1929|publisher=U.S. Department of Agriculture|author-link=Џозеф Хјуберт Пристли}}</ref> Друга важна способност што овозможува вегетативно размножување е способноста да бидат развиени адвентивни корени кои произлегуваат од други вегетативни делови на растенијата, како што се стеблото или лисјата. Овие корени овозможуваат развој на нови растенија од делови од телото од други растенија.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/science/root-plant#ref41885|title=root {{!}} Definition, Types, Morphology, & Functions|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=17 февруари 2024}}</ref> == Предности и недостатоци == === Предности === Постојат неколку предности на вегетативното [[размножување]], главно тоа што створенето [[потомство]] се [[Клонирање|клонови]] на нивните матични [[растенија]]. Ако растението има поволни особини, може да продолжи да ги пренесува своите поволни [[Нуклеотидна низа|генетски информации]] на своите потомци. Може да биде економски корисно за комерцијалните одгледувачи да клонираат одредено растение за да обезбедат доследност во нивните култури.<ref name="Hussey 1978 185–208">{{Наведено списание|last=Hussey|first=G.|date=1978|title=The application of tissue culture to the vegetative propagation of plants|journal=Science Progress (1933- )|volume=65|issue=258|pages=185–208|jstor=43420451}}</ref> Вегетативното размножување, исто така, им овозможува на растенијата да го избегнат скапата и сложена постапка на создавање на органи за полово размножување како што се [[Цвет|цвеќињата]] и последователните [[Семе|семиња]] и [[Овошје|плодови]].<ref>{{Наведено списание|last=Snow|first=Allison A.|last2=Whigham|first2=Dennis F.|date=1989-10-01|title=Costs of Flower and Fruit Production in Tipularia Discolor (Orchidaceae)|journal=Ecology|volume=70|issue=5|pages=1286–1293|doi=10.2307/1938188|issn=1939-9170|jstor=1938188}}</ref> На пример, развивањето на првокласна сорта е исклучително тешко, така што, откако одгледувачите ќе ги развијат саканите особини на крин, тие користат [[калемење]] и пупкање за да обезбедат доследност на новата сорта и нејзино успешно производство на комерцијално ниво. Сепак, како што може да биде видено кај многу разновидни растенија, ова не секогаш важи, бидејќи многу растенија всушност се химери и резниците може да ги одразуваат атрибутите на само една или некои од родителските [[Клетка|клеточни]] линии. Вегетативното размножување, исто така, им овозможува на растенијата да ја заобиколат незрелата фаза преку [[расад]] и побрзо да стигнат до зрелата фаза.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Zotz|first=Gerhard|date=1999|title=Vegetative propagation in an epiphytic orchid occurrence and ecological relevance|url=https://www.soctropecol.eu/publications/pdf/5-1/Zotz1999,%20Ecotropica%205_65-68.pdf|journal=Ecotropica|volume=5|access-date=2024-02-17|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204100513/https://www.soctropecol.eu/publications/pdf/5-1/Zotz1999,%20Ecotropica%205_65-68.pdf|url-status=dead}}</ref> Во [[природа]]та, тоа ги зголемува шансите растението успешно да достигне зрелост, а комерцијално им заштедува на земјоделците многу време и пари бидејќи овозможува побрзо ново засадување на културата.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Libby|first=W.|date=септември 1973|title=THE USE OF VEGETATIVE PROPAGULES IN FOREST GENETICS AND TREE IMPROVEMENT|url=http://www.scionresearch.com/__data/assets/pdf_file/0005/30938/NZJFS421974LIBBY440_447.pdf|journal=School of Forestry and Conservation and Department of Genetics|volume=4|pages=440–447}}</ref> Вегетативното размножување нуди истражувачки предности во неколку области од [[биологијата]] и има практична употреба кога станува збор за пошумување. Најчеста употреба на вегетативното размножување од страна на [[Шума|шумските]] [[Генетика|генетичари]] и одгледувачите на дрвја е да бидат преместени [[ген]]ите од избраните дрвја на некое погодно место, обично означена како банка за гени, [[Клон банка|банка за клонови]], овоштарник со клонови или овоштарник со семиња каде што нивните гени може да бидат [[Мејоза|рекомбинирани]] во потомство кое ќе има педигре.<ref name=":2"/> Некои анализи наведуваат дека вегетативното размножување е одлика што го прави растителниот вид поголема веројатност да стане инвазивен. Бидејќи вегетативното размножување е често побрзо од половото размножување, тоа „брзо го зголемува [[население]]то и може да придонесе за закрепнување по нарушувања“ (како што се [[пожар]]и и [[поплави]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cal-ipc.org/wp-content/uploads/2017/12/1996_symposium_proceedings1832.pdf|title=What Traits Distinguish Invasive Plants from Non-invasive Plants?|last=Reichard|first=Sarah Hayden|work=California Exotic Pest Plant Council 1996 Symposium Proceedings}}</ref> === Недостатоци === Главниот недостаток на вегетативното [[размножување]] е тоа што ја спречува генетската разновидност на [[Вид (биологија)|видовите]] што може да доведе до намалување на приносот на културите.<ref>{{Наведено списание|last=Crutsinger|first=G. M.|last2=Reynolds|first2=W. N.|last3=Classen|first3=A. T.|last4=Sanders|first4=N. J.|year=2008|title=Disparate effects of plant genotypic diversity on foliage and litter arthropod communities - Semantic Scholar|journal=Oecologia|volume=158|issue=1|pages=65–75|doi=10.1007/s00442-008-1130-y|pmid=18766383}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Frankham|first=R|date=2005-07-27|title=Conservation Biology: Ecosystem recovery enhanced by genotypic diversity|journal=Heredity|volume=95|issue=3|pages=183|doi=10.1038/sj.hdy.6800706|pmid=16049423}}</ref> [[Растенијата]] се генетски идентични и затоа сите се подложни на патогени растителни [[вируси]], [[бактерии]] и [[Габа|габи]] кои можат да избришат цели култури.<ref>{{Наведено списание|last=Reusch|first=Thorsten|last2=Boström|first2=Christoffer|date=2011-07-01|title=Widespread genetic mosaicism in the marine angiosperm Zostera marina is correlated with clonal reproduction|url=https://www.researchgate.net/publication/225404053|journal=Evolutionary Ecology|volume=25|issue=4|pages=899–913|doi=10.1007/s10682-010-9436-8}}</ref> == Видови == === Природни средства === Природното вегетативно размножување е претежно постапка која е среќавана кај [[Тревесто растение|тревни]] и [[Дрвенесто растение|дрвенести]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[растенија]] и обично вклучува структурни изменувања на [[стебло]]то, иако секој хоризонтален, подземен дел од растението (без разлика дали [[стебло]], [[лист]] или [[корен]]) може да придонесе за вегетативно размножување на растението. Повеќето растителни видови кои преживуваат и значително се прошируваат со вегетативно размножување би биле [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] речиси по дефиниција, бидејќи специјализираните [[орган]]и за вегетативно размножување, како семето на едногодишните, служат за преживување на [[Годишно време|сезонски]] сурови услови. Растението кое опстојува на место преку вегетативно размножување на поединци во долг временски период претставува клонова колонија. Во извесна смисла, оваа постапка не е постапка на размножување, туку постапка на опстанок и проширување на [[биомаса]]та на поединецот. Кога поединечен [[организам]] се зголемува во големината преку размножување на [[Клетка|клетките]] и останува недопрен, постапката е нарекувана „вегетативен раст“. Меѓутоа, во вегетативното размножување, новите растенија што произлегуваат се нови поединци во речиси секој поглед, освен генетски. Од значителен интерес е како се чини дека оваа постапка го поставува часовникот за стареење одново.<ref>(General J. Grant (1864). "Vegetative Reproduction in New York: a comprehensive study. Stony Brook University Press: NY, NY.</ref> Како што беше споменато претходно, растенијата вегетативно се размножуваат и вештачки и природно. Најчестите методи на природно вегетативно размножување вклучуваат развој на ново растение од посебни структури на зрело растение. Покрај адвентивните корени, корените што произлегуваат од растителни структури различни од коренот, како што се стеблата или лисјата, изменетите стебла, лисја и корени играат важна улога во способноста на растенијата природно да се размножуваат. Најчестите изменети стебла, лисја и корени кои овозможуваат вегетативно размножување се:<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=itB5yKv7-rIC&q=vegetative+propagation+in+agriculture&pg=PR13|title=Plants in Agriculture|last=Forbes|first=James C.|last2=Forbes|first2=Jim C.|last3=Watson|first3=Drennan|date=1992-08-20|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521427913}}</ref> ==== Столони ==== [[Податотека:Fragaria_hybrid_Lipstick.jpg|мини|„Кармин“ хибридна јагода (''Comarum palustre'' × ''Fragaria × ananassa'') користејќи столони за одгледување нови растенија.]] Столоните се изменети стебла кои, за разлика од [[ризом]]ите, растат од постоечките стебла веднаш под површината на почвата. Како што се размножуваат, [[Пупка|пупките]] на изменетите стебла произведуваат корени и стебла. Тие пупки се поодделени од оние што се наоѓаат на ризомот.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0Yja1lL_pJYC|title=The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms|last=Hickey|first=Michael|last2=King|first2=Clive|date=2000-11-16|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521794015}}</ref> Примери на растенија кои се со столони се [[Јагода|јагодите]] и [[Рибизла|рибизлите]]. ==== Луковици ==== [[Луковица|Луковиците]] се надуени делови од [[стебло]]то во кои лежат срединшните ластари на новите [[растенија]]. Тие обично се под земја и се опкружени со полни и слоевити лисја кои обезбедуваат хранливи материи за новото растение.<ref>{{Наведено списание|last=Kawasaki|first=Maria Lucia|date=1991-07-01|title=Plant form. An illustrated guide to flowering plant morphology. By Adrian D. Bell|journal=Brittonia|volume=43|issue=3|pages=145|doi=10.2307/2807042|issn=0007-196X|jstor=2807042|doi-access=free}}</ref> Примери на растенија кои се со луковици се шелот, лилјаната и [[Лале|лалињата]]. ==== Кртоли ==== [[Кртола|Кртолите]] се развиваат или од [[стебло]]то или од [[корен]]от. Матичните кртоли растат од [[ризом]]и или столони кои отекуваат од складирање на хранливи материи додека коренските кртоли се шират од корени кои се изменети за складирање на хранливи материи и стануваат премногу големи и произведуваат ново [[растение]].<ref name=":0"/> Примери за матични кртоли се [[компир]]ите и јамите, а примери за коренските кртоли се [[Сладок компир|слаткиот компир]] и [[Далија|далиите]]. ==== Грутчести луковици ==== [[Грутчеста луковица|Грутчестите луковици]] се цврсти зголемени подземни [[Стебло|стебла]] кои складираат хранливи материи во нивното месесто и цврсто стеблесто [[ткиво]] и се опкружени со хартиести [[лист]]ови. Грутчестите луковицисе разликуваат од [[Луковица|луковиците]] по тоа што нивните средишта се состојат од цврсто ткиво додека луковиците се состојат од слоевити лисја.<ref>{{Наведена книга|url=https://trove.nla.gov.au/version/31263173|title=Tuberous, cormous and bulbous plants : biology of an adaptive strategy in Western Australia|last=Pate|first=J. S.|last2=Dixon|first2=Kingsley Wayne|date=1982|publisher=Nedlands, W.A. : University of Western Australia Press|isbn=978-0855642013|language=en}}</ref> Примери на растенија кои се со грутчести луковици се [[гладиола]]та и таросот. ==== Коренови никулци ==== Кореновите никулци, се стебла кои произлегуваат од [[Пупка|пупки]] на основата на стеблата или корените на родителското растение.<ref>{{Наведено списание|last=Oliver|first=Chadwick Dearing|date=1980-01-01|title=Forest development in North America following major disturbances|journal=Forest Ecology and Management|volume=3|pages=153–168|doi=10.1016/0378-1127(80)90013-4|issn=0378-1127}}</ref> Примери на растенија кои се коренови никулци се [[јаболко]]то, брестот и [[банана]]та. ==== Одрасток ==== Одрастоците се минијатурни структури кои произлегуваат од [[меристем]]от на рабовите на [[лист]]овите кои на крајот развиваат [[корен]]и и паѓаат од лисјата на кои растеле.<ref>{{Наведено списание|last=Roest|first=S.|last2=Bokelmann|first2=G.S.|date=1975-12-01|title=Vegetative propagation of Chrysanthemum morifolium Ram. in vitro|journal=Scientia Horticulturae|volume=3|issue=4|pages=317–330|doi=10.1016/0304-4238(75)90046-1|issn=0304-4238}}</ref> Пример за растение кое е со одрастоци е ''Bryophyllum daigremontianum'' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Kalanchoe daigremontianum''), кое е познато и како „мајка на илјадници“ по многуте одрастоци. ==== Кеикис ==== Кеиките се дополнителни гранки кои се развиваат на вегетативни стебла или [[Цветна дршка|цветни дршки]] од неколку [[Род (биологија)|родови]] [[орхидеи]].<ref name=":1"/> Примери на растенија кои се со кеики се родовите орхидеи ''Phalaenopsis'', ''Epidendrum'' и ''Dendrobium''. ==== Апомикса ==== Апомиксата е постапка на [[бесполово размножување]] преку [[семе]], во отсуство на [[мејоза]] и [[оплодување]], создавање на [[Клонирање|клонови]] потомци од мајчино потекло.<ref>{{Наведено списание|last=Spillane|first=Charles|last2=Curtis|first2=Mark D|last3=Grossniklaus|first3=Ueli|date=јуни 2004|title=Apomixis technology development—virgin births in farmers' fields?|journal=Nature Biotechnology|volume=22|issue=6|pages=687–691|doi=10.1038/nbt976|issn=1546-1696|pmid=15175691}}</ref> === Вештачки средства === Вегетативното [[размножување]] на одредени сорти кои имаат пожелни особини е многу вообичаена практика. Се користи од страна на земјоделците и [[Хортикултура|градинарите]] за производство на подобри култури со пожелни квалитети. Најчести методи на вештачко вегетативно размножување се:<ref name=":3"/> ==== Резници ==== Резницата е дел од растението, обично [[стебло]] или [[лист]], е отсекувано и е садено. Недоволните корени растат од резници и на крајот е развивано ново [[растение]]. Обично тие резници се третирани со хормони пред да бидат засадени за да поттикнат раст.<ref>{{Наведено списание|last=Ofori|first=D.A.|last2=Newton|first2=A.C.|last3=Leakey|first3=R.R.B.|last4=Grace|first4=J.|date=1996-08-01|title=Vegetative propagation of Milicia excelsa by leafy stem cuttings: effects of auxin concentration, leaf area and rooting medium|journal=Forest Ecology and Management|volume=84|issue=1–3|pages=39–48|doi=10.1016/0378-1127(96)03737-1|issn=0378-1127}}</ref> ==== Калемење ==== [[Калемење]]то вклучува прикачување на калеменица, или посакувана резница, на [[стебло]]то на друго [[растение]] што останува вкоренето во земјата. На крајот и двата ткивни системи се спојуваат и е развивано растение со особините на калеменото растение,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://extension.oregonstate.edu/deschutes/sites/default/files/propagation.pdf|title=Kumar, G. (2011). "Propagation of Plants by Grafting and Budding" (PDF). Pacific Northwest Extension. pp. 3–5.}}</ref> на пр. [[манго]], гуава итн. ==== Обложување ==== Обложувањето е постапка кој вклучува свиткување на гранките или [[Стебло|стеблата]] на растенијата така што тие ќе ја допрат земјата и ќе бидат покриени со земја. Од подземниот дел на растението, кој е познат како слој, се развиваат адвентивни [[корен]]и. Овој метод на вегетативно [[размножување]] се јавува и природно. Друг сличен метод, обложување со воздух, вклучувал стружење и повторно засадување на гранки од дрвја кои се развиваат во дрвја. Примери се јасминот и бугенвилата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.purdue.edu/hla/sites/yardandgarden/|title=Indiana Yard and Garden – Purdue Consumer Horticulture - Purdue University|work=Indiana Yard and Garden - Purdue Consumer Horticulture|language=en-US|accessdate=17 февруари 2024}}</ref> ==== Лазница ==== Лазниците растат и образуваат густа збиена подлога која е прикачена на родителското [[растение]]. Премногу лазници може да доведат до помала големина на родот, така што вишокот лазници се кастрени, а зрелите лазници се пресадувани на нова област каде што се развиваат во нови растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Maini|first=J. S.|last2=Horton|first2=K. W.|date=1966-09-01|title=Vegetative Propagation of Populus Spp.: I. Influence of Temperature on Formation and Initial Growth of Aspen Suckers|journal=Canadian Journal of Botany|volume=44|issue=9|pages=1183–1189|doi=10.1139/b66-130|issn=0008-4026}}</ref> ==== Ткивна култура ==== Во ткивната култура, [[Растенија|растителните]] [[клетки]] се земани од различни делови на растението и се одгледувани и негувани во стерилизиран медиум. Масата на развиено [[ткиво]], позната како калус, потоа е одгледувана во средина наполнета со [[хормони]] и на крајот се развива во одрастоци кои потоа се садени и на крајот се развивани во израснати растенија.<ref name="Hussey 1978 185–208"/> Поместување е долниот дел од единечниот врв со [[ризом]]ската оска која е базална кон него и неговите [[корен]]и. Садењето на нив е најзгодниот начин за размножување на [[бамбус]]от. == Поврзано == * [[Микропропагирање|Микроразмножување]] * [[Хемерохорија]] * [[Избегано растение]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Клонирање]] [[Категорија:Бесполово размножување]] [[Категорија:Размножување на растенијата]] l5x3urwu07nijanvtxq1gnbospfco3k 0 1343345 5601130 5224122 2026-07-27T16:39:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601130 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size: 125%" |Т7 РНК полимераза |- class="mw-file-description" href="./File:T7_RNA_polymerase.jpg" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:T7_RNA_polymerase.jpg|безрамка]]<div class="infobox-caption">Т7 РНК полимераза (сина) која произведува mRNA (светло-сина) од двоверижна ДНК шаблон (портокалова).</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #ddd" | Идентификатори ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3" | Организам | class="infobox-data" style="background-color: #eee" | <span class="reflink plainlinksneverexpand">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?name=T7+phage&rn=1 Т7 фаг]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3" |Симбол | class="infobox-data" style="background-color: #eee" | 1 ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3" | [[Protein Data Bank|ПДБ]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee" | [https://www.rcsb.org/structure/1MSW 1 MSW] ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3" | [[Swiss-Prot|UniProt]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee" | [https://www.uniprot.org/uniprot/P00573 P00573] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="background-color: #eee" | |}  {{Pfam box|Pfam=PF00940|Symbol=РНК_пол|Name=РНК полимераза насочена кон ДНК, тип на фаг|InterPro=IPR002092|SCOP=1msw}}'''Т7 РНК полимераза''' е [[РНК-полимераза|РНК полимераза]] од [[Бактериофаг|бактериофагот]] Т7 кој го катализира образувањето на [[РНК]] од ДНК во насока 5'→ 3'.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thermofisher.com/order/catalog/product/EP0111|title=T7 RNA Polymerase (20 U/µL)|work=www.thermofisher.com|language=en|accessdate=2023-01-19}}</ref> == Активност == Т7 полимеразата е екстремно специфична за [[Промотор (генетика)|промоторот]] и транскрибира само ДНК низводно од промоторот Т7.<ref name="spec"/> T7 полимеразата, исто така, бара двоверижна ДНК шаблон и Mg ²⁺ јон како кофактор за синтеза на РНК. Има многу ниска стапка на грешка. Т7 полимеразата има молекуларна тежина од 99 kDa. === Промотор === Промоторот е препознаен за врзување и иницирање на транскрипцијата. Консензусот во Т7 и сродните фаги е:<ref name="spec"/> 5' * 3' T7 TAATACGACTCACTATAGGGAGA T3 AATTAACCCTCTCACTAAAGGGAGA K11 AATTAGGGCAACACTATAGGGAGA SP6 ATTTACGACACACACTATAGAAGAA врзи------------- -----------во тоа Транскрипцијата започнува на гуанинот означен со ѕвездичка.<ref name="spec">{{Наведено списание|date=January 1998|title=Promoter specificity determinants of T7 RNA polymerase|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=95|issue=2|pages=515–9|bibcode=1998PNAS...95..515R|doi=10.1073/pnas.95.2.515|pmc=1845|pmid=9435223|doi-access=free}}</ref> == Структура == Т7 полимеразата е кристализирана во неколку форми и структурите се сместени во [[Банка на податоци за белковини|ПДБ]]. Тие објаснуваат како Т7 полимеразата се врзува за ДНК и ја транскрибира. N-терминалниот домен се движи наоколу додека се формира комплексот на издолжување. ssRNAP има ДНК-РНК хибрид од 8 bp.<ref name="pmid12422209">{{Наведено списание|date=November 2002|title=Structure of a T7 RNA polymerase elongation complex at 2.9 A resolution|journal=Nature|volume=420|issue=6911|pages=43–50|bibcode=2002Natur.420...43T|doi=10.1038/nature01129|pmid=12422209}}</ref> Јамка за специфичност [[Бета шнола|на бета-фиба]] (остатоци 739-770 во Т7) го препознава промоторот; заменувајќи го со оној што се наоѓа во T3 RNAP прави полимеразата наместо тоа да ги препознава промоторите на T3.<ref name="spec"/> Слично на другите полимерази на вирусна нуклеинска киселина, вклучително и Т7 ДНК полимераза од истиот фаг, конзервираниот Ц-терминал на T7 ssRNAP користи набор чија организација е споредена со обликот на десната рака со три поддомени наречени прсти, дланка и палец.<ref name="pmid9309225">{{Наведено списание|date=August 1997|title=Structure of the RNA-dependent RNA polymerase of poliovirus|journal=Structure|volume=5|issue=8|pages=1109–22|doi=10.1016/S0969-2126(97)00261-X|pmid=9309225|doi-access=free}}</ref> N-терминалот е помалку зачуван. Формира промотор-врзувачки домен (PBD) со спирални снопови во фагите ssRNAPs,<ref>{{Наведено списание|date=October 2008|title=The structure of a transcribing T7 RNA polymerase in transition from initiation to elongation|journal=Science|volume=322|issue=5901|pages=553–7|bibcode=2008Sci...322..553D|doi=10.1126/science.1163433|pmc=2892258|pmid=18948533}}</ref> карактеристика што не се наоѓа во митохондријалните ssRNAPs.<ref name="polrmt">{{Наведено списание|date=November 2017|title=Structural Basis of Mitochondrial Transcription Initiation|journal=Cell|volume=171|issue=5|pages=1072–1081.e10|doi=10.1016/j.cell.2017.10.036|pmc=6590061|pmid=29149603}}</ref> == Поврзани протеини == Т7 полимеразата е репрезентативен член на фамилијата '''RNAP (ssRNAP) зависна од ДНК со една подединица'''. Други членови вклучуваат РНК полимерази на фагот T3 и SP6, митохондријалната РНК полимераза (POLRMT) и хлоропластичната ssRNAP.<ref name="pmid7526118">{{Наведено списание|date=October 1993|title=The phage RNA polymerases are related to DNA polymerases and reverse transcriptases|journal=Molecular Microbiology|volume=10|issue=1|pages=1–6|doi=10.1111/j.1365-2958.1993.tb00897.x|pmid=7526118}}</ref><ref name="pmid9242608">{{Наведено списание|date=August 1997|title=Mitochondrial and chloroplast phage-type RNA polymerases in Arabidopsis|journal=Science|volume=277|issue=5327|pages=809–11|doi=10.1126/science.277.5327.809|pmid=9242608}}</ref> Семејството ssRNAP е структурно и еволутивно различно од семејството на повеќе подединици на РНК полимерази (вклучувајќи бактериски и еукариотски под-фамилии). За разлика од бактериските РНК полимерази, Т7 полимеразата не е инхибирана од антибиотикот рифампицин. Ова семејство е поврзано со реверзна транскриптаза со една подединица и со [[ДНК-полимераза|ДНК полимераза]].<ref name="pmid9419244">{{Наведено списание|date=December 1997|title=On the evolution of the single-subunit RNA polymerases|url=https://www.researchgate.net/publication/13811504|journal=Journal of Molecular Evolution|volume=45|issue=6|pages=671–81|bibcode=1997JMolE..45..671C|citeseerx=10.1.1.520.3555|doi=10.1007/PL00006271|pmid=9419244}}</ref> == Нанесување == Во биотехнолошките апликации, T7 RNA полимеразата вообичаено се користи за транскрипција на ДНК што е клонирана во вектори кои имаат два (различни) фагни промотори (на пр., T7 и T3, или T7 и SP6) во спротивна ориентација. РНК може селективно да се синтетизира од која било нишка на вметната ДНК со различни полимерази. Ензимот е стимулиран од спермидин и ''ин витро'' активноста се зголемува со присуството на протеински носители (како што е BSA).<ref name="pmid4570474">{{Наведено списание|date=March 1973|title=Characterization of T7-specific ribonucleic acid polymerase. 1. General properties of the enzymatic reaction and the template specificity of the enzyme|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=248|issue=6|pages=2235–44|doi=10.1016/S0021-9258(19)44211-7|pmid=4570474|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid7911327">{{Наведено списание|date=June 1994|title=Effects of solution conditions on the steady-state kinetics of initiation of transcription by T7 RNA polymerase|journal=Biochemistry|volume=33|issue=22|pages=6918–24|doi=10.1021/bi00188a022|pmid=7911327}}</ref> Со овој систем може да се генерира хомогено означена едноверижна РНК. Транскриптите можат да бидат нерадиоактивно обележани со висока специфична активност и со одредени означени нуклеотиди. Т7 РНК полимеразата се користи во синтезата на mRNA и sgRNA.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.neb.com/products/m0251-t7-rna-polymerase#Product%20Information|title=T7 RNA Polymerase {{!}} NEB|work=www.neb.com|accessdate=2023-01-19}}</ref> == Поврзано == * [[Т7 изразен систем]] == Наводи ==  {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://academic.brooklyn.cuny.edu/chem/zhuang/Nicolas/enzymolo.htm Ензимологија на Т7 РНК полимераза] * [http://openwetware.org/wiki/In_vitro_transcription_with_T7_RNA_polymerase OpenWetWare] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110105223257/http://openwetware.org/wiki/In_vitro_transcription_with_T7_RNA_polymerase |date=2011-01-05 }} [[Категорија:РНК]] 08e0jkj4gk70qclp4kaj693qejzaxtu 0 1343700 5601177 5476325 2026-07-27T18:34:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601177 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Тарин Лејн|workplaces= Ветерна електрана на заедницата Хепберн|death_cause=|field=Обновливи извори и енергија на заедницата|alma_mater=|known_for=|prizes=Викторијанска почесна ролна, Черчил стипендија}}'''Тарин Лејн''' била менаџер на Ветерната фарма на заедницата Хепберн, а во 2021 година била примена во Викторијанската почесна листа на жени во категоријата „Трејлблејзер“. Таа била експерт за енергија и [[обновливи извори на енергија]] во заедницата. == Ран живот и кариера == Лејн се стекнала со диплома и магистер по уметност. Таа живее во Централна Викторија и е менаџер на Ветерната фарма на заедницата Хепберн во сопственост на заедницата, која има за цел да биде извор на 100% одржлива енергија за заедницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vic.gov.au/taryn-lane|title=Taryn Lane {{!}} Victorian Government|date=13 November 2021|work=www.vic.gov.au|language=en|accessdate=2021-11-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2018-04-06/taryn-lane-from-hepburn-wind/9622236|title=Taryn Lane from Hepburn Wind|last=L|first=Abc|last2=Adams|first2=line: Prue|date=2018-04-06|work=ABC News|language=en|accessdate=2021-11-14}}</ref> Лејн е директор на RE-Alliance, Коалицијата за енергија на заедницата и директор на Советот за паметна енергија. Лејн работела во фармата на ветерници во заедницата Хепберн, која е „првиот австралиски генератор на ветер во сопственост на заедницата“. Во 2011 година, 2.000 членови на заедницата донирале 10 милиони американски долари за финансирање на изградба на фарма на ветер со две турбини. Целта била да се користи 100% обновлива енергија до 2024 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecourier.com.au/story/6382696/hepburn-shire-zero-net-emission-project-recognised-as-sustainability-award-finalist/|title=Hepburn Shire zero-net emission project recognised as sustainability award finalist|last=Kirkham|first=Rochelle|date=2019-09-12|work=The Courier|language=en-AU|accessdate=2021-11-14}}</ref> Лејн е исто така соработник во Центарот за лидерство за одржливост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://c4ce.net.au/wp-content/uploads/2014/11/C4CE-People_FinalA4.pdf|title=C4CE}}</ref> Ветерниот парк на заедницата Хепберн, чиј менаџер е Лејн,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climatemediacentre.org.au/spokespeople/taryn-lane/|title=Taryn Lane|work=Climate Media Centre|accessdate=2021-11-14}}</ref> ја освоил наградата за одржливост на Премиер за заедницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hepburnznet.org.au/articles/z-net-wins-premiers-sustainability-award-for-community/|title=Z-NET wins Premier's sustainability award|work=Z-Net|language=en-au|accessdate=2021-11-14}}</ref> Ветерниот парк Хепберн добил и номинација финалист за наградата за одржливост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecourier.com.au/story/6382696/hepburn-shire-zero-net-emission-project-recognised-as-sustainability-award-finalist/|title=Hepburn Shire zero-net emission project recognised as sustainability award finalist|last=Kirkham|first=Rochelle|date=2019-09-12|work=The Courier|language=en-AU|accessdate=2021-11-14}}</ref> Таа зборувала за тоа како заедниците можат да ги намалат емисиите, со цел за нето нула, користејќи обновливи извори: „Владите се придржуваат до целта нето нула 2050 година, но мислиме дека е важно да достигнеме не повеќе од 1,5 степени во следната деценија“, рече Лејн. „Ако можеме да направиме колку што можеме на ниво на грасрут, владите можат да бидат поамбициозни. == Избрани публикации == # Хикс Ј., Лејн Т., Вуд Е. и Хол (2018). ''Извештајот за подобрување на позитивните социјални резултати од развојот на фармите на ветер'' . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.renewableenergymagazine.com/wind/%20Notice:%20Undefined%20in%20/home/energias/public_html/modulos/modulosprincipales/metas.php%20on%20line%2021|title=Wind - Australian wind industry report aims to establish new standard of excellence for community engagement|last=Viaintermedia.com|work=Renewable Energy Magazine, at the heart of clean energy journalism|language=en|accessdate=2021-11-14}}</ref> # Хол, Хикс Ј, Лејн Т. и Вуд Е. (2020). Планирање да се вклучи заедницата за обновливите извори на енергија: увид од плановите за ангажман на заедницата на австралиската ветерна индустрија, ''Australasian Journal of Environmental Management'', 27:2, 123–136. <ref>{{Наведено списание|last=Hall|first=Nina Lansbury|last2=Hicks|first2=Jarra|last3=Lane|first3=Taryn|last4=Wood|first4=Emily|date=2020-04-02|title=Planning to engage the community on renewables: insights from community engagement plans of the Australian wind industry|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14486563.2019.1670742|journal=Australasian Journal of Environmental Management|language=en|volume=27|issue=2|pages=123–136|doi=10.1080/14486563.2019.1670742|issn=1448-6563}}</ref> # Лејн, Т. и Ј. Хикс (2017) ''Ангажирање на заедницата и споделување на придобивките во развојот на обновливите извори на енергија: Водич за апликантите на целната аукција за обновлива енергија во Викторија.'' ''Оддел за животна средина, земја, вода и планирање'', Викторијанска влада, Мелбурн. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cvga.org.au/uploads/9/8/3/8/9838558/delwp_cebsg_lr_f.pdf|title=Community Engagement}}</ref> # Lane, T & Hicks, J & Memery, C & Thompson, B. ''et al.'' (2015). ''Водич за обновлива енергија во сопственост на заедницата за жителите на Викторија.'' Оддел за економски развој, работни места, транспорт и ресурси, Мелбурн. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.energy.vic.gov.au/__data/assets/pdf_file/0030/57945/Community-Energy-Projects-Guidelines-Booket-A4_-WEB.pdf|title=Guide to community-owned renewable energy|accessdate=2024-03-07|archive-date=2022-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018015232/https://www.energy.vic.gov.au/__data/assets/pdf_file/0030/57945/Community-Energy-Projects-Guidelines-Booket-A4_-WEB.pdf|url-status=dead}}</ref> # Лејн Т. и Хикс Ј. (2014) ''Најдобра практика Ангажирање на заедницата во развојот на ветерот'' . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.c4ce.org.au/sites/default/files/2020-05/2014%20Best%20practice%20community%20engagement%20in%20wind%20%281%29.pdf|title=Best Practice Community Engagement}}</ref> == Награди и признанија == Лејн е наградена со награди, како поединец, а исто така и за Ветерниот парк во заедницата Хепберн, чиј директор е. Ветерната фарма на заедницата Хепберн е наградена со национални и глобални награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conference.community/speakers/taryn-lane/|title=Taryn Lane « World Community Power Conference|language=en-US|accessdate=2021-11-14|archive-date=2021-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114091508/https://www.conference.community/speakers/taryn-lane/|url-status=dead}}</ref> Лејн била примена во Викторијанската почесна листа на жени во 2021 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vic.gov.au/taryn-lane|title=Taryn Lane {{!}} Victorian Government|date=13 November 2021|work=www.vic.gov.au|language=en|accessdate=2021-11-14}}</ref> и била соработник на Черчил во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://policy-futures.centre.uq.edu.au/files/8170/2021%20Policy%20Takeaways_Lane.pdf|title=Policy Futures Centre|accessdate=2024-03-07|archive-date=2024-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327122254/https://policy-futures.centre.uq.edu.au/files/8170/2021%20Policy%20Takeaways_Lane.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.climatealliance.org.au/blog/2018/2018-leadership-award-winners-2xkwj-r53kl-acg78|title=Climate Alliance}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.churchilltrust.com.au/fellow/taryn-lane-vic-2016|title=Taryn A Lane - Churchill Trust|work=www.churchilltrust.com.au|language=en-AU|accessdate=2021-11-14}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" |+Награди и признанија ! scope="col" | година ! scope="col" | Награда |- | 2021 година | Викторијанска почесна листа на жени примени <ref>https://www.vic.gov.au/taryn-lane</ref> |- | 2019 година | Заедничко управување со ризик од победници |- | 2016 година | Черчил соработник, Викторија |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лејн}} [[Категорија:Обновливи извори на енергија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Жени во наука]] [[Категорија:Климатолози]] atnuj3f6keoctwxgn2nmrdjh76rlsjs 0 1343733 5601266 5482824 2026-07-28T02:45:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601266 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Трејси Еjнсворт|image=|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|death_cause=|other_names=|known_for=Marine Science|education=Дипломирала на универзитетот Џејмс Кук, Магистер на работи на универзитетот Џејмс Кук, докторат за филозофијан од универзитетот на Квинсленд, наградена со Деканска Листа за извонредост во истражување.|employer=Универзитет на Нов Јужен Велс|occupation=Научник|signature=|website=|footnotes=|nationality=Aвстранијанка}} '''Трејси Ејнсворт''' е марински биолог и професор по наука на Универзитетот во Нов Јужен Велс, која работи на [[Корален гребен|коралните гребени]] и биологијата на [[Голем Корален Гребен|Големиот Корален Гребен]]. Нејзиното истражување ја опфаќа биологијата на притисокот, клетките, болестите, имунитетот и симбиозата. Таа е наградена со Медалот Дороти Хил за наука, од Австралиската академија на науките, за истражување на коралниот гребен, притисокот и влијанието на температурата врз здравјето на коралите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://australiancoralreefsociety.org/tracy_ainsworth_commentary/|title=Aus Coral Reef Soc|date=10 September 2018|accessdate=2024-03-07|archive-date=2023-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530081041/https://australiancoralreefsociety.org/tracy_ainsworth_commentary/|url-status=dead}}</ref> == Кариера == Кариерата на Еjнсворт се сосотои од испитуање на влијанијата на притисокот на водата врз коралите, поточно коралите кои го градат гребенот, но истовремено истражува и за врските помеѓу домаќините и микроорганизмите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://australiancoralreefsociety.org/reef-matters-seminar-series-prof-tracy-ainsworth-and-dr-coulson-lantz/|title=Reef Matters Seminar Series: Prof. Tracy Ainsworth and Dr Coulson Lantz|date=2021-05-07|work=Australian Coral Reef Society|language=en-AU|accessdate=2022-04-14|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518040945/https://australiancoralreefsociety.org/reef-matters-seminar-series-prof-tracy-ainsworth-and-dr-coulson-lantz/|url-status=dead}}</ref> Таа, исто така, ги проучува симбиозите и појавата на болести. Истражувањата околу бактериските придружници на коралите отвораат нови погледи кон ккви се механизмите на коралните болести, нивните појави и што предизвикува нивен напредок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gbrrestoration.org/leadership-team/tracy-ainsworth/|title=Tracy Ainsworth|work=Reef Restoration and Adaptation Program|language=en-AU|accessdate=2022-04-14}}</ref> Еjнсворт, исто така, ја индетификуваше новата низа на меѓуклеточни бактерии кои можат да играат важна улога во успшното развивање на моралите. Таа, исто така, ги испита влијанијата на зголемените температурите и [[Глобално затоплување|климатските промени]], и како тоа тие ќе влијаат на коралите моментално, но и во иднината.<ref>{{Наведено списание|last=Leggat|first=William|last2=Heron|first2=Scott|last3=Fordyce|first3=Alexander|last4=Suggett|first4=David|last5=Ainsworth|first5=Tracy|date=2022-01-01|title=Experiment Degree Heating Week (eDHW) as a novel metric to reconcile and validate past and future global coral bleaching studies|url=https://www.researchgate.net/publication/355338837|journal=Journal of Environmental Management|volume=301|pages=113919|doi=10.1016/j.jenvman.2021.113919|pmid=34731944}}</ref> == Написи и статии == Избраните статии од списанија го вклучуваат следново: * Ејнсворт, Трејси Д. и Гејтс, Рут Д. (2016) Микробиолошки чувари на коралите: коралниот микробиом ќе биде клучен за идното здравје на коралните гребени. ''Наука'', 352 (6293). стр.&nbsp;1518–1519 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://par.nsf.gov/servlets/purl/10023414|title=Science Magazine}}</ref> * Кели, Лиза А., Хајнц, Том, Ламб, Џолеа Б., Ајнсворт, Трејси Д. и Вилис, Бет Л. (2016) Екологија и патологија на нови аномалии на раст слични на плакета кои влијаат на коралите што градат гребени на Големиот Корален Гребен. ''Граници во морската наука'', 3. стр.&nbsp;1–12.<ref>{{Наведено списание|last=Kelly|first=Lisa A.|last2=Heintz|first2=Tom|last3=Lamb|first3=Joleah B.|last4=Ainsworth|first4=Tracy D.|last5=Willis|first5=Bette L.|date=2016|title=Ecology and Pathology of Novel Plaque-Like Growth Anomalies Affecting a Reef-Building Coral on the Great Barrier Reef|journal=Frontiers in Marine Science|volume=3|doi=10.3389/fmars.2016.00151|issn=2296-7745|doi-access=free}}</ref> * Ainsworth, Tracy D., Heron, Scott F., Ortiz, Juan Carlos, Mumby, Peter J., Grech, Alana, Ogawa, Daisie, Eakin, C. Mark, and Leggat, William (2016) Климатските промени ја оневозможуваат заштитата од белење на коралите на Големиот корален гребен. ''Наука'', 352 (6283). стр.&nbsp;338–342.<ref>{{Наведено списание|last=Ainsworth|first=Tracy D.|last2=Heron|first2=Scott F.|last3=Ortiz|first3=Juan Carlos|last4=Mumby|first4=Peter J.|last5=Grech|first5=Alana|last6=Ogawa|first6=Daisie|last7=Eakin|first7=C. Mark|last8=Leggat|first8=William|date=2016-04-15|title=Climate change disables coral bleaching protection on the Great Barrier Reef|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27081069/|journal=Science|volume=352|issue=6283|pages=338–342|bibcode=2016Sci...352..338A|doi=10.1126/science.aac7125|issn=1095-9203|pmid=27081069|doi-access=free}}</ref> Таа исто така објави книга: * Греам НАЈ; Ејнсворт ТД; Берд АХ; забрана NC; Bay LK; Cinner JE; Де Фреитас ДМ; Дијаз-Пулидо Г; Дорнелас М; Дан СР; Фиделман ПИЈ; Форет С; Добар ТЦ; Кул Ј; Малела Ј; Пенин L; Прачет МС; Вилијамсон ДХ, 2011 година, Од микробите до луѓето: Придобивките што може да се влечат од областите што не се преземаат за коралните гребени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://risweb.st-andrews.ac.uk/portal/en/researchoutput/from-microbes-to-people-tractable-benefits-of-notake-areas-for-coral-reefs(0fd7e7c7-4635-459a-acc1-89308e025d9b).html|title=From microbes to people: tractable benefits of no-take areas for coral reefs|work=risweb.st-andrews.ac.uk|language=en|accessdate=2022-04-14|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116100251/https://risweb.st-andrews.ac.uk/portal/en/researchoutput/from-microbes-to-people-tractable-benefits-of-notake-areas-for-coral-reefs(0fd7e7c7-4635-459a-acc1-89308e025d9b).html|url-status=dead}}</ref> == Медиуми == Ајнсворт објави за коралните гребени и морската наука во рамките на ''The Conversation'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/profiles/tracy-ainsworth-710280|title=Tracy Ainsworth|last=Moriarty|first=Tess|last2=Leggat|first2=University of Newcastle; Bill|work=The Conversation|language=en|accessdate=2022-04-14|last3=Eakin|first3=University of Newcastle; C. Mark|last4=Oceanic|first4=National|last5=Steinberg|first5=Atmospheric Administration; Rosie|last6=Heron|first6=UNSW Sydney; Scott F.|last7=University|first7=James Cook|last8=Ainsworth|first8=Tracy|last9=Sydney|first9=UNSW}}</ref> каде заедно со истражувачите од други австралиски универзитети, таа ги опиша влијанијата на белењето на коралите, во морскиот парк на островот Лорд Хау . Таа, исто така, ја опиша нејзината работа од ABC.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2017-02-07/tracy-ainsworth/8248968|title=Tracy Ainsworth|last=Queensl|first=ABC North|last2=Fernbach|first2=Nathalie|date=2017-02-07|work=ABC News|language=en|accessdate=2022-04-14}}</ref> == Награди == * 2018 - Медал Дороти Хил <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.science.org.au/opportunities-scientists/recognition/honorific-awards/honorific-awardees/2018-awardees|title=2018 awardees {{!}} Australian Academy of Science|work=www.science.org.au|language=en|accessdate=2022-04-14}}</ref> * 2012 - ARC Super Science Fellow (2012-2015) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.coralcoe.org.au/person/tracy-ainsworth|title=Tracy Ainsworth – ARC Centre of Excellence for Coral Reef Studies|work=www.coralcoe.org.au|accessdate=2022-04-14}}</ref> * 2011 - Стипендија за жени во науката на L'Oreal.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://stories.scienceinpublic.com.au/2012/life-of-coral-019/#more-5686|title=The complex life of coral {{!}} Stories of Australian Science, from Science in Public|work=stories.scienceinpublic.com.au|accessdate=2022-04-15}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Е}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Климатолози]] pqq2wv4sz563gc71nmlx3mx7565uk6n 0 1344648 5601215 5450542 2026-07-27T20:55:50Z Beclievski 9277 /* */ 5601215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Евровизија 2024|year=2024|theme=Обединети во музиката|size=300px|image=Eurovision 2024 logo.png|semi1=7 мај 2024|semi2=9 мај 2024|final=11 мај 2024|presenters={{unbulleted list|[[Малин Окерман ]]|[[Петра Меде]]|}} <!-- DO NOT add Conchita Wurst. Green room hosts are not included here. -->|exsupervisor=[[Мартин Естердал]]|director=Робин Хофвандер|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|host={{знамеикона|Шведска}} [[Шведска]]|venue=[[Малме арена]], [[Малме арена]]|emiter=[[СВТ (телевизија)|СВТ]]|entries=37|debut=-|return={{unbulleted list|{{esc|Луксембург}}}}|withdraw={{unbulleted list|{{esc|Романија}}}}|Green SA=|Purple=|Red=Y|Yellow=Y|previous=2023|next=2025}}'''Евровизија 2024 година.''' ( {{langx|en|Eurovision Song Contest 2024}}, {{langx|fr|Concours Eurovision de la chanson 2024}}) ќе биде 68. по ред избор за [[Евровизија|песна на Евровизија]] . Организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (ЕРУ), а домаќин ќе биде {{Јаз|en|[[Sveriges Television]]}}, натпреварот ќе се одржи во арената Малме, во градот [[Малме]], [[Шведска]], благодарение на победата [[Лорин (пејачка)|на Лорен]] на [[Евровизија 2023|Изборот за песна на Евровизија 2023 година.]] во [[Ливерпул]] со песната ''{{Јаз|en|[[Tattoo (песма Лорен)|Tattoo]]}}'' („Тетоважа“) . Ова ќе биде седми пат по ред натпреварувањето да се одржува во Шведска, а трет пат натпреварувањето да се одржува во Малме од [[Евровизија 1992|1992 година.]] и во [[Евровизија 2013|2013 г.]] Натпреварот ќе се состои од две полуфиналиња кои ќе се одржат на 7. и 9. мај и големото финале кое ќе се одржи на 11 Мај 2024 година, а домаќини ќе бидат Малин Окерман и [[Петра Меде]], кои беа домаќини на натпреварот 2013 . и во 2016 . На натпреварот ќе учествуваат 37 земји. Луксембург ќе се врати во натпреварувањето за прв пат од 1993 година, додека Романија се повлече од натпреварувањето поради финансиски проблеми. == Избор на градот домаќин == [[Податотека:Malmö_Arena,_augusti_2014-2.jpg|лево|мини|200x200пкс| Место на одржување - Малме Арена]] <mapframe width="302" height="280" align="left" text="Локација на местото на одржување (црвено) и други настани (плаво)"> [{ "type":"Feature", "geometry":{"type":"Point","coordinates":[12.976111,55.565278]}, "properties":{"title":"[[Малме арена]]","marker-symbol":"stadium","marker-color":"#f00","marker-size":"large"} },{ "type":"ExternalData", "service":"geoshape","ids":"Q853730", "properties":{"title":"[[Малме арена]]","fill":"#f00","stroke":"#f00"} },{ "type":"Feature", "geometry":{"type":"Point","coordinates":[13.014039,55.593169]}, "properties":{"title":"Евровизијско село","marker-symbol":"village","marker-color":"#00f"} },{ "type":"Feature", "geometry":{"type":"Point","coordinates":[13.008392,55.594517]}, "properties":{"title":"Евровизијска улица","marker-symbol":"camera","marker-color":"#00f"} },{ "type":"Feature", "geometry":{"type":"Point","coordinates":[12.993611,55.6075]}, "properties":{"title":"[[Малме лајв|Евроклуб, Тиркизни тепих и церемоније]]","marker-symbol":"town-hall","marker-color":"#00f"} }] </mapframe>Натпреварот ќе се одржи во Шведска, по победата на Шведска на натпреварот во 2023 година, претставена од Лорен со песната ''{{Јаз|en|[[Tattoo (песма Лорен)|Tattoo]]}}'' („Тетоважа“) .<ref name="sweden">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2023-winners-press-conference-loreen|title=Eurovision 2023 Winner’s Press Conference with Loreen|date=2023-05-14|work=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)|language=en|accessdate=2023-05-14}}</ref> === Избор на град домаќин === Веднаш по победата на Шведска на натпреварот во 2023 година, првите градови кои изразија интерес за домаќинство се [[Стокхолм]], [[Гетеборг]] и [[Малме]], трите најголеми градови во Шведска, исто така три градови кои биле домаќини на натпреварот барем еднаш. Покрај нив, интерес пројавиле и неколку други градови: [[Ескилстуна]], [[Јеншепинг|Јенчепинг]], Орнскјолдсвик, Партиле и Сандвикен . Последниот рок за аплицирање беше на 12 јуни 2023 година со цел градовите да поднесат кандидатура.<ref name="Gothenburg">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/06/10/eurovision-2024-gothenburg-prepares-bid-to-host/|title=Eurovision 2024: Gothenburg Prepares Bid To Host|last=Andersson|first=Rafaell|date=2023-06-10|work=Eurovoix|accessdate=2023-06-10}}</ref> Стокхолм официјално ја објави својата кандидатура на 7. Јуни,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.expressen.se/noje/stockholm-vill-ha-eurovision/|title=Stockholm vill ha Eurovision Song Contest|date=2023-06-07|work=[[Expressen]]|language=sv|trans-title=Stockholm wants the Eurovision Song Contest|accessdate=2023-06-08}}</ref> заедно со Гетеборг, кој ја објави својата кандидатура на 10 јуни.<ref name="Gothenburg" /> На 8-ми Јуни 2023 година, општината Сандвикен одлучи да не конкурира за домаќинството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/06/08/eurovision-2024-sandviken-bid-to-host/|title=Eurovision 2024: Sandviken Will Not Progress With Bid to Host|last=Granger|first=Anthony|date=2023-06-08|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2023-06-08}}</ref> Непосредно пред истекот на рокот за пријавување, беше откриено дека уште неколку градови се пријавиле за домаќини. Следниот ден беше објавено дека покрај претходно споменатите градови, понуди за град домаќин доставиле и Малме и Орнскјолдсвик.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/vasternorrland/ornskoldsvik-kommun-har-ansokt-om-att-fa-arrangera-eurovision|title=Örnsköldsvik kommun ansöker om att arrangera Eurovision 2024|last=Ahlinder|first=Stina|date=2023-06-13|work=[[SVT Nyheter]]|access-date=2023-06-13|language=sv|trans-title=Örnsköldsvik Municipality applies to organize Eurovision 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/191411/eurovision-2024-malmo-applies-to-host-the-event/|title=Eurovision 2024: Malmo applies to host the event|last=Jiandani|first=Sanjay|date=2023-06-13|work=ESCToday|language=en-US|accessdate=2023-06-13}}</ref> Џенчепинг на крајот се откажа од својата кандидатура од финансиски причини. На 7ми Во јули беше објавено дека [[Гетеборг]] нема да биде домаќин.<ref name="Shortlist">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/melodifestivalen/a/pQOkGW/goteborg-och-ornskoldsvik-far-inte-eurovision|title=Varken Göteborg eller Örnsköldsvik får Eurovision song contest 2024|date=2023-07-07|trans-title=Neither Gothenburg nor Örnsköldsvik will host the Eurovision song contest in 2024|accessdate=2023-07-07}}</ref> Истиот ден, во 14:00 часот [[Средноевропско време|по средноевропско време,]] беше објавено дека [[Малме]] ќе биде домаќин на натпреварот во Малме Арена .<ref name="MalmeHostCity">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ebu.ch/news/2023/07/malmo-chosen-as-host-city-for-68th-eurovision-song-contest-in-may-2024|title=MALMÖ CHOSEN AS HOST CITY FOR 68TH EUROVISION SONG CONTEST IN MAY 2024|date=2023-07-07|work=[[Европска радиодифузна унија]]|accessdate=2023-07-07}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |+Градови кои се пријавија ! scope="col" |Град ! scope="col" |Арена ! scope="col" |Капацитет ! scope="col" |Забелешки ! scope="col" |{{Крат|Реф.|Референце}} |- style="background:#F2E0CE;" ! scope="row" style="background:#F2E0CE" |[[Гетеборг]]^ |Скандинавијум |14.000 |Домаќин на Еворивизија 1985 година. Потребно е дополнително осветлување на кровот. Арената е спремна за рушење и нова изградба |<ref name="Gothenburg">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/06/10/eurovision-2024-gothenburg-prepares-bid-to-host/|title=Eurovision 2024: Gothenburg Prepares Bid To Host|last=Andersson|first=Rafaell|date=2023-06-10|work=Eurovoix|accessdate=2023-06-10}}</ref><ref name="Shortlist">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/melodifestivalen/a/pQOkGW/goteborg-och-ornskoldsvik-far-inte-eurovision|title=Varken Göteborg eller Örnsköldsvik får Eurovision song contest 2024|date=2023-07-07|trans-title=Neither Gothenburg nor Örnsköldsvik will host the Eurovision song contest in 2024|accessdate=2023-07-07}}</ref><ref>{{Наведено видео|title=Toppolitikern öppnar famnen för Eurovision 2024 – men inte plånboken|url=https://sverigesradio.se/artikel/toppolitikern-oppnar-famnen-for-eurovision-2024-men-inte-planboken|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Наведено видео|title=Got Event satsar för att anordna Eurovision: "Vill välkomna Europa"|url=https://sverigesradio.se/artikel/got-event-satsar-for-att-anordna-eurovision-vill-valkomna-europa|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.byggvarlden.se/har-uppfors-nya-scandinavium/|title=Här vill politikerna bygga nya Scandinavium|last=Karlsson|first=Samuel|date=16 мај 2023|work=Byggvärlden|access-date=21 мај 2023|language=sv|trans-title=Here is where politicians want to build the new Scandinavium}}</ref> |- style="background:#F2E0CE;" ! scope="row" style="background:#F2E0CE" |Ерншелдсвик^ |[[Арена Хеглундс]] |9.800 |Домаќин на четврофиналните вечери на националниот избор на Мелодифестивален 2007, 2010, 2014 и 2018, како и полуфиналето во 2023 година |<ref name="Shortlist" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dagenssamhalle.se/offentlig-ekonomi/kommunal-ekonomi/norrlandskommunen-vill-ha-eurovision---skulle-ge-en-annan-bild-av-sverige/|title=Norrlandskommunen vill ha Eurovision - 'Skulle ge en annan bild av Sverige'|last=Åsgård|first=Samuel|date=15 мај 2023|work=Dagens Samhälle|language=sv|trans-title=Norrlandskommunen wants Eurovision - "Would give a different image of Sweden"|url-access=subscription|accessdate=16 мај 2023}}</ref> |- ! scope="row" |[[Ескилстуна|Ескилстун]] |[[Стига Спортс арена]] |5.000 |Домаќин на втората рунда за националниот избор на Мелодифестивален 2022 година. |<ref>{{Наведени вести|url=https://ekuriren.se/bli-prenumerant/artikel/r4047voj/ek-2m2kr_s_22|title=När Stockholm sviker – Eskilstuna välkomnar Eurovision|date=17 мај 2023|work=[[Eskilstuna-Kuriren]]|access-date=18 мај 2023|language=sv|trans-title=If Stockholm fails, Eskilstuna welcomes Eurovision}}</ref> |- ! scope="row" |[[Јеншепинг|Јенгепинг]] |[[Хускварна Гарден]] |7.000 |Домаќин на четвртофиналната вечера на националниот избор на Мелодифестивален 2007 година. |<ref>{{Наведено видео|title=Hon vill att Eurovision arrangeras i Jönköping: "Stora event är vi ju vana vid"|url=https://sverigesradio.se/artikel/hon-vill-att-eurovision-arrangeras-i-jonkoping-stora-event-ar-vi-ju-vana-vid|accessdate=2023-05-20}}</ref><ref>{{Наведено видео|title=Jönköping med i striden om Eurovision: "Viktigt att vi vågar sticka ut"|url=https://sverigesradio.se/artikel/jonkoping-med-i-striden-om-eurovision-viktigt-att-vi-vagar-sticka-ut|accessdate=2023-05-26}}</ref> |- style="background:#CEDFF2;" ! scope="row" style="background:#CEDFF2;" |'''[[Малме]]'''† |'''Малме арена''' |15.500 |Домаќин на Евровизија 2013 година. |<ref name="MalmeHostCity">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ebu.ch/news/2023/07/malmo-chosen-as-host-city-for-68th-eurovision-song-contest-in-may-2024|title=MALMÖ CHOSEN AS HOST CITY FOR 68TH EUROVISION SONG CONTEST IN MAY 2024|date=2023-07-07|work=[[Европска радиодифузна унија]]|accessdate=2023-07-07}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.sydsvenskan.se/2023-05-15/malmo-invantar-svt-om-esc-finalen-vi-vill-alltid-ha-stora-evenemang|title=Malmö inväntar SVT om ESC-finalen: 'Vi vill alltid ha stora evenemang'|last=Gillberg|first=Jonas|date=15 мај 2023|work=[[Sydsvenskan]]|language=sv|trans-title=Malmö awaits SVT about the ESC final: "We always want big events"}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/05/15/malmo-prepared-to-bid-to-host-eurovision-2024/|title=Eurovision 2024: Malmö Prepared to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2023-05-15|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2023-05-16}}</ref> |- ! scope="row" |Партиле |[[Партиле арена]] |5.500 |Домаќин на Хорот на Еворивизија 2019 година |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.partilletidning.se/nyheter/partille-oppnar-for-eurovision-song-contest-2024-vi-kan-arrangera-finalen.a7fcd2b1-c4ad-418f-b401-6ec56ccc80d7|title=Partille öppnar för Eurovision Song Contest 2024: Vi kan arrangera finalen|date=|work=Partille Tidning|access-date=20 мај 2023|language=sv|trans-title=Partille opens to the Eurovision Song Contest 2024: We can organise the final}}</ref> |- ! scope="row" |Сандвикен |[[Арена Герансен]] |10.000 | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/05/22/eurovision-2024-sandviken-potential-hosting-bid/|title=Eurovision 2024: Sandviken City Council to Examine a Potential Hosting Bid|last=van Waarden|first=Franciska|date=2023-05-22|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2023-05-22}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/gavleborg/sandvikens-kommun-vill-ta-eurovision-song-contest-till-goransson-arena|title=Sandvikens kommun vill ta Eurovision Song Contest till Göransson Arena|last=Jansson|first=Arvid|date=2023-05-21|work=SVT Nyheter|access-date=2023-05-23|language=sv|trans-title=Sandviken Municipality wants to take the Eurovision Song Contest to the Göransson Arena}}</ref> |- style="background:#D0F0C0;" ! rowspan="3" scope="row" style="background:#D0F0C0;" |[[Стокхолм]]‡ |[[Стокхолмска арена]] |45.000 |— | rowspan="2" |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dn.se/kultur/fotbollslagen-sager-nej-till-eurovision-pa-stockholms-stora-arenor/|title=Fotbollslagen säger nej till Eurovision på Stockholms stora arenor|date=14 мај 2023|work=[[Dagens Nyheter]]|access-date=16 мај 2023|language=sv|trans-title=The football teams say no to Eurovision in Stockholm's big arenas}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/05/15/eurovision-2024-football-team-eurovision/|title=Eurovision 2024: Stockholm's Football Teams Don't Want to Move for Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2023-05-15|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/05/16/eurovision-2024-stockholm-friends-arena-venue/|title=Eurovision 2024: Stockholm's Aim is for the Friends Arena to Host the Contest|last=Washak|first=James|date=2023-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/05/15/eurovision-2024-football-team-eurovision/|title=Eurovision 2024: Stockholm's Football Teams Don't Want to Move for Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=15 мај 2023|work=Eurovoix|accessdate=20 May 2023}}</ref> |- | style="background:#D0F0C0;" |[[Арена Френдс]] | style="background:#D0F0C0;" |65.000 | style="background:#D0F0C0;" |— |- | style="background:#D0F0C0;" |''Привремена арена Фрихамнен'' | style="background:#D0F0C0;" |11.000—14.700 | style="background:#D0F0C0;" |— | style="background:#D0F0C0;" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/a/dwaJLJ/uppgifter-stockholm-vill-bygga-ny-arena-for-eurovision|title=Uppgifter: Stockholm vill bygga ny arena för Eurovision|last=Silva|first=Emanuel|date=2023-06-20|work=Aftonbladet|language=sv|trans-title=Details: Stockholm wants to build a new arena for Eurovision|accessdate=2023-06-20}}</ref> |} == Земји учеснички == За да може една земја да има право да учествува на Изборот [[Евровизија|за песна на Евровизија]], таа мора да биде активен член на [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (ЕРУ).<ref name="Eligibility">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/about/rules|title=Which countries? FAQs|work=eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=22 мај 2014}}</ref> ЕРУ испрати покана за учество на Изборот за песна на Евровизија 2024 година. на сите активни членови, од кои моментално има <ref name="Eligibility" /> . На 5. декември 2023 година ЕРУ објави дека на натпреварот во 2024 година ќе учествуваат 37 земји. Луксембург ќе се врати во натпреварувањето за прв пат од 1993 година. година, додека Романија се повлече од конкурсот поради финансиски причини.<ref name="Participating countries">{{Наведени вести|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2024-37-broadcasters-head-malmo|title=Eurovision 2024: 37 broadcasters head to Malmö|work=Eurovision.tv|access-date=5 декември 2023.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/01/25/romania-will-not-compete-in-eurovision-2024/|title=Romania: Romania Will Not Compete in Eurovision 2024|last=Stephenson|first=James|date=2024-01-25|work=Eurovoix|accessdate=2024-01-29}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" |+Учесници ! scope="col" |Држава ! scope="col" |Изведувач ! scope="col" |Песна ! scope="col" |Јазик ! scope="col" |Автор(и) |- ! scope="row" |{{esc|Азербејџан}} |Фахри |{{Јаз|az|Özünlə apar}} |[[Англиски јазик|англиски]], [[Азербејџански јазик|азерски]] |{{Хсписок|Едгар Равин|Фахри Исмајлов|Хасан Хајдар|Мадо Салих|Мила Милес}} |- ! scope="row" |{{esc|Албанија}} |Беса |{{Јаз|en|Titan}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Беса Кокедима|Кљеди Бахити|{{ill|en|Розана Ради|Rozana Radi}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Австралија}} |Electric Fields [ |{{Јаз|en|One}} {{Јаз|kdd|Milkali}} ''(''{{Јаз|en|One Blood}}) |[[Англиски јазик|англиски]], |{{Хсписок|Мајкл Рос|Закараја Филдинг}} |- ! scope="row" |{{esc|Австрија}} |Калин |{{Јаз|en|We Will Rave}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|{{ill|en|Џими Тернфелд|Jimmy Thörnfeldt|lt=Џими „Џокер” Тернфелд}}|Андерц Вретов|Џули Огар|Томас Стенгард}} |- ! scope="row" |{{esc|Белгија}} |Мусти |{{Јаз|en|Before the Party's Over}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Аријана Дамато|Беноа Леклер|Шарлот Кларк|Нина Самперманс|Пјер Думујин|Томас Мустин}} |- ! scope="row" |{{esc|Грузија}} |Нутса Бузаладзе |{{Јаз|en|Firefighter}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Дарко Димитров|Ада Скитка}} |- ! scope="row" |{{esc|Грција}} |Марина Сати |{{Јаз|el-Latn|Zari}} {{Мали|({{lang|el|Ζάρι}})}} |[[Грчки јазик|грчки]], [[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Џино „{{јез|en|искошено=не|The Ghost}}” Бори|Џеј Луит Столар|Џордан Ричард Палмер|Константин „{{јез|en|искошено=не|Kay Be}}” Пламенов Бешков|Марина Сати|Ник Кодонас|-{Oge}-|Манолис „{{јез|de|искошено=не|Solmeister}}” Солидакис|{{ill|el|Vlospa|Vlospa}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Данска}} |Саба |{{Јаз|en|Sand}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Јонас Тандер|Мелани Вехбе|Пил Калинка|Нигард Јепсен}} |- ! scope="row" |{{esc|Естонија}} |5miinust и Puuluup |{{Јаз|et|(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi}} |[[Естонски јазик|естонски]] |{{Хсписок|Ким Венестрем|Kohver|Lancelot|Марко Вејсон|Päevakoer|Похја Кореа|Рамо Тедер}} |- ! scope="row" |{{esc|Израел}} |Еден Голан |{{Јаз|en|Hurricane}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Ави Охион|Керен Пелес|Став Бегер}} |- ! scope="row" |{{esc|Ирска}} |Bambie Thug |{{Јаз|en|Doomsday Blue}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|[[Bambie Thug|Кантри Реј Робинсон]]|{{ill|en|Оливија Кеси Брукинг|Olivia Cassy Brooking}}|{{ill|en|Сем Метлок|Sam Matlock}}|Тајлер Рајдер}} |- ! scope="row" |{{esc|Исланд}} |Хера Бјерк |{{Јаз|en|Scared of Heights}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Асдис Марија Видарсдоутир|Ферас Алкаиси|Јаро Омар|Мајкл Бурек}} |- ! scope="row" |{{esc|Италија}} |Анѓелина Манго |{{Јаз|it|La noia}} |[[Италијански јазик|италијански]] |{{Хсписок|Анђелина Манго|{{ill|en|Дарио Фаини|Dario Faini}}|{{ill|en|Франческа Калеаро|Francesca Calearo}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Ерменија}} |Ladaniva |''{{Јаз|hy-Latn|Jako}}'' {{Мали|({{јез|hy|Ժակո}})}} |[[Ерменски јазик|ерменски]] |{{Хсписок|Одри Леклер|Јаклин Багдасарјан|Луј Томас}} |- ! scope="row" |{{esc|Кипар}} |Силија Капсис |{{Јаз|en|Liar}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|{{ill|en|Димитрис Контопулос|Dimitris Kontopoulos}}|Елке Тијел}} |- ! scope="row" |{{esc|Латвија}} |Донс |{{Јаз|en|Hollow}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Артурс Шингирејс|Кејт Нортроп|Лијам Гедес}} |- ! scope="row" |{{esc|Литванија}} |Силвестер Белт |{{Јаз|lt|Luktelk}} |[[Литвански јазик|литвански]] |{{Хсписок|Џесика Шивокаите|Елена Јургаитјте|Силвестрас Белт}} |- ! scope="row" |{{esc|Луксембург}} |Тали |{{Јаз|en|Fighter}} |[[Француски јазик|француски]], [[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Ана Зимер|{{ill|en|Дарио Фаини|Dario Faini}}|Манон Ромити|Силвио Лисбон}} |- ! scope="row" |{{esc|Малта}} |Сара Боничи |{{Јаз|en|Loop}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Кевин Ли|Лејра Гоџи Ангел|Мајкл Џо Цини|Сара Боничи|Себастијан Притчард-Џејмс}} |- ! scope="row" |{{esc|Молдавија}} |Наталија Барбу |{{Јаз|en|In the Middle}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Крис Ричардс|Наталија Барбу}} |- ! scope="row" |{{esc|Германија}} |Исак |{{Јаз|en|Always on the Run}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Грег Таро|Исак Гудеријан|Кевин Лер|Лео Салминен}} |- ! scope="row" |{{esc|Норвешка}} |Гате |{{Јаз|no|Ulveham}} |[[Норвешки језик|норвешки]] |{{Хсписок|{{ill|en|Гунхилд Сундли|Gunnhild Sundli}}|{{ill|no|Јон Евен Шерер|Jon Even Schärer}}|Марит Јенсен Лилебуен|{{ill|en|Магнус Бермарк|Magnus Børmark}}|Рони Греф Јенсен|{{ill|no|Свејнунг Екло Сундли|Sveinung Ekloo Sundli}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Полска}} |Луна |{{Јаз|en|The Tower}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Александра Катаржина Вијелгомас|Макс Кук|Пол Диксон}} |- ! scope="row" |{{esc|Португалија}} |Јоланда |{{Јаз|pt|Grito}} |[[Португалски јазик|португалски]] |{{Хсписок|Алберто Ернандез|Јоланда Кошта}} |- ! scope="row" |{{esc|Сан Марино}} |Мегара |''11:11'' |[[Шпански јазик|шпански]], италијански{{Efn|Садржи једну фразу на енглеском}} |{{Хсписок|Исра Данте Рамос Соломандо|Роберто ла Луета Руиз|Сара Хименез Морал}} |- ! scope="row" |{{esc|Словенија}} |Raiven |''Вероника'' |[[Словенечки јазик|словеначки]] |{{Хсписок|[[Raiven|Сара Бришки Цирман]]|[[Бојан Цвјетићанин]]|Данило Капел|Мартин Безјак|Петер Ху|Клавдија Копина}} |- ! scope="row" |{{esc|Србија}} |Teya Dora |''Рамонда'' |[[Српски јазик|српски]] |{{Хсписок|Андријано Кадовић|Лука Јовановић|[[Teya Dora|Теодора Павловска]]}} |- ! scope="row" |{{esc|Велика Британија}} |Oli Alexander |{{Јаз|en|Dizzy}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Оли Александер Торнтон|{{јез|en|Дани Ел Харл|Danny L Harle}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Украина}} |Аљона Аљона и Џери Хејл |{{Јаз|en|Teresa & Maria}} |[[Украински јазик|украински]]{{Efn|Садржи фразе на енглеском<ref>{{cite web |url=https://eurovisionworld.com/eurovision/2024/ukraine|work=Eurovisonworld |title=Eurovision 2024 Ukraine: alyona alyona & Jerry Heil - 'Teresa & Maria' |access-date=2024-02-12}}</ref>}} |{{Хсписок|Аљона Савраненко|Антон Чилиби|Јана Шемаева|Иван Клименко}} |- ! scope="row" |{{esc|Финска}} |Windows95man |{{Јаз|en|No Rules!}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Хенри Писпанен|Јуси Ројне|Тему Кеистери}} |- ! scope="row" |{{esc|Франција}} |Слиман |{{Јаз|fr|Mon amour}} |француски |{{Хсписок|Меир Салах|{{ill|en|Слиман Небши|Slimane Nebchi}}|Јаков Салах}} |- ! scope="row" |{{esc|Холандија}} |Јост Клајн |{{Јаз|nl|Europapa}} |[[Холандски јазик|холандски]] |{{Хсписок|Дони Елерстром|Јост Клајн|Пол Елстак|Тен де Крујф|Тајмен Мелисант|Тим Харс}} |- ! scope="row" |{{esc|Хрватска}} |Baby Lasagna |''Рим тим таги дим'' |[[Англиски јазик|англиски]]{{Efn|Саджи фразу на италијанском}} |{{Хсписок|{{ill|en|Марко Пуришић}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Чешка}} |Аико |{{Јаз|en|Pedestal}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|{{ill|en|Алена Ширманова-Костебелова|Alena Shirmanova-Kostebelova}}|{{ill|en|Стивен Ансел|Steven Ansell}}}} |- ! scope="row" |{{esc|Швајцарија}} |Немо |{{Јаз|en|The Code}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Бенјамин Аласу|Ласе Мидцијан Ниман|Линда Дејл|Немо Метлер}} |- ! scope="row" |{{esc|Шведска}} |Маркус и Мартинус |{{Јаз|en|Unforgettable}} |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Маркус Гунарсен|Мартинус Гунарсен|Џими Џокер Торнфелт|Џој Деб|Линеа Деб}} |- ! scope="row" |{{esc|Шпанија}} |Nebulossa |{{Јаз|es|Zorra}} |шпански |{{Хсписок|Марија Бас|{{ill|ca|Марк Дасуса|Mark Dasousa}}}} |} === Изведувачи кои претходно учествувале === {| class="wikitable plainrowheaders" !Изведувач(и) ! Земја ! Коментар ! {{Крат|Реф.|Референце}} |- ! scope="row" | Наталија Барбу | {{esc|Молдавија}} | Таа ја претставуваше Молдавија 2007 . со песната {{Јаз|en|Fight}} . | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.escunited.com/we-have-a-finala-nationala-winner-in-moldova/|title=Moldova: Natalia Barbu returns after 17 years|last=Popescu|first=David|date=2024-02-17|work=ESC United}}</ref> |- ! scope="row" | Хера Бјерк |{{esc|Исланд}} | Таа го претставуваше Исланд 2010 . со песната {{Јаз|fr|Je ne sais quoi}} . | <ref name="Hera">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/hera-bjork-wins-songvakeppnin-scared-heights|title=New heights for Iceland - Hera Björk wins 'Söngvakeppnin' with 'Scared Of Heights'|date=2024-03-02|work=Eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=2024-03-02}}</ref> |} === Други земји === * {{esc| Андора}}— На 17. август 2023, Дани Ортола, уредникот на програмата, изјавил декаАндора нема да се врати на натпреварот „безразлика што [Андора] е членка на ЕРУ”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/08/17/andorra-eurovision-2024/|title=Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2024|last=Granger|first=Anthony|date=2023-08-17|work=Eurovoix|language=en|accessdate=2023-08-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/191745/andorra-rtva-confirms-non-participation-at-eurovision-2024/|title=Andorra: RTVA confirms non participation at Eurovision 2024|last=Jiandani|first=Senjay Sergio|date=2023-08-18|work=ESCToday|language=en|accessdate=2023-09-01}}</ref> * {{esc| Босна и Херцеговина}}- На 7. јуни 2023, Лејла А. Бабовиќ, изјавила дека Босна и Херцеговина „највероватно, нема да учествува” на ова издание на Евровизија поради финаниски проблеми, а истото беше потврдено и од национлнатата телевизија БХРТ на 2 август 2023.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/191722/bosnia-herzegovina-bhrt-confirms-non-participation-at-eurovision-2024/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT confirms non participation at Eurovision 2024|last=Jiandani|first=Sanjay|date=2023-08-02|work=ESCToday|language=en|accessdate=2023-08-02}}</ref> * {{esc| Монако}}- На 15. септември 2023. MMD потврди дека Монако нема да учествува на ова издание на Евровизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/191779/monaco-mmd-tvmonaco-will-not-compete-at-eurovision-2024/|title=Monaco: MMD-TVMONACO will not compete at Eurovision 2024|last=Jiandani|first=Sanjay|date=2023-09-15|work=ESCToday|accessdate=2023-09-15}}</ref> * {{esc| Романија}}— На 25. јануара 2024. Романија официјално потврди дека нема да учествува на ова издание поради финансиски проблеми.<ref name="Participating countries">{{Наведени вести|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2024-37-broadcasters-head-malmo|title=Eurovision 2024: 37 broadcasters head to Malmö|work=Eurovision.tv|access-date=5 декември 2023.}}</ref><ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-srtv-nu-a-aprobat-participarea-la-eurovision-2024_44394.html|title=CA al SRTv nu a aprobat participarea la Eurovision 2024|work=tvr.ro|publisher=TVR|language=ro|trans-title=The Board of Directors of SRTV did not approve the participation in Eurovision 2024|accessdate=2024-01-25}}</ref> * {{esc|Македонија}}— На 6. декември 2023. македонската телевизија потврдила дека нема да учествува на ова изданиеи ќе се фокусирати на обележавањето на 80. годишнината од македонското радио и 60. годишнината на македонската телевизија, но ќе извршува пренос на фестивалите директно на својата телевизија.<ref name="Macedonia">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/12/06/north-macedonia-mrt-explains-absence-from-eurovision-2024/|title=North Macedonia: MRT Explains Absence from Eurovision 2024|last=Stephenson|first=James|date=2023-12-06|work=Eurovoix|accessdate=2023-12-06}}</ref> * {{esc|Словачка}}— На 5. јуни 2023, беше потврдено дека нема да учествува, поради ниската заинтересираност на гледачите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2023/06/05/slovakia-eurovision-2024-participation/|title=Slovakia: RTVS Rules Out Eurovision 2024 Participation|last=Ibrayeva|first=Laura|date=2023-06-05|work=Eurovoix|language=en-US|accessdate=2023-06-05}}</ref> Земјите кои учествуваа во претходните години, но не беа на списокот на учесници за натпреварот во 2024 година. се: *  {{esc|Бугарија}} * {{esc| Мароко}} * {{esc| Унгарија}} *  {{esc|Турција}} *  {{esc|Црна Гора}} Земјите кои учествуваа во претходните години, но не се членки на ЕРУ и се спречени да учествуваат на натпреварот во 2024 година. се: *  {{esc|Белорусија}} *  {{esc|Русија}} == Производство == Евровизија 2024 година. ќе биде продуциран од радиодифузерот {{Јаз|en|[[Sveriges Television]]}}<nowiki></link></nowiki> (). Главниот тим го сочинуваат Ебе Адиелсен како главен извршен продуцент, Кристел Толс Вилерс како извршен продуцент задолжен за комуникации, Тобијас Оберг како извршен директор за производство и Јохан Бернаген како извршен продуцент, Кристера Бјеркмана [ ] како продуцент на натпреварот и Пера Бланкенса [ ] како ТВ продуцент. Други членови на продукцискиот тим се шефот на продукцијата Дејвид Весен, шефот на правниот сектор Матс Линдрен, шефот на медиумите Медлин Синдинг-Ларсен и извршната асистентка Линеа Лопез.<ref name="svtteam">{{Наведена изјава за печат|url=https://omoss.svt.se/arkiv/nyhetsarkiv/2023-06-14-esc-2024---svt-har-utsett-ansvarigt-team.html|access-date=2023-06-14|language=sv}}</ref><ref name="2024coreteameng">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/svt-appoints-eurovision-song-contest-2024-core-team|title=SVT appoints Eurovision Song Contest 2024 core team|date=2023-06-14|work=Eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=2023-06-14}}</ref><ref name="finalteam">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2024-core-team-malmo-now-complete|title=Eurovision 2024 core team for Malmö is now complete|date=2023-09-11|work=Eurovision.tv|publisher=EBU|language=en|accessdate=2023-09-11}}</ref> === Водители === На 5. февруари 2024 година шведската телевизија објави дека водители на сите три вечери на натпреварот ќе биде водителка и комичар [[Петра Меде]], која беше водителка на натпреварот во 2013 година. и 2016 година, како и шведската глумица [[Малин Окерман]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/petra-mede-and-malin-akerman-will-host-eurovision-song-contest-2024|title=Petra Mede and Malin Åkerman will host the Eurovision Song Contest 2024|last=|first=|date=2024-02-05|work=Eurovision.tv|accessdate=2024-02-05}}</ref> == Формат == == Предглед на натпреварот == === Прво полуфинале === === Второ полуфинале === === Финале === == Контроверзии == === Учество на Израел === Од почетокот на [[Војната меѓу Израел и Хамас|војната меѓу Израел и ХАМАС]] на 7 октомври 2023 година, започна повикување за исклучување на Израел од натпреварот заснован на [[хуманитарна криза|хуманитарната криза]] предизвикана од инвазијата на [[Премин на Газа|Преминот на Газа]] од страна на Израел.<ref name=":82">{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=8 февруари 2024 |title=Израел го избира учесникот за Евровизија 2024 година во сред опколување |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68238270 |access-date=9 февруари 2024 |work=[[BBC News]] |publisher=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Marshall |first=Alex |last2=Sella |first2=Adam |date=7 февруари 2024 |title=Израел го избира учесникот за Евровизија додека траат кампањите за бојкот |url=https://www.nytimes.com/2024/02/07/arts/music/israel-eurovision-war-boycott.html |access-date=9 февруари 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Ова вклучува и протести и петиции кон националните емитери во повеќе учеснички земји, најзначајно во Финска,<ref>{{Cite web |last=Vanha-Majamaa |first=Anton |date=16 јануари 2024 |title=Музичарите пратија апел до Yle, барајќи бојкот на Израел во Евровизија |trans-title=Музичарите пратија петиција до Yle во која бараат бојкот на Израел во Евровизија |url=https://yle.fi/a/74-20069650 |access-date=17 јануари 2024 |publisher=[[Yle]] |language=fi}}</ref> во Исланд<ref>{{Cite web |last=Kristjánsson |first=Alexander |last2=Signýjardóttir |first2=Ástrós |date=18 декември 2023 |title=Уредникот на радиото прифати 9.000 потписи за бојкот на Евровизија |trans-title=Уредникот на радиото прифати 9.000 потписи за бојкот на Евровизија |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-12-18-utvarpsstjori-tok-vid-9000-undirskriftum-um-snidgongu-i-eurovision-399909/ |access-date=24 декември 2023 |website=ruv.is |publisher=[[RÚV]] |language=is}}</ref> и во Норвешка,<ref>{{Cite web |last=Edland |first=Gyrid Friis |last2=Visker |first2=Nora |last3=Christensen |first3=Siri B. |last4=Hoen |first4=Espen Sjølingstad |date=5 јануари 2024 |title=Демонстрации пред NRK пред издавањето на MGP: Никој не зборува |trans-title=Демонстрации пред NRK пред издавањето на MGP: „Никој не зборува“ |url=https://www.vg.no/i/zEm4r9 |access-date=8 јануари 2024 |website=[[Verdens Gang|VG]] |language=nb}}</ref> барајќи да се повлечат или да се врши притисок кон EBU за исклучување на Израел. Исландскиот емитер -{[[RÚV]]}- ќе го разгледа своето учество (или неучество) со победникот на нивниот национален избор.<ref>{{Cite web |last=Valsson |first=Andri Yrkill |date=23 јануари 2024 |title=Не е јасно дали Исланд ќе учествува на Евровизија |trans-title=Не е јасно дали Исланд ќе учествува на Евровизија |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/403188 |access-date=23 јануари 2024 |publisher=RÚV |language=is}}</ref> Се до февруари 2024 година, ниту еден емитер не изразил остра противопоставување на учеството на Израел; меѓутоа, како одговор на јавните повици во Словенија, словенечкиот емитер [[РТВСЛО]] бара од EBU да одржи разговори со емитерите околу оваа ситуација.<ref>{{Cite web |title=RTV Slovenija ќе ги повика членовите на EBU да извршат содржателна расправа со членовите околу учеството на Израел |trans-title=RTV Slovenia ќе ги повика членовите на EBU да извршат содржателна расправа со членовите околу учеството на Израел |url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/ema/rtv-slovenija-bo-pozval-ebu-naj-glede-sodelovanja-izraela-opravi-vsebinsko-razpravo-s-clanicami/697621 |date=7 февруари 2024 година |access-date=10 февруари 2024 година |publisher=RTVSLO |language=sl }}</ref><ref>{{cite web |last1=Volk |first1=Luka |title=Словенија може да го повика Евровизија да го исклучи Израел |trans-title=Словенија може да го повика Евровизија да го исклучи Израел |url=https://www.mladina.si/230310/slovenija-bi-evrovizijo-lahko-pozvala-k-izlocitvi-izraela/ |website=[[Mladina]] |access-date=10 февруари 2024}}</ref> Во ноември 2023 година, продукциската екипа на домашниот емитер -{SVT}- изјави дека безбедносните мерки ќе бидат зголемени и ќе биде во контакт со полицијата во Малме во текот на натпреварот, наведувајќи го ризикот од потенцијални терористички напади како резултат на конфликтот.<ref>{{Cite web |last=Andersson |first=Rafaell |date=6 ноември 2023 |title=Евровизија 2024: Безбедноста на натпреварот под дискусија |url=https://eurovoix.com/2023/11/06/eurovision-2024-the-safety-of-the-contest-under-discussion/ |access-date=23 декември 2023 |website=Eurovoix |language=en-GB}}</ref> На 21 февруари, израелската новинарска агенција ''-{[[Ynet]]}-'' објавила членок во кој тврди дека EBU го одбил потенцијалниот песен {{јаз|en|October Rain}} заснован на политички мотивирани зборови, но и дека -{Kan}- нема намера да го промени песната како одговор, ризикувајќи исклучување од натпреварот.<ref>{{Cite news |last=Boker |first=Ran |date=21 февруари 2024 |title=Евровизија е во опасност: песната може да биде исклучена поради "политички зборови", корпорацијата настојува: нема да ја замени |url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/byuuedxnt |access-date=21 февруари 2024 |work=[[Ynet]] |publisher= |language=he}}</ref> EBU и -{Kan}- издадоа изјави по оваа тема; EBU изјави дека песната се проверува моментално и ако не се согласува со правилата на натпреварот, -{Kan}- ќе добие можност да ги промени зборовите на песната или да испрати нова песна до 11 март.<ref>{{Cite web |last=Asraf Mizrahi |first=Dorit |date=21 февруари 2024 |title=Израел не ќе учествува на Евровизија 2024 година? Дебатата за одбраната песна |trans-title=Израел не ќе учествува на Евровизија 2024 година? Дебатата за одбраната песна |url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/708567/ |access-date=21 февруари 2024 |website=Kan Hadashot |publisher=[[Israeli Public Broadcasting Corporation|Kan]] |language=he}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boker |first=Ran |date=21 февруари 2024 |title=Министерот за надворешни работи Израел Кац: "Нашиот право да пееме за тоа што помина; EBU: "Ќе биде дадена можност за замена на песната" |trans-title=Министерот за надворешни работи Израел Кац: "Нашиот право да пееме за тоа што помина; EBU: "Ќе биде дадена можност за замена на песната" |url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/rjdig9qnt |access-date=21 февруари 2024 |work=Ynet |language=he}}</ref> -{Kan}- изјави дека ако EBU бара песната да се промени, тоа нема да се направи, и затоа -{Kan}- ќе мора да се повлече од натпреварот. Мики Зохар, министерот за култура и спорт на Израел, ја опиша можноста на одбивање на песната од страна на EBU како „скандалозна" и „повика EBU да продолжи да се однесува професионално и неутрално и да не дозволи политиката да влијае на уметноста”.<ref name="IsraelOctoberRainNoChange">{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2024/02/21/kan-will-withdraw-from-eurovision-2024-if-their-song-is-rejected/ |title=Израел: Кан потврдува дека Израел ќе се повлече од Евровизија 2024 ако нејзината песна е забранета |date=21 февруари 2024 |access-date=21 февруари 2024 |work=Eurovoix |first=Anthony |last=Granger}}</ref> ==== Протести ==== Определен број национални финали беа прекинати од активисти кои бараа бојкот на натпреварот или исклучување на Израел месеци пред натпреварот. Ова вклучуваше првата полуфинале на норвешката селекција {{јаз|fr|Melodi Grand Prix}} каде некој се покачи на сцената за време на преносот,<ref>{{Cite web |last=Tjoflot |first=Eirin |date=13 јануари 2024 |title=Руда-политичар во возење на MGP-пренос |trans-title=Политичар на Мелоди Гранд При |url=https://www.nrk.no/norge/demonstrasjon-utanfor-nrk-for-forste-delfinale-av-mgp-1.16715119 |access-date=14 јануари 2024 |publisher=[[NRK]] |language=nn-NO}}</ref> втората полуфинале на шведската селекција {{јаз|sv|Melodifestivalen}} каде двајцата членови на публиката носеа костими на лубеница (симбол на протестот на Палестина) и држеа знаци кои покажуваа внимание кон целата на палестинската деца од страна на израелската војска,<ref>{{Cite web |last=Rätzer |first=Sarah |last2=Loberg |first2=Therese |date=12 февруари 2024 |title=Активистите: Зошто направивме протест на Мелоди |trans-title=Активистите: Зошто направивме протест на Мелоди |url=https://www.expressen.se/noje/melodifestivalen/aktivisterna-darfor-kuppade-vi-i-mello/ |access-date=18 февруари 2024 |website=[[Expressen]] |language=sv}}</ref> како и селекциите во Данска и Финска, каде протестантите се околу локациите на самиот натпревар барајќи бојкот на натпреварот.<ref>{{Cite web |last=Lagoni Pedersen |first=Marie |date=17 февруари 2024 |title=Мелоди Гранд При започнат со демонстрација: Сакаат Израел да биде исклучен од Евровизија |url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/melodi-grand-prix-blev-skudt-i-gang-med-demonstration-vil-have-israel-udelukket-fra |access-date=18 февруари 2024 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da-DK}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 февруари 2024 |title=UMK {{!}} Колкото луѓе го изразија своето мислење во Тампере - бараат Израел да се избрише од Евровизија |trans-title=Колкото луѓе го изразија своето мислење во Тампере - бараат Израел да се избрише од Евровизија |url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000010218943.html |access-date=18 февруари 2024 |website=[[Helsingin Sanomat]] |language=fi}}</ref> Протестите продолжија и во текот на натпреварот, како на пример во ноември 2023 година кога Малме остави дека некои од учесниците беа во опасност. Натпреварот во 2024 година имаше и дополнителни безбедносни мерки поради терористичките закани, вклучувајќи заштитни објекти и појачано видео набљудување, а и предлогот за затворање на спортската планина Калацкулце за време на натпреварот од страна на домашните безбедносни органи. Шведската полиција пријавила дека инциденти, на среќа, не биле регистрирани.<ref>{{Cite web |last=Sveriges Radio |date=26 март 2024 |title=Шведската полиција изјави дека се организираше засилена безбедност на Евровизија |trans-title=Шведската полиција изјави дека се организираше засилена безбедност на Евровизија |url=https://sverigesradio.se/artikel/svensk-polis-upprattar-ett-forstarkt-sakerhetsarbete-vid-eurovision-song-contest |access-date=26 март 2024 |website=[[Sveriges Radio]] |language=sv}}</ref> Конечно, ноември 2023 година, шпанскиот влез во натпреварот беше исто така објавен со реакции од гледачите и гласачите, особено по неговото потврдување на учеството во натпреварот.<ref>{{Cite web |last=Herrera |first=Eduardo |date=15 ноември 2023 |title=Критиките на шпанскиот проект за Евровизија во 2024 година |trans-title=Критиките на шпанскиот проект за Евровизија во 2024 година |url=https://www.20minutos.es/noticia/4894427/0/criticas-tema-espana-festival-eurovision-2024/ |access-date=23 декември 2023 |website=20 minutos |language=es}}</ref> На 11 февруари 2024 година, активистите кои бараа бојкот на натпреварот го одбележаа последниот ден за поднесување на песни со демонстрација пред канцеларијата на домашниот емитер -{SVT}- во Стокхолм, заедно со неколку од учесниците на шведската селекција {{јаз|sv|Melodifestivalen}} и публиката. Оваа демонстрација продолжи неколку минути и не пријави инциденти. Како одговор на тие протести, шведските органи пуштени нови безбедносни мерки за време на националниот финал и во текот на самото натпреварување во мај.<ref>{{Cite web |last=Lagoni Pedersen |first=Marie |date=11 февруари 2024 |title=Организирана демонстрација пред SVT: Защо беа събрани мелоди и активисти? |trans-title=Организирана демонстрација пред SVT: Защо беа събрани мелоди и активисти? |url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/organiseret-demonstration-ved-svt-hvorfor-blev-melodier-og-aktivister-samlet |access-date=18 февруари 2024 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da-DK}}</ref> == Надворешни врски == == Наводи == <references /> {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Малме]] [[Категорија:Музиката во 2024 година]] d4bfw46rnvejnwsqbmvssksl4dituvx 0 1345763 5601363 5259102 2026-07-28T10:29:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601363 wikitext text/x-wiki {{Infobox concert|type=Регионална|concert_tour_name=Турнеја „Bižuterija“|image=TheBizuterijaTourCover.jpeg|image_caption=Промоционален постер за концертот во [[Спаладиум Арена]] во [[Сплит]], февруари 2011|artist=[[Јелена Розга]]|location={{hlist|[[Хрватска]]|[[Србија]]|[[Босна и Херцеговина]]}}|album=''[[Bižuterija]]''|start_date=21 октомври 2010|end_date=9 ноември 2012|number_of_shows=7|gross=|last_tour=|this_tour='''The Bižuterija Tour'''<br />(2010–12)|next_tour=[[Karlovačko live 2011.]]<br />(2011)}} '''Турнејата „Bižuterija“''' е првата глава соло [[Концерт|концертна турнеја]] на хрватската [[Поп-музика|поп-]] пејачка [[Јелена Розга]], во промоција на нејзиниот втор [[Музички албум|студиски албум]], ''[[Bižuterija]]'' (2011). Турнејата започнува на 21 октомври 2010 година, во [[Задар]], Хрватска, во [[Сала Крешимир Ќосиќ|салата Крешимир Ќосиќ]] и завршува на 9 ноември 2012 година, во [[Сараево]], Босна и Херцеговина во Скендерија . Покрај песните од албумот, на сет-листата на турнејата „Bižuterija“ има и песни од ерата на [[Магазин]] и од деби студискиот албум на Розга, ''[[Опрости Мала|Oprosti mala]]'' (2006). Турнејата „Bižuterija“ е критичен и комерцијален успех; критичарите ја пофалуваат Розга за нејзиното сценско присуство и енергија и сите концерти се распродадени набргу по објавувањето. Во 2011 година е објавен [[документарен филм]] наслов „Ходам на прстима''“,'' кој вклучува аудио и видео снимки од концертите на турнејата. == Заднина == Вториот студиски албум на Јелена Розга ''[[Бижутерија|Bižuterija]]'' е објавен во јануари 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hitrecords.hr/index.php/home/600-ekskluzivno-novi-album-jelene-rozge-bizuterija-uskoro-u-prodaji|title=Ekskluzivno - Novi album Jelene Rozge 'Bižuterija' uskoro u prodaji|date=18 јануари 2011|publisher=[[Hit Records]]|language=hr|trans-title=Exclusive - Jelena Rozga's New Album 'Bižuterija' Soon In Sale|access-date=12 април 2024}}</ref> Од албумот се објавени неколку сингла кои постигнуваат регионален комерцијален успех, како што се „Svega ima al' bi još“ („Има се, но јас би сакала уште“), „Karantena“ („Карантин“), „Daj šta daš“ („Дај што ќе дадеш“) и „Rodit ću ti 'ćer i sina“ („Ќе ти родам ќерка и син“). „Bižuterija“, насловната песна на албумот, станува огромен комерцијален успех и е пресвртница во кариерата на Розга.<ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=SJZ3ZLYsEh8&t=4s&ab_channel=JelenaRozga|title=Jelena Rozga - Press konferencija u Beogradu (Milica na kvadrat '11)|publisher=[[YouTube]]|language=hr|access-date=12 април 2024}}</ref> ''Бижутерија'' постигнува голем комерцијален успех, постигнувајќи го првото место на официјалната топ листа на албуми. Само еден месец по објавувањето, албумот се продава во 15.000 примероци, со што добива златна сертификација од [[Croatian Phonographic Association|Хрватското фонографско друштво]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva&w=details&id=810|title=Službena top ljestvica prodaje - Tjedan 7. 2011|publisher=HDU Top Lista|language=hr|trans-title=Official top chart - Week 7 2011|access-date=12 април 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.story.hr/jeleni-rozgi-urucena-zlatna-ploca-za-album-bizuterija-61088|title=Jeleni Rozgi uručena zlatna ploča za album Bižuterija|date=17 May 2011|publisher=Story.hr|language=hr|trans-title=Jelena Rozga Receives a Golden Certificate for the Album Bižuterija|access-date=12 април 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novosti.rs/vesti/spektakl.147.html:323419-Jelena-Rozga-kraljica-hrvatske-estrade|title=Jelena Rozga "kraljica" hrvatske estrade|date=18 март 2011|publisher=[[Novosti a.d.|Novosti]]|language=hr|trans-title=Jelena Rozga "Queen" of the Croatian Music Industry|access-date=12 април 2024}}</ref> Сепак, критичкиот прием на албумот е пополаризиран, при што музичките критичари се поделени околу квалитетот на песните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tportal.hr/magazin/clanak/glazbena-bizuterija-bez-ironijskog-odmaka-20110420|title=Glazbena bižuterija bez ironijskog odmaka|last=Runjić|first=Ivan-Vanja|date=21 April 2011|publisher=T-portal|language=hr|trans-title=Music bijouterie without an ironical move|access-date=12 април 2024}}</ref> По успехот на насловната песна и албумот, Розга постигнува доволно регионален успех и репутација за да започне со насловна концертна турнеја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.index.hr/magazin/clanak/s-porinom-u-ruci-jelena-rozga-krece-u-osvajanje-osijeka/555400.aspx|title=S Porinom u ruci Jelena Rozga kreće u osvajanje Osijeka|date=6 јуни 2011|publisher=[[Index.hr]]|language=hr|trans-title=With a Porin in her Hand Jelena Rozga Goes Into Conquering Osijek|access-date=12 април 2024}}</ref> == Развој == Турнејата „Bižuterija''“'' започна пред официјалното објавување на истоимениот албум. Во 2010 година, Розга се појавува на музичкиот фестивал во Сплит каде ја изведива песната „Bižuterija“, која многу брзо станува голем комерцијален успех. По успехот на песната, првиот концерт во сала на Розга се одржал во Крешимир Ќосиќ (познат под името ''Вишњик'' ) во [[Задар]] .<ref>{{Наведени вести|url=|title=Jelena Rozga počela solo turneju koncertom u Zadru|date=2010|work=Svet.rs|language=sr|trans-title=Jelena Rozga Began a Solo Concert Tour in Zadar}}</ref><ref name="#1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pixsell.hr/agencija/pxl-standard-show/zadar-jelena-rozga-odusevila-nekoliko-tisuca-ljudi-visnjiku-galerija-107286/|title=Zadar: Jelena Rozga oduševila nekoliko tisuća ljudi na Višnjiku|date=22 October 2010|publisher=Pixsell|language=hr|trans-title=Zadar: Jelena Rozga Amazes Several Thousand People at Višnjik|accessdate=20 May 2022}}</ref> По Вишњик, Розга настапува во [[Спаладиум арена|Спаладиум Арената]] во нејзиниот роден град Сплит, со што станува првата пејачка која некогаш го распродава местото.<ref name="#2">{{Наведена мрежна страница|url=http://dnevnik.hr/showbizz/glazba/jelena-rozga-prva-zena-koja-je-rasprodala-spaladium-arenu.html|title=Sve tajne prve žene koja je rasprodala Spaladium Arenu|last=Podgorski|first=Martina|date=12 February 2011|work=[[Dnevnik HRT|Dnevnik]]|language=hr|trans-title=All the secrets of the first woman who sold out the Spaladium Arena|accessdate=20 May 2022}}</ref> По нејзиниот настап во Сплит, таа одржува концерти и во неколку други големи авении во [[Југославија|постјугословенските]] градови. Турнејата завршув со концерт во Скендерија.<ref name="skenderija">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.24sata.hr/show/rozga-odusevila-deset-tisuca-ljudi-u-sarajevskoj-skenderiji-288927|title=Rozga oduševila deset tisuća ljudi u sarajevskoj Skenderiji|last=Perić|first=Marko|date=10 November 2012|work=[[24sata (Croatia)|24sata.hr]]|language=hr|trans-title=Rozga Amazes Ten Thousand People in Sarajevo's Skenderija|accessdate=20 May 2022}}</ref> За време на своите концерти, Розга изведува песни од нејзината соло кариера, како и песни од периодот кога е пејачка на хрватскиот бенд [[Магазин]] .<ref name="skenderija" /> На нејзините концерти има и гостувања на многу регионални пејачи како Дражен Зечиќ, [[Јошко Чагаљ Џоле|Јоле]] и [[Klapa Iskon|Клапа Искон]] во Задар и [[Северина Вучковиќ|Северина]], Јоле и [[Жељко Самарџиќ]] во Сплит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ezadar.rtl.hr/zabava/2422653/jelena-rozga-jole-zecic-i-klapa-iskon-veceras-na-visnjiku/|title=Jelena Rozga, Jole, Zečić i klapa Iskon večeras na Višnjiku ezadar|date=21 October 2010|publisher=RTL.hr|language=hr|trans-title=Jelena Rozga, Jole, Zečić and klapa Iskon Tonight at Višnjiku ezadar|accessdate=20 May 2022|archive-date=2021-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309213533/https://ezadar.net.hr/zabava/2422653/jelena-rozga-jole-zecic-i-klapa-iskon-veceras-na-visnjiku/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/showbiz/severina-i-jelena-rozga-zapalile-prepunu-spaladium-arenu-251750|title=Severina i Jelena Rozga zapalile prepunu Spaladium arenu|date=11 February 2011|work=[[Večernji list]]|trans-title=Severina and Jelena Rozga Set the Full Spaladium Arena on Fire|accessdate=20 May 2022}}</ref> Потоа, во Загреб, гости на Розга се Јоле, [[Klapa Kampanel|Клапа Кампанел]] и Црвена јабука, додека во Сараево на сцената кратко ја придружуваа [[Халид Бешлиќ]], [[Петар Грашо]] и Мирза Шољанин .<ref name="skenderija" /><ref>{{Наведени вести|url=http://www.index.hr/black/clanak/crvena-jabuka-jole-i-klapa-kampanel-zapjevat-ce-s-rozgom-u-ciboni/547119.aspx|title=Crvena jabuka, Jole i klapa Kampanel zapjevat će s Rozgom u Ciboni|date=14 February 2011|access-date=20 May 2022|publisher=Index.hr|language=hr|trans-title=Crvena jabuka, Jole and Klapa Kampanel Will Sing With Rozga in Cibona}}</ref> Покрај нејзините музички гости, на сцената ја придружуваат и танчери под водство на кореографката Кристина Ѓаниќ.<ref name="SarajevoNight" /> Сите костими што ги носи пејачката, музичарите и танчерите се дизајнирани од модното дуо ELFS.<ref name="SarajevoNight">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.story.hr/sarajevska-noc-jelene-rozge-117970|title=Sarajevska noć Jelene Rozge|date=10 November 2012|publisher=Story.hr|trans-title=A Sarajevo Night by Jelena Rozga|accessdate=20 May 2022}}</ref> Како дел од концертната турнеја, Розга одржува и мини концерти за иселениците од [[Балкански Полуостров|Балканот]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Кливленд]], [[Чикаго]] и [[Торонто]] .<ref name="SarajevoNight" /> == Прием и снимки == Концертите се добро прифатени од музичката критика и публиката. Писател за Index.hr, кој го прегледува концертот во Цибона, ја пофалува Розга за нејзината вокална изведба, енергијата на сцената и нејзината интеракција со публиката.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.index.hr/xmag/clanak/video--bravo-jelena-rozga-osvojila-zagreb-koncertom-punim-pozitivne-energije/547446.aspx|title=Video - Bravo Jelena: Rozga osvojila Zagreb koncertom punim pozitivne energije|last=M.|first=B.|date=16 April 2011|access-date=20 May 2022|publisher=Index.hr|trans-title=Video - Bravo Jelena: Rozgag Conquered Zagreb with Her Concert Full with Positive Energy}}</ref> Многу весници објавуваат во нивните статии колку е задоволна и публиката, истакнувајќи дека Розга успеала да ги „воодушеви“.<ref name="#1" /> При разгледувањето на концертот во Сараево, писателка на Story.hr пишува дека ноќта била исполнета со „забава, песна, емоции и љубов“ и додава дека публиката ѝ возвратила на пејачката „со нејзините песни и искрени емоции, а со тоа и таа ја пееше секоја песна и секој стих во нејзиниот здив“.<ref name="SarajevoNight" /> Татјана Пачек, пишувајќи за ''[[Вечерњи лист|„Вечерњи лист“]]'', ги забележува главните моменти на вечерта кои вклучуваат стари песни на „Магазин“, како што се „Kokolo“ („Коколо“), „Oko moje sanjivo“ („Мое сонливо око“) и „Sve bi seke ljubile mornare“ („Сите сестри би љубеле морнари“); Пачек забележува дека публиката е „толку гласна за време на настапите“ што за малку ќе ја совладале и самата пејачка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vecernji.hr/showbiz/jelena-rozga-pokazimo-da-smo-zajedno-koliko-smo-veliki-i-snazni-277164|title=Jelena Rozga: Pokažimo da smo zajedno, koliko smo veliki i snažni|last=Pacek|first=Tatjana|date=15 April 2011|work=Večernji list|access-date=20 May 2022|trans-title=Jelena Rozga: Let Us Show that We Are Together, How Big and Strong We Are}}</ref> Дополнително, други концерти беа пофалени од музичките критичари кои ја пофалуваат Розга за нејзината енергија на сцената и нејзиниот вокал.<ref name="slobodna">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slobodnadalmacija.hr/scena/showbizz/clanak/id/124091/jelena-rozga-rasprodala-spaladium-arenu|title=Jelena Rozga rasprodala Spaladium Arenu|last=S.D.|first=P.|date=9 February 2011|work=[[Slobodna Dalmacija]]|trans-title=Jelena Rozga Sells Out Spaladium Arena|accessdate=20 May 2022}}</ref> Турнејата е голем комерцијален успех бидејќи сите концерти се распродадени и Розга станува првата пејачка која некогаш распродава концерт во [[Спаладиум арена|Спаладиум Арената]] во [[Сплит]] . Првиот концерт во Вишњик се покажува како комерцијално успешен, а билетите се продадени на публика од 5.000 луѓе.<ref name="#1" /> На распродадениот концерт во Спаладиум арената, Розга настапува пред публика од 12.000.<ref name="#2" /> Последниот концерт кој е дел од турнејата, одржана две години по нејзиниот почеток, е во трговскиот центар Скендерија пред 10.000 луѓе.<ref name="skenderija" /> Розга го објавува краткиот документарен филм со наслов „Ходам на прстима“ пред нејзиниот концерт во загрепска Цибона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24sata.hr/show/jelena-rozga-sada-zivim-ono-sto-sam-nekad-samo-sanjala-214743|title=Jelena Rozga: Sada živim ono što sam nekad samo sanjala|last=Malašić|first=Gordana|date=25 March 2011|work=24sata.hr|language=hr|trans-title=Jelena Rozga: Now I Live that Which I Once Could Only Imagine|accessdate=20 May 2022}}</ref> Во документарецот може да се види напредокот на кариерата на Розга почнувајќи од извадоци од првиот музички натпревар на кој таа учествуве во 1992 година до делови од Спаладиум Арената. Иако не е објавен [[Музички албум|албум во живо]], снимките од концертите во Задар и Сплит се искористени како [[Музичко видео|спотови]] за песните „Bižuterija“ и „Ona ili ja“ („Таа или јас“).<ref name="slobodna" /> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=eXZmxrMlElo&t=5s&ab_channel=JelenaRozga Јелена Розга - Ходам на Прстима (Документарац)] - официјален документарен филм со снимки од турнејата Бижутерија {{Јелена Розга}} 9b2e8mdyi7tf8cmx736l0easnm58o1c 0 1347821 5601205 5199088 2026-07-27T19:45:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601205 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Natalia Kills 2-16-2014 -9.jpg | caption = Синклер на настап во театарот „Бутлег“ во февруари 2014 | birth_name = Наталија Ноеми Капучини | alias = {{hlist|Наталија Килс|Вербалишс|Верс|Паудер Рум|Кенди Рапер}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|8|15}} | birth_place = [[Брадфорд]], Англија | death_date = | death_place = | genre = {{Flatlist| * [[Денс-поп]]<ref>{{Cite web |last=O'Brien |first=John |title=Natalia Kills |url=https://www.allmusic.com/artist/natalia-kills-mn0002400625 |access-date=4 June 2013 |website=[[AllMusic]]}}</ref> * [[електропоп]]<ref>{{Cite magazine |last=Villagomez |first=Andrew |date=11 March 2013 |title=LISTEN: Natalia Kills' 'Problem' |url=https://www.out.com/entertainment/music/2013/03/09/natalia-kills-problem-trouble |access-date=2 August 2013 |magazine=[[Out (magazine)|Out]]}}</ref>}} | occupation = {{Flatlist| * Пејачка * текстописец * глумица }} | years_active = 1995–денес | label = {{Flatlist| * Adventures in Music * [[will.i.am Music Group|will.i.am]] * [[Cherrytree Records|Cherrytree]] * [[KonLive Distribution|KonLive]] * [[Rough Trade Records|Rough Trade]]}} | current_member_of = [[Cruel Youth]] | spouse = {{marriage|[[Willy Moon]]|2014}} }} '''Наталија Ноеми''' „'''Теди'''“ '''Синклер''' (моминско: '''Капучини'''; англ. ''Teddy Natalia Noemi Sinclair''; родена на 15 август 1986)<ref name="Name">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.papermag.com/teddy-sinclair-2623212398.html|title=Most Misunderstood: Teddy Sinclair Is Finally Free|last=Michael|first=Michael Love|date=12 December 2018|work=Paper|accessdate=13 January 2019}}</ref> ― англиска пејачка и глумица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marieclaire.com/blog/natalia-kills-interview-album-trouble|title=MC@Play: Natalia Kills|last=Kletnoy|first=Sergio|date=15 August 2013|location=New York City|accessdate=15 November 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wmagazine.com/people/celebrities/2011/07/aug-16-natalia-kills|title=Five Minutes with Natalia Kills|last=Slenske|first=Michael|date=July 2011|location=New York City|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422102713/http://www.wmagazine.com/people/celebrities/2011/07/aug-16-natalia-kills|archive-date=22 April 2016|accessdate=15 November 2013}}</ref> Снимала музика под различни псевдоними, а меѓу најпознатите се: '''Наталија Килс''' (англ. ''Natalia Kills)'' и '''Вербалишс''' (англ. ''Verbalicious''). Денес таа е пејачка во групата [[Cruel Youth]], која исто така издава музика и под името The Powder Room. Наталија Синклер е родена во [[Брадфорд]], Западен Јоркшир. Нејзината мајка, Ноеми Кери-Фишер, по потекло била од Уругвај, а нејзиниот татко Едвард Фишер бил од Јамајка. Наталија детството го поминала во [[Лондон]] и [[Барселона]] покрај нејзините баба и дедо Ноеми и Фред Кери, а студирала на колеџот за музика и драма во Јоркшир. Во 2008 година, се преселила во Лос Анџелес за да ја продолжи нејзината музичка кариера. Под името Наталија Килс, Синклер потпишала договор со [[Заедничко вложување|заедничкото вложување]] од: will.i.am Music Group, KonLive Distribution и Cherrytree Records; со таа издавачка куќа го издала нејзиниот прв албум, ''Perfectionist'' (2011). Од албумот произлегле умерено успешните синглови: „Mirrors“ и „Free“ (со [[will.i.am]]). Истата година, во соработка со американското електронско дуо [[LMFAO]], таа пеела на нивниот хит-сингл „Champagne Showers“, кој станал нејзино најуспешно издание досега. Во 2013 година го издала нејзиниот следен албум ''Trouble''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a656878/former-x-factor-new-zealand-judge-natalia-kills-changes-her-name-to-teddy-sinclair.html|title=Natalia Kills changes her name to Teddy Sinclair|last=Fletcher|first=Harry|date=7 July 2015|work=[[Digital Spy]]|accessdate=14 August 2015}}</ref> Во 2015 година за нејзино сценско име го избрала '''Теди''', а следната година основала своја група Cruel Youth. Групата истата година го издала [[EP|ЕР-то]] ''+30mg'' (2016). Синклер исто така напишала песни и за: [[Ејнџел Хејз]], [[Мадона (пејачка)|Мадона]] и [[Ријана]]. Во 2017 година била номинирана [[Награди Греми|за Греми награда]] затоа што била ко-текстописец на песната од Ријана „Kiss It Better“. Во март 2015 година, Синклер и нејзиниот сопруг Вили Мун биле отпуштени како судии од новозеландскиот ''X Factor'' поради нивните остри коментари кон еден натпреварувач.<ref name="herald">{{Наведени вести|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11417884|title=Pressure on TV3 after X Factor judges Willy Moon and Natalia Kills humiliate contestant on live TV|date=16 March 2015|work=[[New Zealand Herald]]|access-date=16 March 2015|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815113825/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11417884|url-status=dead}}</ref> == Дискографија == * ''Perfectionist'' (2011) * ''Trouble'' (2013) == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{Allmusic}} {{Нормативна контрола}} {{Пејач-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Синклер, Наталија}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски поп-пејачки]] [[Категорија:Родени во 1986 година]] [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] [[Категорија:Пејачи од Брадфорд]] [[Категорија:Англиски телевизиски глумици]] [[Категорија:Електропоп музичари]] [[Категорија:Денс-поп музичари]] [[Категорија:Англиски глумици]] dcvy28it4d7la3o7lyo5skg7yjmyir6 0 1347933 5601088 5468998 2026-07-27T14:27:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601088 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име=Стојан Аралица |портрет= |px=170px |опис= |роден-дата= {{роден на|24|декември|1883}} |роден-место=[[Шкаре]], [[Оточац]], [[Австроунгарија]] |починал-дата= {{починат на|4|февруари|1980}} |починал-место= [[Белград]] |занимање = сликар, графичар }}  '''Стојан Аралица''' ({{роден во|Шкаре|Оточац}}, {{роден на|24|декември|1883}} — {{починат во|Белград}}, {{починат на|4|февруари|1980}}) — [[Список на српски сликари|српски сликар]], графичар и академик.<ref name="британика 1">{{Наведена книга|title=Енциклопедија Британика. А-Б|date=2005|publisher=Народна књига : Политика|isbn=86-331-2075-5|editor-last=Мишић|editor-first=Милан|location=Београд|pages=63}}</ref> Аралица бил член на [[Друштво на ликовни уметници на Србија|Друштвото на ликовни уметници на Србија]], на [[Српска академија на науките и уметностите|Српската академија на науките и уметностите]] (САНУ) и на [[Хрватска академија на науките и уметностите|Југословенската академија на науките и уметностите]] (ЈАЗУ).<ref name="британика 1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4086008/slikari-i-vajari--stojan-aralica.html|title=Slikari i vajari – Stojan Aralica|last=Serbia|first=RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of|work=www.rts.rs|accessdate=2021-02-01}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Grob Kiša, Vukovića, Aralice, Lubarde.jpg|десно|мини|Заедничкиот гроб на [[Петар Лубарда]], Стојан Аралица, [[Матија Вуковиќ]] и [[Данило Киш]] во Алејата на великаните ]] Сликарот и графичар Стојан Аралица ги добил првите часови по сликарство во приватното училиште на Хенрих Книр во [[Минхен]].<ref name="британика 1"/> Во 1910 година се запишал во класата на Карл Мар на Високата школа за ликовни уметности во Минхен, а две години подоцна преминал во класата на Лудвиг Хертерих.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arte.rs/sr/umetnici/stojan_aralica-84/biografija/|title=Arte - Stojan Aralica - Biografija|work=www.arte.rs|accessdate=2021-02-01|archive-date=2021-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206134634/http://www.arte.rs/sr/umetnici/stojan_aralica-84/biografija/|url-status=dead}}</ref> По избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] се вратил во [[Загреб]] и отворил приватно сликарско училиште. Потоа заминал во [[Прага]], каде го посетувал графичкиот оддел на Академијата за ликовни уметности, со Август Бремс, а потоа со Макс Швабински.<ref name="Музеј">{{Наведена мрежна страница|url=http://hvm.mdc.hr/muzej-gacke-otocac,510:OT%C4%8C/hr/zbirke/?zbId=1380|title=Музеј Гацке Оточац: ''Меморијална збирка Стојана Аралице''|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023212602/http://hvm.mdc.hr/muzej-gacke-otocac,510:OT%C4%8C/hr/zbirke/?zbId=1380|archive-date=23 октомври 2015|accessdate=7 јануари 2010}}</ref> Дел од животот го поминал во [[Рим]], [[Париз]], [[Стокхолм]] и извесно време поминал во селото [[Брестач]] кај [[Рума]], каде што работел како учител. По 1948 година се населил во [[Белград]] каде останал до крајот на животот.<ref name="британика 1" /> Неговиот [[опус]] се состои од над 1500 уметнички дела. Хронолошки може да се подели на минхенска, париска, загрепска и белградска фаза, со јасно одредени стилски обележја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.riznicasrpska.net/likovnaumetnost/index.php?topic=233.0|title=Stojan Aralica (1883—1980)|work=www.riznicasrpska.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416210311/http://www.riznicasrpska.net/likovnaumetnost/index.php?topic=233.0|archive-date=16 април 2021|accessdate=2021-02-01}}</ref> Во првата фаза видливи се влијанијата на академизмот и [[сецесија]]та. Започнува со портрети и свети мотиви, а потоа продолжува да прави [[портрети]] и [[Акт (сликарство)|актови]]. Во Париз суштински го менува уметничкиот пристап, а најчести мотиви му се [[Пределно сликарство|пределот]] и [[Мртва природа|мртвата природа]]. Кога живеел во Загреб, го насликал сопственото доживување на [[Јадранско Море|јадранскиот]] крајолик. Тоа е најуспешното раздобје од неговото творештво, со слики полни со топлина, светлина и интензивни чисти бои. Неговата работа е полна со ведрина и оптимизам, со истенчено чувство за боја и прозрачна атмосфера на [[Средоземно Море|средозмената]] клима. Најважните слики: ''„Мотив од Лошињ“'', ''„Жена со сламен шешир“'', ''„Портрет на Б. Петронијевиќ“'', ''„Пат“'' и други.<ref>[http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-autora-pojedinacan.php?autor=2 Spomen-zbirka Pavla Beljanskog]{{Мртва_врска|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Приступљено 5. 4. 2013.</ref> Стилот кој преовладува во неговото сликање е во духот на парискиот [[постимпресионизам]] и лирска апстракција. Кон крајот на 1930-тите сликал [[фрески]] во бањалучката црква на Петриќевац, урната во 1941 година.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1939/02/13?pageIndex=00011 "Политика", 13. феб. 1939]</ref><ref>[https://www./cir/plus/istorija/banjalucke-ljubavne-legende/135669 Бањалучке љубавне легенде]. 07.10.2013</ref> На 14 ноември 1965 година станал дописен член на САНУ, а редовен на 7 март 1968 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sanu.ac.rs/clan/aralica-stojan/|title=Aralica Stojan|work=www.sanu.ac.rs|accessdate=2021-02-01}}</ref> Бил член на [[ЈАЗУ]] (Југословенска академија на науките и уметностите) во Загреб, член на УЛУС и уметничките групи [[Уметничка група Облик|Облик]], Дванаесторица и Шесторица. Самостојно изложувал во Загреб, [[Осиек]], [[Карловац]], Белград, [[Сплит]], [[Стокхолм]], [[Сомбор]]. Во [[Оточац]], во 1972 година го основал фондот Стојан Аралица.<ref name=":0"/> Починал во Белград на 4 февруари 1980 година, бил погребан во [[Алеја на заслужни граѓани на Новите гробишта во Белград|Алејата на заслужните граѓани]] на [[Нови гробишта - Белград|Новите гробишта]] во [[Белград]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artbeliandjeo.rs/slikari/aralica-stojan/|title=Aralica Stojan|work=Galerija slika Beli Andjeo - zvanični sajt|language=en-US|accessdate=2021-02-01}}</ref> == Група „Облик“ == Заедно со своите колеги [[Петар Палавичини]] и [[Бранко Поповиќ (сликар)|Бранко Поповиќ]], [[Јован Бијелиќ]] во 1926 година ја основал групата „Облик“ на која се приклучиле: [[Петар Добровиќ]], [[Живорад Настасијевиќ]], [[Тома Росандиќ]], [[Вељко Станојевиќ]], [[Сретен Стојановиќ]], [[Сава Шумановиќ]] [[Иван Радовиќ|и]] [[Марино Тартаља]] како основачки членови, а подоцна на оваа група ѝ се приклучиле: [[Игњат Јоб]], [[Зора Петровиќ]], [[Иван Радовиќ]], [[Мате Размиловиќ]], [[Ристо Стијовиќ]], архитектот [[Драгиша Брашован]]. Оваа група била составена од веќе докажани визуелни уметници. На седницата од 8 ноември 1930 година биле донесени правилата на групата, а Министерството за внатрешни работи ги потврдило на 20 јули 1932 година.<ref>Тихић, Смаил (1972). Јован Бијелић-Живот и дело (на ((sr))). YU-Сарајево: „Веселин Маслеша“,</ref> Подоцна, на групата ѝ се приклучиле и други уметници, како и самиот Стојан Аралица. == Награди == * 1959 - Октомвриска награда на Белград, * 1963 - Седмојулска награда, * 1970 - Споменица во чест на новоизбран член на САНУ, * 1973 - [[Награда „АВНОЈ“]], * 1974 - Прва плакета на Претседателството на САНУ за придонес во науката и уметноста, * 1977 - Ровињска награда на сликар.<ref name=":0"/> == Одликувања == * Орден на трудот со црвено знаме, * [[Орден на заслуги за народот]], * [[Орден на братството и единството]], * Орден на Републиката со златен венец == Наводи == {{наводи}} == Литература == * [https://www.sanu.ac.rs/clan/aralica-stojan/ Биографија на веб-страницата на САНУ] * [http://www.arte.rs/sr/umetnici/stojan_aralica-84/ Стојан Аралица (1883—1980)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240509163958/http://www.arte.rs/sr/umetnici/stojan_aralica-84/ |date=2024-05-09 }} * [http://www.haoss.org/t1321-stojan-aralica Стојан Аралица Хаос] * [http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-autora-pojedinacan.php?autor=2 Стојан Аралица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240509164001/http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-autora-pojedinacan.php?autor=2 |date=2024-05-09 }} * [http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-dela.php?delo=5 Стојан АРАЛИЦА Жена со сламен шешир (1934)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240509163958/http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-dela.php?delo=5 |date=2024-05-09 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аралица, Стојан}} [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Српски сликари]] [[Категорија:Срби во Хрватска]] [[Категорија:Починати во 1980 година]] [[Категорија:Родени во 1883 година]] cd142juzdsysoiieif706slj1nit7fw 0 1350909 5601251 5493082 2026-07-28T00:00:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601251 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fermat_Point.svg|десно|мини|343x343пкс| Цртеж 1. Конструкција на првиот изогонски центар, X(13). Кога сите агли на триаголникот се помали од 120°, оваа точка е точката на Ферма.]] Во [[Евклидова геометрија|Евклидовата геометрија]], '''Ферматовата точка''' на [[триаголник]], исто така позната како '''Торичелиева точка''' или '''точка на Ферма-Торичели''', е точката за која збирот на трите растојанија од секое од трите темиња на триаголникот до точката е најмал<ref>[http://www.cut-the-knot.org/Generalization/fermat_point.shtml Cut The Knot - The Fermat Point and Generalizations]</ref> или, еквивалентно, [[Геометриска средина|геометриската средина]] на трите темиња. Името на точката е такво затоа што овој проблем за прв пат го поставил [[Пјер де Ферма|Ферма]] во приватно писмо до [[Еванџелиста Торичели]], кој го решил. Точката на Ферма дава решение за проблемите на геометриската медијана и на Штајнеровото дрво за три точки. == Конструкција == Ферматовата точка на триаголник чиј најголем агол не е поголем од 120° е едноставно неговиот '''прв изогонски центар''' или '''X(13)''',<ref>{{Наведено списание|last=Kimberling|first=Clark|author-link=Clark Kimberling|year=1994|title=Central Points and Central Lines in the Plane of a Triangle|journal=Mathematics Magazine|volume=67|issue=3|pages=163–187|doi=10.1080/0025570X.1994.11996210|jstor=2690608|mr=1573021}} See X₁₃, p. 174.</ref> кој се конструира на следниов начин: # Конструирај [[рамностран триаголник]] над секоја од две произволно избрани страни на дадениот триаголник. # Нацртајте линија од секое ново [[Теме (геометрија)|теме]] до спротивното теме на првобитниот триаголник. # Двете линии се сечат на точката Ферма. Постои и алтернативен метод: # На секоја од две произволно избрани страни, конструирај [[рамнокрак триаголник]], со основа на страната за која станува збор, агли од 30 степени во основата и третото теме од секој рамнокрак триаголник да лежи надвор од првобитниот триаголник. # За секој од рамнокраките триаголници нацртајте кружница со центар во новото теме на рамнокракиот триаголник и со радиус еднаков на секоја од двете нови страни на тој рамнокрак триаголник. # Пресекот на двете кружници во внатрешноста на оригиналниот триаголник е точката на Ферма. Кога триаголникот има агол поголем од 120°, точката на Ферма се наоѓа на темето со тап агол. Во она што следи, „случај 1“ значи дека триаголникот има агол поголем од 120°. „Случај 2“ значи дека ниеден агол на триаголникот не надминува 120°. == Локација на X(13) == [[Податотека:Fermat_Point_Proof.svg|десно|мини|343x343пкс| Цртеж 2. Геометрија на првиот изогонски центар.]] На црт. 2 се прикажани рамнострани триаголници {{Мат|△''ARB'', △''AQC'', △''CPB''}} доцртани над страните на произволниот триаголник {{Мат|△''ABC''}}. Ќе наведеме еден доказ во кој се користат својствата на конциклични точки за да покаже дека трите линии {{Мпром|RC, BQ, AP}} на црт. 2 се сечат во точката {{Мпром|F}} и се сечат една со друга под агли од 60°. Триаголниците {{Мат|△''RAC'', △''BAQ''}} се [[Складност|складни]] бидејќи вториот е ротација од 60° на првиот околу темето {{Мпром|A}}. Оттука {{Мат|1=∠''ARF'' = ∠''ABF''}} и {{Мат|1=∠''AQF'' = ∠''ACF''}} . Од обратната насока на [[Периферен агол|теоремата за впишан агол]] применета на отсечката {{Мпром|{{overline|AF}}}}, точките {{Мпром|ARBF}} се конциклични (лежат на кружница). Слично на тоа, точките {{Мпром|AFCQ}} се конциклични. {{Мат|1=∠''ARB'' = 60°}}, па {{Мат|1=∠''AFB'' = 120°}}, што се добива од теоремата за впишан агол. Слично, {{Мат|1=∠''AFC'' = 120°}}. Значи {{Мат|1=∠''BFC'' = 120°}} и оттука {{Мат|1=∠''BFC'' + ∠''BPC'' = 180°}} . Користејќи ја [[Периферен агол|теоремата за впишан агол]], ова имплицира дека точките {{Мпром|BPCF}} се конциклични. Значи, користејќи ја [[Периферен агол|теоремата за впишан агол]] применета на отсечката {{Мпром|{{overline|BP}}}}, {{Мат|1=∠''BFP'' = ∠''BCP'' = 60°}} . Бидејќи {{Мат|1=∠''BFP'' + ∠''BFA'' = 180°}}, точката {{Мпром|F}} лежи на отсечката {{Мпром|{{overline|AP}}}} . Значи, отсечките {{Мпром|RC, BQ, AP}} се конкурентни (тие се сечат во една точка). [[Q.E.D.|QED]] Овој доказ се применува само во случајот 2, бидејќи ако {{Мат|∠''BAC ''> 120°}}, точката {{Мпром|A}} лежи во внатрешноста на опишаната кружница околу {{Мат|△''BPC''}} што ги менува релативните положби на {{Мпром|A}} и {{Мпром|F}}. Сепак, лесно се прилагодува за да го опфати и случајот 1. Тогаш {{Мат|1=∠''AFB'' = ∠''AFC'' = 60°}} па оттука {{Мат|1=∠''BFC'' = ∠''AFB'' + ∠''AFC'' = 120°}} што значи {{Мпром|BPCF}} е концикличен па {{Мат|1=∠''BFP'' = ∠''BCP'' = 60° = ∠''BFA''}} . Затоа, {{Мпром|A}} лежи на {{Мпром|FP}} . Отсечките кои ги спојуваат центрите на кружниците на црт. 2 се нормални на отсечките {{Мпром|{{overline|AP}}, {{overline|BQ}}, {{overline|CR}}}} . На пример, правата којашто го спојува центарот на кружницата која го содржи {{Мат|△''ARB''}} и центарот на кружницата опишана околу {{Мат|△''AQC''}}, е нормална на отсечката {{Мпром|{{overline|AP}}}} . Значи, правите кои ги спојуваат центрите на кружниците исто така се сечат под агли од 60°. Затоа, центрите на кружниците формираат рамностран триаголник. Ова тврдење е познато како [[Наполеонова теорема]]. == Локација на точката на Ферма == === Традиционална геометрија === [[Податотека:Fermat_Point_Scope.svg|десно|мини|721x721пкс| Слика 3. Геометрија на точката на Ферма]] За даден произволен Евклидов триаголник {{Мат|△''ABC''}} и произволна точка {{Мпром|P}}, нека <math>d(P) = |PA|+|PB|+|PC|.</math> Целта на овој дел е да се идентификува точка {{Мат|''P''{{sub|0}}}} таква што <math>d(P_0)<d(P)</math> за сите <math>P\ne P_0.</math> Ако таква точка постои, тогаш тоа ќе биде точката на Ферма за триаголникот {{Мат|△''ABC''}}. Во продолжение, {{Мат|Δ}} ќе ги означува точките во внатрешноста на триаголникот и се зема дека ја вклучува неговата граница {{Мат|Ω}}. Клучен резултат што ќе се користи е правилото dogleg, кое тврди дека ако еден триаголник и [[многуаголник]] имаат една заедничка страна, а остатокот од триаголникот лежи внатре во многуаголникот, тогаш триаголникот има пократок периметар од многуаголникот: : Ако {{Мпром|{{overline|AB}}}} е заедничката страна, продолжете ја {{Мпром|{{overline|AC}}}} до пресекот со многуаголникот во точката {{Мпром|X}}. Тогаш, заради неравенството на триаголникот, периметарот на многуаголникот е: : <math>\text{Периметар} > \overline{AB}+\overline{AX}+\overline{XB} = \overline{AB}+\overline{AC}+\overline{CX}+\overline{XB} \geqslant \overline{AB}+\overline{AC}+\overline{BC}.</math> Нека {{Мпром|P}} е која било точка надвор од {{Мат|Δ}}. Поврзете го секое теме со неговата оддалечена зона; односно полурамнината надвор од (продолжената) спротивна страна. Овие 3 зони ја покриваат целата рамнина освен самиот {{Мат|Δ}} и јасно е дека {{Мпром|P}} лежи во една или две од нив. Ако {{Мпром|P}} е во две од зоните (да речеме во пресекот на зоните {{Мпром|B}} и {{Мпром|C}}), тогаш <math>P' = A</math> имплицира <math>d(P')=d(A)<d(P)</math> според правилото dogleg. Алтернативно, ако {{Мпром|P}} е само во една зона, на пример во {{Мпром|A}} - зоната, тогаш <math>d(P')<d(P)</math> каде што {{Мпром|P'}} е пресекот на {{Мпром|AP}} и {{Мпром|BC}}. Значи ''', за секоја точка {{Мпром|P}} надвор од {{Мат|Δ}} постои точка {{Мпром|P'}} во {{Мат|Ω}} таква што''' <math>d(P')<d(P).</math> '''Случај 1.''' '''Триаголникот има агол ≥ 120°.''' Без губење на општоста, да претпоставиме дека аголот при темето {{Мпром|A}} е ≥ 120°. Конструираме рамностран триаголник {{Мат|△''AFB''}} и за која било точка {{Мпром|P}} во {{Мат|Δ}} (освен самата {{Мпром|A}}) конструираме {{Мпром|Q}} така што триаголникот {{Мат|△''AQP''}} да е рамностран и да ја има прикажаната ориентација. Тогаш триаголникот {{Мат|△''ABP''}} е ротација од 60° на триаголникот {{Мат|△''AFQ''}} околу {{Мпром|A}}, така што овие два триаголника се складни и следува дека <math>d(P)=\overline{CP}+\overline{PQ}+\overline{QF}</math> што е едноставно должината на патеката {{Мпром|CPQF}}. Бидејќи {{Мпром|P}} мора да лежи во рамките на {{Мат|△''ABC''}}, според правилото dogleg должината на оваа патека е поголема од <math>\overline{AC}+\overline{AF}=d(A).</math> Затоа, <math>d(A)<d(P)</math> за сите <math>P \in \Delta, P \ne A.</math> Сега дозволете {{Мпром|P}} да се движи надвор од {{Мат|Δ}} . Од погоре постои точка <math>P' \in \Omega</math> така што <math>d(P')<d(P)</math> и како <math>d(A) \leqslant d(P')</math> следува дека <math>d(A)<d(P)</math> за сите {{Мпром|P}} надвор од {{Мат|Δ}}. Така, <math>d(A)<d(P)</math> за сите <math>P\ne A</math> што значи дека {{Мпром|A}} е точката на Ферма на {{Мат|Δ}}. Со други зборови, '''точката на Ферма се наоѓа на темето со тап агол''' . '''Случај 2.''' '''Триаголникот нема агол ≥ 120°.''' Конструираме рамностран триаголник {{Мат|△''BCD''}}. Нека {{Мпром|P}} е која било точка во {{Мат|Δ}}. Го конструираме рамностраниот триаголник {{Мат|△''CPQ''}} . Тогаш {{Мат|△''CQD''}} е слика при ротација за 60° на {{Мат|△''CPB''}} околу {{Мпром|C}} така што : <math>d(P) = \overline{PA}+ \overline{PB}+ \overline{PC} = \overline{AP}+ \overline{PQ}+ \overline{QD}</math> што е едноставно должината на патеката {{Мпром|APQD}} . Нека {{Мат|''P''{{sub|0}}}} е точката во која се сечат {{Мпром|AD}} и {{Мпром|CF}}. Оваа точка најчесто се нарекува '''прв изогонски центар.''' Ако го направиме истото со {{Мат|''P''{{sub|0}}}} како и со {{Мпром|P}}, ја наоѓаме точката {{Мат|''Q''{{sub|0}}}}. Заради аголното ограничување, {{Мат|''P''{{sub|0}}}} лежи во внатрешноста на {{Мат|△''ABC''}} . Покрај тоа, {{Мат|△''BCF''}} е слика при ротација од 60° на {{Мат|△''BDA''}} околу {{Мпром|B}}, така што {{Мат|''Q''{{sub|0}}}} мора да лежи некаде на {{Мпром|AD}}. Бидејќи {{Мат|1=∠''CDB'' = 60°}}, следува дека {{Мат|''Q''{{sub|0}}}} лежи помеѓу {{Мат|''P''{{sub|0}}}} и {{Мпром|D}} што значи {{Мат|''AP''{{sub|0}}''Q''{{sub|0}}''D''}} е права линија, така што <math>d(P_0)=\overline{AD}.</math> Покрај тоа, ако <math>P\ne P_0</math>, тогаш или {{Мпром|P}} или {{Мпром|Q}} нема да лежат на {{Мпром|AD}} што значи <math>d(P_0)=\overline{AD}<d(P).</math> Сега, нека {{Мпром|P}} се движи надвор од {{Мат|Δ}}. Од претходно кажаното, постои точка <math>P' \in \Omega</math> така што <math>d(P')<d(P)</math> и како <math>d(P_0)\leq d(P')</math> следува дека <math>d(P_0)<d(P)</math> за сите {{Мпром|P}} надвор од {{Мат|Δ}}. Тоа значи дека {{Мат|''P''{{sub|0}}}} е Ферматовата точка на {{Мат|Δ}}. Со други зборови, '''точката на Ферма се совпаѓа со првиот изогонски центар''' . === Векторска анализа === Нека {{Мпром|O, A, B, C, X}} се кои било пет точки во рамнината. Означете ги векторите <math>\overrightarrow{OA},\ \overrightarrow{OB},\ \overrightarrow{OC},\ \overrightarrow{OX}</math> со {{Мат|'''a''', '''b''', '''c''', '''x'''}} соодветно, и нека {{Мат|'''i''', '''j''', '''k'''}} се единичните вектори од {{Мпром|O}} долж {{Мат|'''a''', '''b''', '''c'''}} . : <math>\begin{align} |\mathbf a| &= \mathbf{a \cdot i} = (\mathbf a - \mathbf x)\mathbf{\,\cdot\,i} + \mathbf{x \cdot i} \leqslant |\mathbf a - \mathbf x| + \mathbf{x \cdot i}, \\ |\mathbf b| &= \mathbf{b \cdot j} = (\mathbf b - \mathbf x)\mathbf{\,\cdot\,j} + \mathbf{x \cdot j} \leqslant |\mathbf b - \mathbf x| + \mathbf{x \cdot j}, \\ |\mathbf c| &= \mathbf{c \cdot k} = (\mathbf c - \mathbf x)\mathbf{\,\cdot\,k} + \mathbf{x \cdot k} \leqslant |\mathbf c - \mathbf x| + \mathbf{x \cdot k}. \end{align}</math> Со собирање на {{Мат|'''a''', '''b''', '''c'''}} се добива : <math>|\mathbf a| + |\mathbf b| + |\mathbf c| \leqslant |\mathbf a - \mathbf x| + |\mathbf b - \mathbf x| + |\mathbf c - \mathbf x| + \mathbf x \cdot (\mathbf i + \mathbf j + \mathbf k).</math> Ако {{Мат|'''a''', '''b''', '''c'''}} се среќаваат во {{Мпром|O}} под агли од 120° тогаш {{Мат|1='''i''' + '''j''' + '''k''' = '''0'''}}, па : <math>|\mathbf a| + |\mathbf b| + |\mathbf c| \leqslant |\mathbf a - \mathbf x| + |\mathbf b - \mathbf x| + |\mathbf c - \mathbf x|</math> за сите {{Мат|'''x'''}} . Со други зборови, : <math>\overline{OA}+ \overline{OB}+ \overline{OC} \leqslant \overline{XA}+ \overline{XB}+ \overline{XC}</math> па затоа, {{Мпром|O}} е Ферматовата точка на {{Мат|△''ABC''}} . Овој аргумент не важи кога триаголникот има агол {{Мат|∠''C'' > 120°}} бидејќи не постои точка {{Мпром|O}} во која {{Мпром|'''a''', '''b''', '''c'''}} се среќаваат под агли од 120°. Сепак, лесно се поправа со редефинирање {{Мат|1='''k''' = − ('''i''' + '''j''')}} и поставување {{Мпром|O}} на {{Мпром|C}} така што {{Мат|1='''c''' = '''0'''}} . Забележете дека {{Мат|{{abs|'''k'''}} ≤ 1}} бидејќи аголот помеѓу единечните вектори {{Мат|'''i''', '''j'''}} е {{Мат|∠''C''}} што надминува 120°. Бидејќи : <math>|\mathbf 0| \leqslant |\mathbf 0 - \mathbf x| + \mathbf{x \cdot k},</math> третата неравенка сè уште важи, a другите две неравенки се непроменети. Доказот сега продолжува како погоре (со собирање на трите неравенки и користење на {{Мат|1='''i''' + '''j''' + '''k''' = '''0'''}} ) за да се дојде до истиот заклучок дека {{Мпром|O}} (или во овој случај {{Мпром|C}}) мора да биде Ферматовата точка на {{Мат|△''ABC''}} . === Множители на Лагранж === Друг пристап за наоѓање на точката во триаголник, од која збирот на растојанијата до [[Теме (геометрија)|темињата]] на триаголникот е минимален, е да се користи еден од методите [[Математичка оптимизација|за математичка оптимизација]], или поточно, методот на Лагранжовите множители и [[Косинусна теорема|косинусната теорема]]. Цртаме отсечки од точка во триаголникот до неговите темиња и нив ги означуваме со {{Мат|'''X''', '''Y''', '''Z'''}} . Исто така, должината на овие прави нека биде {{Мпром|x, y, z}} соодветно. Нека аголот помеѓу {{Мат|'''X'''}} и {{Мат|'''Y'''}} е {{Мпром|α}}, а аголот меѓу {{Мат|'''Y'''}} и {{Мат|'''Z'''}} е {{Мпром|β}}. Тогаш аголот помеѓу {{Мат|'''X'''}} и {{Мат|'''Z'''}} е {{Мат|π − ''α'' − ''β''}} . Користејќи го методот на Лагранжови множители, треба да го најдеме минимумот на Лагранжјанот {{Мпром|L}}, кој се изразува како: : <math>L=x+y+z+\lambda_1 (x^2 + y^2 - 2xy\cos(\alpha) - a^2) + \lambda_2 (y^2 + z^2 - 2yz\cos(\beta) - b^2) + \lambda_3 (z^2 + x^2 - 2zx\cos(\alpha+\beta) - c^2)</math> каде {{Мпром|a, b, c}} се должините на страните на триаголникот. Со изедначување на секој од петте [[парцијален извод|парцијални изводи]] <math>\tfrac{\partial L}{\partial x}, \tfrac{\partial L}{\partial y}, \tfrac{\partial L}{\partial z}, \tfrac{\partial L}{\partial \alpha}, \tfrac{\partial L}{\partial \beta}</math> на нула и со елиминација на {{Мат|''λ''{{sub|1}}, ''λ''{{sub|2}}, ''λ''{{sub|3}}}}, на крајот се добива {{Мат|1=sin ''α'' = sin ''β''}} и {{Мат|1=sin(''α'' + ''β'') = − sin ''β''}} па {{Мат|1=''α'' = ''β'' = 120°}} . Сепак, елиминацијата е долга и мачна работа, а крајниот резултат го опфаќа само случајот 2. == Својства == [[Податотека:Isogonic_centres_and_vesicae_piscis.png|мини|300x300пкс| Двата изогонски центри се пресеци на три vesicae piscis чии спарени темиња се темиња на триаголникот]] * Кога најголемиот агол на триаголникот не е поголем од 120°, ''X'' (13) е точката на Ферма. * Аглите над страните на триаголникот кај ''X'' (13) се сите еднакви на 120° (случај 2) или 60°, 60°, 120° (случај 1). * [[Опишана кружница|Опишаните кружници]] на трите конструирани рамнострани триаголници се сечат во ''X'' (13). * Трилиниските координати за првиот изогонски центар, ''X''(13) се:<ref>Entry X(13) in the [http://faculty.evansville.edu/ck6/encyclopedia/ETC.html Encyclopedia of Triangle Centers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120419171900/http://faculty.evansville.edu/ck6/encyclopedia/ETC.html|date=April 19, 2012}}</ref> :: <math>\begin{align} & \csc\left(A+\tfrac{\pi}{3}\right) : \csc\left(B+\tfrac{\pi}{3}\right) : \csc\left(C+\tfrac{\pi}{3}\right) \\ &= \sec\left(A-\tfrac{\pi}{6}\right) : \sec\left(B-\tfrac{\pi}{6}\right) : \sec\left(C-\tfrac{\pi}{6}\right). \end{align}</math> * Трилинеарните координати за вториот изогонски центар, ''X''(14) се: :: <math>\begin{align} & \csc\left(A-\tfrac{\pi}{3}\right) : \csc\left(B-\tfrac{\pi}{3}\right) : \csc\left(C-\tfrac{\pi}{3}\right) \\ &= \sec\left(A+\tfrac{\pi}{6}\right) : \sec\left(B+\tfrac{\pi}{6}\right) : \sec\left(C+\tfrac{\pi}{6}\right). \end{align}</math> * Трилинеарните координати на точката на Ферма се: :: <math>1-u+uvw \sec\left(A-\tfrac{\pi}{6}\right) : 1-v+uvw \sec\left(B-\tfrac{\pi}{6}\right) : 1-w+uvw \sec\left(C-\tfrac{\pi}{6}\right)</math> : кадешто {{Мпром|u, v, w}} соодветно ги означуваат Буловите променливи {{Мат|(''A'' < 120°), (''B'' < 120°), (''C'' < 120°)}} . * Изогонскиот конјугат на ''X''(13) е првата изодинамичка точка, ''X''(15): :: <math>\sin\left(A+\tfrac{\pi}{3}\right) : \sin\left(B+\tfrac{\pi}{3}\right) : \sin\left(C+\tfrac{\pi}{3}\right).</math> * Изогонскиот конјугат на ''X''(14) е втората изодинамичка точка, ''X''(16): :: <math>\sin\left(A-\tfrac{\pi}{3}\right) : \sin\left(B-\tfrac{\pi}{3}\right) : \sin\left(C-\tfrac{\pi}{3}\right).</math> * Следниве триаголници се рамнострани: ** Антипедален триаголник од ''X''(13) ** Антипедален триаголник од ''X''(14) ** Триаголник на педалата од ''X''(15) ** Триаголник на педалата од ''X''(16) ** Циркумцевски триаголник од ''X''(15) ** Циркумцевски триаголник од ''X''(16) * Правите ''X''(13) ''X''(15) и ''X''(14) ''X''(16) се паралелни со Ојлеровата права. Трите прави се среќаваат во Ојлеровата бесконечна точка, ''X''(30). * Точките ''X''(13), ''X''(14), [[Опишана кружница|околниот центар]] и [[Ојлерова кружница|центарот на кружницата на девет точки]] лежат на Лестеровата кружница. * Правата ''X'' (13) ''X'' (14) се среќава со Ојлеровата линија на средината на ''X'' (2) и ''X'' (4).<ref name="ETC">{{Наведена мрежна страница|url=http://faculty.evansville.edu/ck6/encyclopedia/ETC.html#X381|title=Encyclopedia of Triangle Centers|last=Kimberling|first=Clark}}</ref> * Точката на Ферма лежи во отворениот ортоцентроиден диск пробиен во неговиот центар и може да биде која било точка во него.<ref name="Bradley">Christopher J. Bradley and Geoff C. Smith, "The locations of triangle centers", ''Forum Geometricorum'' 6 (2006), 57--70. http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200607index.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304000426/http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200607index.html |date=2016-03-04 }}</ref> == Алијаси == '''Изогонските центри''' ''X''(13) и ''X''(14) се исто така познати како '''прва и''' '''втора точка''' '''на''' '''Ферма''' соодветно. Алтернативни називи се '''позитивна и''' '''негативната точка на Ферма'''. Сепак, овие различни имиња можат да бидат збунувачки и можеби е најдобро да се избегнуваат. Проблемот е што голем дел од литературата ја замаглува разликата помеѓу поимите '''точка на Ферма''' и '''прва точка на Ферма''', додека само во случајот 2 погоре тие се всушност исти. == Историја == Ова прашање било поставено од Ферма, како предизвик за [[Еванџелиста Торичели]]. Тој го решил проблемот на сличен начин како оној на Ферма, иако наместо тоа го искористил пресекот на кружниците на трите правилни триаголници. Неговиот ученик Вивиани го објавил решението во 1659 година. == Поврзано == * [[Лестерова теорема]] * [[Центар на триаголник]] * [[Точки на Наполеон]] * [[Проблемот на Вебер]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{springer|title=Fermat-Torricelli problem|id=p/f130050}} * ''[http://demonstrations.wolfram.com/FermatPoint/ Fermat Point]'' by Chris Boucher, The Wolfram Demonstrations Project. * [http://dynamicmathematicslearning.com/fermat-general.html Fermat-Torricelli generalization] at [http://dynamicmathematicslearning.com/JavaGSPLinks.htm Dynamic Geometry Sketches] Interactive sketch generalizes the Fermat-Torricelli point. * [http://www.matifutbol.com/en/triangle.eng.html A practical example of the Fermat point] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200130234752/http://www.matifutbol.com/en/triangle.eng.html |date=2020-01-30 }} * [https://www.euclidea.xyz/sketch/1efa5e094f119f9cab244be5125cc81c7c695549 iOS Interactive sketch] [[Категорија:Геометрија]] dsuqbamsa71eo01bcxbgqhhbroo9glr 0 1353509 5601106 5592164 2026-07-27T15:45:11Z Andrew012p 85224 5601106 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Hellsing 1.png|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Алукард | genre = {{ubl|[[Акција (жанр)|акција]]|[[темна фантастика]]|[[вампир]]}} |Закосен наслов=yes}} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Кота Хирано]] | publisher = [[Shonen Gahosha]] | publisher_en = {{ubl|[[Dark Horse Comics]]|[[Digital Manga]]}} | magazine = [[Young King OURs]] | first = 30 април 1997 | last = 30 септември 2008 | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|[[Уманосуке Ида]] (главен)|Јасунори Урата}} | writer = [[Чиаки Ј. Конака]] | music = [[Јасуши Иши]] | studio = {{ubl|[[Gonzo (студио)|Gonzo]]|Digimation}} | network = [[Fuji TV]] | first = 11 октомври 2001 | last = 17 јануари 2002 | episodes = 13 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Hellsing: The Dawn | author = Кота Хирано | publisher = Shonen Gahosha | magazine = Young King OURs Zōkan | first = март 2002 | last = март 2006 }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Hellsing Ultimate | director = {{ubl|Томоказу Токоро (1–4)|Хиројуки Танака (5–7)|Јасухиро Мацумура (8, 10)|Кеничи Сузуки (9–10)}} | writer = {{ubl|[[Јосуке Курода]]|Хидејуки Курата}} | music = [[Хајато Мацуо]] | studio = {{ubl|[[Satelight]] (1–4)|[[Madhouse (студио)|Madhouse]] (5–7)|[[Graphinica]] (8–10)}} | first = 10 февруари 2006 | last = 26 декември 2012 | runtime = 42 — 68 минути | episodes = 10 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = OVA | title = Hellsing: The Dawn | director = | writer = | music = Хајато Мацуо | studio = Graphinica | first = 27 јули 2011 | last = 26 декември 2012 | runtime = 6–9 минути | episodes = 3 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}}'''''Хелсинг''''' ({{langx|ja|ヘルシング}}, {{langx|en|Hellsing}}) — [[манга]] создадена од Кота Хирано. Објавена е за првпат во јапонското списание ''Young King OURs'' во 1997 г. и завршила во септември 2008 г. Поединечните поглавја биле собрани во [[танкобон]] и објавени од Shonen Gahosha во [[Јапонија]]. Во март 2009 г., сите поглавја од мангата биле објавени во 10 тома. Приказната раскажува за тајната организација „Хелсинг“ и нејзината борба против натприродните сили што му се закануваат на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Во октомври 2001 г., [[аниме]]-адаптација на мангата создадена од студиото Gonzo за првпат била прикажана на јапонскиот канал Fuji Television. Режисери биле Уманосуке Ида и Јасунори Урата, но серијата била снимена по сценарио на Чиаки Конака и била заснована само на првите два тома од мангата. Ова водело до значителни несогласувања помеѓу анимето и изворното дело. Преносот завршил во јануари 2002 г. Во февруари 2006 г., првиот дел од серијата [[OVA]], наречен ''Hellsing Ultimate'', бил објавен во Јапонија. Новата адаптација го следи заплетот на мангата многу поблиску до аниме-серијата. Во декември 2012 г. била објавена десеттата и последна епизода. Екранизациите, како и мангата, биле објавени во различни земји низ [[свет]]от. == Содржина == „Хелсинг“ е организација создадена од [[Црква на Англија|Англиканската црква]] за да ја заштити [[Британска Империја|Британската Империја]] и самата кралица од немртвите и другите натприродни сили, предводени од Кралскиот ред на протестантските витези. Првиот раководител на организацијата бил Абрахам ван Хелсинг, измислен лик од романот „[[Дракула (роман)|Дракула]]“ на [[Брам Стокер]], лекар по потекло од Холандија, стручњак за [[окултизам]], чие име е наведено во насловот на организацијата.<ref name="animerreview">{{cite web|url=http://www.animerica-mag.com/features/10.10/hellsing.html|title=Animerica: Animerica Feature: Hellsing|author=|date=|work=[[Animerica]]|archiveurl=https://archive.today/20040404085115/http://www.animerica-mag.com/features/10.10/hellsing.html|archivedate=2013-04-14|accessdate=2014-02-06|lang=en}}</ref><ref>{{книга|isbn=978-4-78-592666-3|автор=Хирано, Кота.|заглавие=ヘルシング|ссылка=|ответственный=|место=Токио|издательство=[[Shonen Gahosha]]|год=2006|том=8|страниц=206|страницы=118}}</ref><ref name="1000manga">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2012-03-22|title=Hellsing - Jason Thompson's House of 1000 Manga|author=Thompson, Jason.|date=2012-03-22|work=[[Anime News Network]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225124153/http://www.animenewsnetwork.com/house-of-1000-manga/2012-03-22|archivedate=2014-02-25|accessdate=2014-02-11|lang=en}}</ref> За време на настаните од главната приказна, организацијата ја води Интегра Фербрук Вингејтс Хелсинг (луѓето околу неа ѝ се обраќаат со „сер Интегра“, и покрај тоа што е жена). Леди Интегра го наследила раководството на организацијата на млада возраст по смртта на нејзиниот татко, Артур. Вториот можен наследник бил братот на Артур, Ричард. Додека се обидува да ја убие првата наследничка, Ричард, по случајност, го буди најсилното [[оружје]] и главното наследство на семејството Хелсинг, вампирот Алукард. Алукард е самиот [[Дракула|гроф Дракула]], кој по поразот од Ван Хелсинг се заколнал дека ќе им служи на луѓето.<ref name="encyvamp">{{книга|isbn=978-0-31-337833-1|pages=203|автор=Joshi, S. T.|заглавие=Encyclopedia of the Vampire: The Living Dead in Myth, Legend, and Popular Culture|ссылка=|ответственный=|место=|издательство=[[ABC-CLIO]]|год=2011|том=|allpages=453}}</ref> По будењето, Алукард ја нарекува Интегра своја госпоѓа и како последица на тоа, Ричард бил застрелан од самата Интегра, со помошта на Алукард. Овие настани имале силно влијание врз ликот на Интегра, правејќи ја смела и непоколеблива. Интегра е заштитена и од икономот на семејството Хелсинг, Волтер К. Дорнез, поранешен оперативец на Хелсинг. На почетокот на приказната, поранешната полицајка Викторија Серас, која Алукард ја претворил во вампир за време на една од операциите, несвесно се приклучува на организацијата. Како што напредува приказната, нападите на немртвите стануваат сѐ почести, сер Интегра дознава за нацистичката група „Милениум“, која сè уште постои и се обидува да го оживее [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] со создавање на баталјон од вампири. „Хелсинг“, „Милениум“ и XIII оддел на [[Ватикан]] „Искариот“ започнуваат тринасочна војна по улиците на Лондон, а „Милениум“ ја открива својата главна цел: да го победи вампирот Алукард во спротивставувањето што започнало за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и да ја преземе Англија. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080913133754/http://www.geneon-ent.co.jp/rondorobe/anime/hellsing/ Official Geneon Entertainment ''Hellsing'' website] {{in lang|ja}} * [http://www.animenewsnetwork.com/review/hellsing-ultimate/bd+dvd-1 ANN ''Hellsing Ultimate'' 1–4 review] * [http://www.animenewsnetwork.com/review/hellsing-ultimate/bd+dvd-5 ANN ''Hellsing Ultimate'' 5–8 review] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:OVA]] [[Категорија:Манга од 2002 година]] [[Категорија:Манга од 1997 година]] la2ec0jc6go8n9bmnpc0ppk58h4qbra 0 1354250 5601218 5595258 2026-07-27T21:09:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601218 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The_making_of_a_tattoo,_short_video.webm|мини|Кратко видео снимено за време на правење тетоважа. [[Нитрилна гума|Нитрилни ракавици]] се користат за време на процесот за да се избегнат инфекции додека се перфорира кожата.]] [[Податотека:Anchor_tattoo_and_sketch.jpg|мини|Подлактица на морнар истетовирана со цртеж на сидро обвиткано со јаже.]] [[Податотека:Foot_tattoo.jpg|мини|[[Тетовирање]] на женско стапало]] '''Тетоважата''' — форма на [[модификација на тело]]то изработена со вметнување на [[мастило за тетоважа]], бои и/или [[пигмент]]и во [[дермис]]от на [[Човечка кожа|кожата]] за да се формира дизајн. Тетоважите можат да бидат трајни или привремени. [[Уметник за тетоважи|Уметниците за тетоважи]] ги создаваат овие дизајни користејќи неколку [[Тетовирање|процеси и техники за тетовирање]], вклучувајќи традиционални тетоважи со рачно тапкање и модерни [[Машина за тетовирање|машини за тетовирање]]. [[Историја на тетовирање|Историјата на тетовирањето]] датира од [[Младо камено време|неолитот]], практикувана низ светот од многу култури, а симболиката и влијанието на тетоважите се разликуваат во различни места и култури. Тетоважите може да бидат декоративни (без специфично значење), симболични (со специфично значење за оној што ги носи), сликовити (приказ на одредена личност или предмет) или текстуални (зборови или пиктографи од пишани јазици). Многу тетоважи служат како [[Обред на премин|обреди на премин]], ознаки на статус и чин, симболи на религиозна и духовна посветеност, украси за храброст, знаци на [[Фертилитет|плодност]], заклетва на љубов, [[Талисман|амајлии]] и талисмани, заштита и како казна, како знаци на отпадници, робови и осудените лица. Опширните декоративни тетоважи, исто така, биле дел од работата на изведувачите како што се [[Тетовирани дами|тетовираните дами]]. Иако уметноста на тетоважи постоела барем откако првата позната тетовирана личност, , живеела околу 3330 година п.н.е., начинот на кој општеството ги перципира тетоважите се разликувал неизмерно низ историјата. Во 20 век, уметноста на тетоважи низ поголемиот дел од светот била поврзана со ограничен избор на специфични „груби“ начини на живот, особено морнари и затвореници. Денес луѓето избираат да бидат тетовирани од уметнички, козметички, сентиментални/[[меморијал]]ни, [[Религија|религиозни]] и духовни причини или да ја симболизираат нивната припадност или идентификација со одредени групи, вклучувајќи криминални банди (види [[криминални тетоважи]]) или одредена етничка група. Тетоважите може да покажат како личноста се чувствува за роднина (најчесто родител или дете) или за неповрзана личност.<ref>{{Наведено списание|last=Johnson|first=Frankie J|year=2007|title=Tattooing: Mind, Body And Spirit. The Inner Essence Of The Art|journal=Sociological Viewpoints|volume=23|pages=45–61}}</ref> Тетоважите може да се користат и за функционални цели, како што се идентификација, [[трајна шминка]] и [[Медицински тетоважи|медицински цели]]. == Терминологија == Зборот ''тетоважа'' во 18 век е [[заемка]] од [[Самоански јазик|самоанскиот]] збор {{Јаз|sm|tatau}}, што значи „да удри“,<ref name="covered">{{Наведена книга|title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|isbn=978-0-8147-8920-9|location=New York, New York USA|pages=35–64|chapter="I Want to Be Covered": Heavily Tattooed Women Challenge the Dominant Beauty Culture|chapter-url=https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf|access-date=2024-08-26|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406230928/https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="samoa2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pasefika.com/Culture/Article/19/sa/Meaning-of-Tatau-1|title=Meaning of Tatau 1|publisher=Pasefika Design}}</ref> од [[Праокеански јазик|праоеканскиот]] ''sau''₃ што се однесува на [[плешка]] од [[летечка лисица]] што се користи како инструмент за процесот на тетовирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://acd.clld.org/cognatesets/31345#3/-11.94/168.74|title=*sau₃ wingbone of flying fox, used in tattooing; tattoo|last=Blust|first=Robert|authorlink=Robert Blust|last2=Trussel|first2=Stephen|date=2010|work=Austronesian Comparative Dictionary|publisher=Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology|accessdate=8 November 2022}}</ref> ''[[Оксфордски англиски речник|Оксфордскиот англиски речник]]'' ја дава [[етимологија]]та на зборот тетоважа како „Во 18 век. tattaow, tattow[[Маркиски јазик|.]] Од [[Полинезиски јазици|полинезиски]] ([[самоански]], [[Тахитски јазици|тахитски]], [[тонгански]], итн.) tatau. На [[Маркиски јазик|маркиски]] tatu." Пред практикувањето на полинезискиот збор, дејноста на тетовирање била опишана на западот како сликање,боење или нанесување на лузни.<ref name="Abington 20103">{{Наведена енциклопедија}}</ref> Етимологијата на терминот за модификација на телото не треба да се меша со потеклото на зборот за [[Воен удар на тапани|воениот удар на тапани]] или изведба. Во овој случај, англискиот збор ''tattoo'' е изведен од холандскиот збор {{Јаз|nl|taptoe}}.<ref>[[Oxford English Dictionary|OED]]</ref> Дизајните на тетоважи заштитени со авторски права кои се масовно произведени и испратени до уметници за тетоважи се познати како „[[Флеш (тетоважа)|флеш]]“.<ref name="cloakanddagger">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cloakanddaggerlondon.co.uk/tattoo-history-flash-art/|title=Tattoo History: Flash Art|work=Cloak and Dagger|accessdate=17 August 2018}}</ref> Флеш листовите се видно прикажани во многу салони за тетоважи со цел да им обезбедат инспирација и готови слики од тетоважи на клиентите. Јапонскиот збор [[ирезуми]] значи „вметнување мастило“ и може да значи тетоважи со употреба на тебори, традиционален јапонски рачен метод, западен стил со машина за тетовирање или кој било метод на тетовирање со вметнување мастило. Најчестиот збор што се користи за традиционални јапонски дизајни на тетоважи е [[хоримоно]].<ref name="onitattoo">{{Наведена мрежна страница|url=https://irezumihorimonodesign.weebly.com/history-of-irezumihorimono.html|title=History Of Irezumi/Horimono|work=Oni Tattoo Design|accessdate=17 August 2018}}</ref> Јапонците може да го користат западна ''тетоважа'' како [[заемка]] што значи сите нејапонски стилови на тетовирање. Британскиот антрополог [[Хенри Линг Рот|Линг Рот]] во 1900 година опишал четири методи за обележување на кожата и предложил тие да се разликуваат под имињата „тату“, „[[Та-моко|моко]]“, „[[Скарификација|цикатрикс]]“ и „[[келоид]]“.<ref>{{Наведена книга|title=On Permanent Artificial Skin Marks: a definition of terms|last=Roth|first=H. Ling|date=11 September 1900|publisher=Anthropological Section of the British Association for the Advancement of Science|location=Bradford}}</ref> Првиот метод е со боцкање што ја остава кожата мазна, на места вклучувајќи ги и Пацифичките острови. Вториот метод е тетоважа во комбинација со длето за да се остават бразди во кожата, како што се наоѓаат на места вклучувајќи го и Нов Зеланд. Третиот е скарификација со помош на нож или длето што се наоѓа на места вклучувајќи ја и Западна Африка. Четвртата и последна е скарификација со иритација и повторно отворање на претходно постоечка рана и повторно скарификација за да се формира подигната лузна како што се наоѓа на места вклучувајќи ја Тасманија, Австралија, Меланезија и Централна Африка.<ref name="Roth">McDougall, Russell and Davidson, Iain; eds. (2016). ''[https://books.google.com/books?id=ZalJDAAAQBAJ&pg=PA97 The Roth Family, Anthropology, and Colonial Administration]'', p.97. Routledge. {{ISBN|9781315417288}}.</ref> == Видови == [[Податотека:Visayans_1.png|мини|[[Шпанско Царство|Шпански]] приказ на тетоважите (''патик'') на [[Висајанци (народ)|Висајанските]] [[Висајанци (народ)|Пиндадос]] („насликаните“) на [[Филипини]]те во ''[[Боксерски кодекс|боксерскиот кодекс]]'' ({{Околу|1590}}), еден од најраните прикази на домородните [[Австронезиски народ|австронезиски]] тетоважи од европски истражувачи.]] [[Американска академија за дерматологија|Американската академија за дерматологија]] препознава пет типа на тетоважи: трауматски тетоважи кои произлегуваат од повреди, како што е асфалтот од повреди на патот; аматерски тетоважи; професионални тетоважи, двете преку традиционални методи и модерни машини за тетовирање; козметички тетоважи, познати и како „[[трајна шминка]]“; и [[медицински тетоважи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aad.org/public/Publications/pamphlets/cosmetic_tattoos.html|title=Tattoos, Body Piercings, and Other Skin Adornments|publisher=Aad.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223231358/http://www.aad.org/public/Publications/pamphlets/cosmetic_tattoos.html|archive-date=23 December 2010|accessdate=5 April 2012}}</ref> ==== Трауматски тетоважи ==== Трауматска тетоважа се јавува кога супстанца како асфалт или барут се нанесуваат во [[рана]]та како резултат на некаква несреќа или траума.<ref name="traumatic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ncemi.org/cse/cse1018.htm|title=10.18 Traumatic Tattoos and Abrasions|work=Emergency Medicine Informatics|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907093923/http://www.ncemi.org/cse/cse1018.htm|archive-date=7 September 2017|accessdate=17 August 2018}}</ref> Кога ова вклучува [[јаглерод]], дерматолозите може да ја наречат ознаката [[јаглеродна дамка]] наместо тетоважа.<ref name="Andrews">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oralcancerdiagno00shkl|title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology|last=James, William D.|last2=Berger, Timothy G.|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal|url-access=registration}}</ref>{{Rp|47}}[[Ископ на јаглен|Рударите за јаглен]] би можеле да развијат карактеристични ознаки поради навлегувањето на јагленов прав во нивните рани.<ref>{{Наведена книга|title=Inside the Whale|title-link=Inside the Whale|last=Orwell|first=George|year=1940|chapter=Down the Mine}}</ref> Тие се особено тешко да се отстранат бидејќи имаат тенденција да се шират низ неколку слоеви на кожата, а лузни или трајна промена на бојата може да бидат речиси неизбежни во зависност од локацијата. Тетоважа со амалгам е кога честичките од амалгам се имплантираат во меките ткива на устата, обично непцата, за време на поставување или отстранување на забното полнење.<ref name="amalgam">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalberkshire.nhs.uk/patient-information-leaflets/amalgam-tattoo-march-2016.htm|title=Amalgam tattoo|work=Royal Berkshire Hospital|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210124728/http://www.royalberkshire.nhs.uk/patient-information-leaflets/amalgam-tattoo-march-2016.htm|archive-date=10 February 2018|accessdate=17 August 2018}}</ref> Друг пример за такви случајни тетоважи е резултат на намерно или случајно прободување со молив или пенкало, оставајќи графит или мастило под кожата. === Идентификација === ==== Присилно тетовирање за идентификација ==== [[Податотека:Auschwitz_survivor_displays_tattoo_detail.jpg|лево|мини|Тетоважа за идентификација на преживеан од [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]].]] Добро познат пример е [[Трет Рајх|нацистичката]] практика на насилно тетовирање на затворениците во концентрациониот логор со идентификациски броеви за време на [[Холокауст]]от како дел од нацистичкиот системот за идентификација , кој започнал од есента 1941 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007056|title=Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz|work=www.ushmm.org}}</ref> [[Шуцштафел|СС]] ја вовел практиката во [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]] со цел да се идентификуваат телата на регистрираните затвореници во концентрационите логори. За време на регистрацијата, чуварите го тетовирале секој затвореник со број, обично на левата подлактица, но понекогаш и на градите<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/pa6838|title=Survivors in a barracks in Mauthausen. Note the tattoo on the chest of the man in the left foreground|last=Photograph taken by Donald R. Ornitz|work=United States Holocaust Memorial Museum|type=black and white photograph}}</ref> или стомакот.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/irn616441|title=American film about Nazi atrocities at concentration camps shown at Nuremberg Trials [also called Concentration Camps in Germany, 1939-1945]|work=United States Holocaust Memorial Museum|series=Archives of the Nuremberg International Military Tribunal|publisher=U.S. Army Signal Corps|type=Black and white 35mm nitrate film [digitised]}}</ref> Од нацистичките концентрациони логори, само Аушвиц ставал тетоважи на затворениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/tattoos-and-numbers-the-system-of-identifying-prisoners-at-auschwitz|title=Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz|work=encyclopedia.ushmm.org|accessdate=11 October 2019}}</ref> Затворениците пронајдени со тетоважи во [[Маутхаузен|концентрациониот логор Маутхаузен]]<ref name=":2" /> и [[Концентрационен логор Бухенвалд|концентрациониот логор Бухенвалд]]<ref name=":3" /> по ослободувањето, веројатно биле претходно транспортирани од Аушвиц со [[Марш на смртта за време на холокаустот|марш на смртта]]. Тетоважата била бројот на логорот на затворениците, понекогаш со додаден посебен симбол: некои [[Евреи]] имале триаголник, а [[Роми|ромскиот јазик]] ја имал буквата „Z“ (од германски ''{{Вовикиречник|Zigeuner}}'' за „Циган“). Во мај 1944 година, Евреите ги добиле буквите „А“ или „Б“ за да означат одредена серија броеви. Уште во [[Династија Џоу|Џоу]], кинеските власти користеле тетоважи на лицето како казна за одредени злосторства или за обележување на затвореници или робови. За време на [[Римско Царство|Римската империја]], гладијаторите и робовите биле тетовирани: извезените робови биле тетовирани со зборовите „платен данок“, а вообичаена практика била да се тетовира „бегалец“ (означен со буквите „ФУГ“) на челата на робовите во бегство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.prm.ox.ac.uk/bodyarts/index.php/body-arts-and-lifecycles/adulthood/105-prisoners-tag.html|title=Pitt Rivers Museum Body Arts {{!}} Prisoner's tag|work=web.prm.ox.ac.uk}}</ref> Поради [[Библија|библиските]] стриктури против практиката,<ref>[[Leviticus 19]]:28</ref> императорот [[Константин Велики|Константин I]] забранил тетовирање на лицето околу 330 година од н.е., а [[Седми вселенски собор|Вториот собор во Никеја]] ги забранил сите ознаки на телото како [[Паганство|паганска]] практика во 787 година во н.е..<ref name="Mayor">{{Наведени вести|url=http://www.archaeology.org/9903/abstracts/tattoo.html|title=People Illustrated|last=Mayor|first=Adrienne|date=March–April 1999|work=Archaeological Institute of America|issue=2|volume=52}}</ref> ==== Во кривичните истраги ==== Овие ознаки потенцијално можат да обезбедат мноштво информации за поединец. Едноставните визуелни прегледи, како и понапредните технологии за дигитално препознавање, се користат за да помогнат во идентификувањето или обезбедувањето индиции за осомничените или жртвите на злосторствата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.law.temple.edu/10q/tattoo-recognition-technology-gaining-acceptance-as-a-crime-solving-technique/#:~:text=Tattoos%20are%20also%20helpful%20in,attempt%20to%20mutilate%20the%20body|title=Tattoo Recognition Technology Gaining Acceptance as a Crime-Solving Technique|date=31 August 2022}}</ref> ==== Постмортална идентификација ==== [[Податотека:Mark_of_a_deserter.jpg|мини|Тетоважа со ознака на [[Дезертерство|дезертер]] од [[Британска армија|британската армија]]; кожата отстранета по смртта.]] Тетоважите понекогаш ги користат форензичарите за да им помогнат да идентификуваат изгорени, гнили или осакатени тела. Бидејќи пигментот на тетоважата лежи длабоко во кожата, тетоважите не се уништуваат лесно дури и кога кожата е изгорена.<ref>{{Наведено списание|last=Khunger|first=Niti|last2=Molpariya|first2=Anupama|last3=Khunger|first3=Arjun|date=2015|title=Complications of Tattoos and Tattoo Removal: Stop and Think Before you ink|journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery|volume=8|issue=1|pages=30–36|doi=10.4103/0974-2077.155072|issn=0974-2077|pmc=4411590|pmid=25949020|doi-access=free}}</ref> ==== Идентификација на животни ==== Домашните миленичиња, изложбените животни, [[Чистокрвни коњи|чистокрвните коњи]] и [[добиток]]от понекогаш се тетовираат со знаци за [[идентификација на животни]]те. Тетоважите на ушите се метод за идентификација на говедско месо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thebeefsite.com/articles/1005/some-ways-to-indentify-beef-cattle/|title=Some Ways To Indentify &#91;sic&#93; Beef Cattle|work=The Beef Site|language=en|accessdate=15 October 2018}}</ref> Тетовирањето со „ознака за шлаканица“ на рамото или на увото е стандарден метод за идентификација во комерцијалното свињарство. [[Брендирање на добиток|Брендирањето]] се користи од слични причини и често се изведува без анестезија, но се разликува од тетовирањето бидејќи во текот на процесот не се вметнува мастило или боја, а ознаката наместо тоа е предизвикана од трајни лузни на кожата.<ref name="FAnGRC">{{Наведена мрежна страница|url=http://randd.defra.gov.uk/Document.aspx?Document=11417_IdentificationandTraceabilityFinal.pdf.|title=REVIEW OF LIVESTOCK IDENTIFICATION AND TRACEABILITY IN THE UK|last=Small|first=Richard|work=GOV.UK|publisher=DEFRA, Farm Animal Genetic Resources Committee|accessdate=17 March 2017}}</ref> Домашните кучиња и мачки понекогаш се тетовираат со сериски број (обично во увото или на внатрешната страна на бутот) преку кој може да се идентификуваат нивните сопственици. Сепак, употребата на микрочип стана сè попопуларен избор и од 2016 година е законски услов за сите 8,5 милиони домашни кучиња во [[Обединето Кралство|ОК]].<ref name="UKGov_microchip2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/news/compulsory-dog-microchipping-comes-into-effect|title=Compulsory dog microchipping comes into effect|publisher=Government Digital Service|accessdate=17 March 2017}}</ref> Во Австралија, кастрираните мачки и кучиња се обележани со тетоважа на внатрешната страна на [[уво]]то.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ava.com.au/siteassets/about-us/divisions--branches/ear-tattoo-notice-2009.pdf|title=Ear Tattoo Notice 2009|work=Australian Veterinary Association|accessdate=2024-08-26|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226063627/https://www.ava.com.au/siteassets/about-us/divisions--branches/ear-tattoo-notice-2009.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== Козметички ==== [[Податотека:Diana_na_2de_beh.JPG|мини|[[Трајна шминка|Тетовирана шминка за усни]]]] Трајна шминка е употреба на тетоважи за да се создадат долготрајни веѓи, усни, очи (траен ајлајнер), па дури и дефиниција на бенки. Природните бои се користат за имитирање на веѓите и пегите, додека разновидни пигменти за усни и молив за очи за изглед сличен на традиционалната шминка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhs.uk/conditions/cosmetic-treatments/permanent-make-up/|title=Permanent Make-Up|work=NHS|accessdate=20 August 2018}}</ref> Растечки тренд во САД и ОК е да се постават уметнички тетоважи над хируршките лузни од [[мастектомија]]. „Повеќе жени избираат да не се реконструираат по мастектомија... Тетоважата со мастектомија или тетоважата со ареола ќе стане само уште една опција за пациентите по рак и вистински личен начин за враќање на контролата врз телата по рак...“<ref>Locke, Katherine. 2013. [https://www.theguardian.com/society/2013/aug/07/mastectomy-tattoo-breast-cancer "Women choose body art over reconstruction after cancer battle: Undergoing a mastectomy is a harrowing experience, but tattoos can celebrate the victory over cancer."] ''The Guardian''. 7 August 2013.</ref> Сепак, тетовирањето на брадавиците на реконструирани гради останува многу барано.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-25366749|title=Nipple tattoos and their Michelangelo|date=21 December 2013|work=BBC News}}</ref> ==== Медицински ==== [[Податотека:Man_with_armpit_tattoo._Razor_Neva,_blood_type,_birth_year._Color.jpg|мини|Медицинска тетоважа: [[крвна група]]]] Медицинските тетоважи се користат за да се осигура дека инструментите се правилно лоцирани за повторна примена на радиотерапија и за ареолата во некои форми на реконструкција на градите. Тетовирањето исто така се користело за да се пренесат медицински информации за носителот (на пр. крвна група, здравствена состојба итн.). Пациентите со [[Алцхајмерова болест|Алцхајмер]] можат да бидат истетовирани со нивните имиња, па може лесно да се идентификуваат доколку исчезнат.<ref>Hürriyet Daily News: [http://www.hurriyetdailynews.com/tattooist-offers-to-tattoo-names-of-alzheimer-patients-in-izmir.aspx?pageID=238&nID=71786 Tattooist offers to tattoo names of Alzheimer patients in İzmir]</ref> Дополнително, тетоважите се користат во тонови на кожата за покривање на [[витилиго]], нарушување на пигментацијата на кожата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CP27h0r-FjwC|title=Manual of Dermatologic Therapeutics|last=Arndt|first=Kenneth A.|last2=Hsu|first2=Jeffrey T. S.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2007|isbn=978-0-7817-6058-4|edition=illustrated|page=116|access-date=6 September 2013}}</ref> СС тетоважите од крвната група ({{langx|de|Blutgruppentätowierung}}) ги носеле членовите на [[Вафен-СС]] во нацистичка Германија за време на Втората светска војна за да ја идентификуваат [[Крвна група|крвната група]] на поединецот. По војната, тетоважата била сфатена како ''[[prima facie]]'', ако не и совршен доказ дека е дел од Вафен-СС, што довело до потенцијално апсење и кривично гонење. Ова довело до тоа голем број поранешни Вафен-СС да си пукаат низ раката со пиштол, отстранувајќи ја тетоважата и оставајќи лузни како оние што произлегуваат од инокулација од сипаници, што го прави отстранувањето помалку очигледно.<ref name="lepre">{{Наведена книга|title=Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945|last=Lepre|first=George|date=2004|publisher=Schiffer Publishing Ltd|isbn=978-0-7643-0134-6|page=310}}</ref> Тетоважите веројатно биле користени и во античката медицина како дел од третманите на пациентите. Во 1898 година, Даниел Фуке, лекар, напишал статија за практиките на „медицинско тетовирање“ во [[Стар Египет]], во која ги опишува тетовираните ознаки на женските мумии пронајдени на локацијата [[Деир ел-Бахари]]. Тој шпекулирал дека тетоважите и другите [[Скарификација|скарификации]] забележани на телата можеби служеле за медицинска или терапевтска цел: „Испитувањето на овие лузни, некои бели, други сини, не остава сомнеж дека тие, во суштина, не се украс, туку воспоставен третман за состојба на карлицата, многу веројатно хроничен [[Перинтонитис|карличен перитонитис]]."<ref>Gemma Angel, "[http://blogs.ucl.ac.uk/researchers-in-museums/2012/12/10/tattooed-mummy-amunet/ Tattooing in Ancient Egypt Part 2: The Mummy of Amunet]". 10 December 2012.</ref> [[Еци|Ледениот човек Еци]] имал вкупно 61 тетоважи, кои можеби биле форма на [[акупунктура]] што се користи за ублажување на болката.<ref>{{Наведена книга|title=Purposeful Pain: The Bioarchaeology of Intentional Suffering|last=Piombino-Mascali|first=Dario|last2=Krutak|first2=Lars|date=4 January 2020|isbn=978-3-030-32180-2|series=Bioarchaeology and Social Theory|pages=119–136|chapter=Therapeutic Tattoos and Ancient Mummies: The Case of the Iceman|doi=10.1007/978-3-030-32181-9_6|issn=2567-6814|access-date=28 April 2021|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-030-32181-9_6}}</ref> Радиолошкото испитување на коските на Еци покажало „дегенерација предизвикана од возраста или напрегање“ што одговара на многу тетовирани области, вклучувајќи остеохондроза и лесна спондилоза во лумбалниот 'рбет и дегенерација во коленото и особено во зглобовите на глуждот.<ref>{{Наведена книга|title=The Man in the Ice|url=https://archive.org/details/maninicepreserve0000spin_y8d5|last=Spindler|first=Konrad|publisher=Phoenix|year=2001|isbn=978-0-7538-1260-0|pages=[https://archive.org/details/maninicepreserve0000spin_y8d5/page/178 178]–184}}</ref> Ако е така, ова е најмалку 2.000 години пред претходно познатата најрана употреба на акупунктурата во [[Акупунктура|Кина]] ({{Околу|100 години во н.е.}}). == Историја == [[Податотека:Whang-od_tattooing.jpg|лево|мини|[[Ванг-од]], последната ''мамбабаток'' (традиционален Калинга yметник за тетоважи) од [[Калинга (покраина)|Калинга]] на [[Филипини]]те, изведувајќи традиционална батек тетоважа.]] Зачуваните тетоважи на антички [[Мумија|мумифицирани]] човечки остатоци откриваат дека тетовирањето се практикува низ целиот свет илјадници години.<ref name="Oldest Tattoos">{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Во 2015 година, научната повторна проценка на возраста на двете најстари познати тетовирани мумии го идентификувала [[Еци]] како најстар пример познат тогаш. Ова тело, со 61 тетоважи, било пронајдено вградено во ледниот мраз на [[Алпи]]те и датирано во 3250 година п.н.е.<ref name="Oldest Tattoos" /><ref>{{Наведени вести|url=http://smithsonianscience.si.edu/2015/12/debate-over-worlds-oldest-tattoo-is-over-for-now/|title=Ancient Ink: Iceman Otzi Has World's Oldest Tattoos|last=Scallan|first=Marilyn|date=9 December 2015|access-date=19 December 2015|publisher=Smithsonian Science News}}</ref> Во 2018 година, најстарите [[Фигуративна уметност|фигуративни]] тетоважи во светот биле откриени на две мумии од Египет, датирани помеѓу 3351 и 3017 година п.н.е.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-43230202|title='Oldest tattoo' found on 5,000-year-old Egyptian mummies|last=Ghosh|first=Pallab|date=1 March 2018|work=[[BBC]]|access-date=8 March 2018}}</ref> Античкото тетовирање најшироко се практикувало кај [[Австронезиски народ|австронезискиот народ]]. Тоа било една од раните технологии развиени од прото-австронезијците во [[Тајван (држава)|Тајван]] и крајбрежната [[Јужна Кина]] пред најмалку 1500 п.н.е., пред австронезиското проширување на островите на [[Индо-Пацифик]]от.<ref name="kirch">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VFJpUG5Nzh4C&pg=PA31|title=A Shark Going Inland Is My Chief: The Island Civilization of Ancient Hawai'i|last=Patrick Vinton Kirch|publisher=University of California Press|year=2012|isbn=978-0-520-27330-6|pages=31–32}}</ref><ref name="fuery2">{{Наведена книга|title=Ancient Ink: The Archaeology of Tattooing|last=Furey|first=Louise|publisher=[[University of Washington Press]]|year=2017|isbn=978-0-295-74284-7|editor-last=Lars Krutak & Aaron Deter-Wolf|pages=159–184|chapter=Archeological Evidence for Tattooing in Polynesia and Micronesia|author-link=Louise Furey|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RKZGDwAAQBAJ&pg=PT171}}</ref> Можеби првично било поврзано со [[лов на глава]].<ref name="bald">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2c2KRnKqWgoC&pg=PA3|title=Ancient Religions of the Austronesian World: From Australasia to Taiwan|last=Baldick|first=Julian|publisher=I.B.Tauris|year=2013|isbn=978-1-78076-366-8|page=3}}</ref> Традициите на тетовирање, вклучително и тетовирањето на лицето, може да се најдат кај сите австронезиски подгрупи, вклучувајќи ги [[Тајвански домороден народ|тајванските домородни народи]], [[Поморска Југоисточна Азија|островјаните Југоисточна Азија]], [[Сојузни Држави на Микронезија|Микронезијците]], [[Полинежани|Полинезијците]] и [[Малгаши]]ните. Древните традиции на тетовирање исто така се документирани меѓу [[Папуанци]]те и [[Меланезијци]]те, со нивната употреба на карактеристични пирсови за кожа од [[опсидијан]]. Некои археолошки локалитети со овие средства се поврзани со австронезиската миграција во [[Папуа Нова Гвинеја]] и [[Меланезија]]. Но, другите локации се постари од австронезиската експанзија, датирани од околу 1650 до 2000 година п.н.е., што сугерира дека постоела традиција на тетовирање во регионот.<ref name="fuery2"/> Меѓу другите етнолингвистички групи, тетовирањето се практикувало и кај [[Ајни|народот Аину]] во Јапонија; некои [[Австроазиски јазици|Австроазијци]] од [[Индокина]] ; [[Бербери|Берберски]] жени од [[Тамазга]] (Северна Африка);<ref name="berber">{{Наведена мрежна страница|url=http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/|title=Facial Tattooing of Berber Women|last=Corbett|first=Sarah|date=6 February 2016|accessdate=18 May 2018|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406085729/http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/|url-status=dead}}</ref> народот [[Јоруба]], Фулани и Хауса од [[Нигерија]];<ref>{{Наведено списание|last=Wilson-Fall|first=Wendy|date=Spring 2014|title=The Motive of the Motif Tattoos of Fulbe Pastoralists|journal=African Arts|volume=47|issue=1|pages=54–65|doi=10.1162/AFAR_a_00122}}</ref> [[Американски староседелци|Индијанци]] од [[Претколумбовска Америка|предколумбиската Америка]];<ref name="Evans">Evans, Susan, Toby. 2013. Ancient Mexico and Central America: Archaeology and Culture History. 3rd Edition.</ref> и Пикти од железното време во Британија.<ref name="carr">{{Наведено списание|last=Carr|first=Gillian|year=2005|title=Woad, tattoing, and identity in later Iron Age and Early Roman Britain|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=24|issue=3|pages=273–292|doi=10.1111/j.1468-0092.2005.00236.x}}</ref> === Кина === [[Податотека:Yue_statue.jpg|мини|343x343пкс|[[Бајуе|Јуе]] („варвар“) статуа на тетовиран човек со кратка коса од [[Австронезиски народ|пара-австронезиските]] култури на јужна Кина, од провинцискиот музеј Жеџијанг]] Гробиштата низ [[Таримска котлина|Таримската котлина]] ([[Шјинџјианг|Ксинџијанг]], западна Кина), вклучувајќи ги местата Кавригул, Јангаи, Шенѓиндијан, Загунлук и Кизилчока откриле [[Таримски мумии|неколку тетовирани мумии]] со западноазиски/индоевропски физички особини и културни материјали. Овие датираат помеѓу 2100 и 550 п.н.е.<ref name="Oldest Tattoos2">{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Во античка Кина, тетоважите се сметале за варварска практика поврзана со народите [[Бајуе|Јуе]] од југоисточна и јужна Кина. Тетоважите честопати биле споменувани во литературата на кои се прикажани бандити и народни херои. Доцна се до [[Чјинг (династија)|династијата Чјинг]], вообичаена практика била да се тетовираат [[Кинеско писмо|знаци]] како што се {{Јаз|zh|囚}}(„Затвореник“) на лицата на осудените криминалци. Иако релативно ретки во повеќето периоди од кинеската историја, [[Ропство во Кина|робовите]] понекогаш биле означени за да покажат сопственост. Сепак, се чини дека тетоважите останале дел од јужната култура. [[Марко Поло]] напишал за [[Куанжу]]:„Многумина доаѓаат овде од Горна Индија за да им ги обојат телата со иглата на начин што го опишавме на друго место, бидејќи има многу вешти во овој занает во градот“. Најмалку три од главните ликови – [[Лу Жишен]], Ши Џин (史進) и Јан Чинг (燕青) – во класичниот роман ''[[Водена маргина]]'' се опишани како со тетоважи кои го покриваат речиси целото нивно тело. [[Ву Сонг]] бил осуден на тетоважа на лицето што го опишува неговото злосторство откако го убил Кси Менкинг (西門慶) за да му се одмазди на својот брат. Покрај тоа, [[Кинеска митологија|кинеската легенда]] тврди дека мајката на [[Јуе Феи]] (познат генерал на [[Сунг (династија)|Сонг]]) ги истетовирала зборовите „Одплатете ја земјата со чиста лојалност“ ({{Јаз|zh|精忠報國}}, ''Џинг џонг бао гуо'') на грбот на нејзиниот син пред тој да замине да се приклучи на војската. === Европа === [[Податотека:Prince_Giolo,_Son_to_the_King_of_Moangis_a1528388.jpg|десно|мини|203x203пкс|Џиоло (вистинско име Џеоли) од [[Миангас]], кој станал роб во [[Минданао]] и бил купен од страна на Англичанецот [[Вилијам Дампир|Вилијам Дампиер]] заедно со мајката на Џеоли, која починала на море. Џеоли бил изложен во Лондон во [[човечка зоолошка градина]] во 1691 година пред големи толпи, додека не умрел од [[сипаници]] три месеци подоцна. За целото време додека бил изложен, Дампиер стекнал големо богатство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2|title=The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford|last=Mangubat|first=Lio|date=Nov 2, 2017|work=Esquire Philippines|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530221346/https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2|archive-date=May 30, 2023}}</ref><ref name="Etching of Prince Giolo">Savage, John (c. 1692). [http://acms.sl.nsw.gov.au/item/itemDetailPaged.aspx?itemID=153334 "Etching of Prince Giolo"]. State Library of New South Wales.</ref><ref name="auto2">Maxwell-Stewart, Hamish, in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barnes|first=Geraldine|year=2006|title=Curiosity, Wonder, and William Dampier's Painted Prince|journal=Journal for Early Modern Cultural Studies|volume=6|issue=1|pages=31–50|doi=10.1353/jem.2006.0002}}</ref>]] Во 1566 година, француските морнари [[Трговија со луѓе|киднапирале]] жена Инуити и нејзиното дете во денешен [[Лабрадор (регион)|Лабрадор]] и ја донеле во градот [[Антверпен]] во денешна [[Белгија]]. Мајката била истетовирана додека детето било без ознака. Во Антверпен, тие двајца биле изложени во локална таверна барем до 1567 година, а во градот биле дистрибуирани рачни флаери кои го промовирале настанот. Во 1577 година, англискиот [[гусар]] [[Мартин Фробишер]] заробил двајца Инуити и ги вратил во Англија на изложба. Еден од Инуитите била тетовирана жена од [[Бафинова Земја|островот Бафин]], која била илустрирана од англискиот картограф [[Џон Вајт (колонист и уметник)|Џон Вајт]].<ref name="Krutak2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/myth-busting-tattoo-art-history/|title=Myth Busting Tattoo (Art) History|last=Krutak|first=Lars|date=22 August 2013|work=Lars Krutak: Tattoo Anthropologist|accessdate=25 February 2020}}</ref> Во 1691 година, [[Вилијам Дампир|Вилијам Дампиер]] донел во Лондон Филипинец по име Џеоли или Џиоло од островот [[Минданао]] (Филипини) кој имал тетовирано тело. Дампиер го изложил Џеоли во [[човечка зоолошка градина]] за да заработи богатство и лажно го означил како „принц“ за да привлече големи толпи. За време на изложбата, Џеоли сè уште тагувал по својата мајка, која Дампиер, исто така, ја поробил и умрела на море за време на нивниот пат назад во Европа. Дампиер тврдел дека се дружел со Џеоли, но со намера да заработи пари, продолжил да го искористува својот „пријател“ изложувајќи го во човечка зоолошка градина, каде што Џеоли починала три месеци подоцна. Мртвото тело на Џеоли потоа беше одрано, а неговото тело без кожа била отстрането, додека тетовираната кожа била продадена и изложена во Оксфорд.<ref>Mangubat (2017). The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford. Esquire.</ref> [[Податотека:Joshua_Reynolds_-_Portrait_of_Omai.jpg|лево|мини|245x245пкс|Портрет на [[Омаи]], тетовиран [[Раиатеја|Раиатец]], кој вил вратен во Европа од стран на[[Џејмс Кук|капетанот Џејмс Кук]].]] Вообичаено се смета дека модерната популарност на тетовирањето потекнува од трите патувања на капетанот [[Џејмс Кук]] до Јужниот Пацифик кон крајот на 18 век. Секако, патувањата на Кук и ширењето на текстовите и сликите од нив довеле до поголема свест за тетовирањето (и, како што е наведено погоре, го увезле зборот „tattow“ во западните јазици).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/captain-cook-sir-joseph-banks-and-tattoos-tahiti|title=Captain Cook, Sir Joseph Banks and tattoos in Tahiti|date=25 August 2015|work=Royal Museums Greenwich|language=en|accessdate=3 April 2020}}</ref> На првото патување на Кук во 1768 година, неговиот научен офицер и ботаничар за експедиција, [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]], како и уметникот [[Сиднеј Паркинсон]] и многу други членови на екипажот, се вратиле во Англија со голем интерес за тетоважите, а Бенкс опширно пишувал за нив<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thedearsurprise.com/sir-joseph-banks-and-the-art-of-tattoo/|title=Sir Joseph Banks and the Art of Tattoo|last=Knows|first=The Dear|date=6 June 2010|work=The Dear Surprise|language=en-US|accessdate=3 April 2020}}</ref> и се верува дека Паркинсон самиот се тетовирал на [[Тахити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sundaypost.com/fp/forgotten-scots-explorer-and-artist-who-sketched-for-captain-cook-expedition-hailed/|title=The story of Scots explorer and artist Sydney Parkinson, who joined Captain Cook's expedition armed with pencils and paint|last=Gallacher|first=Stevie|date=6 August 2018|work=The Sunday Post|language=en-US|accessdate=3 April 2020}}</ref> Бенкс бил високо ценет член на англиската аристократија, кој ја стекнал својата позиција кофинансирајќи ја експедицијата заедно со Кук со десет илјади фунти, многу голема сума во тоа време. За возврат, Кук го вратил со себе тетовираниот [[Раиатеја|Раиатец]], [[Омаи]], кого го претставил на кралот Џорџ и на англискиот суд. На последователните патувања, други членови на екипажот, од офицери, како што е Американецот Џон Ледјард, до обични морнари, биле тетовирани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tattoohistorian.com/2014/04/05/the-cook-myth-common-tattoo-history-debunked/|title=The Cook Myth: Common Tattoo History Debunked|date=5 April 2014|work=tattoohistorian.com}}</ref> Првиот документиран професионален тетоважист во Британија бил [[Сатерленд Мекдоналд]], кој работел во салон во Лондон, почнувајќи од 1894 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html|title=The man who started the tattoo craze in Britain is coming to a museum near you|work=The Independent|access-date=20 July 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html|archive-date=26 May 2022|language=en-GB}}</ref> Во Британија, тетовирањето сè уште било во голема мера поврзано со морнарите<ref>Some days after a shipwreck divers recovered the bodies. Most were unrecognisable, but that of a crew member was readily identified by his tattoos: "The reason why sailors tattoo themselves has often been asked." The Times (London), 30 January 1873, p. 10</ref> и со пониската, па дури и криминалната класа,<ref>''The Times'' (London), 3 April 1879, p. 9: "Crime has a ragged regiment in its pay so far as the outward ... qualities are concerned ... they tattoo themselves indelibly ... asserting the man's identity with the aid of needles and gunpowder. This may be the explanation of the Mermaids, the Cupid's arrows, the name of MARY, the tragic inscription to the memory of parents, the unintended pathos of the appeal to liberty."</ref> но до 1870-тите станало мода меѓу некои членови на повисоките класи, вклучувајќи ги и членовите на кралското семејство,<ref name="Abington 20103"/><ref>{{Наведено списание|last=Broadwell|first=Albert H.|date=27 January 1900|title=Sporting pictures on the human skin|journal=Country Life}} Article describing work of society tattooist [http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/macdonald_sutherland.html Sutherland Macdonald] {{Семарх}} refers to his clientele including "members of our Royal Family, among them H.R.H. the Duke of York, H.I.M. the Czarevitch, and Imperial and Royal members of Russian, German and Spanish courts...."</ref> и во неговата подобрена форма можело да биде скап<ref>''The Times'' (London), 18 April 1889, p. 12: "A Japanese Professional Tattooer". Article describes the activities of an unnamed Japanese tattooist based in Hong Kong. He charged £4 for a dragon, which would take 5 hours to do. The article ends "The Hong-Kong operator tattooed the arm of an English Prince, and, in Kioto, was engaged for a whole month reproducing on the trunk and limbs of an English peer a series of scenes from Japanese history. For this he was paid about £100. He has also tattooed ladies.... His income from tattooing in Hong Kong is about £1,200 per annum."</ref> и понекогаш болен процес.<ref>{{Наведено списание|last=Broadwell|first=Albert H.|date=27 January 1900|title=Sporting pictures on the human skin|journal=Country Life}} "In especially sensitive cases a mild solution of cocaine is injected under the skin, ... and no sensation whatever is felt, while the soothing solution is so mild that it has no effect ... except locally."</ref> Забележана [[Општествена хиерархија|класна поделба]] за прифатливоста на практиката продолжила некое време во Британија.<ref>In 1969 the House of Lords debated a bill to ban the tattooing of minors, on grounds it had become "trendy" with the young in recent years but was associated with crime, 40 per cent of young criminals having tattoos. [[Baron Teynham|Lord Teynham]] and the [[Dudley Gordon, 3rd Marquess of Aberdeen and Temair|Marquess of Aberdeen and Temair]] however rose to object that they had been tattooed as youngsters, with no ill effects. ''The Times'' (London), 29 April 1969, p. 4: "Saving young from embarrassing tattoos".</ref> === Северна Америка === Многу [[Американски староседелци|домородни народи од Северна Америка]] практикуваат тетовирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://indiancountrytoday.com/archive/native-american-tattoos-influenced-body-art-industry|title=How Native American Tattoos Influenced the Body Art Industry|last=Root|first=Leeanne|date=13 September 2018|work=Ict News|access-date=12 June 2022|language=en}}</ref> Европските истражувачи и трговци кои се сретнале со домородните Американци ги забележале овие тетоважи и пишувале за нив, а неколку Европејци избрале да бидат тетовирани од Индијанци.<ref name="Friedman2012">{{Наведена дисертација}}</ref> Погледнете ја [[Историја на тетовирање во Северна Америка|историјата на тетовирањето во Северна Америка]]. До времето на [[Американска револуција|американската револуција]], тетоважите веќе биле вообичаени меѓу американските морнари (види [[морнарски тетоважи]]).<ref name="Dye">{{Наведено списание|last=Dye|first=Ira|date=1989|title=The Tattoos of Early American Seafarers, 1796–1818|url=https://www.jstor.org/stable/986875|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=133|issue=4|pages=520–554|issn=0003-049X|jstor=986875}}</ref> Тетоважите биле наведени во [[Заштитни документи|заштитните документи]], сертификат за идентитет издаден за да се спречи присилно регрутирање во британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]].<ref name="Dye" /> Бидејќи документите за заштита биле доказ за американско државјанство, црните морнари ги користеле за да покажат дека се слободни луѓе.<ref>[https://books.google.com/books?id=fDsHKydL67kC&q=%22protection%20papers%22%20slavery&pg=PA305 Law in American History: Volume 1: From the Colonial Years Through the Civil War.] Page 305.</ref> [[Податотека:Tattooed_sailor_aboard_the_USS_New_Jersey.jpg|лево|мини|Фотографија од морнар кој бил тетовиран од својот колега морнар на бродот УСС Њу Џерси во 1944 година.]] Првата регистрирана професионална продавница за тетоважи во САД била основана во раните 1870-ти од германскиот имигрант, [[Мартин Хилдебрант]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzworthytattoo.com/saloon-tattoo-shops-of-new-york-citys-4th-ward/|title=New York City's 1800s Tattoo Shops|last=Nyssen|first=Carmen|work=Buzzworthy Tattoo History|language=en-US|accessdate=6 June 2022}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atlasobscura.com/articles/civil-war-tattoos|title=Tattooing in the Civil War Was a Hedge Against Anonymous Death|last=Amer|first=Aïda|last2=Laskow|first2=Sarah|date=13 August 2018|work=Atlas Obscura|language=en|accessdate=5 June 2022}}</ref> Тој служел како војник на Унијата во Граѓанската војна и истетовирал многу други војници.<ref name=":0" /> Набргу по Граѓанската војна, тетоважите станале модерни кај младите од високата класа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://greatest.ink/blog/victorian-tattoos-yes-they-were-a-thing/|title=Victorian Tattoos – Yes, They Were a Thing|last=Namra|first=Inbar|date=5 May 2023|work=Greatest Ink|language=en-US|accessdate=5 May 2023}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Овој тренд траел до почетокот на Првата светска војна. Пронајдокот на електричната машина за тетоважи предизвикал пад на популарноста на тетоважите меѓу богатите. Машината ја направила процедурата на тетовирање многу полесна и поевтина, со што го елиминирала статусениот симбол на тетоважите што претходно ги имале, бидејќи тие сега станале достапни за сите социо-економски класи. Статусниот симбол на тетоважата се префрлила од претставување на богатство во знак што обично се гледа кај бунтовниците и криминалците. И покрај оваа промена, тетоважите останаа популарни меѓу војниците, традиција која продолжува и денес. Во 1975 година, имало само 40 уметници за тетоважи во САД; во 1980 година, имало повеќе од 5.000 самопрогласени уметници за тетоважи,<ref name="Think before you ink: Tattoo risks2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/tattoos-and-piercings/art-20045067|title=Think before you ink: Tattoo risks|work=Mayo Clinic|language=en|accessdate=26 April 2022}}</ref> кои се појавиле како одговор на ненадејната побарувачка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1980/11/09/original-tattoo-artist-times-changing/99616353-ba75-477d-822c-4aeaf062d17a/|title=Original Tattoo Artist: Times Changing|date=9 November 1980|work=[[The Washington Post]]|access-date=5 March 2019|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Направени се многу студии за тетовираната популација и за гледиштето на општеството за тетоважите. Во јуни 2006 година, ''списанието на Американската академија за дерматологија'' ги објавила резултатите од телефонското истражување од 2004 година: покажало дека 36% од Американците на возраст од 18-29 години, 24% од оние 30-40 и 15% од оние 41-51 имале тетоважа.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/patternsforcolle0000unse/page/685|title=Inked Well|last=Kirby|first=David|date=2012|publisher=Bedford/St. Martins|isbn=978-0-312-67684-1|location=Patterns for College Writing: A Rhetorical Reader and Guide|pages=[https://archive.org/details/patternsforcolle0000unse/page/685 685–689]}}</ref> Во септември 2006 година, [[Истражувачки центар Пју|Истражувачкиот центар Пју]] спровел телефонско истражување кое покажало дека 36% од Американците на возраст од 18-25 години, 40% од оние 26-40 и 10% од оние 41-64 имале тетоважа. Тие заклучија дека [[Генерација X|генерацијата X]] и [[Милениумци|Millennials]] се изразуваат преку нивниот изглед, а тетоважите се популарна форма на самоизразување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://people-press.org/report/300/a-portrait-of-generation-next|title=A Portrait of 'Generation Next'|date=9 January 2007|publisher=[[Pew Research Center|The Pew Research Center for the People and the Press]]|accessdate=5 April 2012}}</ref> Во јануари 2008 година, истражувањето спроведено на интернет од страна на Харис Интерактив проценил дека 14% од сите возрасни луѓе во Соединетите Држави имаат тетоважа, малку помалку од 2003 година, кога 16% имале тетоважа. Меѓу возрасните групи, 9% од оние на возраст од 18-24, 32% од оние 25-29, 25% од оние 30-39 и 12% од оние 40-49 имаат тетоважи, како и 8% од оние 50-64 години. Мажите имаат малку поголема веројатност да имаат тетоважа отколку жените. Од 1970-тите, тетоважите станале главен дел од западната мода, вообичаени и за мажи и за жени, и меѓу сите економски класи<ref>{{Наведени вести|url=https://artsandculture.google.com/exhibit/history-ink/wQx72HUG|title=History, Ink – The Valentine|work=Google Arts & Culture|access-date=20 April 2020|language=en}}</ref> и за возрасни групи од подоцнежните тинејџерски години до средната возраст. За многу млади Американци, тетоважата добила дефинитивно поинакво значење отколку за претходните генерации. Тетоважата претрпе „драматично редефинирање“ и се префрлиле од форма на девијација во прифатлива форма на изразување.<ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=D. J.|year=2012|title=Secret Ink: Tattoo's Place in Contemporary American Culture|journal=Journal of American Culture|volume=35|pages=153–65|doi=10.1111/j.1542-734x.2012.00804.x|pmid=22737733}}</ref> Од 1 ноември 2006 година, [[Оклахома]] станала последната држава што го легализирала тетовирањето, бидејќи го забранила од 1963 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-05-11-0605110139-story.html|title=State last to legalize tattoo artists, parlors|date=11 May 2006|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=6 June 2019}}</ref> === Австралија === Скарификација се практикувало нашироко меѓу домородните народи во Австралија, сега речиси само практикувано во делови од Арнемската земја. Секоја „намерно поставена лузна раскажува приказна за болка, издржливост, идентитет, статус, убавина, храброст или тага“.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://australian.museum/about/history/exhibitions/body-art/aboriginal-scarification/|title=Aboriginal Scarification|last=|first=|work=The Australian Museum|language=en|accessdate=2023-05-21}}</ref><blockquote>''Barramoyokjarlukkugarr walang bolhminy сега bolitj.'' Го ставаат на раната, а потоа се појавува како украсна лузна. ([[Боб Бурувал]], [[Рембарнга]], Арнем Ленд)<ref name=":12"/></blockquote> [[Податотека:Fred_Harris_Tattoo_Studio_slnsw.jpg|мини|Фред Харис, студио за тетоважи, Сиднеј, 1937 година]] Европската историја на употребата на тетоважите во Австралија е дека брендирањето го користеле европските власти за обележување на криминалци во текот на седумнаесеттиот и осумнаесеттиот век.<ref>Clare Andersen in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref> Оваа практика ја користеле и британските власти за да ги одбележат армиските дезертери и воениот персонал на воениот суд во Австралија. Во деветнаесеттиот век Австралија тетоважите генерално биле резултат на лични, а не на официјални одлуки, но британските власти почнале да нанесуваат тетоважи заедно со лузни и други телесни ознаки за да ги брендираат и управуваат осудените доделени за транспорт.<ref name="auto2"/> Се чини дека практиката на тетовирање била главно некомерцијално претпријатие за време на периодот на осудениците во Австралија. На пример, Џејмс Рос во Алманахот Хобарт од 1833 година опишува како осудениците на бродот најчесто поминувале време тетовирајќи се со барут.<ref name="auto2" /> Од студијата на 10.180 досиеја на осуденици кои биле пренесени во тогашната земја на Ван Димен (сега Тасманија) помеѓу 1823 и 1853 година, околу 37% од сите мажи и околу 15% од сите жени пристигнале со тетоважи, што ја прави Австралија во тоа време најмногу тетовирана земја од англиско говорно подрачје.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2016-08-30/convict-tattoos-tasmanias-inked-history-explored-in-book/7798044|title=Tattoo trend goes back to Tasmania's convict era, author finds|date=30 August 2016|work=ABC News}}</ref> До почетокот на дваесеттиот век, во Австралија имало студија за тетовирање, но се чини дека тие не биле многубројни. На пример, студиото за тетовирање во Сиднеј на Фред Харис било прогласено како единствено студио за тетовирање во Сиднеј помеѓу 1916 и 1943 година.<ref>PIX MAgazine, Vol. 1 No. 4 (19 February 1938)</ref> Дизајните на тетоважи често ја рефлектирале културата на денот и во 1923 година, малиот салон на Харис доживеал зголемување на бројот на жени кои се тетовираат. Друг популарен тренд било жените да ги тетовираат нозете за да може да се видат дизајните преку нивните хулахопки.<ref>SYDNEY WOMEN'S CRAZE. (6 October 1923). Maryborough Chronicle, Wide Bay and Burnett Advertiser (Qld. : 1860–1947), p. 11</ref> До 1937 година, Харис бил еден од најпознатите уметници за тетоважи во Сиднеј и правел околу 2000 тетоважи годишно во својата продавница. Морнарите ги обезбедиле повеќето од платната за неговата работа, но меѓу најпопуларните тетоважи во 1938 година биле австралиски знамиња и кенгури за морнарите на американската флота во посета.<ref>Fred Harris Tattoo Studio Sydney, 1916–1943, State Library of New South Wales</ref> [[Податотека:MaoriChief1784.jpg|мини|Водач на [[Маори]] со тетоважи (''моко'') виден од Кук и неговата екипа (нацртан од [[Сиднеј Паркинсон]] 1769 година).]] Во денешна Австралија, популарен дизајн на тетоважа е мотивот на Јужниот крст, или неговите варијации.<ref name="Think before you ink: Tattoo risks2"/> Во моментов има над 2000 официјални практичари на тетоважи во Австралија и над 100 регистрирани салони, а бројот на нерегистрирани салони се проценува дека е двојно поголем. Побарувачката во последната деценија за тетоважи во Австралија се зголеми за над 440%, што ја прави барана професија во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double.|title=Tattoo Removal Stats and Facts|date=26 November 2019|accessdate=2024-08-26|archive-date=2023-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317190751/https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double.|url-status=dead}}</ref> Во Австралија се одржуваат неколку големи [[Конвенција за тетоважи|конвенции за тетоважи]], од кои некои се сметаат за најголеми на јужната хемисфера, на кои присуствуваат најдобрите уметници од цела Океанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ritesofpassagefestival.com/|title=Rites Of Passage Tattoo Festival {{!}} Melbourne & Sydney|work=ritesofpassagefestival.com|language=en-US|accessdate=18 July 2022}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tattooexpo.com.au/|title=Australian Tattoo Expo {{!}} 300+ Tattoo Artists Under One Roof|work=www.tattooexpo.com.au|language=en-US|accessdate=18 July 2022|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816190712/https://www.tattooexpo.com.au/|url-status=dead}}</ref> === Латинска Америка === Од трите најпознати предколумбиски цивилизации во Америка, Маите и Ацтеките од Средна Америка биле познати по тоа што имале тетоважи додека Инките од Јужна Америка немале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/pre-columbian-tattoos-of-western-south-america/|title=Pre-Columbian Tattoos of Western South America|date=6 July 2020}}</ref> Сепак, постојат докази дека луѓето [[Чимор|Чиму]] кои им претходеле на Инките имале тетоважи за магични и медицински цели. Различните племиња на Амазон, исто така, имаат тетоважи со милениуми и продолжуваат да го прават тоа до ден-денес, вклучувајќи ги и тетоважите на лицето, а особено луѓето од поречието на [[Шингу]] на [[Северен Регион (Бразил)|северот]] на Бразил и [[Река Путумајо|реката Путумајо]] помеѓу Перу, Бразил и Колумбија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/the-kayabi-tattooers-of-the-brazilian-amazon/|title=The Kayabi: Tattooers of the Brazilian Amazon|date=25 May 2013}}</ref> Сао Паоло, Бразил во голема мера се смета за еден од најтетовираните градови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://100-facts.com/interesting-facts-about-sao-paulo/|title=20 interesting facts about Sao Paulo|date=22 May 2022}}</ref> === Нов Зеланд === [[Маори|Народот Маори]] од Нов Зеланд историски практикувал тетовирање. Меѓу нив се дизајните на лицето кои се носат за да ја означат лозата, социјалната положба и статусот во [[Иви|племето]] наречено ''[[та моко]]''. Уметноста на тетоважата била свет обележје на идентитетот меѓу Маорите, а исто така се нарекува и средство за складирање на нечие тапу, или духовно битие, во задгробниот живот.<ref name="google12">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BUxKHJAUSxgC&q=atkinson+tattooed&pg=PR3|title=Tattooed: the sociogenesis of a body art|last=Atkinson|first=Michael|publisher=University of Toronto Press|year=2003|isbn=978-0-8020-8568-9|access-date=5 April 2012}}</ref> Една практика била после смртта да се зачува черепот покриен со кожа познат како ''Тои моко'' или [[мокомомаи]]. Во периодот на раниот контакт меѓу Маорите и Европејците, овие глави биле тргувани особено за огнено оружје. Многу од нив сега се враќаат назад во Нов Зеланд, предводени од националниот музеј [[Те Папа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/,%20https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/|title=Toi moko « Trafficking Culture|language=en-US|accessdate=2023-05-21|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521204459/https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/,%20https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-RobMoko-t1-front-d2.html|title=A Strange Trade — Deals in Maori Heads — Pioneer Artists|work=victoria.ac.nz}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2020-12-14/mokomokai-maori-heads-stuff-the-british-stole-repatriations/12771180|title=The headhunters|last=Fennell|first=Marc|date=2020-12-13|work=ABC News|access-date=2023-05-21|last2=Ross|first2=Monique|language=en-AU}}</ref> == Процес == [[Податотека:Man_getting_a_tattoo.ogv|лево|мини|Човек што се тетовира]] Тетовирањето вклучува ставање на пигмент во дермисот на кожата, слојот на дермално ткиво што лежи во основата на [[Покожица|епидермисот]]. По првичното инјектирање, пигментот се дисперзира низ хомогенизираниот оштетен слој низ епидермисот и горниот дермис, при што присуството на туѓ материјал ги активира фагоцитите на [[Имунолошки систем|имунолошкиот систем]] за да ги проголта пигментните честички. Како што продолжува заздравувањето, оштетениот епидермис се обновува и кожата се лупи (елиминирајќи го површинскиот пигмент) додека подлабоко во кожата се формира [[гранулационо ткиво]], кое подоцна се претвора во сврзно ткиво со раст на [[колаген]]. Ова го поправа горниот дермис, каде пигментот останува заробен во последователни генерации на макрофаги, на крајот концентрирајќи се во слој веднаш под границата на дермисот/епидермисот. Неговото присуство таму е стабилно, но долгорочно (децениски) пигментот има тенденција да мигрира подлабоко во дермисот, што ги опфаќа деградираните детали на старите тетоважи.<ref name="kilmer2">{{Наведена мрежна страница|url=https://emedicine.medscape.com/article/1121212-overview|title=Tattoo Lasers: Overview, Histology, Tattoo Removal Techniques|date=13 September 2017|publisher=[[Medscape]]}}</ref> Алтернативен и безболен метод за трајно тетовирање е користење на фластери покриени со микроигли направени од мастило за тетоважа. Фластерот се притиска на кожата на ист начин како што се нанесува привремена хартија за тетоважа на телото. Микроиглите потоа се раствораат, а по неколку минути мастилото тоне во кожата.<ref>[https://research.gatech.edu/researchers-develop-painless-tattoos-can-be-self-administered Researchers Develop Painless Tattoos That Can Be Self-Administered]</ref><ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Song|last2=Kim|first2=Youngeun|last3=Lee|first3=Jeong Woo|last4=Prausnitz|first4=Mark R.|date=21 October 2022|title=Microneedle patch tattoos|journal=iScience|language=en|volume=25|issue=10|pages=105014|bibcode=2022iSci...25j5014L|doi=10.1016/j.isci.2022.105014|pmc=9617462|pmid=36317159}}</ref> == Опрема == [[Податотека:Tattoo_machine_2_coil.jpg|мини|Машина за тетовирање со две калеми]] Некои племенски култури традиционално создавале тетоважи со сечење дизајни во кожата и триење на добиената рана со мастило, пепел или други средства; некои култури ја продолжуваат оваа практика, што може да биде додаток на [[скарификација]]та. Некои култури создаваат тетовирани траги со рачно допирање на мастилото во кожата со помош на наострени стапчиња или животински коски (направени во игли) со дискови од глина или, во модерно време, вистински игли. Најчестиот метод на тетовирање во модерното време е електричната [[машина за тетовирање]], која внесува мастило во кожата преку една или повеќе игли кои се [[Лем|залемени]] на шипка, која е прикачена на осцилирачка единица. Единицата брзо и постојано ги придвижува иглите во и надвор од кожата, обично 80 до 150 пати во секунда. Иглите се игли за еднократна употреба кои се спакувани поединечно, или произведени од уметници, по нарачка, како што налагаат групирањата на основа на парче. == Уметничка регулатива и сертификација на здравствен ризик == [[Податотека:24B-cleaning_work_space_with_Madacide,_a_powerful_hospital_germicidal_solution.jpg|мини|Чистење на работниот простор со Мадацид, моќно болничко гермицидно решение]] Тетовирањето е регулирано во многу земји поради поврзаните здравствени ризици за клиентот и уметникот, особено локални инфекции и пренос на вируси. Пластичните престилки за еднократна употреба и заштитата за очи може да се носат во зависност од ризикот од прскање на крв или други секрети во очите или облеката на уметникот за тетовирање. Хигиената на рацете, проценката на ризиците и соодветното отстранување на сите остри предмети и материјали загадени со крв се клучни области. Рацете на уметникот за тетовирање мора да се измијат, како и областа на телото на клиентот што ќе се тетовира. Ракавиците мора да се носат постојано и раната мора често да се брише со некој вид влажна крпа за еднократна употреба. Целата опрема мора да се стерилизира во сертифициран [[автоклав]] пред и после секоја употреба. Добра практика е да им се обезбеди на клиентите печатен формулар за согласност во кој се наведени ризиците и компликациите, како и инструкции за последователна нега на тетоважата.<ref name="CIEH2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cieh.org/media/1261/tattooing-and-body-piercing-guidance-toolkit-july-2013.pdf|title=Tattooing and body piercing guidance: Toolkit|publisher=Chartered Institute of Environmental Health|accessdate=17 March 2017|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529204431/https://www.cieh.org/media/1261/tattooing-and-body-piercing-guidance-toolkit-july-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> == Асоцијации == ==== Историски асоцијации ==== [[Податотека:Body_art,_1907_black_n_white.jpg|мини|[[Мод Вагнер|Г-ѓа М. Стивенс Вагнер]] со раце и гради покриени со тетоважи, 1907 година.]] Меѓу [[Австронезиски народ|австронезиските]] општества, тетоважите имале различни функции. Меѓу мажите, тие биле силно поврзани со раширената практика на [[лов на глави]] . Во општествата за ловење на глави, како луѓето од Ифугао и [[Дајаци|Дајак]], тетоважите биле записи за тоа колку глави зеле војниците во битка и биле дел од обредите на иницијација во зрелоста. Според тоа, бројот, дизајнот и локацијата на тетоважите укажувале на статусот и моќта на воинот. Тие, исто така, се сметале за магични штитови против разни опасности како зли духови и болести.<ref>{{Наведена книга|title=Inked: Tattoos and Body Art around the World|url=https://archive.org/details/inkedtattoosbody0002deme|last=DeMello|first=Margo|date=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-076-8}}</ref> Помеѓу [[Висајани]]те на претколонијалните Филипини, тетоважите ги носеле благородништвото ''Тумао'' и класата на воинот ''тимва'' како постојани записи за нивното учество и однесување во поморските рации познати како ''мангајав''.<ref name="scott2">{{Наведена книга|title=Barangay: sixteenth-century Philippine culture and society|url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot|last=William Henry Scott|publisher=[[Ateneo de Manila University Press]]|year=1994}}</ref><ref name="arcilla">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uxEYobbU-D8C&q=timawa&pg=PA14|title=An Introduction to Philippine History|last=José S. Arcilla|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1998|isbn=9789715502610|pages=14–16}}</ref> Кај австронезиските жени, како и тетоважите на лицето кај жените од народот Тајал и [[Маори]], тие биле индикатори за статус, вештина и убавина.<ref>{{Наведена книга|title=Moko; or Maori Tattooing|last=Major-General Robley|publisher=Chapman and Hall Limited|year=1896|page=5|chapter=Moko and Mokamokai – Chapter I – How Moko First Became Knows to Europeans|access-date=26 September 2009|chapter-url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-RobMoko-t1-body-d1-d2.html}}</ref><ref name="lach">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M4t8S7BfgeIC&pg=PA1499|title=Asia in the Making of Europe, Volume III: A Century of Advance. Book 3: Southeast Asia|last=Lach, Donald F.|last2=Van Kley, Edwin J.|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1998|isbn=978-0-226-46768-9|page=1499}}</ref> Тетоважите биле дел од древната [[Ву култура]] на Делтата на Јангцекјанг, но имале негативни конотации во традиционалната [[Хан (народ)|култура на Хан]] во [[Народна Република Кина|Кина]]. Бегалците од Џоу, Ву Таибо и неговиот брат Жонгјонг, биле евидентирани како ја сечат косата и се тетовираат за да бидат прифатени пред да ја основаат државата Ву, но Џоу и империјалната кинеска култура имале тенденција да го ограничат тетовирањето како казна за обележување на криминалци.<ref name="dem7-61">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of body adornment|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme|last=DeMello|first=Margo|publisher=Greenwood Press|year=2007|isbn=978-0-313-33695-9|location=Westport|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme/page/61 61]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/163|title=Streetlife China|last=Dutton|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63141-9|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/163 163 & 180]}}</ref> Поврзаноста на тетоважите со [[Злосторство|криминалците]] било пренесено од Кина за да влијае на Јапонија.<ref name="dem7-61" /> Денес, тетоважите остануваат генерално ненаклонети во кинеското општество.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/180|title=Streetlife China|last=Dutton|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63141-9|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/180 180]}}</ref> Тетовирањето на криминалци и робови било вообичаено во [[Римско Царство|Римската империја]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ancientworlds.net/aworlds_direct/app_main.php?pageData=Post/55599|title=Tattoos and the Romans...|work=ancientworlds.net|accessdate=2024-04-16}}</ref> Католичките [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] од [[Босна и Херцеговина|Босна]], особено децата и жените, користеле [[Христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина|сицање]] за заштита од преминувањето во [[ислам]] за време на отоманското владеење на Балканот.<ref>Truhelka, Ciro. ''Wissenschaftliche Mittheilungen Aus Bosnien und der Hercegovina'': "Die Tätowirung bei den Katholiken Bosniens und der Hercegovina." Sarajevo; Bosnian National Museum, 1896.</ref> [[Податотека:Tsukioka_Yoshitoshi_-_Looking_in_Pain_-_a_Prostitute_of_the_Kansei_Era.jpg|лево|мини|Јапонски отпечаток од дрво ( ''[[укијо-е]]'' ) од 1888 година, на кој проститутка си го гризе марамчето од болка додека нејзината рака е тетовирана. Врз основа на историската практика, тетоважата најверојатно е името на нејзиниот љубовник. отпечатено од [[Цукиока Јошитоши]].]] Во 19 век, ослободените осуденици од САД и Австралија, како и британските воени дезертери биле идентификувани со тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bada.org/object/military-deserter-marking-instrument-1842|title=A Military Deserter Marking Instrument, 1842|work=BADA|language=en|accessdate=2024-04-16}}</ref> Затворениците во [[Нацистички концентрациони логори|нацистичките концентрациони логори]] биле тетовирани со број за идентификација. Денес, многу затвореници се уште се тетовираат како показател за времето поминато во затвор.<ref name="Abington 20103"/> [[Влада на Меиџи Јапонија|Владата на Меиџи Јапонија]] ги забранила тетоважите во 19 век, забрана која постоела 70 години пред да биде укината во 1948 година.<ref>Ito, Masami, "[http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100608i1.html Whether covered or brazen, tattoos make a statement]", ''[[Japan Times]]'', 8 June 2010, p. 3</ref> Од 6 јуни 2012 година, сите нови тетоважи се забранети за вработените во градот [[Осака]]. Постојните тетоважи треба да бидат покриени со соодветна облека. Прописите биле додадени во етичките кодекси на Осака, а вработените со тетоважи биле охрабрени да ги отстранат. Ова е направено поради силната поврзаност на тетоважите со јакузата, или јапонскиот организиран криминал, откако официјален претставник на Осака во февруари 2012 година му се заканил на ученик покажувајќи ја неговата тетоважа. [[Американски староседелци|Домородните Американци]] користеле тетоважи за да го претстават своето племе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cloakanddaggerlondon.co.uk/native-american-tattoos/|title=Native American Tattoos|date=30 September 2020|work=Cloak and Dagger Tattoo London|language=en-US|accessdate=26 April 2022}}</ref> [[Податотека:Tattoo_Collection_of_the_Laboratoire_de_sciences_judiciaires_of_Montreal,_1925.jpg|мини|Колекција на тетоважи на [[Вилфрид Дером]], 1925 година]] ==== Модерни асоцијации ==== Тетоважите се силно поврзани со [[Девијантно однесување|девијација]], растројства на личноста и криминал.<ref name="Wesley">{{Наведено списание|last=Wesley G. Jennings|last2=Bryanna Hahn Fox|last3=David P. Farrington|date=14 January 2014|title=Inked into Crime? An Examination of the Causal Relationship between Tattoos and Life-Course Offending among Males from the Cambridge Study in Delinquent Development|journal=Journal of Criminal Justice|volume=42|issue=1, January–February 2014|pages=77–84|doi=10.1016/j.jcrimjus.2013.12.006}}</ref><ref name="Adams">{{Наведено списание|last=Adams|first=Joshua|year=2012|title=The Relationship between Tattooing and Deviance in Contemporary Society|journal=Deviance Today|pages=137–145}}</ref> Иако општото прифаќање на тетоважите е во пораст во западното општество, тие сè уште носат тешка стигма кај одредени општествени групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/kevin-bailey/society-and-tattoos_b_15788552.html|title=Society And Tattoos|date=4 April 2017|work=HuffPost UK|language=en|accessdate=26 May 2019}}</ref> Тетоважите генерално се сметаат за важен дел од културата на [[Руски криминални тетоважи|руската мафија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/oct/26/russian-criminal-tattoos|title=Russian criminal tattoos: breaking the code|last=Hodgkinson|first=Will|date=26 October 2010|work=The Guardian|language=en|accessdate=21 September 2018}}</ref> [[Податотека:Latin_King_.jpg|лево|мини|Член на бандата [[Latin Kings]] ја покажува својата тетоважа од бандата.]] Тековните културни сфаќања за тетоважите во Европа и Северна Америка се под големо влијание на долгогодишните стереотипи засновани на девијантни општествени групи во 19 и 20 век. Особено во Северна Америка, тетоважите се поврзуваат со стереотипи, [[фолклор]] и расизам.<ref name="google12"/> Дури во 1960-тите и 1970-тите, луѓето ги поврзувале тетоважите со такви општествени отпадници како моторџии и затвореници <ref>''Bodies of Inscription: A Cultural History of the Modern Tattoo Community''. Margo DeMello. Durham, NC: [[Duke University Press]], 2000. vii + 222 pp., photographs, notes, bibliography, index.</ref> Денес, во Соединетите Држави многу затвореници и криминални банди користат карактеристични тетоважи за да укажат на факти за нивното криминално однесување, [[Затворска тетоважа|затворски казни]] и организациска припадност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foto8.com/issue01/dprisontattoos/prisontattoos1.html|title=Texas Prison Tattoos|last=Lichtenstein|first=Andrew|work=Foto8|accessdate=8 December 2007}}</ref> [[Тетоважа со капка солза|Тетоважата со капка солза]], на пример, може да биде симбол на извршено убиство, или секоја солза претставува смрт на пријател. Во исто време, припадниците на [[Вооружени сили на САД|американската војска]] имаат подеднакво добро воспоставена и долготрајна [[историја на тетовирање]] за да укажуваат на воени единици, битки, убиства итн., асоцијација што останува широко распространета меѓу постарите Американци. Во Јапонија, тетоважите се поврзани со криминални групи од [[јакуза]], но има и групи кои не се јакуза, како што е здружението за тетоважи на [[Фукуши Масаичи]], кое направило обид да ги зачува кожите на мртвите Јапонци кои имале обемни тетоважи. Тетовирањето е исто така вообичаено во британските вооружени сили. Во зависност од вокацијата, тетоважите се прифатени во голем број професии во Америка. Компаниите во многу области се повеќе се фокусирани на диверзитетот и вклученоста.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://smallbusiness.yahoo.com/advisor/tattoos-no-longer-kiss-death-workplace-163214544.html|title=Tattoos No Longer A Kiss Of Death In The Workplace|last=Hennessey|first=Rachel|date=8 March 2013|publisher=Yahoo! Small Business Advisor|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504133148/http://smallbusiness.yahoo.com/advisor/tattoos-no-longer-kiss-death-workplace-163214544.html|archive-date=May 4, 2013|accessdate=15 March 2013}}</ref> Мејнстрим уметничките галерии одржуваат изложби на конвенционални и прилагодени дизајни на тетоважи, како што е ''Beyond Skin'', во [[Музеј на Кројдон|Музејот на Кројдон]].<ref name="croydon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumofcroydon.com/beyondskin|title=Beyond Skin|work=Museum of Croydon|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125017/http://www.museumofcroydon.com/beyondskin|archive-date=17 August 2018|accessdate=17 August 2018}}</ref> Во Британија, постојат докази за жени со тетоважи, сокриени со нивната облека, во текот на 20 век, и записи за жени тетоважи како Џеси Најт од 1920-тите.<ref name="Mifflin2013">{{Наведена книга|title=Bodies of Subversion: A secret history of women and tattoo|last=Mifflin|first=Margot|date=2013|publisher=Powerhouse Books|isbn=978-1-57687-613-8|edition=3rd|pages=192}}</ref> Студијата за „изложени на ризик“ (како што е дефинирано со отсуство од училиште и отсуство од работа) адолесценти покажала позитивна корелација помеѓу модификацијата на телото и негативните чувства кон телото и ниската самодоверба; сепак, студијата исто така покажала дека силен мотив за модификација на телото е потрагата по „јас и обидите да се постигне владеење и контрола над телото во доба на зголемено отуѓување“.<ref>{{Наведено списание|last=Carroll|first=L.|last2=Anderson|first2=R.|year=2002|title=Body piercing, tattooing, self-esteem, and body investment in adolescent girls|journal=Adolescence|volume=37|issue=147|pages=627–37|pmid=12458698}}</ref> Преваленцијата на жените во индустријата за тетоважи во 21 век, заедно со поголем број жени кои носат тетоважи, се чини дека ги менува негативните перцепции. Во списанието ''Covered in Ink'' од Беверли Јуен Томпсон, таа интервјуира многу тетовирани жени во Вашингтон, Мајами, Орландо, Хјустон, Лонг Бич и Сиетл од 2007 до 2010 година користејќи набљудување на учесниците и длабински интервјуа на 70 жени. Помладите генерации обично повеќе не се вознемируваат од силно тетовирани жени, додека постарата генерација, вклучувајќи ги и учесниците, родителите имаат поголема веројатност да ги гледаат со презир, некои дури одат до крајност да се откажат од своите деца затоа што се тетовираат.<ref>{{Наведена книга|title=Covered in Ink|url=https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=24 July 2015|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6000-0|doi=10.18574/nyu/9780814760000.001.0001}}</ref> Обично како реагира семејството е показател за нивната врска воопшто. Биле дадени извештаи дека членовите на семејството кои не прифаќале тетоважи сакале да ги исчистат сликите, да ги истурат со света вода или хируршки да ги отстранат. Семејствата кои емоционално ги прифаќале членовите на своето семејство можеле да одржуваат блиски врски по тетовирањето.<ref>{{Наведена книга|title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body|url=https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|pages=[https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom/page/87 87]–88}}</ref> == Рекламирање и маркетинг == Тетоважите се користат и во маркетинг и рекламирање со компании кои им плаќаат на луѓето да имаат тетовирани логоа на брендови како [[HBO]], [[Ред Бул|Red Bull]] и [[АСОС|ASOS.com]] по нивните тела.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.prdaily.com/Main/Articles/Your_ad_here_Marketers_turn_to_tattoos_14716.aspx#|title='Your ad here?' Marketers turn to tattoos|last=Allen|first=Kevin|date=25 June 2013|work=PR Daily|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627202025/http://www.prdaily.com/Main/Articles/Your_ad_here_Marketers_turn_to_tattoos_14716.aspx|archive-date=27 June 2013|publisher=Ragan Communications, Inc.}}</ref> Оваа практика е позната како „skinvertising“ (кожно рекламирање).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.details.com/blogs/daily-details/2013/05/the-tattoo-as-corporate-branding-tool.html|title=The Tattoo As Corporate Branding Tool|last=Hines|first=Alice|date=30 May 2013|work=Details|access-date=18 April 2014|publisher=Condé Nast.|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213906/http://www.details.com/blogs/daily-details/2013/05/the-tattoo-as-corporate-branding-tool.html|url-status=dead}}</ref> BT's Smokehouse, ресторан за скара лоциран во Масачусетс, им нудел на клиентите бесплатни доживотни оброци доколку го истетовираа логото на установата на видлив дел од телото. Девет луѓе го направиле.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.telegram.com/article/20130219/NEWS/102199933/0|title=B.T.'s Smokehouse logo tattoo earns patrons free meals for life|last=Boynton|first=Donna|date=19 February 2013|work=Telegram.com|access-date=18 April 2014|publisher=[[Worcester Telegram]] & Gazette Corp.}}</ref> == Здравствени ризици == [[Податотека:Tattoo_keloid.JPG|лево|мини|Формирање [[келоид]]и на местото на тетоважата]] Болката при тетовирањето може да варира од непријатна до измачувачка во зависност од локацијата на тетовирањето на телото. Со употреба на модерни креми за здрвување, болката може да се елиминира или намали. За време на процедурите за тетовирање може да дојде до онесвестување, но не се смета за многу веројатно. Поради тоа што бара пробивање на имунолошката бариера формирана од кожата, тетовирањето носи здравствени ризици, вклучувајќи инфекција и алергиски реакции. Современите тетоважи ги намалуваат здравствените ризици следејќи ги универзалните мерки на претпазливост при работа со предмети за еднократна употреба и стерилизирање на нивната опрема по секоја употреба. Многу јурисдикции бараат уметниците на тетоважи да поминат обука за патогени преку крв, како што е онаа обезбедена преку [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвениот крст]] и OSHA. Од 2009 година (во САД) нема пријавени случаи на ХИВ зарази од тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/hiv/resources/factsheets/transmission.htm|title=HIV and Its Transmission|date=July 1999|publisher=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304131732/http://cdc.gov/hiv/resources/factsheets/transmission.htm|archive-date=4 March 2010}}</ref> Кај аматерското тетовирање, како што е практиката во затворите, постои зголемен ризик од инфекција. Инфекциите кои теоретски може да се пренесат со употреба на нестерилизирана опрема за тетовирање или контаминирано мастило вклучуваат површински инфекции на кожата, габични инфекции, некои форми на [[хепатит]]ис, [[Херпес симплекс вирус|вирус на херпес симплекс]], [[ХИВ]], [[Стафилококи|стафилокок]], [[тетанус]] и [[туберкулоза]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mayoclinic.com/health/tattoos-and-piercings/MC00020|title=Tattoos: Risks and precautions to know first|date=20 March 2012|publisher=MayoClinic.com|accessdate=5 April 2012}}</ref> Мастилата за тетоважи се опишани како „хистолошки извонредно нереактивни“.<ref name="kilmer2"/> Сепак, документирани се медицински случаи на алергиски реакции на мастила за тетоважи, особено одредени бои. Ова понекогаш се должи на присуството на никел во пигментот на мастило, што предизвикува вообичаена алергија на метал. Повремено, кога ќе се пробие [[крвен сад]] за време на процедурата за тетовирање, може да се појави [[модринка]] / [[хематом]]. Во исто време, голем број мастила за тетоважи може да содржат опасни материи, а Европската агенција за хемикалии (ECHA) поднесе предлог за ограничување на намерната употреба или ограничувањето на концентрацијата на приближно 4000 супстанции кои се содржани во мастилата за тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://echa.europa.eu/-/proposal-to-restrict-hazardous-substances-in-tattoo-inks-and-permanent-make-up|title=Proposal to restrict hazardous substances in tattoo inks and permanent make-up – All news – ECHA|work=echa.europa.eu|language=en-GB|accessdate=26 October 2018}}</ref> Според студијата на [https://euon.echa.europa.eu/ Опсерваторијата за наноматеријали на Европската унија (EUON] ), голем број современи мастила за тетоважи содржат наноматеријали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euon.echa.europa.eu/documents/23168237/24095696/070918_euon_nanopigments_literature_study_report_en.pdf/58977ab1-1059-4b41-f003-18ae9d7a157c|title=Literature study on the uses and risks of nanomaterials as pigments in the European Union|work=European Union Observatory for Nanomaterials (EUON)|accessdate=2024-08-26|archive-date=2021-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702005229/https://euon.echa.europa.eu/documents/23168237/24095696/070918_euon_nanopigments_literature_study_report_en.pdf/58977ab1-1059-4b41-f003-18ae9d7a157c|url-status=dead}}</ref> Овие предизвикуваат значителни нанотоксиколошки проблеми. Одредени бои - црвена или слични бои како виолетова, розова и портокалова - имаат тенденција да предизвикуваат повеќе проблеми и оштетувања во споредба со другите бои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://livsstil.tv2.dk/kropogsundhed/2014-03-26-gode-r%C3%A5d-om-tatoveringer-de-her-farver-skal-du-undg%C3%A5|title=Gode råd om tatoveringer: De her farver skal du undgå|date=26 March 2014}}</ref> Црвеното мастило дури предизвикало толку сериозни оштетувања [[Човечка кожа|на кожата]] и [[Човечко месо|месото]] што била неопходна [[ампутација]] на нога или рака. Ако дел од тетоважата (особено ако е црвена) почне да предизвикува дури и помали проблеми, како што се чешање или уште полошо, грутка, тогаш данските експерти силно предлагаат да се отстранат црвените делови.<ref>Danish TV programme "''Min krop til andres forfærdelse''" or "My body to the dismay of others" aired on DR 3 1. July 9pm CEST. A man who at a younger age had competed with his older brother to obtain the largest tattoos, experienced an infection years later originating in the red portions of the tattoos, resulting in his left leg being amputated piece by piece. Also, a woman with incipient problems at her two formerly red roses was followed as her skin was removed.</ref> Во 2017 година, истражувачите од Европскиот центар за синхротронско зрачење во Франција открија дека некои од хемикалиите во мастилото за тетоважи се акумулираат во [[Лимфен јазол|лимфните јазли]], попречувајќи ја нивната способност да се борат против инфекциите.<ref>{{Наведено списание|last=Schreiver|first=Ines|last2=Hesse|first2=Bernhard|last3=Seim|first3=Christian|last4=Castillo-Michel|first4=Hiram|last5=Villanova|first5=Julie|last6=Laux|first6=Peter|last7=Dreiack|first7=Nadine|last8=Penning|first8=Randolf|last9=Tucoulou|first9=Remi|date=2017-09-12|title=Synchrotron-based ν-XRF mapping and μ-FTIR microscopy enable to look into the fate and effects of tattoo pigments in human skin|url=https://www.nature.com/articles/s41598-017-11721-z|journal=Scientific Reports|language=en|volume=7|issue=1|doi=10.1038/s41598-017-11721-z|issn=2045-2322|pmc=5595966|pmid=28900193}}</ref> Сепак, авторите забележаа дека повеќето тетовирани лица, вклучувајќи ги и анализираните донатори, не страдаат од хронично воспаление.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-scientist.com/tattoo-ink-nanoparticles-persist-in-lymph-nodes-30933|title=Tattoo Ink Nanoparticles Persist in Lymph Nodes|last=Akst|first=Jef|date=2017-09-12|work=The Scientist Magazine|language=en|archive-url=https://archive.today/20240229115210/https://www.the-scientist.com/tattoo-ink-nanoparticles-persist-in-lymph-nodes-30933|archive-date=2024-02-29|accessdate=2024-08-17}}</ref> Уметниците за тетоважи често препорачуваат заштита на кожата од сонце за да се спречи бледнеењето на тетоважите и да се зачува интегритетот на кожата за да се олесни идното тетовирање.<ref>{{Наведено списание|date=18 September 2018|title=Re: Cutaneous melanoma attributable to sunbed use: systematic review and meta-analysis|url=https://www.bmj.com/content/345/bmj.e4757/rr/615167|journal=The BMJ|language=en|pages=e4757}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rosenbaum|first=Brooke E.|last2=Milam|first2=Emily C.|last3=Seo|first3=Lauren|last4=Leger|first4=Marie C.|date=2016|title=Skin Care in the Tattoo Parlor: A Survey of Tattoo Artists in New York City|journal=Dermatology|language=en|volume=232|issue=4|pages=484–489|doi=10.1159/000446345|issn=1018-8665|pmid=27287431|doi-access=free}}</ref> == Отстранување == {{Главно|Отстранување на тетоважа}} Додека тетоважите се сметаат за трајни, понекогаш е можно да се отстранат, целосно или делумно, со ласерски третмани. Вообичаено, пигментите базирани на јаглерод или пигменти на база на железо-оксид, како и некои обоени мастила може да се отстранат поцелосно од мастилата со други бои. Трошоците и болката поврзани со отстранувањето на тетоважите обично се поголеми од трошоците и болката поврзани со нивното нанесување. Други методи освен методите за ласерско отстранување на тетоважи вклучуваат [[дермабразија]], салабразија (чистење на кожата со [[Сол (зачин)|сол]]), техники за намалување, [[криохирургија]] и [[wiktionary:excision|ексцизија]]. Овие постари методи, сепак, се речиси целосно заменети со опции за третман со ласерско отстранување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tattoo-bewertung.de/content/aktuelle-laserbehandlung|title=Images of Tattoo removal procedure|language=de|accessdate=12 January 2011}}</ref> == Привремени тетоважи == [[Податотека:Ambigram_tattoo_Love_Eros.jpg|мини|Привремена [[декал]] тетоважа со [[амбиграм]] ''[[Љубов]] / [[Ерос (концепт)|ерос]]'', на зглобовите]] '''Привремена тетоважа''' е непостојана слика на кожата која наликува на постојана тетоважа. Како форма на сликање на телото, привремените тетоважи може да се нацртаат, насликаат или нацртаат со aерограф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.savedtattoo.com/temporary-vs-permanent-tattoos/|title=Temporary Vs. Permanent Tattoos: Which One Should You Get? - Saved Tattoo|date=2 March 2021|language=en-US|accessdate=26 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos|title=How to remove temporary tattoos|date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815134614/https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos/|archive-date=15 August 2022|accessdate=22 July 2021}}</ref> === Видови === ==== Привремени декал тетоважи ==== Привремените [[декал]] тетоважи се користат за украсување на кој било дел од телото. Тие може да траат еден ден или повеќе од една недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductsIngredients/Products/ucm108569.htm|title=Temporary Tattoos, Henna/Mehndi, and "Black Henna"|work=FDA|accessdate=3 August 2015}}</ref> ==== Привремени тетоважи со воздушна четка (aерограф) ==== Иако станале попопуларни и обично бараат поголема инвестиција, привремените тетоважи со воздушна четка имаат помала веројатност да постигнат изглед на трајна тетоважа и може да не траат толку долго како привремените тетоважи со притискање. Уметник прска тетоважи со воздушна четка користејќи матрица со козметички мастила на база на алкохол. Како и тетоважите со налепници, привремените тетоважи со воздушни четки исто така лесно се отстрануваат со алкохол за триење или бебешко масло. ==== Привремени тетоважи со хена ==== [[Податотека:Lower_leg_Tattoo.jpg|десно|мини|Се применува привремена тетоважа со [[хена]]]] Друга алтернатива за тетоважа се тетоважите базирани на [[хена]], кои генерално не содржат адитиви. Хена е супстанца од растително потекло која се насликува на кожата, обојувајќи ја во црвено-портокалова-кафена боја. Поради полу-постојаната природа на хена, им недостасуваат реални бои типични за привремените тетоважи налепници. Поради процесот на аплицирање кој одзема многу време, тоа е релативно лоша опција за децата. Дерматолошките публикации известуваат дека алергиските реакции на природната хена се многу ретки и производот генерално се смета за безбеден за нанесување на кожата. Сепак, може да се појават сериозни проблеми од употребата на хена со одредени адитиви. FDA и медицинските списанија известуваат дека привремените тетоважи со црна хена се особено опасни. === Безбедност === ==== Безбедност на привремените декал тетоважи ==== Привремените декал тетоважи, кога легално се продаваат во Соединетите држави, нивните адитиви во боја биле одобрени од американската Администрација за храна и лекови (FDA) како козметика - ФДА утврдила дека овие бои се безбедни за „директен дермален контакт“. Додека FDA добила некои извештаи за мала иритација на кожата, вклучувајќи црвенило и оток, од овој тип на привремена тетоважа, агенцијата открила дека овие симптоми се „специфични за човекот“ и не се доволно значајни за да ги поддржат предупредувањата за јавноста. Меѓутоа, неодобрените пигменти, кои понекогаш ги користат неамериканските производители, може да предизвикаат алергиски реакции кај секого. ==== Безбедност на тетоважата со воздушна четка ==== Видовите на бои за воздушните четки кои се произведени за изработка, создавање уметност или украсување облека никогаш не треба да се користат за тетовирање. Овие бои можат да бидат алергени или токсични. ==== Безбедност на тетоважите со хена ==== [[Податотека:Dermititis_black_henna.JPG|мини|[[Дерматит]]ис поради привремена тетоважа (делфин) направена со [[Хена|црна Хена]]]] Управата за храна и лекови на САД (FDA) редовно издава предупредувања до потрошувачите за избегнување на какви било привремени тетоважи означени како црна хена или претходно измешана хена бидејќи тие може да содржат потенцијално штетни состојки како [[сребро нитрат]], кармин, [[пирогалол]], дисперзирана портокалова боја и [[хром]]. Црната хена ја добива својата боја од парафенилендиамин (PPD), текстилна боја одобрена од FDA за човечка употреба само за боење на косата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxnews.com/health/2013/03/26/fda-warns-consumers-about-dangers-temporary-tattoos/|title=FDA warns consumers about dangers of temporary tattoos|date=26 March 2013|work=Fox News|accessdate=3 August 2015}}</ref> Во Канада, употребата на PPD на кожата, вклучително и боја за коса, е забранета. Истражувањата ги поврзале овие и други состојки со низа здравствени проблеми, вклучувајќи алергиски реакции, хронични воспалителни реакции и доцни алергиски реакции на сродните бои за облека и фризерски бои. Тие можат да ги предизвикаат овие реакции долго по апликацијата. Ниту црната, ниту претходно измешаната хена не се одобрени за козметичка употреба од страна на FDA. == Религиозни погледи == [[File:A_bride_body_art_Hindu_culture_religion_rites_rituals_sights.jpg|алт=feet decorated with temporary tattoos|десно|192x192пкс|Лево/горе: Стапала на [[Hindu|хинду]] невеста украсени со привремени тетоважи; Десно/Долно: [[Христијански]] пар со исти тетоважи со крст.]] [[File:Jesus_is_So_Cool.jpg|алт=Arms with matching cross symbol tattoos|десно|192x192пкс]] [[Стар Египет|Древните Египќани]] користеле тетоважи за да покажат посветеност кон божество, а се верувало дека тетоважите пренесуваат божествена заштита. Во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], будизмот и неопаганизмот, тетоважите се прифатени.<ref name="ferguson">{{Наведена мрежна страница|url=http://websterjournal.com/2018/10/31/opinions-on-tattoos-differ-by-religion/|title=Opinions on tattoos differ by religion|last=Ferguson|first=Matthew|date=31 October 2018|work=Webster Journal|accessdate=13 April 2019}}</ref> Југоисточна Азија има традиција на заштитни тетоважи различно познати како ''сак јант'' или [[јантра тетоважи]] кои вклучуваат будистички слики, молитви и/или симболи. Сликите на Буда или други религиозни личности предизвикале контроверзии во некои будистички земји кога се применети во тетоважи од Западњаци кои не ги следат традиционалните обичаи во однос на почитување на прикажување на слики на Буди или божества. [[Јудаизам|Јудаизмот]] генерално забранува тетоважи меѓу неговите приврзаници врз основа на заповедите во [[Левит 19]]. Евреите имаат тенденција да веруваат дека овој заповед се однесува само на Евреите, а не и на неизраелците. Сепак, сè поголем број млади Евреи се тетовираат заради мода или израз на нивната вера.<ref name="torgovnivk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/17/fashion/17SKIN.html|title=For Some Jews, It Only Sounds Like 'Taboo'|last=Torgovnick|first=Kate|date=17 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=17 August 2018}}</ref> Тетоважите се сметаат за [[харам]] за многу [[Сунизам|сунитски муслимани]], врз основа на пресуди од научници и пасуси во сунитскиот хадис. [[Шиизам|Шиитскиот ислам]] не забранува тетовирање,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hellogiggles.com/beauty/are-tattoos-haram/|title=My Muslim Culture Says Tattoos Are Haram-But Are They?|last=Velasco|first=Pia|date=23 March 2021|work=[[HelloGiggles]]|language=en|accessdate=26 April 2022|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703093346/https://hellogiggles.com/beauty/are-tattoos-haram/|url-status=dead}}</ref><ref name="muslimversity.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://muslimversity.com/are-tattoos-haram/|title=Are Tattoos Haram? - A Complete Guide|date=30 March 2020|work=Muslimversity|language=en-us|accessdate=26 April 2022|archive-date=2024-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807090250/https://muslimversity.com/are-tattoos-haram/|url-status=dead}}</ref> и многу шиитски муслимани (Либанци, Ирачани, Јеменци, Иранци) имаат тетоважи, конкретно со религиозни теми.<ref name="muslimversity.com" /> == Во популарната култура == * [[Inked (списание)|''Inked'' (списание)]] * Видете [[Листа на ТВ емисии за тетоважи]] == Поврзано == ==== Стилови ==== {{refbegin|30em}} * [[Црно-сива]] - Стил на тетовирање кој користи само црно мастило во различни нијанси * [[Борнео традиционално тетовирање]] * [[Кинеска тетоважа со калиграфија|Кинески тетоважи со калиграфија]] * [[Христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина]] * [[Дек (тетоважа)]] - Традиционални курдски тетоважи * [[Ирезуми]] - Неколку форми на традиционално јапонско тетовирање * [[Њускул (тетоважа)]] * [[Олдскул (тетоважа)]] * [[Американска традиционална]] * [[Пе'а]] * [[Затворска тетоважа]] * [[Јантра тетовирање]] * [[Морнарска тетоважа|Морнарски тетоважи]] * [[Скарификација]] * [[Ракав тетоважа]] {{refend}} ==== Локација ==== * [[Одело за тело (тетоважа)]] * [[Тетовирање на гениталии]]те * [[Тетоважа на долниот дел на грб]]от * [[Тетовирање на склери]]те ==== Друго ==== {{refbegin|30em}} * [[Биомеханичка уметност]] - стилот на Х. Р. Гигер * [[Блекаут тетоважа]] * [[Треш полка]] * [[Боди арт]] ** [[Сликање на тело]]то ** [[Мехнди]] (наречено и [[хена]]) * [[Правен статус на тетовирање во европски земји|Правен статус на тетовирање во европските земји]] * [[Правен статус на тетовирање во Соединети Американски Држави|Правен статус на тетовирање во Соединетите Американски Држави]] * [[Список на уметници за тетовирање]] * [[Лаки Дајмонд Рич]] * [[Конвенција за тетоважи]] * [[Тетовирана дама]] {{refend}} == Наводи == === Цитати === {{наводи}} === Општи извори === {{refbegin|30em}} ; Антрополошки * Buckland, A. W. (1887). "On Tattooing", in ''Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', 1887/12, p.&nbsp;318–328 * Caplan, Jane (ed.) (2000): ''Written on the Body: the Tattoo in European and American History'', Princeton University Press * DeMello, Margo (2000) ''Bodies of Inscription: a Cultural History of the Modern Tattoo Community'', California. Durham NC: Duke University Press * {{cite journal|last=Fisher|first=Jill A.|year=2002|title=Tattooing the Body, Marking Culture|journal=Body & Society|volume=8|issue=4|pages=91–107|citeseerx=10.1.1.602.5897|doi=10.1177/1357034x02008004005|s2cid=145369916}} * Gell, Alfred (1993) ''Wrapping in Images: Tattooing in Polynesia'', Oxford: Clarendon Press * Gilbert, Stephen G. (2001) ''Tattoo History: a Source Book'', New York: Juno Books * Gustafson, Mark (1997) "''Inscripta in fronte'': Penal Tattooing in Late Antiquity", in ''Classical Antiquity'', April 1997, Vol. 16/No. 1, pp.&nbsp;79–105 * Hambly, Wilfrid Dyson (1925) ''The History of Tattooing and Its Significance: With Some Account of Other Forms of Corporal Marking'', London: [[H. F. & G. Witherby]] (reissued: Detroit 1974) * Hesselt van Dinter, Maarten (2005) ''The World of Tattoo; An Illustrated History''. Amsterdam, KIT Publishers * Jones, C. P. (1987) "Stigma: Tattooing and Branding in Graeco–Roman Antiquity", in ''Journal of Roman Studies'', 77/1987, pp.&nbsp;139–155 * Juno, Andrea. ''Modern Primitives''. ''[[Re/Search]]'' #12 (October 1989) {{ISBN|0-9650469-3-1}} * Kächelen, Wolf-Peter (2004): ''Tatau und Tattoo – Eine Epigraphik der Identitätskonstruktion.'' [[Shaker Verlag]], Aachen, {{ISBN|3-8322-2574-9}}. * Kächelen, Wolf-Peter (2020): "Tatau und Tattoo Revisited: Tattoo pandemic: A harbinger of global economic and social collapse." In: [https://www.shaker.de/de/content/catalogue/index.asp?lang=de&ID=8&ISBN=978-3-8322-2574-2 Wolf-Peter Kächelen – Tatau und Tattoo], abstract pp.&nbsp;4–6 * Lombroso, Cesare (1896) "The Savage Origin of Tattooing", in ''Popular Science Monthly'', ''[[Popular Science]]'' Vol. IV., 1896 * [https://web.archive.org/web/20100827000158/http://tattootemple.hk/ Pang, Joey (2008) "Tattoo Art Expressions"] * Raviv, Shaun (2006) "Marked for Life: Jews and Tattoos" (''[[Moment Magazine]]''; June 2006) * [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=GatewayURL&_origin=AUGATEWAY&_method=citationSearch&_piikey=S0003552103000840&_version=1&md5=f6dd58d559c19d58799b93a66225b038 "Comparative study about Ötzi's therapeutic tattoos" (L. Renaut, 2004, French and English abstract)] * Robley, Horatio (1896) ''Moko, or, Maori tattooing''. London: Chapman and Hall * Roth, H. Ling (1901) "Maori tatu and moko". In: ''Journal of the Anthropological Institute'' vol. 31, January–June 1901 * Rubin, Arnold (ed.) (1988) ''Marks of Civilization: Artistic Transformations of the Human Body'', Los Angeles: [[UCLA Museum of Cultural History]] * Sanders, Clinton R. (1989) ''Customizing the Body: the Art and Culture of Tattooing''. Philadelphia: Temple University Press * Sinclair, A. T. (1909) "Tattooing of the North American Indians", in ''[[American Anthropologist]]'' 1909/11, No. 3, p.&nbsp;362–400 * Thompson, Beverly Yuen (2015) ''[https://nyupress.org/books/978-0-8147-8920-9/ Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927122609/https://nyupress.org/books/978-0-8147-8920-9/|date=27 September 2018}}'', [[New York University Press]]. {{ISBN|9780814789209}} * Wianecki, Shannon (2011) [https://web.archive.org/web/20110712031242/http://www.mauimagazine.net/Maui-Magazine/July-August-2011/Marked/ "Marked"] ''[[Maui No Ka 'Oi Magazine]]''. ; Популарни и уметнички * Green, Terisa. ''Ink: The Not-Just-Skin-Deep Guide to Getting a Tattoo'' New York: [[New American Library]] {{ISBN|0-451-21514-1}} * Green, Terisa. ''The Tattoo Encyclopedia: A Guide to Choosing Your Tattoo'' New York: New American Library {{ISBN|0-7432-2329-2}} * Kraków, Amy. ''Total Tattoo Book'' New York: [[Warner Books]] {{ISBN|0-446-67001-4}} ; Медицински * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/hepatitis/C/cFAQ.htm#cFAQ10|title=CDC's Position on Tattooing and HCV Infection|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=12 June 2006}} * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/body_art/|title=Body Art (workplace hazards)|publisher=[[National Institute for Occupational Safety and Health]]|access-date=15 September 2008}} * {{cite web|url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductandIngredientSafety/ProductInformation/ucm108530.htm|title=Tattoos and Permanent Makeup|work=CFSAN/Office of Cosmetics and Colors (2000; updated 2004, 2006)|publisher=[[United States Food and Drug Administration]]|access-date=12 June 2006}} * {{cite journal|last1=Haley|first1=R. W.|last2=Fischer|first2=R. P.|date=March 2000|title=Commercial tattooing as a potential source of hepatitis C infection|journal=Medicine|volume=80|issue=2|pages=134–151|doi=10.1097/00005792-200103000-00006|pmid=11307589|doi-access=free|s2cid=42897920}} * Paola Piccinini, Laura Contor, Ivana Bianchi, Chiara Senaldi, Sazan Pakalin: ''Safety of tattoos and permanent make-up'', [[Joint Research Centre]], 2016, {{ISBN|978-92-79-58783-2}}, [[doi:10.2788/011817]]. {{refend}} == Понатомошно читање == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qkaBAAAAMAAJ&q=tattoo|title=Tribal tattoo designs|last=van Dinter|first=Maarten Hesselt|publisher=Pepin Press|year=2000|isbn=9789054960737|location=Amsterdam|format=Hardcover}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1YsIzgEACAAJ|title=Painted People – Humanity in 21 Tattoos|last=Lodder|first=Matt|publisher=Harper Collins Publ.|year=2022|isbn=978-0-00-840206-8|location=London|format=Hardcover}} == Надворешни врски == {{Wikiquote-inline}} * {{Викиизвор-ред|Tattooing}} * [http://video.pbs.org/video/2219469018 Tattoos, The Permanent Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140624040754/http://video.pbs.org/video/2219469018/ |date=2014-06-24 }}, documentary produced by [[Исклучена книга (веб серија)|Off Book]] * [https://web.archive.org/web/20150201142150/https://www.google.com/culturalinstitute/exhibit/history-ink/wQx72HUG?hl=en History, Ink], article produced by Meghan Glass Hughes for The Valentine Richmond History Center [[Категорија:Тетовирање]] [[Категорија:Телесна уметност]] [[Категорија:Измена на телото]] if22s9sg4xwiju6vftrpmfrt0q7rtw0 0 1357948 5601115 5600921 2026-07-27T15:51:10Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Аеспа]] на [[Aespa]]: Секогаш во оригинал 5600921 wikitext text/x-wiki {{Музичар|image=241005 aespa K-Link Festival.jpg|caption=Аеспа во 2024<br />Л–Д: Нингнинг, Карина, Винтер, и Џизел}} '''Аеспа''' (Корејски 에스파, најчесто стилизирана со сите мали букви или '''аеспа''') — јужнокорејска женска група формирана од Ес-Ем ентертејнмент. Групата се состои од четири члена: Карина, Џизел, Винтер и Нингнинг. Групата е позната по популаризацијата на концептот на [[метаверзум]] и хиперпоп музиката во [[К-поп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|title=Aespa: Representatives of the Metaverse Era|work=L'Officiel Singapore|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|title=Blackpink, Aespa, NewJeans: The Evolution of K-Pop Girl Groups|date=January 26, 2023|work=The New York Times|access-date=May 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|archive-date=May 13, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Аеспа дебитирала на 17 ноември 2020 година, со синглот „Блек мамба“ (Black Mamba), кој постигнал најголем број на прегледи во рок од 24 часа за дебитно видео на К-поп група. Нивниот втор сингл, „Некст левл“ (Next Level), бил издаден во мај 2021 година со широко распространет комерцијален и критички успех, достигнувајќи го второто место на дигиталната табела Circle и заработувајќи им го нивниот Десанг (Daesang){{Efn|A daesang ({{Korean|hangul=대상|labels=no|lit=grand prize}}) is the highest honor given out at South Korean music award ceremonies in recognition of the artist(s) with the greatest physical and digital achievements for the year.|name=}} за песна на годината на 19-тите награди за корејска музика. Во октомври истата година, Аеспа ја објавила својата прва [[EP|продолжена драма]] (EП) Севиџ (Savage) и нејзиниот главен сингл со истото име. Тој ЕП станал деби-албумот од страна на женска К-поп група кој се искачил на топ листи на на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа на 20-то место, додека вториот се искачил на второто место во Јужна Кореја и го означи нивниот прв влез во топ-40 на Билборд Глобал 200. Во јули 2022 година, Аеспа го издала својот втор EП Грлс (Girls), кој го соборил рекордот за најпродаван албум на женска К-поп група во историјата и станала првата што продала еден милион примероци во првата недела од објавувањето. Исто така, дебитирала на третото место на табелата ''Билборд'' 200, со што албумот влегол во првите десет албуми во САД. Нивниот трет EП, Мај уорлд (My World) бил објавен во мај 2023 година, продавајќи над два милиони примероци и станал нивниот втор албум во топ-десет албуми на ''Билборд'' 200. Во мај 2024 година, групата го издала својот прв студиски албум, насловен ''Армагедон.'' Му претходел комерцијално успешниот водечки сингл „Супернова“, кој станал првата, број еден, песна на групата на дигиталната табела Circle, која била на врвот на табелата цели единаесет недели, како и нивниот прв хит кој се нашол во најдобрите десет на табелата на Билборд Глобал без САД. == Име == Името на групата, Аеспа, ги комбинира англиските иницијали за „аватар“ и „искуство“ (Avatar X Experience) со англискиот збор „аспект“ (aspect), што значи „две страни“, за да ја симболизира идејата за „запознавање на друго јас и доживување на новиот светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|title=SM Entertainment's new girl group to debut on Nov. 17|last=Lee Min-ji|date=November 2, 2020|work=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160127/https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Кариера == === 2016–2019: Активности пред деби === [[Податотека:Logo_of_Aespa_(black).svg|десно|мини| Официјалното лого на Аеспа.]] Нингнинг била претставена како член на пред-дебитантскиот тим за обука Ес-Ем Рукис (SM Rookies) на 19 септември 2016 година. Како дел од тимот, таа се појавила на ''Дебитантска принцеза: Кој е најдобар? (Rookies Princess: Who's the best?)'' сегмент од програмата ''Mај Ес-Ем-Ти (My SMT)'' таа година и снимила неколку насловни страници за корејската анимирана ТВ програма ''Шајнинг стар (Shining Star)'' во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|title=SM루키즈, 중국 출신 새 멤버 2인 공개 '기대'|last=Lee Yoo-min|date=September 20, 2016|work=TV Daily|language=ko|trans-title=SM Rookies unveils two new Chinese members 'Expectation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160359/http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина се појавила во музичкото видео на колегата Таемин за песната „Want“ во февруари 2019 година и настапила со него на неколку музички програми во следните недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|title='SM 신인' 에스파, 카리나 아바타 티저 공개&nbsp;...&nbsp;점까지 유지민 판박이|last=Kim Soo-young|date=November 11, 2020|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title='SM Rookie' Aespa, Karina Avatar Teaser Revealed&nbsp;...&nbsp;Yoo Ji-min to the point|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина, исто така, се појавила заедно со колегата Каи за настап во виртуелната изложба за соработка на [[Хјундаи]] и Ес-Ем ентертејнмент - ''Целосно Новиот Туксон, Повеќе од ВОЗЕЊЕ''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|title=Hyundai and SM Entertainment Present 'The All-New Tucson, Beyond DRIVE' Innovative Virtual Showcase for Hot New SUV|work=HYUNDAI MOTORS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126230305/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|archive-date=January 26, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Логото на Аеспа исто така било објавено на крајот од музичкото видео на СуперЕм „Уан (Монстер & Инфинити)“ (One (Monster & Infinity)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|title=SM Entertainment announces new girl group, "aespa"|last=Garcia|first=Cara Emmeline|date=October 26, 2020|work=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616040206/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> === 2020–2021: Вовед, деби, „Некст левел“ (Next Level) и ''Севиџ (Savage)'' === [[Податотека:20201209_에스파_aespa_SBS_Radio.png|мини|Аеспа на Ес-Би-Ес пауер Еф-Ем во 2020 година]] На 26 октомври 2020 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека ќе дебитира нова женска група, прва по Ред Велвет во 2014 година и нејзина прва севкупна идолна група од Ен-Си-Ти (NCT) во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|title=SM 새 걸그룹 '에스파' 내달 데뷔&nbsp;...&nbsp;레드벨벳 이후 6년만|last=Oh Bo-ram|date=October 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group 'Aespa' debuts next month&nbsp;...&nbsp;6 years since Red Velvet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|title=[공식]SM 신인 걸그룹 '에스파' 11월 데뷔&nbsp;...&nbsp;NCT 이후 4년만의 신인 출격|last=Jeong Yoo-na|date=October 26, 2020|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|trans-title=[Official] SM rookie girl group 'AESPA' debuts in November&nbsp;...&nbsp;The first rookie scramble since NCT in 4 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160713/https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Името и членовите на групата биле откриени поединечно почнувајќи од 27 октомври (по редослед: Винтер, Карина, Нингнинг и Џизел).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|title=유지민, SM 신인 걸그룹 '에스파' 멤버 카리나로 데뷔|last=Kim Soo-jeong|date=October 28, 2020|publisher=[[No Cut News]]|language=ko|trans-title=Yoo Ji-min debuts as Karina, member of SM new girl group 'AESPA'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Основачот на Ес-Ем ентертејнмент, Ли Со-ман, го објаснил концептот на групата на Светскиот форум за културна индустрија во 2020 година на 28 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|title=Soo-Man Lee, chairman of SM ENTERTAINMENT GROUP, delivered a speech at the 1st World Cultural Industry Forum as a representative of the Korean cultural community!|date=October 28, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117145707/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|archive-date=November 17, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> Видео трејлер со сите четири членови бил откриен на 2 ноември, заедно со објавувањето на деби-синглот на Аеспа, „Блек мамба“, на 17 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|title=SM 신인 걸그룹 에스파, 17일 데뷔 확정&nbsp;...&nbsp;독특 세계관|last=Hwang Mi-hyun|date=November 2, 2020|publisher=News1|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa, debut on the 17th&nbsp;...&nbsp;Unique worldview|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160654/https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|archive-date=August 30, 2021|accessdate=November 5, 2020}}</ref> По објавувањето, музичкото видео на песната постигнал најголем број прегледи за деби видео на К-поп група за 24 часа, со 21,4 милиони прегледи.<ref name="ReferenceB">{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2023}}</ref> Групата го имала своето деби на емитувањето на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес2 на 20 ноември и го извела „Блек мамба“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|title=aespa's "Black Mamba" stage to air for the first time on "Music Bank" on 11/20!|date=November 16, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Ја заработила својата прва победа во музичкото шоу на ''Инкигајо (Inkigayo)'' на Ес-Би-Ес на 17 јануари 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|title='인기가요' SM 에스파, 출연없이 1위&nbsp;...&nbsp;(여자)아이들·트레저·유빈 컴백(종합)|last=Hwang Hye-jin|date=January 17, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title='Inkigayo' SM Aespa, No. 1 without appearing&nbsp;...&nbsp;(G)Idle, Treasure, and Yubin comeback (total)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 29 јануари 2021 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Форевр“ (Forever), синглот првично од Ју Јонг-џин за празничниот албум на Ес-Ем Ентертејнмент од 2000 година ''Winter Vacation во SMTOWN.com.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|title=에스파, 2월 5일 싱글 'Forever' 깜짝 발매&nbsp;...&nbsp;유영진 곡 리메이크|last=Hwang Jin-hye|date=January 29, 2021|publisher=Newsen|trans-title=Aespa, surprise release of single 'Forever' on February 5th&nbsp;...&nbsp;Yoo Young-jin's song remake"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129033644/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|archive-date=January 29, 2021|accessdate=January 29, 2021}}</ref> Верзијата на песната на Аеспа, „[[балада]] со средно темпо карактеризирана со звук [[Акустична гитара|на акустична гитара]]“ со „топли текстови за вечно ветување на некој близок“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|title=에스파 신곡 'Forever' 음원·MV 오늘(5일) 공개&nbsp;...&nbsp;따뜻 겨울 감성|last=Park Seo-hyun|date=February 5, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa's new song 'Forever' sound source/MV released today (5th)&nbsp;...&nbsp;Warm winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> била објавена на 5 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|title=에스파, 오늘(5일) 겨울 감성 담은 'Forever' 공개|last=Cho Seung-hyun|date=February 5, 2021|publisher=Seoul Economy Daily|language=ko|trans-title=Aespa, today (5th) unveiled 'Forever' containing winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 4 мај, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Некст левл“ (Next Level), денс и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] песна со „груви“ рап, „енергичен“ бас и „моќен вокал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|title=[단독] 에스파, 5월 컴백 ... 메타버스 세계관 기대|last=Hwang Ji-young|date=May 4, 2021|publisher=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=[Exclusive] Aespa, expects to comeback in May ... virtual reality worldview expectations|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504064358/https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|title=aespa's new song 'Next Level', a hip-hop dance song with a worldview story!|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511095142/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> Била објавена на 17 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|title=에스파, 5월 17일 컴백 확정 .. 신곡 '넥스트 레벨' 발표[공식]|last=Seon Mi-kyung|date=May 6, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, May 17 comeback confirmed .. New song 'Next Level' released [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031128/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|archive-date=May 11, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Дебитирала на деветтото место на дигиталната табела Гаон и се искачила на второто место, станувајќи нивни прв топ пет хит во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|title=Next Level|date=May 23–29, 2021|publisher=[[Gaon Music Chart]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603023008/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=June 3, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> Исто така, се искачила на второто место на топ-листата ''Билборд за'' К-поп најдобри 100.<ref name="ReferenceA"/> „Некст левел“ станала третата песна на Аеспа што се нашла на листата на светската ''Билборд за'' продажба на песни, достигнувајќи го третото место.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|title=Aespa Enters 3 Billboard Tallies with New Song|last=Hwang|first=You-mee|date=May 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526123537/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|archive-date=May 26, 2021}}</ref> На 22 јули било објавено дека Аеспа потпишала со Агенцијата за креативни уметници за нивните идни активности во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|title=에스파, 美 최대 에이전시 CAA와 계약 ... 글로벌 슈퍼루키[공식]|last=Kim Ji-hye|date=July 23, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa signed With CAA, America's Largest Agency ... Global Super Rookie [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092118/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|title=K-pop group Aespa sign with Hollywood talent agency CAA, joining NCT 127 and SuperM, fellow SM Entertainment acts|last=Tamar Herman|date=July 23, 2021|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092140/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref> На 10 септември било објавено дека ремикс верзиите на „Некст левел“ ќе бидат објавени на 14 септември, заедно со музичко видео и видео за визуелизатор за „Некст левел (ИМЛЕЈ ремикс)“ (Next Level (IMLAY Remix)).<ref>{{Наведени вести|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|title=|last=Lee|first=Deok-haeng|date=September 10, 2021|work=StarNews|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050705/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|archive-date=September 28, 2021|language=ko|script-title=ko:'iScreaM' 프로젝트, 에스파 'Next Level' 리믹스 싱글 14일 공개|trans-title='iScreaM' Project, Aespa 'Next Level' Remix Single will be Released on the 14th}}</ref> На 14 септември, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе ја објави нивната прва продолжена претстава, ''Севиџ (Savage)''. Проширената драма содржи шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|title=에스파, 첫 미니앨범 'Savage' 10월 5일 발매..6곡 수록[공식]|last=Moon Wan-sik|date=September 14, 2021|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa, First Mini Album 'Savage' Released on October 5th, 6 Songs Included [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914002219/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|archive-date=September 14, 2021|accessdate=September 14, 2021}}</ref> Била објавена на 5 октомври со признание од критичарите и комерцијален успех, а медиумите ја пофалиле „Севиџ“ за нејзините зависност, рефрени и „мајсторски слоевитосна“ продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|title="쯧쯧쯧쯧" 광야 진출한 에스파, 블랙맘바 짓밟는 'Savage'[들어보고서]|last=Hwang Hye-jin|date=October 5, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa, who has advanced into the wilderness, 'Savage' trampling on black mamba [heard of]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005090719/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|archive-date=October 5, 2021|accessdate=October 5, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|title=aespa – 'Savage' review: K-pop power rookies stake their claim for greatness with future-facing cyberpunk|last=Chin|first=Carmen|date=October 7, 2021|work=NME|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164206/https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|archive-date=October 7, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Песната била вклучена во повеќе списоци на крајот на годината, како што се топ 10-те најдобри К-поп песни на ''списанието'' ''Ен-Ем-И'' и Тајм за 2021 година, нарекувајќи ја „Севиџ“ „експлозивна“ песна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122558|title=The 25 best K-pop songs of 2021|last=NME|date=December 20, 2021|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220091538/https://www.nme.com/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122366|archive-date=December 20, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 15, 2023}}</ref> Комерцијално, песната се искачила на второто место на дигиталната табела Гаон и станала нивни втор сингл во топ пет во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|title=|date=October 10–16, 2021|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2021년 42주차 Digital Chart|trans-title=2021, Week 42 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021022834/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=October 21, 2021|accessdate=October 21, 2021}}</ref> На 15 октомври, десет дена по објавувањето, во 1:30 часот навечер КСТ​''​​​'', ајЧарт на Инстиз, го објавил првото „совршено убиство“ на Аеспа, бидејќи „Севиџ“ го достигнала првото место на вистинските, дневните и неделните компоненти на домашните топ листи - ајЧарт, Мелон, Џини, ФЛО, Багс!и ''Вајб'' — станувајќи првата „четврта генерација“ К-поп изведба што го направила тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instiz.net/name_enter/81551489|title=[정보/소식] 에스파, 'Savage'로 음원‧음반 차트 올킬...이번 주 음악방송 출격|date=October 13, 2021|work=인스티즈(instiz)|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215839/https://www.instiz.net/name_enter/81551489|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Песната освоила осум награди ма музички шоуа, вклучително и три последователни победи на ''Инкигајо'' што довеле до добивање на наградата „тројна круна“. ''Севиџ'' дебитирала на врвот на табелата за албуми, Гаон и исто така го означила првото влегување на Аеспа на американскиот [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] на 20-тото место, со што Аеспа станала највисоката дебитантска К-поп женска група што се појавила на таа листа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|title=aespa sell half a million copies of first mini-album 'Savage'|last=Chin|first=Carmen|date=October 21, 2021|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210413/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 27, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|title=Aespa Joins Blackpink, Itzy And Twice With Their First Hit Album On The Billboard 200|last=Hugh Mclntyre|date=October 19, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210845/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|archive-date=October 27, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> ''Севиџ'' имала продадено вкупно 788.959 копии и го држела рекордот за најпродаван деби албум на Ес-Ем ентертејмент, сè додека не бил надминат од ''Perfume од'' Ен-Си-Ти ДоЏеЏунг во мај 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|title=에스파 '새비지', 하프 밀리언셀러 등극|date=October 21, 2021|work=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa's 'Savage' becomes a half-million seller|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024043707/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|archive-date=October 24, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> [[Податотека:20211116_이터널_리턴_X_aespa_(3).jpg|лево|мини| Аеспа за Eternal Return]] На 13 октомври, Аеспа била вклучена во списокот Ones to Watch 2021 на списанието Пипл (People) како „Ѕвезда во подем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|title=Introducing PEOPLE's Ones to Watch 2021: Get to Know Hollywood's Rising Stars|last=|date=October 13, 2021|work=[[People Magazine]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610002211/https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 25 ноември, групата настапила на парада, славејќи ги жените во СТЕМ, на 95-тата парада на Денот на благодарноста на Мејси, што ги направило првата корејска женска група што настапила на парадата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|title=Everything to Know About aespa — the K-Pop Girl Group from the Macy's Thanksgiving Day Parade|last=Nicholas Rice|date=November 25, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130113552/https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|archive-date=November 30, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> На 2 декември, тие го освоиле својот прв [[К-поп|Десанг (Daesang)]] (за сцена на годината) на наградите за азиски уметници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|title=BTS, SEVENTEEN, aespa and more win big at the 2021 Asia Artist Awards|last=Carmen Chin|date=December 3, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203111809/https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|archive-date=December 3, 2021|accessdate=December 3, 2021}}</ref> Два дена подоцна, на 4 декември, групата го освоила својот втор Десанг (за снимање на годината) на музичките награди Мелон во 2021 година.<ref name="2021 MMA">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|title=에스파, 올해의 레코드상 "꿈꿨던 일 이뤄져" [MMA 2021]|last=Kim Ye-na|date=December 4, 2021|publisher=X-sports News|language=ko|trans-title=Aespa, Record of the Year Award "A dream come true" [MMA 2021]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205060916/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|archive-date=December 5, 2021|accessdate=December 5, 2021}}</ref> На 4 ноември, било најавено дека Аеспа ќе објави римејк на Ес-И-Ес „Дримс кам чру“ (Dreams Come True) на 20 декември за Ремастеринг проектот на Ес-Ем и како [[Водечки сингл|главен сингл]] на албумот Ес-Ем Таун, ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|title=aespa to unveil remake of S.E.S.'s 'Dreams Come True' next month|last=Gladys Yeo|date=November 4, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110000026/https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|archive-date=November 10, 2021|accessdate=November 10, 2021}}</ref> Музичкото видео за песната е режирано од Лусид калр, а во кореографија и визуелна режија на БоА.<ref name="Rolling Stone">{{Наведена мрежна страница|url=https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|title=aespa Reimagines S.E.S's Hit 'Dreams Come True'|date=December 20, 2021|work=[[Rolling Stone India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220111022/https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|archive-date=December 20, 2021|accessdate=January 6, 2022}}</ref> Песната се искачила на осмото место на дигиталната табела Гаон и на седмото место на табелата за светски дигитални песни ''на Билборд''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 6, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|title=|date=January 1, 2022|work=|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2022년 01주차 Digital Chart|trans-title=2022, Week 1 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106020940/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|archive-date=January 6, 2022|accessdate=January 6, 2022}}</ref> На 26 декември, Карина и Винтер биле откриени како членови на супергрупата Гот д бит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|title=보아·태연·카리나 등 뭉쳤다...SM 여성 유닛 '갓 더 비트' 출범|last=Lee Tae-soo|date=December 27, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BoA, Taeyeon, Karina, etc. have teamed up...SM female unit 'Got the Beat' launched|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227011810/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 27, 2021}}</ref> Супергрупата дебитирала со синглот „Степ бек“ (Step Back) на 3 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|title=Supergroup GOT the Beat Debuts 'Step Back' at Record-Breaking SMTOWN Live Concert|last=Ashley Iasimone|date=January 3, 2022|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235213/https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|archive-date=January 3, 2022|accessdate=January 3, 2022}}</ref> === 2022: Коачела, меѓународна експанзија и ''Грлс (Girls)'' === На 8 јануари 2022 година, Аеспа станала инаугуративен добитник на наградата Уметник на годината на 36-тото доделување на наградите Златен диск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|title=(KR) Heraldpop: "방탄소년단·아이유, 음반·음원 대상 영예..NCT 127→세븐틴 본상(종합)"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108103846/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|archive-date=January 8, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref> На 1 март, тие ја освоиле наградата за песна на годината за „Некст левел“ на 19-тото доделување на корејски музички награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|title=Here are all the winners from the 19th Korean Music Awards|last=Suacillo|first=Angela Patricia|date=March 2, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410020722/https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|archive-date=April 10, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 19 април, било објавено дека Аеспа ќе настапи на Коачела на 23 април, со што станала третата К-поп женска група што настапила на фестивалот. Тие настапиле како дел од сетот 88rising 's Head in the Clouds Forever во втората недела. Нивната сет-листа ги вклучувала „Севиџ“, „Некст левл“, „Блек мамба“ и англиска верзија на тогаш необјавената песна со наслов „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), за која било откриено дека е од нивниот тогаш претстоен EП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|last=Kim|first=Myung-mi|date=April 19, 2022|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:에스파, 美 최대 음악 축제 코첼라 메인 스테이지 공식 초청|trans-title=Aespa's Official Invitation to the Main Stage of Coachella, America's Largest Music Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419051224/https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}</ref><ref name="billboard1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 21, 2022}}</ref> На 12 мај, групата била вклучена во листата на лидери на следната генерација на списанието ''Тајм''. Списанието ја обележало Аеспа како „експериментален, но суштински играч во музичката индустрија, кој делува како мост помеѓу реалноста и виртуелноста“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|title="K팝 걸그룹 최초"...에스파, 美 타임지 선정 '넥스트 제너레이션 리더스'|last=홍|first=혜민|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531152754/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|title=TIME's Next Generation Leaders|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512105431/https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|archive-date=May 12, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|title=How K-Pop Group aespa Is Making the Metaverse Their Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512172815/https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|archive-date=May 12, 2022|accessdate=May 12, 2022}}</ref> На 27 мај, групата била вклучена на листата ''[[Форбс|на Форбс]]'' 30 под 30 во Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|title=Forbes 30 Under 30 Asia 2022: Entertainment & Sports|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922214100/https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|archive-date=September 22, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 1 јуни, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа потпишала со Warner Records. Тие, исто така, најавиле дека Аеспа ќе ја објави нивната втора продолжена претстава, ''Грлс (Girls)'', на 8 јули. Проширената драма содржela девет песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име, нивните први два сингла, „Блек мамба“ и „Форевр“ (Forever) и „Дримс кам чру“ (Dreams Come True), кои претходно ги објавиле како дел од ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express'' во декември 2021 година. Две други песни на албумот ''Грлс (Girls)'', „Илужн“ (Illusion) и англиската верзија на „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), претходеле на ЕП-то и биле објавени на 1 и 24 јуни, соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|last=Lee|first=Seung-hoon|date=June 1, 2022|work=Osen|language=ko|script-title=ko:SM, '워너 레코드' 손잡았다..에스파 美 시장 본격 진출→7월 미니 2집 발매[공식]|trans-title=SM, 'Warner Record' joined hands... Aespa enters the US market in earnest → Releases 2nd mini album in July [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531235802/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 1, 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|title=에스파, '도깨비불' 선공개했다|last=Lee|first=Seung-rok|date=June 1, 2022|work=Mydaily|access-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601044340/https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|archive-date=June 1, 2022|language=ko|trans-title=Aespa pre-released 'Illusion'}}</ref> Пред-нарачките за ''Грлс (Girls)'' надминале 1.610.000 примероци пред неговото објавување, што е највисока бројка за К-поп албум од женска група во тоа време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|title=에스파, 미니 2집 선주문만 161만장...'K팝 걸그룹 최고기록' [공식입장]|last=Jo|first=Hye-jin|date=July 8, 2022|work=Naver|language=ko|trans-title=aespa's 2nd mini album pre-orders alone, 1.61 million copies ... 'best record for K-pop girl group' [Official position]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708020922/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|archive-date=July 8, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> По објавувањето, албумот станал првиот албум од женска група што продал повеќе од еден милион копии за една недела на табелата Хантео, надминувајќи ја оценката поставена од ''Албум'' на Блекпинк во октомври 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|last=Lee|first=Yu-na|date=July 15, 2022|work=n.news|script-title=ko:[Y이슈] 에스파가 열었다...걸그룹 초동 100만장 시대|trans-title=[Y Issue] Aespa opened... The era of 1 million copies in the first week of girl groups|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716020037/https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|archive-date=July 16, 2022|accessdate=July 16, 2022}}</ref> Продолжил да дебитира на првото место на Circle табелата за албуми со 1.426.487 продадени копии, што довело до нивната прва милионска сертификација од страна на Корејското здружение за музичка содржина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103210317/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=43&hitYear=2018&termGbn=week|archive-date=November 3, 2018|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Исто така, се нашол на врвот на месечната Circle табела за албуми за јули со 1.645.255 продадени копии, што ја означила најголемата месечна и вкупна продажба на албуми од кој било албум на женска К-поп група во историјата;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|title=Aespa's 'Girls' becomes top-selling girl group album|last=Shim|first=Sun-ah|date=August 11, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811054322/https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|archive-date=August 11, 2022|accessdate=August 11, 2022}}</ref> рекордот бил соборен во септември со албумот на Блекпинк ''Борн пинк (Born Pink)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|title=블랙핑크 더블 밀리언셀러, YG "K팝 걸그룹 최초" [공식]|last=Hong Se-young|date=September 22, 2022|work=Sports Donga|language=ko|trans-title=Blackpink Double Million Seller, YG "The First K-Pop Girl Group" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922025609/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|archive-date=September 22, 2022|accessdate=September 22, 2022}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Грлс (Girls)'' дебитирал на третото место со 56.000 единици еквивалентни на албуми, 53.000 чисти продадени албуми, станувајќи најпродаваниот албум на неделата.<ref name="ReferenceB"/> [[Податотека:에스파_(aespa)_ACQUA_DI_PARMA_221118_(02).jpg|мини| Аеспа на отворањето на поп-ап продавницата [[Аква ди Парма|Аквади Парма]]]] Ес-Ем ентертејнмент, исто така, го објавил првиот јапонски излог на групата, насловен: ''aespa Japan Premium Showcase 2022 ~SYNK~'', кој се одржал на 6 и 7 август во Пиа Арена ММ во Јокохама.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|title=aespa初来日イベント『aespa JAPAN PREMIUM SHOWCASE 2022 〜SYNK〜』 開催決定!{{!}} aespa（エスパ）JAPAN OFFICIAL WEBSITE|date=April 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404174155/https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 7 јуни било најавено дека Аеспа ќе го одржи својот втор излог, прв во Соединетите Американски Држави, насловен: ''aespa Showcase SYNK во ЛА!'' на 26 јуни во ЈуТјуб тиатар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|title=aespa announce one-off concert in Los Angeles for this month|last=Yeo|first=Gladys|date=June 7, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110908/https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|archive-date=July 6, 2022|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 14 јуни била најавена дополнителна претстава, за 27 јуни, откако биле распродадени билетите за 26 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|title=aespa adds additional date to its showcase event in Los Angeles|last=Lee|first=Jian|date=June 14, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430040223/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|archive-date=April 30, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> Групата била прогласена и за уметник на Епл мјузик: ап некст за јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|title=Exclusive Clip: Aespa Talks Coachella Debut For Apple Music "Up Next" Film|date=June 2022|work=Nylon|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602055250/https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|archive-date=June 2, 2022|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 5 јули, Аеспа одржала говор и настапи на Политичкиот форум [[Обединети нации|на ОН]] на високо ниво за одржлив развој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|title=Aespa calls for sustainable development to be taken to 'Next Level' at United Nations forum|last=Lee|first=Jian|date=July 6, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211035054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|archive-date=December 11, 2022|accessdate=January 28, 2023}}</ref> На 8 јули, Аеспа настапила на летната концертна серија на ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]'' во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], на која била прикажана првата изведба на „Грлс“ (Girls).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|title='Good Morning America' 2022 Summer Concert Series lineup: Demi Lovato, Megan Thee Stallion and more|last=|first=|work=Good Morning America|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404022616/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 23 октомври, Аеспа настапила виртуелно за Крокс да ја прослави нивната 20-годишнина на видео играта ''[[Roblox|Роблокс]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=oso_x_us_x_x_v1_x_crocday_x_x_x_x|title=The 20th Anniversary Croc Party is On|work=www.crocs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501035326/https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=sms_attentive_us_20221023_content_crocday-concert_x_x_x_x&externalId=Pzz-j|archive-date=May 1, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Тој привлекол втора најголема посетеност на еднократниот концерт на Роблокс, со 2,5 милиони посети. Шоуто, исто така, донело преку 2,3 милиони забележани посети на ''Крокс уорлд'' во ''Роблокс''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|title=Crocs SVP, CMO Heidi Cooley: 2023 Top Marketers|last=Zwieglinska|first=Zofia|date=June 5, 2023|work=Glossy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606172112/https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|archive-date=June 6, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 14 декември, групата објавила заеднички сингл, „Бјутифл крисмас“ (Beautiful Christmas), со колегите Ред Велвет за албумот на Ес-Ем Таун, ''2022 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју пелес (2022 Winter SM Town: SMCU Palace).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|title=레드벨벳X에스파 뭉쳤다..SM 겨울 앨범 타이틀곡 14일 선공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=December 10, 2022|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Red Velvet X aespa united.. SM winter album title song pre-release on the 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025310/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|archive-date=December 10, 2022|accessdate=December 10, 2022}}</ref> На 28 декември, Аеспа ја објавила првата епизода од нивното прво реално шоу, ''аеспа‘с синк роуд (aespa's Synk Road),'' кое го документирало нивното патување во Пјонгчанг во провинцијата Гангвон. Во текот на шоуто, членовите имале задача да најдат скриени „ае-ки“ картички, добиени од различни мисии и игри, со цел да го „завршат“ истоимениот ''Синк роуд (Synk Road)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|title=에스파 첫 단독 리얼리티...예능 병아리 출동 ('에스파의 싱크로드')|date=December 27, 2022|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628164524/https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|archive-date=June 28, 2023|accessdate=June 28, 2023}}</ref> === 2023: Прва концертна турнеја, ''Мај уорлд (My World)'' и ''Драма (Drama)'' === [[Податотека:Aespa_(에스파)_CCMA_2023.jpg|лево|мини| Аеспа на музичките награди на Circle Chart 2023]] На 25 и 26 февруари тие го одржале својот прв концерт, Синк: хајпер лајн, во арената Џамсил во Сеул, Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|title=에스파, 2월 25~26일 데뷔 첫 단독 콘서트 개최 [공식]|last=Lee|first=Min-ji|date=January 20, 2023|work=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa will hold first solo concert since debut on February 25~26 [official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185843/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|archive-date=January 25, 2023|accessdate=May 19, 2023}}</ref> На 7 март, групата била најавена како изведувач на фестивалот за музика и уметност Оутсајд лендс во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], на 11 август, со што станала првата К-поп група која настапила на фестивалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|title=Kendrick Lamar, Foo Fighters, Lana Del Rey to headline Outside Lands|last=Singh|first=Surej|date=March 8, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409225409/https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|archive-date=April 9, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> Од март до април, Аеспа ја продолжила својата концертна турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) во Јапонија, собирајќи вкупно 110.000 гледачи од 10 распродадени претстави низ [[Осака]], [[Токио]], [[Сајтама (префектура)|Саитама]] и [[Ајчи (префектура)|Аичи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20230501103113799|title=에스파, 日 투어 성황리에 마무리...8월 도쿄돔 입성|work=언론사 뷰|trans-title=Aespa concludes concert tour with great success... To perform at Tokyo Dome in August|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://v.daum.net/v/20230501103113799|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> За време на нивниот концерт во Националната гимназија Јојоги во Токио, било најавено дека групата ќе се врати на 5 и 6 август на дводневен специјален концерт во Tokyo Dome, што ги направило најбрзиот К-поп изведувач и првата „четврта генерациска“ К-поп изведба да одржи солистички концерт на стадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|title=aespa to hold two solo performances at Tokyo Dome in August|date=April 2, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|title=에스파, 데뷔 첫 日 투어 성료...뜨거운 열도 인기 입증|last=안|first=태현|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 29 март, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Холд он тајт“ (Hold on Tight), „зависна“ песна [[Техно музика|од техно]]-жанрот што ја искористува мелодијата на иконската тематска песна [[Тетрис|за тетрис]], „[[Коробејники]]“, за саундтракот на Епл оригиналниот филм Тетрис. Синглот официјално бил објавен на 31 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|title=에스파, 애플 오리지널 영화 '테트리스' OST 참여..글로벌 대세 행보|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054857/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|archive-date=March 29, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 8 мај, Аеспа ја објавила својата трета продолжена претстава ''Мај уорлд (My World).'' Проширената драма содржела шест нумери, со синглот „Велком ту мај уорлд“ (Welcome to My World) предобјавен на 2 мај и водечкиот сингл „Спајси“ (Spicy) објавен заедно со ЕП-то. ''„Мај уорлд“ (My World)'' дебитирал на првото место на Circle табелата за албуми со 1.420.178 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518144225/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=19&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=May 18, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Две недели по објавувањето, албумот продал двојно милиони, продавајќи 2.011.388 копии и станал вториот албум на женска корејса изведба која продала над два милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|title=aespa's 'My World' becomes double million-seller 2 weeks after release|last=Yong-Yun|first=Cho|date=May 22, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608201617/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|archive-date=June 8, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Албумот потоа бил сертифициран 2× милиони од страна на Корејската асоцијација за музичка содржина на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809001406/https://circlechart.kr/page_cert/chart.circle?serviceGbn=ALBUM|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Мај уорлд (My World)'' дебитирал на деветтото место со 40.000 единици еквивалентни на албуми, 1,33 милиони преноси на барање и 39.000 чисти продажби на албуми, со што станал нивниот втор влез во топ 10.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 8, 2023}}</ref> На 10 мај, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека турнејата Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) ќе продолжи со шоу во [[Џакарта]], Индонезија на 24 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|title=aespa announce Jakarta stop of 'SYNK: Hyper Line' tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 11, 2023|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 19 мај, биле објавени дополнителни 14 претстави, со што турнејата се проширила во Северна Америка, Јужна Америка и Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|title=aespa announce Europe, US legs of 2023 'SYNK: Hyper Line' world tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 19, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519170401/https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|archive-date=May 19, 2023|accessdate=May 20, 2023}}</ref> На 23 мај, Аеспа присуствувала на Канскиот филмски фестивал во 2023 година како амбасадор на [[Швајцарија|швајцарскиот]] бренд за накит Чопард. Тие присуствувале ''на годишната вечера и забава'' на Чопард, на која била прикажана првата колекција на висока мода на копретседателот и уметнички директор на Чопард, Каролин Шеуфеле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|title=Chopard's Caroline Scheufele Presented Her First Couture Collection in Glittering Style at Cannes|date=May 25, 2023|work=Vogue|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603155332/https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|archive-date=June 3, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Следниот ден, Аеспа присуствувала на црвениот тепих за прикажувањето на ''La Passion de Dodin Bouffant'' и ја покажала новата колекција накит на брендот, ''Ред карпет колекшн (Red Carpet Collection).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes/|title=Aespa to be first K-pop group to attend Cannes Film Festival|last=Anderson|first=Daniel|date=May 1, 2023|work=NextShark|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090825/https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|title=Ice Queens: Chopard Ambassadors aespa Open Up About Cannes And Their Favourite Jewels|last=Batchelor|first=Renée|date=August 8, 2023|work=Harper's Bazaar Singapore|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808231544/https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|archive-date=August 8, 2023|accessdate=August 8, 2023}}</ref> На 8 јуни, Аеспа ја фрлила првата топка за Њујорк Јенкис против Чикаго Вајт Сокс на стадионот Јенки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|title=aespa's WINTER Threw Out The First Pitch At A New York Yankees Game|date=June 9, 2023|work=UPROXX|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215837/https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 10 јуни, Аеспа настапила на годишниот музички фестивал на Гувернорс Бол во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], со што станала првата К-поп изведба што се појавила на фестивалот. Џизел не можела да настапи со групата поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|title=[종합] 에스파 지젤, 美 공연→시구 전면취소 "건강상 문제"|last=백|first=지은|date=June 7, 2023|work=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809010320/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Сетот на групата бил добро прифатен и од обожавателите и од критичарите, при што Сајмон Возик-Левинсон од ''Ролинг Стоун'' го нарекол шоуто „спектакл“, а Стар Боуенбанк од ''Билборд'' истакнал дека „сценското присуство и каталогот на Аеспа имаат сила да ја водат главната сцена на музички фестивал“.<ref name="ReferenceC">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 9, 2023}}</ref><ref name="ReferenceC"/> На 27 јули, Аеспа започнала да издава мали делови од нивниот англиски дигитален сингл „Бетр тингс“ (Better Things), песна „минимален танц со темпо“, која била објавена на 18 август. Промоциите вклучувале [[Ситуациска комедија|ситком]] шоу со долга веб-серија од 3 епизоди, ''Бетр тингс (Better Things),'' со првата епизода објавена на 7 август.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|title=에스파, 'Better Things' 시트콤 첫 공개..능청 연기+찐친 케미|last=Ji|first=Min-kyung|date=August 8, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, first release of 'Better Things' sitcom..Sly acting + strong chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809013103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Нингнинг се појавувала само во ограничени делови од ситкомот, поради нејзините здравствени состојби за време на снимањето. Аеспа првпат го извела синглот на 13 август, во Crypto.com Арена во [[Лос Анџелес]], за првото шоу во американската етапа на нивната турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|title=에스파, 13일 美 LA 콘서트서 'Better Things' 무대 최초 공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 2, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa unveils 'Better Things' stage for the first time at the LA concert on the 13th|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016064038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> [[Податотека:Aespa_(에스파)_231124_Love_Your_W.png|мини|Аеспа во ноември 2023 година]] На 23 август, Аеспа го објавија синглот „Ви гоу“ (We Go). Синглот служел како инаугуративна воведна песна за корејското издание на анимето Покемон: Заминувањето на Лико и Рој, кое започнало да се емитува истиот ден. Синглот содржел стихови за новите протагонисти, Лико и Рој, кои откриваат „скапоцени“ работи и растат низ авантура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003176353|title=에스파, 포켓몬스터 OST 부른다..오프닝 테마곡 'We Go'[공식]|last=Yoon|first=Sang-geun|date=August 23, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa sings the Pokémon OST..Opening theme song 'We Go' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025402/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003176353|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 6 октомври, Аеспа го објавила синглот „Зум зум“ (Zoom Zoom), кој служел завршна песна за анимето Beyblade X.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001079339|title=에스파, 첫 日 디지털 싱글 'Zoom Zoom' 공개|last=Cho|first=Sung-woon|date=October 7, 2023|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=Aespa releases first Japanese digital single 'Zoom Zoom'|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053307/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001079339|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 10 октомври, Аеспа објавила дека ќе ја објави својата четврта продолжена драма ''Драма'' на 10 ноември. Проширената драма содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000781174|title=에스파 11월10일 'Drama'로 컴백, 신드롬 또 일으키나|last=Park|first=Soo-in|date=October 11, 2023|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Espa's comeback with 'Drama' on November 10th, will it cause another syndrome?|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025755/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000781174|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> === 2024–сега: Втора концертна турнеја, ''Армагедон'', „Хот мес“ и ''Виплеш (Whiplash)'' === На 9 јануари 2024 година, Ес-Ем објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Ригрет оф д тајмс“ (Regret of the Times), сингл првично од Со Таиџи енд боис. Римејкот бил објавен на 15 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|title=에스파, 서태지와 아이들 '시대유감' 리메이크|last=Seo|first=Jeong-min|date=January 9, 2024|work=[[The Hankyoreh]]|language=ko|trans-title=Aespa to remake Seo Taiji and Boys' 'Regrettable Times'|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145547/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|archive-date=January 12, 2024|accessdate=January 12, 2024}}</ref> На 19 февруари, било објавено дека Аеспа ќе ја започне нивната втора светска турнеја, Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line), која започнала во Сеул на 29 и 30 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|title=에스파, 두 번째 월드 투어 개최 확정..6월 서울 이어 13개 지역 방문|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 19, 2024|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa confirms second world tour, visiting 13 regions following Seoul in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401160108/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|archive-date=April 1, 2024|accessdate=April 1, 2024}}</ref> На 21 април, било објавено дека Аеспа ќе го издаде својот прв студиски албум ''Армагедон'' на 27 мај. Албумот го предводат две насловни песни „Супернова“, која била предиздадена на 13 мај и „Армагедон“, која била објавена заедно со целиот албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|title=aespa to release first full-length album 'Armageddon' in May|last=Cho|first=Yong-jun|date=April 22, 2024|publisher=Korea JoongAng Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513020210/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|archive-date=May 13, 2024|accessdate=April 22, 2024}}</ref> „Супернова“ била комерцијален успех во Јужна Кореја и постигнала совршен статус, бидејќи истовремено стигнала до број еден на компонентите во реално време, дневните и неделните компоненти на ајЧарт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|last=Go|first=Seung-ah|date=May 27, 2024|publisher=News1|language=ko|script-title=ko:에스파, 오늘 '아마겟돈' 출격...선주문 102만장 돌파|trans-title=Aespa, sortie for 'Armageddon' today...Pre-orders exceed 1.02 million copies|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531095512/https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> Станала првата песна на групата која се нашла на врвот на дигиталната Circle табела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 21 of 2024|date=May 19–25, 2024|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531042909/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> и нивниот прв топ-десет хит на <nowiki><i id="mwAik">Билборд Глобал без САД табела, достигнувајќи го шестото место.</nowiki><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 26, 2024}}</ref> На 3 јуни, било објавено дека Аеспа ќе го објави својот прв јапонски сингл „Хот мес“ (Hot Mess) на 3 јули. Синглот го одбележал јапонското деби на групата и вклучил две други песни „Сан енд мун“ (Sun and Moon) и „Зум зум“ (Zoom Zoom), последната објавена претходно на 6 октомври 2023 година, како завршна тема на аниме серијата и франшизата ''Beyblade X.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|title=에스파, 이번엔 일본이다... 7월 3일 '핫 메스'로 정식 데뷔|last=Kim|first=Ji-hye|date=June 3, 2024|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=Aespa, now in Japan... debuting on July 3 with "Hot Mess"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605222944/https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|archive-date=June 5, 2024|accessdate=June 5, 2024}}</ref> Подоцна, на 29 и 30 јуни, по настапот на затворениот стадион Џамсил, Аеспа го издала ''Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line)'', нивниот прв дигитален [[Сингл (музика)|сингл албум]] со четири соло песни, по една од секој член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-debut-unreleased-solo-songs-synk-parallel-line-tour-seoul-3770968|title=aespa debut unreleased solo tracks at 'SYNK: Parallel Line' concert in Seoul|last=Yeo|first=Gladys|date=July 1, 2024|work=NME|language=en-GB|accessdate=October 24, 2024}}</ref> И покрај тоа што официјално не дебитирала како солист, Карина освоила награда за соло музичко шоу за прв пат на ''Шоу! Мјузик кор'' за нејзината соло песна, „Ап“ (Up), на 19 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/korean/aespas-karina-bags-first-music-show-win-before-official-debut-as-soloist-with-up-shares-hilarious-reaction-article-114376694|title=aespa's Karina Bags First Music Show Win Before Official Debut As Soloist With Up, Shares Hilarious Reaction|date=October 19, 2024|work=Times Now|language=en|accessdate=October 24, 2024}}</ref> На 23 септември, било објавено дека Аеспа ќе ја објави нивната петта продолжена драма ''Виплеш (Whiplash)'' на 21 октомври, која содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|title=에스파, '위플래시'로 10월 21일 컴백...연타 히트 노린다|last=Sung|first=Jung-eun|date=September 23, 2024|publisher=Maeil Kyungje|language=ko|trans-title=Aespa, to comeback on October 21 with 'Whiplash'... aiming for continuous hits|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923092426/https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|archive-date=September 23, 2024|accessdate=September 23, 2024}}</ref> == Одобрувања == На 10 февруари 2021 година, Аеспа станала амбасадор на [[Живанши (модна куќа)|Живанши]], првиот К-поп уметник избран како таков од француската модна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|title=에스파, 명품 브랜드 앰버서더 선정&nbsp;...&nbsp;"멤버들 에너지에 압도"|last=Ji Min-kyung|date=February 10, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, selected as a luxury ambassador&nbsp;...&nbsp;"Overwhelmed by members' energy"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Подоцна истата година во август, Аеспа потпишала договори за одобрување со корејскиот бренд за козметика Клио,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|title=에스파, 클리오 새 얼굴 됐다 [공식]|last=Hwang Chae-hyun|date=August 6, 2021|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa become new faces for Clio [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071944/https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|archive-date=August 7, 2021|accessdate=August 7, 2021}}</ref> корејски бренд за нега на кожа Медихил,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|title=메디힐, 새 브랜드 모델에 걸그룹 '에스파' 발탁|last=Bae Ji-yoon|date=August 24, 2021|publisher=News1|language=ko|trans-title=Mediheal selected girl group 'Aespa' as new brand model|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061627/https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> францускиот бренд за спортска облека Ејдер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|title=[Y패션]에스파, 아웃도어 브랜드 모델 발탁&nbsp;...&nbsp;9월 광고 영상 공개|last=Kang Nae-ri|date=August 26, 2021|publisher=[[YTN]]|language=ko|trans-title=[Y Fashion] Aespa, outdoor brand model selected&nbsp;...&nbsp;September advertisement video released|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061617/https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> и во септември за Кеј-Би Кукмин бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|title='유튜브 부터 광고출연까지'···MZ와 소통 나선 금융권 CEO|last=Yoo Gil-yeon|date=October 2, 2021|work=Sina Journal|language=ko|trans-title='From YouTube to appearing in advertisements'...Financial sector CEO communicating with MZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170335/http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|archive-date=October 4, 2021|accessdate=October 4, 2021}}</ref> Во ноември 2021 година, Аеспа била избрана за муза на италијанскиот бренд за мириси [[Аква ди Парма]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|title=아쿠아 디 파르마 새 뮤즈 된 '에스파'|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922065820/https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|archive-date=2022-09-22|accessdate=November 23, 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> и Mobile RPG ''Eternal Return'' објавил соработка со Аеспа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=401094#_PA|title=에스파, 오르비스의 세계를 만 나다..티저 영상 공개|last=Jo Jae-Yong|date=November 15, 2022|work=Single List|language=ko|trans-title=aespa Meets the World of Orbis.. Teaser Video Released|accessdate=September 28, 2024}}</ref> На 8 април 2022 година, Аеспа станала модел за корејскиот бренд за пијалаци Лоте чилсунг тамз зеро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|title=롯데칠성, 에스파 모델 과일향 탄산 '탐스제로' 출시|last=Jeong|first=Byeong-mook|date=April 11, 2022|publisher=E Daily|language=ko|trans-title=Lotte Chilsung, Aespa modelled fruity carbonated 'Tamz Zero' release|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506124335/https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|archive-date=May 6, 2022|accessdate=May 6, 2022}}</ref> Во август, Аеспа станала глобален амбасадор на корејскиот бренд за спортска облека Ем-Ел-Би,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|title='에스파'가 미리 간 가을·겨울 뉴욕, 화려한 일상 화보|trans-title=Autumn/Winter New York where 'aespa' went in advance, colorful daily pictorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003444/https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|archive-date=December 5, 2022|accessdate=October 14, 2022}}</ref> избран за нов модел за Лоте дјути фри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/277/0005133572|title=롯데면세점, 모델로 이준호·에스파 발탁...글로벌 마케팅 재가동|last=Jeon Jin-Young|date=August 17, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=Lotte Duty Free Selects Lee Jun-ho and Aespa as Models Restarts Global Marketing|accessdate=September 23, 2024}}</ref> На 1 септември, Аеспа станала глобален амбасадор на швајцарскиот бренд за часовници и накит Чопард,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|title=쇼파드의 새 얼굴 '에스파', 4인 4색 눈부신 예쁨 담긴 화보|last=Kang|first=In-gwi|date=September 1, 2022|work=MoneyS|language=ko|trans-title=Chopard's new face 'Aespa', a pictorial with 4 people, 4 colors, dazzling beauty|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901102340/https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|archive-date=September 1, 2022|accessdate=September 1, 2022}}</ref> и била прикажана во рекламата за [[Интел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.back2gaming.com/news/intel-celebrates-classic-jingle-with-aespa/|title=Intel Celebrates Classic Jingle featuring aespa and Popular Creators|last=Bossmac Suba|date=September 10, 2022|work=Back 2 Gaming|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во декември, Аеспа станала промотивни модели за мобилната игра ''Епик севн.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|title='에픽세븐 X 에스파' 타임스퀘어 옥외 광고 노출|last=Lee|first=Daniel|date=December 4, 2022|work=[[Kukmin Ilbo]]|language=ko|trans-title='Epic Seven X Aespa' Time Square outdoor advertisement exposure|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004414/https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|archive-date=December 5, 2022|accessdate=December 5, 2022}}</ref> Во октомври 2023 година, Крокс ја објавил соработката аеспа х Крокс стомп лајнд клог (aespa x Crocs Stomp Lined Clog).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensobsession.com/detail/2447/crocs-resmi-luncurkan-kolaborasi-edisi-terbatas-aespa|title=Crocs Resmi Luncurkan Kolaborasi Edisi Terbatas Aespa|last=Nur Asiah|date=October 10, 2023|work=Women Obsession|language=Indonesian|trans-title=Crocs Officially Launches Limited Edition Aespa Collaboration|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во февруари 2024 година, Аеспа станала амбасадор на индонезискиот бренд за храна Набати Ричоко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marketing-interactive.com/nabati-korean-groups-aespa-riize-brand-flavour-ambassadors|title=Nabati taps K-Pop groups Aespa and RIIZE as brand flavour ambassadors|last=A'bidah Zaid Shirbeeni|date=May 29, 2024|work=Marketing Informative|accessdate=September 19, 2024}}</ref> На 28 февруари, јужнокорејската козметичка компанија Аморепасифик ја избрал Аеспа за нов глобален амбасадор за Mise-en-scène.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.issuenbiz.com/news/articleView.html?idxno=38489|last=Kim Dae-Woo|date=February 28, 2024|work=Issue & Biz|language=ko|script-title=ko:미쟝센, 글로벌 앰버서더로 '에스파' 발탁|trans-title=Mise-en-scène selects 'aespa' as global ambassador|accessdate=September 18, 2024}}</ref> Во мај 2024 година, аеспа била назначена за почесен амбасадор на Меѓународниот аеродром Инчеон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20240507145010797|last=Park Jun-Cheol|date=May 7, 2024|work=Daum Net|language=ko|script-title=ko:K-POP 가수 '에스파' 인천공항 명예홍보대사 위촉|trans-title=K-POP Singer 'Aespa' Appointed as Honorary Ambassador for Incheon Airport|accessdate=September 28, 2024}}</ref> и станала модел за новиот бренд контактни леќи од серијата Рефрир „a-eye“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000013.000061465.html|title=⼤⼈気K-POPアイドルグループ「aespa」がイメージモデルを務める新カラコン『a-eye(エーアイ)』5⽉30⽇より先⾏販売開始！|last=From Eyes Co., Ltd.|date=May 30, 2024|work=PR Times|language=Japanese|trans-title=The new color contact lenses "a-eye," with the popular K-POP idol group "aespa" as their image model, will go on sale in advance from May 30th!|accessdate=September 20, 2024}}</ref> == Членови == * Карина (카리나) – лид ер, танчерка, рапер, вокалист<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|title=에스파 등 K스타 가상 제페토 공연, 한국매력 알린다|last=Ham Young-hoon|date=December 7, 2021|work=Herald Economy|language=ko|trans-title=K-star virtual ZEPETO performance, such as Aespa, to promote Korean charm|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231033639/https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|archive-date=December 31, 2021|accessdate=December 31, 2021|quote=영화 '아바타' 같은 느낌의 K팝 스타 에스파 리더 카리나 등 멤버들이 진짜 아바타의 모습으로 확장 가상세계에서 공연한다. [Members such as K-pop star Aespa leader Karina, who feel like the movie 'Avatar', perform in an expanded virtual world in the form of real avatars.]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|title=SM, 신인 걸그룹 aespa(에스파) 카리나 공개 [공식]|last=Jeong Hee-yeon|date=October 28, 2020|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=SM reveals new girl group aespa Karina [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160719/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref name="positions">{{Наведена мрежна страница|url=https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|title=[인터뷰] aespa, 지금 'Black Mamba'로 입덕하면 데뷔팬!: 네이버 포스트|date=November 17, 2020|publisher=SM Entertainment|language=ko|trans-title=[Interview] aespa, if you become a fan of 'Black Mamba', debut fan!|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160640/https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|archive-date=August 30, 2021|accessdate=December 26, 2020}}</ref> * Џизел (지젤) – рапе р, вокалист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004495689|title=에스파, 퍼포먼스만? 노래도 잘하네&nbsp;...&nbsp;보컬 매력 극대화 'Forever' [신곡in가요]|last=Kim Soo-young|date=February 5, 2021|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title=Aespa, performance only? You sing well&nbsp;...&nbsp;Maximizing vocal charm 'Forever' [New song in song]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205171812/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202102054127H|archive-date=February 5, 2021|accessdate=February 6, 2021}}</ref> * Винтер (윈터) – во калист, танчерка<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|title=SM 새 걸그룹 에스파, 첫 멤버 윈터 공개&nbsp;...&nbsp;뛰어난 보컬+댄스 실력 겸비|last=Cheon Yun-hye|date=October 27, 2020|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa reveals its first member Winter&nbsp;...&nbsp;Excellent vocal + dance skills|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160619/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> * Нингнинг (닝닝) – вока лист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|title=SM 신예 에스파 닝닝 아바타 공개&nbsp;...&nbsp;매력적인 보컬 눈길|last=Chu Seung-hyun|date=November 9, 2020|publisher=Seoul Economic Daily|language=ko|trans-title=SM's newest Aespa Ningning avatar released&nbsp;...&nbsp;Attractive vocal gaze|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160620/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Дискографија == * ''Армагедон'' (2024) == Филмографија == === Веб емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! class="unsortable" scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2022 година | ''Синк роуд на аеспа'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|last=Kim|first=Soo-young|date=November 25, 2022|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:에스파 리얼리티가 온다...'싱크로드' 12월 14일 첫 공개|trans-title=Aespa reality is coming...'Synk Road' premiered on December 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125043957/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|archive-date=November 25, 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2023 година | ''Бетр тингс'' | style="text-align:center" | <ref name=":0"/> |- | ''Ху визит д вила?'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|last=Jo|first=Sang-eun|date=November 20, 2023|work=Single List|language=ko|script-title=ko:에스파가 완성하는 'Drama', 21일부터 세 편 순차 공개 예고|trans-title='Drama' to be Completed by Aespa, Three Episodes Announced to be Released Sequentially Starting from the 21st|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126063248/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|archive-date=November 26, 2023|accessdate=November 26, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 година | ''Аеспарти'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|last=Jang|first=Woo-young|date=June 10, 2024|publisher=Osen|language=ko|script-title=ko:에스파, 촌캉스→여고 체험기..로망 실현 '에스파티' 공개|trans-title=Aespa, village vacation → girls' high school experience..Romance realization 'aesparty' unveiled|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135258/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|archive-date=June 22, 2024|accessdate=June 22, 2024}}</ref> |} == Видеографија == === Музички видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов на песната ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Блек мамба" |2020 |Уи Ким |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|title=aespa 'Black Mamba' MV|work=Bright Young Things|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701113149/https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|archive-date=July 1, 2021|accessdate=July 1, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Форевр ({{Јаз|ko|약속}})“ (Forever (약속) | rowspan="5" |2021 |Ју Сонг-кјон<br />(Сани вижуал) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|title=Works – Sunnyvisual|work=Sunnyvisual|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509045541/http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|archive-date=May 9, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл" |Џо Бом-џин<br />(Параноид перадајм) |<ref>{{Наведено видео|title=Next Level - aespa|url=https://vimeo.com/554623782|date=May 25, 2021|access-date=May 25, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл (Хабстракт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level (Habstrakt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=EROYsCK0vK4|date=September 14, 2021|access-date=September 26, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |„Севиџ“ |725<br />(Ес-Ел8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Дримс кам чру“ (Dreams Come True) |Со Донг-хјок, Џејсон Ким<br />(Флипевил) | |- ! scope="row" |"Life's Too Short" (англиска верзија) | rowspan="4" |2022 |Ким Хјон-су<br />(Сегаџи видео) | |- ! scope="row" |"Грлс“ (Girls) |Уи Ким |<ref>{{Наведено видео|title=aespa "Girls" / music video|url=https://vimeo.com/728024394|date=July 8, 2022|access-date=July 9, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Грлс (Брлнт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Girls (Brllnt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlcvaEpCEJ4|date=October 21, 2022|access-date=October 21, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Бјутифл крисмас“<br />{{Мали|(со Ред Велвет)}} |Непознат |- ! scope="row" |"Велком то мај уорлд“ (Welcome to My World) | rowspan="6" |2023 |Банг Џе-јоб |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|title=Aespa – Welcome to My World (feat. Naevis)|work=BangJaeYeob Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711132545/https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|archive-date=July 11, 2023|accessdate=June 22, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси“ |725<br />(Ес-ЕЛ8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Бетр тингс" |Жан‘ Куи |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|title=aespa 에스파 'Better Things' MV|date=August 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823152508/http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|archive-date=August 23, 2023|accessdate=August 23, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси (Најтпанк ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Spicy (Nitepunk Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=dn-fzIgHkg0|date=September 15, 2023|access-date=September 15, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Бетр тингс“ (ае-аеспа верзија) |Непознат |- ! scope="row" |"Драма" |Семсон<br /><br />(Хајкуолитифиш) | |- ! scope="row" |"Ригрет оф д тајмс" (2024 аеспа римејк вер.) | rowspan="10" |2024 |Еехосу<br />(680Хаус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/908158963|title=aespa 에스파 '시대유감(時代遺憾)' 2024|last=@hattrick_kr|date=May 18, 2024|publisher=Vimeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121146/https://vimeo.com/908158963|archive-date=May 18, 2024|accessdate=January 31, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Гет гоин‘"<br />{{Мали|(со Фреги Рок)}} |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa X Fraggle Rock "Get Goin'" MV (Apple TV+)|url=https://www.youtube.com/watch?v=wPnjKZFgeiE|date=March 29, 2024|access-date=April 1, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Супернова" |Ха Џонг-хун (Хатрик) | |- ! scope="row" |"Армагедон" |Рима Јун, Ди-Џеј Џанг (Ригенд филм) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Armageddon' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=nFYwcndNuOY|date=May 27, 2024|access-date=May 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Лив мај лајф" |Ли Хо-џе, Ли Џе-хјон (Студио сурплус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|title=aespa 에스파 'Live My Life' MV|date=June 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619195108/https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|archive-date=June 19, 2024|accessdate=June 19, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Хот мес" |Лафик | |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=4kMcaEz1WrQ|date=September 20, 2024|access-date=September 20, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Армагедон (Флава Ди ремикс)" |Непознат |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" (The Other World Ver.) |Баки<br />(Аплан компани) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV (The Other World Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY2q55Sw3jA|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Виплеш" |Мелтмирор<br />(Сегаџи видео) | |} === Други видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Мај, Карина" | rowspan="7" |2020 | style="text-align:center" |хамџе [88 Џи-Ејч] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.88gymnasticheroes.com/선정-작품-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|title=[TRAILER] aespa[에스파] "MY KARINA"|work=88 Gymnastic Heroes|language=ko|archive-url=https://archive.today/20230806142910/https://www.88gymnasticheroes.com/%EC%84%A0%EC%A0%95-%EC%9E%91%ED%92%88-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, аеспа" | rowspan="3" style="text-align:center" |051/Heung |<ref>{{Наведено видео|title=aespa_HIGHLIGHT|url=https://vimeo.com/497899156|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Винтер" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_WINTER|url=https://vimeo.com/497897766|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Џизел" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_GISELLE|url=https://vimeo.com/497898751|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Нингнинг" | rowspan="2" style="text-align:center" |051 |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_NINGNING|url=https://vimeo.com/478317920|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Карина" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_KARINA|url=https://vimeo.com/478316828|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Блек мамба' Дебитантска сцена" | style="text-align:center" |Лим Сонг-куан |<ref>{{Наведено видео|title=[SM AESPA Debut Live Stage]|url=https://vimeo.com/499474520|date=January 11, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Пријатна зимска кабина вер.)" | rowspan="9" |2021 |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Cozy Winter Cabin Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8UnLnqQnZAM|date=February 6, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Сјајна снежна топка вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Glitter Snowball Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0m0vMRgZbWo|date=February 8, 2021|access-date=February 8, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Романтична улица вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Romantic Street Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6sfNV51ae0|date=February 10, 2021|access-date=February 10, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"еп1. 'Блек мамба' – Ес-Ем калчр јуниврз" | style="text-align:center" |Сон Те-хнг и Мин Хо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa|title=aespa 에스파 'ep1. Black Mamba' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830164220/https://37thdegree.com/portfolio/aespa|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #1" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level' The Performance Stage #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=z58k37I4Crs|date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #3" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' перформанс стејџ #1" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' д перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"еп2. 'Некст левл' – Ес-Ем калчр јуниврз" | rowspan="3" |2022 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|title=aespa 에스파 'ep2. Next Level' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713143332/https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|archive-date=July 13, 2022|accessdate=July 13, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс‘ д перформанс стејџ #1" | rowspan="2" style="text-align:center" |Ес-Ем таун дриммејкр (SM Town Dreammaker) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #1]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135308/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс' д перформанс стејџ #2" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #2]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135513/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"еп.3 'Грлс (Донт ју ноу ајм а севиџ?) - Ес-Ем калчп јуниврз" | rowspan="5" |2023 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'ep.3 Girls (Don't you know I'm a Savage?)' - SM Culture Universe|url=https://www.youtube.com/watch?v=iq-ivLY_9A8|date=February 23, 2023|access-date=February 28, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Мај уорлд' интро" |Ли Џун-мо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haesumok.com/category/entertainment/|title=Entertainment – aespa 'MY WORLD' INTRO|work=HAESUMOK|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806141835/https://www.haesumok.com/category/entertainment/?ckattempt=3|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Ајм анхепи' видео“ |Бјол Јун |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'I'm Unhappy' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CC7OrEx5H4U|language=ko|date=May 2, 2023|access-date=May 13, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Солти & Свит' видео" |Лафик |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Salty & Sweet' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=bL0Uxth2Edg|language=ko|date=May 3, 2023|access-date=May 4, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Трсти' видео" |Џиноја Мејкс | |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Наслов ! rowspan="2" scope="col" | Детали за албумот ! colspan="2" scope="col" | Врвни позиции на графиконот |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН ДВД ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН<nowiki><br></nowiki>БД |- ! scope="row" | ''аеспа Лајв тур 2023 синк: Хајпер лајн ин Џепен -специјална издание-'' | * Објавено: 27 декември 2023 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: [[Дигитален видеодиск|ДВД]], [[Blu-ray диск|Blu-ray]] | 5 | 3 |- ! scope="row" | ''Синк роуд на аеспа'' | * Објавено: 19 јуни 2024 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: ДВД | 9 |} == Турнеи и концерти == === Насловни тури === * Синк: Хајпер лајн (2023) * Синк: Паралел лајн (2024–2025) === Изложба === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |+Синк (2022) ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Градот ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Присуство |- ! scope="row" | 26 јуни 2022 | rowspan="2" | Инглвуд | rowspan="2" | Соединетите Американски Држави | rowspan="2" | ЈуТјуб тиатр | rowspan="2" | 10.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|title=에스파 미국 LA 쇼케이스서 현지 팬 1만명 환호|last=Lee|first=Tae-soo|date=June 28, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=10,000 local fans cheered at Aespa's LA showcase|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628211201/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|archive-date=June 28, 2022|accessdate=June 28, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 27 јуни 2022 |- ! scope="row" | 6 август 2022 | rowspan="2" | [[Јокохама]] | rowspan="2" | Јапонија | rowspan="2" | Пиа Арена ММ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|title=Aespa to hold showcase in LA|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 7, 2022|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704002518/https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|archive-date=July 4, 2022|accessdate=July 4, 2022}}</ref> | rowspan="2" | 40.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|title=aespa's first Japan showcase saw 40,000 audience members|last=Yang|first=Halley|date=August 8, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808030919/https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|archive-date=August 8, 2022|accessdate=August 8, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 7 август 2022 |} === Учество на концерт === * Ес-Ем таун лајв „Калчр хјуменити“ (SM Town Live „Culture Humanity“) (2021) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003082271|title=SM타운 라이브, 오늘(1일) 전 세계 무료 중계|last=Hwang Ji-young|date=January 1, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SM Town Live, free broadcast worldwide today (1 day)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101064307/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23960128|archive-date=January 1, 2021|accessdate=January 1, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2022: Ес-Ем-Си-Ју Експрес eт Куангја (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|title=보아→에스파, 'SMTOWN LIVE' 1월 1일 전 세계 무료 중계|last=Hye-jin|first=Jo|date=December 23, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=BoA → Aespa, 'SMTOWN LIVE' broadcast free worldwide on January 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227152538/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 28, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв: Ес-Ем-Си-Ју експрес (SM Town Live 2022: SMCU Express) (2022) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000824931|title=SMTOWN LIVE, 소녀시대→NCT·에스파 출연|last=Lee|first=Jae-eun|date=July 12, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SMTOWN LIVE, Girls' Generation → NCT·Aespa Appearance|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008095255/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000824931|archive-date=October 8, 2022|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2023: Ес-Ем-Си-Ју пелес ет Куангја (SM Town Live 2023: SMCU Palace во Kwangya) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|title='SMCU 팰리스' 프로젝트 서막 연다|last=Kim|first=Jae-won|date=November 30, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title='SMTOWN Palace' project raise the curtain|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142712/https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|archive-date=December 22, 2022|accessdate=December 22, 2022}}</ref> === Други избрани изведби === * Коачела (2022){{Efn|Aespa performed during [[88Rising]]'s set, only on the second weekend of the festival.}}<ref name="billboard1"/> * Аутсајд лендс (Outside Lands) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|title=Aespa makes history at Outside Lands|last=Bote|first=Joshua|date=August 12, 2023|work=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006101959/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|archive-date=October 6, 2023|accessdate=October 9, 2023}}</ref> == Поврзано == * [[Список на најпродавани женски-групи]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] pgnnnew7weifptvb49ehhm65lwmni38 5601117 5601115 2026-07-27T15:51:44Z Andrew012p 85224 5601117 wikitext text/x-wiki {{Музичар|image=241005 aespa K-Link Festival.jpg|caption=Аеспа во 2024<br />Л–Д: Нингнинг, Карина, Винтер, и Џизел}} '''Aespa''' (Корејски 에스파, најчесто стилизирана со сите мали букви или '''аеспа''') — јужнокорејска женска група формирана од Ес-Ем ентертејнмент. Групата се состои од четири члена: Карина, Џизел, Винтер и Нингнинг. Групата е позната по популаризацијата на концептот на [[метаверзум]] и хиперпоп музиката во [[К-поп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|title=Aespa: Representatives of the Metaverse Era|work=L'Officiel Singapore|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|title=Blackpink, Aespa, NewJeans: The Evolution of K-Pop Girl Groups|date=January 26, 2023|work=The New York Times|access-date=May 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|archive-date=May 13, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Аеспа дебитирала на 17 ноември 2020 година, со синглот „Блек мамба“ (Black Mamba), кој постигнал најголем број на прегледи во рок од 24 часа за дебитно видео на К-поп група. Нивниот втор сингл, „Некст левл“ (Next Level), бил издаден во мај 2021 година со широко распространет комерцијален и критички успех, достигнувајќи го второто место на дигиталната табела Circle и заработувајќи им го нивниот Десанг (Daesang){{Efn|A daesang ({{Korean|hangul=대상|labels=no|lit=grand prize}}) is the highest honor given out at South Korean music award ceremonies in recognition of the artist(s) with the greatest physical and digital achievements for the year.|name=}} за песна на годината на 19-тите награди за корејска музика. Во октомври истата година, Аеспа ја објавила својата прва [[EP|продолжена драма]] (EП) Севиџ (Savage) и нејзиниот главен сингл со истото име. Тој ЕП станал деби-албумот од страна на женска К-поп група кој се искачил на топ листи на на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа на 20-то место, додека вториот се искачил на второто место во Јужна Кореја и го означи нивниот прв влез во топ-40 на Билборд Глобал 200. Во јули 2022 година, Аеспа го издала својот втор EП Грлс (Girls), кој го соборил рекордот за најпродаван албум на женска К-поп група во историјата и станала првата што продала еден милион примероци во првата недела од објавувањето. Исто така, дебитирала на третото место на табелата ''Билборд'' 200, со што албумот влегол во првите десет албуми во САД. Нивниот трет EП, Мај уорлд (My World) бил објавен во мај 2023 година, продавајќи над два милиони примероци и станал нивниот втор албум во топ-десет албуми на ''Билборд'' 200. Во мај 2024 година, групата го издала својот прв студиски албум, насловен ''Армагедон.'' Му претходел комерцијално успешниот водечки сингл „Супернова“, кој станал првата, број еден, песна на групата на дигиталната табела Circle, која била на врвот на табелата цели единаесет недели, како и нивниот прв хит кој се нашол во најдобрите десет на табелата на Билборд Глобал без САД. == Име == Името на групата, Aespa, ги комбинира англиските иницијали за „аватар“ и „искуство“ (Avatar X Experience) со англискиот збор „аспект“ (aspect), што значи „две страни“, за да ја симболизира идејата за „запознавање на друго јас и доживување на новиот светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|title=SM Entertainment's new girl group to debut on Nov. 17|last=Lee Min-ji|date=November 2, 2020|work=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160127/https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Кариера == === 2016–2019: Активности пред деби === [[Податотека:Logo_of_Aespa_(black).svg|десно|мини| Официјалното лого на Аеспа.]] Нингнинг била претставена како член на пред-дебитантскиот тим за обука Ес-Ем Рукис (SM Rookies) на 19 септември 2016 година. Како дел од тимот, таа се појавила на ''Дебитантска принцеза: Кој е најдобар? (Rookies Princess: Who's the best?)'' сегмент од програмата ''Mај Ес-Ем-Ти (My SMT)'' таа година и снимила неколку насловни страници за корејската анимирана ТВ програма ''Шајнинг стар (Shining Star)'' во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|title=SM루키즈, 중국 출신 새 멤버 2인 공개 '기대'|last=Lee Yoo-min|date=September 20, 2016|work=TV Daily|language=ko|trans-title=SM Rookies unveils two new Chinese members 'Expectation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160359/http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина се појавила во музичкото видео на колегата Таемин за песната „Want“ во февруари 2019 година и настапила со него на неколку музички програми во следните недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|title='SM 신인' 에스파, 카리나 아바타 티저 공개&nbsp;...&nbsp;점까지 유지민 판박이|last=Kim Soo-young|date=November 11, 2020|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title='SM Rookie' Aespa, Karina Avatar Teaser Revealed&nbsp;...&nbsp;Yoo Ji-min to the point|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина, исто така, се појавила заедно со колегата Каи за настап во виртуелната изложба за соработка на [[Хјундаи]] и Ес-Ем ентертејнмент - ''Целосно Новиот Туксон, Повеќе од ВОЗЕЊЕ''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|title=Hyundai and SM Entertainment Present 'The All-New Tucson, Beyond DRIVE' Innovative Virtual Showcase for Hot New SUV|work=HYUNDAI MOTORS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126230305/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|archive-date=January 26, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Логото на Аеспа исто така било објавено на крајот од музичкото видео на СуперЕм „Уан (Монстер & Инфинити)“ (One (Monster & Infinity)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|title=SM Entertainment announces new girl group, "aespa"|last=Garcia|first=Cara Emmeline|date=October 26, 2020|work=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616040206/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> === 2020–2021: Вовед, деби, „Некст левел“ (Next Level) и ''Севиџ (Savage)'' === [[Податотека:20201209_에스파_aespa_SBS_Radio.png|мини|Аеспа на Ес-Би-Ес пауер Еф-Ем во 2020 година]] На 26 октомври 2020 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека ќе дебитира нова женска група, прва по Ред Велвет во 2014 година и нејзина прва севкупна идолна група од Ен-Си-Ти (NCT) во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|title=SM 새 걸그룹 '에스파' 내달 데뷔&nbsp;...&nbsp;레드벨벳 이후 6년만|last=Oh Bo-ram|date=October 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group 'Aespa' debuts next month&nbsp;...&nbsp;6 years since Red Velvet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|title=[공식]SM 신인 걸그룹 '에스파' 11월 데뷔&nbsp;...&nbsp;NCT 이후 4년만의 신인 출격|last=Jeong Yoo-na|date=October 26, 2020|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|trans-title=[Official] SM rookie girl group 'AESPA' debuts in November&nbsp;...&nbsp;The first rookie scramble since NCT in 4 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160713/https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Името и членовите на групата биле откриени поединечно почнувајќи од 27 октомври (по редослед: Винтер, Карина, Нингнинг и Џизел).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|title=유지민, SM 신인 걸그룹 '에스파' 멤버 카리나로 데뷔|last=Kim Soo-jeong|date=October 28, 2020|publisher=[[No Cut News]]|language=ko|trans-title=Yoo Ji-min debuts as Karina, member of SM new girl group 'AESPA'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Основачот на Ес-Ем ентертејнмент, Ли Со-ман, го објаснил концептот на групата на Светскиот форум за културна индустрија во 2020 година на 28 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|title=Soo-Man Lee, chairman of SM ENTERTAINMENT GROUP, delivered a speech at the 1st World Cultural Industry Forum as a representative of the Korean cultural community!|date=October 28, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117145707/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|archive-date=November 17, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> Видео трејлер со сите четири членови бил откриен на 2 ноември, заедно со објавувањето на деби-синглот на Аеспа, „Блек мамба“, на 17 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|title=SM 신인 걸그룹 에스파, 17일 데뷔 확정&nbsp;...&nbsp;독특 세계관|last=Hwang Mi-hyun|date=November 2, 2020|publisher=News1|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa, debut on the 17th&nbsp;...&nbsp;Unique worldview|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160654/https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|archive-date=August 30, 2021|accessdate=November 5, 2020}}</ref> По објавувањето, музичкото видео на песната постигнал најголем број прегледи за деби видео на К-поп група за 24 часа, со 21,4 милиони прегледи.<ref name="ReferenceB">{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2023}}</ref> Групата го имала своето деби на емитувањето на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес2 на 20 ноември и го извела „Блек мамба“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|title=aespa's "Black Mamba" stage to air for the first time on "Music Bank" on 11/20!|date=November 16, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Ја заработила својата прва победа во музичкото шоу на ''Инкигајо (Inkigayo)'' на Ес-Би-Ес на 17 јануари 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|title='인기가요' SM 에스파, 출연없이 1위&nbsp;...&nbsp;(여자)아이들·트레저·유빈 컴백(종합)|last=Hwang Hye-jin|date=January 17, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title='Inkigayo' SM Aespa, No. 1 without appearing&nbsp;...&nbsp;(G)Idle, Treasure, and Yubin comeback (total)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 29 јануари 2021 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Форевр“ (Forever), синглот првично од Ју Јонг-џин за празничниот албум на Ес-Ем Ентертејнмент од 2000 година ''Winter Vacation во SMTOWN.com.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|title=에스파, 2월 5일 싱글 'Forever' 깜짝 발매&nbsp;...&nbsp;유영진 곡 리메이크|last=Hwang Jin-hye|date=January 29, 2021|publisher=Newsen|trans-title=Aespa, surprise release of single 'Forever' on February 5th&nbsp;...&nbsp;Yoo Young-jin's song remake"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129033644/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|archive-date=January 29, 2021|accessdate=January 29, 2021}}</ref> Верзијата на песната на Аеспа, „[[балада]] со средно темпо карактеризирана со звук [[Акустична гитара|на акустична гитара]]“ со „топли текстови за вечно ветување на некој близок“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|title=에스파 신곡 'Forever' 음원·MV 오늘(5일) 공개&nbsp;...&nbsp;따뜻 겨울 감성|last=Park Seo-hyun|date=February 5, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa's new song 'Forever' sound source/MV released today (5th)&nbsp;...&nbsp;Warm winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> била објавена на 5 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|title=에스파, 오늘(5일) 겨울 감성 담은 'Forever' 공개|last=Cho Seung-hyun|date=February 5, 2021|publisher=Seoul Economy Daily|language=ko|trans-title=Aespa, today (5th) unveiled 'Forever' containing winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 4 мај, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Некст левл“ (Next Level), денс и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] песна со „груви“ рап, „енергичен“ бас и „моќен вокал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|title=[단독] 에스파, 5월 컴백 ... 메타버스 세계관 기대|last=Hwang Ji-young|date=May 4, 2021|publisher=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=[Exclusive] Aespa, expects to comeback in May ... virtual reality worldview expectations|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504064358/https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|title=aespa's new song 'Next Level', a hip-hop dance song with a worldview story!|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511095142/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> Била објавена на 17 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|title=에스파, 5월 17일 컴백 확정 .. 신곡 '넥스트 레벨' 발표[공식]|last=Seon Mi-kyung|date=May 6, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, May 17 comeback confirmed .. New song 'Next Level' released [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031128/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|archive-date=May 11, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Дебитирала на деветтото место на дигиталната табела Гаон и се искачила на второто место, станувајќи нивни прв топ пет хит во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|title=Next Level|date=May 23–29, 2021|publisher=[[Gaon Music Chart]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603023008/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=June 3, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> Исто така, се искачила на второто место на топ-листата ''Билборд за'' К-поп најдобри 100.<ref name="ReferenceA"/> „Некст левел“ станала третата песна на Аеспа што се нашла на листата на светската ''Билборд за'' продажба на песни, достигнувајќи го третото место.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|title=Aespa Enters 3 Billboard Tallies with New Song|last=Hwang|first=You-mee|date=May 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526123537/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|archive-date=May 26, 2021}}</ref> На 22 јули било објавено дека Аеспа потпишала со Агенцијата за креативни уметници за нивните идни активности во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|title=에스파, 美 최대 에이전시 CAA와 계약 ... 글로벌 슈퍼루키[공식]|last=Kim Ji-hye|date=July 23, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa signed With CAA, America's Largest Agency ... Global Super Rookie [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092118/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|title=K-pop group Aespa sign with Hollywood talent agency CAA, joining NCT 127 and SuperM, fellow SM Entertainment acts|last=Tamar Herman|date=July 23, 2021|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092140/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref> На 10 септември било објавено дека ремикс верзиите на „Некст левел“ ќе бидат објавени на 14 септември, заедно со музичко видео и видео за визуелизатор за „Некст левел (ИМЛЕЈ ремикс)“ (Next Level (IMLAY Remix)).<ref>{{Наведени вести|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|title=|last=Lee|first=Deok-haeng|date=September 10, 2021|work=StarNews|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050705/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|archive-date=September 28, 2021|language=ko|script-title=ko:'iScreaM' 프로젝트, 에스파 'Next Level' 리믹스 싱글 14일 공개|trans-title='iScreaM' Project, Aespa 'Next Level' Remix Single will be Released on the 14th}}</ref> На 14 септември, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе ја објави нивната прва продолжена претстава, ''Севиџ (Savage)''. Проширената драма содржи шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|title=에스파, 첫 미니앨범 'Savage' 10월 5일 발매..6곡 수록[공식]|last=Moon Wan-sik|date=September 14, 2021|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa, First Mini Album 'Savage' Released on October 5th, 6 Songs Included [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914002219/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|archive-date=September 14, 2021|accessdate=September 14, 2021}}</ref> Била објавена на 5 октомври со признание од критичарите и комерцијален успех, а медиумите ја пофалиле „Севиџ“ за нејзините зависност, рефрени и „мајсторски слоевитосна“ продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|title="쯧쯧쯧쯧" 광야 진출한 에스파, 블랙맘바 짓밟는 'Savage'[들어보고서]|last=Hwang Hye-jin|date=October 5, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa, who has advanced into the wilderness, 'Savage' trampling on black mamba [heard of]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005090719/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|archive-date=October 5, 2021|accessdate=October 5, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|title=aespa – 'Savage' review: K-pop power rookies stake their claim for greatness with future-facing cyberpunk|last=Chin|first=Carmen|date=October 7, 2021|work=NME|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164206/https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|archive-date=October 7, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Песната била вклучена во повеќе списоци на крајот на годината, како што се топ 10-те најдобри К-поп песни на ''списанието'' ''Ен-Ем-И'' и Тајм за 2021 година, нарекувајќи ја „Севиџ“ „експлозивна“ песна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122558|title=The 25 best K-pop songs of 2021|last=NME|date=December 20, 2021|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220091538/https://www.nme.com/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122366|archive-date=December 20, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 15, 2023}}</ref> Комерцијално, песната се искачила на второто место на дигиталната табела Гаон и станала нивни втор сингл во топ пет во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|title=|date=October 10–16, 2021|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2021년 42주차 Digital Chart|trans-title=2021, Week 42 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021022834/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=October 21, 2021|accessdate=October 21, 2021}}</ref> На 15 октомври, десет дена по објавувањето, во 1:30 часот навечер КСТ​''​​​'', ајЧарт на Инстиз, го објавил првото „совршено убиство“ на Аеспа, бидејќи „Севиџ“ го достигнала првото место на вистинските, дневните и неделните компоненти на домашните топ листи - ајЧарт, Мелон, Џини, ФЛО, Багс!и ''Вајб'' — станувајќи првата „четврта генерација“ К-поп изведба што го направила тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instiz.net/name_enter/81551489|title=[정보/소식] 에스파, 'Savage'로 음원‧음반 차트 올킬...이번 주 음악방송 출격|date=October 13, 2021|work=인스티즈(instiz)|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215839/https://www.instiz.net/name_enter/81551489|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Песната освоила осум награди ма музички шоуа, вклучително и три последователни победи на ''Инкигајо'' што довеле до добивање на наградата „тројна круна“. ''Севиџ'' дебитирала на врвот на табелата за албуми, Гаон и исто така го означила првото влегување на Аеспа на американскиот [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] на 20-тото место, со што Аеспа станала највисоката дебитантска К-поп женска група што се појавила на таа листа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|title=aespa sell half a million copies of first mini-album 'Savage'|last=Chin|first=Carmen|date=October 21, 2021|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210413/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 27, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|title=Aespa Joins Blackpink, Itzy And Twice With Their First Hit Album On The Billboard 200|last=Hugh Mclntyre|date=October 19, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210845/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|archive-date=October 27, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> ''Севиџ'' имала продадено вкупно 788.959 копии и го држела рекордот за најпродаван деби албум на Ес-Ем ентертејмент, сè додека не бил надминат од ''Perfume од'' Ен-Си-Ти ДоЏеЏунг во мај 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|title=에스파 '새비지', 하프 밀리언셀러 등극|date=October 21, 2021|work=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa's 'Savage' becomes a half-million seller|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024043707/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|archive-date=October 24, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> [[Податотека:20211116_이터널_리턴_X_aespa_(3).jpg|лево|мини| Аеспа за Eternal Return]] На 13 октомври, Аеспа била вклучена во списокот Ones to Watch 2021 на списанието Пипл (People) како „Ѕвезда во подем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|title=Introducing PEOPLE's Ones to Watch 2021: Get to Know Hollywood's Rising Stars|last=|date=October 13, 2021|work=[[People Magazine]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610002211/https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 25 ноември, групата настапила на парада, славејќи ги жените во СТЕМ, на 95-тата парада на Денот на благодарноста на Мејси, што ги направило првата корејска женска група што настапила на парадата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|title=Everything to Know About aespa — the K-Pop Girl Group from the Macy's Thanksgiving Day Parade|last=Nicholas Rice|date=November 25, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130113552/https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|archive-date=November 30, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> На 2 декември, тие го освоиле својот прв [[К-поп|Десанг (Daesang)]] (за сцена на годината) на наградите за азиски уметници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|title=BTS, SEVENTEEN, aespa and more win big at the 2021 Asia Artist Awards|last=Carmen Chin|date=December 3, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203111809/https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|archive-date=December 3, 2021|accessdate=December 3, 2021}}</ref> Два дена подоцна, на 4 декември, групата го освоила својот втор Десанг (за снимање на годината) на музичките награди Мелон во 2021 година.<ref name="2021 MMA">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|title=에스파, 올해의 레코드상 "꿈꿨던 일 이뤄져" [MMA 2021]|last=Kim Ye-na|date=December 4, 2021|publisher=X-sports News|language=ko|trans-title=Aespa, Record of the Year Award "A dream come true" [MMA 2021]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205060916/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|archive-date=December 5, 2021|accessdate=December 5, 2021}}</ref> На 4 ноември, било најавено дека Аеспа ќе објави римејк на Ес-И-Ес „Дримс кам чру“ (Dreams Come True) на 20 декември за Ремастеринг проектот на Ес-Ем и како [[Водечки сингл|главен сингл]] на албумот Ес-Ем Таун, ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|title=aespa to unveil remake of S.E.S.'s 'Dreams Come True' next month|last=Gladys Yeo|date=November 4, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110000026/https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|archive-date=November 10, 2021|accessdate=November 10, 2021}}</ref> Музичкото видео за песната е режирано од Лусид калр, а во кореографија и визуелна режија на БоА.<ref name="Rolling Stone">{{Наведена мрежна страница|url=https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|title=aespa Reimagines S.E.S's Hit 'Dreams Come True'|date=December 20, 2021|work=[[Rolling Stone India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220111022/https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|archive-date=December 20, 2021|accessdate=January 6, 2022}}</ref> Песната се искачила на осмото место на дигиталната табела Гаон и на седмото место на табелата за светски дигитални песни ''на Билборд''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 6, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|title=|date=January 1, 2022|work=|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2022년 01주차 Digital Chart|trans-title=2022, Week 1 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106020940/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|archive-date=January 6, 2022|accessdate=January 6, 2022}}</ref> На 26 декември, Карина и Винтер биле откриени како членови на супергрупата Гот д бит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|title=보아·태연·카리나 등 뭉쳤다...SM 여성 유닛 '갓 더 비트' 출범|last=Lee Tae-soo|date=December 27, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BoA, Taeyeon, Karina, etc. have teamed up...SM female unit 'Got the Beat' launched|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227011810/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 27, 2021}}</ref> Супергрупата дебитирала со синглот „Степ бек“ (Step Back) на 3 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|title=Supergroup GOT the Beat Debuts 'Step Back' at Record-Breaking SMTOWN Live Concert|last=Ashley Iasimone|date=January 3, 2022|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235213/https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|archive-date=January 3, 2022|accessdate=January 3, 2022}}</ref> === 2022: Коачела, меѓународна експанзија и ''Грлс (Girls)'' === На 8 јануари 2022 година, Аеспа станала инаугуративен добитник на наградата Уметник на годината на 36-тото доделување на наградите Златен диск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|title=(KR) Heraldpop: "방탄소년단·아이유, 음반·음원 대상 영예..NCT 127→세븐틴 본상(종합)"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108103846/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|archive-date=January 8, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref> На 1 март, тие ја освоиле наградата за песна на годината за „Некст левел“ на 19-тото доделување на корејски музички награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|title=Here are all the winners from the 19th Korean Music Awards|last=Suacillo|first=Angela Patricia|date=March 2, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410020722/https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|archive-date=April 10, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 19 април, било објавено дека Аеспа ќе настапи на Коачела на 23 април, со што станала третата К-поп женска група што настапила на фестивалот. Тие настапиле како дел од сетот 88rising 's Head in the Clouds Forever во втората недела. Нивната сет-листа ги вклучувала „Севиџ“, „Некст левл“, „Блек мамба“ и англиска верзија на тогаш необјавената песна со наслов „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), за која било откриено дека е од нивниот тогаш претстоен EП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|last=Kim|first=Myung-mi|date=April 19, 2022|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:에스파, 美 최대 음악 축제 코첼라 메인 스테이지 공식 초청|trans-title=Aespa's Official Invitation to the Main Stage of Coachella, America's Largest Music Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419051224/https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}</ref><ref name="billboard1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 21, 2022}}</ref> На 12 мај, групата била вклучена во листата на лидери на следната генерација на списанието ''Тајм''. Списанието ја обележало Аеспа како „експериментален, но суштински играч во музичката индустрија, кој делува како мост помеѓу реалноста и виртуелноста“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|title="K팝 걸그룹 최초"...에스파, 美 타임지 선정 '넥스트 제너레이션 리더스'|last=홍|first=혜민|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531152754/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|title=TIME's Next Generation Leaders|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512105431/https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|archive-date=May 12, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|title=How K-Pop Group aespa Is Making the Metaverse Their Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512172815/https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|archive-date=May 12, 2022|accessdate=May 12, 2022}}</ref> На 27 мај, групата била вклучена на листата ''[[Форбс|на Форбс]]'' 30 под 30 во Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|title=Forbes 30 Under 30 Asia 2022: Entertainment & Sports|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922214100/https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|archive-date=September 22, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 1 јуни, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа потпишала со Warner Records. Тие, исто така, најавиле дека Аеспа ќе ја објави нивната втора продолжена претстава, ''Грлс (Girls)'', на 8 јули. Проширената драма содржela девет песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име, нивните први два сингла, „Блек мамба“ и „Форевр“ (Forever) и „Дримс кам чру“ (Dreams Come True), кои претходно ги објавиле како дел од ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express'' во декември 2021 година. Две други песни на албумот ''Грлс (Girls)'', „Илужн“ (Illusion) и англиската верзија на „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), претходеле на ЕП-то и биле објавени на 1 и 24 јуни, соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|last=Lee|first=Seung-hoon|date=June 1, 2022|work=Osen|language=ko|script-title=ko:SM, '워너 레코드' 손잡았다..에스파 美 시장 본격 진출→7월 미니 2집 발매[공식]|trans-title=SM, 'Warner Record' joined hands... Aespa enters the US market in earnest → Releases 2nd mini album in July [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531235802/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 1, 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|title=에스파, '도깨비불' 선공개했다|last=Lee|first=Seung-rok|date=June 1, 2022|work=Mydaily|access-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601044340/https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|archive-date=June 1, 2022|language=ko|trans-title=Aespa pre-released 'Illusion'}}</ref> Пред-нарачките за ''Грлс (Girls)'' надминале 1.610.000 примероци пред неговото објавување, што е највисока бројка за К-поп албум од женска група во тоа време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|title=에스파, 미니 2집 선주문만 161만장...'K팝 걸그룹 최고기록' [공식입장]|last=Jo|first=Hye-jin|date=July 8, 2022|work=Naver|language=ko|trans-title=aespa's 2nd mini album pre-orders alone, 1.61 million copies ... 'best record for K-pop girl group' [Official position]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708020922/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|archive-date=July 8, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> По објавувањето, албумот станал првиот албум од женска група што продал повеќе од еден милион копии за една недела на табелата Хантео, надминувајќи ја оценката поставена од ''Албум'' на Блекпинк во октомври 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|last=Lee|first=Yu-na|date=July 15, 2022|work=n.news|script-title=ko:[Y이슈] 에스파가 열었다...걸그룹 초동 100만장 시대|trans-title=[Y Issue] Aespa opened... The era of 1 million copies in the first week of girl groups|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716020037/https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|archive-date=July 16, 2022|accessdate=July 16, 2022}}</ref> Продолжил да дебитира на првото место на Circle табелата за албуми со 1.426.487 продадени копии, што довело до нивната прва милионска сертификација од страна на Корејското здружение за музичка содржина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103210317/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=43&hitYear=2018&termGbn=week|archive-date=November 3, 2018|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Исто така, се нашол на врвот на месечната Circle табела за албуми за јули со 1.645.255 продадени копии, што ја означила најголемата месечна и вкупна продажба на албуми од кој било албум на женска К-поп група во историјата;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|title=Aespa's 'Girls' becomes top-selling girl group album|last=Shim|first=Sun-ah|date=August 11, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811054322/https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|archive-date=August 11, 2022|accessdate=August 11, 2022}}</ref> рекордот бил соборен во септември со албумот на Блекпинк ''Борн пинк (Born Pink)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|title=블랙핑크 더블 밀리언셀러, YG "K팝 걸그룹 최초" [공식]|last=Hong Se-young|date=September 22, 2022|work=Sports Donga|language=ko|trans-title=Blackpink Double Million Seller, YG "The First K-Pop Girl Group" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922025609/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|archive-date=September 22, 2022|accessdate=September 22, 2022}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Грлс (Girls)'' дебитирал на третото место со 56.000 единици еквивалентни на албуми, 53.000 чисти продадени албуми, станувајќи најпродаваниот албум на неделата.<ref name="ReferenceB"/> [[Податотека:에스파_(aespa)_ACQUA_DI_PARMA_221118_(02).jpg|мини| Аеспа на отворањето на поп-ап продавницата [[Аква ди Парма|Аквади Парма]]]] Ес-Ем ентертејнмент, исто така, го објавил првиот јапонски излог на групата, насловен: ''aespa Japan Premium Showcase 2022 ~SYNK~'', кој се одржал на 6 и 7 август во Пиа Арена ММ во Јокохама.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|title=aespa初来日イベント『aespa JAPAN PREMIUM SHOWCASE 2022 〜SYNK〜』 開催決定!{{!}} aespa（エスパ）JAPAN OFFICIAL WEBSITE|date=April 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404174155/https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 7 јуни било најавено дека Аеспа ќе го одржи својот втор излог, прв во Соединетите Американски Држави, насловен: ''aespa Showcase SYNK во ЛА!'' на 26 јуни во ЈуТјуб тиатар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|title=aespa announce one-off concert in Los Angeles for this month|last=Yeo|first=Gladys|date=June 7, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110908/https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|archive-date=July 6, 2022|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 14 јуни била најавена дополнителна претстава, за 27 јуни, откако биле распродадени билетите за 26 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|title=aespa adds additional date to its showcase event in Los Angeles|last=Lee|first=Jian|date=June 14, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430040223/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|archive-date=April 30, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> Групата била прогласена и за уметник на Епл мјузик: ап некст за јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|title=Exclusive Clip: Aespa Talks Coachella Debut For Apple Music "Up Next" Film|date=June 2022|work=Nylon|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602055250/https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|archive-date=June 2, 2022|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 5 јули, Аеспа одржала говор и настапи на Политичкиот форум [[Обединети нации|на ОН]] на високо ниво за одржлив развој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|title=Aespa calls for sustainable development to be taken to 'Next Level' at United Nations forum|last=Lee|first=Jian|date=July 6, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211035054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|archive-date=December 11, 2022|accessdate=January 28, 2023}}</ref> На 8 јули, Аеспа настапила на летната концертна серија на ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]'' во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], на која била прикажана првата изведба на „Грлс“ (Girls).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|title='Good Morning America' 2022 Summer Concert Series lineup: Demi Lovato, Megan Thee Stallion and more|last=|first=|work=Good Morning America|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404022616/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 23 октомври, Аеспа настапила виртуелно за Крокс да ја прослави нивната 20-годишнина на видео играта ''[[Roblox|Роблокс]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=oso_x_us_x_x_v1_x_crocday_x_x_x_x|title=The 20th Anniversary Croc Party is On|work=www.crocs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501035326/https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=sms_attentive_us_20221023_content_crocday-concert_x_x_x_x&externalId=Pzz-j|archive-date=May 1, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Тој привлекол втора најголема посетеност на еднократниот концерт на Роблокс, со 2,5 милиони посети. Шоуто, исто така, донело преку 2,3 милиони забележани посети на ''Крокс уорлд'' во ''Роблокс''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|title=Crocs SVP, CMO Heidi Cooley: 2023 Top Marketers|last=Zwieglinska|first=Zofia|date=June 5, 2023|work=Glossy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606172112/https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|archive-date=June 6, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 14 декември, групата објавила заеднички сингл, „Бјутифл крисмас“ (Beautiful Christmas), со колегите Ред Велвет за албумот на Ес-Ем Таун, ''2022 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју пелес (2022 Winter SM Town: SMCU Palace).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|title=레드벨벳X에스파 뭉쳤다..SM 겨울 앨범 타이틀곡 14일 선공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=December 10, 2022|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Red Velvet X aespa united.. SM winter album title song pre-release on the 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025310/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|archive-date=December 10, 2022|accessdate=December 10, 2022}}</ref> На 28 декември, Аеспа ја објавила првата епизода од нивното прво реално шоу, ''аеспа‘с синк роуд (aespa's Synk Road),'' кое го документирало нивното патување во Пјонгчанг во провинцијата Гангвон. Во текот на шоуто, членовите имале задача да најдат скриени „ае-ки“ картички, добиени од различни мисии и игри, со цел да го „завршат“ истоимениот ''Синк роуд (Synk Road)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|title=에스파 첫 단독 리얼리티...예능 병아리 출동 ('에스파의 싱크로드')|date=December 27, 2022|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628164524/https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|archive-date=June 28, 2023|accessdate=June 28, 2023}}</ref> === 2023: Прва концертна турнеја, ''Мај уорлд (My World)'' и ''Драма (Drama)'' === [[Податотека:Aespa_(에스파)_CCMA_2023.jpg|лево|мини| Аеспа на музичките награди на Circle Chart 2023]] На 25 и 26 февруари тие го одржале својот прв концерт, Синк: хајпер лајн, во арената Џамсил во Сеул, Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|title=에스파, 2월 25~26일 데뷔 첫 단독 콘서트 개최 [공식]|last=Lee|first=Min-ji|date=January 20, 2023|work=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa will hold first solo concert since debut on February 25~26 [official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185843/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|archive-date=January 25, 2023|accessdate=May 19, 2023}}</ref> На 7 март, групата била најавена како изведувач на фестивалот за музика и уметност Оутсајд лендс во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], на 11 август, со што станала првата К-поп група која настапила на фестивалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|title=Kendrick Lamar, Foo Fighters, Lana Del Rey to headline Outside Lands|last=Singh|first=Surej|date=March 8, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409225409/https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|archive-date=April 9, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> Од март до април, Аеспа ја продолжила својата концертна турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) во Јапонија, собирајќи вкупно 110.000 гледачи од 10 распродадени претстави низ [[Осака]], [[Токио]], [[Сајтама (префектура)|Саитама]] и [[Ајчи (префектура)|Аичи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20230501103113799|title=에스파, 日 투어 성황리에 마무리...8월 도쿄돔 입성|work=언론사 뷰|trans-title=Aespa concludes concert tour with great success... To perform at Tokyo Dome in August|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://v.daum.net/v/20230501103113799|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> За време на нивниот концерт во Националната гимназија Јојоги во Токио, било најавено дека групата ќе се врати на 5 и 6 август на дводневен специјален концерт во Tokyo Dome, што ги направило најбрзиот К-поп изведувач и првата „четврта генерациска“ К-поп изведба да одржи солистички концерт на стадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|title=aespa to hold two solo performances at Tokyo Dome in August|date=April 2, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|title=에스파, 데뷔 첫 日 투어 성료...뜨거운 열도 인기 입증|last=안|first=태현|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 29 март, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Холд он тајт“ (Hold on Tight), „зависна“ песна [[Техно музика|од техно]]-жанрот што ја искористува мелодијата на иконската тематска песна [[Тетрис|за тетрис]], „[[Коробејники]]“, за саундтракот на Епл оригиналниот филм Тетрис. Синглот официјално бил објавен на 31 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|title=에스파, 애플 오리지널 영화 '테트리스' OST 참여..글로벌 대세 행보|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054857/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|archive-date=March 29, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 8 мај, Аеспа ја објавила својата трета продолжена претстава ''Мај уорлд (My World).'' Проширената драма содржела шест нумери, со синглот „Велком ту мај уорлд“ (Welcome to My World) предобјавен на 2 мај и водечкиот сингл „Спајси“ (Spicy) објавен заедно со ЕП-то. ''„Мај уорлд“ (My World)'' дебитирал на првото место на Circle табелата за албуми со 1.420.178 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518144225/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=19&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=May 18, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Две недели по објавувањето, албумот продал двојно милиони, продавајќи 2.011.388 копии и станал вториот албум на женска корејса изведба која продала над два милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|title=aespa's 'My World' becomes double million-seller 2 weeks after release|last=Yong-Yun|first=Cho|date=May 22, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608201617/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|archive-date=June 8, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Албумот потоа бил сертифициран 2× милиони од страна на Корејската асоцијација за музичка содржина на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809001406/https://circlechart.kr/page_cert/chart.circle?serviceGbn=ALBUM|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Мај уорлд (My World)'' дебитирал на деветтото место со 40.000 единици еквивалентни на албуми, 1,33 милиони преноси на барање и 39.000 чисти продажби на албуми, со што станал нивниот втор влез во топ 10.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 8, 2023}}</ref> На 10 мај, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека турнејата Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) ќе продолжи со шоу во [[Џакарта]], Индонезија на 24 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|title=aespa announce Jakarta stop of 'SYNK: Hyper Line' tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 11, 2023|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 19 мај, биле објавени дополнителни 14 претстави, со што турнејата се проширила во Северна Америка, Јужна Америка и Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|title=aespa announce Europe, US legs of 2023 'SYNK: Hyper Line' world tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 19, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519170401/https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|archive-date=May 19, 2023|accessdate=May 20, 2023}}</ref> На 23 мај, Аеспа присуствувала на Канскиот филмски фестивал во 2023 година како амбасадор на [[Швајцарија|швајцарскиот]] бренд за накит Чопард. Тие присуствувале ''на годишната вечера и забава'' на Чопард, на која била прикажана првата колекција на висока мода на копретседателот и уметнички директор на Чопард, Каролин Шеуфеле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|title=Chopard's Caroline Scheufele Presented Her First Couture Collection in Glittering Style at Cannes|date=May 25, 2023|work=Vogue|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603155332/https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|archive-date=June 3, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Следниот ден, Аеспа присуствувала на црвениот тепих за прикажувањето на ''La Passion de Dodin Bouffant'' и ја покажала новата колекција накит на брендот, ''Ред карпет колекшн (Red Carpet Collection).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes/|title=Aespa to be first K-pop group to attend Cannes Film Festival|last=Anderson|first=Daniel|date=May 1, 2023|work=NextShark|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090825/https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|title=Ice Queens: Chopard Ambassadors aespa Open Up About Cannes And Their Favourite Jewels|last=Batchelor|first=Renée|date=August 8, 2023|work=Harper's Bazaar Singapore|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808231544/https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|archive-date=August 8, 2023|accessdate=August 8, 2023}}</ref> На 8 јуни, Аеспа ја фрлила првата топка за Њујорк Јенкис против Чикаго Вајт Сокс на стадионот Јенки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|title=aespa's WINTER Threw Out The First Pitch At A New York Yankees Game|date=June 9, 2023|work=UPROXX|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215837/https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 10 јуни, Аеспа настапила на годишниот музички фестивал на Гувернорс Бол во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], со што станала првата К-поп изведба што се појавила на фестивалот. Џизел не можела да настапи со групата поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|title=[종합] 에스파 지젤, 美 공연→시구 전면취소 "건강상 문제"|last=백|first=지은|date=June 7, 2023|work=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809010320/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Сетот на групата бил добро прифатен и од обожавателите и од критичарите, при што Сајмон Возик-Левинсон од ''Ролинг Стоун'' го нарекол шоуто „спектакл“, а Стар Боуенбанк од ''Билборд'' истакнал дека „сценското присуство и каталогот на Аеспа имаат сила да ја водат главната сцена на музички фестивал“.<ref name="ReferenceC">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 9, 2023}}</ref><ref name="ReferenceC"/> На 27 јули, Аеспа започнала да издава мали делови од нивниот англиски дигитален сингл „Бетр тингс“ (Better Things), песна „минимален танц со темпо“, која била објавена на 18 август. Промоциите вклучувале [[Ситуациска комедија|ситком]] шоу со долга веб-серија од 3 епизоди, ''Бетр тингс (Better Things),'' со првата епизода објавена на 7 август.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|title=에스파, 'Better Things' 시트콤 첫 공개..능청 연기+찐친 케미|last=Ji|first=Min-kyung|date=August 8, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, first release of 'Better Things' sitcom..Sly acting + strong chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809013103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Нингнинг се појавувала само во ограничени делови од ситкомот, поради нејзините здравствени состојби за време на снимањето. Аеспа првпат го извела синглот на 13 август, во Crypto.com Арена во [[Лос Анџелес]], за првото шоу во американската етапа на нивната турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|title=에스파, 13일 美 LA 콘서트서 'Better Things' 무대 최초 공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 2, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa unveils 'Better Things' stage for the first time at the LA concert on the 13th|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016064038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> [[Податотека:Aespa_(에스파)_231124_Love_Your_W.png|мини|Аеспа во ноември 2023 година]] На 23 август, Аеспа го објавија синглот „Ви гоу“ (We Go). Синглот служел како инаугуративна воведна песна за корејското издание на анимето Покемон: Заминувањето на Лико и Рој, кое започнало да се емитува истиот ден. Синглот содржел стихови за новите протагонисти, Лико и Рој, кои откриваат „скапоцени“ работи и растат низ авантура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003176353|title=에스파, 포켓몬스터 OST 부른다..오프닝 테마곡 'We Go'[공식]|last=Yoon|first=Sang-geun|date=August 23, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa sings the Pokémon OST..Opening theme song 'We Go' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025402/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003176353|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 6 октомври, Аеспа го објавила синглот „Зум зум“ (Zoom Zoom), кој служел завршна песна за анимето Beyblade X.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001079339|title=에스파, 첫 日 디지털 싱글 'Zoom Zoom' 공개|last=Cho|first=Sung-woon|date=October 7, 2023|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=Aespa releases first Japanese digital single 'Zoom Zoom'|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053307/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001079339|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 10 октомври, Аеспа објавила дека ќе ја објави својата четврта продолжена драма ''Драма'' на 10 ноември. Проширената драма содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000781174|title=에스파 11월10일 'Drama'로 컴백, 신드롬 또 일으키나|last=Park|first=Soo-in|date=October 11, 2023|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Espa's comeback with 'Drama' on November 10th, will it cause another syndrome?|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025755/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000781174|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> === 2024–сега: Втора концертна турнеја, ''Армагедон'', „Хот мес“ и ''Виплеш (Whiplash)'' === На 9 јануари 2024 година, Ес-Ем објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Ригрет оф д тајмс“ (Regret of the Times), сингл првично од Со Таиџи енд боис. Римејкот бил објавен на 15 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|title=에스파, 서태지와 아이들 '시대유감' 리메이크|last=Seo|first=Jeong-min|date=January 9, 2024|work=[[The Hankyoreh]]|language=ko|trans-title=Aespa to remake Seo Taiji and Boys' 'Regrettable Times'|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145547/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|archive-date=January 12, 2024|accessdate=January 12, 2024}}</ref> На 19 февруари, било објавено дека Аеспа ќе ја започне нивната втора светска турнеја, Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line), која започнала во Сеул на 29 и 30 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|title=에스파, 두 번째 월드 투어 개최 확정..6월 서울 이어 13개 지역 방문|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 19, 2024|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa confirms second world tour, visiting 13 regions following Seoul in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401160108/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|archive-date=April 1, 2024|accessdate=April 1, 2024}}</ref> На 21 април, било објавено дека Аеспа ќе го издаде својот прв студиски албум ''Армагедон'' на 27 мај. Албумот го предводат две насловни песни „Супернова“, која била предиздадена на 13 мај и „Армагедон“, која била објавена заедно со целиот албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|title=aespa to release first full-length album 'Armageddon' in May|last=Cho|first=Yong-jun|date=April 22, 2024|publisher=Korea JoongAng Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513020210/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|archive-date=May 13, 2024|accessdate=April 22, 2024}}</ref> „Супернова“ била комерцијален успех во Јужна Кореја и постигнала совршен статус, бидејќи истовремено стигнала до број еден на компонентите во реално време, дневните и неделните компоненти на ајЧарт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|last=Go|first=Seung-ah|date=May 27, 2024|publisher=News1|language=ko|script-title=ko:에스파, 오늘 '아마겟돈' 출격...선주문 102만장 돌파|trans-title=Aespa, sortie for 'Armageddon' today...Pre-orders exceed 1.02 million copies|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531095512/https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> Станала првата песна на групата која се нашла на врвот на дигиталната Circle табела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 21 of 2024|date=May 19–25, 2024|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531042909/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> и нивниот прв топ-десет хит на <nowiki><i id="mwAik">Билборд Глобал без САД табела, достигнувајќи го шестото место.</nowiki><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 26, 2024}}</ref> На 3 јуни, било објавено дека Аеспа ќе го објави својот прв јапонски сингл „Хот мес“ (Hot Mess) на 3 јули. Синглот го одбележал јапонското деби на групата и вклучил две други песни „Сан енд мун“ (Sun and Moon) и „Зум зум“ (Zoom Zoom), последната објавена претходно на 6 октомври 2023 година, како завршна тема на аниме серијата и франшизата ''Beyblade X.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|title=에스파, 이번엔 일본이다... 7월 3일 '핫 메스'로 정식 데뷔|last=Kim|first=Ji-hye|date=June 3, 2024|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=Aespa, now in Japan... debuting on July 3 with "Hot Mess"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605222944/https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|archive-date=June 5, 2024|accessdate=June 5, 2024}}</ref> Подоцна, на 29 и 30 јуни, по настапот на затворениот стадион Џамсил, Аеспа го издала ''Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line)'', нивниот прв дигитален [[Сингл (музика)|сингл албум]] со четири соло песни, по една од секој член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-debut-unreleased-solo-songs-synk-parallel-line-tour-seoul-3770968|title=aespa debut unreleased solo tracks at 'SYNK: Parallel Line' concert in Seoul|last=Yeo|first=Gladys|date=July 1, 2024|work=NME|language=en-GB|accessdate=October 24, 2024}}</ref> И покрај тоа што официјално не дебитирала како солист, Карина освоила награда за соло музичко шоу за прв пат на ''Шоу! Мјузик кор'' за нејзината соло песна, „Ап“ (Up), на 19 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/korean/aespas-karina-bags-first-music-show-win-before-official-debut-as-soloist-with-up-shares-hilarious-reaction-article-114376694|title=aespa's Karina Bags First Music Show Win Before Official Debut As Soloist With Up, Shares Hilarious Reaction|date=October 19, 2024|work=Times Now|language=en|accessdate=October 24, 2024}}</ref> На 23 септември, било објавено дека Аеспа ќе ја објави нивната петта продолжена драма ''Виплеш (Whiplash)'' на 21 октомври, која содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|title=에스파, '위플래시'로 10월 21일 컴백...연타 히트 노린다|last=Sung|first=Jung-eun|date=September 23, 2024|publisher=Maeil Kyungje|language=ko|trans-title=Aespa, to comeback on October 21 with 'Whiplash'... aiming for continuous hits|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923092426/https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|archive-date=September 23, 2024|accessdate=September 23, 2024}}</ref> == Одобрувања == На 10 февруари 2021 година, Аеспа станала амбасадор на [[Живанши (модна куќа)|Живанши]], првиот К-поп уметник избран како таков од француската модна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|title=에스파, 명품 브랜드 앰버서더 선정&nbsp;...&nbsp;"멤버들 에너지에 압도"|last=Ji Min-kyung|date=February 10, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, selected as a luxury ambassador&nbsp;...&nbsp;"Overwhelmed by members' energy"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Подоцна истата година во август, Аеспа потпишала договори за одобрување со корејскиот бренд за козметика Клио,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|title=에스파, 클리오 새 얼굴 됐다 [공식]|last=Hwang Chae-hyun|date=August 6, 2021|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa become new faces for Clio [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071944/https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|archive-date=August 7, 2021|accessdate=August 7, 2021}}</ref> корејски бренд за нега на кожа Медихил,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|title=메디힐, 새 브랜드 모델에 걸그룹 '에스파' 발탁|last=Bae Ji-yoon|date=August 24, 2021|publisher=News1|language=ko|trans-title=Mediheal selected girl group 'Aespa' as new brand model|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061627/https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> францускиот бренд за спортска облека Ејдер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|title=[Y패션]에스파, 아웃도어 브랜드 모델 발탁&nbsp;...&nbsp;9월 광고 영상 공개|last=Kang Nae-ri|date=August 26, 2021|publisher=[[YTN]]|language=ko|trans-title=[Y Fashion] Aespa, outdoor brand model selected&nbsp;...&nbsp;September advertisement video released|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061617/https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> и во септември за Кеј-Би Кукмин бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|title='유튜브 부터 광고출연까지'···MZ와 소통 나선 금융권 CEO|last=Yoo Gil-yeon|date=October 2, 2021|work=Sina Journal|language=ko|trans-title='From YouTube to appearing in advertisements'...Financial sector CEO communicating with MZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170335/http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|archive-date=October 4, 2021|accessdate=October 4, 2021}}</ref> Во ноември 2021 година, Аеспа била избрана за муза на италијанскиот бренд за мириси [[Аква ди Парма]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|title=아쿠아 디 파르마 새 뮤즈 된 '에스파'|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922065820/https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|archive-date=2022-09-22|accessdate=November 23, 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> и Mobile RPG ''Eternal Return'' објавил соработка со Аеспа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=401094#_PA|title=에스파, 오르비스의 세계를 만 나다..티저 영상 공개|last=Jo Jae-Yong|date=November 15, 2022|work=Single List|language=ko|trans-title=aespa Meets the World of Orbis.. Teaser Video Released|accessdate=September 28, 2024}}</ref> На 8 април 2022 година, Аеспа станала модел за корејскиот бренд за пијалаци Лоте чилсунг тамз зеро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|title=롯데칠성, 에스파 모델 과일향 탄산 '탐스제로' 출시|last=Jeong|first=Byeong-mook|date=April 11, 2022|publisher=E Daily|language=ko|trans-title=Lotte Chilsung, Aespa modelled fruity carbonated 'Tamz Zero' release|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506124335/https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|archive-date=May 6, 2022|accessdate=May 6, 2022}}</ref> Во август, Аеспа станала глобален амбасадор на корејскиот бренд за спортска облека Ем-Ел-Би,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|title='에스파'가 미리 간 가을·겨울 뉴욕, 화려한 일상 화보|trans-title=Autumn/Winter New York where 'aespa' went in advance, colorful daily pictorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003444/https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|archive-date=December 5, 2022|accessdate=October 14, 2022}}</ref> избран за нов модел за Лоте дјути фри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/277/0005133572|title=롯데면세점, 모델로 이준호·에스파 발탁...글로벌 마케팅 재가동|last=Jeon Jin-Young|date=August 17, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=Lotte Duty Free Selects Lee Jun-ho and Aespa as Models Restarts Global Marketing|accessdate=September 23, 2024}}</ref> На 1 септември, Аеспа станала глобален амбасадор на швајцарскиот бренд за часовници и накит Чопард,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|title=쇼파드의 새 얼굴 '에스파', 4인 4색 눈부신 예쁨 담긴 화보|last=Kang|first=In-gwi|date=September 1, 2022|work=MoneyS|language=ko|trans-title=Chopard's new face 'Aespa', a pictorial with 4 people, 4 colors, dazzling beauty|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901102340/https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|archive-date=September 1, 2022|accessdate=September 1, 2022}}</ref> и била прикажана во рекламата за [[Интел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.back2gaming.com/news/intel-celebrates-classic-jingle-with-aespa/|title=Intel Celebrates Classic Jingle featuring aespa and Popular Creators|last=Bossmac Suba|date=September 10, 2022|work=Back 2 Gaming|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во декември, Аеспа станала промотивни модели за мобилната игра ''Епик севн.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|title='에픽세븐 X 에스파' 타임스퀘어 옥외 광고 노출|last=Lee|first=Daniel|date=December 4, 2022|work=[[Kukmin Ilbo]]|language=ko|trans-title='Epic Seven X Aespa' Time Square outdoor advertisement exposure|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004414/https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|archive-date=December 5, 2022|accessdate=December 5, 2022}}</ref> Во октомври 2023 година, Крокс ја објавил соработката аеспа х Крокс стомп лајнд клог (aespa x Crocs Stomp Lined Clog).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensobsession.com/detail/2447/crocs-resmi-luncurkan-kolaborasi-edisi-terbatas-aespa|title=Crocs Resmi Luncurkan Kolaborasi Edisi Terbatas Aespa|last=Nur Asiah|date=October 10, 2023|work=Women Obsession|language=Indonesian|trans-title=Crocs Officially Launches Limited Edition Aespa Collaboration|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во февруари 2024 година, Аеспа станала амбасадор на индонезискиот бренд за храна Набати Ричоко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marketing-interactive.com/nabati-korean-groups-aespa-riize-brand-flavour-ambassadors|title=Nabati taps K-Pop groups Aespa and RIIZE as brand flavour ambassadors|last=A'bidah Zaid Shirbeeni|date=May 29, 2024|work=Marketing Informative|accessdate=September 19, 2024}}</ref> На 28 февруари, јужнокорејската козметичка компанија Аморепасифик ја избрал Аеспа за нов глобален амбасадор за Mise-en-scène.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.issuenbiz.com/news/articleView.html?idxno=38489|last=Kim Dae-Woo|date=February 28, 2024|work=Issue & Biz|language=ko|script-title=ko:미쟝센, 글로벌 앰버서더로 '에스파' 발탁|trans-title=Mise-en-scène selects 'aespa' as global ambassador|accessdate=September 18, 2024}}</ref> Во мај 2024 година, аеспа била назначена за почесен амбасадор на Меѓународниот аеродром Инчеон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20240507145010797|last=Park Jun-Cheol|date=May 7, 2024|work=Daum Net|language=ko|script-title=ko:K-POP 가수 '에스파' 인천공항 명예홍보대사 위촉|trans-title=K-POP Singer 'Aespa' Appointed as Honorary Ambassador for Incheon Airport|accessdate=September 28, 2024}}</ref> и станала модел за новиот бренд контактни леќи од серијата Рефрир „a-eye“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000013.000061465.html|title=⼤⼈気K-POPアイドルグループ「aespa」がイメージモデルを務める新カラコン『a-eye(エーアイ)』5⽉30⽇より先⾏販売開始！|last=From Eyes Co., Ltd.|date=May 30, 2024|work=PR Times|language=Japanese|trans-title=The new color contact lenses "a-eye," with the popular K-POP idol group "aespa" as their image model, will go on sale in advance from May 30th!|accessdate=September 20, 2024}}</ref> == Членови == * Карина (카리나) – лид ер, танчерка, рапер, вокалист<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|title=에스파 등 K스타 가상 제페토 공연, 한국매력 알린다|last=Ham Young-hoon|date=December 7, 2021|work=Herald Economy|language=ko|trans-title=K-star virtual ZEPETO performance, such as Aespa, to promote Korean charm|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231033639/https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|archive-date=December 31, 2021|accessdate=December 31, 2021|quote=영화 '아바타' 같은 느낌의 K팝 스타 에스파 리더 카리나 등 멤버들이 진짜 아바타의 모습으로 확장 가상세계에서 공연한다. [Members such as K-pop star Aespa leader Karina, who feel like the movie 'Avatar', perform in an expanded virtual world in the form of real avatars.]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|title=SM, 신인 걸그룹 aespa(에스파) 카리나 공개 [공식]|last=Jeong Hee-yeon|date=October 28, 2020|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=SM reveals new girl group aespa Karina [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160719/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref name="positions">{{Наведена мрежна страница|url=https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|title=[인터뷰] aespa, 지금 'Black Mamba'로 입덕하면 데뷔팬!: 네이버 포스트|date=November 17, 2020|publisher=SM Entertainment|language=ko|trans-title=[Interview] aespa, if you become a fan of 'Black Mamba', debut fan!|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160640/https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|archive-date=August 30, 2021|accessdate=December 26, 2020}}</ref> * Џизел (지젤) – рапе р, вокалист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004495689|title=에스파, 퍼포먼스만? 노래도 잘하네&nbsp;...&nbsp;보컬 매력 극대화 'Forever' [신곡in가요]|last=Kim Soo-young|date=February 5, 2021|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title=Aespa, performance only? You sing well&nbsp;...&nbsp;Maximizing vocal charm 'Forever' [New song in song]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205171812/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202102054127H|archive-date=February 5, 2021|accessdate=February 6, 2021}}</ref> * Винтер (윈터) – во калист, танчерка<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|title=SM 새 걸그룹 에스파, 첫 멤버 윈터 공개&nbsp;...&nbsp;뛰어난 보컬+댄스 실력 겸비|last=Cheon Yun-hye|date=October 27, 2020|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa reveals its first member Winter&nbsp;...&nbsp;Excellent vocal + dance skills|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160619/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> * Нингнинг (닝닝) – вока лист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|title=SM 신예 에스파 닝닝 아바타 공개&nbsp;...&nbsp;매력적인 보컬 눈길|last=Chu Seung-hyun|date=November 9, 2020|publisher=Seoul Economic Daily|language=ko|trans-title=SM's newest Aespa Ningning avatar released&nbsp;...&nbsp;Attractive vocal gaze|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160620/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Дискографија == * ''Армагедон'' (2024) == Филмографија == === Веб емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! class="unsortable" scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2022 година | ''Синк роуд на аеспа'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|last=Kim|first=Soo-young|date=November 25, 2022|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:에스파 리얼리티가 온다...'싱크로드' 12월 14일 첫 공개|trans-title=Aespa reality is coming...'Synk Road' premiered on December 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125043957/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|archive-date=November 25, 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2023 година | ''Бетр тингс'' | style="text-align:center" | <ref name=":0"/> |- | ''Ху визит д вила?'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|last=Jo|first=Sang-eun|date=November 20, 2023|work=Single List|language=ko|script-title=ko:에스파가 완성하는 'Drama', 21일부터 세 편 순차 공개 예고|trans-title='Drama' to be Completed by Aespa, Three Episodes Announced to be Released Sequentially Starting from the 21st|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126063248/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|archive-date=November 26, 2023|accessdate=November 26, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 година | ''Аеспарти'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|last=Jang|first=Woo-young|date=June 10, 2024|publisher=Osen|language=ko|script-title=ko:에스파, 촌캉스→여고 체험기..로망 실현 '에스파티' 공개|trans-title=Aespa, village vacation → girls' high school experience..Romance realization 'aesparty' unveiled|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135258/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|archive-date=June 22, 2024|accessdate=June 22, 2024}}</ref> |} == Видеографија == === Музички видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов на песната ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Блек мамба" |2020 |Уи Ким |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|title=aespa 'Black Mamba' MV|work=Bright Young Things|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701113149/https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|archive-date=July 1, 2021|accessdate=July 1, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Форевр ({{Јаз|ko|약속}})“ (Forever (약속) | rowspan="5" |2021 |Ју Сонг-кјон<br />(Сани вижуал) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|title=Works – Sunnyvisual|work=Sunnyvisual|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509045541/http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|archive-date=May 9, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл" |Џо Бом-џин<br />(Параноид перадајм) |<ref>{{Наведено видео|title=Next Level - aespa|url=https://vimeo.com/554623782|date=May 25, 2021|access-date=May 25, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл (Хабстракт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level (Habstrakt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=EROYsCK0vK4|date=September 14, 2021|access-date=September 26, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |„Севиџ“ |725<br />(Ес-Ел8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Дримс кам чру“ (Dreams Come True) |Со Донг-хјок, Џејсон Ким<br />(Флипевил) | |- ! scope="row" |"Life's Too Short" (англиска верзија) | rowspan="4" |2022 |Ким Хјон-су<br />(Сегаџи видео) | |- ! scope="row" |"Грлс“ (Girls) |Уи Ким |<ref>{{Наведено видео|title=aespa "Girls" / music video|url=https://vimeo.com/728024394|date=July 8, 2022|access-date=July 9, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Грлс (Брлнт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Girls (Brllnt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlcvaEpCEJ4|date=October 21, 2022|access-date=October 21, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Бјутифл крисмас“<br />{{Мали|(со Ред Велвет)}} |Непознат |- ! scope="row" |"Велком то мај уорлд“ (Welcome to My World) | rowspan="6" |2023 |Банг Џе-јоб |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|title=Aespa – Welcome to My World (feat. Naevis)|work=BangJaeYeob Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711132545/https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|archive-date=July 11, 2023|accessdate=June 22, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси“ |725<br />(Ес-ЕЛ8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Бетр тингс" |Жан‘ Куи |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|title=aespa 에스파 'Better Things' MV|date=August 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823152508/http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|archive-date=August 23, 2023|accessdate=August 23, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси (Најтпанк ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Spicy (Nitepunk Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=dn-fzIgHkg0|date=September 15, 2023|access-date=September 15, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Бетр тингс“ (ае-аеспа верзија) |Непознат |- ! scope="row" |"Драма" |Семсон<br /><br />(Хајкуолитифиш) | |- ! scope="row" |"Ригрет оф д тајмс" (2024 аеспа римејк вер.) | rowspan="10" |2024 |Еехосу<br />(680Хаус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/908158963|title=aespa 에스파 '시대유감(時代遺憾)' 2024|last=@hattrick_kr|date=May 18, 2024|publisher=Vimeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121146/https://vimeo.com/908158963|archive-date=May 18, 2024|accessdate=January 31, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Гет гоин‘"<br />{{Мали|(со Фреги Рок)}} |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa X Fraggle Rock "Get Goin'" MV (Apple TV+)|url=https://www.youtube.com/watch?v=wPnjKZFgeiE|date=March 29, 2024|access-date=April 1, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Супернова" |Ха Џонг-хун (Хатрик) | |- ! scope="row" |"Армагедон" |Рима Јун, Ди-Џеј Џанг (Ригенд филм) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Armageddon' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=nFYwcndNuOY|date=May 27, 2024|access-date=May 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Лив мај лајф" |Ли Хо-џе, Ли Џе-хјон (Студио сурплус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|title=aespa 에스파 'Live My Life' MV|date=June 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619195108/https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|archive-date=June 19, 2024|accessdate=June 19, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Хот мес" |Лафик | |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=4kMcaEz1WrQ|date=September 20, 2024|access-date=September 20, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Армагедон (Флава Ди ремикс)" |Непознат |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" (The Other World Ver.) |Баки<br />(Аплан компани) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV (The Other World Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY2q55Sw3jA|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Виплеш" |Мелтмирор<br />(Сегаџи видео) | |} === Други видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Мај, Карина" | rowspan="7" |2020 | style="text-align:center" |хамџе [88 Џи-Ејч] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.88gymnasticheroes.com/선정-작품-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|title=[TRAILER] aespa[에스파] "MY KARINA"|work=88 Gymnastic Heroes|language=ko|archive-url=https://archive.today/20230806142910/https://www.88gymnasticheroes.com/%EC%84%A0%EC%A0%95-%EC%9E%91%ED%92%88-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, аеспа" | rowspan="3" style="text-align:center" |051/Heung |<ref>{{Наведено видео|title=aespa_HIGHLIGHT|url=https://vimeo.com/497899156|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Винтер" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_WINTER|url=https://vimeo.com/497897766|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Џизел" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_GISELLE|url=https://vimeo.com/497898751|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Нингнинг" | rowspan="2" style="text-align:center" |051 |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_NINGNING|url=https://vimeo.com/478317920|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Карина" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_KARINA|url=https://vimeo.com/478316828|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Блек мамба' Дебитантска сцена" | style="text-align:center" |Лим Сонг-куан |<ref>{{Наведено видео|title=[SM AESPA Debut Live Stage]|url=https://vimeo.com/499474520|date=January 11, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Пријатна зимска кабина вер.)" | rowspan="9" |2021 |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Cozy Winter Cabin Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8UnLnqQnZAM|date=February 6, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Сјајна снежна топка вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Glitter Snowball Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0m0vMRgZbWo|date=February 8, 2021|access-date=February 8, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Романтична улица вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Romantic Street Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6sfNV51ae0|date=February 10, 2021|access-date=February 10, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"еп1. 'Блек мамба' – Ес-Ем калчр јуниврз" | style="text-align:center" |Сон Те-хнг и Мин Хо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa|title=aespa 에스파 'ep1. Black Mamba' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830164220/https://37thdegree.com/portfolio/aespa|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #1" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level' The Performance Stage #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=z58k37I4Crs|date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #3" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' перформанс стејџ #1" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' д перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"еп2. 'Некст левл' – Ес-Ем калчр јуниврз" | rowspan="3" |2022 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|title=aespa 에스파 'ep2. Next Level' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713143332/https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|archive-date=July 13, 2022|accessdate=July 13, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс‘ д перформанс стејџ #1" | rowspan="2" style="text-align:center" |Ес-Ем таун дриммејкр (SM Town Dreammaker) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #1]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135308/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс' д перформанс стејџ #2" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #2]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135513/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"еп.3 'Грлс (Донт ју ноу ајм а севиџ?) - Ес-Ем калчп јуниврз" | rowspan="5" |2023 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'ep.3 Girls (Don't you know I'm a Savage?)' - SM Culture Universe|url=https://www.youtube.com/watch?v=iq-ivLY_9A8|date=February 23, 2023|access-date=February 28, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Мај уорлд' интро" |Ли Џун-мо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haesumok.com/category/entertainment/|title=Entertainment – aespa 'MY WORLD' INTRO|work=HAESUMOK|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806141835/https://www.haesumok.com/category/entertainment/?ckattempt=3|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Ајм анхепи' видео“ |Бјол Јун |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'I'm Unhappy' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CC7OrEx5H4U|language=ko|date=May 2, 2023|access-date=May 13, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Солти & Свит' видео" |Лафик |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Salty & Sweet' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=bL0Uxth2Edg|language=ko|date=May 3, 2023|access-date=May 4, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Трсти' видео" |Џиноја Мејкс | |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Наслов ! rowspan="2" scope="col" | Детали за албумот ! colspan="2" scope="col" | Врвни позиции на графиконот |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН ДВД ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН<nowiki><br></nowiki>БД |- ! scope="row" | ''аеспа Лајв тур 2023 синк: Хајпер лајн ин Џепен -специјална издание-'' | * Објавено: 27 декември 2023 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: [[Дигитален видеодиск|ДВД]], [[Blu-ray диск|Blu-ray]] | 5 | 3 |- ! scope="row" | ''Синк роуд на аеспа'' | * Објавено: 19 јуни 2024 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: ДВД | 9 |} == Турнеи и концерти == === Насловни тури === * Синк: Хајпер лајн (2023) * Синк: Паралел лајн (2024–2025) === Изложба === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |+Синк (2022) ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Градот ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Присуство |- ! scope="row" | 26 јуни 2022 | rowspan="2" | Инглвуд | rowspan="2" | Соединетите Американски Држави | rowspan="2" | ЈуТјуб тиатр | rowspan="2" | 10.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|title=에스파 미국 LA 쇼케이스서 현지 팬 1만명 환호|last=Lee|first=Tae-soo|date=June 28, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=10,000 local fans cheered at Aespa's LA showcase|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628211201/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|archive-date=June 28, 2022|accessdate=June 28, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 27 јуни 2022 |- ! scope="row" | 6 август 2022 | rowspan="2" | [[Јокохама]] | rowspan="2" | Јапонија | rowspan="2" | Пиа Арена ММ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|title=Aespa to hold showcase in LA|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 7, 2022|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704002518/https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|archive-date=July 4, 2022|accessdate=July 4, 2022}}</ref> | rowspan="2" | 40.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|title=aespa's first Japan showcase saw 40,000 audience members|last=Yang|first=Halley|date=August 8, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808030919/https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|archive-date=August 8, 2022|accessdate=August 8, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 7 август 2022 |} === Учество на концерт === * Ес-Ем таун лајв „Калчр хјуменити“ (SM Town Live „Culture Humanity“) (2021) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003082271|title=SM타운 라이브, 오늘(1일) 전 세계 무료 중계|last=Hwang Ji-young|date=January 1, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SM Town Live, free broadcast worldwide today (1 day)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101064307/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23960128|archive-date=January 1, 2021|accessdate=January 1, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2022: Ес-Ем-Си-Ју Експрес eт Куангја (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|title=보아→에스파, 'SMTOWN LIVE' 1월 1일 전 세계 무료 중계|last=Hye-jin|first=Jo|date=December 23, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=BoA → Aespa, 'SMTOWN LIVE' broadcast free worldwide on January 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227152538/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 28, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв: Ес-Ем-Си-Ју експрес (SM Town Live 2022: SMCU Express) (2022) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000824931|title=SMTOWN LIVE, 소녀시대→NCT·에스파 출연|last=Lee|first=Jae-eun|date=July 12, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SMTOWN LIVE, Girls' Generation → NCT·Aespa Appearance|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008095255/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000824931|archive-date=October 8, 2022|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2023: Ес-Ем-Си-Ју пелес ет Куангја (SM Town Live 2023: SMCU Palace во Kwangya) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|title='SMCU 팰리스' 프로젝트 서막 연다|last=Kim|first=Jae-won|date=November 30, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title='SMTOWN Palace' project raise the curtain|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142712/https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|archive-date=December 22, 2022|accessdate=December 22, 2022}}</ref> === Други избрани изведби === * Коачела (2022){{Efn|Aespa performed during [[88Rising]]'s set, only on the second weekend of the festival.}}<ref name="billboard1"/> * Аутсајд лендс (Outside Lands) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|title=Aespa makes history at Outside Lands|last=Bote|first=Joshua|date=August 12, 2023|work=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006101959/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|archive-date=October 6, 2023|accessdate=October 9, 2023}}</ref> == Поврзано == * [[Список на најпродавани женски-групи]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] tw3md5if0wjdfqewep5o7iea4vq73pt 5601118 5601117 2026-07-27T15:52:14Z Andrew012p 85224 5601118 wikitext text/x-wiki {{Музичар|image=241005 aespa K-Link Festival.jpg|caption=Аеспа во 2024<br />Л–Д: Нингнинг, Карина, Винтер, и Џизел}} '''Aespa''' (Корејски 에스파, најчесто стилизирана со сите мали букви или '''аеспа''') — јужнокорејска женска група основана од SM Entertainment. Групата се состои од четири члена: Карина, Џизел, Винтер и Нингнинг. Групата е позната по популаризацијата на концептот на [[метаверзум]] и хиперпоп музиката во [[К-поп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|title=Aespa: Representatives of the Metaverse Era|work=L'Officiel Singapore|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|title=Blackpink, Aespa, NewJeans: The Evolution of K-Pop Girl Groups|date=January 26, 2023|work=The New York Times|access-date=May 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|archive-date=May 13, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Аеспа дебитирала на 17 ноември 2020 година, со синглот „Блек мамба“ (Black Mamba), кој постигнал најголем број на прегледи во рок од 24 часа за дебитно видео на К-поп група. Нивниот втор сингл, „Некст левл“ (Next Level), бил издаден во мај 2021 година со широко распространет комерцијален и критички успех, достигнувајќи го второто место на дигиталната табела Circle и заработувајќи им го нивниот Десанг (Daesang){{Efn|A daesang ({{Korean|hangul=대상|labels=no|lit=grand prize}}) is the highest honor given out at South Korean music award ceremonies in recognition of the artist(s) with the greatest physical and digital achievements for the year.|name=}} за песна на годината на 19-тите награди за корејска музика. Во октомври истата година, Аеспа ја објавила својата прва [[EP|продолжена драма]] (EП) Севиџ (Savage) и нејзиниот главен сингл со истото име. Тој ЕП станал деби-албумот од страна на женска К-поп група кој се искачил на топ листи на на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа на 20-то место, додека вториот се искачил на второто место во Јужна Кореја и го означи нивниот прв влез во топ-40 на Билборд Глобал 200. Во јули 2022 година, Аеспа го издала својот втор EП Грлс (Girls), кој го соборил рекордот за најпродаван албум на женска К-поп група во историјата и станала првата што продала еден милион примероци во првата недела од објавувањето. Исто така, дебитирала на третото место на табелата ''Билборд'' 200, со што албумот влегол во првите десет албуми во САД. Нивниот трет EП, Мај уорлд (My World) бил објавен во мај 2023 година, продавајќи над два милиони примероци и станал нивниот втор албум во топ-десет албуми на ''Билборд'' 200. Во мај 2024 година, групата го издала својот прв студиски албум, насловен ''Армагедон.'' Му претходел комерцијално успешниот водечки сингл „Супернова“, кој станал првата, број еден, песна на групата на дигиталната табела Circle, која била на врвот на табелата цели единаесет недели, како и нивниот прв хит кој се нашол во најдобрите десет на табелата на Билборд Глобал без САД. == Име == Името на групата, Aespa, ги комбинира англиските иницијали за „аватар“ и „искуство“ (Avatar X Experience) со англискиот збор „аспект“ (aspect), што значи „две страни“, за да ја симболизира идејата за „запознавање на друго јас и доживување на новиот светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|title=SM Entertainment's new girl group to debut on Nov. 17|last=Lee Min-ji|date=November 2, 2020|work=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160127/https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Кариера == === 2016–2019: Активности пред деби === [[Податотека:Logo_of_Aespa_(black).svg|десно|мини| Официјалното лого на Аеспа.]] Нингнинг била претставена како член на пред-дебитантскиот тим за обука Ес-Ем Рукис (SM Rookies) на 19 септември 2016 година. Како дел од тимот, таа се појавила на ''Дебитантска принцеза: Кој е најдобар? (Rookies Princess: Who's the best?)'' сегмент од програмата ''Mај Ес-Ем-Ти (My SMT)'' таа година и снимила неколку насловни страници за корејската анимирана ТВ програма ''Шајнинг стар (Shining Star)'' во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|title=SM루키즈, 중국 출신 새 멤버 2인 공개 '기대'|last=Lee Yoo-min|date=September 20, 2016|work=TV Daily|language=ko|trans-title=SM Rookies unveils two new Chinese members 'Expectation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160359/http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина се појавила во музичкото видео на колегата Таемин за песната „Want“ во февруари 2019 година и настапила со него на неколку музички програми во следните недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|title='SM 신인' 에스파, 카리나 아바타 티저 공개&nbsp;...&nbsp;점까지 유지민 판박이|last=Kim Soo-young|date=November 11, 2020|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title='SM Rookie' Aespa, Karina Avatar Teaser Revealed&nbsp;...&nbsp;Yoo Ji-min to the point|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина, исто така, се појавила заедно со колегата Каи за настап во виртуелната изложба за соработка на [[Хјундаи]] и Ес-Ем ентертејнмент - ''Целосно Новиот Туксон, Повеќе од ВОЗЕЊЕ''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|title=Hyundai and SM Entertainment Present 'The All-New Tucson, Beyond DRIVE' Innovative Virtual Showcase for Hot New SUV|work=HYUNDAI MOTORS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126230305/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|archive-date=January 26, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Логото на Аеспа исто така било објавено на крајот од музичкото видео на СуперЕм „Уан (Монстер & Инфинити)“ (One (Monster & Infinity)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|title=SM Entertainment announces new girl group, "aespa"|last=Garcia|first=Cara Emmeline|date=October 26, 2020|work=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616040206/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> === 2020–2021: Вовед, деби, „Некст левел“ (Next Level) и ''Севиџ (Savage)'' === [[Податотека:20201209_에스파_aespa_SBS_Radio.png|мини|Аеспа на Ес-Би-Ес пауер Еф-Ем во 2020 година]] На 26 октомври 2020 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека ќе дебитира нова женска група, прва по Ред Велвет во 2014 година и нејзина прва севкупна идолна група од Ен-Си-Ти (NCT) во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|title=SM 새 걸그룹 '에스파' 내달 데뷔&nbsp;...&nbsp;레드벨벳 이후 6년만|last=Oh Bo-ram|date=October 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group 'Aespa' debuts next month&nbsp;...&nbsp;6 years since Red Velvet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|title=[공식]SM 신인 걸그룹 '에스파' 11월 데뷔&nbsp;...&nbsp;NCT 이후 4년만의 신인 출격|last=Jeong Yoo-na|date=October 26, 2020|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|trans-title=[Official] SM rookie girl group 'AESPA' debuts in November&nbsp;...&nbsp;The first rookie scramble since NCT in 4 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160713/https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Името и членовите на групата биле откриени поединечно почнувајќи од 27 октомври (по редослед: Винтер, Карина, Нингнинг и Џизел).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|title=유지민, SM 신인 걸그룹 '에스파' 멤버 카리나로 데뷔|last=Kim Soo-jeong|date=October 28, 2020|publisher=[[No Cut News]]|language=ko|trans-title=Yoo Ji-min debuts as Karina, member of SM new girl group 'AESPA'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Основачот на Ес-Ем ентертејнмент, Ли Со-ман, го објаснил концептот на групата на Светскиот форум за културна индустрија во 2020 година на 28 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|title=Soo-Man Lee, chairman of SM ENTERTAINMENT GROUP, delivered a speech at the 1st World Cultural Industry Forum as a representative of the Korean cultural community!|date=October 28, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117145707/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|archive-date=November 17, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> Видео трејлер со сите четири членови бил откриен на 2 ноември, заедно со објавувањето на деби-синглот на Аеспа, „Блек мамба“, на 17 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|title=SM 신인 걸그룹 에스파, 17일 데뷔 확정&nbsp;...&nbsp;독특 세계관|last=Hwang Mi-hyun|date=November 2, 2020|publisher=News1|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa, debut on the 17th&nbsp;...&nbsp;Unique worldview|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160654/https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|archive-date=August 30, 2021|accessdate=November 5, 2020}}</ref> По објавувањето, музичкото видео на песната постигнал најголем број прегледи за деби видео на К-поп група за 24 часа, со 21,4 милиони прегледи.<ref name="ReferenceB">{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2023}}</ref> Групата го имала своето деби на емитувањето на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес2 на 20 ноември и го извела „Блек мамба“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|title=aespa's "Black Mamba" stage to air for the first time on "Music Bank" on 11/20!|date=November 16, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Ја заработила својата прва победа во музичкото шоу на ''Инкигајо (Inkigayo)'' на Ес-Би-Ес на 17 јануари 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|title='인기가요' SM 에스파, 출연없이 1위&nbsp;...&nbsp;(여자)아이들·트레저·유빈 컴백(종합)|last=Hwang Hye-jin|date=January 17, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title='Inkigayo' SM Aespa, No. 1 without appearing&nbsp;...&nbsp;(G)Idle, Treasure, and Yubin comeback (total)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 29 јануари 2021 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Форевр“ (Forever), синглот првично од Ју Јонг-џин за празничниот албум на Ес-Ем Ентертејнмент од 2000 година ''Winter Vacation во SMTOWN.com.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|title=에스파, 2월 5일 싱글 'Forever' 깜짝 발매&nbsp;...&nbsp;유영진 곡 리메이크|last=Hwang Jin-hye|date=January 29, 2021|publisher=Newsen|trans-title=Aespa, surprise release of single 'Forever' on February 5th&nbsp;...&nbsp;Yoo Young-jin's song remake"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129033644/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|archive-date=January 29, 2021|accessdate=January 29, 2021}}</ref> Верзијата на песната на Аеспа, „[[балада]] со средно темпо карактеризирана со звук [[Акустична гитара|на акустична гитара]]“ со „топли текстови за вечно ветување на некој близок“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|title=에스파 신곡 'Forever' 음원·MV 오늘(5일) 공개&nbsp;...&nbsp;따뜻 겨울 감성|last=Park Seo-hyun|date=February 5, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa's new song 'Forever' sound source/MV released today (5th)&nbsp;...&nbsp;Warm winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> била објавена на 5 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|title=에스파, 오늘(5일) 겨울 감성 담은 'Forever' 공개|last=Cho Seung-hyun|date=February 5, 2021|publisher=Seoul Economy Daily|language=ko|trans-title=Aespa, today (5th) unveiled 'Forever' containing winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 4 мај, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Некст левл“ (Next Level), денс и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] песна со „груви“ рап, „енергичен“ бас и „моќен вокал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|title=[단독] 에스파, 5월 컴백 ... 메타버스 세계관 기대|last=Hwang Ji-young|date=May 4, 2021|publisher=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=[Exclusive] Aespa, expects to comeback in May ... virtual reality worldview expectations|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504064358/https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|title=aespa's new song 'Next Level', a hip-hop dance song with a worldview story!|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511095142/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> Била објавена на 17 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|title=에스파, 5월 17일 컴백 확정 .. 신곡 '넥스트 레벨' 발표[공식]|last=Seon Mi-kyung|date=May 6, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, May 17 comeback confirmed .. New song 'Next Level' released [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031128/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|archive-date=May 11, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Дебитирала на деветтото место на дигиталната табела Гаон и се искачила на второто место, станувајќи нивни прв топ пет хит во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|title=Next Level|date=May 23–29, 2021|publisher=[[Gaon Music Chart]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603023008/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=June 3, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> Исто така, се искачила на второто место на топ-листата ''Билборд за'' К-поп најдобри 100.<ref name="ReferenceA"/> „Некст левел“ станала третата песна на Аеспа што се нашла на листата на светската ''Билборд за'' продажба на песни, достигнувајќи го третото место.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|title=Aespa Enters 3 Billboard Tallies with New Song|last=Hwang|first=You-mee|date=May 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526123537/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|archive-date=May 26, 2021}}</ref> На 22 јули било објавено дека Аеспа потпишала со Агенцијата за креативни уметници за нивните идни активности во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|title=에스파, 美 최대 에이전시 CAA와 계약 ... 글로벌 슈퍼루키[공식]|last=Kim Ji-hye|date=July 23, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa signed With CAA, America's Largest Agency ... Global Super Rookie [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092118/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|title=K-pop group Aespa sign with Hollywood talent agency CAA, joining NCT 127 and SuperM, fellow SM Entertainment acts|last=Tamar Herman|date=July 23, 2021|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092140/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref> На 10 септември било објавено дека ремикс верзиите на „Некст левел“ ќе бидат објавени на 14 септември, заедно со музичко видео и видео за визуелизатор за „Некст левел (ИМЛЕЈ ремикс)“ (Next Level (IMLAY Remix)).<ref>{{Наведени вести|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|title=|last=Lee|first=Deok-haeng|date=September 10, 2021|work=StarNews|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050705/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|archive-date=September 28, 2021|language=ko|script-title=ko:'iScreaM' 프로젝트, 에스파 'Next Level' 리믹스 싱글 14일 공개|trans-title='iScreaM' Project, Aespa 'Next Level' Remix Single will be Released on the 14th}}</ref> На 14 септември, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе ја објави нивната прва продолжена претстава, ''Севиџ (Savage)''. Проширената драма содржи шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|title=에스파, 첫 미니앨범 'Savage' 10월 5일 발매..6곡 수록[공식]|last=Moon Wan-sik|date=September 14, 2021|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa, First Mini Album 'Savage' Released on October 5th, 6 Songs Included [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914002219/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|archive-date=September 14, 2021|accessdate=September 14, 2021}}</ref> Била објавена на 5 октомври со признание од критичарите и комерцијален успех, а медиумите ја пофалиле „Севиџ“ за нејзините зависност, рефрени и „мајсторски слоевитосна“ продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|title="쯧쯧쯧쯧" 광야 진출한 에스파, 블랙맘바 짓밟는 'Savage'[들어보고서]|last=Hwang Hye-jin|date=October 5, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa, who has advanced into the wilderness, 'Savage' trampling on black mamba [heard of]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005090719/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|archive-date=October 5, 2021|accessdate=October 5, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|title=aespa – 'Savage' review: K-pop power rookies stake their claim for greatness with future-facing cyberpunk|last=Chin|first=Carmen|date=October 7, 2021|work=NME|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164206/https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|archive-date=October 7, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Песната била вклучена во повеќе списоци на крајот на годината, како што се топ 10-те најдобри К-поп песни на ''списанието'' ''Ен-Ем-И'' и Тајм за 2021 година, нарекувајќи ја „Севиџ“ „експлозивна“ песна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122558|title=The 25 best K-pop songs of 2021|last=NME|date=December 20, 2021|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220091538/https://www.nme.com/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122366|archive-date=December 20, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 15, 2023}}</ref> Комерцијално, песната се искачила на второто место на дигиталната табела Гаон и станала нивни втор сингл во топ пет во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|title=|date=October 10–16, 2021|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2021년 42주차 Digital Chart|trans-title=2021, Week 42 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021022834/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=October 21, 2021|accessdate=October 21, 2021}}</ref> На 15 октомври, десет дена по објавувањето, во 1:30 часот навечер КСТ​''​​​'', ајЧарт на Инстиз, го објавил првото „совршено убиство“ на Аеспа, бидејќи „Севиџ“ го достигнала првото место на вистинските, дневните и неделните компоненти на домашните топ листи - ајЧарт, Мелон, Џини, ФЛО, Багс!и ''Вајб'' — станувајќи првата „четврта генерација“ К-поп изведба што го направила тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instiz.net/name_enter/81551489|title=[정보/소식] 에스파, 'Savage'로 음원‧음반 차트 올킬...이번 주 음악방송 출격|date=October 13, 2021|work=인스티즈(instiz)|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215839/https://www.instiz.net/name_enter/81551489|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Песната освоила осум награди ма музички шоуа, вклучително и три последователни победи на ''Инкигајо'' што довеле до добивање на наградата „тројна круна“. ''Севиџ'' дебитирала на врвот на табелата за албуми, Гаон и исто така го означила првото влегување на Аеспа на американскиот [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] на 20-тото место, со што Аеспа станала највисоката дебитантска К-поп женска група што се појавила на таа листа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|title=aespa sell half a million copies of first mini-album 'Savage'|last=Chin|first=Carmen|date=October 21, 2021|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210413/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 27, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|title=Aespa Joins Blackpink, Itzy And Twice With Their First Hit Album On The Billboard 200|last=Hugh Mclntyre|date=October 19, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210845/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|archive-date=October 27, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> ''Севиџ'' имала продадено вкупно 788.959 копии и го држела рекордот за најпродаван деби албум на Ес-Ем ентертејмент, сè додека не бил надминат од ''Perfume од'' Ен-Си-Ти ДоЏеЏунг во мај 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|title=에스파 '새비지', 하프 밀리언셀러 등극|date=October 21, 2021|work=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa's 'Savage' becomes a half-million seller|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024043707/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|archive-date=October 24, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> [[Податотека:20211116_이터널_리턴_X_aespa_(3).jpg|лево|мини| Аеспа за Eternal Return]] На 13 октомври, Аеспа била вклучена во списокот Ones to Watch 2021 на списанието Пипл (People) како „Ѕвезда во подем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|title=Introducing PEOPLE's Ones to Watch 2021: Get to Know Hollywood's Rising Stars|last=|date=October 13, 2021|work=[[People Magazine]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610002211/https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 25 ноември, групата настапила на парада, славејќи ги жените во СТЕМ, на 95-тата парада на Денот на благодарноста на Мејси, што ги направило првата корејска женска група што настапила на парадата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|title=Everything to Know About aespa — the K-Pop Girl Group from the Macy's Thanksgiving Day Parade|last=Nicholas Rice|date=November 25, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130113552/https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|archive-date=November 30, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> На 2 декември, тие го освоиле својот прв [[К-поп|Десанг (Daesang)]] (за сцена на годината) на наградите за азиски уметници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|title=BTS, SEVENTEEN, aespa and more win big at the 2021 Asia Artist Awards|last=Carmen Chin|date=December 3, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203111809/https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|archive-date=December 3, 2021|accessdate=December 3, 2021}}</ref> Два дена подоцна, на 4 декември, групата го освоила својот втор Десанг (за снимање на годината) на музичките награди Мелон во 2021 година.<ref name="2021 MMA">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|title=에스파, 올해의 레코드상 "꿈꿨던 일 이뤄져" [MMA 2021]|last=Kim Ye-na|date=December 4, 2021|publisher=X-sports News|language=ko|trans-title=Aespa, Record of the Year Award "A dream come true" [MMA 2021]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205060916/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|archive-date=December 5, 2021|accessdate=December 5, 2021}}</ref> На 4 ноември, било најавено дека Аеспа ќе објави римејк на Ес-И-Ес „Дримс кам чру“ (Dreams Come True) на 20 декември за Ремастеринг проектот на Ес-Ем и како [[Водечки сингл|главен сингл]] на албумот Ес-Ем Таун, ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|title=aespa to unveil remake of S.E.S.'s 'Dreams Come True' next month|last=Gladys Yeo|date=November 4, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110000026/https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|archive-date=November 10, 2021|accessdate=November 10, 2021}}</ref> Музичкото видео за песната е режирано од Лусид калр, а во кореографија и визуелна режија на БоА.<ref name="Rolling Stone">{{Наведена мрежна страница|url=https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|title=aespa Reimagines S.E.S's Hit 'Dreams Come True'|date=December 20, 2021|work=[[Rolling Stone India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220111022/https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|archive-date=December 20, 2021|accessdate=January 6, 2022}}</ref> Песната се искачила на осмото место на дигиталната табела Гаон и на седмото место на табелата за светски дигитални песни ''на Билборд''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 6, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|title=|date=January 1, 2022|work=|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2022년 01주차 Digital Chart|trans-title=2022, Week 1 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106020940/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|archive-date=January 6, 2022|accessdate=January 6, 2022}}</ref> На 26 декември, Карина и Винтер биле откриени како членови на супергрупата Гот д бит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|title=보아·태연·카리나 등 뭉쳤다...SM 여성 유닛 '갓 더 비트' 출범|last=Lee Tae-soo|date=December 27, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BoA, Taeyeon, Karina, etc. have teamed up...SM female unit 'Got the Beat' launched|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227011810/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 27, 2021}}</ref> Супергрупата дебитирала со синглот „Степ бек“ (Step Back) на 3 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|title=Supergroup GOT the Beat Debuts 'Step Back' at Record-Breaking SMTOWN Live Concert|last=Ashley Iasimone|date=January 3, 2022|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235213/https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|archive-date=January 3, 2022|accessdate=January 3, 2022}}</ref> === 2022: Коачела, меѓународна експанзија и ''Грлс (Girls)'' === На 8 јануари 2022 година, Аеспа станала инаугуративен добитник на наградата Уметник на годината на 36-тото доделување на наградите Златен диск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|title=(KR) Heraldpop: "방탄소년단·아이유, 음반·음원 대상 영예..NCT 127→세븐틴 본상(종합)"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108103846/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|archive-date=January 8, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref> На 1 март, тие ја освоиле наградата за песна на годината за „Некст левел“ на 19-тото доделување на корејски музички награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|title=Here are all the winners from the 19th Korean Music Awards|last=Suacillo|first=Angela Patricia|date=March 2, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410020722/https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|archive-date=April 10, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 19 април, било објавено дека Аеспа ќе настапи на Коачела на 23 април, со што станала третата К-поп женска група што настапила на фестивалот. Тие настапиле како дел од сетот 88rising 's Head in the Clouds Forever во втората недела. Нивната сет-листа ги вклучувала „Севиџ“, „Некст левл“, „Блек мамба“ и англиска верзија на тогаш необјавената песна со наслов „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), за која било откриено дека е од нивниот тогаш претстоен EП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|last=Kim|first=Myung-mi|date=April 19, 2022|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:에스파, 美 최대 음악 축제 코첼라 메인 스테이지 공식 초청|trans-title=Aespa's Official Invitation to the Main Stage of Coachella, America's Largest Music Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419051224/https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}</ref><ref name="billboard1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 21, 2022}}</ref> На 12 мај, групата била вклучена во листата на лидери на следната генерација на списанието ''Тајм''. Списанието ја обележало Аеспа како „експериментален, но суштински играч во музичката индустрија, кој делува како мост помеѓу реалноста и виртуелноста“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|title="K팝 걸그룹 최초"...에스파, 美 타임지 선정 '넥스트 제너레이션 리더스'|last=홍|first=혜민|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531152754/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|title=TIME's Next Generation Leaders|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512105431/https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|archive-date=May 12, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|title=How K-Pop Group aespa Is Making the Metaverse Their Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512172815/https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|archive-date=May 12, 2022|accessdate=May 12, 2022}}</ref> На 27 мај, групата била вклучена на листата ''[[Форбс|на Форбс]]'' 30 под 30 во Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|title=Forbes 30 Under 30 Asia 2022: Entertainment & Sports|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922214100/https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|archive-date=September 22, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 1 јуни, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа потпишала со Warner Records. Тие, исто така, најавиле дека Аеспа ќе ја објави нивната втора продолжена претстава, ''Грлс (Girls)'', на 8 јули. Проширената драма содржela девет песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име, нивните први два сингла, „Блек мамба“ и „Форевр“ (Forever) и „Дримс кам чру“ (Dreams Come True), кои претходно ги објавиле како дел од ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express'' во декември 2021 година. Две други песни на албумот ''Грлс (Girls)'', „Илужн“ (Illusion) и англиската верзија на „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), претходеле на ЕП-то и биле објавени на 1 и 24 јуни, соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|last=Lee|first=Seung-hoon|date=June 1, 2022|work=Osen|language=ko|script-title=ko:SM, '워너 레코드' 손잡았다..에스파 美 시장 본격 진출→7월 미니 2집 발매[공식]|trans-title=SM, 'Warner Record' joined hands... Aespa enters the US market in earnest → Releases 2nd mini album in July [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531235802/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 1, 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|title=에스파, '도깨비불' 선공개했다|last=Lee|first=Seung-rok|date=June 1, 2022|work=Mydaily|access-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601044340/https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|archive-date=June 1, 2022|language=ko|trans-title=Aespa pre-released 'Illusion'}}</ref> Пред-нарачките за ''Грлс (Girls)'' надминале 1.610.000 примероци пред неговото објавување, што е највисока бројка за К-поп албум од женска група во тоа време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|title=에스파, 미니 2집 선주문만 161만장...'K팝 걸그룹 최고기록' [공식입장]|last=Jo|first=Hye-jin|date=July 8, 2022|work=Naver|language=ko|trans-title=aespa's 2nd mini album pre-orders alone, 1.61 million copies ... 'best record for K-pop girl group' [Official position]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708020922/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|archive-date=July 8, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> По објавувањето, албумот станал првиот албум од женска група што продал повеќе од еден милион копии за една недела на табелата Хантео, надминувајќи ја оценката поставена од ''Албум'' на Блекпинк во октомври 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|last=Lee|first=Yu-na|date=July 15, 2022|work=n.news|script-title=ko:[Y이슈] 에스파가 열었다...걸그룹 초동 100만장 시대|trans-title=[Y Issue] Aespa opened... The era of 1 million copies in the first week of girl groups|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716020037/https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|archive-date=July 16, 2022|accessdate=July 16, 2022}}</ref> Продолжил да дебитира на првото место на Circle табелата за албуми со 1.426.487 продадени копии, што довело до нивната прва милионска сертификација од страна на Корејското здружение за музичка содржина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103210317/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=43&hitYear=2018&termGbn=week|archive-date=November 3, 2018|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Исто така, се нашол на врвот на месечната Circle табела за албуми за јули со 1.645.255 продадени копии, што ја означила најголемата месечна и вкупна продажба на албуми од кој било албум на женска К-поп група во историјата;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|title=Aespa's 'Girls' becomes top-selling girl group album|last=Shim|first=Sun-ah|date=August 11, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811054322/https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|archive-date=August 11, 2022|accessdate=August 11, 2022}}</ref> рекордот бил соборен во септември со албумот на Блекпинк ''Борн пинк (Born Pink)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|title=블랙핑크 더블 밀리언셀러, YG "K팝 걸그룹 최초" [공식]|last=Hong Se-young|date=September 22, 2022|work=Sports Donga|language=ko|trans-title=Blackpink Double Million Seller, YG "The First K-Pop Girl Group" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922025609/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|archive-date=September 22, 2022|accessdate=September 22, 2022}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Грлс (Girls)'' дебитирал на третото место со 56.000 единици еквивалентни на албуми, 53.000 чисти продадени албуми, станувајќи најпродаваниот албум на неделата.<ref name="ReferenceB"/> [[Податотека:에스파_(aespa)_ACQUA_DI_PARMA_221118_(02).jpg|мини| Аеспа на отворањето на поп-ап продавницата [[Аква ди Парма|Аквади Парма]]]] Ес-Ем ентертејнмент, исто така, го објавил првиот јапонски излог на групата, насловен: ''aespa Japan Premium Showcase 2022 ~SYNK~'', кој се одржал на 6 и 7 август во Пиа Арена ММ во Јокохама.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|title=aespa初来日イベント『aespa JAPAN PREMIUM SHOWCASE 2022 〜SYNK〜』 開催決定!{{!}} aespa（エスパ）JAPAN OFFICIAL WEBSITE|date=April 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404174155/https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 7 јуни било најавено дека Аеспа ќе го одржи својот втор излог, прв во Соединетите Американски Држави, насловен: ''aespa Showcase SYNK во ЛА!'' на 26 јуни во ЈуТјуб тиатар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|title=aespa announce one-off concert in Los Angeles for this month|last=Yeo|first=Gladys|date=June 7, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110908/https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|archive-date=July 6, 2022|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 14 јуни била најавена дополнителна претстава, за 27 јуни, откако биле распродадени билетите за 26 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|title=aespa adds additional date to its showcase event in Los Angeles|last=Lee|first=Jian|date=June 14, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430040223/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|archive-date=April 30, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> Групата била прогласена и за уметник на Епл мјузик: ап некст за јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|title=Exclusive Clip: Aespa Talks Coachella Debut For Apple Music "Up Next" Film|date=June 2022|work=Nylon|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602055250/https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|archive-date=June 2, 2022|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 5 јули, Аеспа одржала говор и настапи на Политичкиот форум [[Обединети нации|на ОН]] на високо ниво за одржлив развој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|title=Aespa calls for sustainable development to be taken to 'Next Level' at United Nations forum|last=Lee|first=Jian|date=July 6, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211035054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|archive-date=December 11, 2022|accessdate=January 28, 2023}}</ref> На 8 јули, Аеспа настапила на летната концертна серија на ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]'' во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], на која била прикажана првата изведба на „Грлс“ (Girls).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|title='Good Morning America' 2022 Summer Concert Series lineup: Demi Lovato, Megan Thee Stallion and more|last=|first=|work=Good Morning America|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404022616/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 23 октомври, Аеспа настапила виртуелно за Крокс да ја прослави нивната 20-годишнина на видео играта ''[[Roblox|Роблокс]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=oso_x_us_x_x_v1_x_crocday_x_x_x_x|title=The 20th Anniversary Croc Party is On|work=www.crocs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501035326/https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=sms_attentive_us_20221023_content_crocday-concert_x_x_x_x&externalId=Pzz-j|archive-date=May 1, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Тој привлекол втора најголема посетеност на еднократниот концерт на Роблокс, со 2,5 милиони посети. Шоуто, исто така, донело преку 2,3 милиони забележани посети на ''Крокс уорлд'' во ''Роблокс''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|title=Crocs SVP, CMO Heidi Cooley: 2023 Top Marketers|last=Zwieglinska|first=Zofia|date=June 5, 2023|work=Glossy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606172112/https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|archive-date=June 6, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 14 декември, групата објавила заеднички сингл, „Бјутифл крисмас“ (Beautiful Christmas), со колегите Ред Велвет за албумот на Ес-Ем Таун, ''2022 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју пелес (2022 Winter SM Town: SMCU Palace).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|title=레드벨벳X에스파 뭉쳤다..SM 겨울 앨범 타이틀곡 14일 선공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=December 10, 2022|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Red Velvet X aespa united.. SM winter album title song pre-release on the 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025310/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|archive-date=December 10, 2022|accessdate=December 10, 2022}}</ref> На 28 декември, Аеспа ја објавила првата епизода од нивното прво реално шоу, ''аеспа‘с синк роуд (aespa's Synk Road),'' кое го документирало нивното патување во Пјонгчанг во провинцијата Гангвон. Во текот на шоуто, членовите имале задача да најдат скриени „ае-ки“ картички, добиени од различни мисии и игри, со цел да го „завршат“ истоимениот ''Синк роуд (Synk Road)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|title=에스파 첫 단독 리얼리티...예능 병아리 출동 ('에스파의 싱크로드')|date=December 27, 2022|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628164524/https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|archive-date=June 28, 2023|accessdate=June 28, 2023}}</ref> === 2023: Прва концертна турнеја, ''Мај уорлд (My World)'' и ''Драма (Drama)'' === [[Податотека:Aespa_(에스파)_CCMA_2023.jpg|лево|мини| Аеспа на музичките награди на Circle Chart 2023]] На 25 и 26 февруари тие го одржале својот прв концерт, Синк: хајпер лајн, во арената Џамсил во Сеул, Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|title=에스파, 2월 25~26일 데뷔 첫 단독 콘서트 개최 [공식]|last=Lee|first=Min-ji|date=January 20, 2023|work=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa will hold first solo concert since debut on February 25~26 [official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185843/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|archive-date=January 25, 2023|accessdate=May 19, 2023}}</ref> На 7 март, групата била најавена како изведувач на фестивалот за музика и уметност Оутсајд лендс во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], на 11 август, со што станала првата К-поп група која настапила на фестивалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|title=Kendrick Lamar, Foo Fighters, Lana Del Rey to headline Outside Lands|last=Singh|first=Surej|date=March 8, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409225409/https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|archive-date=April 9, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> Од март до април, Аеспа ја продолжила својата концертна турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) во Јапонија, собирајќи вкупно 110.000 гледачи од 10 распродадени претстави низ [[Осака]], [[Токио]], [[Сајтама (префектура)|Саитама]] и [[Ајчи (префектура)|Аичи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20230501103113799|title=에스파, 日 투어 성황리에 마무리...8월 도쿄돔 입성|work=언론사 뷰|trans-title=Aespa concludes concert tour with great success... To perform at Tokyo Dome in August|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://v.daum.net/v/20230501103113799|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> За време на нивниот концерт во Националната гимназија Јојоги во Токио, било најавено дека групата ќе се врати на 5 и 6 август на дводневен специјален концерт во Tokyo Dome, што ги направило најбрзиот К-поп изведувач и првата „четврта генерациска“ К-поп изведба да одржи солистички концерт на стадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|title=aespa to hold two solo performances at Tokyo Dome in August|date=April 2, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|title=에스파, 데뷔 첫 日 투어 성료...뜨거운 열도 인기 입증|last=안|first=태현|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 29 март, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Холд он тајт“ (Hold on Tight), „зависна“ песна [[Техно музика|од техно]]-жанрот што ја искористува мелодијата на иконската тематска песна [[Тетрис|за тетрис]], „[[Коробејники]]“, за саундтракот на Епл оригиналниот филм Тетрис. Синглот официјално бил објавен на 31 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|title=에스파, 애플 오리지널 영화 '테트리스' OST 참여..글로벌 대세 행보|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054857/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|archive-date=March 29, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 8 мај, Аеспа ја објавила својата трета продолжена претстава ''Мај уорлд (My World).'' Проширената драма содржела шест нумери, со синглот „Велком ту мај уорлд“ (Welcome to My World) предобјавен на 2 мај и водечкиот сингл „Спајси“ (Spicy) објавен заедно со ЕП-то. ''„Мај уорлд“ (My World)'' дебитирал на првото место на Circle табелата за албуми со 1.420.178 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518144225/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=19&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=May 18, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Две недели по објавувањето, албумот продал двојно милиони, продавајќи 2.011.388 копии и станал вториот албум на женска корејса изведба која продала над два милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|title=aespa's 'My World' becomes double million-seller 2 weeks after release|last=Yong-Yun|first=Cho|date=May 22, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608201617/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|archive-date=June 8, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Албумот потоа бил сертифициран 2× милиони од страна на Корејската асоцијација за музичка содржина на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809001406/https://circlechart.kr/page_cert/chart.circle?serviceGbn=ALBUM|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Мај уорлд (My World)'' дебитирал на деветтото место со 40.000 единици еквивалентни на албуми, 1,33 милиони преноси на барање и 39.000 чисти продажби на албуми, со што станал нивниот втор влез во топ 10.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 8, 2023}}</ref> На 10 мај, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека турнејата Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) ќе продолжи со шоу во [[Џакарта]], Индонезија на 24 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|title=aespa announce Jakarta stop of 'SYNK: Hyper Line' tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 11, 2023|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 19 мај, биле објавени дополнителни 14 претстави, со што турнејата се проширила во Северна Америка, Јужна Америка и Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|title=aespa announce Europe, US legs of 2023 'SYNK: Hyper Line' world tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 19, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519170401/https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|archive-date=May 19, 2023|accessdate=May 20, 2023}}</ref> На 23 мај, Аеспа присуствувала на Канскиот филмски фестивал во 2023 година како амбасадор на [[Швајцарија|швајцарскиот]] бренд за накит Чопард. Тие присуствувале ''на годишната вечера и забава'' на Чопард, на која била прикажана првата колекција на висока мода на копретседателот и уметнички директор на Чопард, Каролин Шеуфеле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|title=Chopard's Caroline Scheufele Presented Her First Couture Collection in Glittering Style at Cannes|date=May 25, 2023|work=Vogue|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603155332/https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|archive-date=June 3, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Следниот ден, Аеспа присуствувала на црвениот тепих за прикажувањето на ''La Passion de Dodin Bouffant'' и ја покажала новата колекција накит на брендот, ''Ред карпет колекшн (Red Carpet Collection).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes/|title=Aespa to be first K-pop group to attend Cannes Film Festival|last=Anderson|first=Daniel|date=May 1, 2023|work=NextShark|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090825/https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|title=Ice Queens: Chopard Ambassadors aespa Open Up About Cannes And Their Favourite Jewels|last=Batchelor|first=Renée|date=August 8, 2023|work=Harper's Bazaar Singapore|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808231544/https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|archive-date=August 8, 2023|accessdate=August 8, 2023}}</ref> На 8 јуни, Аеспа ја фрлила првата топка за Њујорк Јенкис против Чикаго Вајт Сокс на стадионот Јенки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|title=aespa's WINTER Threw Out The First Pitch At A New York Yankees Game|date=June 9, 2023|work=UPROXX|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215837/https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 10 јуни, Аеспа настапила на годишниот музички фестивал на Гувернорс Бол во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], со што станала првата К-поп изведба што се појавила на фестивалот. Џизел не можела да настапи со групата поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|title=[종합] 에스파 지젤, 美 공연→시구 전면취소 "건강상 문제"|last=백|first=지은|date=June 7, 2023|work=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809010320/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Сетот на групата бил добро прифатен и од обожавателите и од критичарите, при што Сајмон Возик-Левинсон од ''Ролинг Стоун'' го нарекол шоуто „спектакл“, а Стар Боуенбанк од ''Билборд'' истакнал дека „сценското присуство и каталогот на Аеспа имаат сила да ја водат главната сцена на музички фестивал“.<ref name="ReferenceC">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 9, 2023}}</ref><ref name="ReferenceC"/> На 27 јули, Аеспа започнала да издава мали делови од нивниот англиски дигитален сингл „Бетр тингс“ (Better Things), песна „минимален танц со темпо“, која била објавена на 18 август. Промоциите вклучувале [[Ситуациска комедија|ситком]] шоу со долга веб-серија од 3 епизоди, ''Бетр тингс (Better Things),'' со првата епизода објавена на 7 август.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|title=에스파, 'Better Things' 시트콤 첫 공개..능청 연기+찐친 케미|last=Ji|first=Min-kyung|date=August 8, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, first release of 'Better Things' sitcom..Sly acting + strong chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809013103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Нингнинг се појавувала само во ограничени делови од ситкомот, поради нејзините здравствени состојби за време на снимањето. Аеспа првпат го извела синглот на 13 август, во Crypto.com Арена во [[Лос Анџелес]], за првото шоу во американската етапа на нивната турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|title=에스파, 13일 美 LA 콘서트서 'Better Things' 무대 최초 공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 2, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa unveils 'Better Things' stage for the first time at the LA concert on the 13th|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016064038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> [[Податотека:Aespa_(에스파)_231124_Love_Your_W.png|мини|Аеспа во ноември 2023 година]] На 23 август, Аеспа го објавија синглот „Ви гоу“ (We Go). Синглот служел како инаугуративна воведна песна за корејското издание на анимето Покемон: Заминувањето на Лико и Рој, кое започнало да се емитува истиот ден. Синглот содржел стихови за новите протагонисти, Лико и Рој, кои откриваат „скапоцени“ работи и растат низ авантура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003176353|title=에스파, 포켓몬스터 OST 부른다..오프닝 테마곡 'We Go'[공식]|last=Yoon|first=Sang-geun|date=August 23, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa sings the Pokémon OST..Opening theme song 'We Go' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025402/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003176353|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 6 октомври, Аеспа го објавила синглот „Зум зум“ (Zoom Zoom), кој служел завршна песна за анимето Beyblade X.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001079339|title=에스파, 첫 日 디지털 싱글 'Zoom Zoom' 공개|last=Cho|first=Sung-woon|date=October 7, 2023|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=Aespa releases first Japanese digital single 'Zoom Zoom'|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053307/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001079339|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 10 октомври, Аеспа објавила дека ќе ја објави својата четврта продолжена драма ''Драма'' на 10 ноември. Проширената драма содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000781174|title=에스파 11월10일 'Drama'로 컴백, 신드롬 또 일으키나|last=Park|first=Soo-in|date=October 11, 2023|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Espa's comeback with 'Drama' on November 10th, will it cause another syndrome?|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025755/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000781174|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> === 2024–сега: Втора концертна турнеја, ''Армагедон'', „Хот мес“ и ''Виплеш (Whiplash)'' === На 9 јануари 2024 година, Ес-Ем објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Ригрет оф д тајмс“ (Regret of the Times), сингл првично од Со Таиџи енд боис. Римејкот бил објавен на 15 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|title=에스파, 서태지와 아이들 '시대유감' 리메이크|last=Seo|first=Jeong-min|date=January 9, 2024|work=[[The Hankyoreh]]|language=ko|trans-title=Aespa to remake Seo Taiji and Boys' 'Regrettable Times'|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145547/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|archive-date=January 12, 2024|accessdate=January 12, 2024}}</ref> На 19 февруари, било објавено дека Аеспа ќе ја започне нивната втора светска турнеја, Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line), која започнала во Сеул на 29 и 30 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|title=에스파, 두 번째 월드 투어 개최 확정..6월 서울 이어 13개 지역 방문|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 19, 2024|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa confirms second world tour, visiting 13 regions following Seoul in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401160108/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|archive-date=April 1, 2024|accessdate=April 1, 2024}}</ref> На 21 април, било објавено дека Аеспа ќе го издаде својот прв студиски албум ''Армагедон'' на 27 мај. Албумот го предводат две насловни песни „Супернова“, која била предиздадена на 13 мај и „Армагедон“, која била објавена заедно со целиот албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|title=aespa to release first full-length album 'Armageddon' in May|last=Cho|first=Yong-jun|date=April 22, 2024|publisher=Korea JoongAng Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513020210/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|archive-date=May 13, 2024|accessdate=April 22, 2024}}</ref> „Супернова“ била комерцијален успех во Јужна Кореја и постигнала совршен статус, бидејќи истовремено стигнала до број еден на компонентите во реално време, дневните и неделните компоненти на ајЧарт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|last=Go|first=Seung-ah|date=May 27, 2024|publisher=News1|language=ko|script-title=ko:에스파, 오늘 '아마겟돈' 출격...선주문 102만장 돌파|trans-title=Aespa, sortie for 'Armageddon' today...Pre-orders exceed 1.02 million copies|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531095512/https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> Станала првата песна на групата која се нашла на врвот на дигиталната Circle табела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 21 of 2024|date=May 19–25, 2024|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531042909/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> и нивниот прв топ-десет хит на <nowiki><i id="mwAik">Билборд Глобал без САД табела, достигнувајќи го шестото место.</nowiki><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 26, 2024}}</ref> На 3 јуни, било објавено дека Аеспа ќе го објави својот прв јапонски сингл „Хот мес“ (Hot Mess) на 3 јули. Синглот го одбележал јапонското деби на групата и вклучил две други песни „Сан енд мун“ (Sun and Moon) и „Зум зум“ (Zoom Zoom), последната објавена претходно на 6 октомври 2023 година, како завршна тема на аниме серијата и франшизата ''Beyblade X.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|title=에스파, 이번엔 일본이다... 7월 3일 '핫 메스'로 정식 데뷔|last=Kim|first=Ji-hye|date=June 3, 2024|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=Aespa, now in Japan... debuting on July 3 with "Hot Mess"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605222944/https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|archive-date=June 5, 2024|accessdate=June 5, 2024}}</ref> Подоцна, на 29 и 30 јуни, по настапот на затворениот стадион Џамсил, Аеспа го издала ''Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line)'', нивниот прв дигитален [[Сингл (музика)|сингл албум]] со четири соло песни, по една од секој член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-debut-unreleased-solo-songs-synk-parallel-line-tour-seoul-3770968|title=aespa debut unreleased solo tracks at 'SYNK: Parallel Line' concert in Seoul|last=Yeo|first=Gladys|date=July 1, 2024|work=NME|language=en-GB|accessdate=October 24, 2024}}</ref> И покрај тоа што официјално не дебитирала како солист, Карина освоила награда за соло музичко шоу за прв пат на ''Шоу! Мјузик кор'' за нејзината соло песна, „Ап“ (Up), на 19 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/korean/aespas-karina-bags-first-music-show-win-before-official-debut-as-soloist-with-up-shares-hilarious-reaction-article-114376694|title=aespa's Karina Bags First Music Show Win Before Official Debut As Soloist With Up, Shares Hilarious Reaction|date=October 19, 2024|work=Times Now|language=en|accessdate=October 24, 2024}}</ref> На 23 септември, било објавено дека Аеспа ќе ја објави нивната петта продолжена драма ''Виплеш (Whiplash)'' на 21 октомври, која содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|title=에스파, '위플래시'로 10월 21일 컴백...연타 히트 노린다|last=Sung|first=Jung-eun|date=September 23, 2024|publisher=Maeil Kyungje|language=ko|trans-title=Aespa, to comeback on October 21 with 'Whiplash'... aiming for continuous hits|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923092426/https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|archive-date=September 23, 2024|accessdate=September 23, 2024}}</ref> == Одобрувања == На 10 февруари 2021 година, Аеспа станала амбасадор на [[Живанши (модна куќа)|Живанши]], првиот К-поп уметник избран како таков од француската модна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|title=에스파, 명품 브랜드 앰버서더 선정&nbsp;...&nbsp;"멤버들 에너지에 압도"|last=Ji Min-kyung|date=February 10, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, selected as a luxury ambassador&nbsp;...&nbsp;"Overwhelmed by members' energy"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Подоцна истата година во август, Аеспа потпишала договори за одобрување со корејскиот бренд за козметика Клио,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|title=에스파, 클리오 새 얼굴 됐다 [공식]|last=Hwang Chae-hyun|date=August 6, 2021|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa become new faces for Clio [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071944/https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|archive-date=August 7, 2021|accessdate=August 7, 2021}}</ref> корејски бренд за нега на кожа Медихил,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|title=메디힐, 새 브랜드 모델에 걸그룹 '에스파' 발탁|last=Bae Ji-yoon|date=August 24, 2021|publisher=News1|language=ko|trans-title=Mediheal selected girl group 'Aespa' as new brand model|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061627/https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> францускиот бренд за спортска облека Ејдер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|title=[Y패션]에스파, 아웃도어 브랜드 모델 발탁&nbsp;...&nbsp;9월 광고 영상 공개|last=Kang Nae-ri|date=August 26, 2021|publisher=[[YTN]]|language=ko|trans-title=[Y Fashion] Aespa, outdoor brand model selected&nbsp;...&nbsp;September advertisement video released|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061617/https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> и во септември за Кеј-Би Кукмин бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|title='유튜브 부터 광고출연까지'···MZ와 소통 나선 금융권 CEO|last=Yoo Gil-yeon|date=October 2, 2021|work=Sina Journal|language=ko|trans-title='From YouTube to appearing in advertisements'...Financial sector CEO communicating with MZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170335/http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|archive-date=October 4, 2021|accessdate=October 4, 2021}}</ref> Во ноември 2021 година, Аеспа била избрана за муза на италијанскиот бренд за мириси [[Аква ди Парма]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|title=아쿠아 디 파르마 새 뮤즈 된 '에스파'|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922065820/https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|archive-date=2022-09-22|accessdate=November 23, 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> и Mobile RPG ''Eternal Return'' објавил соработка со Аеспа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=401094#_PA|title=에스파, 오르비스의 세계를 만 나다..티저 영상 공개|last=Jo Jae-Yong|date=November 15, 2022|work=Single List|language=ko|trans-title=aespa Meets the World of Orbis.. Teaser Video Released|accessdate=September 28, 2024}}</ref> На 8 април 2022 година, Аеспа станала модел за корејскиот бренд за пијалаци Лоте чилсунг тамз зеро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|title=롯데칠성, 에스파 모델 과일향 탄산 '탐스제로' 출시|last=Jeong|first=Byeong-mook|date=April 11, 2022|publisher=E Daily|language=ko|trans-title=Lotte Chilsung, Aespa modelled fruity carbonated 'Tamz Zero' release|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506124335/https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|archive-date=May 6, 2022|accessdate=May 6, 2022}}</ref> Во август, Аеспа станала глобален амбасадор на корејскиот бренд за спортска облека Ем-Ел-Би,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|title='에스파'가 미리 간 가을·겨울 뉴욕, 화려한 일상 화보|trans-title=Autumn/Winter New York where 'aespa' went in advance, colorful daily pictorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003444/https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|archive-date=December 5, 2022|accessdate=October 14, 2022}}</ref> избран за нов модел за Лоте дјути фри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/277/0005133572|title=롯데면세점, 모델로 이준호·에스파 발탁...글로벌 마케팅 재가동|last=Jeon Jin-Young|date=August 17, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=Lotte Duty Free Selects Lee Jun-ho and Aespa as Models Restarts Global Marketing|accessdate=September 23, 2024}}</ref> На 1 септември, Аеспа станала глобален амбасадор на швајцарскиот бренд за часовници и накит Чопард,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|title=쇼파드의 새 얼굴 '에스파', 4인 4색 눈부신 예쁨 담긴 화보|last=Kang|first=In-gwi|date=September 1, 2022|work=MoneyS|language=ko|trans-title=Chopard's new face 'Aespa', a pictorial with 4 people, 4 colors, dazzling beauty|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901102340/https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|archive-date=September 1, 2022|accessdate=September 1, 2022}}</ref> и била прикажана во рекламата за [[Интел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.back2gaming.com/news/intel-celebrates-classic-jingle-with-aespa/|title=Intel Celebrates Classic Jingle featuring aespa and Popular Creators|last=Bossmac Suba|date=September 10, 2022|work=Back 2 Gaming|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во декември, Аеспа станала промотивни модели за мобилната игра ''Епик севн.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|title='에픽세븐 X 에스파' 타임스퀘어 옥외 광고 노출|last=Lee|first=Daniel|date=December 4, 2022|work=[[Kukmin Ilbo]]|language=ko|trans-title='Epic Seven X Aespa' Time Square outdoor advertisement exposure|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004414/https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|archive-date=December 5, 2022|accessdate=December 5, 2022}}</ref> Во октомври 2023 година, Крокс ја објавил соработката аеспа х Крокс стомп лајнд клог (aespa x Crocs Stomp Lined Clog).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensobsession.com/detail/2447/crocs-resmi-luncurkan-kolaborasi-edisi-terbatas-aespa|title=Crocs Resmi Luncurkan Kolaborasi Edisi Terbatas Aespa|last=Nur Asiah|date=October 10, 2023|work=Women Obsession|language=Indonesian|trans-title=Crocs Officially Launches Limited Edition Aespa Collaboration|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во февруари 2024 година, Аеспа станала амбасадор на индонезискиот бренд за храна Набати Ричоко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marketing-interactive.com/nabati-korean-groups-aespa-riize-brand-flavour-ambassadors|title=Nabati taps K-Pop groups Aespa and RIIZE as brand flavour ambassadors|last=A'bidah Zaid Shirbeeni|date=May 29, 2024|work=Marketing Informative|accessdate=September 19, 2024}}</ref> На 28 февруари, јужнокорејската козметичка компанија Аморепасифик ја избрал Аеспа за нов глобален амбасадор за Mise-en-scène.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.issuenbiz.com/news/articleView.html?idxno=38489|last=Kim Dae-Woo|date=February 28, 2024|work=Issue & Biz|language=ko|script-title=ko:미쟝센, 글로벌 앰버서더로 '에스파' 발탁|trans-title=Mise-en-scène selects 'aespa' as global ambassador|accessdate=September 18, 2024}}</ref> Во мај 2024 година, аеспа била назначена за почесен амбасадор на Меѓународниот аеродром Инчеон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20240507145010797|last=Park Jun-Cheol|date=May 7, 2024|work=Daum Net|language=ko|script-title=ko:K-POP 가수 '에스파' 인천공항 명예홍보대사 위촉|trans-title=K-POP Singer 'Aespa' Appointed as Honorary Ambassador for Incheon Airport|accessdate=September 28, 2024}}</ref> и станала модел за новиот бренд контактни леќи од серијата Рефрир „a-eye“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000013.000061465.html|title=⼤⼈気K-POPアイドルグループ「aespa」がイメージモデルを務める新カラコン『a-eye(エーアイ)』5⽉30⽇より先⾏販売開始！|last=From Eyes Co., Ltd.|date=May 30, 2024|work=PR Times|language=Japanese|trans-title=The new color contact lenses "a-eye," with the popular K-POP idol group "aespa" as their image model, will go on sale in advance from May 30th!|accessdate=September 20, 2024}}</ref> == Членови == * Карина (카리나) – лид ер, танчерка, рапер, вокалист<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|title=에스파 등 K스타 가상 제페토 공연, 한국매력 알린다|last=Ham Young-hoon|date=December 7, 2021|work=Herald Economy|language=ko|trans-title=K-star virtual ZEPETO performance, such as Aespa, to promote Korean charm|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231033639/https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|archive-date=December 31, 2021|accessdate=December 31, 2021|quote=영화 '아바타' 같은 느낌의 K팝 스타 에스파 리더 카리나 등 멤버들이 진짜 아바타의 모습으로 확장 가상세계에서 공연한다. [Members such as K-pop star Aespa leader Karina, who feel like the movie 'Avatar', perform in an expanded virtual world in the form of real avatars.]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|title=SM, 신인 걸그룹 aespa(에스파) 카리나 공개 [공식]|last=Jeong Hee-yeon|date=October 28, 2020|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=SM reveals new girl group aespa Karina [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160719/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref name="positions">{{Наведена мрежна страница|url=https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|title=[인터뷰] aespa, 지금 'Black Mamba'로 입덕하면 데뷔팬!: 네이버 포스트|date=November 17, 2020|publisher=SM Entertainment|language=ko|trans-title=[Interview] aespa, if you become a fan of 'Black Mamba', debut fan!|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160640/https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|archive-date=August 30, 2021|accessdate=December 26, 2020}}</ref> * Џизел (지젤) – рапе р, вокалист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004495689|title=에스파, 퍼포먼스만? 노래도 잘하네&nbsp;...&nbsp;보컬 매력 극대화 'Forever' [신곡in가요]|last=Kim Soo-young|date=February 5, 2021|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title=Aespa, performance only? You sing well&nbsp;...&nbsp;Maximizing vocal charm 'Forever' [New song in song]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205171812/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202102054127H|archive-date=February 5, 2021|accessdate=February 6, 2021}}</ref> * Винтер (윈터) – во калист, танчерка<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|title=SM 새 걸그룹 에스파, 첫 멤버 윈터 공개&nbsp;...&nbsp;뛰어난 보컬+댄스 실력 겸비|last=Cheon Yun-hye|date=October 27, 2020|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa reveals its first member Winter&nbsp;...&nbsp;Excellent vocal + dance skills|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160619/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> * Нингнинг (닝닝) – вока лист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|title=SM 신예 에스파 닝닝 아바타 공개&nbsp;...&nbsp;매력적인 보컬 눈길|last=Chu Seung-hyun|date=November 9, 2020|publisher=Seoul Economic Daily|language=ko|trans-title=SM's newest Aespa Ningning avatar released&nbsp;...&nbsp;Attractive vocal gaze|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160620/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Дискографија == * ''Армагедон'' (2024) == Филмографија == === Веб емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! class="unsortable" scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2022 година | ''Синк роуд на аеспа'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|last=Kim|first=Soo-young|date=November 25, 2022|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:에스파 리얼리티가 온다...'싱크로드' 12월 14일 첫 공개|trans-title=Aespa reality is coming...'Synk Road' premiered on December 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125043957/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|archive-date=November 25, 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2023 година | ''Бетр тингс'' | style="text-align:center" | <ref name=":0"/> |- | ''Ху визит д вила?'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|last=Jo|first=Sang-eun|date=November 20, 2023|work=Single List|language=ko|script-title=ko:에스파가 완성하는 'Drama', 21일부터 세 편 순차 공개 예고|trans-title='Drama' to be Completed by Aespa, Three Episodes Announced to be Released Sequentially Starting from the 21st|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126063248/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|archive-date=November 26, 2023|accessdate=November 26, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 година | ''Аеспарти'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|last=Jang|first=Woo-young|date=June 10, 2024|publisher=Osen|language=ko|script-title=ko:에스파, 촌캉스→여고 체험기..로망 실현 '에스파티' 공개|trans-title=Aespa, village vacation → girls' high school experience..Romance realization 'aesparty' unveiled|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135258/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|archive-date=June 22, 2024|accessdate=June 22, 2024}}</ref> |} == Видеографија == === Музички видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов на песната ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Блек мамба" |2020 |Уи Ким |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|title=aespa 'Black Mamba' MV|work=Bright Young Things|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701113149/https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|archive-date=July 1, 2021|accessdate=July 1, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Форевр ({{Јаз|ko|약속}})“ (Forever (약속) | rowspan="5" |2021 |Ју Сонг-кјон<br />(Сани вижуал) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|title=Works – Sunnyvisual|work=Sunnyvisual|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509045541/http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|archive-date=May 9, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл" |Џо Бом-џин<br />(Параноид перадајм) |<ref>{{Наведено видео|title=Next Level - aespa|url=https://vimeo.com/554623782|date=May 25, 2021|access-date=May 25, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл (Хабстракт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level (Habstrakt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=EROYsCK0vK4|date=September 14, 2021|access-date=September 26, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |„Севиџ“ |725<br />(Ес-Ел8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Дримс кам чру“ (Dreams Come True) |Со Донг-хјок, Џејсон Ким<br />(Флипевил) | |- ! scope="row" |"Life's Too Short" (англиска верзија) | rowspan="4" |2022 |Ким Хјон-су<br />(Сегаџи видео) | |- ! scope="row" |"Грлс“ (Girls) |Уи Ким |<ref>{{Наведено видео|title=aespa "Girls" / music video|url=https://vimeo.com/728024394|date=July 8, 2022|access-date=July 9, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Грлс (Брлнт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Girls (Brllnt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlcvaEpCEJ4|date=October 21, 2022|access-date=October 21, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Бјутифл крисмас“<br />{{Мали|(со Ред Велвет)}} |Непознат |- ! scope="row" |"Велком то мај уорлд“ (Welcome to My World) | rowspan="6" |2023 |Банг Џе-јоб |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|title=Aespa – Welcome to My World (feat. Naevis)|work=BangJaeYeob Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711132545/https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|archive-date=July 11, 2023|accessdate=June 22, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси“ |725<br />(Ес-ЕЛ8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Бетр тингс" |Жан‘ Куи |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|title=aespa 에스파 'Better Things' MV|date=August 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823152508/http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|archive-date=August 23, 2023|accessdate=August 23, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси (Најтпанк ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Spicy (Nitepunk Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=dn-fzIgHkg0|date=September 15, 2023|access-date=September 15, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Бетр тингс“ (ае-аеспа верзија) |Непознат |- ! scope="row" |"Драма" |Семсон<br /><br />(Хајкуолитифиш) | |- ! scope="row" |"Ригрет оф д тајмс" (2024 аеспа римејк вер.) | rowspan="10" |2024 |Еехосу<br />(680Хаус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/908158963|title=aespa 에스파 '시대유감(時代遺憾)' 2024|last=@hattrick_kr|date=May 18, 2024|publisher=Vimeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121146/https://vimeo.com/908158963|archive-date=May 18, 2024|accessdate=January 31, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Гет гоин‘"<br />{{Мали|(со Фреги Рок)}} |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa X Fraggle Rock "Get Goin'" MV (Apple TV+)|url=https://www.youtube.com/watch?v=wPnjKZFgeiE|date=March 29, 2024|access-date=April 1, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Супернова" |Ха Џонг-хун (Хатрик) | |- ! scope="row" |"Армагедон" |Рима Јун, Ди-Џеј Џанг (Ригенд филм) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Armageddon' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=nFYwcndNuOY|date=May 27, 2024|access-date=May 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Лив мај лајф" |Ли Хо-џе, Ли Џе-хјон (Студио сурплус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|title=aespa 에스파 'Live My Life' MV|date=June 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619195108/https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|archive-date=June 19, 2024|accessdate=June 19, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Хот мес" |Лафик | |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=4kMcaEz1WrQ|date=September 20, 2024|access-date=September 20, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Армагедон (Флава Ди ремикс)" |Непознат |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" (The Other World Ver.) |Баки<br />(Аплан компани) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV (The Other World Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY2q55Sw3jA|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Виплеш" |Мелтмирор<br />(Сегаџи видео) | |} === Други видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Мај, Карина" | rowspan="7" |2020 | style="text-align:center" |хамџе [88 Џи-Ејч] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.88gymnasticheroes.com/선정-작품-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|title=[TRAILER] aespa[에스파] "MY KARINA"|work=88 Gymnastic Heroes|language=ko|archive-url=https://archive.today/20230806142910/https://www.88gymnasticheroes.com/%EC%84%A0%EC%A0%95-%EC%9E%91%ED%92%88-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, аеспа" | rowspan="3" style="text-align:center" |051/Heung |<ref>{{Наведено видео|title=aespa_HIGHLIGHT|url=https://vimeo.com/497899156|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Винтер" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_WINTER|url=https://vimeo.com/497897766|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Џизел" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_GISELLE|url=https://vimeo.com/497898751|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Нингнинг" | rowspan="2" style="text-align:center" |051 |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_NINGNING|url=https://vimeo.com/478317920|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Карина" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_KARINA|url=https://vimeo.com/478316828|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Блек мамба' Дебитантска сцена" | style="text-align:center" |Лим Сонг-куан |<ref>{{Наведено видео|title=[SM AESPA Debut Live Stage]|url=https://vimeo.com/499474520|date=January 11, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Пријатна зимска кабина вер.)" | rowspan="9" |2021 |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Cozy Winter Cabin Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8UnLnqQnZAM|date=February 6, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Сјајна снежна топка вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Glitter Snowball Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0m0vMRgZbWo|date=February 8, 2021|access-date=February 8, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Романтична улица вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Romantic Street Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6sfNV51ae0|date=February 10, 2021|access-date=February 10, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"еп1. 'Блек мамба' – Ес-Ем калчр јуниврз" | style="text-align:center" |Сон Те-хнг и Мин Хо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa|title=aespa 에스파 'ep1. Black Mamba' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830164220/https://37thdegree.com/portfolio/aespa|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #1" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level' The Performance Stage #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=z58k37I4Crs|date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #3" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' перформанс стејџ #1" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' д перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"еп2. 'Некст левл' – Ес-Ем калчр јуниврз" | rowspan="3" |2022 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|title=aespa 에스파 'ep2. Next Level' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713143332/https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|archive-date=July 13, 2022|accessdate=July 13, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс‘ д перформанс стејџ #1" | rowspan="2" style="text-align:center" |Ес-Ем таун дриммејкр (SM Town Dreammaker) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #1]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135308/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс' д перформанс стејџ #2" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #2]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135513/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"еп.3 'Грлс (Донт ју ноу ајм а севиџ?) - Ес-Ем калчп јуниврз" | rowspan="5" |2023 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'ep.3 Girls (Don't you know I'm a Savage?)' - SM Culture Universe|url=https://www.youtube.com/watch?v=iq-ivLY_9A8|date=February 23, 2023|access-date=February 28, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Мај уорлд' интро" |Ли Џун-мо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haesumok.com/category/entertainment/|title=Entertainment – aespa 'MY WORLD' INTRO|work=HAESUMOK|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806141835/https://www.haesumok.com/category/entertainment/?ckattempt=3|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Ајм анхепи' видео“ |Бјол Јун |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'I'm Unhappy' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CC7OrEx5H4U|language=ko|date=May 2, 2023|access-date=May 13, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Солти & Свит' видео" |Лафик |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Salty & Sweet' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=bL0Uxth2Edg|language=ko|date=May 3, 2023|access-date=May 4, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Трсти' видео" |Џиноја Мејкс | |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Наслов ! rowspan="2" scope="col" | Детали за албумот ! colspan="2" scope="col" | Врвни позиции на графиконот |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН ДВД ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН<nowiki><br></nowiki>БД |- ! scope="row" | ''аеспа Лајв тур 2023 синк: Хајпер лајн ин Џепен -специјална издание-'' | * Објавено: 27 декември 2023 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: [[Дигитален видеодиск|ДВД]], [[Blu-ray диск|Blu-ray]] | 5 | 3 |- ! scope="row" | ''Синк роуд на аеспа'' | * Објавено: 19 јуни 2024 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: ДВД | 9 |} == Турнеи и концерти == === Насловни тури === * Синк: Хајпер лајн (2023) * Синк: Паралел лајн (2024–2025) === Изложба === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |+Синк (2022) ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Градот ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Присуство |- ! scope="row" | 26 јуни 2022 | rowspan="2" | Инглвуд | rowspan="2" | Соединетите Американски Држави | rowspan="2" | ЈуТјуб тиатр | rowspan="2" | 10.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|title=에스파 미국 LA 쇼케이스서 현지 팬 1만명 환호|last=Lee|first=Tae-soo|date=June 28, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=10,000 local fans cheered at Aespa's LA showcase|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628211201/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|archive-date=June 28, 2022|accessdate=June 28, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 27 јуни 2022 |- ! scope="row" | 6 август 2022 | rowspan="2" | [[Јокохама]] | rowspan="2" | Јапонија | rowspan="2" | Пиа Арена ММ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|title=Aespa to hold showcase in LA|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 7, 2022|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704002518/https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|archive-date=July 4, 2022|accessdate=July 4, 2022}}</ref> | rowspan="2" | 40.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|title=aespa's first Japan showcase saw 40,000 audience members|last=Yang|first=Halley|date=August 8, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808030919/https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|archive-date=August 8, 2022|accessdate=August 8, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 7 август 2022 |} === Учество на концерт === * Ес-Ем таун лајв „Калчр хјуменити“ (SM Town Live „Culture Humanity“) (2021) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003082271|title=SM타운 라이브, 오늘(1일) 전 세계 무료 중계|last=Hwang Ji-young|date=January 1, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SM Town Live, free broadcast worldwide today (1 day)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101064307/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23960128|archive-date=January 1, 2021|accessdate=January 1, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2022: Ес-Ем-Си-Ју Експрес eт Куангја (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|title=보아→에스파, 'SMTOWN LIVE' 1월 1일 전 세계 무료 중계|last=Hye-jin|first=Jo|date=December 23, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=BoA → Aespa, 'SMTOWN LIVE' broadcast free worldwide on January 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227152538/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 28, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв: Ес-Ем-Си-Ју експрес (SM Town Live 2022: SMCU Express) (2022) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000824931|title=SMTOWN LIVE, 소녀시대→NCT·에스파 출연|last=Lee|first=Jae-eun|date=July 12, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SMTOWN LIVE, Girls' Generation → NCT·Aespa Appearance|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008095255/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000824931|archive-date=October 8, 2022|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2023: Ес-Ем-Си-Ју пелес ет Куангја (SM Town Live 2023: SMCU Palace во Kwangya) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|title='SMCU 팰리스' 프로젝트 서막 연다|last=Kim|first=Jae-won|date=November 30, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title='SMTOWN Palace' project raise the curtain|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142712/https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|archive-date=December 22, 2022|accessdate=December 22, 2022}}</ref> === Други избрани изведби === * Коачела (2022){{Efn|Aespa performed during [[88Rising]]'s set, only on the second weekend of the festival.}}<ref name="billboard1"/> * Аутсајд лендс (Outside Lands) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|title=Aespa makes history at Outside Lands|last=Bote|first=Joshua|date=August 12, 2023|work=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006101959/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|archive-date=October 6, 2023|accessdate=October 9, 2023}}</ref> == Поврзано == * [[Список на најпродавани женски-групи]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] 37xypostmdblce8ax7880brdq9odly9 5601119 5601118 2026-07-27T15:52:58Z Andrew012p 85224 5601119 wikitext text/x-wiki {{Музичар|image=241005 aespa K-Link Festival.jpg|caption=Аеспа во 2024<br />Л–Д: Нингнинг, Карина, Винтер, и Џизел}} '''Aespa''' (Корејски 에스파, најчесто стилизирана со сите мали букви или '''аеспа''') — јужнокорејска женска група основана од SM Entertainment. Групата се состои од четири члена: Карина, Џизел, Винтер и Нингнинг. Групата е позната по популаризацијата на концептот на [[метаверзум]] и хиперпоп музиката во [[К-поп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|title=Aespa: Representatives of the Metaverse Era|work=L'Officiel Singapore|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|title=Blackpink, Aespa, NewJeans: The Evolution of K-Pop Girl Groups|date=January 26, 2023|work=The New York Times|access-date=May 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|archive-date=May 13, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Аеспа дебитирала на 17 ноември 2020 година, со синглот „Блек мамба“ (Black Mamba), кој постигнал најголем број на прегледи во рок од 24 часа за дебитно видео на К-поп група. Нивниот втор сингл, „Некст левл“ (Next Level), бил издаден во мај 2021 година со широко распространет комерцијален и критички успех, достигнувајќи го второто место на дигиталната табела Circle и заработувајќи им го нивниот Десанг (Daesang){{Efn|A daesang ({{Korean|hangul=대상|labels=no|lit=grand prize}}) is the highest honor given out at South Korean music award ceremonies in recognition of the artist(s) with the greatest physical and digital achievements for the year.|name=}} за песна на годината на 19-тите награди за корејска музика. Во октомври истата година, Аеспа ја објавила својата прва [[EP|продолжена драма]] (EП) Севиџ (Savage) и нејзиниот главен сингл со истото име. Тој ЕП станал деби-албумот од страна на женска К-поп група кој се искачил на топ листи на на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа на 20-то место, додека вториот се искачил на второто место во Јужна Кореја и го означи нивниот прв влез во топ-40 на Билборд Глобал 200. Во јули 2022 година, Аеспа го издала својот втор EП Грлс (Girls), кој го соборил рекордот за најпродаван албум на женска К-поп група во историјата и станала првата што продала еден милион примероци во првата недела од објавувањето. Исто така, дебитирала на третото место на табелата ''Билборд'' 200, со што албумот влегол во првите десет албуми во САД. Нивниот трет EП, Мај уорлд (My World) бил објавен во мај 2023 година, продавајќи над два милиони примероци и станал нивниот втор албум во топ-десет албуми на ''Билборд'' 200. Во мај 2024 година, групата го издала својот прв студиски албум, насловен ''Армагедон.'' Му претходел комерцијално успешниот водечки сингл „Супернова“, кој станал првата, број еден, песна на групата на дигиталната табела Circle, која била на врвот на табелата цели единаесет недели, како и нивниот прв хит кој се нашол во најдобрите десет на табелата на Билборд Глобал без САД. == Име == Името на групата, Aespa, ги комбинира англиските иницијали за „аватар“ и „искуство“ (Avatar X Experience) со англискиот збор „аспект“ (aspect), што значи „две страни“, за да ја симболизира идејата за „запознавање на друго јас и доживување на новиот светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|title=SM Entertainment's new girl group to debut on Nov. 17|last=Lee Min-ji|date=November 2, 2020|work=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160127/https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Кариера == === 2016–2019: Активности пред деби === [[Податотека:Logo_of_Aespa_(black).svg|десно|мини| Официјалното лого на Аеспа.]] Нингнинг била претставена како член на пред-дебитантскиот тим за обука Ес-Ем Рукис (SM Rookies) на 19 септември 2016 година. Како дел од тимот, таа се појавила на ''Дебитантска принцеза: Кој е најдобар? (Rookies Princess: Who's the best?)'' сегмент од програмата ''Mај Ес-Ем-Ти (My SMT)'' таа година и снимила неколку насловни страници за корејската анимирана ТВ програма ''Шајнинг стар (Shining Star)'' во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|title=SM루키즈, 중국 출신 새 멤버 2인 공개 '기대'|last=Lee Yoo-min|date=September 20, 2016|work=TV Daily|language=ko|trans-title=SM Rookies unveils two new Chinese members 'Expectation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160359/http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина се појавила во музичкото видео на колегата Таемин за песната „Want“ во февруари 2019 година и настапила со него на неколку музички програми во следните недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|title='SM 신인' 에스파, 카리나 아바타 티저 공개&nbsp;...&nbsp;점까지 유지민 판박이|last=Kim Soo-young|date=November 11, 2020|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title='SM Rookie' Aespa, Karina Avatar Teaser Revealed&nbsp;...&nbsp;Yoo Ji-min to the point|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина, исто така, се појавила заедно со колегата Каи за настап во виртуелната изложба за соработка на [[Хјундаи]] и Ес-Ем ентертејнмент - ''Целосно Новиот Туксон, Повеќе од ВОЗЕЊЕ''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|title=Hyundai and SM Entertainment Present 'The All-New Tucson, Beyond DRIVE' Innovative Virtual Showcase for Hot New SUV|work=HYUNDAI MOTORS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126230305/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|archive-date=January 26, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Логото на Аеспа исто така било објавено на крајот од музичкото видео на СуперЕм „Уан (Монстер & Инфинити)“ (One (Monster & Infinity)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|title=SM Entertainment announces new girl group, "aespa"|last=Garcia|first=Cara Emmeline|date=October 26, 2020|work=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616040206/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> === 2020–2021: Вовед, деби, „Некст левел“ (Next Level) и ''Севиџ (Savage)'' === [[Податотека:20201209_에스파_aespa_SBS_Radio.png|мини|Аеспа на Ес-Би-Ес пауер Еф-Ем во 2020 година]] На 26 октомври 2020 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека ќе дебитира нова женска група, прва по Ред Велвет во 2014 година и нејзина прва севкупна идолна група од Ен-Си-Ти (NCT) во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|title=SM 새 걸그룹 '에스파' 내달 데뷔&nbsp;...&nbsp;레드벨벳 이후 6년만|last=Oh Bo-ram|date=October 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group 'Aespa' debuts next month&nbsp;...&nbsp;6 years since Red Velvet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|title=[공식]SM 신인 걸그룹 '에스파' 11월 데뷔&nbsp;...&nbsp;NCT 이후 4년만의 신인 출격|last=Jeong Yoo-na|date=October 26, 2020|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|trans-title=[Official] SM rookie girl group 'AESPA' debuts in November&nbsp;...&nbsp;The first rookie scramble since NCT in 4 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160713/https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Името и членовите на групата биле откриени поединечно почнувајќи од 27 октомври (по редослед: Винтер, Карина, Нингнинг и Џизел).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|title=유지민, SM 신인 걸그룹 '에스파' 멤버 카리나로 데뷔|last=Kim Soo-jeong|date=October 28, 2020|publisher=[[No Cut News]]|language=ko|trans-title=Yoo Ji-min debuts as Karina, member of SM new girl group 'AESPA'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Основачот на Ес-Ем ентертејнмент, Ли Со-ман, го објаснил концептот на групата на Светскиот форум за културна индустрија во 2020 година на 28 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|title=Soo-Man Lee, chairman of SM ENTERTAINMENT GROUP, delivered a speech at the 1st World Cultural Industry Forum as a representative of the Korean cultural community!|date=October 28, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117145707/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|archive-date=November 17, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> Видео трејлер со сите четири членови бил откриен на 2 ноември, заедно со објавувањето на деби-синглот на Аеспа, „Блек мамба“, на 17 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|title=SM 신인 걸그룹 에스파, 17일 데뷔 확정&nbsp;...&nbsp;독특 세계관|last=Hwang Mi-hyun|date=November 2, 2020|publisher=News1|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa, debut on the 17th&nbsp;...&nbsp;Unique worldview|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160654/https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|archive-date=August 30, 2021|accessdate=November 5, 2020}}</ref> По објавувањето, музичкото видео на песната постигнал најголем број прегледи за деби видео на К-поп група за 24 часа, со 21,4 милиони прегледи.<ref name="ReferenceB">{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2023}}</ref> Групата го имала своето деби на емитувањето на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес2 на 20 ноември и го извела „Блек мамба“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|title=aespa's "Black Mamba" stage to air for the first time on "Music Bank" on 11/20!|date=November 16, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Ја заработила својата прва победа во музичкото шоу на ''Инкигајо (Inkigayo)'' на Ес-Би-Ес на 17 јануари 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|title='인기가요' SM 에스파, 출연없이 1위&nbsp;...&nbsp;(여자)아이들·트레저·유빈 컴백(종합)|last=Hwang Hye-jin|date=January 17, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title='Inkigayo' SM Aespa, No. 1 without appearing&nbsp;...&nbsp;(G)Idle, Treasure, and Yubin comeback (total)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 29 јануари 2021 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Форевр“ (Forever), синглот првично од Ју Јонг-џин за празничниот албум на Ес-Ем Ентертејнмент од 2000 година ''Winter Vacation во SMTOWN.com.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|title=에스파, 2월 5일 싱글 'Forever' 깜짝 발매&nbsp;...&nbsp;유영진 곡 리메이크|last=Hwang Jin-hye|date=January 29, 2021|publisher=Newsen|trans-title=Aespa, surprise release of single 'Forever' on February 5th&nbsp;...&nbsp;Yoo Young-jin's song remake"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129033644/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|archive-date=January 29, 2021|accessdate=January 29, 2021}}</ref> Верзијата на песната на Аеспа, „[[балада]] со средно темпо карактеризирана со звук [[Акустична гитара|на акустична гитара]]“ со „топли текстови за вечно ветување на некој близок“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|title=에스파 신곡 'Forever' 음원·MV 오늘(5일) 공개&nbsp;...&nbsp;따뜻 겨울 감성|last=Park Seo-hyun|date=February 5, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa's new song 'Forever' sound source/MV released today (5th)&nbsp;...&nbsp;Warm winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> била објавена на 5 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|title=에스파, 오늘(5일) 겨울 감성 담은 'Forever' 공개|last=Cho Seung-hyun|date=February 5, 2021|publisher=Seoul Economy Daily|language=ko|trans-title=Aespa, today (5th) unveiled 'Forever' containing winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 4 мај, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Некст левл“ (Next Level), денс и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] песна со „груви“ рап, „енергичен“ бас и „моќен вокал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|title=[단독] 에스파, 5월 컴백 ... 메타버스 세계관 기대|last=Hwang Ji-young|date=May 4, 2021|publisher=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=[Exclusive] Aespa, expects to comeback in May ... virtual reality worldview expectations|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504064358/https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|title=aespa's new song 'Next Level', a hip-hop dance song with a worldview story!|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511095142/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> Била објавена на 17 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|title=에스파, 5월 17일 컴백 확정 .. 신곡 '넥스트 레벨' 발표[공식]|last=Seon Mi-kyung|date=May 6, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, May 17 comeback confirmed .. New song 'Next Level' released [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031128/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|archive-date=May 11, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Дебитирала на деветтото место на дигиталната табела Гаон и се искачила на второто место, станувајќи нивни прв топ пет хит во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|title=Next Level|date=May 23–29, 2021|publisher=[[Gaon Music Chart]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603023008/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=June 3, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> Исто така, се искачила на второто место на топ-листата ''Билборд за'' К-поп најдобри 100.<ref name="ReferenceA"/> „Некст левел“ станала третата песна на Аеспа што се нашла на листата на светската ''Билборд за'' продажба на песни, достигнувајќи го третото место.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|title=Aespa Enters 3 Billboard Tallies with New Song|last=Hwang|first=You-mee|date=May 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526123537/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|archive-date=May 26, 2021}}</ref> На 22 јули било објавено дека Аеспа потпишала со Агенцијата за креативни уметници за нивните идни активности во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|title=에스파, 美 최대 에이전시 CAA와 계약 ... 글로벌 슈퍼루키[공식]|last=Kim Ji-hye|date=July 23, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa signed With CAA, America's Largest Agency ... Global Super Rookie [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092118/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|title=K-pop group Aespa sign with Hollywood talent agency CAA, joining NCT 127 and SuperM, fellow SM Entertainment acts|last=Tamar Herman|date=July 23, 2021|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092140/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref> На 10 септември било објавено дека ремикс верзиите на „Некст левел“ ќе бидат објавени на 14 септември, заедно со музичко видео и видео за визуелизатор за „Некст левел (ИМЛЕЈ ремикс)“ (Next Level (IMLAY Remix)).<ref>{{Наведени вести|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|title=|last=Lee|first=Deok-haeng|date=September 10, 2021|work=StarNews|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050705/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|archive-date=September 28, 2021|language=ko|script-title=ko:'iScreaM' 프로젝트, 에스파 'Next Level' 리믹스 싱글 14일 공개|trans-title='iScreaM' Project, Aespa 'Next Level' Remix Single will be Released on the 14th}}</ref> На 14 септември, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе ја објави нивната прва продолжена претстава, ''Севиџ (Savage)''. Проширената драма содржи шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|title=에스파, 첫 미니앨범 'Savage' 10월 5일 발매..6곡 수록[공식]|last=Moon Wan-sik|date=September 14, 2021|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa, First Mini Album 'Savage' Released on October 5th, 6 Songs Included [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914002219/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|archive-date=September 14, 2021|accessdate=September 14, 2021}}</ref> Била објавена на 5 октомври со признание од критичарите и комерцијален успех, а медиумите ја пофалиле „Севиџ“ за нејзините зависност, рефрени и „мајсторски слоевитосна“ продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|title="쯧쯧쯧쯧" 광야 진출한 에스파, 블랙맘바 짓밟는 'Savage'[들어보고서]|last=Hwang Hye-jin|date=October 5, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa, who has advanced into the wilderness, 'Savage' trampling on black mamba [heard of]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005090719/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|archive-date=October 5, 2021|accessdate=October 5, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|title=aespa – 'Savage' review: K-pop power rookies stake their claim for greatness with future-facing cyberpunk|last=Chin|first=Carmen|date=October 7, 2021|work=NME|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164206/https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|archive-date=October 7, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Песната била вклучена во повеќе списоци на крајот на годината, како што се топ 10-те најдобри К-поп песни на ''списанието'' ''Ен-Ем-И'' и Тајм за 2021 година, нарекувајќи ја „Севиџ“ „експлозивна“ песна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122558|title=The 25 best K-pop songs of 2021|last=NME|date=December 20, 2021|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220091538/https://www.nme.com/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122366|archive-date=December 20, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 15, 2023}}</ref> Комерцијално, песната се искачила на второто место на дигиталната табела Гаон и станала нивни втор сингл во топ пет во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|title=|date=October 10–16, 2021|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2021년 42주차 Digital Chart|trans-title=2021, Week 42 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021022834/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=October 21, 2021|accessdate=October 21, 2021}}</ref> На 15 октомври, десет дена по објавувањето, во 1:30 часот навечер КСТ​''​​​'', ајЧарт на Инстиз, го објавил првото „совршено убиство“ на Аеспа, бидејќи „Севиџ“ го достигнала првото место на вистинските, дневните и неделните компоненти на домашните топ листи - ајЧарт, Мелон, Џини, ФЛО, Багс!и ''Вајб'' — станувајќи првата „четврта генерација“ К-поп изведба што го направила тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instiz.net/name_enter/81551489|title=[정보/소식] 에스파, 'Savage'로 음원‧음반 차트 올킬...이번 주 음악방송 출격|date=October 13, 2021|work=인스티즈(instiz)|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215839/https://www.instiz.net/name_enter/81551489|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Песната освоила осум награди ма музички шоуа, вклучително и три последователни победи на ''Инкигајо'' што довеле до добивање на наградата „тројна круна“. ''Севиџ'' дебитирала на врвот на табелата за албуми, Гаон и исто така го означила првото влегување на Аеспа на американскиот [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] на 20-тото место, со што Аеспа станала највисоката дебитантска К-поп женска група што се појавила на таа листа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|title=aespa sell half a million copies of first mini-album 'Savage'|last=Chin|first=Carmen|date=October 21, 2021|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210413/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 27, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|title=Aespa Joins Blackpink, Itzy And Twice With Their First Hit Album On The Billboard 200|last=Hugh Mclntyre|date=October 19, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210845/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|archive-date=October 27, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> ''Севиџ'' имала продадено вкупно 788.959 копии и го држела рекордот за најпродаван деби албум на Ес-Ем ентертејмент, сè додека не бил надминат од ''Perfume од'' Ен-Си-Ти ДоЏеЏунг во мај 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|title=에스파 '새비지', 하프 밀리언셀러 등극|date=October 21, 2021|work=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa's 'Savage' becomes a half-million seller|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024043707/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|archive-date=October 24, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> [[Податотека:20211116_이터널_리턴_X_aespa_(3).jpg|лево|мини| Аеспа за Eternal Return]] На 13 октомври, Аеспа била вклучена во списокот Ones to Watch 2021 на списанието Пипл (People) како „Ѕвезда во подем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|title=Introducing PEOPLE's Ones to Watch 2021: Get to Know Hollywood's Rising Stars|last=|date=October 13, 2021|work=[[People Magazine]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610002211/https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 25 ноември, групата настапила на парада, славејќи ги жените во СТЕМ, на 95-тата парада на Денот на благодарноста на Мејси, што ги направило првата корејска женска група што настапила на парадата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|title=Everything to Know About aespa — the K-Pop Girl Group from the Macy's Thanksgiving Day Parade|last=Nicholas Rice|date=November 25, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130113552/https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|archive-date=November 30, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> На 2 декември, тие го освоиле својот прв [[К-поп|Десанг (Daesang)]] (за сцена на годината) на наградите за азиски уметници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|title=BTS, SEVENTEEN, aespa and more win big at the 2021 Asia Artist Awards|last=Carmen Chin|date=December 3, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203111809/https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|archive-date=December 3, 2021|accessdate=December 3, 2021}}</ref> Два дена подоцна, на 4 декември, групата го освоила својот втор Десанг (за снимање на годината) на музичките награди Мелон во 2021 година.<ref name="2021 MMA">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|title=에스파, 올해의 레코드상 "꿈꿨던 일 이뤄져" [MMA 2021]|last=Kim Ye-na|date=December 4, 2021|publisher=X-sports News|language=ko|trans-title=Aespa, Record of the Year Award "A dream come true" [MMA 2021]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205060916/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|archive-date=December 5, 2021|accessdate=December 5, 2021}}</ref> На 4 ноември, било најавено дека Аеспа ќе објави римејк на Ес-И-Ес „Дримс кам чру“ (Dreams Come True) на 20 декември за Ремастеринг проектот на Ес-Ем и како [[Водечки сингл|главен сингл]] на албумот Ес-Ем Таун, ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|title=aespa to unveil remake of S.E.S.'s 'Dreams Come True' next month|last=Gladys Yeo|date=November 4, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110000026/https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|archive-date=November 10, 2021|accessdate=November 10, 2021}}</ref> Музичкото видео за песната е режирано од Лусид калр, а во кореографија и визуелна режија на БоА.<ref name="Rolling Stone">{{Наведена мрежна страница|url=https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|title=aespa Reimagines S.E.S's Hit 'Dreams Come True'|date=December 20, 2021|work=[[Rolling Stone India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220111022/https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|archive-date=December 20, 2021|accessdate=January 6, 2022}}</ref> Песната се искачила на осмото место на дигиталната табела Гаон и на седмото место на табелата за светски дигитални песни ''на Билборд''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 6, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|title=|date=January 1, 2022|work=|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2022년 01주차 Digital Chart|trans-title=2022, Week 1 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106020940/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|archive-date=January 6, 2022|accessdate=January 6, 2022}}</ref> На 26 декември, Карина и Винтер биле откриени како членови на супергрупата Гот д бит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|title=보아·태연·카리나 등 뭉쳤다...SM 여성 유닛 '갓 더 비트' 출범|last=Lee Tae-soo|date=December 27, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BoA, Taeyeon, Karina, etc. have teamed up...SM female unit 'Got the Beat' launched|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227011810/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 27, 2021}}</ref> Супергрупата дебитирала со синглот „Степ бек“ (Step Back) на 3 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|title=Supergroup GOT the Beat Debuts 'Step Back' at Record-Breaking SMTOWN Live Concert|last=Ashley Iasimone|date=January 3, 2022|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235213/https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|archive-date=January 3, 2022|accessdate=January 3, 2022}}</ref> === 2022: Коачела, меѓународна експанзија и ''Грлс (Girls)'' === На 8 јануари 2022 година, Аеспа станала инаугуративен добитник на наградата Уметник на годината на 36-тото доделување на наградите Златен диск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|title=(KR) Heraldpop: "방탄소년단·아이유, 음반·음원 대상 영예..NCT 127→세븐틴 본상(종합)"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108103846/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|archive-date=January 8, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref> На 1 март, тие ја освоиле наградата за песна на годината за „Некст левел“ на 19-тото доделување на корејски музички награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|title=Here are all the winners from the 19th Korean Music Awards|last=Suacillo|first=Angela Patricia|date=March 2, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410020722/https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|archive-date=April 10, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 19 април, било објавено дека Аеспа ќе настапи на Коачела на 23 април, со што станала третата К-поп женска група што настапила на фестивалот. Тие настапиле како дел од сетот 88rising 's Head in the Clouds Forever во втората недела. Нивната сет-листа ги вклучувала „Севиџ“, „Некст левл“, „Блек мамба“ и англиска верзија на тогаш необјавената песна со наслов „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), за која било откриено дека е од нивниот тогаш претстоен EП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|last=Kim|first=Myung-mi|date=April 19, 2022|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:에스파, 美 최대 음악 축제 코첼라 메인 스테이지 공식 초청|trans-title=Aespa's Official Invitation to the Main Stage of Coachella, America's Largest Music Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419051224/https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}</ref><ref name="billboard1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 21, 2022}}</ref> На 12 мај, групата била вклучена во листата на лидери на следната генерација на списанието ''Тајм''. Списанието ја обележало Аеспа како „експериментален, но суштински играч во музичката индустрија, кој делува како мост помеѓу реалноста и виртуелноста“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|title="K팝 걸그룹 최초"...에스파, 美 타임지 선정 '넥스트 제너레이션 리더스'|last=홍|first=혜민|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531152754/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|title=TIME's Next Generation Leaders|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512105431/https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|archive-date=May 12, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|title=How K-Pop Group aespa Is Making the Metaverse Their Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512172815/https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|archive-date=May 12, 2022|accessdate=May 12, 2022}}</ref> На 27 мај, групата била вклучена на листата ''[[Форбс|на Форбс]]'' 30 под 30 во Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|title=Forbes 30 Under 30 Asia 2022: Entertainment & Sports|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922214100/https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|archive-date=September 22, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 1 јуни, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа потпишала со Warner Records. Тие, исто така, најавиле дека Аеспа ќе ја објави нивната втора продолжена претстава, ''Грлс (Girls)'', на 8 јули. Проширената драма содржela девет песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име, нивните први два сингла, „Блек мамба“ и „Форевр“ (Forever) и „Дримс кам чру“ (Dreams Come True), кои претходно ги објавиле како дел од ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express'' во декември 2021 година. Две други песни на албумот ''Грлс (Girls)'', „Илужн“ (Illusion) и англиската верзија на „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), претходеле на ЕП-то и биле објавени на 1 и 24 јуни, соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|last=Lee|first=Seung-hoon|date=June 1, 2022|work=Osen|language=ko|script-title=ko:SM, '워너 레코드' 손잡았다..에스파 美 시장 본격 진출→7월 미니 2집 발매[공식]|trans-title=SM, 'Warner Record' joined hands... Aespa enters the US market in earnest → Releases 2nd mini album in July [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531235802/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 1, 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|title=에스파, '도깨비불' 선공개했다|last=Lee|first=Seung-rok|date=June 1, 2022|work=Mydaily|access-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601044340/https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|archive-date=June 1, 2022|language=ko|trans-title=Aespa pre-released 'Illusion'}}</ref> Пред-нарачките за ''Грлс (Girls)'' надминале 1.610.000 примероци пред неговото објавување, што е највисока бројка за К-поп албум од женска група во тоа време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|title=에스파, 미니 2집 선주문만 161만장...'K팝 걸그룹 최고기록' [공식입장]|last=Jo|first=Hye-jin|date=July 8, 2022|work=Naver|language=ko|trans-title=aespa's 2nd mini album pre-orders alone, 1.61 million copies ... 'best record for K-pop girl group' [Official position]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708020922/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|archive-date=July 8, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> По објавувањето, албумот станал првиот албум од женска група што продал повеќе од еден милион копии за една недела на табелата Хантео, надминувајќи ја оценката поставена од ''Албум'' на Блекпинк во октомври 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|last=Lee|first=Yu-na|date=July 15, 2022|work=n.news|script-title=ko:[Y이슈] 에스파가 열었다...걸그룹 초동 100만장 시대|trans-title=[Y Issue] Aespa opened... The era of 1 million copies in the first week of girl groups|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716020037/https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|archive-date=July 16, 2022|accessdate=July 16, 2022}}</ref> Продолжил да дебитира на првото место на Circle табелата за албуми со 1.426.487 продадени копии, што довело до нивната прва милионска сертификација од страна на Корејското здружение за музичка содржина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103210317/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=43&hitYear=2018&termGbn=week|archive-date=November 3, 2018|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Исто така, се нашол на врвот на месечната Circle табела за албуми за јули со 1.645.255 продадени копии, што ја означила најголемата месечна и вкупна продажба на албуми од кој било албум на женска К-поп група во историјата;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|title=Aespa's 'Girls' becomes top-selling girl group album|last=Shim|first=Sun-ah|date=August 11, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811054322/https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|archive-date=August 11, 2022|accessdate=August 11, 2022}}</ref> рекордот бил соборен во септември со албумот на Блекпинк ''Борн пинк (Born Pink)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|title=블랙핑크 더블 밀리언셀러, YG "K팝 걸그룹 최초" [공식]|last=Hong Se-young|date=September 22, 2022|work=Sports Donga|language=ko|trans-title=Blackpink Double Million Seller, YG "The First K-Pop Girl Group" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922025609/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|archive-date=September 22, 2022|accessdate=September 22, 2022}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Грлс (Girls)'' дебитирал на третото место со 56.000 единици еквивалентни на албуми, 53.000 чисти продадени албуми, станувајќи најпродаваниот албум на неделата.<ref name="ReferenceB"/> [[Податотека:에스파_(aespa)_ACQUA_DI_PARMA_221118_(02).jpg|мини| Аеспа на отворањето на поп-ап продавницата [[Аква ди Парма|Аквади Парма]]]] Ес-Ем ентертејнмент, исто така, го објавил првиот јапонски излог на групата, насловен: ''aespa Japan Premium Showcase 2022 ~SYNK~'', кој се одржал на 6 и 7 август во Пиа Арена ММ во Јокохама.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|title=aespa初来日イベント『aespa JAPAN PREMIUM SHOWCASE 2022 〜SYNK〜』 開催決定!{{!}} aespa（エスパ）JAPAN OFFICIAL WEBSITE|date=April 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404174155/https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 7 јуни било најавено дека Аеспа ќе го одржи својот втор излог, прв во Соединетите Американски Држави, насловен: ''aespa Showcase SYNK во ЛА!'' на 26 јуни во ЈуТјуб тиатар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|title=aespa announce one-off concert in Los Angeles for this month|last=Yeo|first=Gladys|date=June 7, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110908/https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|archive-date=July 6, 2022|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 14 јуни била најавена дополнителна претстава, за 27 јуни, откако биле распродадени билетите за 26 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|title=aespa adds additional date to its showcase event in Los Angeles|last=Lee|first=Jian|date=June 14, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430040223/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|archive-date=April 30, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> Групата била прогласена и за уметник на Епл мјузик: ап некст за јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|title=Exclusive Clip: Aespa Talks Coachella Debut For Apple Music "Up Next" Film|date=June 2022|work=Nylon|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602055250/https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|archive-date=June 2, 2022|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 5 јули, Аеспа одржала говор и настапи на Политичкиот форум [[Обединети нации|на ОН]] на високо ниво за одржлив развој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|title=Aespa calls for sustainable development to be taken to 'Next Level' at United Nations forum|last=Lee|first=Jian|date=July 6, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211035054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|archive-date=December 11, 2022|accessdate=January 28, 2023}}</ref> На 8 јули, Аеспа настапила на летната концертна серија на ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]'' во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], на која била прикажана првата изведба на „Грлс“ (Girls).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|title='Good Morning America' 2022 Summer Concert Series lineup: Demi Lovato, Megan Thee Stallion and more|last=|first=|work=Good Morning America|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404022616/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 23 октомври, Аеспа настапила виртуелно за Крокс да ја прослави нивната 20-годишнина на видео играта ''[[Roblox|Роблокс]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=oso_x_us_x_x_v1_x_crocday_x_x_x_x|title=The 20th Anniversary Croc Party is On|work=www.crocs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501035326/https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=sms_attentive_us_20221023_content_crocday-concert_x_x_x_x&externalId=Pzz-j|archive-date=May 1, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Тој привлекол втора најголема посетеност на еднократниот концерт на Роблокс, со 2,5 милиони посети. Шоуто, исто така, донело преку 2,3 милиони забележани посети на ''Крокс уорлд'' во ''Роблокс''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|title=Crocs SVP, CMO Heidi Cooley: 2023 Top Marketers|last=Zwieglinska|first=Zofia|date=June 5, 2023|work=Glossy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606172112/https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|archive-date=June 6, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 14 декември, групата објавила заеднички сингл, „Бјутифл крисмас“ (Beautiful Christmas), со колегите Ред Велвет за албумот на Ес-Ем Таун, ''2022 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју пелес (2022 Winter SM Town: SMCU Palace).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|title=레드벨벳X에스파 뭉쳤다..SM 겨울 앨범 타이틀곡 14일 선공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=December 10, 2022|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Red Velvet X aespa united.. SM winter album title song pre-release on the 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025310/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|archive-date=December 10, 2022|accessdate=December 10, 2022}}</ref> На 28 декември, Аеспа ја објавила првата епизода од нивното прво реално шоу, ''аеспа‘с синк роуд (aespa's Synk Road),'' кое го документирало нивното патување во Пјонгчанг во провинцијата Гангвон. Во текот на шоуто, членовите имале задача да најдат скриени „ае-ки“ картички, добиени од различни мисии и игри, со цел да го „завршат“ истоимениот ''Синк роуд (Synk Road)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|title=에스파 첫 단독 리얼리티...예능 병아리 출동 ('에스파의 싱크로드')|date=December 27, 2022|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628164524/https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|archive-date=June 28, 2023|accessdate=June 28, 2023}}</ref> === 2023: Прва концертна турнеја, ''Мај уорлд (My World)'' и ''Драма (Drama)'' === [[Податотека:Aespa_(에스파)_CCMA_2023.jpg|лево|мини| Аеспа на музичките награди на Circle Chart 2023]] На 25 и 26 февруари тие го одржале својот прв концерт, Синк: хајпер лајн, во арената Џамсил во Сеул, Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|title=에스파, 2월 25~26일 데뷔 첫 단독 콘서트 개최 [공식]|last=Lee|first=Min-ji|date=January 20, 2023|work=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa will hold first solo concert since debut on February 25~26 [official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185843/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|archive-date=January 25, 2023|accessdate=May 19, 2023}}</ref> На 7 март, групата била најавена како изведувач на фестивалот за музика и уметност Оутсајд лендс во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], на 11 август, со што станала првата К-поп група која настапила на фестивалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|title=Kendrick Lamar, Foo Fighters, Lana Del Rey to headline Outside Lands|last=Singh|first=Surej|date=March 8, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409225409/https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|archive-date=April 9, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> Од март до април, Аеспа ја продолжила својата концертна турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) во Јапонија, собирајќи вкупно 110.000 гледачи од 10 распродадени претстави низ [[Осака]], [[Токио]], [[Сајтама (префектура)|Саитама]] и [[Ајчи (префектура)|Аичи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20230501103113799|title=에스파, 日 투어 성황리에 마무리...8월 도쿄돔 입성|work=언론사 뷰|trans-title=Aespa concludes concert tour with great success... To perform at Tokyo Dome in August|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://v.daum.net/v/20230501103113799|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> За време на нивниот концерт во Националната гимназија Јојоги во Токио, било најавено дека групата ќе се врати на 5 и 6 август на дводневен специјален концерт во Tokyo Dome, што ги направило најбрзиот К-поп изведувач и првата „четврта генерациска“ К-поп изведба да одржи солистички концерт на стадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|title=aespa to hold two solo performances at Tokyo Dome in August|date=April 2, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|title=에스파, 데뷔 첫 日 투어 성료...뜨거운 열도 인기 입증|last=안|first=태현|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 29 март, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Холд он тајт“ (Hold on Tight), „зависна“ песна [[Техно музика|од техно]]-жанрот што ја искористува мелодијата на иконската тематска песна [[Тетрис|за тетрис]], „[[Коробејники]]“, за саундтракот на Епл оригиналниот филм Тетрис. Синглот официјално бил објавен на 31 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|title=에스파, 애플 오리지널 영화 '테트리스' OST 참여..글로벌 대세 행보|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054857/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|archive-date=March 29, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 8 мај, Аеспа ја објавила својата трета продолжена претстава ''Мај уорлд (My World).'' Проширената драма содржела шест нумери, со синглот „Велком ту мај уорлд“ (Welcome to My World) предобјавен на 2 мај и водечкиот сингл „Спајси“ (Spicy) објавен заедно со ЕП-то. ''„Мај уорлд“ (My World)'' дебитирал на првото место на Circle табелата за албуми со 1.420.178 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518144225/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=19&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=May 18, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Две недели по објавувањето, албумот продал двојно милиони, продавајќи 2.011.388 копии и станал вториот албум на женска корејса изведба која продала над два милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|title=aespa's 'My World' becomes double million-seller 2 weeks after release|last=Yong-Yun|first=Cho|date=May 22, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608201617/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|archive-date=June 8, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Албумот потоа бил сертифициран 2× милиони од страна на Корејската асоцијација за музичка содржина на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809001406/https://circlechart.kr/page_cert/chart.circle?serviceGbn=ALBUM|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Мај уорлд (My World)'' дебитирал на деветтото место со 40.000 единици еквивалентни на албуми, 1,33 милиони преноси на барање и 39.000 чисти продажби на албуми, со што станал нивниот втор влез во топ 10.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 8, 2023}}</ref> На 10 мај, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека турнејата Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) ќе продолжи со шоу во [[Џакарта]], Индонезија на 24 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|title=aespa announce Jakarta stop of 'SYNK: Hyper Line' tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 11, 2023|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 19 мај, биле објавени дополнителни 14 претстави, со што турнејата се проширила во Северна Америка, Јужна Америка и Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|title=aespa announce Europe, US legs of 2023 'SYNK: Hyper Line' world tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 19, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519170401/https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|archive-date=May 19, 2023|accessdate=May 20, 2023}}</ref> На 23 мај, Аеспа присуствувала на Канскиот филмски фестивал во 2023 година како амбасадор на [[Швајцарија|швајцарскиот]] бренд за накит Чопард. Тие присуствувале ''на годишната вечера и забава'' на Чопард, на која била прикажана првата колекција на висока мода на копретседателот и уметнички директор на Чопард, Каролин Шеуфеле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|title=Chopard's Caroline Scheufele Presented Her First Couture Collection in Glittering Style at Cannes|date=May 25, 2023|work=Vogue|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603155332/https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|archive-date=June 3, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Следниот ден, Аеспа присуствувала на црвениот тепих за прикажувањето на ''La Passion de Dodin Bouffant'' и ја покажала новата колекција накит на брендот, ''Ред карпет колекшн (Red Carpet Collection).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes/|title=Aespa to be first K-pop group to attend Cannes Film Festival|last=Anderson|first=Daniel|date=May 1, 2023|work=NextShark|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090825/https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|title=Ice Queens: Chopard Ambassadors aespa Open Up About Cannes And Their Favourite Jewels|last=Batchelor|first=Renée|date=August 8, 2023|work=Harper's Bazaar Singapore|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808231544/https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|archive-date=August 8, 2023|accessdate=August 8, 2023}}</ref> На 8 јуни, Аеспа ја фрлила првата топка за Њујорк Јенкис против Чикаго Вајт Сокс на стадионот Јенки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|title=aespa's WINTER Threw Out The First Pitch At A New York Yankees Game|date=June 9, 2023|work=UPROXX|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215837/https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 10 јуни, Аеспа настапила на годишниот музички фестивал на Гувернорс Бол во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], со што станала првата К-поп изведба што се појавила на фестивалот. Џизел не можела да настапи со групата поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|title=[종합] 에스파 지젤, 美 공연→시구 전면취소 "건강상 문제"|last=백|first=지은|date=June 7, 2023|work=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809010320/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Сетот на групата бил добро прифатен и од обожавателите и од критичарите, при што Сајмон Возик-Левинсон од ''Ролинг Стоун'' го нарекол шоуто „спектакл“, а Стар Боуенбанк од ''Билборд'' истакнал дека „сценското присуство и каталогот на Аеспа имаат сила да ја водат главната сцена на музички фестивал“.<ref name="ReferenceC">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 9, 2023}}</ref><ref name="ReferenceC"/> На 27 јули, Аеспа започнала да издава мали делови од нивниот англиски дигитален сингл „Бетр тингс“ (Better Things), песна „минимален танц со темпо“, која била објавена на 18 август. Промоциите вклучувале [[Ситуациска комедија|ситком]] шоу со долга веб-серија од 3 епизоди, ''Бетр тингс (Better Things),'' со првата епизода објавена на 7 август.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|title=에스파, 'Better Things' 시트콤 첫 공개..능청 연기+찐친 케미|last=Ji|first=Min-kyung|date=August 8, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, first release of 'Better Things' sitcom..Sly acting + strong chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809013103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Нингнинг се појавувала само во ограничени делови од ситкомот, поради нејзините здравствени состојби за време на снимањето. Аеспа првпат го извела синглот на 13 август, во Crypto.com Арена во [[Лос Анџелес]], за првото шоу во американската етапа на нивната турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|title=에스파, 13일 美 LA 콘서트서 'Better Things' 무대 최초 공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 2, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa unveils 'Better Things' stage for the first time at the LA concert on the 13th|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016064038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> [[Податотека:Aespa_(에스파)_231124_Love_Your_W.png|мини|Аеспа во ноември 2023 година]] На 23 август, Аеспа го објавија синглот „Ви гоу“ (We Go). Синглот служел како инаугуративна воведна песна за корејското издание на анимето Покемон: Заминувањето на Лико и Рој, кое започнало да се емитува истиот ден. Синглот содржел стихови за новите протагонисти, Лико и Рој, кои откриваат „скапоцени“ работи и растат низ авантура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003176353|title=에스파, 포켓몬스터 OST 부른다..오프닝 테마곡 'We Go'[공식]|last=Yoon|first=Sang-geun|date=August 23, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa sings the Pokémon OST..Opening theme song 'We Go' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025402/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003176353|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 6 октомври, Аеспа го објавила синглот „Зум зум“ (Zoom Zoom), кој служел завршна песна за анимето Beyblade X.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001079339|title=에스파, 첫 日 디지털 싱글 'Zoom Zoom' 공개|last=Cho|first=Sung-woon|date=October 7, 2023|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=Aespa releases first Japanese digital single 'Zoom Zoom'|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053307/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001079339|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 10 октомври, Аеспа објавила дека ќе ја објави својата четврта продолжена драма ''Драма'' на 10 ноември. Проширената драма содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000781174|title=에스파 11월10일 'Drama'로 컴백, 신드롬 또 일으키나|last=Park|first=Soo-in|date=October 11, 2023|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Espa's comeback with 'Drama' on November 10th, will it cause another syndrome?|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025755/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000781174|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> === 2024–сега: Втора концертна турнеја, ''Армагедон'', „Хот мес“ и ''Виплеш (Whiplash)'' === На 9 јануари 2024 година, Ес-Ем објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Ригрет оф д тајмс“ (Regret of the Times), сингл првично од Со Таиџи енд боис. Римејкот бил објавен на 15 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|title=에스파, 서태지와 아이들 '시대유감' 리메이크|last=Seo|first=Jeong-min|date=January 9, 2024|work=[[The Hankyoreh]]|language=ko|trans-title=Aespa to remake Seo Taiji and Boys' 'Regrettable Times'|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145547/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|archive-date=January 12, 2024|accessdate=January 12, 2024}}</ref> На 19 февруари, било објавено дека Аеспа ќе ја започне нивната втора светска турнеја, Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line), која започнала во Сеул на 29 и 30 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|title=에스파, 두 번째 월드 투어 개최 확정..6월 서울 이어 13개 지역 방문|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 19, 2024|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa confirms second world tour, visiting 13 regions following Seoul in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401160108/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|archive-date=April 1, 2024|accessdate=April 1, 2024}}</ref> На 21 април, било објавено дека Аеспа ќе го издаде својот прв студиски албум ''Армагедон'' на 27 мај. Албумот го предводат две насловни песни „Супернова“, која била предиздадена на 13 мај и „Армагедон“, која била објавена заедно со целиот албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|title=aespa to release first full-length album 'Armageddon' in May|last=Cho|first=Yong-jun|date=April 22, 2024|publisher=Korea JoongAng Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513020210/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|archive-date=May 13, 2024|accessdate=April 22, 2024}}</ref> „Супернова“ била комерцијален успех во Јужна Кореја и постигнала совршен статус, бидејќи истовремено стигнала до број еден на компонентите во реално време, дневните и неделните компоненти на ајЧарт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|last=Go|first=Seung-ah|date=May 27, 2024|publisher=News1|language=ko|script-title=ko:에스파, 오늘 '아마겟돈' 출격...선주문 102만장 돌파|trans-title=Aespa, sortie for 'Armageddon' today...Pre-orders exceed 1.02 million copies|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531095512/https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> Станала првата песна на групата која се нашла на врвот на дигиталната Circle табела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 21 of 2024|date=May 19–25, 2024|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531042909/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> и нивниот прв топ-десет хит на <nowiki><i id="mwAik">Билборд Глобал без САД табела, достигнувајќи го шестото место.</nowiki><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 26, 2024}}</ref> На 3 јуни, било објавено дека Аеспа ќе го објави својот прв јапонски сингл „Хот мес“ (Hot Mess) на 3 јули. Синглот го одбележал јапонското деби на групата и вклучил две други песни „Сан енд мун“ (Sun and Moon) и „Зум зум“ (Zoom Zoom), последната објавена претходно на 6 октомври 2023 година, како завршна тема на аниме серијата и франшизата ''Beyblade X.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|title=에스파, 이번엔 일본이다... 7월 3일 '핫 메스'로 정식 데뷔|last=Kim|first=Ji-hye|date=June 3, 2024|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=Aespa, now in Japan... debuting on July 3 with "Hot Mess"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605222944/https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|archive-date=June 5, 2024|accessdate=June 5, 2024}}</ref> Подоцна, на 29 и 30 јуни, по настапот на затворениот стадион Џамсил, Аеспа го издала ''Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line)'', нивниот прв дигитален [[Сингл (музика)|сингл албум]] со четири соло песни, по една од секој член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-debut-unreleased-solo-songs-synk-parallel-line-tour-seoul-3770968|title=aespa debut unreleased solo tracks at 'SYNK: Parallel Line' concert in Seoul|last=Yeo|first=Gladys|date=July 1, 2024|work=NME|language=en-GB|accessdate=October 24, 2024}}</ref> И покрај тоа што официјално не дебитирала како солист, Карина освоила награда за соло музичко шоу за прв пат на ''Шоу! Мјузик кор'' за нејзината соло песна, „Ап“ (Up), на 19 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/korean/aespas-karina-bags-first-music-show-win-before-official-debut-as-soloist-with-up-shares-hilarious-reaction-article-114376694|title=aespa's Karina Bags First Music Show Win Before Official Debut As Soloist With Up, Shares Hilarious Reaction|date=October 19, 2024|work=Times Now|language=en|accessdate=October 24, 2024}}</ref> На 23 септември, било објавено дека Аеспа ќе ја објави нивната петта продолжена драма ''Виплеш (Whiplash)'' на 21 октомври, која содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|title=에스파, '위플래시'로 10월 21일 컴백...연타 히트 노린다|last=Sung|first=Jung-eun|date=September 23, 2024|publisher=Maeil Kyungje|language=ko|trans-title=Aespa, to comeback on October 21 with 'Whiplash'... aiming for continuous hits|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923092426/https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|archive-date=September 23, 2024|accessdate=September 23, 2024}}</ref> == Одобрувања == На 10 февруари 2021 година, Аеспа станала амбасадор на [[Живанши (модна куќа)|Живанши]], првиот К-поп уметник избран како таков од француската модна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|title=에스파, 명품 브랜드 앰버서더 선정&nbsp;...&nbsp;"멤버들 에너지에 압도"|last=Ji Min-kyung|date=February 10, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, selected as a luxury ambassador&nbsp;...&nbsp;"Overwhelmed by members' energy"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Подоцна истата година во август, Аеспа потпишала договори за одобрување со корејскиот бренд за козметика Клио,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|title=에스파, 클리오 새 얼굴 됐다 [공식]|last=Hwang Chae-hyun|date=August 6, 2021|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa become new faces for Clio [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071944/https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|archive-date=August 7, 2021|accessdate=August 7, 2021}}</ref> корејски бренд за нега на кожа Медихил,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|title=메디힐, 새 브랜드 모델에 걸그룹 '에스파' 발탁|last=Bae Ji-yoon|date=August 24, 2021|publisher=News1|language=ko|trans-title=Mediheal selected girl group 'Aespa' as new brand model|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061627/https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> францускиот бренд за спортска облека Ејдер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|title=[Y패션]에스파, 아웃도어 브랜드 모델 발탁&nbsp;...&nbsp;9월 광고 영상 공개|last=Kang Nae-ri|date=August 26, 2021|publisher=[[YTN]]|language=ko|trans-title=[Y Fashion] Aespa, outdoor brand model selected&nbsp;...&nbsp;September advertisement video released|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061617/https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> и во септември за Кеј-Би Кукмин бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|title='유튜브 부터 광고출연까지'···MZ와 소통 나선 금융권 CEO|last=Yoo Gil-yeon|date=October 2, 2021|work=Sina Journal|language=ko|trans-title='From YouTube to appearing in advertisements'...Financial sector CEO communicating with MZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170335/http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|archive-date=October 4, 2021|accessdate=October 4, 2021}}</ref> Во ноември 2021 година, Аеспа била избрана за муза на италијанскиот бренд за мириси [[Аква ди Парма]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|title=아쿠아 디 파르마 새 뮤즈 된 '에스파'|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922065820/https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|archive-date=2022-09-22|accessdate=November 23, 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> и Mobile RPG ''Eternal Return'' објавил соработка со Аеспа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=401094#_PA|title=에스파, 오르비스의 세계를 만 나다..티저 영상 공개|last=Jo Jae-Yong|date=November 15, 2022|work=Single List|language=ko|trans-title=aespa Meets the World of Orbis.. Teaser Video Released|accessdate=September 28, 2024}}</ref> На 8 април 2022 година, Аеспа станала модел за корејскиот бренд за пијалаци Лоте чилсунг тамз зеро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|title=롯데칠성, 에스파 모델 과일향 탄산 '탐스제로' 출시|last=Jeong|first=Byeong-mook|date=April 11, 2022|publisher=E Daily|language=ko|trans-title=Lotte Chilsung, Aespa modelled fruity carbonated 'Tamz Zero' release|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506124335/https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|archive-date=May 6, 2022|accessdate=May 6, 2022}}</ref> Во август, Аеспа станала глобален амбасадор на корејскиот бренд за спортска облека Ем-Ел-Би,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|title='에스파'가 미리 간 가을·겨울 뉴욕, 화려한 일상 화보|trans-title=Autumn/Winter New York where 'aespa' went in advance, colorful daily pictorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003444/https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|archive-date=December 5, 2022|accessdate=October 14, 2022}}</ref> избран за нов модел за Лоте дјути фри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/277/0005133572|title=롯데면세점, 모델로 이준호·에스파 발탁...글로벌 마케팅 재가동|last=Jeon Jin-Young|date=August 17, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=Lotte Duty Free Selects Lee Jun-ho and Aespa as Models Restarts Global Marketing|accessdate=September 23, 2024}}</ref> На 1 септември, Аеспа станала глобален амбасадор на швајцарскиот бренд за часовници и накит Чопард,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|title=쇼파드의 새 얼굴 '에스파', 4인 4색 눈부신 예쁨 담긴 화보|last=Kang|first=In-gwi|date=September 1, 2022|work=MoneyS|language=ko|trans-title=Chopard's new face 'Aespa', a pictorial with 4 people, 4 colors, dazzling beauty|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901102340/https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|archive-date=September 1, 2022|accessdate=September 1, 2022}}</ref> и била прикажана во рекламата за [[Интел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.back2gaming.com/news/intel-celebrates-classic-jingle-with-aespa/|title=Intel Celebrates Classic Jingle featuring aespa and Popular Creators|last=Bossmac Suba|date=September 10, 2022|work=Back 2 Gaming|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во декември, Аеспа станала промотивни модели за мобилната игра ''Епик севн.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|title='에픽세븐 X 에스파' 타임스퀘어 옥외 광고 노출|last=Lee|first=Daniel|date=December 4, 2022|work=[[Kukmin Ilbo]]|language=ko|trans-title='Epic Seven X Aespa' Time Square outdoor advertisement exposure|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004414/https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|archive-date=December 5, 2022|accessdate=December 5, 2022}}</ref> Во октомври 2023 година, Крокс ја објавил соработката аеспа х Крокс стомп лајнд клог (aespa x Crocs Stomp Lined Clog).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensobsession.com/detail/2447/crocs-resmi-luncurkan-kolaborasi-edisi-terbatas-aespa|title=Crocs Resmi Luncurkan Kolaborasi Edisi Terbatas Aespa|last=Nur Asiah|date=October 10, 2023|work=Women Obsession|language=Indonesian|trans-title=Crocs Officially Launches Limited Edition Aespa Collaboration|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во февруари 2024 година, Аеспа станала амбасадор на индонезискиот бренд за храна Набати Ричоко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marketing-interactive.com/nabati-korean-groups-aespa-riize-brand-flavour-ambassadors|title=Nabati taps K-Pop groups Aespa and RIIZE as brand flavour ambassadors|last=A'bidah Zaid Shirbeeni|date=May 29, 2024|work=Marketing Informative|accessdate=September 19, 2024}}</ref> На 28 февруари, јужнокорејската козметичка компанија Аморепасифик ја избрал Аеспа за нов глобален амбасадор за Mise-en-scène.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.issuenbiz.com/news/articleView.html?idxno=38489|last=Kim Dae-Woo|date=February 28, 2024|work=Issue & Biz|language=ko|script-title=ko:미쟝센, 글로벌 앰버서더로 '에스파' 발탁|trans-title=Mise-en-scène selects 'aespa' as global ambassador|accessdate=September 18, 2024}}</ref> Во мај 2024 година, аеспа била назначена за почесен амбасадор на Меѓународниот аеродром Инчеон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20240507145010797|last=Park Jun-Cheol|date=May 7, 2024|work=Daum Net|language=ko|script-title=ko:K-POP 가수 '에스파' 인천공항 명예홍보대사 위촉|trans-title=K-POP Singer 'Aespa' Appointed as Honorary Ambassador for Incheon Airport|accessdate=September 28, 2024}}</ref> и станала модел за новиот бренд контактни леќи од серијата Рефрир „a-eye“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000013.000061465.html|title=⼤⼈気K-POPアイドルグループ「aespa」がイメージモデルを務める新カラコン『a-eye(エーアイ)』5⽉30⽇より先⾏販売開始！|last=From Eyes Co., Ltd.|date=May 30, 2024|work=PR Times|language=Japanese|trans-title=The new color contact lenses "a-eye," with the popular K-POP idol group "aespa" as their image model, will go on sale in advance from May 30th!|accessdate=September 20, 2024}}</ref> == Членови == * Карина (카리나) – лид ер, танчерка, рапер, вокалист<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|title=에스파 등 K스타 가상 제페토 공연, 한국매력 알린다|last=Ham Young-hoon|date=December 7, 2021|work=Herald Economy|language=ko|trans-title=K-star virtual ZEPETO performance, such as Aespa, to promote Korean charm|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231033639/https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|archive-date=December 31, 2021|accessdate=December 31, 2021|quote=영화 '아바타' 같은 느낌의 K팝 스타 에스파 리더 카리나 등 멤버들이 진짜 아바타의 모습으로 확장 가상세계에서 공연한다. [Members such as K-pop star Aespa leader Karina, who feel like the movie 'Avatar', perform in an expanded virtual world in the form of real avatars.]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|title=SM, 신인 걸그룹 aespa(에스파) 카리나 공개 [공식]|last=Jeong Hee-yeon|date=October 28, 2020|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=SM reveals new girl group aespa Karina [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160719/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref name="positions">{{Наведена мрежна страница|url=https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|title=[인터뷰] aespa, 지금 'Black Mamba'로 입덕하면 데뷔팬!: 네이버 포스트|date=November 17, 2020|publisher=SM Entertainment|language=ko|trans-title=[Interview] aespa, if you become a fan of 'Black Mamba', debut fan!|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160640/https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|archive-date=August 30, 2021|accessdate=December 26, 2020}}</ref> * Џизел (지젤) – рапе р, вокалист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004495689|title=에스파, 퍼포먼스만? 노래도 잘하네&nbsp;...&nbsp;보컬 매력 극대화 'Forever' [신곡in가요]|last=Kim Soo-young|date=February 5, 2021|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title=Aespa, performance only? You sing well&nbsp;...&nbsp;Maximizing vocal charm 'Forever' [New song in song]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205171812/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202102054127H|archive-date=February 5, 2021|accessdate=February 6, 2021}}</ref> * Винтер (윈터) – во калист, танчерка<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|title=SM 새 걸그룹 에스파, 첫 멤버 윈터 공개&nbsp;...&nbsp;뛰어난 보컬+댄스 실력 겸비|last=Cheon Yun-hye|date=October 27, 2020|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa reveals its first member Winter&nbsp;...&nbsp;Excellent vocal + dance skills|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160619/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> * Нингнинг (닝닝) – вока лист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|title=SM 신예 에스파 닝닝 아바타 공개&nbsp;...&nbsp;매력적인 보컬 눈길|last=Chu Seung-hyun|date=November 9, 2020|publisher=Seoul Economic Daily|language=ko|trans-title=SM's newest Aespa Ningning avatar released&nbsp;...&nbsp;Attractive vocal gaze|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160620/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Дискографија == * ''Армагедон'' (2024) == Филмографија == === Веб емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! class="unsortable" scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2022 година | ''Синк роуд на аеспа'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|last=Kim|first=Soo-young|date=November 25, 2022|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:에스파 리얼리티가 온다...'싱크로드' 12월 14일 첫 공개|trans-title=Aespa reality is coming...'Synk Road' premiered on December 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125043957/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|archive-date=November 25, 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2023 година | ''Бетр тингс'' | style="text-align:center" | <ref name=":0"/> |- | ''Ху визит д вила?'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|last=Jo|first=Sang-eun|date=November 20, 2023|work=Single List|language=ko|script-title=ko:에스파가 완성하는 'Drama', 21일부터 세 편 순차 공개 예고|trans-title='Drama' to be Completed by Aespa, Three Episodes Announced to be Released Sequentially Starting from the 21st|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126063248/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|archive-date=November 26, 2023|accessdate=November 26, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 година | ''Аеспарти'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|last=Jang|first=Woo-young|date=June 10, 2024|publisher=Osen|language=ko|script-title=ko:에스파, 촌캉스→여고 체험기..로망 실현 '에스파티' 공개|trans-title=Aespa, village vacation → girls' high school experience..Romance realization 'aesparty' unveiled|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135258/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|archive-date=June 22, 2024|accessdate=June 22, 2024}}</ref> |} == Видеографија == === Музички видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов на песната ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Блек мамба" |2020 |Уи Ким |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|title=aespa 'Black Mamba' MV|work=Bright Young Things|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701113149/https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|archive-date=July 1, 2021|accessdate=July 1, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Форевр ({{Јаз|ko|약속}})“ (Forever (약속) | rowspan="5" |2021 |Ју Сонг-кјон<br />(Сани вижуал) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|title=Works – Sunnyvisual|work=Sunnyvisual|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509045541/http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|archive-date=May 9, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл" |Џо Бом-џин<br />(Параноид перадајм) |<ref>{{Наведено видео|title=Next Level - aespa|url=https://vimeo.com/554623782|date=May 25, 2021|access-date=May 25, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл (Хабстракт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level (Habstrakt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=EROYsCK0vK4|date=September 14, 2021|access-date=September 26, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |„Севиџ“ |725<br />(Ес-Ел8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Дримс кам чру“ (Dreams Come True) |Со Донг-хјок, Џејсон Ким<br />(Флипевил) | |- ! scope="row" |"Life's Too Short" (англиска верзија) | rowspan="4" |2022 |Ким Хјон-су<br />(Сегаџи видео) | |- ! scope="row" |"Грлс“ (Girls) |Уи Ким |<ref>{{Наведено видео|title=aespa "Girls" / music video|url=https://vimeo.com/728024394|date=July 8, 2022|access-date=July 9, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Грлс (Брлнт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Girls (Brllnt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlcvaEpCEJ4|date=October 21, 2022|access-date=October 21, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Бјутифл крисмас“<br />{{Мали|(со Ред Велвет)}} |Непознат |- ! scope="row" |"Велком то мај уорлд“ (Welcome to My World) | rowspan="6" |2023 |Банг Џе-јоб |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|title=Aespa – Welcome to My World (feat. Naevis)|work=BangJaeYeob Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711132545/https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|archive-date=July 11, 2023|accessdate=June 22, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси“ |725<br />(Ес-ЕЛ8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Бетр тингс" |Жан‘ Куи |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|title=aespa 에스파 'Better Things' MV|date=August 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823152508/http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|archive-date=August 23, 2023|accessdate=August 23, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси (Најтпанк ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Spicy (Nitepunk Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=dn-fzIgHkg0|date=September 15, 2023|access-date=September 15, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Бетр тингс“ (ае-аеспа верзија) |Непознат |- ! scope="row" |"Драма" |Семсон<br /><br />(Хајкуолитифиш) | |- ! scope="row" |"Ригрет оф д тајмс" (2024 аеспа римејк вер.) | rowspan="10" |2024 |Еехосу<br />(680Хаус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/908158963|title=aespa 에스파 '시대유감(時代遺憾)' 2024|last=@hattrick_kr|date=May 18, 2024|publisher=Vimeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121146/https://vimeo.com/908158963|archive-date=May 18, 2024|accessdate=January 31, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Гет гоин‘"<br />{{Мали|(со Фреги Рок)}} |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa X Fraggle Rock "Get Goin'" MV (Apple TV+)|url=https://www.youtube.com/watch?v=wPnjKZFgeiE|date=March 29, 2024|access-date=April 1, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Супернова" |Ха Џонг-хун (Хатрик) | |- ! scope="row" |"Армагедон" |Рима Јун, Ди-Џеј Џанг (Ригенд филм) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Armageddon' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=nFYwcndNuOY|date=May 27, 2024|access-date=May 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Лив мај лајф" |Ли Хо-џе, Ли Џе-хјон (Студио сурплус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|title=aespa 에스파 'Live My Life' MV|date=June 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619195108/https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|archive-date=June 19, 2024|accessdate=June 19, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Хот мес" |Лафик | |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=4kMcaEz1WrQ|date=September 20, 2024|access-date=September 20, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Армагедон (Флава Ди ремикс)" |Непознат |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" (The Other World Ver.) |Баки<br />(Аплан компани) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV (The Other World Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY2q55Sw3jA|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Виплеш" |Мелтмирор<br />(Сегаџи видео) | |} === Други видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Мај, Карина" | rowspan="7" |2020 | style="text-align:center" |хамџе [88 Џи-Ејч] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.88gymnasticheroes.com/선정-작품-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|title=[TRAILER] aespa[에스파] "MY KARINA"|work=88 Gymnastic Heroes|language=ko|archive-url=https://archive.today/20230806142910/https://www.88gymnasticheroes.com/%EC%84%A0%EC%A0%95-%EC%9E%91%ED%92%88-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, аеспа" | rowspan="3" style="text-align:center" |051/Heung |<ref>{{Наведено видео|title=aespa_HIGHLIGHT|url=https://vimeo.com/497899156|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Винтер" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_WINTER|url=https://vimeo.com/497897766|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Џизел" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_GISELLE|url=https://vimeo.com/497898751|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Нингнинг" | rowspan="2" style="text-align:center" |051 |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_NINGNING|url=https://vimeo.com/478317920|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Карина" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_KARINA|url=https://vimeo.com/478316828|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Блек мамба' Дебитантска сцена" | style="text-align:center" |Лим Сонг-куан |<ref>{{Наведено видео|title=[SM AESPA Debut Live Stage]|url=https://vimeo.com/499474520|date=January 11, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Пријатна зимска кабина вер.)" | rowspan="9" |2021 |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Cozy Winter Cabin Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8UnLnqQnZAM|date=February 6, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Сјајна снежна топка вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Glitter Snowball Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0m0vMRgZbWo|date=February 8, 2021|access-date=February 8, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Романтична улица вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Romantic Street Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6sfNV51ae0|date=February 10, 2021|access-date=February 10, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"еп1. 'Блек мамба' – Ес-Ем калчр јуниврз" | style="text-align:center" |Сон Те-хнг и Мин Хо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa|title=aespa 에스파 'ep1. Black Mamba' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830164220/https://37thdegree.com/portfolio/aespa|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #1" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level' The Performance Stage #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=z58k37I4Crs|date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #3" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' перформанс стејџ #1" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' д перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"еп2. 'Некст левл' – Ес-Ем калчр јуниврз" | rowspan="3" |2022 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|title=aespa 에스파 'ep2. Next Level' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713143332/https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|archive-date=July 13, 2022|accessdate=July 13, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс‘ д перформанс стејџ #1" | rowspan="2" style="text-align:center" |Ес-Ем таун дриммејкр (SM Town Dreammaker) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #1]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135308/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс' д перформанс стејџ #2" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #2]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135513/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"еп.3 'Грлс (Донт ју ноу ајм а севиџ?) - Ес-Ем калчп јуниврз" | rowspan="5" |2023 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'ep.3 Girls (Don't you know I'm a Savage?)' - SM Culture Universe|url=https://www.youtube.com/watch?v=iq-ivLY_9A8|date=February 23, 2023|access-date=February 28, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Мај уорлд' интро" |Ли Џун-мо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haesumok.com/category/entertainment/|title=Entertainment – aespa 'MY WORLD' INTRO|work=HAESUMOK|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806141835/https://www.haesumok.com/category/entertainment/?ckattempt=3|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Ајм анхепи' видео“ |Бјол Јун |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'I'm Unhappy' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CC7OrEx5H4U|language=ko|date=May 2, 2023|access-date=May 13, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Солти & Свит' видео" |Лафик |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Salty & Sweet' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=bL0Uxth2Edg|language=ko|date=May 3, 2023|access-date=May 4, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Трсти' видео" |Џиноја Мејкс | |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Наслов ! rowspan="2" scope="col" | Детали за албумот ! colspan="2" scope="col" | Врвни позиции на графиконот |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН ДВД ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН<nowiki><br></nowiki>БД |- ! scope="row" | ''аеспа Лајв тур 2023 синк: Хајпер лајн ин Џепен -специјална издание-'' | * Објавено: 27 декември 2023 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: [[Дигитален видеодиск|ДВД]], [[Blu-ray диск|Blu-ray]] | 5 | 3 |- ! scope="row" | ''Синк роуд на аеспа'' | * Објавено: 19 јуни 2024 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: ДВД | 9 |} == Турнеи и концерти == === Насловни тури === * Синк: Хајпер лајн (2023) * Синк: Паралел лајн (2024–2025) === Изложба === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |+Синк (2022) ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Градот ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Присуство |- ! scope="row" | 26 јуни 2022 | rowspan="2" | Инглвуд | rowspan="2" | Соединетите Американски Држави | rowspan="2" | ЈуТјуб тиатр | rowspan="2" | 10.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|title=에스파 미국 LA 쇼케이스서 현지 팬 1만명 환호|last=Lee|first=Tae-soo|date=June 28, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=10,000 local fans cheered at Aespa's LA showcase|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628211201/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|archive-date=June 28, 2022|accessdate=June 28, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 27 јуни 2022 |- ! scope="row" | 6 август 2022 | rowspan="2" | [[Јокохама]] | rowspan="2" | Јапонија | rowspan="2" | Пиа Арена ММ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|title=Aespa to hold showcase in LA|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 7, 2022|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704002518/https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|archive-date=July 4, 2022|accessdate=July 4, 2022}}</ref> | rowspan="2" | 40.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|title=aespa's first Japan showcase saw 40,000 audience members|last=Yang|first=Halley|date=August 8, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808030919/https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|archive-date=August 8, 2022|accessdate=August 8, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 7 август 2022 |} === Учество на концерт === * Ес-Ем таун лајв „Калчр хјуменити“ (SM Town Live „Culture Humanity“) (2021) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003082271|title=SM타운 라이브, 오늘(1일) 전 세계 무료 중계|last=Hwang Ji-young|date=January 1, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SM Town Live, free broadcast worldwide today (1 day)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101064307/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23960128|archive-date=January 1, 2021|accessdate=January 1, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2022: Ес-Ем-Си-Ју Експрес eт Куангја (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|title=보아→에스파, 'SMTOWN LIVE' 1월 1일 전 세계 무료 중계|last=Hye-jin|first=Jo|date=December 23, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=BoA → Aespa, 'SMTOWN LIVE' broadcast free worldwide on January 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227152538/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 28, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв: Ес-Ем-Си-Ју експрес (SM Town Live 2022: SMCU Express) (2022) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000824931|title=SMTOWN LIVE, 소녀시대→NCT·에스파 출연|last=Lee|first=Jae-eun|date=July 12, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SMTOWN LIVE, Girls' Generation → NCT·Aespa Appearance|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008095255/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000824931|archive-date=October 8, 2022|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2023: Ес-Ем-Си-Ју пелес ет Куангја (SM Town Live 2023: SMCU Palace во Kwangya) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|title='SMCU 팰리스' 프로젝트 서막 연다|last=Kim|first=Jae-won|date=November 30, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title='SMTOWN Palace' project raise the curtain|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142712/https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|archive-date=December 22, 2022|accessdate=December 22, 2022}}</ref> === Други избрани изведби === * Коачела (2022){{Efn|Aespa performed during [[88Rising]]'s set, only on the second weekend of the festival.}}<ref name="billboard1"/> * Аутсајд лендс (Outside Lands) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|title=Aespa makes history at Outside Lands|last=Bote|first=Joshua|date=August 12, 2023|work=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006101959/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|archive-date=October 6, 2023|accessdate=October 9, 2023}}</ref> == Поврзано == * [[Список на најпродавани женски-групи]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] [[Категорија:Јужнокорејски женски групи]] da7bnei7dhc4b7ggxjn61ljyvixu1a6 5601120 5601119 2026-07-27T15:53:28Z Andrew012p 85224 5601120 wikitext text/x-wiki {{Музичар|image=241005 aespa K-Link Festival.jpg|caption=Аеспа во 2024<br />Л–Д: Нингнинг, Карина, Винтер, и Џизел}} '''Aespa''' ({{Langx|ko|에스파}}, најчесто стилизирана со сите мали букви или '''аеспа''') — јужнокорејска женска група основана од SM Entertainment. Групата се состои од четири члена: Карина, Џизел, Винтер и Нингнинг. Групата е позната по популаризацијата на концептот на [[метаверзум]] и хиперпоп музиката во [[К-поп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|title=Aespa: Representatives of the Metaverse Era|work=L'Officiel Singapore|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|title=Blackpink, Aespa, NewJeans: The Evolution of K-Pop Girl Groups|date=January 26, 2023|work=The New York Times|access-date=May 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|archive-date=May 13, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Аеспа дебитирала на 17 ноември 2020 година, со синглот „Блек мамба“ (Black Mamba), кој постигнал најголем број на прегледи во рок од 24 часа за дебитно видео на К-поп група. Нивниот втор сингл, „Некст левл“ (Next Level), бил издаден во мај 2021 година со широко распространет комерцијален и критички успех, достигнувајќи го второто место на дигиталната табела Circle и заработувајќи им го нивниот Десанг (Daesang){{Efn|A daesang ({{Korean|hangul=대상|labels=no|lit=grand prize}}) is the highest honor given out at South Korean music award ceremonies in recognition of the artist(s) with the greatest physical and digital achievements for the year.|name=}} за песна на годината на 19-тите награди за корејска музика. Во октомври истата година, Аеспа ја објавила својата прва [[EP|продолжена драма]] (EП) Севиџ (Savage) и нејзиниот главен сингл со истото име. Тој ЕП станал деби-албумот од страна на женска К-поп група кој се искачил на топ листи на на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа на 20-то место, додека вториот се искачил на второто место во Јужна Кореја и го означи нивниот прв влез во топ-40 на Билборд Глобал 200. Во јули 2022 година, Аеспа го издала својот втор EП Грлс (Girls), кој го соборил рекордот за најпродаван албум на женска К-поп група во историјата и станала првата што продала еден милион примероци во првата недела од објавувањето. Исто така, дебитирала на третото место на табелата ''Билборд'' 200, со што албумот влегол во првите десет албуми во САД. Нивниот трет EП, Мај уорлд (My World) бил објавен во мај 2023 година, продавајќи над два милиони примероци и станал нивниот втор албум во топ-десет албуми на ''Билборд'' 200. Во мај 2024 година, групата го издала својот прв студиски албум, насловен ''Армагедон.'' Му претходел комерцијално успешниот водечки сингл „Супернова“, кој станал првата, број еден, песна на групата на дигиталната табела Circle, која била на врвот на табелата цели единаесет недели, како и нивниот прв хит кој се нашол во најдобрите десет на табелата на Билборд Глобал без САД. == Име == Името на групата, Aespa, ги комбинира англиските иницијали за „аватар“ и „искуство“ (Avatar X Experience) со англискиот збор „аспект“ (aspect), што значи „две страни“, за да ја симболизира идејата за „запознавање на друго јас и доживување на новиот светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|title=SM Entertainment's new girl group to debut on Nov. 17|last=Lee Min-ji|date=November 2, 2020|work=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160127/https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Кариера == === 2016–2019: Активности пред деби === [[Податотека:Logo_of_Aespa_(black).svg|десно|мини| Официјалното лого на Аеспа.]] Нингнинг била претставена како член на пред-дебитантскиот тим за обука Ес-Ем Рукис (SM Rookies) на 19 септември 2016 година. Како дел од тимот, таа се појавила на ''Дебитантска принцеза: Кој е најдобар? (Rookies Princess: Who's the best?)'' сегмент од програмата ''Mај Ес-Ем-Ти (My SMT)'' таа година и снимила неколку насловни страници за корејската анимирана ТВ програма ''Шајнинг стар (Shining Star)'' во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|title=SM루키즈, 중국 출신 새 멤버 2인 공개 '기대'|last=Lee Yoo-min|date=September 20, 2016|work=TV Daily|language=ko|trans-title=SM Rookies unveils two new Chinese members 'Expectation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160359/http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина се појавила во музичкото видео на колегата Таемин за песната „Want“ во февруари 2019 година и настапила со него на неколку музички програми во следните недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|title='SM 신인' 에스파, 카리나 아바타 티저 공개&nbsp;...&nbsp;점까지 유지민 판박이|last=Kim Soo-young|date=November 11, 2020|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title='SM Rookie' Aespa, Karina Avatar Teaser Revealed&nbsp;...&nbsp;Yoo Ji-min to the point|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004447628|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Карина, исто така, се појавила заедно со колегата Каи за настап во виртуелната изложба за соработка на [[Хјундаи]] и Ес-Ем ентертејнмент - ''Целосно Новиот Туксон, Повеќе од ВОЗЕЊЕ''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|title=Hyundai and SM Entertainment Present 'The All-New Tucson, Beyond DRIVE' Innovative Virtual Showcase for Hot New SUV|work=HYUNDAI MOTORS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126230305/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|archive-date=January 26, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Логото на Аеспа исто така било објавено на крајот од музичкото видео на СуперЕм „Уан (Монстер & Инфинити)“ (One (Monster & Infinity)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|title=SM Entertainment announces new girl group, "aespa"|last=Garcia|first=Cara Emmeline|date=October 26, 2020|work=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616040206/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 15, 2023}}</ref> === 2020–2021: Вовед, деби, „Некст левел“ (Next Level) и ''Севиџ (Savage)'' === [[Податотека:20201209_에스파_aespa_SBS_Radio.png|мини|Аеспа на Ес-Би-Ес пауер Еф-Ем во 2020 година]] На 26 октомври 2020 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека ќе дебитира нова женска група, прва по Ред Велвет во 2014 година и нејзина прва севкупна идолна група од Ен-Си-Ти (NCT) во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|title=SM 새 걸그룹 '에스파' 내달 데뷔&nbsp;...&nbsp;레드벨벳 이후 6년만|last=Oh Bo-ram|date=October 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group 'Aespa' debuts next month&nbsp;...&nbsp;6 years since Red Velvet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011969432|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|title=[공식]SM 신인 걸그룹 '에스파' 11월 데뷔&nbsp;...&nbsp;NCT 이후 4년만의 신인 출격|last=Jeong Yoo-na|date=October 26, 2020|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|trans-title=[Official] SM rookie girl group 'AESPA' debuts in November&nbsp;...&nbsp;The first rookie scramble since NCT in 4 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160713/https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003648433|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Името и членовите на групата биле откриени поединечно почнувајќи од 27 октомври (по редослед: Винтер, Карина, Нингнинг и Џизел).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|title=유지민, SM 신인 걸그룹 '에스파' 멤버 카리나로 데뷔|last=Kim Soo-jeong|date=October 28, 2020|publisher=[[No Cut News]]|language=ko|trans-title=Yoo Ji-min debuts as Karina, member of SM new girl group 'AESPA'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://entertain.naver.com/read?oid=079&aid=0003424459|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Основачот на Ес-Ем ентертејнмент, Ли Со-ман, го објаснил концептот на групата на Светскиот форум за културна индустрија во 2020 година на 28 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|title=Soo-Man Lee, chairman of SM ENTERTAINMENT GROUP, delivered a speech at the 1st World Cultural Industry Forum as a representative of the Korean cultural community!|date=October 28, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117145707/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|archive-date=November 17, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> Видео трејлер со сите четири членови бил откриен на 2 ноември, заедно со објавувањето на деби-синглот на Аеспа, „Блек мамба“, на 17 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|title=SM 신인 걸그룹 에스파, 17일 데뷔 확정&nbsp;...&nbsp;독특 세계관|last=Hwang Mi-hyun|date=November 2, 2020|publisher=News1|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa, debut on the 17th&nbsp;...&nbsp;Unique worldview|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160654/https://entertain.naver.com/read?oid=421&aid=0004964060|archive-date=August 30, 2021|accessdate=November 5, 2020}}</ref> По објавувањето, музичкото видео на песната постигнал најголем број прегледи за деби видео на К-поп група за 24 часа, со 21,4 милиони прегледи.<ref name="ReferenceB">{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2023}}</ref> Групата го имала своето деби на емитувањето на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес2 на 20 ноември и го извела „Блек мамба“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|title=aespa's "Black Mamba" stage to air for the first time on "Music Bank" on 11/20!|date=November 16, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Ја заработила својата прва победа во музичкото шоу на ''Инкигајо (Inkigayo)'' на Ес-Би-Ес на 17 јануари 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|title='인기가요' SM 에스파, 출연없이 1위&nbsp;...&nbsp;(여자)아이들·트레저·유빈 컴백(종합)|last=Hwang Hye-jin|date=January 17, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title='Inkigayo' SM Aespa, No. 1 without appearing&nbsp;...&nbsp;(G)Idle, Treasure, and Yubin comeback (total)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000387650|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 29 јануари 2021 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Форевр“ (Forever), синглот првично од Ју Јонг-џин за празничниот албум на Ес-Ем Ентертејнмент од 2000 година ''Winter Vacation во SMTOWN.com.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|title=에스파, 2월 5일 싱글 'Forever' 깜짝 발매&nbsp;...&nbsp;유영진 곡 리메이크|last=Hwang Jin-hye|date=January 29, 2021|publisher=Newsen|trans-title=Aespa, surprise release of single 'Forever' on February 5th&nbsp;...&nbsp;Yoo Young-jin's song remake"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129033644/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000393536|archive-date=January 29, 2021|accessdate=January 29, 2021}}</ref> Верзијата на песната на Аеспа, „[[балада]] со средно темпо карактеризирана со звук [[Акустична гитара|на акустична гитара]]“ со „топли текстови за вечно ветување на некој близок“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|title=에스파 신곡 'Forever' 음원·MV 오늘(5일) 공개&nbsp;...&nbsp;따뜻 겨울 감성|last=Park Seo-hyun|date=February 5, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa's new song 'Forever' sound source/MV released today (5th)&nbsp;...&nbsp;Warm winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003396780|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> била објавена на 5 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|title=에스파, 오늘(5일) 겨울 감성 담은 'Forever' 공개|last=Cho Seung-hyun|date=February 5, 2021|publisher=Seoul Economy Daily|language=ko|trans-title=Aespa, today (5th) unveiled 'Forever' containing winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003867699|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> На 4 мај, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Некст левл“ (Next Level), денс и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] песна со „груви“ рап, „енергичен“ бас и „моќен вокал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|title=[단독] 에스파, 5월 컴백 ... 메타버스 세계관 기대|last=Hwang Ji-young|date=May 4, 2021|publisher=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=[Exclusive] Aespa, expects to comeback in May ... virtual reality worldview expectations|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504064358/https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003113764|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|title=aespa's new song 'Next Level', a hip-hop dance song with a worldview story!|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511095142/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> Била објавена на 17 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|title=에스파, 5월 17일 컴백 확정 .. 신곡 '넥스트 레벨' 발표[공식]|last=Seon Mi-kyung|date=May 6, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, May 17 comeback confirmed .. New song 'Next Level' released [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031128/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004400598|archive-date=May 11, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Дебитирала на деветтото место на дигиталната табела Гаон и се искачила на второто место, станувајќи нивни прв топ пет хит во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|title=Next Level|date=May 23–29, 2021|publisher=[[Gaon Music Chart]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603023008/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=22&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=June 3, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> Исто така, се искачила на второто место на топ-листата ''Билборд за'' К-поп најдобри 100.<ref name="ReferenceA"/> „Некст левел“ станала третата песна на Аеспа што се нашла на листата на светската ''Билборд за'' продажба на песни, достигнувајќи го третото место.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|title=Aespa Enters 3 Billboard Tallies with New Song|last=Hwang|first=You-mee|date=May 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526123537/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|archive-date=May 26, 2021}}</ref> На 22 јули било објавено дека Аеспа потпишала со Агенцијата за креативни уметници за нивните идни активности во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|title=에스파, 美 최대 에이전시 CAA와 계약 ... 글로벌 슈퍼루키[공식]|last=Kim Ji-hye|date=July 23, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa signed With CAA, America's Largest Agency ... Global Super Rookie [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092118/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003458962|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|title=K-pop group Aespa sign with Hollywood talent agency CAA, joining NCT 127 and SuperM, fellow SM Entertainment acts|last=Tamar Herman|date=July 23, 2021|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092140/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&pgtype=article&campaign=3142235|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}</ref> На 10 септември било објавено дека ремикс верзиите на „Некст левел“ ќе бидат објавени на 14 септември, заедно со музичко видео и видео за визуелизатор за „Некст левел (ИМЛЕЈ ремикс)“ (Next Level (IMLAY Remix)).<ref>{{Наведени вести|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|title=|last=Lee|first=Deok-haeng|date=September 10, 2021|work=StarNews|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050705/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|archive-date=September 28, 2021|language=ko|script-title=ko:'iScreaM' 프로젝트, 에스파 'Next Level' 리믹스 싱글 14일 공개|trans-title='iScreaM' Project, Aespa 'Next Level' Remix Single will be Released on the 14th}}</ref> На 14 септември, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе ја објави нивната прва продолжена претстава, ''Севиџ (Savage)''. Проширената драма содржи шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|title=에스파, 첫 미니앨범 'Savage' 10월 5일 발매..6곡 수록[공식]|last=Moon Wan-sik|date=September 14, 2021|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa, First Mini Album 'Savage' Released on October 5th, 6 Songs Included [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914002219/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|archive-date=September 14, 2021|accessdate=September 14, 2021}}</ref> Била објавена на 5 октомври со признание од критичарите и комерцијален успех, а медиумите ја пофалиле „Севиџ“ за нејзините зависност, рефрени и „мајсторски слоевитосна“ продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|title="쯧쯧쯧쯧" 광야 진출한 에스파, 블랙맘바 짓밟는 'Savage'[들어보고서]|last=Hwang Hye-jin|date=October 5, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa, who has advanced into the wilderness, 'Savage' trampling on black mamba [heard of]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005090719/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000495392|archive-date=October 5, 2021|accessdate=October 5, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|title=aespa – 'Savage' review: K-pop power rookies stake their claim for greatness with future-facing cyberpunk|last=Chin|first=Carmen|date=October 7, 2021|work=NME|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164206/https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|archive-date=October 7, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref> Песната била вклучена во повеќе списоци на крајот на годината, како што се топ 10-те најдобри К-поп песни на ''списанието'' ''Ен-Ем-И'' и Тајм за 2021 година, нарекувајќи ја „Севиџ“ „експлозивна“ песна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122558|title=The 25 best K-pop songs of 2021|last=NME|date=December 20, 2021|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220091538/https://www.nme.com/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122366|archive-date=December 20, 2021|accessdate=June 15, 2023}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 15, 2023}}</ref> Комерцијално, песната се искачила на второто место на дигиталната табела Гаон и станала нивни втор сингл во топ пет во Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|title=|date=October 10–16, 2021|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2021년 42주차 Digital Chart|trans-title=2021, Week 42 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021022834/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=42&hitYear=2021&termGbn=week|archive-date=October 21, 2021|accessdate=October 21, 2021}}</ref> На 15 октомври, десет дена по објавувањето, во 1:30 часот навечер КСТ​''​​​'', ајЧарт на Инстиз, го објавил првото „совршено убиство“ на Аеспа, бидејќи „Севиџ“ го достигнала првото место на вистинските, дневните и неделните компоненти на домашните топ листи - ајЧарт, Мелон, Џини, ФЛО, Багс!и ''Вајб'' — станувајќи првата „четврта генерација“ К-поп изведба што го направила тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instiz.net/name_enter/81551489|title=[정보/소식] 에스파, 'Savage'로 음원‧음반 차트 올킬...이번 주 음악방송 출격|date=October 13, 2021|work=인스티즈(instiz)|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215839/https://www.instiz.net/name_enter/81551489|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Песната освоила осум награди ма музички шоуа, вклучително и три последователни победи на ''Инкигајо'' што довеле до добивање на наградата „тројна круна“. ''Севиџ'' дебитирала на врвот на табелата за албуми, Гаон и исто така го означила првото влегување на Аеспа на американскиот [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] на 20-тото место, со што Аеспа станала највисоката дебитантска К-поп женска група што се појавила на таа листа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|title=aespa sell half a million copies of first mini-album 'Savage'|last=Chin|first=Carmen|date=October 21, 2021|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210413/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 27, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|title=Aespa Joins Blackpink, Itzy And Twice With Their First Hit Album On The Billboard 200|last=Hugh Mclntyre|date=October 19, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210845/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|archive-date=October 27, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> ''Севиџ'' имала продадено вкупно 788.959 копии и го држела рекордот за најпродаван деби албум на Ес-Ем ентертејмент, сè додека не бил надминат од ''Perfume од'' Ен-Си-Ти ДоЏеЏунг во мај 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|title=에스파 '새비지', 하프 밀리언셀러 등극|date=October 21, 2021|work=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa's 'Savage' becomes a half-million seller|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024043707/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&aid=0000768642|archive-date=October 24, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> [[Податотека:20211116_이터널_리턴_X_aespa_(3).jpg|лево|мини| Аеспа за Eternal Return]] На 13 октомври, Аеспа била вклучена во списокот Ones to Watch 2021 на списанието Пипл (People) како „Ѕвезда во подем“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|title=Introducing PEOPLE's Ones to Watch 2021: Get to Know Hollywood's Rising Stars|last=|date=October 13, 2021|work=[[People Magazine]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610002211/https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 25 ноември, групата настапила на парада, славејќи ги жените во СТЕМ, на 95-тата парада на Денот на благодарноста на Мејси, што ги направило првата корејска женска група што настапила на парадата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|title=Everything to Know About aespa — the K-Pop Girl Group from the Macy's Thanksgiving Day Parade|last=Nicholas Rice|date=November 25, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130113552/https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|archive-date=November 30, 2021|accessdate=December 1, 2021}}</ref> На 2 декември, тие го освоиле својот прв [[К-поп|Десанг (Daesang)]] (за сцена на годината) на наградите за азиски уметници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|title=BTS, SEVENTEEN, aespa and more win big at the 2021 Asia Artist Awards|last=Carmen Chin|date=December 3, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203111809/https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|archive-date=December 3, 2021|accessdate=December 3, 2021}}</ref> Два дена подоцна, на 4 декември, групата го освоила својот втор Десанг (за снимање на годината) на музичките награди Мелон во 2021 година.<ref name="2021 MMA">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|title=에스파, 올해의 레코드상 "꿈꿨던 일 이뤄져" [MMA 2021]|last=Kim Ye-na|date=December 4, 2021|publisher=X-sports News|language=ko|trans-title=Aespa, Record of the Year Award "A dream come true" [MMA 2021]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205060916/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001381544|archive-date=December 5, 2021|accessdate=December 5, 2021}}</ref> На 4 ноември, било најавено дека Аеспа ќе објави римејк на Ес-И-Ес „Дримс кам чру“ (Dreams Come True) на 20 декември за Ремастеринг проектот на Ес-Ем и како [[Водечки сингл|главен сингл]] на албумот Ес-Ем Таун, ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|title=aespa to unveil remake of S.E.S.'s 'Dreams Come True' next month|last=Gladys Yeo|date=November 4, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110000026/https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|archive-date=November 10, 2021|accessdate=November 10, 2021}}</ref> Музичкото видео за песната е режирано од Лусид калр, а во кореографија и визуелна режија на БоА.<ref name="Rolling Stone">{{Наведена мрежна страница|url=https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|title=aespa Reimagines S.E.S's Hit 'Dreams Come True'|date=December 20, 2021|work=[[Rolling Stone India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220111022/https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|archive-date=December 20, 2021|accessdate=January 6, 2022}}</ref> Песната се искачила на осмото место на дигиталната табела Гаон и на седмото место на табелата за светски дигитални песни ''на Билборд''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 6, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|title=|date=January 1, 2022|work=|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2022년 01주차 Digital Chart|trans-title=2022, Week 1 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106020940/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|archive-date=January 6, 2022|accessdate=January 6, 2022}}</ref> На 26 декември, Карина и Винтер биле откриени како членови на супергрупата Гот д бит.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|title=보아·태연·카리나 등 뭉쳤다...SM 여성 유닛 '갓 더 비트' 출범|last=Lee Tae-soo|date=December 27, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BoA, Taeyeon, Karina, etc. have teamed up...SM female unit 'Got the Beat' launched|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227011810/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0012805619|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 27, 2021}}</ref> Супергрупата дебитирала со синглот „Степ бек“ (Step Back) на 3 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|title=Supergroup GOT the Beat Debuts 'Step Back' at Record-Breaking SMTOWN Live Concert|last=Ashley Iasimone|date=January 3, 2022|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235213/https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|archive-date=January 3, 2022|accessdate=January 3, 2022}}</ref> === 2022: Коачела, меѓународна експанзија и ''Грлс (Girls)'' === На 8 јануари 2022 година, Аеспа станала инаугуративен добитник на наградата Уметник на годината на 36-тото доделување на наградите Златен диск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|title=(KR) Heraldpop: "방탄소년단·아이유, 음반·음원 대상 영예..NCT 127→세븐틴 본상(종합)"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108103846/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003518907|archive-date=January 8, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref> На 1 март, тие ја освоиле наградата за песна на годината за „Некст левел“ на 19-тото доделување на корејски музички награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|title=Here are all the winners from the 19th Korean Music Awards|last=Suacillo|first=Angela Patricia|date=March 2, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410020722/https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|archive-date=April 10, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 19 април, било објавено дека Аеспа ќе настапи на Коачела на 23 април, со што станала третата К-поп женска група што настапила на фестивалот. Тие настапиле како дел од сетот 88rising 's Head in the Clouds Forever во втората недела. Нивната сет-листа ги вклучувала „Севиџ“, „Некст левл“, „Блек мамба“ и англиска верзија на тогаш необјавената песна со наслов „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), за која било откриено дека е од нивниот тогаш претстоен EП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|last=Kim|first=Myung-mi|date=April 19, 2022|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:에스파, 美 최대 음악 축제 코첼라 메인 스테이지 공식 초청|trans-title=Aespa's Official Invitation to the Main Stage of Coachella, America's Largest Music Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419051224/https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000564352|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}</ref><ref name="billboard1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 21, 2022}}</ref> На 12 мај, групата била вклучена во листата на лидери на следната генерација на списанието ''Тајм''. Списанието ја обележало Аеспа како „експериментален, но суштински играч во музичката индустрија, кој делува како мост помеѓу реалноста и виртуелноста“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|title="K팝 걸그룹 최초"...에스파, 美 타임지 선정 '넥스트 제너레이션 리더스'|last=홍|first=혜민|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531152754/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|title=TIME's Next Generation Leaders|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512105431/https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|archive-date=May 12, 2022|accessdate=July 7, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|title=How K-Pop Group aespa Is Making the Metaverse Their Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512172815/https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|archive-date=May 12, 2022|accessdate=May 12, 2022}}</ref> На 27 мај, групата била вклучена на листата ''[[Форбс|на Форбс]]'' 30 под 30 во Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|title=Forbes 30 Under 30 Asia 2022: Entertainment & Sports|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922214100/https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|archive-date=September 22, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 1 јуни, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа потпишала со Warner Records. Тие, исто така, најавиле дека Аеспа ќе ја објави нивната втора продолжена претстава, ''Грлс (Girls)'', на 8 јули. Проширената драма содржela девет песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име, нивните први два сингла, „Блек мамба“ и „Форевр“ (Forever) и „Дримс кам чру“ (Dreams Come True), кои претходно ги објавиле како дел од ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express'' во декември 2021 година. Две други песни на албумот ''Грлс (Girls)'', „Илужн“ (Illusion) и англиската верзија на „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), претходеле на ЕП-то и биле објавени на 1 и 24 јуни, соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|last=Lee|first=Seung-hoon|date=June 1, 2022|work=Osen|language=ko|script-title=ko:SM, '워너 레코드' 손잡았다..에스파 美 시장 본격 진출→7월 미니 2집 발매[공식]|trans-title=SM, 'Warner Record' joined hands... Aespa enters the US market in earnest → Releases 2nd mini album in July [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531235802/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 1, 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|title=에스파, '도깨비불' 선공개했다|last=Lee|first=Seung-rok|date=June 1, 2022|work=Mydaily|access-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601044340/https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|archive-date=June 1, 2022|language=ko|trans-title=Aespa pre-released 'Illusion'}}</ref> Пред-нарачките за ''Грлс (Girls)'' надминале 1.610.000 примероци пред неговото објавување, што е највисока бројка за К-поп албум од женска група во тоа време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|title=에스파, 미니 2집 선주문만 161만장...'K팝 걸그룹 최고기록' [공식입장]|last=Jo|first=Hye-jin|date=July 8, 2022|work=Naver|language=ko|trans-title=aespa's 2nd mini album pre-orders alone, 1.61 million copies ... 'best record for K-pop girl group' [Official position]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708020922/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001472356|archive-date=July 8, 2022|accessdate=June 10, 2023}}</ref> По објавувањето, албумот станал првиот албум од женска група што продал повеќе од еден милион копии за една недела на табелата Хантео, надминувајќи ја оценката поставена од ''Албум'' на Блекпинк во октомври 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|last=Lee|first=Yu-na|date=July 15, 2022|work=n.news|script-title=ko:[Y이슈] 에스파가 열었다...걸그룹 초동 100만장 시대|trans-title=[Y Issue] Aespa opened... The era of 1 million copies in the first week of girl groups|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716020037/https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|archive-date=July 16, 2022|accessdate=July 16, 2022}}</ref> Продолжил да дебитира на првото место на Circle табелата за албуми со 1.426.487 продадени копии, што довело до нивната прва милионска сертификација од страна на Корејското здружение за музичка содржина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103210317/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=43&hitYear=2018&termGbn=week|archive-date=November 3, 2018|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Исто така, се нашол на врвот на месечната Circle табела за албуми за јули со 1.645.255 продадени копии, што ја означила најголемата месечна и вкупна продажба на албуми од кој било албум на женска К-поп група во историјата;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|title=Aespa's 'Girls' becomes top-selling girl group album|last=Shim|first=Sun-ah|date=August 11, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811054322/https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|archive-date=August 11, 2022|accessdate=August 11, 2022}}</ref> рекордот бил соборен во септември со албумот на Блекпинк ''Борн пинк (Born Pink)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|title=블랙핑크 더블 밀리언셀러, YG "K팝 걸그룹 최초" [공식]|last=Hong Se-young|date=September 22, 2022|work=Sports Donga|language=ko|trans-title=Blackpink Double Million Seller, YG "The First K-Pop Girl Group" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922025609/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|archive-date=September 22, 2022|accessdate=September 22, 2022}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Грлс (Girls)'' дебитирал на третото место со 56.000 единици еквивалентни на албуми, 53.000 чисти продадени албуми, станувајќи најпродаваниот албум на неделата.<ref name="ReferenceB"/> [[Податотека:에스파_(aespa)_ACQUA_DI_PARMA_221118_(02).jpg|мини| Аеспа на отворањето на поп-ап продавницата [[Аква ди Парма|Аквади Парма]]]] Ес-Ем ентертејнмент, исто така, го објавил првиот јапонски излог на групата, насловен: ''aespa Japan Premium Showcase 2022 ~SYNK~'', кој се одржал на 6 и 7 август во Пиа Арена ММ во Јокохама.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|title=aespa初来日イベント『aespa JAPAN PREMIUM SHOWCASE 2022 〜SYNK〜』 開催決定!{{!}} aespa（エスパ）JAPAN OFFICIAL WEBSITE|date=April 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404174155/https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 7 јуни било најавено дека Аеспа ќе го одржи својот втор излог, прв во Соединетите Американски Држави, насловен: ''aespa Showcase SYNK во ЛА!'' на 26 јуни во ЈуТјуб тиатар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|title=aespa announce one-off concert in Los Angeles for this month|last=Yeo|first=Gladys|date=June 7, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110908/https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|archive-date=July 6, 2022|accessdate=June 11, 2023}}</ref> На 14 јуни била најавена дополнителна претстава, за 27 јуни, откако биле распродадени билетите за 26 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|title=aespa adds additional date to its showcase event in Los Angeles|last=Lee|first=Jian|date=June 14, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430040223/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|archive-date=April 30, 2023|accessdate=June 11, 2023}}</ref> Групата била прогласена и за уметник на Епл мјузик: ап некст за јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|title=Exclusive Clip: Aespa Talks Coachella Debut For Apple Music "Up Next" Film|date=June 2022|work=Nylon|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602055250/https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|archive-date=June 2, 2022|accessdate=April 9, 2023}}</ref> На 5 јули, Аеспа одржала говор и настапи на Политичкиот форум [[Обединети нации|на ОН]] на високо ниво за одржлив развој.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|title=Aespa calls for sustainable development to be taken to 'Next Level' at United Nations forum|last=Lee|first=Jian|date=July 6, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211035054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|archive-date=December 11, 2022|accessdate=January 28, 2023}}</ref> На 8 јули, Аеспа настапила на летната концертна серија на ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]'' во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], на која била прикажана првата изведба на „Грлс“ (Girls).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|title='Good Morning America' 2022 Summer Concert Series lineup: Demi Lovato, Megan Thee Stallion and more|last=|first=|work=Good Morning America|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404022616/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 23 октомври, Аеспа настапила виртуелно за Крокс да ја прослави нивната 20-годишнина на видео играта ''[[Roblox|Роблокс]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=oso_x_us_x_x_v1_x_crocday_x_x_x_x|title=The 20th Anniversary Croc Party is On|work=www.crocs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501035326/https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=sms_attentive_us_20221023_content_crocday-concert_x_x_x_x&externalId=Pzz-j|archive-date=May 1, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Тој привлекол втора најголема посетеност на еднократниот концерт на Роблокс, со 2,5 милиони посети. Шоуто, исто така, донело преку 2,3 милиони забележани посети на ''Крокс уорлд'' во ''Роблокс''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|title=Crocs SVP, CMO Heidi Cooley: 2023 Top Marketers|last=Zwieglinska|first=Zofia|date=June 5, 2023|work=Glossy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606172112/https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|archive-date=June 6, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 14 декември, групата објавила заеднички сингл, „Бјутифл крисмас“ (Beautiful Christmas), со колегите Ред Велвет за албумот на Ес-Ем Таун, ''2022 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју пелес (2022 Winter SM Town: SMCU Palace).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|title=레드벨벳X에스파 뭉쳤다..SM 겨울 앨범 타이틀곡 14일 선공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=December 10, 2022|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Red Velvet X aespa united.. SM winter album title song pre-release on the 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025310/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004755626|archive-date=December 10, 2022|accessdate=December 10, 2022}}</ref> На 28 декември, Аеспа ја објавила првата епизода од нивното прво реално шоу, ''аеспа‘с синк роуд (aespa's Synk Road),'' кое го документирало нивното патување во Пјонгчанг во провинцијата Гангвон. Во текот на шоуто, членовите имале задача да најдат скриени „ае-ки“ картички, добиени од различни мисии и игри, со цел да го „завршат“ истоимениот ''Синк роуд (Synk Road)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|title=에스파 첫 단독 리얼리티...예능 병아리 출동 ('에스파의 싱크로드')|date=December 27, 2022|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628164524/https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|archive-date=June 28, 2023|accessdate=June 28, 2023}}</ref> === 2023: Прва концертна турнеја, ''Мај уорлд (My World)'' и ''Драма (Drama)'' === [[Податотека:Aespa_(에스파)_CCMA_2023.jpg|лево|мини| Аеспа на музичките награди на Circle Chart 2023]] На 25 и 26 февруари тие го одржале својот прв концерт, Синк: хајпер лајн, во арената Џамсил во Сеул, Јужна Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|title=에스파, 2월 25~26일 데뷔 첫 단독 콘서트 개최 [공식]|last=Lee|first=Min-ji|date=January 20, 2023|work=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa will hold first solo concert since debut on February 25~26 [official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185843/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|archive-date=January 25, 2023|accessdate=May 19, 2023}}</ref> На 7 март, групата била најавена како изведувач на фестивалот за музика и уметност Оутсајд лендс во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], на 11 август, со што станала првата К-поп група која настапила на фестивалот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|title=Kendrick Lamar, Foo Fighters, Lana Del Rey to headline Outside Lands|last=Singh|first=Surej|date=March 8, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409225409/https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|archive-date=April 9, 2023|accessdate=April 9, 2023}}</ref> Од март до април, Аеспа ја продолжила својата концертна турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) во Јапонија, собирајќи вкупно 110.000 гледачи од 10 распродадени претстави низ [[Осака]], [[Токио]], [[Сајтама (префектура)|Саитама]] и [[Ајчи (префектура)|Аичи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20230501103113799|title=에스파, 日 투어 성황리에 마무리...8월 도쿄돔 입성|work=언론사 뷰|trans-title=Aespa concludes concert tour with great success... To perform at Tokyo Dome in August|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://v.daum.net/v/20230501103113799|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> За време на нивниот концерт во Националната гимназија Јојоги во Токио, било најавено дека групата ќе се врати на 5 и 6 август на дводневен специјален концерт во Tokyo Dome, што ги направило најбрзиот К-поп изведувач и првата „четврта генерациска“ К-поп изведба да одржи солистички концерт на стадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|title=aespa to hold two solo performances at Tokyo Dome in August|date=April 2, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|title=에스파, 데뷔 첫 日 투어 성료...뜨거운 열도 인기 입증|last=안|first=태현|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 29 март, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Холд он тајт“ (Hold on Tight), „зависна“ песна [[Техно музика|од техно]]-жанрот што ја искористува мелодијата на иконската тематска песна [[Тетрис|за тетрис]], „[[Коробејники]]“, за саундтракот на Епл оригиналниот филм Тетрис. Синглот официјално бил објавен на 31 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|title=에스파, 애플 오리지널 영화 '테트리스' OST 참여..글로벌 대세 행보|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054857/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|archive-date=March 29, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 8 мај, Аеспа ја објавила својата трета продолжена претстава ''Мај уорлд (My World).'' Проширената драма содржела шест нумери, со синглот „Велком ту мај уорлд“ (Welcome to My World) предобјавен на 2 мај и водечкиот сингл „Спајси“ (Spicy) објавен заедно со ЕП-то. ''„Мај уорлд“ (My World)'' дебитирал на првото место на Circle табелата за албуми со 1.420.178 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518144225/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=19&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=May 18, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Две недели по објавувањето, албумот продал двојно милиони, продавајќи 2.011.388 копии и станал вториот албум на женска корејса изведба која продала над два милиони примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|title=aespa's 'My World' becomes double million-seller 2 weeks after release|last=Yong-Yun|first=Cho|date=May 22, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608201617/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|archive-date=June 8, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> Албумот потоа бил сертифициран 2× милиони од страна на Корејската асоцијација за музичка содржина на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809001406/https://circlechart.kr/page_cert/chart.circle?serviceGbn=ALBUM|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Мај уорлд (My World)'' дебитирал на деветтото место со 40.000 единици еквивалентни на албуми, 1,33 милиони преноси на барање и 39.000 чисти продажби на албуми, со што станал нивниот втор влез во топ 10.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 8, 2023}}</ref> На 10 мај, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека турнејата Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) ќе продолжи со шоу во [[Џакарта]], Индонезија на 24 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|title=aespa announce Jakarta stop of 'SYNK: Hyper Line' tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 11, 2023|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref> На 19 мај, биле објавени дополнителни 14 претстави, со што турнејата се проширила во Северна Америка, Јужна Америка и Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|title=aespa announce Europe, US legs of 2023 'SYNK: Hyper Line' world tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 19, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519170401/https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|archive-date=May 19, 2023|accessdate=May 20, 2023}}</ref> На 23 мај, Аеспа присуствувала на Канскиот филмски фестивал во 2023 година како амбасадор на [[Швајцарија|швајцарскиот]] бренд за накит Чопард. Тие присуствувале ''на годишната вечера и забава'' на Чопард, на која била прикажана првата колекција на висока мода на копретседателот и уметнички директор на Чопард, Каролин Шеуфеле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|title=Chopard's Caroline Scheufele Presented Her First Couture Collection in Glittering Style at Cannes|date=May 25, 2023|work=Vogue|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603155332/https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|archive-date=June 3, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Следниот ден, Аеспа присуствувала на црвениот тепих за прикажувањето на ''La Passion de Dodin Bouffant'' и ја покажала новата колекција накит на брендот, ''Ред карпет колекшн (Red Carpet Collection).''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes/|title=Aespa to be first K-pop group to attend Cannes Film Festival|last=Anderson|first=Daniel|date=May 1, 2023|work=NextShark|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090825/https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|title=Ice Queens: Chopard Ambassadors aespa Open Up About Cannes And Their Favourite Jewels|last=Batchelor|first=Renée|date=August 8, 2023|work=Harper's Bazaar Singapore|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808231544/https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|archive-date=August 8, 2023|accessdate=August 8, 2023}}</ref> На 8 јуни, Аеспа ја фрлила првата топка за Њујорк Јенкис против Чикаго Вајт Сокс на стадионот Јенки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|title=aespa's WINTER Threw Out The First Pitch At A New York Yankees Game|date=June 9, 2023|work=UPROXX|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215837/https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}</ref> На 10 јуни, Аеспа настапила на годишниот музички фестивал на Гувернорс Бол во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], со што станала првата К-поп изведба што се појавила на фестивалот. Џизел не можела да настапи со групата поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|title=[종합] 에스파 지젤, 美 공연→시구 전면취소 "건강상 문제"|last=백|first=지은|date=June 7, 2023|work=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809010320/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&servicedate=20230607|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Сетот на групата бил добро прифатен и од обожавателите и од критичарите, при што Сајмон Возик-Левинсон од ''Ролинг Стоун'' го нарекол шоуто „спектакл“, а Стар Боуенбанк од ''Билборд'' истакнал дека „сценското присуство и каталогот на Аеспа имаат сила да ја водат главната сцена на музички фестивал“.<ref name="ReferenceC">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 9, 2023}}</ref><ref name="ReferenceC"/> На 27 јули, Аеспа започнала да издава мали делови од нивниот англиски дигитален сингл „Бетр тингс“ (Better Things), песна „минимален танц со темпо“, која била објавена на 18 август. Промоциите вклучувале [[Ситуациска комедија|ситком]] шоу со долга веб-серија од 3 епизоди, ''Бетр тингс (Better Things),'' со првата епизода објавена на 7 август.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|title=에스파, 'Better Things' 시트콤 첫 공개..능청 연기+찐친 케미|last=Ji|first=Min-kyung|date=August 8, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, first release of 'Better Things' sitcom..Sly acting + strong chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809013103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004903770|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}</ref> Нингнинг се појавувала само во ограничени делови од ситкомот, поради нејзините здравствени состојби за време на снимањето. Аеспа првпат го извела синглот на 13 август, во Crypto.com Арена во [[Лос Анџелес]], за првото шоу во американската етапа на нивната турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|title=에스파, 13일 美 LA 콘서트서 'Better Things' 무대 최초 공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 2, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa unveils 'Better Things' stage for the first time at the LA concert on the 13th|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016064038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004899842|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> [[Податотека:Aespa_(에스파)_231124_Love_Your_W.png|мини|Аеспа во ноември 2023 година]] На 23 август, Аеспа го објавија синглот „Ви гоу“ (We Go). Синглот служел како инаугуративна воведна песна за корејското издание на анимето Покемон: Заминувањето на Лико и Рој, кое започнало да се емитува истиот ден. Синглот содржел стихови за новите протагонисти, Лико и Рој, кои откриваат „скапоцени“ работи и растат низ авантура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003176353|title=에스파, 포켓몬스터 OST 부른다..오프닝 테마곡 'We Go'[공식]|last=Yoon|first=Sang-geun|date=August 23, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa sings the Pokémon OST..Opening theme song 'We Go' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025402/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003176353|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 6 октомври, Аеспа го објавила синглот „Зум зум“ (Zoom Zoom), кој служел завршна песна за анимето Beyblade X.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001079339|title=에스파, 첫 日 디지털 싱글 'Zoom Zoom' 공개|last=Cho|first=Sung-woon|date=October 7, 2023|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=Aespa releases first Japanese digital single 'Zoom Zoom'|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053307/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001079339|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> На 10 октомври, Аеспа објавила дека ќе ја објави својата четврта продолжена драма ''Драма'' на 10 ноември. Проширената драма содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000781174|title=에스파 11월10일 'Drama'로 컴백, 신드롬 또 일으키나|last=Park|first=Soo-in|date=October 11, 2023|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Espa's comeback with 'Drama' on November 10th, will it cause another syndrome?|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025755/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000781174|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}</ref> === 2024–сега: Втора концертна турнеја, ''Армагедон'', „Хот мес“ и ''Виплеш (Whiplash)'' === На 9 јануари 2024 година, Ес-Ем објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Ригрет оф д тајмс“ (Regret of the Times), сингл првично од Со Таиџи енд боис. Римејкот бил објавен на 15 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|title=에스파, 서태지와 아이들 '시대유감' 리메이크|last=Seo|first=Jeong-min|date=January 9, 2024|work=[[The Hankyoreh]]|language=ko|trans-title=Aespa to remake Seo Taiji and Boys' 'Regrettable Times'|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145547/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|archive-date=January 12, 2024|accessdate=January 12, 2024}}</ref> На 19 февруари, било објавено дека Аеспа ќе ја започне нивната втора светска турнеја, Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line), која започнала во Сеул на 29 и 30 јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|title=에스파, 두 번째 월드 투어 개최 확정..6월 서울 이어 13개 지역 방문|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 19, 2024|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa confirms second world tour, visiting 13 regions following Seoul in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401160108/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0005020495|archive-date=April 1, 2024|accessdate=April 1, 2024}}</ref> На 21 април, било објавено дека Аеспа ќе го издаде својот прв студиски албум ''Армагедон'' на 27 мај. Албумот го предводат две насловни песни „Супернова“, која била предиздадена на 13 мај и „Армагедон“, која била објавена заедно со целиот албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|title=aespa to release first full-length album 'Armageddon' in May|last=Cho|first=Yong-jun|date=April 22, 2024|publisher=Korea JoongAng Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513020210/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|archive-date=May 13, 2024|accessdate=April 22, 2024}}</ref> „Супернова“ била комерцијален успех во Јужна Кореја и постигнала совршен статус, бидејќи истовремено стигнала до број еден на компонентите во реално време, дневните и неделните компоненти на ајЧарт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|last=Go|first=Seung-ah|date=May 27, 2024|publisher=News1|language=ko|script-title=ko:에스파, 오늘 '아마겟돈' 출격...선주문 102만장 돌파|trans-title=Aespa, sortie for 'Armageddon' today...Pre-orders exceed 1.02 million copies|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531095512/https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> Станала првата песна на групата која се нашла на врвот на дигиталната Circle табела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 21 of 2024|date=May 19–25, 2024|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531042909/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=21&hitYear=2024&termGbn=week|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}</ref> и нивниот прв топ-десет хит на <nowiki><i id="mwAik">Билборд Глобал без САД табела, достигнувајќи го шестото место.</nowiki><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 26, 2024}}</ref> На 3 јуни, било објавено дека Аеспа ќе го објави својот прв јапонски сингл „Хот мес“ (Hot Mess) на 3 јули. Синглот го одбележал јапонското деби на групата и вклучил две други песни „Сан енд мун“ (Sun and Moon) и „Зум зум“ (Zoom Zoom), последната објавена претходно на 6 октомври 2023 година, како завршна тема на аниме серијата и франшизата ''Beyblade X.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|title=에스파, 이번엔 일본이다... 7월 3일 '핫 메스'로 정식 데뷔|last=Kim|first=Ji-hye|date=June 3, 2024|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=Aespa, now in Japan... debuting on July 3 with "Hot Mess"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605222944/https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|archive-date=June 5, 2024|accessdate=June 5, 2024}}</ref> Подоцна, на 29 и 30 јуни, по настапот на затворениот стадион Џамсил, Аеспа го издала ''Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line)'', нивниот прв дигитален [[Сингл (музика)|сингл албум]] со четири соло песни, по една од секој член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-debut-unreleased-solo-songs-synk-parallel-line-tour-seoul-3770968|title=aespa debut unreleased solo tracks at 'SYNK: Parallel Line' concert in Seoul|last=Yeo|first=Gladys|date=July 1, 2024|work=NME|language=en-GB|accessdate=October 24, 2024}}</ref> И покрај тоа што официјално не дебитирала како солист, Карина освоила награда за соло музичко шоу за прв пат на ''Шоу! Мјузик кор'' за нејзината соло песна, „Ап“ (Up), на 19 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/korean/aespas-karina-bags-first-music-show-win-before-official-debut-as-soloist-with-up-shares-hilarious-reaction-article-114376694|title=aespa's Karina Bags First Music Show Win Before Official Debut As Soloist With Up, Shares Hilarious Reaction|date=October 19, 2024|work=Times Now|language=en|accessdate=October 24, 2024}}</ref> На 23 септември, било објавено дека Аеспа ќе ја објави нивната петта продолжена драма ''Виплеш (Whiplash)'' на 21 октомври, која содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|title=에스파, '위플래시'로 10월 21일 컴백...연타 히트 노린다|last=Sung|first=Jung-eun|date=September 23, 2024|publisher=Maeil Kyungje|language=ko|trans-title=Aespa, to comeback on October 21 with 'Whiplash'... aiming for continuous hits|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923092426/https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|archive-date=September 23, 2024|accessdate=September 23, 2024}}</ref> == Одобрувања == На 10 февруари 2021 година, Аеспа станала амбасадор на [[Живанши (модна куќа)|Живанши]], првиот К-поп уметник избран како таков од француската модна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|title=에스파, 명품 브랜드 앰버서더 선정&nbsp;...&nbsp;"멤버들 에너지에 압도"|last=Ji Min-kyung|date=February 10, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, selected as a luxury ambassador&nbsp;...&nbsp;"Overwhelmed by members' energy"|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004352425|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> Подоцна истата година во август, Аеспа потпишала договори за одобрување со корејскиот бренд за козметика Клио,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|title=에스파, 클리오 새 얼굴 됐다 [공식]|last=Hwang Chae-hyun|date=August 6, 2021|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa become new faces for Clio [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071944/https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000754004|archive-date=August 7, 2021|accessdate=August 7, 2021}}</ref> корејски бренд за нега на кожа Медихил,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|title=메디힐, 새 브랜드 모델에 걸그룹 '에스파' 발탁|last=Bae Ji-yoon|date=August 24, 2021|publisher=News1|language=ko|trans-title=Mediheal selected girl group 'Aespa' as new brand model|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061627/https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=421&aid=0005558457|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> францускиот бренд за спортска облека Ејдер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|title=[Y패션]에스파, 아웃도어 브랜드 모델 발탁&nbsp;...&nbsp;9월 광고 영상 공개|last=Kang Nae-ri|date=August 26, 2021|publisher=[[YTN]]|language=ko|trans-title=[Y Fashion] Aespa, outdoor brand model selected&nbsp;...&nbsp;September advertisement video released|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061617/https://entertain.naver.com/read?oid=052&aid=0001632220|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}</ref> и во септември за Кеј-Би Кукмин бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|title='유튜브 부터 광고출연까지'···MZ와 소통 나선 금융권 CEO|last=Yoo Gil-yeon|date=October 2, 2021|work=Sina Journal|language=ko|trans-title='From YouTube to appearing in advertisements'...Financial sector CEO communicating with MZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170335/http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|archive-date=October 4, 2021|accessdate=October 4, 2021}}</ref> Во ноември 2021 година, Аеспа била избрана за муза на италијанскиот бренд за мириси [[Аква ди Парма]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|title=아쿠아 디 파르마 새 뮤즈 된 '에스파'|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922065820/https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|archive-date=2022-09-22|accessdate=November 23, 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> и Mobile RPG ''Eternal Return'' објавил соработка со Аеспа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=401094#_PA|title=에스파, 오르비스의 세계를 만 나다..티저 영상 공개|last=Jo Jae-Yong|date=November 15, 2022|work=Single List|language=ko|trans-title=aespa Meets the World of Orbis.. Teaser Video Released|accessdate=September 28, 2024}}</ref> На 8 април 2022 година, Аеспа станала модел за корејскиот бренд за пијалаци Лоте чилсунг тамз зеро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|title=롯데칠성, 에스파 모델 과일향 탄산 '탐스제로' 출시|last=Jeong|first=Byeong-mook|date=April 11, 2022|publisher=E Daily|language=ko|trans-title=Lotte Chilsung, Aespa modelled fruity carbonated 'Tamz Zero' release|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506124335/https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|archive-date=May 6, 2022|accessdate=May 6, 2022}}</ref> Во август, Аеспа станала глобален амбасадор на корејскиот бренд за спортска облека Ем-Ел-Би,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|title='에스파'가 미리 간 가을·겨울 뉴욕, 화려한 일상 화보|trans-title=Autumn/Winter New York where 'aespa' went in advance, colorful daily pictorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003444/https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|archive-date=December 5, 2022|accessdate=October 14, 2022}}</ref> избран за нов модел за Лоте дјути фри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/277/0005133572|title=롯데면세점, 모델로 이준호·에스파 발탁...글로벌 마케팅 재가동|last=Jeon Jin-Young|date=August 17, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=Lotte Duty Free Selects Lee Jun-ho and Aespa as Models Restarts Global Marketing|accessdate=September 23, 2024}}</ref> На 1 септември, Аеспа станала глобален амбасадор на швајцарскиот бренд за часовници и накит Чопард,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|title=쇼파드의 새 얼굴 '에스파', 4인 4색 눈부신 예쁨 담긴 화보|last=Kang|first=In-gwi|date=September 1, 2022|work=MoneyS|language=ko|trans-title=Chopard's new face 'Aespa', a pictorial with 4 people, 4 colors, dazzling beauty|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901102340/https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|archive-date=September 1, 2022|accessdate=September 1, 2022}}</ref> и била прикажана во рекламата за [[Интел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.back2gaming.com/news/intel-celebrates-classic-jingle-with-aespa/|title=Intel Celebrates Classic Jingle featuring aespa and Popular Creators|last=Bossmac Suba|date=September 10, 2022|work=Back 2 Gaming|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во декември, Аеспа станала промотивни модели за мобилната игра ''Епик севн.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|title='에픽세븐 X 에스파' 타임스퀘어 옥외 광고 노출|last=Lee|first=Daniel|date=December 4, 2022|work=[[Kukmin Ilbo]]|language=ko|trans-title='Epic Seven X Aespa' Time Square outdoor advertisement exposure|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004414/https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|archive-date=December 5, 2022|accessdate=December 5, 2022}}</ref> Во октомври 2023 година, Крокс ја објавил соработката аеспа х Крокс стомп лајнд клог (aespa x Crocs Stomp Lined Clog).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensobsession.com/detail/2447/crocs-resmi-luncurkan-kolaborasi-edisi-terbatas-aespa|title=Crocs Resmi Luncurkan Kolaborasi Edisi Terbatas Aespa|last=Nur Asiah|date=October 10, 2023|work=Women Obsession|language=Indonesian|trans-title=Crocs Officially Launches Limited Edition Aespa Collaboration|accessdate=September 28, 2024}}</ref> Во февруари 2024 година, Аеспа станала амбасадор на индонезискиот бренд за храна Набати Ричоко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marketing-interactive.com/nabati-korean-groups-aespa-riize-brand-flavour-ambassadors|title=Nabati taps K-Pop groups Aespa and RIIZE as brand flavour ambassadors|last=A'bidah Zaid Shirbeeni|date=May 29, 2024|work=Marketing Informative|accessdate=September 19, 2024}}</ref> На 28 февруари, јужнокорејската козметичка компанија Аморепасифик ја избрал Аеспа за нов глобален амбасадор за Mise-en-scène.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.issuenbiz.com/news/articleView.html?idxno=38489|last=Kim Dae-Woo|date=February 28, 2024|work=Issue & Biz|language=ko|script-title=ko:미쟝센, 글로벌 앰버서더로 '에스파' 발탁|trans-title=Mise-en-scène selects 'aespa' as global ambassador|accessdate=September 18, 2024}}</ref> Во мај 2024 година, аеспа била назначена за почесен амбасадор на Меѓународниот аеродром Инчеон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20240507145010797|last=Park Jun-Cheol|date=May 7, 2024|work=Daum Net|language=ko|script-title=ko:K-POP 가수 '에스파' 인천공항 명예홍보대사 위촉|trans-title=K-POP Singer 'Aespa' Appointed as Honorary Ambassador for Incheon Airport|accessdate=September 28, 2024}}</ref> и станала модел за новиот бренд контактни леќи од серијата Рефрир „a-eye“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000013.000061465.html|title=⼤⼈気K-POPアイドルグループ「aespa」がイメージモデルを務める新カラコン『a-eye(エーアイ)』5⽉30⽇より先⾏販売開始！|last=From Eyes Co., Ltd.|date=May 30, 2024|work=PR Times|language=Japanese|trans-title=The new color contact lenses "a-eye," with the popular K-POP idol group "aespa" as their image model, will go on sale in advance from May 30th!|accessdate=September 20, 2024}}</ref> == Членови == * Карина (카리나) – лид ер, танчерка, рапер, вокалист<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|title=에스파 등 K스타 가상 제페토 공연, 한국매력 알린다|last=Ham Young-hoon|date=December 7, 2021|work=Herald Economy|language=ko|trans-title=K-star virtual ZEPETO performance, such as Aespa, to promote Korean charm|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231033639/https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|archive-date=December 31, 2021|accessdate=December 31, 2021|quote=영화 '아바타' 같은 느낌의 K팝 스타 에스파 리더 카리나 등 멤버들이 진짜 아바타의 모습으로 확장 가상세계에서 공연한다. [Members such as K-pop star Aespa leader Karina, who feel like the movie 'Avatar', perform in an expanded virtual world in the form of real avatars.]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|title=SM, 신인 걸그룹 aespa(에스파) 카리나 공개 [공식]|last=Jeong Hee-yeon|date=October 28, 2020|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=SM reveals new girl group aespa Karina [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160719/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865785|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref><ref name="positions">{{Наведена мрежна страница|url=https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|title=[인터뷰] aespa, 지금 'Black Mamba'로 입덕하면 데뷔팬!: 네이버 포스트|date=November 17, 2020|publisher=SM Entertainment|language=ko|trans-title=[Interview] aespa, if you become a fan of 'Black Mamba', debut fan!|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160640/https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&memberNo=41350603|archive-date=August 30, 2021|accessdate=December 26, 2020}}</ref> * Џизел (지젤) – рапе р, вокалист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004495689|title=에스파, 퍼포먼스만? 노래도 잘하네&nbsp;...&nbsp;보컬 매력 극대화 'Forever' [신곡in가요]|last=Kim Soo-young|date=February 5, 2021|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title=Aespa, performance only? You sing well&nbsp;...&nbsp;Maximizing vocal charm 'Forever' [New song in song]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205171812/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202102054127H|archive-date=February 5, 2021|accessdate=February 6, 2021}}</ref> * Винтер (윈터) – во калист, танчерка<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|title=SM 새 걸그룹 에스파, 첫 멤버 윈터 공개&nbsp;...&nbsp;뛰어난 보컬+댄스 실력 겸비|last=Cheon Yun-hye|date=October 27, 2020|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa reveals its first member Winter&nbsp;...&nbsp;Excellent vocal + dance skills|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160619/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003358706|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> * Нингнинг (닝닝) – вока лист<ref name="positions" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|title=SM 신예 에스파 닝닝 아바타 공개&nbsp;...&nbsp;매력적인 보컬 눈길|last=Chu Seung-hyun|date=November 9, 2020|publisher=Seoul Economic Daily|language=ko|trans-title=SM's newest Aespa Ningning avatar released&nbsp;...&nbsp;Attractive vocal gaze|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160620/https://entertain.naver.com/read?oid=011&aid=0003822732|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> == Дискографија == * ''Армагедон'' (2024) == Филмографија == === Веб емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! class="unsortable" scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2022 година | ''Синк роуд на аеспа'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|last=Kim|first=Soo-young|date=November 25, 2022|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:에스파 리얼리티가 온다...'싱크로드' 12월 14일 첫 공개|trans-title=Aespa reality is coming...'Synk Road' premiered on December 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125043957/https://entertain.naver.com/read?oid=015&aid=0004779512|archive-date=November 25, 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2023 година | ''Бетр тингс'' | style="text-align:center" | <ref name=":0"/> |- | ''Ху визит д вила?'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|last=Jo|first=Sang-eun|date=November 20, 2023|work=Single List|language=ko|script-title=ko:에스파가 완성하는 'Drama', 21일부터 세 편 순차 공개 예고|trans-title='Drama' to be Completed by Aespa, Three Episodes Announced to be Released Sequentially Starting from the 21st|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126063248/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|archive-date=November 26, 2023|accessdate=November 26, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 година | ''Аеспарти'' | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|last=Jang|first=Woo-young|date=June 10, 2024|publisher=Osen|language=ko|script-title=ko:에스파, 촌캉스→여고 체험기..로망 실현 '에스파티' 공개|trans-title=Aespa, village vacation → girls' high school experience..Romance realization 'aesparty' unveiled|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135258/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|archive-date=June 22, 2024|accessdate=June 22, 2024}}</ref> |} == Видеографија == === Музички видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов на песната ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Блек мамба" |2020 |Уи Ким |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|title=aespa 'Black Mamba' MV|work=Bright Young Things|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701113149/https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|archive-date=July 1, 2021|accessdate=July 1, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Форевр ({{Јаз|ko|약속}})“ (Forever (약속) | rowspan="5" |2021 |Ју Сонг-кјон<br />(Сани вижуал) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|title=Works – Sunnyvisual|work=Sunnyvisual|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509045541/http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|archive-date=May 9, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл" |Џо Бом-џин<br />(Параноид перадајм) |<ref>{{Наведено видео|title=Next Level - aespa|url=https://vimeo.com/554623782|date=May 25, 2021|access-date=May 25, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Некст левл (Хабстракт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level (Habstrakt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=EROYsCK0vK4|date=September 14, 2021|access-date=September 26, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |„Севиџ“ |725<br />(Ес-Ел8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Дримс кам чру“ (Dreams Come True) |Со Донг-хјок, Џејсон Ким<br />(Флипевил) | |- ! scope="row" |"Life's Too Short" (англиска верзија) | rowspan="4" |2022 |Ким Хјон-су<br />(Сегаџи видео) | |- ! scope="row" |"Грлс“ (Girls) |Уи Ким |<ref>{{Наведено видео|title=aespa "Girls" / music video|url=https://vimeo.com/728024394|date=July 8, 2022|access-date=July 9, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Грлс (Брлнт ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Girls (Brllnt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlcvaEpCEJ4|date=October 21, 2022|access-date=October 21, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"Бјутифл крисмас“<br />{{Мали|(со Ред Велвет)}} |Непознат |- ! scope="row" |"Велком то мај уорлд“ (Welcome to My World) | rowspan="6" |2023 |Банг Џе-јоб |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|title=Aespa – Welcome to My World (feat. Naevis)|work=BangJaeYeob Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711132545/https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|archive-date=July 11, 2023|accessdate=June 22, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси“ |725<br />(Ес-ЕЛ8 вижуал леб) | |- ! scope="row" |"Бетр тингс" |Жан‘ Куи |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|title=aespa 에스파 'Better Things' MV|date=August 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823152508/http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|archive-date=August 23, 2023|accessdate=August 23, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Спајси (Најтпанк ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Spicy (Nitepunk Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=dn-fzIgHkg0|date=September 15, 2023|access-date=September 15, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Бетр тингс“ (ае-аеспа верзија) |Непознат |- ! scope="row" |"Драма" |Семсон<br /><br />(Хајкуолитифиш) | |- ! scope="row" |"Ригрет оф д тајмс" (2024 аеспа римејк вер.) | rowspan="10" |2024 |Еехосу<br />(680Хаус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/908158963|title=aespa 에스파 '시대유감(時代遺憾)' 2024|last=@hattrick_kr|date=May 18, 2024|publisher=Vimeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121146/https://vimeo.com/908158963|archive-date=May 18, 2024|accessdate=January 31, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Гет гоин‘"<br />{{Мали|(со Фреги Рок)}} |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa X Fraggle Rock "Get Goin'" MV (Apple TV+)|url=https://www.youtube.com/watch?v=wPnjKZFgeiE|date=March 29, 2024|access-date=April 1, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Супернова" |Ха Џонг-хун (Хатрик) | |- ! scope="row" |"Армагедон" |Рима Јун, Ди-Џеј Џанг (Ригенд филм) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Armageddon' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=nFYwcndNuOY|date=May 27, 2024|access-date=May 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Лив мај лајф" |Ли Хо-џе, Ли Џе-хјон (Студио сурплус) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|title=aespa 에스파 'Live My Life' MV|date=June 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619195108/https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|archive-date=June 19, 2024|accessdate=June 19, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Хот мес" |Лафик | |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=4kMcaEz1WrQ|date=September 20, 2024|access-date=September 20, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Армагедон (Флава Ди ремикс)" |Непознат |- ! scope="row" |"Супернова (Грајмс ремикс)" (The Other World Ver.) |Баки<br />(Аплан компани) |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV (The Other World Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY2q55Sw3jA|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}</ref> |- ! scope="row" |"Виплеш" |Мелтмирор<br />(Сегаџи видео) | |} === Други видеа === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Наслов ! scope="col" |Година ! scope="col" |Директор/и ! scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |"Мај, Карина" | rowspan="7" |2020 | style="text-align:center" |хамџе [88 Џи-Ејч] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.88gymnasticheroes.com/선정-작품-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|title=[TRAILER] aespa[에스파] "MY KARINA"|work=88 Gymnastic Heroes|language=ko|archive-url=https://archive.today/20230806142910/https://www.88gymnasticheroes.com/%EC%84%A0%EC%A0%95-%EC%9E%91%ED%92%88-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, аеспа" | rowspan="3" style="text-align:center" |051/Heung |<ref>{{Наведено видео|title=aespa_HIGHLIGHT|url=https://vimeo.com/497899156|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Винтер" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_WINTER|url=https://vimeo.com/497897766|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Џизел" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_GISELLE|url=https://vimeo.com/497898751|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Нингнинг" | rowspan="2" style="text-align:center" |051 |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_NINGNING|url=https://vimeo.com/478317920|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"Синк, Карина" |<ref>{{Наведено видео|title=SM aespa_KARINA|url=https://vimeo.com/478316828|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Блек мамба' Дебитантска сцена" | style="text-align:center" |Лим Сонг-куан |<ref>{{Наведено видео|title=[SM AESPA Debut Live Stage]|url=https://vimeo.com/499474520|date=January 11, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Пријатна зимска кабина вер.)" | rowspan="9" |2021 |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Cozy Winter Cabin Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8UnLnqQnZAM|date=February 6, 2021|access-date=February 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Сјајна снежна топка вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Glitter Snowball Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0m0vMRgZbWo|date=February 8, 2021|access-date=February 8, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Романтична улица вер.)" |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Romantic Street Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6sfNV51ae0|date=February 10, 2021|access-date=February 10, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"еп1. 'Блек мамба' – Ес-Ем калчр јуниврз" | style="text-align:center" |Сон Те-хнг и Мин Хо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa|title=aespa 에스파 'ep1. Black Mamba' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830164220/https://37thdegree.com/portfolio/aespa|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #1" |Непознат |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level' The Performance Stage #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=z58k37I4Crs|date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"'Некст левл' перформанс стејџ #3" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' перформанс стејџ #1" |Непознат |- ! scope="row" |"'Севиџ' д перформанс стејџ #2" |Непознат |- ! scope="row" |"еп2. 'Некст левл' – Ес-Ем калчр јуниврз" | rowspan="3" |2022 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|title=aespa 에스파 'ep2. Next Level' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713143332/https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|archive-date=July 13, 2022|accessdate=July 13, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс‘ д перформанс стејџ #1" | rowspan="2" style="text-align:center" |Ес-Ем таун дриммејкр (SM Town Dreammaker) |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #1]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135308/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Грлс' д перформанс стејџ #2" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #2]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135513/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"еп.3 'Грлс (Донт ју ноу ајм а севиџ?) - Ес-Ем калчп јуниврз" | rowspan="5" |2023 | style="text-align:center" |Сон Те-хнг |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'ep.3 Girls (Don't you know I'm a Savage?)' - SM Culture Universe|url=https://www.youtube.com/watch?v=iq-ivLY_9A8|date=February 23, 2023|access-date=February 28, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Мај уорлд' интро" |Ли Џун-мо |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haesumok.com/category/entertainment/|title=Entertainment – aespa 'MY WORLD' INTRO|work=HAESUMOK|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806141835/https://www.haesumok.com/category/entertainment/?ckattempt=3|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Ајм анхепи' видео“ |Бјол Јун |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'I'm Unhappy' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CC7OrEx5H4U|language=ko|date=May 2, 2023|access-date=May 13, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Солти & Свит' видео" |Лафик |<ref>{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Salty & Sweet' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=bL0Uxth2Edg|language=ko|date=May 3, 2023|access-date=May 4, 2023}}</ref> |- ! scope="row" |"'Трсти' видео" |Џиноја Мејкс | |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Наслов ! rowspan="2" scope="col" | Детали за албумот ! colspan="2" scope="col" | Врвни позиции на графиконот |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН ДВД ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" | ЏПН<nowiki><br></nowiki>БД |- ! scope="row" | ''аеспа Лајв тур 2023 синк: Хајпер лајн ин Џепен -специјална издание-'' | * Објавено: 27 декември 2023 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: [[Дигитален видеодиск|ДВД]], [[Blu-ray диск|Blu-ray]] | 5 | 3 |- ! scope="row" | ''Синк роуд на аеспа'' | * Објавено: 19 јуни 2024 година * Ознака: Warner Music Japan * Формати: ДВД | 9 |} == Турнеи и концерти == === Насловни тури === * Синк: Хајпер лајн (2023) * Синк: Паралел лајн (2024–2025) === Изложба === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |+Синк (2022) ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Градот ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Присуство |- ! scope="row" | 26 јуни 2022 | rowspan="2" | Инглвуд | rowspan="2" | Соединетите Американски Држави | rowspan="2" | ЈуТјуб тиатр | rowspan="2" | 10.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|title=에스파 미국 LA 쇼케이스서 현지 팬 1만명 환호|last=Lee|first=Tae-soo|date=June 28, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=10,000 local fans cheered at Aespa's LA showcase|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628211201/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0013275005|archive-date=June 28, 2022|accessdate=June 28, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 27 јуни 2022 |- ! scope="row" | 6 август 2022 | rowspan="2" | [[Јокохама]] | rowspan="2" | Јапонија | rowspan="2" | Пиа Арена ММ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|title=Aespa to hold showcase in LA|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 7, 2022|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704002518/https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|archive-date=July 4, 2022|accessdate=July 4, 2022}}</ref> | rowspan="2" | 40.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|title=aespa's first Japan showcase saw 40,000 audience members|last=Yang|first=Halley|date=August 8, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808030919/https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|archive-date=August 8, 2022|accessdate=August 8, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 7 август 2022 |} === Учество на концерт === * Ес-Ем таун лајв „Калчр хјуменити“ (SM Town Live „Culture Humanity“) (2021) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003082271|title=SM타운 라이브, 오늘(1일) 전 세계 무료 중계|last=Hwang Ji-young|date=January 1, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SM Town Live, free broadcast worldwide today (1 day)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101064307/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23960128|archive-date=January 1, 2021|accessdate=January 1, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2022: Ес-Ем-Си-Ју Експрес eт Куангја (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|title=보아→에스파, 'SMTOWN LIVE' 1월 1일 전 세계 무료 중계|last=Hye-jin|first=Jo|date=December 23, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=BoA → Aespa, 'SMTOWN LIVE' broadcast free worldwide on January 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227152538/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001388778|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 28, 2021}}</ref> * Ес-Ем таун лајв: Ес-Ем-Си-Ју експрес (SM Town Live 2022: SMCU Express) (2022) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000824931|title=SMTOWN LIVE, 소녀시대→NCT·에스파 출연|last=Lee|first=Jae-eun|date=July 12, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SMTOWN LIVE, Girls' Generation → NCT·Aespa Appearance|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008095255/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000824931|archive-date=October 8, 2022|accessdate=July 15, 2022}}</ref> * Ес-Ем таун лајв 2023: Ес-Ем-Си-Ју пелес ет Куангја (SM Town Live 2023: SMCU Palace во Kwangya) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|title='SMCU 팰리스' 프로젝트 서막 연다|last=Kim|first=Jae-won|date=November 30, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title='SMTOWN Palace' project raise the curtain|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142712/https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|archive-date=December 22, 2022|accessdate=December 22, 2022}}</ref> === Други избрани изведби === * Коачела (2022){{Efn|Aespa performed during [[88Rising]]'s set, only on the second weekend of the festival.}}<ref name="billboard1"/> * Аутсајд лендс (Outside Lands) (2023)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|title=Aespa makes history at Outside Lands|last=Bote|first=Joshua|date=August 12, 2023|work=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006101959/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|archive-date=October 6, 2023|accessdate=October 9, 2023}}</ref> == Поврзано == * [[Список на најпродавани женски-групи]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] [[Категорија:Јужнокорејски женски групи]] ro353lr9oa0tva41jv5z5hjd295xc6o 0 1358273 5601121 5600920 2026-07-27T15:54:39Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Енхајпен]] на [[Enhypen]]: Оригинал 5600920 wikitext text/x-wiki '''Енхајпен''' (корејски: 엔하이픈; јапонски: エンハイプン; стилизиран со сите големи) — јужнокорејски машки бенд формиран од ''Билифт лаб''. Групата<ref name="digitalchosun">{{Наведена мрежна страница|url=http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|last=Kim|first=Kyung-hee|date=September 19, 2020|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 최종 7인, 'Enhypen (엔하이픈)' 으로 연내 데뷔 확정|trans-title=The final 7 members of 'I-Land' confirmed their debut within this year with 'Enhypen'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152100/http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> била формирана преку реалното шоу за преживување во 2020 година ''Ај-Ленд''. Групата се состои од седум члена: Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки. Тие дебитирале на 30 ноември 2020 година, со [[EP|мини албумот]] ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)''. == Име == Името Енхајпен било претставено за време на преносот во живо на последната епизода на ''Ај-Ленд.'' Етимолошки, групата го добила своето име од симболот [[цртичка]]та (-), што претставува „поврзување, откривање и раст“.<ref name="name">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011891779|last=Oh|first=Boram|date=September 19, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷 '아이랜드' 종영...아이돌 그룹 엔하이픈 탄생(종합)|trans-title=Mnet's 'Iland' ends...Birth of Idol group Enhypen (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116131049/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011891779|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Слично на тоа како цртичката поврзува различни зборови за да создаде нови значења, Енхајпен има за цел „да се здружи за да се поврзе, открие и расте заедно за да формира нов чин“.<ref name="scmp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|title=Who are Enhypen? New K-pop group from BTS label Big Hit will release their first music this month|last=Herman|first=Tamar|date=November 9, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref name="teenvogue">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|title=BTS, TXT Guest on 'I-Land' Finale: Meet Enhypen Debut Members|last=Mulenga|first=Natasha|date=September 18, 2020|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918165710/https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|archive-date=September 18, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> == Кариера == === Активности и формирање пред деби преку ''Ај-Ленд'' === Во март 2019 година, ''Билифт лаб'' бил ко-основан од јужнокорејските забавни агенции Си-Џеј Е&amp;М и Хајб корпорејшн, со планови за создавање на нов бенд во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|title=CJ ENM teams up with BTS' label to launch new band|date=March 11, 2019|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152039/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Аудициите започнале истиот месец во Сеул, САД, Тајван и Јапонија, меѓу другите локации, барајќи машки приправници родени помеѓу 1997 и 2008 година.<ref name="ilandtheindependent">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|title=BTS' label Big Hit launch 'I-Land' talent show to find next K-pop superstar|last=Lord|first=Annie|date=May 25, 2020|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072059/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref name="ilandscmp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|title=BTS label launches idol survival show to discover K-pop's next stars, with singer Rain and rapper-producer Zico as mentors|last=Ling|first=Chew Hui|date=May 23, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072055/https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref name="ilandforbes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|title=How Big Hit Entertainment & CJ ENM's 'I-Land' Program Can Create The 'Next Generation Of K-Pop'|last=Benjamin|first=Jeff|date=June 30, 2020|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072033/https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 8 мај 2020 година, телевизискиот канал Емнет ја објавил реалната серијата за преживување, ''Ај-Ленд'' како дел од заедничкото вложување помеѓу двете забавни компании што „го следи процесот на создавање на следната генерација на [[К-поп]] уметници“.<ref name="ilandforbes" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011596540|last=Lee|first=Jeong-Hyun|date=May 8, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷-빅히트 아이돌 육성 프로그램 '아이랜드' 6월 방송|trans-title=Mnet-Big Hit idol training program 'I-Land' to broadcast in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152033/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011596540|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003312612|last=Park|first=Seo-hyun|date=June 24, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [POP이슈]'새 K팝스타 기대'..'아이랜드' 방시혁, 10년만 엠넷과 손잡은 이유(종합)|trans-title=[POP Issue] 'Expectation of a new K-pop star' ..'I-Land' Bang Si-hyuk, the reason for joining hands with Mnet for the first time in 10 years (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003312612|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Енхајпен бил формиран преку шоуто, во кое учествувале 23 момчиња, од кои некои првично биле на аудиција за Билифт, додека други биле префрлени од Биг хит мјузик. Емисијата се емитувала еднаш неделно на Емнет од 26 јуни до 18 септември 2020 година и на меѓународно ниво на [[YouTube|ЈуТјуб]] каналот на Хајб лејблс.<ref name="iland">{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|title=K-pop fans brace for the launch of BTS's successor|last=Yoon|first=So-yeon|date=September 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref name="ilandkoreatimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|title=Mnet promises impartiality in new audition program with Big Hit|last=Dong|first=Sun-hwa|date=June 24, 2020|work=[[The Korea Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072035/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004206151|last=Ji|first=Min-kyung|date=May 14, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '블록버스터 스케일' 'I-Land' 티저 영상 공개..남궁민 스토리텔러 활약|trans-title='Blockbuster Scale' 'I-Land' teaser video released...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004206151|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Серијата била поделена на два дела, а првите дванаесет натпреварувачи од првиот дел напредувале во вториот.<ref name="iland" /> Во последната епизода од шоуто, седум членови биле избрани од деветте финални натпреварувачи, со шест избрани по глобално рангирање и еден по избор на продуцентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=016&aid=0001727769|last=Seo|first=Byung-ki|date=September 19, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: 'I-Land', 7명의 글로벌 아이돌 최종 데뷔조 'Enhypen' 탄생시키고 종영|trans-title='I-Land', the final debut group of 7 global idols,'Enhypen' is born and ends|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152131/https://entertain.naver.com/read?oid=016&aid=0001727769|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000856015|last=Ham|first=Nayan|date=September 19, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: [TV북마크] '아이랜드' 종영...이희승→니키, 엔하이픈 데뷔 확정 (종합)|trans-title=[TV bookmark] 'Iland' ends... Lee Hee-seung → Ni-ki, Enhypen debut confirmed (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152037/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000856015|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Конечниот состав на Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки бил објавен на телевизискиот пренос во живо на финалето.<ref name="koreajoongang">{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|title=Boy band Enhypen to make its official debut next month|last=Yoon|first=So-yeon|date=October 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152138/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004275929|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=September 19, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 양정원→김선우, '엔하이픈' 데뷔 확정..다니엘∙케이 '아쉬운 탈락' [종합]|trans-title='I-Land' Yang Jung-won → Kim Sun-woo, 'Enhypen' debut confirmed.. Daniel and K 'unfortunate dropout' [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004275929|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> === 2020–2021: деби со ''Бордер: Деј уан'', втор мини албум, прв јапонски сингл и ''Дајменшн: Дилема'' === На 22 октомври 2020 година, трејлер со наслов „Чуз-чоузен“ бил објавен на ЈуТјуб каналот на Енхајпен, најавувајќи го дебито на групата во ноември 2020 година.<ref name="koreajoongang"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|title=New boy band from TV audition show releases trailer ahead of Nov. debut|date=October 22, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000344364|last=Lee|first=Min-ji|date=October 22, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빅히트XCJ 합작 Enhypen, 데뷔 트레일러 공개 '호기심 자극'|trans-title=Big Hit X CJ joint venture Enhypen unveils debut trailer 'stimulating curiosity'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152053/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000344364|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Вториот трејлер насловен „Даск-дон“ (Dusk-Dawn) бил објавен три дена подоцна, проследен со пар концептуални табли за расположение на 27 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000345830|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 25, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 완전체 트레일러 영상 공개 '긴 여정의 서막'|trans-title='November Debut' Enhypen unveils full trailer video 'The prelude to a long journey'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080721/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000345830|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865411|last=Jo|first=Sung-woon|date=October 27, 2020|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports Dong-A]]|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 'Dawn'-'Dusk' 2가지 콘셉트 무드보드 공개|trans-title='November Debut' Enhypen,'Dawn'-'Dusk' two concept mood boards released|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080816/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865411|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 28 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ја објавил нивната дебитантска [[EP|мини албум]] (EП) ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' на 30 ноември.<ref name="minialbum">{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|title=K-pop boy band Enhypen to debut on Nov. 30|last=Hicap|first=Jonathan|date=October 29, 2020|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101024300/https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|archive-date=November 1, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000347191|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 28, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 11월 30일 데뷔 확정...'Border : Day One' 발매(공식)|trans-title=Enhypen, debut confirmed on November 30th... with the release of 'Border : Day One' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000347191|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Пред нивното деби, групата собрала над еден милион следбеници на платформите на социјалните медиуми, [[TikTok|ТикТок]], [[Твитер]], ЈуТјуб, [[Инстаграм]] и Ви лајв.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004307754|last=Kim|first=Eun-ae|date=November 12, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5대 SNS '밀리언 팔로워' 달성..K팝 역사상 진정한 '글로벌 팬 메이드 그룹'[공식]|trans-title=Enhypen achieves 5 major SNS 'Million Followers'.. A true 'global fan made group' in K-pop history [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116181642/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004307754|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 4 ноември, било објавено дека ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' има собрано над 150.000 нарачки однапред во рок од два дена, надминувајќи 300.000 примероци до 21 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001221938|last=Choi|first=Hee-jae|date=November 3, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 예판 이틀 만에 15만장 돌파...괴물 신인 저력|trans-title=Enhypen, debut album surpassed 150,000 copies in two days of pre-release... Monster rookie potential|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116075406/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001221938|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001230524|last=Kim|first=Miji|date=November 21, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 선주문 30만 장 돌파...4세대 '신흥 대세' 등장|trans-title=Enhypen, debut album pre-order exceeds 300,000 copies... Appearance of 4th generation'emerging trend'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121083915/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001230524|archive-date=November 21, 2020|accessdate=November 21, 2020}}</ref> ЕП и [[Водечки сингл|водечкиот сингл]] „Гивен-тејкен“ (Given-Taken) биле објавени на 30 ноември, придружени со презентација во живо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&md=20201130222736_BL|title=Enhypen makes grand debut with 'Given-Taken'|last=Hong|first=Dam-young|date=November 30, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130143522/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&md=20201130222736_BL|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|title='Global fan-made band' Enhypen debuts with album 'Border: Day One'|last=Yoon|first=So-yeon|date=November 30, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130141936/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}</ref> На 4 декември, Енхајпен официјално го направил своето деби во живо на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес, изведувајќи ја „Гивен-тејкен“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004320708|last=Kim|first=Eunae|date=December 4, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 오늘(4일) '뮤직뱅크'서 'Given-Taken' 첫 음방..데뷔 활동 본격 돌입|trans-title=Enhypen, the debut stage of 'Given-Taken' on 'Music Bank' today (4th)...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209091336/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004320708|archive-date=December 9, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> ''Бордер: Деј уан'' се нашол на 39-то место на годишната табела за албуми за јапонскиот Орикон 2020<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|title=Oricon 2020 Top 100: Albums|date=December 31, 2020|work=JaME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026210141/https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|archive-date=October 26, 2021|accessdate=October 26, 2021}}</ref> и на второто место на јужнокорејската табела за албуми Гаон, со продадени 318.528 копии за еден ден дома и станал најпродаваниот албум на К-поп група која дебитирала во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=49&hitYear=2020&termGbn=week|title=Gaon Album Chart – Week 49, 2020|work=[[Gaon Music Chart|Gaon Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210023543/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=49&hitYear=2020&termGbn=week|archive-date=December 10, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|last=Yoo|first=Byung-cheol|date=December 11, 2020|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:Enhypen, 데뷔 앨범 'Border : Day One' 으로 11월 가온 월간 앨범 차트 2위 기록|trans-title=Enhypen, ranked 2nd on the Gaon Monthly Album Chart in November, with their debut album 'Border : Day One'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214074501/https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> Во рок од две недели од нивното деби, бендот ја освоил наградата „Следен лидер“ на музичките награди Факт во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004325292|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=December 13, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '2020 TMA' 넥스트 리더 수상..데뷔 2주 만에 첫 신인상 '쾌거' [공식]|trans-title=Enhypen, won the '2020 TMA' Next Leader.. The first rookie award in two weeks of debut, 'Extraordinary' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214075103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004325292|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> Во февруари 2021 година, Бордер: Деј уан добил платина сертификација од Кореја мјузик контент асосиејшн (KMCA), прва сертификација на групата во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|last=|first=|date=|language=ko|script-title=ko:가온 인증(Gaon Certification)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516011817/http://gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|archive-date=May 16, 2020|accessdate=February 14, 2021}}</ref> На 25 март 2021 година, Билифт објавил дека Енхајпен ќе има нов албум на крајот на април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|last=Hwang|first=Hye-jin|date=March 25, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빌리프랩 측 "Enhypen, 4월 말 컴백 목표 준비 중"(공식)|trans-title=Enhypen, preparing for comeback goal at the end of April|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325023438/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|archive-date=March 25, 2021|accessdate=March 25, 2021}}</ref> Трејлерот насловен „Интро: Д инвитејшн“ (Intro: The Invitation) бил објавен на 5 април, најавувајќи ја нивната втора мини албум, ''Бордер: Карнивал''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|last=Park|first=Se-yeon|date=April 5, 2021|work=MK|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 26일 'Border : Carnival' 컴백...4개월 만|trans-title=Enhypen,'BORDER: CARNIVAL' comeback on the 26th... 4 months only|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414154753/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|archive-date=April 14, 2021|accessdate=April 5, 2021}}</ref> ЕП била издадена заедно со главниот сингл „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|title=Enhypen speaks of growth and pains through 'Border: Carnival'|last=Choi|first=Ji-won|date=April 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426132529/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}</ref> На 8 април било објавено дека преднарачките на ЕП надминале 370.000 примероци за три дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|last=Kim|first=Hye-jung|date=April 8, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 3일차 선주문 37만 장 돌파|trans-title=Enhypen exceeds 370,000 pre-orders for the third day|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408065420/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|archive-date=April 8, 2021|accessdate=April 8, 2021}}</ref> Еден ден пред објавувањето, пред-нарачките надминале 450.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|last=Kim|first=Soo-young|date=April 26, 2021|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 "새 앨범 선주문량 45만장 놀라워, 들뜨지 않겠다"|trans-title=Enhypen 'The amount of pre-orders for a new album is 450,000 copies, I won't be excited'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426133246/https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}</ref> На 4 мај, Енхајпен ја добил својата прва победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|date=May 4, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, AB6IX·온앤오프 꺾고 데뷔 첫 1위 "엔진 덕분" [종합]|trans-title='The Show' Enhypen beats AB6IX and ONF to win first place in their debut "Thanks to Engene" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027003351/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 26, 2021}}</ref> проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|last=Park|first=Pan-seok|date=May 5, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'쇼챔피언' 엔하이픈, 2관왕 1위 행진 시작..에이비식스·온앤오프 컴백[종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen, 2 wins and 1st streak start..AB6's ONF comeback [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505103839/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|archive-date=May 5, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|last=Lim|first=Eui-jung|date=May 7, 2021|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈 1위 "엔진 여러분 감사"..하이라이트 컴백(종합)|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place "Thanks to Engene"..Highlight comeback (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507095654/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|archive-date=May 7, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref> ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на првото место на табелата за албуми на Орикон, првиот пат кога групата се нашла на врвот на табелата во Јапонија, со над 83.000 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|last=Choi|first=Na-Young|date=May 4, 2021|language=ko|script-title=ko:'레코드 브레이커' Enhypen, 日 오리콘 주간 음반차트 1위 달성 [공식]|trans-title='Record Breaker' Enhypen, Achieved #1 on Oricon Weekly Physical Album Chart in Japan [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504210656/http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref> На 25 мај, ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на 18-то место на табелата [[Билборд 200]] во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200|title=Border: Carnival (EP)|date=May 25, 2021|work=Billboard 200|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130052316/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/2019-02-02|archive-date=January 30, 2019|accessdate=May 25, 2021}}</ref> Дебитирал и на броевите девет, четири, четири и шест на Билборд табелите за светски албуми, најдобри продажби на албуми, најдобри тековни продажби на албуми, и тејстмејкер албуми, соодветно. Дополнително, Енхајпен го направил своето прво појавување, на 18-то место на табелата на Билборд уметници 100; „Дранк-дејзд“ влегол на третото место на Билборд табелата за светска продажба на дигитални песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|title=Enhypen|date=May 29, 2021|work=Billboard Artist 100|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030123505/https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 29, 2021}}</ref> На 6 јули, Енхајпен го направил своето јапонско деби со синглот Бордер: Хаканаи. Нејзината листа на песни ги вклучувала „Форгет ми нот“, која служела како почетна тема за анимето ''Ри-Мејн'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/435394|title=Enhypen 初の日本語曲聴ける「RE-MAIN」OP映像YouTubeで公開|work=natalie|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704014224/https://natalie.mu/music/news/435394|archive-date=July 4, 2021|accessdate=July 4, 2021}}</ref> и јапонските верзии на „Гивен-тејкен“ и „Лет ми ин (20 кјуб)“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|title=K-pop rookie Enhypen tops Japanese music chart, set for Japan debut|last=Lee|first=Min-ji|date=May 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511074230/https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> На 29 јули, Енхајпен соработувал со анимираната телевизиска серија ''Малечкиот авотбус Тајо'' да ја преправат тематската песна „Хеј Тајо“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|title=Enhypen, '꼬마버스 타요' 주제곡 'Hey Tayo' 부른다|last=Gong|first=Mina|language=ko|trans-title=Enhypen sings 'Hey Tayo', the theme song for 'Tayo the Little Bus'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801202225/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|archive-date=August 1, 2021|accessdate=August 1, 2021}}</ref> и објавиле нова песна со наслов „Били поко“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 12, 2021|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '타요' 타고 달린다..히트송과 핫 아이돌의 의미 있는 협업[Oh!쎈 레터]|trans-title=Enhypen, Riding 'Tayo'.. A meaningful collaboration between a hit song and hot idols [Oh! Strong Letter]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816194630/http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|archive-date=August 16, 2021|accessdate=August 16, 2021}}</ref> На 25 август, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе објави нова музика на крајот на септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|last=Hong|first=Hye-min|date=August 25, 2021|work=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 9월 컴백 대전 합류|trans-title=Enhypen joins comeback Daejeon in September|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007072038/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|archive-date=October 7, 2021|accessdate=August 25, 2021}}</ref> На 2 септември, сепак, плановите биле одложени кога Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун и Џангвон биле позитивни на КОВИД-19;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|last=Kim|first=So-yeon|date=September 2, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 멤버 5인 코로나19 확진..."증상 경미, 선우·니키는 음성"[공식]|trans-title=Five Enhypen members confirmed COVID-19... "Symptoms are mild, Sunoo and Ni-ki are negative" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902100500/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|archive-date=September 2, 2021|accessdate=September 2, 2021}}</ref> на 5 септември, Ни-ки исто така бил позитивен на тестот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news1.kr/articles/?4424892|last=Kim|first=Min-ji|date=September 5, 2021|work=News1|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 니키, 자가격리 중 코로나19 확진 판정 [공식입장]|trans-title=Enhypen Ni-ki tested positive for COVID-19 during self-isolation [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905100719/https://www.news1.kr/articles/?4424892|archive-date=September 5, 2021|accessdate=September 5, 2021}}</ref> На 16 септември, Билифт објавил дека членовите се опоравиле и дека нивниот прв студиски албум, ''Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma)'', би бил објавен на 12 октомври,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|last=Shin|first=Young-eun|date=September 16, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 6인 코로나19 완치 [공식]|trans-title=Enhypen six members cured of COVID-19 [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916164855/https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|archive-date=September 16, 2021|accessdate=September 16, 2021}}</ref> со трејлер насловен „Интро: Вајтаут“ (Intro: Whiteout) објавен на 17 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|last=Ko|first=Seung-hee|date=September 20, 2021|work=Heraldbiz|language=ko|script-title=ko: '4세대 아이콘' 엔하이픈, 다음 달 첫 정규앨범으로 컴백 확정|trans-title='4th Generation Icon' Enhypen to make a comeback with their first full-length album next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124743/https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|archive-date=October 26, 2022|accessdate=September 20, 2021}}</ref> На 23 септември било објавено дека преднарачките на албуми надминале 600.000 примероци за шест дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|last=Hwang|first=Hye-jin|date=September 20, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: '컴백' Enhypen, 정규앨범 선주문 60만 장 돌파 '자체 신기록'(공식)|trans-title='Comeback' Enhypen surpasses 600,000 pre-orders for regular album 'Self-record' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923134424/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|archive-date=September 23, 2021|accessdate=September 23, 2021}}</ref> До 7 октомври, преднарачките надминале 910.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|last=Jeon|first=Hyo-jin|date=October 7, 2021|work=[[Sports Donga]]|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 선주문량 91만장...자체 신기록|trans-title=Enhypen, pre-orders of 910,000 copies... 'Self-record'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007054621/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|archive-date=October 7, 2021|accessdate=October 7, 2021}}</ref> По објавувањето на Дајменшн: Дилема на 12 октомври, албумот се нашол на прво место на табелата за албуми Орикон во Јапонија и Табела за албуми Гаон во Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|last=Byung-gil|first=Ahn|date=October 15, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 日 오리콘 이틀연속 1위 [공식]|trans-title=Enhypen, 1st place on Oricon in Japan for 2 days in a row [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015000252/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|archive-date=October 15, 2021|accessdate=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/worldmusicawards/photos/a.310614765686310/4506465206101224/|title=World Music Awards – Last week's chart topper on the Oricon Album Chart in Japan, #Enhypen's #DilemnaDimension, dips 1–2 this week, selling another 36,297 album units, after landing at #1 on the Gaon Album Chart in Korea!👏🥈🇯🇵➕🥇🇰🇷🔥👑👑👑👑👑👑👑💜🧡{{!}} Facebook|work=www.facebook.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152743/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fworldmusicawards%2Fphotos%2Fa.310614765686310%2F4506465206101224%2F|archive-date=October 20, 2023|accessdate=October 27, 2021}}</ref> На 19 октомври, Енхајпен ја добил својата четврта победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 'Tamed-Dashed', 음방 3관왕...세븐틴→CL·은혁 컴백(뮤직뱅크) [종합]|trans-title=Enhypen 'Tamed-Dashed' wins 3 music albums... Seventeen → CL · Eunhyuk Comeback (Music Bank) [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111429/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> проследено со победи на Шоу чемпион и Мјузик бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 음악방송 3관왕..28일 '엠카'서 후속곡 무대 첫 공개|trans-title=Enhypen, three new song music broadcasts.. 28th 'Mcar' first release of follow-up song stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111427/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> На 25 октомври, Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma) дебитирал на 11-то место на Билборд 200, надминувајќи го нивниот претходен врв со Бордер: Карнивал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|last=Kang|first=Kyung-yoon|date=October 25, 2021|work=[[Seoul Broadcasting System|SBS]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 美 빌보드 두 번째 입성...'빌보드 200' 11위|trans-title=Enhypen enters US Billboard for the second time... 11th place on 'Billboard 200'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025132613/https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|archive-date=October 25, 2021|accessdate=October 25, 2021}}</ref> Покрај тоа, Енхајпен исто така влегол на Билборд Артист 100 на 12-то место.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 27, 2021}}</ref> Од ноември 2021 година, Дајменшн: Дилема продал над 1,1 милион примероци на табелите Гаон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|last=Park|first=Seo-yeon|date=November 11, 2021|work=[[Kpop Herald]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 정규 1집으로 밀리언셀러 달성..데뷔 1년 만 폭발적 성장세(공식)|trans-title=Enhypen Achieves Million Seller with their 1st Full Album... A massive growth after a year of debut.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111051031/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|archive-date=November 11, 2021|accessdate=November 11, 2021}}</ref> што го прави првиот милион продадени албуми на групата и како таков бил сертифициран од KMCA во декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.breaknews.com/854698|last=Park|first=Dong-jae|date=December 9, 2021|language=ko|script-title=ko: 아이유(IU) 2관왕, 11월 가온차트 접수..스트레이 키즈 앨범차트 1위|trans-title=IU 2 wins, Gaon chart reception in November..Stray Kids album chart 1st place|accessdate=December 9, 2021|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001824/https://m.breaknews.com/854698|url-status=dead}}</ref> На 9 декември, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави Дајменшн: Енср (Dimension: Answer), препакувана верзија на Дајменшн: Дилема, на 10 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|last=Lee|first=Min-ji|date=December 9, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매(공식)|trans-title=Enhypen, 1st regular repackage album release on January 10th (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210010417/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|title=Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 'Dimension: Answer' 발매|last=Moon|first=Wan-shik|date=December 9, 2021|work=StarNews|language=ko|trans-title=EnhyNHYPEN, 1st full-length repackage album 'Dimension: Answer' released on January 10th|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153809/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|last=Kyung|first=Ji-Min|date=December 9, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매..3개월 만에 컴백|trans-title=Enhypen, 1st full-length repackage album release on January 10..Comeback after 3 months|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209234549/http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|archive-date=December 9, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|last=Ahn|first=So-yoon|date=December 28, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 '디멘션 : 앤서' 사진, 반항적 분위기|trans-title=Enhypen 'Dimension: Answer' photo, rebellious atmosphere|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101062044/https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|archive-date=January 1, 2022|accessdate=January 1, 2022}}</ref> На 20 декември, компанијата исто така потврдила дека во февруари, Енхајпен ќе ја објави оригиналната јапонска песна „Олуејс“ (Always) како тема за Ен-Ти-Ви драма „Мучабури! Јас ќе бидам претседател“, што се емитувала почнувајќи од 12 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|date=December 21, 2021|work=ntv.co.jp|language=ja|script-title=ja: ムチャブリ！わたしが社長になるなんて{{!}} 日本テレビ|trans-title=Muchaburi! I will be the president {{!}} NTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418014247/https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|archive-date=April 18, 2022|accessdate=December 21, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|date=December 20, 2021|work=Kstyle|language=ja|script-title=ja: Enhypen、新曲「Always」が日本ドラマの主題歌に決定！「ムチャブリ！わたしが社長になるなんて」主演の高畑充希も絶賛|trans-title=Enhypen's new song "Always" has been selected as the theme song for Japanese dramas! Mitsuki Takahata, who starred in "Muchaburi! I will be the president", also praised it.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220201646/https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|archive-date=December 20, 2021|accessdate=December 20, 2021}}</ref> === 2022: ''Дајменшн: Енср'', втор јапонски сингл, ''Манифесто: Деј 1'' и прв јапонски студиски албум === На 8 јануари 2022 година, медиумите откриле дека преднарачките за ''Дајменшн: Енср (Dimension: Answer)'' надминале 630.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.co.kr/article/G1111737280|last=Kyung|first=Mi-kyung|date=January 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 선주문 63만 장 돌파..역대급 컴백 예고[공식]|trans-title=Enhypen, new album pre-orders exceed 630,000..All-time comeback notice|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124742/http://osen.co.kr/article/G1111737280|archive-date=October 26, 2022|accessdate=January 8, 2022}}</ref> На 19 јануари, Енхајпен ја добил седмата победа на музичкото шоу на Mм-Би-Си Ем, ''Шоу чемпион'' со „Блесд-ксрд“ (Blessed-Cursed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|last=Jimin-kyung|date=January 20, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 'Blessed-Cursed'로 컴백 후 첫 음방 1위|trans-title=Enhypen, to win first place on music charts after comeback with new song 'Blessed-Cursed'|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 21, 2022}}</ref> проследено со победа на ''Мјузик бенк'' на 21 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|last=Jimin-kyung|date=January 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈, 1위 '2관왕'..문별·휘인 컴백+유주·최예나 데뷔[종합]|trans-title='MuBank' Enhypen, 1st place '2 crowns'..Moonbyul·Wheein comeback + Yuju·Choi Yena debut [comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 22, 2022}}</ref> Песната станала првата песна на групата која се искачила на првото место на табелата за преземање, Гаон, додека албумот се искачил на првото место и на табелата за албуми на Гаон и на табелата за албуми на Орикон, што го прави трет последователен албум на Енхајпен на врвот на јапонските топ листи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/WORLDMUSICAWARD/status/1484564484538736642|title=Enhypen's Blessed-Cursed debuts at #1 on the #GaonDownloadChart in Korea with 1st week sales of 20,755,210, while their new Album #DIMENSIONANSWER lands at #1 on the #GaonAlbumChart!|date=January 22, 2022|work=World Music Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125184703/https://twitter.com/worldmusicaward/status/1484564484538736642|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}</ref> На 20 јануари било објавено дека групата поставила рекорд за најмногу записи на неделникот популарни трендинг песни на [[Билборд (магазин)|''Билборд'']], со шест песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|title=Enhypen is now the only artist to enter THESE many tracks on Billboard's Hot Trending Songs Chart|last=Kacker|first=Akanksha|date=January 20, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125115340/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}</ref> Енхајпен, исто така, го заработил својот трет влез во топ 20 на ''Билборд'' 200, со ''Дајменшн: Енср'' на топ листите на 13-тото место, и нивниот трет последователен број еден на табелата на ''Билборд'' светски албуми.<ref name="Billboard World Albums">{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 25, 2022}}</ref> На 16 јануари, била објавена првата нова измислена веб-серија за групата, насловена како ''Темна месечина: Крвниот олтар''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000040333|last=Baek|first=Jae-hwan|date=November 4, 2021|work=[[Naver]]|publisher=[[KBS Media]]|script-title=ko:"슈퍼캐스팅, 방탄소년단" 네이버웹툰, 하이브 오리지널 콘텐츠 라인업 공개|trans-title="Supercasting, BTS" Naver Webtoon, Hybe Original Content Lineup Released|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106193637/https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000040333|archive-date=November 6, 2021|accessdate=November 6, 2021}}</ref> На 11 февруари, Билифт објавил дека членот Сону бил позитивен на КОВИД-19.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|last=Kim|first=Na-young|date=February 11, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나 확진 "기침·인후통 외 다른 증상 無"(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo COVID-19 confirmed, "No symptoms other than cough and sore throat" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122044/https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|last=Kang Min-kyung|date=February 11, 2022|work=tenasia|language=ko|script-title=ko:[공식] Enhypen 선우, 코로나19 확진 "멤버 전원 선제적 자가격리"|trans-title=[Official] Enhypen Sunoo, COVID-19 confirmed "All members preemptively self-quarantine"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122047/https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}</ref> На 15 февруари, Билифт објавил дека Сону целосно се опоравил и го завршил карантинот, продолжувајќи ги активностите на 16 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.joynews24.com/view/1451989|last=Jeong Ji-won|date=February 15, 2022|work=joynews24|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나19 완치 "격리 해제"(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo, fully recovered from COVID-19 "isolation lifted" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032110/https://www.joynews24.com/view/1451989|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 15, 2022}}</ref> Јапонскиот дигитален сингл на Енхајпен, „Олуејс“ (Always) бил објавен на 22 февруари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|last=Yoon-Joo Oh|date=February 7, 2022|work=mydaily|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 22일 일본 디지털 싱글 'Always' 발매 확정 [공식]|trans-title=Enhypen, Japanese digital single 'Always' release confirmed on the 22nd [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207022328/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|archive-date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022}}</ref> Бил вклучен во листата на песни на вториот јапонски сингл на Енхајпен, {{Јапонски|''Дајменшн: Сенко''|Dimension: 閃光}} , кој бил достапен за претходна нарачка почнувајќи од 22 февруари. Синглот бил објавен на 3 мај, а исто така имало јапонски верзии на „Тејмд-дешд“ и „Дранк-дејзд“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|date=February 21, 2022|work=Universal Music Japan|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」5月3日(火)発売決定！|trans-title=Japan's 2nd single "Dimension: Senkō" will be released on May 3rd (Tuesday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032112/https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|title=Enhypen Japan Official Site|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」商品詳細決定！本日(22日)より予約販売スタート！|trans-title=Japan's 2nd single "Dimension: Senkō" product details decided! Pre-order sales start today (22nd)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152715/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=February 21, 2022}}</ref> „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed) станала првата број еден песна на групата на [[Japan Hot 100|''Билборд Јапонија хот 100'']], со 386.142 продадени единици во првата недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|title=ENHYPEN Bows at No. 1, Official HIGE DANdism Holds at No. 2 on Japan Hot 100|date=May 11, 2022|work=[[Billboard Japan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032108/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=May 13, 2022}}</ref> Синглот станал првото јапонско издание на Енхајпен кое надминало 300.000 продадени копии според Орикон, со што Енхајпен станал петтиот К-поп чин кој го постигнал ова во рок од една недела од објавувањето. На 14 јуни, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната трета ЕП, ''Манифесто: Деј 1'', на 4 јули,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=Sports Soul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback with 3rd mini album 'Manifesto: Day 1' on July 4th [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062848/https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|archive-date=April 8, 2023|accessdate=June 14, 2022}}</ref> со трејлер насловен „Вок д лајн“ (Walk the Line) објавен истиот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=sportsw|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback confirmed on July 4th... Lyric video of the 3rd mini album showing a determined will is released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060045/https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 28, 2022}}</ref> ЕП станал нивниот втор милион продаден албум и ги направил најбрзата К-поп група која постигнала два такви албуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|last=Hana Ahn|date=July 11, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신보 인기도 거세다...'Manifesto: Day 1' 첫 주 판매량 124만 장|trans-title=Enhypen, new album is also popular... 'Manifesto: Day 1' sold 1.24 million copies in the first week|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410152505/https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 11, 2022}}</ref> На 12 јули, групата ја добила својата деветта победа во музичкото шоу на ''шоуто'' на СБС Ем-Ти-Ви со „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|last=Lee|first=Jae-ha|date=July 12, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, 컴백과 동시에 1위...우주소녀 컴백 [종합]|trans-title='The Show' Enyphen, 1st place at the same time as comeback... Cosmic Girls comeback [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712105655/http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|archive-date=July 12, 2022|accessdate=July 12, 2022}}</ref> проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001474727|last=Baek|first=Min-kyung|date=July 13, 2022|work=xsportsnews|language=ko|script-title=ko:'쇼챔' 엔하이픈 1위..."집에서 보고 있을 정원이 사랑해" [종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen 1st place... "I love the Garden you are looking at, at home" [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062850/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001474727|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 13, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004658301|last=Jimin-kyung|date=July 15, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈, 1위 3관왕..ITZY·SF9 컴백+초봄 유닛 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen, 1st place 3 crowns..ITZY·SF9 comeback + early spring unit debut [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204050551/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004658301|archive-date=December 4, 2021|accessdate=July 15, 2022}}</ref> Во јули, било објавено дека Енхајпен ќе ја започне својата прва светска турнеја, Манифесто, која ќе започнела во септември 2022 година во Сеул и ќе завршела во Јапонија во ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&aid=0004652977|last=Jimin-kyung|date=July 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 첫 월드투어 'Manifesto' 개최..9월 서울서 시작 [공식]|trans-title=Enhypen to hold first world tour 'Manifesto'..Started in Seoul in September [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411055640/https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&aid=0004652977|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 8, 2022}}</ref> Исто така, било потврдено дека на 12 август ќе ја објават оригиналната песна „Ај нид д лајт“ (I Need The Light) (구해줘) како тема за плејлистата и драмата Нејвер НАУ ''Мимикус'', која ќе се емитува на 22 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|last=Haeun Jeong|date=July 21, 2022|work=sportsseoul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 부른다...'구해줘' 내달 12일 공개|trans-title=Enhypen sings 'Mimicus' OST... 'I Need The Light' will be released on the 12th of next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060048/https://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|last=Jimin-kyung|date=July 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 첫 주자 발탁..8월 12일 '구해줘' 공개|trans-title=Enhypen, 'Mimicus' OST first runner selected..August 12 'I Need The Light' released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411065417/http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref> На 21 јули, Билифт објавил дека членот Џеј бил позитивен на КОВИД-19;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3053|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Jay and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3053|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|last=Jin|first=Hyang-hee|date=July 21, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나 확진...다른 멤버들은 음성|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 ... other members voice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062851/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|last=Park|first=Sang-hoo|date=July 21, 2022|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진 "다른 멤버들 음성"|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 Re-confirmation "Other members' voices"|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152718/https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|archive-date=October 20, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|last=Ahn|first=Jung-hoon|date=July 21, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진..."경미한 인후통"|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 re-confirmed..."Mild sore throat"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721110241/https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}</ref> истиот ден, компанијата потврдила дека членот Џејк исто така бил позитивен.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3064|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of ENHYPEN Member JAKE and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3064|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|last=Oh Serin|date=July 21, 2022|work=topstarnews|language=ko|script-title=ko:"경미한 몸살 기운" 엔하이픈(ENHYPEN) 제이크, 멤버 제이 이어 코로나19 확진 (전문)|trans-title="Slight body aches" Enhypen's Jake, member Jay confirmed COVID-19 (specialized)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721122004/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 22, 2022}}</ref> На 22 јули, Билифт потврдил дека членот Хисунг исто така бил позитивен на КОВИД-19.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3078|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Heeseung and Response Measures|date=July 22, 2022|access-date=July 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722120150/https://weverse.io/enhypen/notice/3078|archive-date=July 22, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|title=Enhypen's Heeseung tests positive for COVID-19 after Jay and Jake|date=July 22, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722200621/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|archive-date=July 22, 2022|accessdate=July 23, 2022}}</ref> На 27 јули, Белифт објавил дека Џеј и Џејк целосно се опоравиле и го завршиле карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3150|title=[Notice] Enhypen Jay and Jake's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 27, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215042713/https://weverse.io/enhypen/notice/3150|archive-date=December 15, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 28 јули, компанијата потврдила дека Хисунг, исто така, целосно закрепнал и го завршил карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3169|title=[Notice] Enhypen Heeseung's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 28, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152722/https://weverse.io/enhypen/notice/3169|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 12 август, ''Ескуајр Кореја'' официјално објавил дека Енхајпен ќе биде на насловната страница на нејзиното издание од септември 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|work=Instagram|language=en|script-title=ko:에스콰이어 코리아 on Instagram: "#제작비지원 9월호 커버의 주인공은 최근 Future Perfect (Pass the MIC)로 또 한 번 전 세계 K-Pop 팬들을 사로잡은 #Enhypen #엔하이픈 입니다. 7명이 완성한 청춘의 조각을 모두 담고 싶어 3종 커버로 준비했습니다. 책 안에는 미니 포스터 카드도 들어 있으니 기대하셔도 좋습니다. 9월호는 예스24, 알라딘, 교보문고에서 예약 판매 중입니다. Cover of September issue with Enhypen. – @enhypen #프라다 #Prada #PradaFW22 @Prada #에스콰이어 #에스콰이어9월호 #에스콰이어커버 #Esquirekorea – Editor 고동휘, 김장군 Photographer 목정욱 Stylist 지세윤 Hair 김소희 Make-Up 소정"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819151107/https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|archive-date=August 19, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|title=#제작비지원 <에스콰이어> 9월호 커버의 주인공은 바로 #엔하이픈 입니다.|work=Twitter|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812235308/https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|archive-date=August 12, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref> На 15 август, Билифт објавил дека членот Сону нема да учествува на последниот настан за потпишување автограми истиот ден поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3341|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 14, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3341|archive-date=October 20, 2023|accessdate=August 19, 2022}}</ref> Два дена подоцна, на 17 август, било објавено дека Сону нема да може да лета за Лос Анџелес за настапот на групата во Кеј-КОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3397|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 17, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126215749/https://weverse.io/enhypen/notice/3397|archive-date=November 26, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|title=Enhypen, Korea's representative for LA Dodgers home game|last=Kang Da-yoon|date=July 22, 2022|work=mydaily|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819023040/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|archive-date=August 19, 2022|accessdate=July 23, 2022}}</ref> На 24 август, Билифт објавил дека членот Сону се опоравил и ќе продолжи со своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3473|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 24, 2022|access-date=August 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3473|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 27 август, бил објавен тизерот за „Ван ин а билион“ (One in a Billion), од официјалниот саундтрак за веб-тонот ''Темна месечина: Крвниот олтар'', песната била премиерно прикажана на 3 септември, а музичкото видео и дигиталниот сингл биле официјално објавени на 6 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|title=Dark Moon: the Blood Altar Official Soundtrack <One In A Billion> Vocals by @ENHYPEN|date=August 27, 2022|publisher=Dark Moon by Hybe|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828024533/https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|archive-date=August 28, 2022|accessdate=August 28, 2022}}</ref> На 18 октомври било објавено дека првата светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2023 година со концерти на Филипини и Тајланд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|title=Enhypen announce 2023 Bangkok and Manila concerts|last=Franchesca Judine Basbas|date=October 18, 2022|work=Bandwagon Asia|access-date=March 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307023416/https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|archive-date=March 7, 2023|language=en}}</ref> На 26 октомври, првиот јапонски студиски албум на Енхајпен. ''Садаме'' бил објавен преку Јуниврзл мјузик Џепен со девет песни: оригиналните јапонски песни „Олуејс“ и „Форгет ми нот“ (Forget Me Not), јапонските верзии на „Блесд-крсд“ (Blessed-Cursed) и „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)), а јапонската верзија на „Полароид лав“ (Polaroid Love) како бонус песна само за ЦД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|title=Enhypen Announce First Japanese Studio Album, 'Sadame'|last=Will Schube|date=August 19, 2022|work=udiscovermusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531145340/https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|archive-date=May 31, 2023|accessdate=September 15, 2022}}</ref> ''Садаме'' ја содржел и оригиналната јапонска песна „Мејк д чејнџ“ (Make the Change), која била избрана како тема за втората сезона на јапонската драма „Токаи ТВ“ и „Фуџи ТВ“ ''Саику но Обахан Накаџима Харуко'', која започнала да се емитува на 8 октомври. Песната била дигитално претходно објавена на 12 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/493745|title=ENHYPEN、ドラマ「最高のオバハン 中島ハルコ」第2シリーズの主題歌担当|date=September 15, 2022|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027125944/https://natalie.mu/music/news/493745|archive-date=October 27, 2022|accessdate=September 15, 2022}}</ref> На 16 ноември било објавено дека две претстави во Јапонија биле додадени на светската турнеја на Енхајпен во Кјочера доум во Осака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/BELIFTLAB/status/1592895293296881666|date=November 16, 2022|work=Beliftlab|script-title=ko:[공지] Enhypen World Tour 'Manifesto' in Japan 추가 공연 안내 (+ENG/JPN)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210080344/https://twitter.com/beliftlab/status/1592895293296881666|archive-date=February 10, 2023|accessdate=March 3, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|title=Zero Moment (Sung by 희승, 제이, 제이크) (Prod. tearliner)|work=y.qq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130151623/https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|archive-date=November 30, 2022|accessdate=November 29, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=057&aid=0001705640|last=An Ha-na|date=November 28, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 희승X제이X제이크, 오늘(28일) '아하아' OST 발매|trans-title=Enhypen Heeseung, Jay, Jake, today (28th) 'Ahaa' OST release|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129112145/https://entertain.naver.com/read?oid=057&aid=0001705640|archive-date=November 29, 2022|accessdate=November 29, 2022}}</ref> На 28 ноември, песната „Зиро моумент“ (Zero Moment) - во изведба на членовите Хисунг, Џеј и Џејк - била објавена како дел од тематските песни за ЕНА и Џини ТВ корејската драма „Летен штрајк“, која започнала да се емитува на 21 ноември. === 2023 – денес: ''Дарк блад'', трет јапонски сингл, ''Оринџ блад'', специјален албум и ''Роменс: Антолд'' === На 21 и 22 јануари 2023 година, Енхајпен го одржал својот прв дводневен распродаден концерт во Кјочера доум како дел од светската турнеја Манифесто, што ги прави најбрзиот и првиот к-поп чин од четвртата генерација што одржал концерт на местото.<ref>{{cite web|url=https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|title=Enhypen's Kyocera dome debut proof they're on same path as K-pop legends|date=January 29, 2023|work=Inquirer Super|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100654/https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}</ref> Тие, исто така, станале првата К-поп група која распродала три последователни концерти во Мол оф Азија арена на Филипините од 3 до 5 февруари, правејќи го тоа на нивната прва светска турнеја.<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|title=Enhypen amazed by Filipino Engenes in historic 'Manifesto' in Manila|date=February 7, 2023|work=Rappler|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100653/https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}</ref> На 14 април, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави нивниот четврти мини албум во мај.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|title=Enhypen is preparing for a May comeback|date=April 14, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428222246/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|archive-date=April 28, 2023|access-date=April 23, 2023|url-status=live}}</ref> Името на EП, Дарк блад, и датумот на неговото издавање на 22 мај биле откриени заедно со официјалниот трејлер за логото на 23 април,<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13140|title=[Notice] Enhypen "Dark Blood" Release|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153738/https://weverse.io/enhypen/notice/13140|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'Dark Blood' Logo Trailer|publisher=Hybe Labels|access-date=April 23, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423152832/https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref> со преднарачките отворени следниот ден.<ref name="weverse.io">{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13142|title=[Notice] Enhypen "Dark Blood" Pre-sale|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153718/https://weverse.io/enhypen/notice/13142|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref><ref name="weverse.io"/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|title=Enhpen's 4th Mini Album 'Dark Blood' Is Coming Soon: Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=April 24, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 24, 2023|archive-date=May 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523174052/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|url-status=live}}</ref> На 23 мај, јужнокорејската табела Хантео објавила дека Дарк блад продала над 1,1 милиони копии само на првиот ден,<ref>{{cite web|url=https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=21&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|title=Circle Album Chart – Week 21, 2023|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601020804/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=21&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=June 1, 2023|website=[[Circle Chart]]|access-date=June 1, 2023|url-status=live}}</ref> надминувајќи ја продажбата на претходната EП на Енхајпен.<ref>{{Cite web|url=https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|title=한터차트 4.0|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712084123/https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|archive-date=July 12, 2022|access-date=May 23, 2023|website=www.hanteochart.com|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|title=Enhypen returns with album 'Dark Blood'; sells 1.1 million copies in 6 hours|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522212658/https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|archive-date=May 22, 2023|access-date=May 23, 2023|website=Manila Bulletin|url-status=live}}</ref> И покрај двонеделното доцнење на испораката во САД, тој станал петти топ-10 влез на групата на табелата за продажба на топ албуми на Билборд<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|title=Enhypen Lands Fifth Top 10 on Album Sales Chart With 'Dark Blood'|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616090705/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Billboard (magazine)|Billboard News]]|url-status=live}}</ref> и нивен прв влез во Топ-5 на Билборд 200.<ref>{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|title=K-pop boy band ENHYPEN debuts in top 5 on Billboard 200 chart|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616092210/https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Manila Bulletin]]|url-status=live}}</ref> Н а 30 мај, било објавено дека Енхиајен ќе ја започне својата втора светска турнеја, Фејт <ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13844|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153736/https://weverse.io/enhypen/notice/13844|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> која ќе започне во Сеул во КСПО доум на 29 и 30 јули,<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13845|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Seoul Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153743/https://weverse.io/enhypen/notice/13845|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> проследено со по две претстави во Кјочера доум во Јапонија на 2 и 3 септември и Токио доум на 13 и 14 септември, станувајќи првата четврта генерација на К-поп машка група која одржала солистички концерт на стадионот. Турнејата продолжила во Соединетите Држави во октомври во Лос Анџелес, Глендејл, Хјустон, Далас, Њуарк и Чикаго, со дополнителни датуми што биле објавени подоцна. На 1 јуни, групата ја добила својата дванаесетта победа на музичкото шоу на Емнет Ем Каунтадун, нивната прва победа во шоуто, со „Бајт ми“ (Bite Me),<ref>{{Cite web|url=https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|title=엔하이픈, (여자)아이들 꺾고 '엠카운트다운' 첫 1위|author=Hwang Seo-yeon|date=June 1, 2023|publisher=TV Daily|language=ko|trans-title=Enhypen beats (G)I-DLE and won 1st place on 'M Countdown'|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602103048/https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|url-status=live}}</ref> по што следниот ден следувала уште една победа на Мјузик бенк.<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003156756|author=Lee Seung-hoon|date=June 2, 2023|work=Star News|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈 1위..스트레이 키즈 컴백→보이넥스트도어 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place...Stray Kids comeback → Boynextdoor debut [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602100511/https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003156756|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|via=[[Naver]]|url-status=live}}</ref> Кон крајот на јуни, серијата видео игри, Покемон објавил соработка со Енхајпен преку проектот Покемон музички колектив, со нова песна насловена „Ван енд онли“ (One and Only), која била објавена на 12 јули.<ref>{{cite news|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|title=ENHYPEN become Pokémon trainers in 'One and Only' music video|author=Gladys Yeo|date=July 12, 2023|access-date=September 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904100826/https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|archive-date=September 4, 2023|language=en|via=[[NME]]|url-status=live}}</ref> На 2 јули, било најавено дека Енхајпен ќе го издаде својот трет јапонски сингл „Ју (結)“, а нарачките ќе се отворат истиот ден.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|title=ENHYPEN JAPAN 3rd SINGLE '結 -YOU-'|date=July 2, 2023|access-date=July 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> Синглот, кој ги вклучувал јапонските верзии на „Бајт ми“ и „Билс“ (Bills) и оригиналните јапонски песни „結 (Ју)“ и „Блосом“ (Blossom),<ref>{{Cite web|url=https://genius.com/albums/Enhypen/You|title=結 -YOU-ENHYPEN (엔하이픈)|date=September 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026022247/https://genius.com/albums/Enhypen/You|archive-date=October 26, 2023|website=Genius|access-date=October 25, 2023|url-status=live}}</ref> бил објавен на 5 септември, со изложба во Јапонија на 7 септември.<ref>{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|title=Enhypen to drop Japanese single on Sept. 5|author=Cho Yong-Jun|date=July 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162538/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|archive-date=July 7, 2023|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|title=[Today's K-pop] Enhypen to drop 3rd single in Japan in September|author=Hwang You-mee|date=July 3, 2023|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705185952/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|archive-date=July 5, 2023|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}</ref> На 15 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната петта ЕП, Оринџ блад (Orange Blood), на 17 ноември,<ref name="orange3">{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15720|title=[Notice] Enhypen "Orange Blood" Release|date=October 15, 2023|access-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/notice/15720|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> со тизер со лого објавен истиот ден<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'ORANGE BLOOD' LOGO TRAILER|publisher=Hybe Labels|access-date=October 15, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015145213/https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|url-status=live}}</ref> и однапред нарачки кои се отвориле следниот ден.<ref name="orange3"/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|title=Enhypen Announces 5th Mini Album 'Orange Blood': Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=October 16, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 29, 2023|archive-date=October 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021143637/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|url-status=live}}</ref> На 24 ноември, групата ја добила својата тринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, Мјузик бенк, со водечкиот сингл на ЕП, „Свит веном“ (Sweet Venom).<ref>{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000060508|author=Shim Min-kyung|date=November 24, 2023|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 1위★엔하이픈, 독보적 비주얼과 특별한 판타지의 만남 ♪Sweet Venom|trans-title=[Music Bank] 1st place★ENHYPEN, unique visuals and special fantasy meeting ♪Sweet Venom|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124140135/https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000060508|archive-date=November 24, 2023|url-status=live|access-date=November 25, 2023|via=[[Naver]]}}</ref> На 24 октомври, било објавено дека втората светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2024 година со концерти во Тајван, Сингапур, Кина и Филипините.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15851|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Asia Announcement|date=October 24, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/01/07/24/kitakits-enhypen-excited-preparing-hard-for-ph-concert|title='Kitakits!': K-pop group Enhypen excited, preparing 'hard' for PH concert|author=Jaehwa Bernardo|date=January 7, 2024|access-date=January 7, 2024|language=en|via=[[News.ABS-CBN.com]]}}</ref> На 22 ноември, поради побарувачката, биле додадени уште две претстави во Сеул во КСПО доум на 24 и 25 февруари 2024 година.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16509|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Seoul Announcement|date=November 22, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 9 декември, третото шоу било додадено во Макао поради побарувачката.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16781|title=[Notice] Additional Concert for the Enhypen World Tour 'Fate' in Macau|date=December 9, 2023|access-date=December 9, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 5 февруари 2024 година, поради побарувачката, била додадена трета претстава во Сеул во КСПО доум на 23 февруари.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17581|title=[Notice] Additional Concert for Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Seoul|date=February 5, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 6 февруари, било објавено дека биле додадени уште пет концерти во Соединетите држави во [[Анахајм]], [[Оукленд (Калифорнија)|Оукланд]], [[Такома (Вашингтон)|Такома]], Розмонт и Белмонт Парк во текот на 24-28 април и 1-3 мај.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17570|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In U.S. Ticket Information|date=February 6, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 17 март, било објавено дека биле додадени уште единаесет концерти во Јапонија во Саитама, Фукуока, [[Хирошима]], [[Ајчи (префектура)|Аичи]] и [[Мијаги (префектура)|Мијаги]] помеѓу 11 јуни и 1 септември.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/18170|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Japan Engene Membership (Global/Usa) Holder Advance Raffle Entry Information|date=March 17, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 29 април, следејќи ги тизерите на официјалните страници на социјалната мрежа ''Темната месечина: Крвниот олтар'' на 26 и 28 април, кои вклучувале фрагменти од музика и навестувања за датумот на издавање,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osen.co.kr/article/G1112326165|last=Ji|first=Min-kyung|date=April 29, 2024|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5월 13일 스페셜 앨범 'MEMORABILIA' 발매}}</ref> било најавено дека Енхајпен ќе издаде специјален албум насловен ''Меморабилиа'' за вебтун на 13 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-29/entertainment/kpop/Enhypen-to-release-Memorabilia-album-based-on-HYBEs-Dark-Moon-series/2035696|title=Enhypen to release 'Memorabilia' album based on HYBE's 'Dark Moon' series|last=Kim Ju-yeon|date=April 28, 2024|work=[[Korea JoongAng Daily]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19165|title=[Notice] Enhypen Dark Mooon Special Album "Memorabilia" Release|date=April 28, 2024|access-date=April 28, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 14 мај било објавено дека Енхајпен ќе издаде нов албум во средината на јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/108/0003235464|last=Lee|first=Seung-hun|date=May 14, 2024|publisher=Star News|language=ko|script-title=ko:[단독]엔하이픈, 여름 컴백 대전 합류..7월 새 앨범 발매|trans-title=[Exclusive] Enhypen joins the summer comeback competition...New album to be released in July|accessdate=May 14, 2024}}</ref> На 20 мај, биле додадени уште два концерта за нивната втора светска турнеја во [[Џакарта]] на 17-18 август.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19539|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Jakarta Ticket Information|date=May 20, 2024|access-date=May 23, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 29 мај, било објавено музичкото видео за песната на јапонскиот рок бенд, Глеј „Худунит“ (Whodunit) во кое се појавил Џеј. Освен што придонел со својот глас, Џеј придонел и за пишување на стиховите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dipe.co.kr/2293058|title=ENHYPEN's Jay, Collaboration With Japanese Rock Band "GLAY"|date=2024-05-29|work=DIPE.CO.KR|language=en|accessdate=2024-05-30}}</ref> На 16 јуни бил објавен тизерот за логото за вториот студиски албум на Енхајпен, ''Роменс: Антолд (Romance: Untold)'', а нарачките започнале следниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/20276|title=[Notice] ENHYPEN 'ROMANCE : UNTOLD' Release|work=weverse.io|accessdate=2024-06-16}}</ref> На 20 јуни, два концептуални плакати за кино за албумот биле објавени на официјалните акаунти на групата на социјалните мрежи, со што го најавиле објавувањето на краткиот филм на 22 јуни во соработка со режисерот Ли Чунг-хјун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.k-ennews.com/news/articleView.html?idxno=2146|title=ENHYPEN Reveals Concept Cinema Poster for Upcoming Album "ROMANCE: UNTOLD"|last=Young-eun|first=Lee|date=2024-06-20|work=케이엔뉴스 (K-en News)|language=en|accessdate=2024-06-23}}</ref> Албумот ''Роменс: Антолд'' бил објавен на 12 јули 2024 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/7/5/enhypen-reveals-album-preview-for-romance-untold|title=ENHYPEN reveals album preview for 'Romance : Untold'|last=Hicap|first=Jonathan|date=July 5, 2024|work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> На 10 јули, Музејот на Греми со музика во [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]] објавил дека специјална изложба на К-поп ќе се одржи во август 2024 година, на која ќе бидат прикажани додатоците и опремата за изведба што ги носат уметниците под Хајб, вклучувајќи ги Енхајпен, Ле Серафим, Би-Ти-Ес, Ајлит, и Тумороу X Тугедр.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/grammy-museum-gears-up-for-k-pop-exhibit-featuring-hybe-acts-bts-seventeen-and-le-sserafim|title=Grammy Museum gears up for K-pop exhibit featuring Hybe acts BTS, Seventeen and Le Sserafim|date=July 10, 2024|work=[[The Straits Times]]|location=Singapore}}</ref> На 19 јули, групата ја добила својата четиринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, ''Мјузик бенк,'' со водечкиот сингл на албумот, „XO (Онли иф ју сеј јес)“ (XO (Only If You Say Yes)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/056/0011765837|last=Kim Sang-hyeop|date=July 20, 2024|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 컴백 후 뮤직뱅크서 1위…"팬들 덕분"|trans-title=Enhypen, 1st Place on Music Bank after Comeback..."Thanks to the Fans"|accessdate=July 25, 2024}}</ref> На 13 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе го објави ''Роменс: Антолд -Дејдрим-'', препакување на ''Роменс: Антолд'', на 11 ноември, а нарачките започнале следниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/22943|title=[Notice] ENHYPEN ROMANCE : UNTOLD -daydream- Release|work=weverse.io|accessdate=2024-10-15}}</ref> == Членови == * Хисунг ({{Јаз|ko|희승}}) * Џеј ({{Јаз|ko|제이}}) * Џејк ({{Јаз|ko|제이크}}) * Сонгхун ({{Јаз|ko|성훈}}) * Сону ({{Јаз|ko|선우}}) * Џангвон ({{Јаз|ko|정원}}) - лидер * Ни-ки ({{Јаз|ko|니키}}) == Спонзорства == Во јуни 2021 година, Енхајен соработувал со брендот за животен стил инспириран од фудбалот ГОЛСТУДИО на ограничено издание на влечки за обновување наречени Ен-греб-ити баланс, продадени на Виверс шоп.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|title=A special collaboration between #ENHYPEN and #GOALSTUDIO|date=June 7, 2021|publisher=[[Weverse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217184846/https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|archive-date=February 17, 2022|accessdate=February 15, 2022}}</ref> Во истиот месец, групата била најавена како прв светски амбасадор на францускиот моден бренд Ами Парис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&md=20210628144521_BL|title=Fashion brand Ami taps K-pop group Enhypen as global ambassador|last=Yim|first=Hyun-su|date=June 28, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628100216/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&md=20210628144521_BL|archive-date=June 28, 2021|accessdate=June 28, 2021}}</ref> Во октомври, Енхајпен бил најавен како нов глобален модел на Абиб, нов корејски бренд за нега на кожа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|title=Enhypen Took As Global Model For Cosmetic Brand Abib|last=Niardo|first=Riyo|date=October 27, 2021|work=1news|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030192207/https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> Во март 2022 година, Енхајпен бил назначен од јапонската компанија за обувки, Еј-Би-Си Март да биде заштитно лице на нејзините [[Nike, Inc.|Најк ер макс]], промоции таа година, вклучително и специјални поволности како што се искуства со АР и оригинални налепници за оние кои купуваат чевли ИНТРЛК и ЕКСИИ преку нејзината онлајн продавница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/467719|title=EnhypenがABC-MartTのNike Airmaxプロモーションに登場|date=March 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301150118/https://natalie.mu/music/news/467719|archive-date=March 1, 2022|accessdate=March 1, 2022}}</ref> Групата подоцна ги моделирала [[Nike, Inc.|Најк]] Онеонта сандал и Ер рифт за летни промоции,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|title="ENHYPEN"が今年の夏を彩る一足を履きこなすNike Oneonta Sandal／Air Rift ABC-Mart限定のビジュアル公開|date=June 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601214527/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|archive-date=June 1, 2022|accessdate=June 2, 2022}}</ref> и ги одобрила кожните чизми Најк маноа во зима.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|title=Enhypenが履きこなすManoa Leather Boots|date=October 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221106110804/https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|archive-date=November 6, 2022|accessdate=November 6, 2022}}</ref> Во мај, Енхајпен бил избран за изведувач на летната кампања [[Кока-Кола|на Кока-Кола]] за 2022 година за нејзината порака „Кока Х Музика. Изгравирај ја магијата на летото“, покривајќи ја песната „А кајнд оф меџик“ (A Kind of Magic) на британскиот рок бенд [[Queen|Квин]] од нивниот истоимен албум од 1986 година на 8 јуни преку студио Кока-Кола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|title=Enhypen、Coke Summerキャンペーンアーティストに Queen名曲カバー6・8配信|date=May 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530022447/https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|archive-date=May 30, 2022|accessdate=May 30, 2022}}</ref> Потоа следела нивната кампања „Кока-кола зеро X Енхајпен“ во август.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/489019|title=ENHYPENのオリジナルポーチやアクリルチャーム当たる「コカ・コーラ ゼロ」キャンペーン|date=August 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821114354/https://natalie.mu/music/news/489019|archive-date=August 21, 2022|accessdate=August 21, 2022}}</ref> На почетокот на октомври, Енхајпен бил откриен како заштитно лице на кампањата „Ју плеј ју“ на БИС козметикс Филипинс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|title=They're all here so pass that mic. Keep your eyes peeled for more. 👀 #BYSPH #YouPlayYou|publisher=BYS Cosmetics PH|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002053801/https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|archive-date=October 2, 2022|accessdate=October 2, 2022}}</ref> Тие биле избрани за нови амбасадор за Колон спортс во истиот месец и ја моделирале нејзината колекција есен/зима 2022 година и колекцијата за трекинг изглед за пролет/лето 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://korepo.com/archives/1207674|title=1973年より展開する韓国の老舗アウトドアブランド「Kolon Sport（コーロンスポーツ）」有名K-POPグループ「Enhypen（エンハイフン）」をアンバサダーに迎え日本にローンチ|date=November 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221110002/https://korepo.com/archives/1207674|archive-date=February 21, 2023|accessdate=February 21, 2023}}</ref> Во мај 2023 година, Енхајпен бил избран од Фондацијата за дизајн на Сеул и Митрополитот на Сеул за амбасадор за односи со јавноста на ДДП и ја отворил Модната недела во Сеул како домаќин на Ербнб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|title=Preview Seoul Fashion Week with K-Pop's Enhypen at Dongdaemun Design Plaza now on Airbnb|date=May 16, 2023|work=[[Airbnb|Airbnb News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616081831/https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 16, 2023}}</ref> Во јуни, Енхајпен бил најавен како нов бренд амбасадор на италијанската луксузна [[Модно творештво|модна куќа]] [[Прада]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2#cxrecs_s|title=Prada Names Enhypen Brand Ambassadors|last=Carrera|first=Martino|date=June 9, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610020815/https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2#cxrecs_s|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 9, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|title=ENHYPEN is Prada's Newest Brand Ambassador|last=Pawa|first=Anjana|date=June 9, 2023|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609205147/https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|archive-date=June 9, 2023|accessdate=June 9, 2023}}</ref> Во јули, Енхајпен станал глобален амбасадор на филипинскиот бренд за облека и начин на живот, Бенч.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|title=ENHYPEN is the newest ambassador of local fashion brand|date=July 1, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020611/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|title=K-pop group ENHYPEN is newest BENCH global ambassador|last=Mica|first=Kim|date=July 1, 2023|work=Buzzsetter|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020620/https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}</ref> Во август, групата се здружила со индонезискиот бренд за храна и пијалаци, Набати за да ги промовираат своите закуски со вкус на Гогума.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|title=Nabati Gandeng Enhypen Jadi Duta Nabati Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=Media Indonesia|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|title=Bersama Boyband Korea ENHYPEN, Nabati Luncurkan Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=[[Rakyat Merdeka]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref> Во септември, ''Темна месечина: Крвниот олтар'' на Енхајпен соработувал со Лот ворлд меџик ајленд на фестивал кој траел од 1 септември до 22 октомври; посетителите добиле фотокартички со карактери и ограничени пакети, како и можност да искусат забава, продавница, фото зона и ограничени униформи за изнајмување на Академијата Децелис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|title=LOTTE WORLD TO HOLD 'DARK MOON WITH ENHYPEN' FESTIVAL|date=August 28, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110417/https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|date=August 30, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|script-title=ko:테마파크로 들어온 웹툰 '다크 문'...롯데월드, 하이브와 함께 가을축제|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref> Истиот месец, Енхајпен бил именуван за амбасадор на модната недела во Сеул во 2023 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|title=ENHYPEN named official ambassadors for Seoul Fashion Week|date=September 5, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152933/https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|title=LOOK: ENHYPEN STUNS AS SEOUL FASHION WEEK'S BRAND AMBASSADORS|date=September 6, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152930/https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref> каде што го направил своето прво појавување на настанот Прада Мод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|title=All the Korean celebrities who turned Prada Mode Seoul into a star-studded affair: ENHYPEN, Song Kang, and more|date=September 7, 2023|work=SK POP|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152929/https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref> На 30 октомври, Енхајпен бил прогласен за прв глобален амбасадор на корејскиот бренд за нега на кожа, Др. Џарт+, дебитирајќи го нивното партнерство во новата кампања наречена „Поправка со суперполна, Цицапер“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 30, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|title=Dr.Jart+ Taps K-pop Group Enhypen as First Global Ambassadors|last=Lobad|first=Noor|date=October 30, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030121530/https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|archive-date=October 30, 2023|accessdate=October 30, 2023}}</ref> На 31 јануари 2024 година, Енхајпен бил избран за нов модел на јапонскиот продавач по пошта, Пич Џон за нивната нова пролетна унисекс облека како дел од нивниот специјален проект по повод 30-годишнината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2312644/|title=ENHYPEN、「PEACH JOHN」イメージモデル就任 ルームウェアで"プライベート感あふれる"ムービー公開|date=January 31, 2024|work=Oricon Music|language=ja}}</ref> На 6 март, тие биле објавени како бренд амбасадори за Данкин' Филипини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/3/5/k-pop-idol-group-enhypen-unveiled-as-new-brand-ambassador-of-dunkin-ph|title=K-pop idol group ENHYPEN unveiled as new brand ambassador of Dunkin' PH|last=Hicap|first=Jonathan|date=Mar 6, 2024|work=Manila Bulletin|publisher=[[Manila Bulletin]]|accessdate=18 March 2024}}</ref> На 30 април, со откривањето на нивниот дигитален сликовен филм за мајското издание на В Кореја, на кој е прикажан накитот на Тифани & Ко. членовите Џејк и Сонгхун биле објавени како регионални „пријатели на куќата“ амбасадори на Јужна Кореја и Јапонија на луксузниот бренд. Пред нивното назначување, тие биле вклучени и на насловната страница на [[Космополитан|Космополитан Кореја]] во септември 2023 година во соработка со Тифани & Ко. и оттогаш присуствувале на настаните на брендот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12194109|last=Kim|first=Seon-woo|date=30 April 2024|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 빛나는 비주얼…주얼리 앰버서더 발탁|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon, Shining Visuals… Jewellery Ambassador Selection}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munhwa.com/news/view.html?no=2023081601039912310002|last=Yoo|first=Min-woo|date=August 16, 2023|work=[[Munhwa Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 코스모폴리탄 표지 장식|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon Adorn Cosmopolitan Cover}}</ref> На 31 мај, Сонгхун бил објавен како ексклузивен модел за јужнокорејскиот козметички бренд Хинс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202405311416140410|last=Hwang|first=Hye-jin|work=Newsen|script-title=ko:엔하이픈 성훈, 화장품 단독 모델 발탁..청량한 비주얼|trans-title=Enhypen Sunghoon, Selected as Exclusive Cosmetics Model}}</ref> == Дискографија == '''Корејски албуми''' * ''Дајменшн: Дилема'' (2021) * ''Роменс: Антолд'' (2024) '''Јапонски албуми''' * ''Садаме'' (2022) == Филмографија == === Филм === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Улога ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2023 година | ''Големиот филм на Бејби шарк!'' | Подводна моќна К-поп група на Белугас | Гласовна улога | style="text-align:center" | <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 31, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|title=Celebrity Voice Stars Dive into 'Baby Shark's Big Movie!'|date=March 30, 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330172635/https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|archive-date=March 30, 2023|accessdate=March 31, 2023}}</ref> |} === Телевизија === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | Нав |- ! scope="row" | 2020 година | ''Ај-ленд'' | Шоу за преживување на Си-Џеј ЕНМ и Хајб корпорејшн; 12 епизоди | style="text-align:center" | <ref name="ilandtheindependent"/><ref name="ilandscmp"/> |- ! scope="row" | 2021 година | ''Игралиште'' | Со ТХТ; Месечева Нова Година, специјална естрада; две епизоди | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&aid=0000890051|last=Jeong|first=Hee-yeon|date=February 10, 2021|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports DongA]]|language=ko|script-title=ko:투모로우바이투게더 X Enhypen, 설 특집 예능 동반 출연|trans-title=Tomorrow by Together X Enhypen, appearance with New Year's special entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219013418/https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&aid=0000890051|archive-date=February 19, 2021|accessdate=February 13, 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2022 година | ''Патот по кој чекориме'' | Специјален пренос на Зимските младински олимписки игри 2024 година | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|title=2024 강원 동계 청소년 올림픽 특집방송 우리가 가는 길|date=February 24, 2022|publisher=[[Special Broadcasting Service|SBS]]|language=ko|trans-title=2024 Gangwon Winter Youth Olympic Special Broadcast Our Way|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224185603/https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|archive-date=February 24, 2022|accessdate=February 25, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|last=Huh|first=Seon-cheol|date=February 24, 2022|work=Single List|language=ko|script-title=ko:'우리가 가는 길' 훅 & 에이치, 엔하이픈, 프로미스나인, 서도밴드|trans-title='The Path We Take' Hook & H, Enhypen, fromis_9, Seodo Band|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225023821/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|archive-date=February 25, 2022|accessdate=February 25, 2022}}</ref> |- | ''Енхајпен ТВ'' | Јапонско комеморативно шоу за ''Дајменшн:'' 閃光 | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|title=Enhypen Japan Official Site|date=April 15, 2022|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:5月2日(月)フジテレビにて初冠番組『Enhypen TV』放送決定！|trans-title=The first title program "Enhypen TV" will be broadcast on Fuji TV on May 2nd (Monday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153725/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=April 16, 2022}}</ref> |} === Онлајн емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" |Наслов ! class="unsortable" scope="col" |Белешки ! class="unsortable" scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |2020–2021 |''Енхајпен&Хи'' |Реално шоу; две сезони | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0001223478|last=Kim|first=Miji|date=November 6, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈 데뷔 여정·숙소 생활 담은 리얼리티 11일 첫 방송 [공식입장]|trans-title=The first broadcast of the reality show of Enhypen's debut journey and lodging life on the 11th [Official Admission]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065751/https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0001223478|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003364491|last=Kim|first=Eun-hye|date=November 11, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [투데이TV]'엔하이픈앤하이' 글로벌 아이돌 'Enhypen'의 첫 시작..오늘(11일) 첫 방송|trans-title=[Today TV] The start of debut journey of the global idol 'Enhypen' on 'Enhypen & Hi'.. First broadcast today (11th)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065736/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003364491|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|last=Hwang|first=Ji-young|date=March 10, 2021|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 리얼리티 시즌2로 돌아온다|trans-title=Enhypen reality season 2 is back|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310060915/https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|archive-date=March 10, 2021|accessdate=March 10, 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2021–present |''ЕН-Кор'' |Музичко шоу зад сцената | style="text-align:center" | |- |''EН-О'Клок'' |Разновидно шоу; премиера на 10 јуни 2021 година | style="text-align:center" | |- ! scope="row" |2021 |''Мини Олимпијада'' |Две епизоди | style="text-align:center" | |- ! rowspan="2" scope="row" |2021–2022 |''EН-лог'' |Специјални неделни блог серии; две сезони | style="text-align:center" | |- |''Пресекува. Училиште'' |Јапонско неделно естрадно шоу; премиера на 29 ноември 2021 година | style="text-align:center" | |- ! rowspan="5" scope="row" |2022 |''Бекстејџ'' |Специјален документарен филм во соработка со TXT | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|last=Kim|first=Ji-hye|date=February 13, 2022|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko: 투모로우바이투게더·엔하이픈, 역대급 컬래버 비하인드..다큐 티저 공개|trans-title=Tomorrow x Together, Enhypen, the best collaboration behind the scenes... Documentary teaser released|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213011913/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|archive-date=February 13, 2022|accessdate=February 13, 2022}}</ref> |- |''Мини награди'' |Квартален преглед за 2022 година; премиера на 31 март 2022 година | style="text-align:center" | |- |''EН-БТИ'' |МБТИ тест и дискусија на секој член | style="text-align:center" | |- |''Пресекува. Мистерија'' |Јапонско неделно естрадно шоу; премиерно прикажана на 13 јуни 2022 година | style="text-align:center" | |- |''Многу многу забавно'' |Реално шоу; спин-оф на ЕН-О‘Клок | style="text-align:center" | |- ! scope="row" |2023 |''К-поп генерација'' |Документарна серија за животите на К-поп уметниците зад камерите | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|title=Enhypen, Ive, Le Sserafim and more to be featured in docuseries 'K-pop Generation'|date=January 17, 2023|work=PhilStar Life|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207082910/https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|archive-date=February 7, 2023|accessdate=February 7, 2023}}</ref> |} === Радио === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="row" |Наслов ! scope="row" |Белешки ! scope="row" |Членови ! scope="row" |Нав. |- ! scope="row" |2020 |''Приправник на декември'' | rowspan="3" |Ди-џеи | | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|script-title=ko:엔하이픈 12월의 루키 선정|trans-title=Enhypen selected as December's rookie|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207172347/https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|archive-date=December 7, 2021|accessdate=December 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |2021–2022 |''Цела ноќ на Енхајпен Нипон X'' |Ни-ки | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/420299|title=Enhypen が「Annx」月曜パーソナリティに就任、Yoasobi は火曜担当＆OPテーマ制作|language=ja|trans-title=Enhypen becomes "Annx" Monday personality, Yoasabi is in charge of Tuesday & of OP theme production|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317015358/https://natalie.mu/music/news/420299|archive-date=March 17, 2021|accessdate=March 16, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |2022 |''Слушал'' |Џангвон и Сону | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|last=Han Hae-sun|date=February 7, 2022|work=StarNews|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 정원X선우, EBS 라디오 '경청' DJ 발탁[공식]|trans-title=Enhypen Jungwon X Sunoo, EBS Radio 'Listen' DJ Selected [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206230106/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|archive-date=February 6, 2022|accessdate=February 7, 2022}}</ref> |} == Концерти и турнеи == * Светска турнеја Манифесто (2022–23) * Светска турнеја Фејт (2023–24) * Светска турнеја Вок д (2024–25) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име}} * {{Матична}} [[Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] pro2m8d5uid2ezfhqh9n6nlea1wjq2x 5601124 5601121 2026-07-27T15:55:43Z Andrew012p 85224 5601124 wikitext text/x-wiki '''Enhypen''' (корејски: 엔하이픈; јапонски: エンハイプン; стилизирана со сите големи) — јужнокорејска машка група основана од ''Билифт лаб''. Групата<ref name="digitalchosun">{{Наведена мрежна страница|url=http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|last=Kim|first=Kyung-hee|date=September 19, 2020|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 최종 7인, 'Enhypen (엔하이픈)' 으로 연내 데뷔 확정|trans-title=The final 7 members of 'I-Land' confirmed their debut within this year with 'Enhypen'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152100/http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> била формирана преку реалното шоу за преживување во 2020 година ''Ај-Ленд''. Групата се состои од седум члена: Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки. Тие дебитирале на 30 ноември 2020 година, со [[EP|миниалбумот]] ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)''. == Име == Името Енхајпен било претставено за време на преносот во живо на последната епизода на ''Ај-Ленд.'' Етимолошки, групата го добила своето име од симболот [[цртичка]]та (-), што претставува „поврзување, откривање и раст“.<ref name="name">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011891779|last=Oh|first=Boram|date=September 19, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷 '아이랜드' 종영...아이돌 그룹 엔하이픈 탄생(종합)|trans-title=Mnet's 'Iland' ends...Birth of Idol group Enhypen (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116131049/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011891779|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Слично на тоа како цртичката поврзува различни зборови за да создаде нови значења, Енхајпен има за цел „да се здружи за да се поврзе, открие и расте заедно за да формира нов чин“.<ref name="scmp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|title=Who are Enhypen? New K-pop group from BTS label Big Hit will release their first music this month|last=Herman|first=Tamar|date=November 9, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref name="teenvogue">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|title=BTS, TXT Guest on 'I-Land' Finale: Meet Enhypen Debut Members|last=Mulenga|first=Natasha|date=September 18, 2020|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918165710/https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|archive-date=September 18, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> == Кариера == === Активности и формирање пред деби преку ''Ај-Ленд'' === Во март 2019 година, ''Билифт лаб'' бил ко-основан од јужнокорејските забавни агенции Си-Џеј Е&amp;М и Хајб корпорејшн, со планови за создавање на нов бенд во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|title=CJ ENM teams up with BTS' label to launch new band|date=March 11, 2019|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152039/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Аудициите започнале истиот месец во Сеул, САД, Тајван и Јапонија, меѓу другите локации, барајќи машки приправници родени помеѓу 1997 и 2008 година.<ref name="ilandtheindependent">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|title=BTS' label Big Hit launch 'I-Land' talent show to find next K-pop superstar|last=Lord|first=Annie|date=May 25, 2020|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072059/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref name="ilandscmp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|title=BTS label launches idol survival show to discover K-pop's next stars, with singer Rain and rapper-producer Zico as mentors|last=Ling|first=Chew Hui|date=May 23, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072055/https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref name="ilandforbes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|title=How Big Hit Entertainment & CJ ENM's 'I-Land' Program Can Create The 'Next Generation Of K-Pop'|last=Benjamin|first=Jeff|date=June 30, 2020|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072033/https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 8 мај 2020 година, телевизискиот канал Емнет ја објавил реалната серијата за преживување, ''Ај-Ленд'' како дел од заедничкото вложување помеѓу двете забавни компании што „го следи процесот на создавање на следната генерација на [[К-поп]] уметници“.<ref name="ilandforbes" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011596540|last=Lee|first=Jeong-Hyun|date=May 8, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷-빅히트 아이돌 육성 프로그램 '아이랜드' 6월 방송|trans-title=Mnet-Big Hit idol training program 'I-Land' to broadcast in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152033/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011596540|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003312612|last=Park|first=Seo-hyun|date=June 24, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [POP이슈]'새 K팝스타 기대'..'아이랜드' 방시혁, 10년만 엠넷과 손잡은 이유(종합)|trans-title=[POP Issue] 'Expectation of a new K-pop star' ..'I-Land' Bang Si-hyuk, the reason for joining hands with Mnet for the first time in 10 years (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003312612|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Енхајпен бил формиран преку шоуто, во кое учествувале 23 момчиња, од кои некои првично биле на аудиција за Билифт, додека други биле префрлени од Биг хит мјузик. Емисијата се емитувала еднаш неделно на Емнет од 26 јуни до 18 септември 2020 година и на меѓународно ниво на [[YouTube|ЈуТјуб]] каналот на Хајб лејблс.<ref name="iland">{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|title=K-pop fans brace for the launch of BTS's successor|last=Yoon|first=So-yeon|date=September 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref name="ilandkoreatimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|title=Mnet promises impartiality in new audition program with Big Hit|last=Dong|first=Sun-hwa|date=June 24, 2020|work=[[The Korea Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072035/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004206151|last=Ji|first=Min-kyung|date=May 14, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '블록버스터 스케일' 'I-Land' 티저 영상 공개..남궁민 스토리텔러 활약|trans-title='Blockbuster Scale' 'I-Land' teaser video released...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004206151|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Серијата била поделена на два дела, а првите дванаесет натпреварувачи од првиот дел напредувале во вториот.<ref name="iland" /> Во последната епизода од шоуто, седум членови биле избрани од деветте финални натпреварувачи, со шест избрани по глобално рангирање и еден по избор на продуцентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=016&aid=0001727769|last=Seo|first=Byung-ki|date=September 19, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: 'I-Land', 7명의 글로벌 아이돌 최종 데뷔조 'Enhypen' 탄생시키고 종영|trans-title='I-Land', the final debut group of 7 global idols,'Enhypen' is born and ends|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152131/https://entertain.naver.com/read?oid=016&aid=0001727769|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000856015|last=Ham|first=Nayan|date=September 19, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: [TV북마크] '아이랜드' 종영...이희승→니키, 엔하이픈 데뷔 확정 (종합)|trans-title=[TV bookmark] 'Iland' ends... Lee Hee-seung → Ni-ki, Enhypen debut confirmed (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152037/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000856015|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Конечниот состав на Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки бил објавен на телевизискиот пренос во живо на финалето.<ref name="koreajoongang">{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|title=Boy band Enhypen to make its official debut next month|last=Yoon|first=So-yeon|date=October 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152138/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004275929|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=September 19, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 양정원→김선우, '엔하이픈' 데뷔 확정..다니엘∙케이 '아쉬운 탈락' [종합]|trans-title='I-Land' Yang Jung-won → Kim Sun-woo, 'Enhypen' debut confirmed.. Daniel and K 'unfortunate dropout' [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004275929|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> === 2020–2021: деби со ''Бордер: Деј уан'', втор мини албум, прв јапонски сингл и ''Дајменшн: Дилема'' === На 22 октомври 2020 година, трејлер со наслов „Чуз-чоузен“ бил објавен на ЈуТјуб каналот на Енхајпен, најавувајќи го дебито на групата во ноември 2020 година.<ref name="koreajoongang"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|title=New boy band from TV audition show releases trailer ahead of Nov. debut|date=October 22, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000344364|last=Lee|first=Min-ji|date=October 22, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빅히트XCJ 합작 Enhypen, 데뷔 트레일러 공개 '호기심 자극'|trans-title=Big Hit X CJ joint venture Enhypen unveils debut trailer 'stimulating curiosity'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152053/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000344364|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Вториот трејлер насловен „Даск-дон“ (Dusk-Dawn) бил објавен три дена подоцна, проследен со пар концептуални табли за расположение на 27 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000345830|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 25, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 완전체 트레일러 영상 공개 '긴 여정의 서막'|trans-title='November Debut' Enhypen unveils full trailer video 'The prelude to a long journey'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080721/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000345830|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865411|last=Jo|first=Sung-woon|date=October 27, 2020|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports Dong-A]]|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 'Dawn'-'Dusk' 2가지 콘셉트 무드보드 공개|trans-title='November Debut' Enhypen,'Dawn'-'Dusk' two concept mood boards released|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080816/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865411|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 28 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ја објавил нивната дебитантска [[EP|мини албум]] (EП) ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' на 30 ноември.<ref name="minialbum">{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|title=K-pop boy band Enhypen to debut on Nov. 30|last=Hicap|first=Jonathan|date=October 29, 2020|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101024300/https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|archive-date=November 1, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000347191|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 28, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 11월 30일 데뷔 확정...'Border : Day One' 발매(공식)|trans-title=Enhypen, debut confirmed on November 30th... with the release of 'Border : Day One' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000347191|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Пред нивното деби, групата собрала над еден милион следбеници на платформите на социјалните медиуми, [[TikTok|ТикТок]], [[Твитер]], ЈуТјуб, [[Инстаграм]] и Ви лајв.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004307754|last=Kim|first=Eun-ae|date=November 12, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5대 SNS '밀리언 팔로워' 달성..K팝 역사상 진정한 '글로벌 팬 메이드 그룹'[공식]|trans-title=Enhypen achieves 5 major SNS 'Million Followers'.. A true 'global fan made group' in K-pop history [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116181642/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004307754|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 4 ноември, било објавено дека ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' има собрано над 150.000 нарачки однапред во рок од два дена, надминувајќи 300.000 примероци до 21 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001221938|last=Choi|first=Hee-jae|date=November 3, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 예판 이틀 만에 15만장 돌파...괴물 신인 저력|trans-title=Enhypen, debut album surpassed 150,000 copies in two days of pre-release... Monster rookie potential|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116075406/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001221938|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001230524|last=Kim|first=Miji|date=November 21, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 선주문 30만 장 돌파...4세대 '신흥 대세' 등장|trans-title=Enhypen, debut album pre-order exceeds 300,000 copies... Appearance of 4th generation'emerging trend'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121083915/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001230524|archive-date=November 21, 2020|accessdate=November 21, 2020}}</ref> ЕП и [[Водечки сингл|водечкиот сингл]] „Гивен-тејкен“ (Given-Taken) биле објавени на 30 ноември, придружени со презентација во живо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&md=20201130222736_BL|title=Enhypen makes grand debut with 'Given-Taken'|last=Hong|first=Dam-young|date=November 30, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130143522/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&md=20201130222736_BL|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|title='Global fan-made band' Enhypen debuts with album 'Border: Day One'|last=Yoon|first=So-yeon|date=November 30, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130141936/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}</ref> На 4 декември, Енхајпен официјално го направил своето деби во живо на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес, изведувајќи ја „Гивен-тејкен“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004320708|last=Kim|first=Eunae|date=December 4, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 오늘(4일) '뮤직뱅크'서 'Given-Taken' 첫 음방..데뷔 활동 본격 돌입|trans-title=Enhypen, the debut stage of 'Given-Taken' on 'Music Bank' today (4th)...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209091336/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004320708|archive-date=December 9, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> ''Бордер: Деј уан'' се нашол на 39-то место на годишната табела за албуми за јапонскиот Орикон 2020<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|title=Oricon 2020 Top 100: Albums|date=December 31, 2020|work=JaME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026210141/https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|archive-date=October 26, 2021|accessdate=October 26, 2021}}</ref> и на второто место на јужнокорејската табела за албуми Гаон, со продадени 318.528 копии за еден ден дома и станал најпродаваниот албум на К-поп група која дебитирала во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=49&hitYear=2020&termGbn=week|title=Gaon Album Chart – Week 49, 2020|work=[[Gaon Music Chart|Gaon Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210023543/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=49&hitYear=2020&termGbn=week|archive-date=December 10, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|last=Yoo|first=Byung-cheol|date=December 11, 2020|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:Enhypen, 데뷔 앨범 'Border : Day One' 으로 11월 가온 월간 앨범 차트 2위 기록|trans-title=Enhypen, ranked 2nd on the Gaon Monthly Album Chart in November, with their debut album 'Border : Day One'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214074501/https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> Во рок од две недели од нивното деби, бендот ја освоил наградата „Следен лидер“ на музичките награди Факт во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004325292|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=December 13, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '2020 TMA' 넥스트 리더 수상..데뷔 2주 만에 첫 신인상 '쾌거' [공식]|trans-title=Enhypen, won the '2020 TMA' Next Leader.. The first rookie award in two weeks of debut, 'Extraordinary' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214075103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004325292|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> Во февруари 2021 година, Бордер: Деј уан добил платина сертификација од Кореја мјузик контент асосиејшн (KMCA), прва сертификација на групата во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|last=|first=|date=|language=ko|script-title=ko:가온 인증(Gaon Certification)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516011817/http://gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|archive-date=May 16, 2020|accessdate=February 14, 2021}}</ref> На 25 март 2021 година, Билифт објавил дека Енхајпен ќе има нов албум на крајот на април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|last=Hwang|first=Hye-jin|date=March 25, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빌리프랩 측 "Enhypen, 4월 말 컴백 목표 준비 중"(공식)|trans-title=Enhypen, preparing for comeback goal at the end of April|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325023438/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|archive-date=March 25, 2021|accessdate=March 25, 2021}}</ref> Трејлерот насловен „Интро: Д инвитејшн“ (Intro: The Invitation) бил објавен на 5 април, најавувајќи ја нивната втора мини албум, ''Бордер: Карнивал''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|last=Park|first=Se-yeon|date=April 5, 2021|work=MK|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 26일 'Border : Carnival' 컴백...4개월 만|trans-title=Enhypen,'BORDER: CARNIVAL' comeback on the 26th... 4 months only|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414154753/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|archive-date=April 14, 2021|accessdate=April 5, 2021}}</ref> ЕП била издадена заедно со главниот сингл „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|title=Enhypen speaks of growth and pains through 'Border: Carnival'|last=Choi|first=Ji-won|date=April 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426132529/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}</ref> На 8 април било објавено дека преднарачките на ЕП надминале 370.000 примероци за три дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|last=Kim|first=Hye-jung|date=April 8, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 3일차 선주문 37만 장 돌파|trans-title=Enhypen exceeds 370,000 pre-orders for the third day|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408065420/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|archive-date=April 8, 2021|accessdate=April 8, 2021}}</ref> Еден ден пред објавувањето, пред-нарачките надминале 450.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|last=Kim|first=Soo-young|date=April 26, 2021|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 "새 앨범 선주문량 45만장 놀라워, 들뜨지 않겠다"|trans-title=Enhypen 'The amount of pre-orders for a new album is 450,000 copies, I won't be excited'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426133246/https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}</ref> На 4 мај, Енхајпен ја добил својата прва победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|date=May 4, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, AB6IX·온앤오프 꺾고 데뷔 첫 1위 "엔진 덕분" [종합]|trans-title='The Show' Enhypen beats AB6IX and ONF to win first place in their debut "Thanks to Engene" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027003351/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 26, 2021}}</ref> проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|last=Park|first=Pan-seok|date=May 5, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'쇼챔피언' 엔하이픈, 2관왕 1위 행진 시작..에이비식스·온앤오프 컴백[종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen, 2 wins and 1st streak start..AB6's ONF comeback [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505103839/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|archive-date=May 5, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|last=Lim|first=Eui-jung|date=May 7, 2021|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈 1위 "엔진 여러분 감사"..하이라이트 컴백(종합)|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place "Thanks to Engene"..Highlight comeback (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507095654/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|archive-date=May 7, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref> ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на првото место на табелата за албуми на Орикон, првиот пат кога групата се нашла на врвот на табелата во Јапонија, со над 83.000 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|last=Choi|first=Na-Young|date=May 4, 2021|language=ko|script-title=ko:'레코드 브레이커' Enhypen, 日 오리콘 주간 음반차트 1위 달성 [공식]|trans-title='Record Breaker' Enhypen, Achieved #1 on Oricon Weekly Physical Album Chart in Japan [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504210656/http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref> На 25 мај, ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на 18-то место на табелата [[Билборд 200]] во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200|title=Border: Carnival (EP)|date=May 25, 2021|work=Billboard 200|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130052316/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/2019-02-02|archive-date=January 30, 2019|accessdate=May 25, 2021}}</ref> Дебитирал и на броевите девет, четири, четири и шест на Билборд табелите за светски албуми, најдобри продажби на албуми, најдобри тековни продажби на албуми, и тејстмејкер албуми, соодветно. Дополнително, Енхајпен го направил своето прво појавување, на 18-то место на табелата на Билборд уметници 100; „Дранк-дејзд“ влегол на третото место на Билборд табелата за светска продажба на дигитални песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|title=Enhypen|date=May 29, 2021|work=Billboard Artist 100|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030123505/https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 29, 2021}}</ref> На 6 јули, Енхајпен го направил своето јапонско деби со синглот Бордер: Хаканаи. Нејзината листа на песни ги вклучувала „Форгет ми нот“, која служела како почетна тема за анимето ''Ри-Мејн'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/435394|title=Enhypen 初の日本語曲聴ける「RE-MAIN」OP映像YouTubeで公開|work=natalie|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704014224/https://natalie.mu/music/news/435394|archive-date=July 4, 2021|accessdate=July 4, 2021}}</ref> и јапонските верзии на „Гивен-тејкен“ и „Лет ми ин (20 кјуб)“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|title=K-pop rookie Enhypen tops Japanese music chart, set for Japan debut|last=Lee|first=Min-ji|date=May 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511074230/https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> На 29 јули, Енхајпен соработувал со анимираната телевизиска серија ''Малечкиот авотбус Тајо'' да ја преправат тематската песна „Хеј Тајо“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|title=Enhypen, '꼬마버스 타요' 주제곡 'Hey Tayo' 부른다|last=Gong|first=Mina|language=ko|trans-title=Enhypen sings 'Hey Tayo', the theme song for 'Tayo the Little Bus'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801202225/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|archive-date=August 1, 2021|accessdate=August 1, 2021}}</ref> и објавиле нова песна со наслов „Били поко“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 12, 2021|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '타요' 타고 달린다..히트송과 핫 아이돌의 의미 있는 협업[Oh!쎈 레터]|trans-title=Enhypen, Riding 'Tayo'.. A meaningful collaboration between a hit song and hot idols [Oh! Strong Letter]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816194630/http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|archive-date=August 16, 2021|accessdate=August 16, 2021}}</ref> На 25 август, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе објави нова музика на крајот на септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|last=Hong|first=Hye-min|date=August 25, 2021|work=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 9월 컴백 대전 합류|trans-title=Enhypen joins comeback Daejeon in September|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007072038/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|archive-date=October 7, 2021|accessdate=August 25, 2021}}</ref> На 2 септември, сепак, плановите биле одложени кога Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун и Џангвон биле позитивни на КОВИД-19;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|last=Kim|first=So-yeon|date=September 2, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 멤버 5인 코로나19 확진..."증상 경미, 선우·니키는 음성"[공식]|trans-title=Five Enhypen members confirmed COVID-19... "Symptoms are mild, Sunoo and Ni-ki are negative" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902100500/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|archive-date=September 2, 2021|accessdate=September 2, 2021}}</ref> на 5 септември, Ни-ки исто така бил позитивен на тестот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news1.kr/articles/?4424892|last=Kim|first=Min-ji|date=September 5, 2021|work=News1|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 니키, 자가격리 중 코로나19 확진 판정 [공식입장]|trans-title=Enhypen Ni-ki tested positive for COVID-19 during self-isolation [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905100719/https://www.news1.kr/articles/?4424892|archive-date=September 5, 2021|accessdate=September 5, 2021}}</ref> На 16 септември, Билифт објавил дека членовите се опоравиле и дека нивниот прв студиски албум, ''Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma)'', би бил објавен на 12 октомври,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|last=Shin|first=Young-eun|date=September 16, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 6인 코로나19 완치 [공식]|trans-title=Enhypen six members cured of COVID-19 [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916164855/https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|archive-date=September 16, 2021|accessdate=September 16, 2021}}</ref> со трејлер насловен „Интро: Вајтаут“ (Intro: Whiteout) објавен на 17 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|last=Ko|first=Seung-hee|date=September 20, 2021|work=Heraldbiz|language=ko|script-title=ko: '4세대 아이콘' 엔하이픈, 다음 달 첫 정규앨범으로 컴백 확정|trans-title='4th Generation Icon' Enhypen to make a comeback with their first full-length album next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124743/https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|archive-date=October 26, 2022|accessdate=September 20, 2021}}</ref> На 23 септември било објавено дека преднарачките на албуми надминале 600.000 примероци за шест дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|last=Hwang|first=Hye-jin|date=September 20, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: '컴백' Enhypen, 정규앨범 선주문 60만 장 돌파 '자체 신기록'(공식)|trans-title='Comeback' Enhypen surpasses 600,000 pre-orders for regular album 'Self-record' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923134424/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|archive-date=September 23, 2021|accessdate=September 23, 2021}}</ref> До 7 октомври, преднарачките надминале 910.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|last=Jeon|first=Hyo-jin|date=October 7, 2021|work=[[Sports Donga]]|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 선주문량 91만장...자체 신기록|trans-title=Enhypen, pre-orders of 910,000 copies... 'Self-record'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007054621/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|archive-date=October 7, 2021|accessdate=October 7, 2021}}</ref> По објавувањето на Дајменшн: Дилема на 12 октомври, албумот се нашол на прво место на табелата за албуми Орикон во Јапонија и Табела за албуми Гаон во Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|last=Byung-gil|first=Ahn|date=October 15, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 日 오리콘 이틀연속 1위 [공식]|trans-title=Enhypen, 1st place on Oricon in Japan for 2 days in a row [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015000252/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|archive-date=October 15, 2021|accessdate=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/worldmusicawards/photos/a.310614765686310/4506465206101224/|title=World Music Awards – Last week's chart topper on the Oricon Album Chart in Japan, #Enhypen's #DilemnaDimension, dips 1–2 this week, selling another 36,297 album units, after landing at #1 on the Gaon Album Chart in Korea!👏🥈🇯🇵➕🥇🇰🇷🔥👑👑👑👑👑👑👑💜🧡{{!}} Facebook|work=www.facebook.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152743/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fworldmusicawards%2Fphotos%2Fa.310614765686310%2F4506465206101224%2F|archive-date=October 20, 2023|accessdate=October 27, 2021}}</ref> На 19 октомври, Енхајпен ја добил својата четврта победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 'Tamed-Dashed', 음방 3관왕...세븐틴→CL·은혁 컴백(뮤직뱅크) [종합]|trans-title=Enhypen 'Tamed-Dashed' wins 3 music albums... Seventeen → CL · Eunhyuk Comeback (Music Bank) [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111429/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> проследено со победи на Шоу чемпион и Мјузик бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 음악방송 3관왕..28일 '엠카'서 후속곡 무대 첫 공개|trans-title=Enhypen, three new song music broadcasts.. 28th 'Mcar' first release of follow-up song stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111427/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> На 25 октомври, Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma) дебитирал на 11-то место на Билборд 200, надминувајќи го нивниот претходен врв со Бордер: Карнивал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|last=Kang|first=Kyung-yoon|date=October 25, 2021|work=[[Seoul Broadcasting System|SBS]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 美 빌보드 두 번째 입성...'빌보드 200' 11위|trans-title=Enhypen enters US Billboard for the second time... 11th place on 'Billboard 200'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025132613/https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|archive-date=October 25, 2021|accessdate=October 25, 2021}}</ref> Покрај тоа, Енхајпен исто така влегол на Билборд Артист 100 на 12-то место.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 27, 2021}}</ref> Од ноември 2021 година, Дајменшн: Дилема продал над 1,1 милион примероци на табелите Гаон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|last=Park|first=Seo-yeon|date=November 11, 2021|work=[[Kpop Herald]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 정규 1집으로 밀리언셀러 달성..데뷔 1년 만 폭발적 성장세(공식)|trans-title=Enhypen Achieves Million Seller with their 1st Full Album... A massive growth after a year of debut.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111051031/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|archive-date=November 11, 2021|accessdate=November 11, 2021}}</ref> што го прави првиот милион продадени албуми на групата и како таков бил сертифициран од KMCA во декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.breaknews.com/854698|last=Park|first=Dong-jae|date=December 9, 2021|language=ko|script-title=ko: 아이유(IU) 2관왕, 11월 가온차트 접수..스트레이 키즈 앨범차트 1위|trans-title=IU 2 wins, Gaon chart reception in November..Stray Kids album chart 1st place|accessdate=December 9, 2021|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001824/https://m.breaknews.com/854698|url-status=dead}}</ref> На 9 декември, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави Дајменшн: Енср (Dimension: Answer), препакувана верзија на Дајменшн: Дилема, на 10 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|last=Lee|first=Min-ji|date=December 9, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매(공식)|trans-title=Enhypen, 1st regular repackage album release on January 10th (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210010417/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|title=Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 'Dimension: Answer' 발매|last=Moon|first=Wan-shik|date=December 9, 2021|work=StarNews|language=ko|trans-title=EnhyNHYPEN, 1st full-length repackage album 'Dimension: Answer' released on January 10th|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153809/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|last=Kyung|first=Ji-Min|date=December 9, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매..3개월 만에 컴백|trans-title=Enhypen, 1st full-length repackage album release on January 10..Comeback after 3 months|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209234549/http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|archive-date=December 9, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|last=Ahn|first=So-yoon|date=December 28, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 '디멘션 : 앤서' 사진, 반항적 분위기|trans-title=Enhypen 'Dimension: Answer' photo, rebellious atmosphere|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101062044/https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|archive-date=January 1, 2022|accessdate=January 1, 2022}}</ref> На 20 декември, компанијата исто така потврдила дека во февруари, Енхајпен ќе ја објави оригиналната јапонска песна „Олуејс“ (Always) како тема за Ен-Ти-Ви драма „Мучабури! Јас ќе бидам претседател“, што се емитувала почнувајќи од 12 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|date=December 21, 2021|work=ntv.co.jp|language=ja|script-title=ja: ムチャブリ！わたしが社長になるなんて{{!}} 日本テレビ|trans-title=Muchaburi! I will be the president {{!}} NTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418014247/https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|archive-date=April 18, 2022|accessdate=December 21, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|date=December 20, 2021|work=Kstyle|language=ja|script-title=ja: Enhypen、新曲「Always」が日本ドラマの主題歌に決定！「ムチャブリ！わたしが社長になるなんて」主演の高畑充希も絶賛|trans-title=Enhypen's new song "Always" has been selected as the theme song for Japanese dramas! Mitsuki Takahata, who starred in "Muchaburi! I will be the president", also praised it.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220201646/https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|archive-date=December 20, 2021|accessdate=December 20, 2021}}</ref> === 2022: ''Дајменшн: Енср'', втор јапонски сингл, ''Манифесто: Деј 1'' и прв јапонски студиски албум === На 8 јануари 2022 година, медиумите откриле дека преднарачките за ''Дајменшн: Енср (Dimension: Answer)'' надминале 630.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.co.kr/article/G1111737280|last=Kyung|first=Mi-kyung|date=January 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 선주문 63만 장 돌파..역대급 컴백 예고[공식]|trans-title=Enhypen, new album pre-orders exceed 630,000..All-time comeback notice|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124742/http://osen.co.kr/article/G1111737280|archive-date=October 26, 2022|accessdate=January 8, 2022}}</ref> На 19 јануари, Енхајпен ја добил седмата победа на музичкото шоу на Mм-Би-Си Ем, ''Шоу чемпион'' со „Блесд-ксрд“ (Blessed-Cursed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|last=Jimin-kyung|date=January 20, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 'Blessed-Cursed'로 컴백 후 첫 음방 1위|trans-title=Enhypen, to win first place on music charts after comeback with new song 'Blessed-Cursed'|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 21, 2022}}</ref> проследено со победа на ''Мјузик бенк'' на 21 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|last=Jimin-kyung|date=January 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈, 1위 '2관왕'..문별·휘인 컴백+유주·최예나 데뷔[종합]|trans-title='MuBank' Enhypen, 1st place '2 crowns'..Moonbyul·Wheein comeback + Yuju·Choi Yena debut [comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 22, 2022}}</ref> Песната станала првата песна на групата која се искачила на првото место на табелата за преземање, Гаон, додека албумот се искачил на првото место и на табелата за албуми на Гаон и на табелата за албуми на Орикон, што го прави трет последователен албум на Енхајпен на врвот на јапонските топ листи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/WORLDMUSICAWARD/status/1484564484538736642|title=Enhypen's Blessed-Cursed debuts at #1 on the #GaonDownloadChart in Korea with 1st week sales of 20,755,210, while their new Album #DIMENSIONANSWER lands at #1 on the #GaonAlbumChart!|date=January 22, 2022|work=World Music Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125184703/https://twitter.com/worldmusicaward/status/1484564484538736642|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}</ref> На 20 јануари било објавено дека групата поставила рекорд за најмногу записи на неделникот популарни трендинг песни на [[Билборд (магазин)|''Билборд'']], со шест песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|title=Enhypen is now the only artist to enter THESE many tracks on Billboard's Hot Trending Songs Chart|last=Kacker|first=Akanksha|date=January 20, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125115340/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}</ref> Енхајпен, исто така, го заработил својот трет влез во топ 20 на ''Билборд'' 200, со ''Дајменшн: Енср'' на топ листите на 13-тото место, и нивниот трет последователен број еден на табелата на ''Билборд'' светски албуми.<ref name="Billboard World Albums">{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 25, 2022}}</ref> На 16 јануари, била објавена првата нова измислена веб-серија за групата, насловена како ''Темна месечина: Крвниот олтар''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000040333|last=Baek|first=Jae-hwan|date=November 4, 2021|work=[[Naver]]|publisher=[[KBS Media]]|script-title=ko:"슈퍼캐스팅, 방탄소년단" 네이버웹툰, 하이브 오리지널 콘텐츠 라인업 공개|trans-title="Supercasting, BTS" Naver Webtoon, Hybe Original Content Lineup Released|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106193637/https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000040333|archive-date=November 6, 2021|accessdate=November 6, 2021}}</ref> На 11 февруари, Билифт објавил дека членот Сону бил позитивен на КОВИД-19.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|last=Kim|first=Na-young|date=February 11, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나 확진 "기침·인후통 외 다른 증상 無"(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo COVID-19 confirmed, "No symptoms other than cough and sore throat" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122044/https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|last=Kang Min-kyung|date=February 11, 2022|work=tenasia|language=ko|script-title=ko:[공식] Enhypen 선우, 코로나19 확진 "멤버 전원 선제적 자가격리"|trans-title=[Official] Enhypen Sunoo, COVID-19 confirmed "All members preemptively self-quarantine"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122047/https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}</ref> На 15 февруари, Билифт објавил дека Сону целосно се опоравил и го завршил карантинот, продолжувајќи ги активностите на 16 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.joynews24.com/view/1451989|last=Jeong Ji-won|date=February 15, 2022|work=joynews24|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나19 완치 "격리 해제"(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo, fully recovered from COVID-19 "isolation lifted" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032110/https://www.joynews24.com/view/1451989|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 15, 2022}}</ref> Јапонскиот дигитален сингл на Енхајпен, „Олуејс“ (Always) бил објавен на 22 февруари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|last=Yoon-Joo Oh|date=February 7, 2022|work=mydaily|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 22일 일본 디지털 싱글 'Always' 발매 확정 [공식]|trans-title=Enhypen, Japanese digital single 'Always' release confirmed on the 22nd [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207022328/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|archive-date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022}}</ref> Бил вклучен во листата на песни на вториот јапонски сингл на Енхајпен, {{Јапонски|''Дајменшн: Сенко''|Dimension: 閃光}} , кој бил достапен за претходна нарачка почнувајќи од 22 февруари. Синглот бил објавен на 3 мај, а исто така имало јапонски верзии на „Тејмд-дешд“ и „Дранк-дејзд“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|date=February 21, 2022|work=Universal Music Japan|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」5月3日(火)発売決定！|trans-title=Japan's 2nd single "Dimension: Senkō" will be released on May 3rd (Tuesday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032112/https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|title=Enhypen Japan Official Site|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」商品詳細決定！本日(22日)より予約販売スタート！|trans-title=Japan's 2nd single "Dimension: Senkō" product details decided! Pre-order sales start today (22nd)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152715/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=February 21, 2022}}</ref> „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed) станала првата број еден песна на групата на [[Japan Hot 100|''Билборд Јапонија хот 100'']], со 386.142 продадени единици во првата недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|title=ENHYPEN Bows at No. 1, Official HIGE DANdism Holds at No. 2 on Japan Hot 100|date=May 11, 2022|work=[[Billboard Japan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032108/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=May 13, 2022}}</ref> Синглот станал првото јапонско издание на Енхајпен кое надминало 300.000 продадени копии според Орикон, со што Енхајпен станал петтиот К-поп чин кој го постигнал ова во рок од една недела од објавувањето. На 14 јуни, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната трета ЕП, ''Манифесто: Деј 1'', на 4 јули,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=Sports Soul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback with 3rd mini album 'Manifesto: Day 1' on July 4th [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062848/https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|archive-date=April 8, 2023|accessdate=June 14, 2022}}</ref> со трејлер насловен „Вок д лајн“ (Walk the Line) објавен истиот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=sportsw|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback confirmed on July 4th... Lyric video of the 3rd mini album showing a determined will is released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060045/https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 28, 2022}}</ref> ЕП станал нивниот втор милион продаден албум и ги направил најбрзата К-поп група која постигнала два такви албуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|last=Hana Ahn|date=July 11, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신보 인기도 거세다...'Manifesto: Day 1' 첫 주 판매량 124만 장|trans-title=Enhypen, new album is also popular... 'Manifesto: Day 1' sold 1.24 million copies in the first week|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410152505/https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 11, 2022}}</ref> На 12 јули, групата ја добила својата деветта победа во музичкото шоу на ''шоуто'' на СБС Ем-Ти-Ви со „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|last=Lee|first=Jae-ha|date=July 12, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, 컴백과 동시에 1위...우주소녀 컴백 [종합]|trans-title='The Show' Enyphen, 1st place at the same time as comeback... Cosmic Girls comeback [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712105655/http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|archive-date=July 12, 2022|accessdate=July 12, 2022}}</ref> проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001474727|last=Baek|first=Min-kyung|date=July 13, 2022|work=xsportsnews|language=ko|script-title=ko:'쇼챔' 엔하이픈 1위..."집에서 보고 있을 정원이 사랑해" [종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen 1st place... "I love the Garden you are looking at, at home" [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062850/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001474727|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 13, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004658301|last=Jimin-kyung|date=July 15, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈, 1위 3관왕..ITZY·SF9 컴백+초봄 유닛 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen, 1st place 3 crowns..ITZY·SF9 comeback + early spring unit debut [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204050551/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004658301|archive-date=December 4, 2021|accessdate=July 15, 2022}}</ref> Во јули, било објавено дека Енхајпен ќе ја започне својата прва светска турнеја, Манифесто, која ќе започнела во септември 2022 година во Сеул и ќе завршела во Јапонија во ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&aid=0004652977|last=Jimin-kyung|date=July 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 첫 월드투어 'Manifesto' 개최..9월 서울서 시작 [공식]|trans-title=Enhypen to hold first world tour 'Manifesto'..Started in Seoul in September [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411055640/https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&aid=0004652977|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 8, 2022}}</ref> Исто така, било потврдено дека на 12 август ќе ја објават оригиналната песна „Ај нид д лајт“ (I Need The Light) (구해줘) како тема за плејлистата и драмата Нејвер НАУ ''Мимикус'', која ќе се емитува на 22 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|last=Haeun Jeong|date=July 21, 2022|work=sportsseoul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 부른다...'구해줘' 내달 12일 공개|trans-title=Enhypen sings 'Mimicus' OST... 'I Need The Light' will be released on the 12th of next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060048/https://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|last=Jimin-kyung|date=July 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 첫 주자 발탁..8월 12일 '구해줘' 공개|trans-title=Enhypen, 'Mimicus' OST first runner selected..August 12 'I Need The Light' released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411065417/http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref> На 21 јули, Билифт објавил дека членот Џеј бил позитивен на КОВИД-19;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3053|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Jay and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3053|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|last=Jin|first=Hyang-hee|date=July 21, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나 확진...다른 멤버들은 음성|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 ... other members voice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062851/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|last=Park|first=Sang-hoo|date=July 21, 2022|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진 "다른 멤버들 음성"|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 Re-confirmation "Other members' voices"|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152718/https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|archive-date=October 20, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|last=Ahn|first=Jung-hoon|date=July 21, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진..."경미한 인후통"|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 re-confirmed..."Mild sore throat"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721110241/https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}</ref> истиот ден, компанијата потврдила дека членот Џејк исто така бил позитивен.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3064|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of ENHYPEN Member JAKE and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3064|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|last=Oh Serin|date=July 21, 2022|work=topstarnews|language=ko|script-title=ko:"경미한 몸살 기운" 엔하이픈(ENHYPEN) 제이크, 멤버 제이 이어 코로나19 확진 (전문)|trans-title="Slight body aches" Enhypen's Jake, member Jay confirmed COVID-19 (specialized)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721122004/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 22, 2022}}</ref> На 22 јули, Билифт потврдил дека членот Хисунг исто така бил позитивен на КОВИД-19.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3078|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Heeseung and Response Measures|date=July 22, 2022|access-date=July 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722120150/https://weverse.io/enhypen/notice/3078|archive-date=July 22, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|title=Enhypen's Heeseung tests positive for COVID-19 after Jay and Jake|date=July 22, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722200621/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|archive-date=July 22, 2022|accessdate=July 23, 2022}}</ref> На 27 јули, Белифт објавил дека Џеј и Џејк целосно се опоравиле и го завршиле карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3150|title=[Notice] Enhypen Jay and Jake's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 27, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215042713/https://weverse.io/enhypen/notice/3150|archive-date=December 15, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 28 јули, компанијата потврдила дека Хисунг, исто така, целосно закрепнал и го завршил карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3169|title=[Notice] Enhypen Heeseung's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 28, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152722/https://weverse.io/enhypen/notice/3169|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 12 август, ''Ескуајр Кореја'' официјално објавил дека Енхајпен ќе биде на насловната страница на нејзиното издание од септември 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|work=Instagram|language=en|script-title=ko:에스콰이어 코리아 on Instagram: "#제작비지원 9월호 커버의 주인공은 최근 Future Perfect (Pass the MIC)로 또 한 번 전 세계 K-Pop 팬들을 사로잡은 #Enhypen #엔하이픈 입니다. 7명이 완성한 청춘의 조각을 모두 담고 싶어 3종 커버로 준비했습니다. 책 안에는 미니 포스터 카드도 들어 있으니 기대하셔도 좋습니다. 9월호는 예스24, 알라딘, 교보문고에서 예약 판매 중입니다. Cover of September issue with Enhypen. – @enhypen #프라다 #Prada #PradaFW22 @Prada #에스콰이어 #에스콰이어9월호 #에스콰이어커버 #Esquirekorea – Editor 고동휘, 김장군 Photographer 목정욱 Stylist 지세윤 Hair 김소희 Make-Up 소정"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819151107/https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|archive-date=August 19, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|title=#제작비지원 <에스콰이어> 9월호 커버의 주인공은 바로 #엔하이픈 입니다.|work=Twitter|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812235308/https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|archive-date=August 12, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref> На 15 август, Билифт објавил дека членот Сону нема да учествува на последниот настан за потпишување автограми истиот ден поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3341|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 14, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3341|archive-date=October 20, 2023|accessdate=August 19, 2022}}</ref> Два дена подоцна, на 17 август, било објавено дека Сону нема да може да лета за Лос Анџелес за настапот на групата во Кеј-КОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3397|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 17, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126215749/https://weverse.io/enhypen/notice/3397|archive-date=November 26, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|title=Enhypen, Korea's representative for LA Dodgers home game|last=Kang Da-yoon|date=July 22, 2022|work=mydaily|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819023040/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|archive-date=August 19, 2022|accessdate=July 23, 2022}}</ref> На 24 август, Билифт објавил дека членот Сону се опоравил и ќе продолжи со своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3473|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 24, 2022|access-date=August 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3473|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 27 август, бил објавен тизерот за „Ван ин а билион“ (One in a Billion), од официјалниот саундтрак за веб-тонот ''Темна месечина: Крвниот олтар'', песната била премиерно прикажана на 3 септември, а музичкото видео и дигиталниот сингл биле официјално објавени на 6 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|title=Dark Moon: the Blood Altar Official Soundtrack <One In A Billion> Vocals by @ENHYPEN|date=August 27, 2022|publisher=Dark Moon by Hybe|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828024533/https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|archive-date=August 28, 2022|accessdate=August 28, 2022}}</ref> На 18 октомври било објавено дека првата светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2023 година со концерти на Филипини и Тајланд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|title=Enhypen announce 2023 Bangkok and Manila concerts|last=Franchesca Judine Basbas|date=October 18, 2022|work=Bandwagon Asia|access-date=March 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307023416/https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|archive-date=March 7, 2023|language=en}}</ref> На 26 октомври, првиот јапонски студиски албум на Енхајпен. ''Садаме'' бил објавен преку Јуниврзл мјузик Џепен со девет песни: оригиналните јапонски песни „Олуејс“ и „Форгет ми нот“ (Forget Me Not), јапонските верзии на „Блесд-крсд“ (Blessed-Cursed) и „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)), а јапонската верзија на „Полароид лав“ (Polaroid Love) како бонус песна само за ЦД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|title=Enhypen Announce First Japanese Studio Album, 'Sadame'|last=Will Schube|date=August 19, 2022|work=udiscovermusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531145340/https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|archive-date=May 31, 2023|accessdate=September 15, 2022}}</ref> ''Садаме'' ја содржел и оригиналната јапонска песна „Мејк д чејнџ“ (Make the Change), која била избрана како тема за втората сезона на јапонската драма „Токаи ТВ“ и „Фуџи ТВ“ ''Саику но Обахан Накаџима Харуко'', која започнала да се емитува на 8 октомври. Песната била дигитално претходно објавена на 12 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/493745|title=ENHYPEN、ドラマ「最高のオバハン 中島ハルコ」第2シリーズの主題歌担当|date=September 15, 2022|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027125944/https://natalie.mu/music/news/493745|archive-date=October 27, 2022|accessdate=September 15, 2022}}</ref> На 16 ноември било објавено дека две претстави во Јапонија биле додадени на светската турнеја на Енхајпен во Кјочера доум во Осака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/BELIFTLAB/status/1592895293296881666|date=November 16, 2022|work=Beliftlab|script-title=ko:[공지] Enhypen World Tour 'Manifesto' in Japan 추가 공연 안내 (+ENG/JPN)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210080344/https://twitter.com/beliftlab/status/1592895293296881666|archive-date=February 10, 2023|accessdate=March 3, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|title=Zero Moment (Sung by 희승, 제이, 제이크) (Prod. tearliner)|work=y.qq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130151623/https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|archive-date=November 30, 2022|accessdate=November 29, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=057&aid=0001705640|last=An Ha-na|date=November 28, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 희승X제이X제이크, 오늘(28일) '아하아' OST 발매|trans-title=Enhypen Heeseung, Jay, Jake, today (28th) 'Ahaa' OST release|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129112145/https://entertain.naver.com/read?oid=057&aid=0001705640|archive-date=November 29, 2022|accessdate=November 29, 2022}}</ref> На 28 ноември, песната „Зиро моумент“ (Zero Moment) - во изведба на членовите Хисунг, Џеј и Џејк - била објавена како дел од тематските песни за ЕНА и Џини ТВ корејската драма „Летен штрајк“, која започнала да се емитува на 21 ноември. === 2023 – денес: ''Дарк блад'', трет јапонски сингл, ''Оринџ блад'', специјален албум и ''Роменс: Антолд'' === На 21 и 22 јануари 2023 година, Енхајпен го одржал својот прв дводневен распродаден концерт во Кјочера доум како дел од светската турнеја Манифесто, што ги прави најбрзиот и првиот к-поп чин од четвртата генерација што одржал концерт на местото.<ref>{{cite web|url=https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|title=Enhypen's Kyocera dome debut proof they're on same path as K-pop legends|date=January 29, 2023|work=Inquirer Super|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100654/https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}</ref> Тие, исто така, станале првата К-поп група која распродала три последователни концерти во Мол оф Азија арена на Филипините од 3 до 5 февруари, правејќи го тоа на нивната прва светска турнеја.<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|title=Enhypen amazed by Filipino Engenes in historic 'Manifesto' in Manila|date=February 7, 2023|work=Rappler|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100653/https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}</ref> На 14 април, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави нивниот четврти мини албум во мај.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|title=Enhypen is preparing for a May comeback|date=April 14, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428222246/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|archive-date=April 28, 2023|access-date=April 23, 2023|url-status=live}}</ref> Името на EП, Дарк блад, и датумот на неговото издавање на 22 мај биле откриени заедно со официјалниот трејлер за логото на 23 април,<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13140|title=[Notice] Enhypen "Dark Blood" Release|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153738/https://weverse.io/enhypen/notice/13140|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'Dark Blood' Logo Trailer|publisher=Hybe Labels|access-date=April 23, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423152832/https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref> со преднарачките отворени следниот ден.<ref name="weverse.io">{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13142|title=[Notice] Enhypen "Dark Blood" Pre-sale|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153718/https://weverse.io/enhypen/notice/13142|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref><ref name="weverse.io"/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|title=Enhpen's 4th Mini Album 'Dark Blood' Is Coming Soon: Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=April 24, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 24, 2023|archive-date=May 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523174052/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|url-status=live}}</ref> На 23 мај, јужнокорејската табела Хантео објавила дека Дарк блад продала над 1,1 милиони копии само на првиот ден,<ref>{{cite web|url=https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=21&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|title=Circle Album Chart – Week 21, 2023|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601020804/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=21&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=June 1, 2023|website=[[Circle Chart]]|access-date=June 1, 2023|url-status=live}}</ref> надминувајќи ја продажбата на претходната EП на Енхајпен.<ref>{{Cite web|url=https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|title=한터차트 4.0|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712084123/https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|archive-date=July 12, 2022|access-date=May 23, 2023|website=www.hanteochart.com|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|title=Enhypen returns with album 'Dark Blood'; sells 1.1 million copies in 6 hours|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522212658/https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|archive-date=May 22, 2023|access-date=May 23, 2023|website=Manila Bulletin|url-status=live}}</ref> И покрај двонеделното доцнење на испораката во САД, тој станал петти топ-10 влез на групата на табелата за продажба на топ албуми на Билборд<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|title=Enhypen Lands Fifth Top 10 on Album Sales Chart With 'Dark Blood'|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616090705/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Billboard (magazine)|Billboard News]]|url-status=live}}</ref> и нивен прв влез во Топ-5 на Билборд 200.<ref>{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|title=K-pop boy band ENHYPEN debuts in top 5 on Billboard 200 chart|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616092210/https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Manila Bulletin]]|url-status=live}}</ref> Н а 30 мај, било објавено дека Енхиајен ќе ја започне својата втора светска турнеја, Фејт <ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13844|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153736/https://weverse.io/enhypen/notice/13844|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> која ќе започне во Сеул во КСПО доум на 29 и 30 јули,<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13845|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Seoul Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153743/https://weverse.io/enhypen/notice/13845|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> проследено со по две претстави во Кјочера доум во Јапонија на 2 и 3 септември и Токио доум на 13 и 14 септември, станувајќи првата четврта генерација на К-поп машка група која одржала солистички концерт на стадионот. Турнејата продолжила во Соединетите Држави во октомври во Лос Анџелес, Глендејл, Хјустон, Далас, Њуарк и Чикаго, со дополнителни датуми што биле објавени подоцна. На 1 јуни, групата ја добила својата дванаесетта победа на музичкото шоу на Емнет Ем Каунтадун, нивната прва победа во шоуто, со „Бајт ми“ (Bite Me),<ref>{{Cite web|url=https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|title=엔하이픈, (여자)아이들 꺾고 '엠카운트다운' 첫 1위|author=Hwang Seo-yeon|date=June 1, 2023|publisher=TV Daily|language=ko|trans-title=Enhypen beats (G)I-DLE and won 1st place on 'M Countdown'|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602103048/https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|url-status=live}}</ref> по што следниот ден следувала уште една победа на Мјузик бенк.<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003156756|author=Lee Seung-hoon|date=June 2, 2023|work=Star News|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈 1위..스트레이 키즈 컴백→보이넥스트도어 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place...Stray Kids comeback → Boynextdoor debut [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602100511/https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003156756|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|via=[[Naver]]|url-status=live}}</ref> Кон крајот на јуни, серијата видео игри, Покемон објавил соработка со Енхајпен преку проектот Покемон музички колектив, со нова песна насловена „Ван енд онли“ (One and Only), која била објавена на 12 јули.<ref>{{cite news|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|title=ENHYPEN become Pokémon trainers in 'One and Only' music video|author=Gladys Yeo|date=July 12, 2023|access-date=September 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904100826/https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|archive-date=September 4, 2023|language=en|via=[[NME]]|url-status=live}}</ref> На 2 јули, било најавено дека Енхајпен ќе го издаде својот трет јапонски сингл „Ју (結)“, а нарачките ќе се отворат истиот ден.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|title=ENHYPEN JAPAN 3rd SINGLE '結 -YOU-'|date=July 2, 2023|access-date=July 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> Синглот, кој ги вклучувал јапонските верзии на „Бајт ми“ и „Билс“ (Bills) и оригиналните јапонски песни „結 (Ју)“ и „Блосом“ (Blossom),<ref>{{Cite web|url=https://genius.com/albums/Enhypen/You|title=結 -YOU-ENHYPEN (엔하이픈)|date=September 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026022247/https://genius.com/albums/Enhypen/You|archive-date=October 26, 2023|website=Genius|access-date=October 25, 2023|url-status=live}}</ref> бил објавен на 5 септември, со изложба во Јапонија на 7 септември.<ref>{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|title=Enhypen to drop Japanese single on Sept. 5|author=Cho Yong-Jun|date=July 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162538/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|archive-date=July 7, 2023|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|title=[Today's K-pop] Enhypen to drop 3rd single in Japan in September|author=Hwang You-mee|date=July 3, 2023|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705185952/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|archive-date=July 5, 2023|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}</ref> На 15 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната петта ЕП, Оринџ блад (Orange Blood), на 17 ноември,<ref name="orange3">{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15720|title=[Notice] Enhypen "Orange Blood" Release|date=October 15, 2023|access-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/notice/15720|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> со тизер со лого објавен истиот ден<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'ORANGE BLOOD' LOGO TRAILER|publisher=Hybe Labels|access-date=October 15, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015145213/https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|url-status=live}}</ref> и однапред нарачки кои се отвориле следниот ден.<ref name="orange3"/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|title=Enhypen Announces 5th Mini Album 'Orange Blood': Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=October 16, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 29, 2023|archive-date=October 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021143637/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|url-status=live}}</ref> На 24 ноември, групата ја добила својата тринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, Мјузик бенк, со водечкиот сингл на ЕП, „Свит веном“ (Sweet Venom).<ref>{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000060508|author=Shim Min-kyung|date=November 24, 2023|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 1위★엔하이픈, 독보적 비주얼과 특별한 판타지의 만남 ♪Sweet Venom|trans-title=[Music Bank] 1st place★ENHYPEN, unique visuals and special fantasy meeting ♪Sweet Venom|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124140135/https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000060508|archive-date=November 24, 2023|url-status=live|access-date=November 25, 2023|via=[[Naver]]}}</ref> На 24 октомври, било објавено дека втората светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2024 година со концерти во Тајван, Сингапур, Кина и Филипините.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15851|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Asia Announcement|date=October 24, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/01/07/24/kitakits-enhypen-excited-preparing-hard-for-ph-concert|title='Kitakits!': K-pop group Enhypen excited, preparing 'hard' for PH concert|author=Jaehwa Bernardo|date=January 7, 2024|access-date=January 7, 2024|language=en|via=[[News.ABS-CBN.com]]}}</ref> На 22 ноември, поради побарувачката, биле додадени уште две претстави во Сеул во КСПО доум на 24 и 25 февруари 2024 година.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16509|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Seoul Announcement|date=November 22, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 9 декември, третото шоу било додадено во Макао поради побарувачката.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16781|title=[Notice] Additional Concert for the Enhypen World Tour 'Fate' in Macau|date=December 9, 2023|access-date=December 9, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 5 февруари 2024 година, поради побарувачката, била додадена трета претстава во Сеул во КСПО доум на 23 февруари.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17581|title=[Notice] Additional Concert for Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Seoul|date=February 5, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 6 февруари, било објавено дека биле додадени уште пет концерти во Соединетите држави во [[Анахајм]], [[Оукленд (Калифорнија)|Оукланд]], [[Такома (Вашингтон)|Такома]], Розмонт и Белмонт Парк во текот на 24-28 април и 1-3 мај.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17570|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In U.S. Ticket Information|date=February 6, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 17 март, било објавено дека биле додадени уште единаесет концерти во Јапонија во Саитама, Фукуока, [[Хирошима]], [[Ајчи (префектура)|Аичи]] и [[Мијаги (префектура)|Мијаги]] помеѓу 11 јуни и 1 септември.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/18170|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Japan Engene Membership (Global/Usa) Holder Advance Raffle Entry Information|date=March 17, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 29 април, следејќи ги тизерите на официјалните страници на социјалната мрежа ''Темната месечина: Крвниот олтар'' на 26 и 28 април, кои вклучувале фрагменти од музика и навестувања за датумот на издавање,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osen.co.kr/article/G1112326165|last=Ji|first=Min-kyung|date=April 29, 2024|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5월 13일 스페셜 앨범 'MEMORABILIA' 발매}}</ref> било најавено дека Енхајпен ќе издаде специјален албум насловен ''Меморабилиа'' за вебтун на 13 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-29/entertainment/kpop/Enhypen-to-release-Memorabilia-album-based-on-HYBEs-Dark-Moon-series/2035696|title=Enhypen to release 'Memorabilia' album based on HYBE's 'Dark Moon' series|last=Kim Ju-yeon|date=April 28, 2024|work=[[Korea JoongAng Daily]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19165|title=[Notice] Enhypen Dark Mooon Special Album "Memorabilia" Release|date=April 28, 2024|access-date=April 28, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 14 мај било објавено дека Енхајпен ќе издаде нов албум во средината на јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/108/0003235464|last=Lee|first=Seung-hun|date=May 14, 2024|publisher=Star News|language=ko|script-title=ko:[단독]엔하이픈, 여름 컴백 대전 합류..7월 새 앨범 발매|trans-title=[Exclusive] Enhypen joins the summer comeback competition...New album to be released in July|accessdate=May 14, 2024}}</ref> На 20 мај, биле додадени уште два концерта за нивната втора светска турнеја во [[Џакарта]] на 17-18 август.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19539|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Jakarta Ticket Information|date=May 20, 2024|access-date=May 23, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 29 мај, било објавено музичкото видео за песната на јапонскиот рок бенд, Глеј „Худунит“ (Whodunit) во кое се појавил Џеј. Освен што придонел со својот глас, Џеј придонел и за пишување на стиховите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dipe.co.kr/2293058|title=ENHYPEN's Jay, Collaboration With Japanese Rock Band "GLAY"|date=2024-05-29|work=DIPE.CO.KR|language=en|accessdate=2024-05-30}}</ref> На 16 јуни бил објавен тизерот за логото за вториот студиски албум на Енхајпен, ''Роменс: Антолд (Romance: Untold)'', а нарачките започнале следниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/20276|title=[Notice] ENHYPEN 'ROMANCE : UNTOLD' Release|work=weverse.io|accessdate=2024-06-16}}</ref> На 20 јуни, два концептуални плакати за кино за албумот биле објавени на официјалните акаунти на групата на социјалните мрежи, со што го најавиле објавувањето на краткиот филм на 22 јуни во соработка со режисерот Ли Чунг-хјун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.k-ennews.com/news/articleView.html?idxno=2146|title=ENHYPEN Reveals Concept Cinema Poster for Upcoming Album "ROMANCE: UNTOLD"|last=Young-eun|first=Lee|date=2024-06-20|work=케이엔뉴스 (K-en News)|language=en|accessdate=2024-06-23}}</ref> Албумот ''Роменс: Антолд'' бил објавен на 12 јули 2024 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/7/5/enhypen-reveals-album-preview-for-romance-untold|title=ENHYPEN reveals album preview for 'Romance : Untold'|last=Hicap|first=Jonathan|date=July 5, 2024|work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> На 10 јули, Музејот на Греми со музика во [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]] објавил дека специјална изложба на К-поп ќе се одржи во август 2024 година, на која ќе бидат прикажани додатоците и опремата за изведба што ги носат уметниците под Хајб, вклучувајќи ги Енхајпен, Ле Серафим, Би-Ти-Ес, Ајлит, и Тумороу X Тугедр.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/grammy-museum-gears-up-for-k-pop-exhibit-featuring-hybe-acts-bts-seventeen-and-le-sserafim|title=Grammy Museum gears up for K-pop exhibit featuring Hybe acts BTS, Seventeen and Le Sserafim|date=July 10, 2024|work=[[The Straits Times]]|location=Singapore}}</ref> На 19 јули, групата ја добила својата четиринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, ''Мјузик бенк,'' со водечкиот сингл на албумот, „XO (Онли иф ју сеј јес)“ (XO (Only If You Say Yes)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/056/0011765837|last=Kim Sang-hyeop|date=July 20, 2024|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 컴백 후 뮤직뱅크서 1위…"팬들 덕분"|trans-title=Enhypen, 1st Place on Music Bank after Comeback..."Thanks to the Fans"|accessdate=July 25, 2024}}</ref> На 13 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе го објави ''Роменс: Антолд -Дејдрим-'', препакување на ''Роменс: Антолд'', на 11 ноември, а нарачките започнале следниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/22943|title=[Notice] ENHYPEN ROMANCE : UNTOLD -daydream- Release|work=weverse.io|accessdate=2024-10-15}}</ref> == Членови == * Хисунг ({{Јаз|ko|희승}}) * Џеј ({{Јаз|ko|제이}}) * Џејк ({{Јаз|ko|제이크}}) * Сонгхун ({{Јаз|ko|성훈}}) * Сону ({{Јаз|ko|선우}}) * Џангвон ({{Јаз|ko|정원}}) - лидер * Ни-ки ({{Јаз|ko|니키}}) == Спонзорства == Во јуни 2021 година, Енхајен соработувал со брендот за животен стил инспириран од фудбалот ГОЛСТУДИО на ограничено издание на влечки за обновување наречени Ен-греб-ити баланс, продадени на Виверс шоп.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|title=A special collaboration between #ENHYPEN and #GOALSTUDIO|date=June 7, 2021|publisher=[[Weverse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217184846/https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|archive-date=February 17, 2022|accessdate=February 15, 2022}}</ref> Во истиот месец, групата била најавена како прв светски амбасадор на францускиот моден бренд Ами Парис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&md=20210628144521_BL|title=Fashion brand Ami taps K-pop group Enhypen as global ambassador|last=Yim|first=Hyun-su|date=June 28, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628100216/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&md=20210628144521_BL|archive-date=June 28, 2021|accessdate=June 28, 2021}}</ref> Во октомври, Енхајпен бил најавен како нов глобален модел на Абиб, нов корејски бренд за нега на кожа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|title=Enhypen Took As Global Model For Cosmetic Brand Abib|last=Niardo|first=Riyo|date=October 27, 2021|work=1news|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030192207/https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> Во март 2022 година, Енхајпен бил назначен од јапонската компанија за обувки, Еј-Би-Си Март да биде заштитно лице на нејзините [[Nike, Inc.|Најк ер макс]], промоции таа година, вклучително и специјални поволности како што се искуства со АР и оригинални налепници за оние кои купуваат чевли ИНТРЛК и ЕКСИИ преку нејзината онлајн продавница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/467719|title=EnhypenがABC-MartTのNike Airmaxプロモーションに登場|date=March 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301150118/https://natalie.mu/music/news/467719|archive-date=March 1, 2022|accessdate=March 1, 2022}}</ref> Групата подоцна ги моделирала [[Nike, Inc.|Најк]] Онеонта сандал и Ер рифт за летни промоции,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|title="ENHYPEN"が今年の夏を彩る一足を履きこなすNike Oneonta Sandal／Air Rift ABC-Mart限定のビジュアル公開|date=June 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601214527/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|archive-date=June 1, 2022|accessdate=June 2, 2022}}</ref> и ги одобрила кожните чизми Најк маноа во зима.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|title=Enhypenが履きこなすManoa Leather Boots|date=October 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221106110804/https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|archive-date=November 6, 2022|accessdate=November 6, 2022}}</ref> Во мај, Енхајпен бил избран за изведувач на летната кампања [[Кока-Кола|на Кока-Кола]] за 2022 година за нејзината порака „Кока Х Музика. Изгравирај ја магијата на летото“, покривајќи ја песната „А кајнд оф меџик“ (A Kind of Magic) на британскиот рок бенд [[Queen|Квин]] од нивниот истоимен албум од 1986 година на 8 јуни преку студио Кока-Кола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|title=Enhypen、Coke Summerキャンペーンアーティストに Queen名曲カバー6・8配信|date=May 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530022447/https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|archive-date=May 30, 2022|accessdate=May 30, 2022}}</ref> Потоа следела нивната кампања „Кока-кола зеро X Енхајпен“ во август.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/489019|title=ENHYPENのオリジナルポーチやアクリルチャーム当たる「コカ・コーラ ゼロ」キャンペーン|date=August 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821114354/https://natalie.mu/music/news/489019|archive-date=August 21, 2022|accessdate=August 21, 2022}}</ref> На почетокот на октомври, Енхајпен бил откриен како заштитно лице на кампањата „Ју плеј ју“ на БИС козметикс Филипинс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|title=They're all here so pass that mic. Keep your eyes peeled for more. 👀 #BYSPH #YouPlayYou|publisher=BYS Cosmetics PH|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002053801/https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|archive-date=October 2, 2022|accessdate=October 2, 2022}}</ref> Тие биле избрани за нови амбасадор за Колон спортс во истиот месец и ја моделирале нејзината колекција есен/зима 2022 година и колекцијата за трекинг изглед за пролет/лето 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://korepo.com/archives/1207674|title=1973年より展開する韓国の老舗アウトドアブランド「Kolon Sport（コーロンスポーツ）」有名K-POPグループ「Enhypen（エンハイフン）」をアンバサダーに迎え日本にローンチ|date=November 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221110002/https://korepo.com/archives/1207674|archive-date=February 21, 2023|accessdate=February 21, 2023}}</ref> Во мај 2023 година, Енхајпен бил избран од Фондацијата за дизајн на Сеул и Митрополитот на Сеул за амбасадор за односи со јавноста на ДДП и ја отворил Модната недела во Сеул како домаќин на Ербнб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|title=Preview Seoul Fashion Week with K-Pop's Enhypen at Dongdaemun Design Plaza now on Airbnb|date=May 16, 2023|work=[[Airbnb|Airbnb News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616081831/https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 16, 2023}}</ref> Во јуни, Енхајпен бил најавен како нов бренд амбасадор на италијанската луксузна [[Модно творештво|модна куќа]] [[Прада]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2#cxrecs_s|title=Prada Names Enhypen Brand Ambassadors|last=Carrera|first=Martino|date=June 9, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610020815/https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2#cxrecs_s|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 9, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|title=ENHYPEN is Prada's Newest Brand Ambassador|last=Pawa|first=Anjana|date=June 9, 2023|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609205147/https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|archive-date=June 9, 2023|accessdate=June 9, 2023}}</ref> Во јули, Енхајпен станал глобален амбасадор на филипинскиот бренд за облека и начин на живот, Бенч.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|title=ENHYPEN is the newest ambassador of local fashion brand|date=July 1, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020611/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|title=K-pop group ENHYPEN is newest BENCH global ambassador|last=Mica|first=Kim|date=July 1, 2023|work=Buzzsetter|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020620/https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}</ref> Во август, групата се здружила со индонезискиот бренд за храна и пијалаци, Набати за да ги промовираат своите закуски со вкус на Гогума.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|title=Nabati Gandeng Enhypen Jadi Duta Nabati Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=Media Indonesia|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|title=Bersama Boyband Korea ENHYPEN, Nabati Luncurkan Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=[[Rakyat Merdeka]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref> Во септември, ''Темна месечина: Крвниот олтар'' на Енхајпен соработувал со Лот ворлд меџик ајленд на фестивал кој траел од 1 септември до 22 октомври; посетителите добиле фотокартички со карактери и ограничени пакети, како и можност да искусат забава, продавница, фото зона и ограничени униформи за изнајмување на Академијата Децелис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|title=LOTTE WORLD TO HOLD 'DARK MOON WITH ENHYPEN' FESTIVAL|date=August 28, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110417/https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|date=August 30, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|script-title=ko:테마파크로 들어온 웹툰 '다크 문'...롯데월드, 하이브와 함께 가을축제|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref> Истиот месец, Енхајпен бил именуван за амбасадор на модната недела во Сеул во 2023 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|title=ENHYPEN named official ambassadors for Seoul Fashion Week|date=September 5, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152933/https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|title=LOOK: ENHYPEN STUNS AS SEOUL FASHION WEEK'S BRAND AMBASSADORS|date=September 6, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152930/https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref> каде што го направил своето прво појавување на настанот Прада Мод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|title=All the Korean celebrities who turned Prada Mode Seoul into a star-studded affair: ENHYPEN, Song Kang, and more|date=September 7, 2023|work=SK POP|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152929/https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref> На 30 октомври, Енхајпен бил прогласен за прв глобален амбасадор на корејскиот бренд за нега на кожа, Др. Џарт+, дебитирајќи го нивното партнерство во новата кампања наречена „Поправка со суперполна, Цицапер“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 30, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|title=Dr.Jart+ Taps K-pop Group Enhypen as First Global Ambassadors|last=Lobad|first=Noor|date=October 30, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030121530/https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|archive-date=October 30, 2023|accessdate=October 30, 2023}}</ref> На 31 јануари 2024 година, Енхајпен бил избран за нов модел на јапонскиот продавач по пошта, Пич Џон за нивната нова пролетна унисекс облека како дел од нивниот специјален проект по повод 30-годишнината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2312644/|title=ENHYPEN、「PEACH JOHN」イメージモデル就任 ルームウェアで"プライベート感あふれる"ムービー公開|date=January 31, 2024|work=Oricon Music|language=ja}}</ref> На 6 март, тие биле објавени како бренд амбасадори за Данкин' Филипини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/3/5/k-pop-idol-group-enhypen-unveiled-as-new-brand-ambassador-of-dunkin-ph|title=K-pop idol group ENHYPEN unveiled as new brand ambassador of Dunkin' PH|last=Hicap|first=Jonathan|date=Mar 6, 2024|work=Manila Bulletin|publisher=[[Manila Bulletin]]|accessdate=18 March 2024}}</ref> На 30 април, со откривањето на нивниот дигитален сликовен филм за мајското издание на В Кореја, на кој е прикажан накитот на Тифани & Ко. членовите Џејк и Сонгхун биле објавени како регионални „пријатели на куќата“ амбасадори на Јужна Кореја и Јапонија на луксузниот бренд. Пред нивното назначување, тие биле вклучени и на насловната страница на [[Космополитан|Космополитан Кореја]] во септември 2023 година во соработка со Тифани & Ко. и оттогаш присуствувале на настаните на брендот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12194109|last=Kim|first=Seon-woo|date=30 April 2024|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 빛나는 비주얼…주얼리 앰버서더 발탁|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon, Shining Visuals… Jewellery Ambassador Selection}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munhwa.com/news/view.html?no=2023081601039912310002|last=Yoo|first=Min-woo|date=August 16, 2023|work=[[Munhwa Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 코스모폴리탄 표지 장식|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon Adorn Cosmopolitan Cover}}</ref> На 31 мај, Сонгхун бил објавен како ексклузивен модел за јужнокорејскиот козметички бренд Хинс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202405311416140410|last=Hwang|first=Hye-jin|work=Newsen|script-title=ko:엔하이픈 성훈, 화장품 단독 모델 발탁..청량한 비주얼|trans-title=Enhypen Sunghoon, Selected as Exclusive Cosmetics Model}}</ref> == Дискографија == '''Корејски албуми''' * ''Дајменшн: Дилема'' (2021) * ''Роменс: Антолд'' (2024) '''Јапонски албуми''' * ''Садаме'' (2022) == Филмографија == === Филм === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Улога ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2023 година | ''Големиот филм на Бејби шарк!'' | Подводна моќна К-поп група на Белугас | Гласовна улога | style="text-align:center" | <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 31, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|title=Celebrity Voice Stars Dive into 'Baby Shark's Big Movie!'|date=March 30, 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330172635/https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|archive-date=March 30, 2023|accessdate=March 31, 2023}}</ref> |} === Телевизија === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | Нав |- ! scope="row" | 2020 година | ''Ај-ленд'' | Шоу за преживување на Си-Џеј ЕНМ и Хајб корпорејшн; 12 епизоди | style="text-align:center" | <ref name="ilandtheindependent"/><ref name="ilandscmp"/> |- ! scope="row" | 2021 година | ''Игралиште'' | Со ТХТ; Месечева Нова Година, специјална естрада; две епизоди | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&aid=0000890051|last=Jeong|first=Hee-yeon|date=February 10, 2021|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports DongA]]|language=ko|script-title=ko:투모로우바이투게더 X Enhypen, 설 특집 예능 동반 출연|trans-title=Tomorrow by Together X Enhypen, appearance with New Year's special entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219013418/https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&aid=0000890051|archive-date=February 19, 2021|accessdate=February 13, 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2022 година | ''Патот по кој чекориме'' | Специјален пренос на Зимските младински олимписки игри 2024 година | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|title=2024 강원 동계 청소년 올림픽 특집방송 우리가 가는 길|date=February 24, 2022|publisher=[[Special Broadcasting Service|SBS]]|language=ko|trans-title=2024 Gangwon Winter Youth Olympic Special Broadcast Our Way|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224185603/https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|archive-date=February 24, 2022|accessdate=February 25, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|last=Huh|first=Seon-cheol|date=February 24, 2022|work=Single List|language=ko|script-title=ko:'우리가 가는 길' 훅 & 에이치, 엔하이픈, 프로미스나인, 서도밴드|trans-title='The Path We Take' Hook & H, Enhypen, fromis_9, Seodo Band|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225023821/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|archive-date=February 25, 2022|accessdate=February 25, 2022}}</ref> |- | ''Енхајпен ТВ'' | Јапонско комеморативно шоу за ''Дајменшн:'' 閃光 | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|title=Enhypen Japan Official Site|date=April 15, 2022|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:5月2日(月)フジテレビにて初冠番組『Enhypen TV』放送決定！|trans-title=The first title program "Enhypen TV" will be broadcast on Fuji TV on May 2nd (Monday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153725/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=April 16, 2022}}</ref> |} === Онлајн емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" |Наслов ! class="unsortable" scope="col" |Белешки ! class="unsortable" scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |2020–2021 |''Енхајпен&Хи'' |Реално шоу; две сезони | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0001223478|last=Kim|first=Miji|date=November 6, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈 데뷔 여정·숙소 생활 담은 리얼리티 11일 첫 방송 [공식입장]|trans-title=The first broadcast of the reality show of Enhypen's debut journey and lodging life on the 11th [Official Admission]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065751/https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0001223478|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003364491|last=Kim|first=Eun-hye|date=November 11, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [투데이TV]'엔하이픈앤하이' 글로벌 아이돌 'Enhypen'의 첫 시작..오늘(11일) 첫 방송|trans-title=[Today TV] The start of debut journey of the global idol 'Enhypen' on 'Enhypen & Hi'.. First broadcast today (11th)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065736/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003364491|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|last=Hwang|first=Ji-young|date=March 10, 2021|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 리얼리티 시즌2로 돌아온다|trans-title=Enhypen reality season 2 is back|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310060915/https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|archive-date=March 10, 2021|accessdate=March 10, 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2021–present |''ЕН-Кор'' |Музичко шоу зад сцената | style="text-align:center" | |- |''EН-О'Клок'' |Разновидно шоу; премиера на 10 јуни 2021 година | style="text-align:center" | |- ! scope="row" |2021 |''Мини Олимпијада'' |Две епизоди | style="text-align:center" | |- ! rowspan="2" scope="row" |2021–2022 |''EН-лог'' |Специјални неделни блог серии; две сезони | style="text-align:center" | |- |''Пресекува. Училиште'' |Јапонско неделно естрадно шоу; премиера на 29 ноември 2021 година | style="text-align:center" | |- ! rowspan="5" scope="row" |2022 |''Бекстејџ'' |Специјален документарен филм во соработка со TXT | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|last=Kim|first=Ji-hye|date=February 13, 2022|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko: 투모로우바이투게더·엔하이픈, 역대급 컬래버 비하인드..다큐 티저 공개|trans-title=Tomorrow x Together, Enhypen, the best collaboration behind the scenes... Documentary teaser released|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213011913/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|archive-date=February 13, 2022|accessdate=February 13, 2022}}</ref> |- |''Мини награди'' |Квартален преглед за 2022 година; премиера на 31 март 2022 година | style="text-align:center" | |- |''EН-БТИ'' |МБТИ тест и дискусија на секој член | style="text-align:center" | |- |''Пресекува. Мистерија'' |Јапонско неделно естрадно шоу; премиерно прикажана на 13 јуни 2022 година | style="text-align:center" | |- |''Многу многу забавно'' |Реално шоу; спин-оф на ЕН-О‘Клок | style="text-align:center" | |- ! scope="row" |2023 |''К-поп генерација'' |Документарна серија за животите на К-поп уметниците зад камерите | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|title=Enhypen, Ive, Le Sserafim and more to be featured in docuseries 'K-pop Generation'|date=January 17, 2023|work=PhilStar Life|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207082910/https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|archive-date=February 7, 2023|accessdate=February 7, 2023}}</ref> |} === Радио === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="row" |Наслов ! scope="row" |Белешки ! scope="row" |Членови ! scope="row" |Нав. |- ! scope="row" |2020 |''Приправник на декември'' | rowspan="3" |Ди-џеи | | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|script-title=ko:엔하이픈 12월의 루키 선정|trans-title=Enhypen selected as December's rookie|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207172347/https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|archive-date=December 7, 2021|accessdate=December 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |2021–2022 |''Цела ноќ на Енхајпен Нипон X'' |Ни-ки | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/420299|title=Enhypen が「Annx」月曜パーソナリティに就任、Yoasobi は火曜担当＆OPテーマ制作|language=ja|trans-title=Enhypen becomes "Annx" Monday personality, Yoasabi is in charge of Tuesday & of OP theme production|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317015358/https://natalie.mu/music/news/420299|archive-date=March 17, 2021|accessdate=March 16, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |2022 |''Слушал'' |Џангвон и Сону | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|last=Han Hae-sun|date=February 7, 2022|work=StarNews|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 정원X선우, EBS 라디오 '경청' DJ 발탁[공식]|trans-title=Enhypen Jungwon X Sunoo, EBS Radio 'Listen' DJ Selected [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206230106/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|archive-date=February 6, 2022|accessdate=February 7, 2022}}</ref> |} == Концерти и турнеи == * Светска турнеја Манифесто (2022–23) * Светска турнеја Фејт (2023–24) * Светска турнеја Вок д (2024–25) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име}} * {{Матична}} [[Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] djmde0rs40oknwvrol6wih1if6a5djq 5601125 5601124 2026-07-27T15:56:09Z Andrew012p 85224 5601125 wikitext text/x-wiki '''Enhypen''' (корејски: 엔하이픈; јапонски: エンハイプン; стилизирана со сите големи) — јужнокорејска машка група основана од ''Билифт лаб''. Групата<ref name="digitalchosun">{{Наведена мрежна страница|url=http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|last=Kim|first=Kyung-hee|date=September 19, 2020|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 최종 7인, 'Enhypen (엔하이픈)' 으로 연내 데뷔 확정|trans-title=The final 7 members of 'I-Land' confirmed their debut within this year with 'Enhypen'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152100/http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> била формирана преку реалното шоу за преживување во 2020 година ''Ај-Ленд''. Групата се состои од седум члена: Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки. Тие дебитирале на 30 ноември 2020 година, со [[EP|миниалбумот]] ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)''. == Име == Името Енхајпен било претставено за време на преносот во живо на последната епизода на ''Ај-Ленд.'' Етимолошки, групата го добила своето име од симболот [[цртичка]]та (-), што претставува „поврзување, откривање и раст“.<ref name="name">{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011891779|last=Oh|first=Boram|date=September 19, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷 '아이랜드' 종영...아이돌 그룹 엔하이픈 탄생(종합)|trans-title=Mnet's 'Iland' ends...Birth of Idol group Enhypen (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116131049/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011891779|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Слично на тоа како цртичката поврзува различни зборови за да создаде нови значења, Енхајпен има за цел „да се здружи за да се поврзе, открие и расте заедно за да формира нов чин“.<ref name="scmp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|title=Who are Enhypen? New K-pop group from BTS label Big Hit will release their first music this month|last=Herman|first=Tamar|date=November 9, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref name="teenvogue">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|title=BTS, TXT Guest on 'I-Land' Finale: Meet Enhypen Debut Members|last=Mulenga|first=Natasha|date=September 18, 2020|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918165710/https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|archive-date=September 18, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> == Кариера == === Активности и формирање пред деби преку ''Ај-Ленд'' === Во март 2019 година, ''Билифт лаб'' бил ко-основан од јужнокорејските забавни агенции Си-Џеј Е&amp;М и Хајб корпорејшн, со планови за создавање на нов бенд во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|title=CJ ENM teams up with BTS' label to launch new band|date=March 11, 2019|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152039/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Аудициите започнале истиот месец во Сеул, САД, Тајван и Јапонија, меѓу другите локации, барајќи машки приправници родени помеѓу 1997 и 2008 година.<ref name="ilandtheindependent">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|title=BTS' label Big Hit launch 'I-Land' talent show to find next K-pop superstar|last=Lord|first=Annie|date=May 25, 2020|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072059/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref name="ilandscmp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|title=BTS label launches idol survival show to discover K-pop's next stars, with singer Rain and rapper-producer Zico as mentors|last=Ling|first=Chew Hui|date=May 23, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072055/https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref name="ilandforbes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|title=How Big Hit Entertainment & CJ ENM's 'I-Land' Program Can Create The 'Next Generation Of K-Pop'|last=Benjamin|first=Jeff|date=June 30, 2020|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072033/https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 8 мај 2020 година, телевизискиот канал Емнет ја објавил реалната серијата за преживување, ''Ај-Ленд'' како дел од заедничкото вложување помеѓу двете забавни компании што „го следи процесот на создавање на следната генерација на [[К-поп]] уметници“.<ref name="ilandforbes" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011596540|last=Lee|first=Jeong-Hyun|date=May 8, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷-빅히트 아이돌 육성 프로그램 '아이랜드' 6월 방송|trans-title=Mnet-Big Hit idol training program 'I-Land' to broadcast in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152033/https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0011596540|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003312612|last=Park|first=Seo-hyun|date=June 24, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [POP이슈]'새 K팝스타 기대'..'아이랜드' 방시혁, 10년만 엠넷과 손잡은 이유(종합)|trans-title=[POP Issue] 'Expectation of a new K-pop star' ..'I-Land' Bang Si-hyuk, the reason for joining hands with Mnet for the first time in 10 years (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003312612|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Енхајпен бил формиран преку шоуто, во кое учествувале 23 момчиња, од кои некои првично биле на аудиција за Билифт, додека други биле префрлени од Биг хит мјузик. Емисијата се емитувала еднаш неделно на Емнет од 26 јуни до 18 септември 2020 година и на меѓународно ниво на [[YouTube|ЈуТјуб]] каналот на Хајб лејблс.<ref name="iland">{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|title=K-pop fans brace for the launch of BTS's successor|last=Yoon|first=So-yeon|date=September 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref name="ilandkoreatimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|title=Mnet promises impartiality in new audition program with Big Hit|last=Dong|first=Sun-hwa|date=June 24, 2020|work=[[The Korea Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072035/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004206151|last=Ji|first=Min-kyung|date=May 14, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '블록버스터 스케일' 'I-Land' 티저 영상 공개..남궁민 스토리텔러 활약|trans-title='Blockbuster Scale' 'I-Land' teaser video released...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004206151|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Серијата била поделена на два дела, а првите дванаесет натпреварувачи од првиот дел напредувале во вториот.<ref name="iland" /> Во последната епизода од шоуто, седум членови биле избрани од деветте финални натпреварувачи, со шест избрани по глобално рангирање и еден по избор на продуцентите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=016&aid=0001727769|last=Seo|first=Byung-ki|date=September 19, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: 'I-Land', 7명의 글로벌 아이돌 최종 데뷔조 'Enhypen' 탄생시키고 종영|trans-title='I-Land', the final debut group of 7 global idols,'Enhypen' is born and ends|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152131/https://entertain.naver.com/read?oid=016&aid=0001727769|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000856015|last=Ham|first=Nayan|date=September 19, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: [TV북마크] '아이랜드' 종영...이희승→니키, 엔하이픈 데뷔 확정 (종합)|trans-title=[TV bookmark] 'Iland' ends... Lee Hee-seung → Ni-ki, Enhypen debut confirmed (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152037/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000856015|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Конечниот состав на Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки бил објавен на телевизискиот пренос во живо на финалето.<ref name="koreajoongang">{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|title=Boy band Enhypen to make its official debut next month|last=Yoon|first=So-yeon|date=October 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152138/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004275929|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=September 19, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 양정원→김선우, '엔하이픈' 데뷔 확정..다니엘∙케이 '아쉬운 탈락' [종합]|trans-title='I-Land' Yang Jung-won → Kim Sun-woo, 'Enhypen' debut confirmed.. Daniel and K 'unfortunate dropout' [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004275929|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> === 2020–2021: деби со ''Бордер: Деј уан'', втор мини албум, прв јапонски сингл и ''Дајменшн: Дилема'' === На 22 октомври 2020 година, трејлер со наслов „Чуз-чоузен“ бил објавен на ЈуТјуб каналот на Енхајпен, најавувајќи го дебито на групата во ноември 2020 година.<ref name="koreajoongang"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|title=New boy band from TV audition show releases trailer ahead of Nov. debut|date=October 22, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000344364|last=Lee|first=Min-ji|date=October 22, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빅히트XCJ 합작 Enhypen, 데뷔 트레일러 공개 '호기심 자극'|trans-title=Big Hit X CJ joint venture Enhypen unveils debut trailer 'stimulating curiosity'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152053/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000344364|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Вториот трејлер насловен „Даск-дон“ (Dusk-Dawn) бил објавен три дена подоцна, проследен со пар концептуални табли за расположение на 27 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000345830|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 25, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 완전체 트레일러 영상 공개 '긴 여정의 서막'|trans-title='November Debut' Enhypen unveils full trailer video 'The prelude to a long journey'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080721/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000345830|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865411|last=Jo|first=Sung-woon|date=October 27, 2020|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports Dong-A]]|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 'Dawn'-'Dusk' 2가지 콘셉트 무드보드 공개|trans-title='November Debut' Enhypen,'Dawn'-'Dusk' two concept mood boards released|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080816/https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0000865411|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 28 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ја објавил нивната дебитантска [[EP|мини албум]] (EП) ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' на 30 ноември.<ref name="minialbum">{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|title=K-pop boy band Enhypen to debut on Nov. 30|last=Hicap|first=Jonathan|date=October 29, 2020|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101024300/https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|archive-date=November 1, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000347191|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 28, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 11월 30일 데뷔 확정...'Border : Day One' 발매(공식)|trans-title=Enhypen, debut confirmed on November 30th... with the release of 'Border : Day One' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000347191|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref> Пред нивното деби, групата собрала над еден милион следбеници на платформите на социјалните медиуми, [[TikTok|ТикТок]], [[Твитер]], ЈуТјуб, [[Инстаграм]] и Ви лајв.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004307754|last=Kim|first=Eun-ae|date=November 12, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5대 SNS '밀리언 팔로워' 달성..K팝 역사상 진정한 '글로벌 팬 메이드 그룹'[공식]|trans-title=Enhypen achieves 5 major SNS 'Million Followers'.. A true 'global fan made group' in K-pop history [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116181642/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004307754|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}</ref> На 4 ноември, било објавено дека ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' има собрано над 150.000 нарачки однапред во рок од два дена, надминувајќи 300.000 примероци до 21 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001221938|last=Choi|first=Hee-jae|date=November 3, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 예판 이틀 만에 15만장 돌파...괴물 신인 저력|trans-title=Enhypen, debut album surpassed 150,000 copies in two days of pre-release... Monster rookie potential|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116075406/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001221938|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001230524|last=Kim|first=Miji|date=November 21, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 선주문 30만 장 돌파...4세대 '신흥 대세' 등장|trans-title=Enhypen, debut album pre-order exceeds 300,000 copies... Appearance of 4th generation'emerging trend'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121083915/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001230524|archive-date=November 21, 2020|accessdate=November 21, 2020}}</ref> ЕП и [[Водечки сингл|водечкиот сингл]] „Гивен-тејкен“ (Given-Taken) биле објавени на 30 ноември, придружени со презентација во живо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&md=20201130222736_BL|title=Enhypen makes grand debut with 'Given-Taken'|last=Hong|first=Dam-young|date=November 30, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130143522/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&md=20201130222736_BL|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|title='Global fan-made band' Enhypen debuts with album 'Border: Day One'|last=Yoon|first=So-yeon|date=November 30, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130141936/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}</ref> На 4 декември, Енхајпен официјално го направил своето деби во живо на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес, изведувајќи ја „Гивен-тејкен“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004320708|last=Kim|first=Eunae|date=December 4, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 오늘(4일) '뮤직뱅크'서 'Given-Taken' 첫 음방..데뷔 활동 본격 돌입|trans-title=Enhypen, the debut stage of 'Given-Taken' on 'Music Bank' today (4th)...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209091336/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004320708|archive-date=December 9, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> ''Бордер: Деј уан'' се нашол на 39-то место на годишната табела за албуми за јапонскиот Орикон 2020<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|title=Oricon 2020 Top 100: Albums|date=December 31, 2020|work=JaME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026210141/https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|archive-date=October 26, 2021|accessdate=October 26, 2021}}</ref> и на второто место на јужнокорејската табела за албуми Гаон, со продадени 318.528 копии за еден ден дома и станал најпродаваниот албум на К-поп група која дебитирала во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=49&hitYear=2020&termGbn=week|title=Gaon Album Chart – Week 49, 2020|work=[[Gaon Music Chart|Gaon Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210023543/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=49&hitYear=2020&termGbn=week|archive-date=December 10, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|last=Yoo|first=Byung-cheol|date=December 11, 2020|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:Enhypen, 데뷔 앨범 'Border : Day One' 으로 11월 가온 월간 앨범 차트 2위 기록|trans-title=Enhypen, ranked 2nd on the Gaon Monthly Album Chart in November, with their debut album 'Border : Day One'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214074501/https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> Во рок од две недели од нивното деби, бендот ја освоил наградата „Следен лидер“ на музичките награди Факт во 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004325292|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=December 13, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '2020 TMA' 넥스트 리더 수상..데뷔 2주 만에 첫 신인상 '쾌거' [공식]|trans-title=Enhypen, won the '2020 TMA' Next Leader.. The first rookie award in two weeks of debut, 'Extraordinary' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214075103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004325292|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}</ref> Во февруари 2021 година, Бордер: Деј уан добил платина сертификација од Кореја мјузик контент асосиејшн (KMCA), прва сертификација на групата во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|last=|first=|date=|language=ko|script-title=ko:가온 인증(Gaon Certification)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516011817/http://gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|archive-date=May 16, 2020|accessdate=February 14, 2021}}</ref> На 25 март 2021 година, Билифт објавил дека Енхајпен ќе има нов албум на крајот на април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|last=Hwang|first=Hye-jin|date=March 25, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빌리프랩 측 "Enhypen, 4월 말 컴백 목표 준비 중"(공식)|trans-title=Enhypen, preparing for comeback goal at the end of April|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325023438/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|archive-date=March 25, 2021|accessdate=March 25, 2021}}</ref> Трејлерот насловен „Интро: Д инвитејшн“ (Intro: The Invitation) бил објавен на 5 април, најавувајќи ја нивната втора мини албум, ''Бордер: Карнивал''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|last=Park|first=Se-yeon|date=April 5, 2021|work=MK|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 26일 'Border : Carnival' 컴백...4개월 만|trans-title=Enhypen,'BORDER: CARNIVAL' comeback on the 26th... 4 months only|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414154753/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|archive-date=April 14, 2021|accessdate=April 5, 2021}}</ref> ЕП била издадена заедно со главниот сингл „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|title=Enhypen speaks of growth and pains through 'Border: Carnival'|last=Choi|first=Ji-won|date=April 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426132529/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}</ref> На 8 април било објавено дека преднарачките на ЕП надминале 370.000 примероци за три дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|last=Kim|first=Hye-jung|date=April 8, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 3일차 선주문 37만 장 돌파|trans-title=Enhypen exceeds 370,000 pre-orders for the third day|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408065420/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|archive-date=April 8, 2021|accessdate=April 8, 2021}}</ref> Еден ден пред објавувањето, пред-нарачките надминале 450.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|last=Kim|first=Soo-young|date=April 26, 2021|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 "새 앨범 선주문량 45만장 놀라워, 들뜨지 않겠다"|trans-title=Enhypen 'The amount of pre-orders for a new album is 450,000 copies, I won't be excited'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426133246/https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}</ref> На 4 мај, Енхајпен ја добил својата прва победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|date=May 4, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, AB6IX·온앤오프 꺾고 데뷔 첫 1위 "엔진 덕분" [종합]|trans-title='The Show' Enhypen beats AB6IX and ONF to win first place in their debut "Thanks to Engene" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027003351/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 26, 2021}}</ref> проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|last=Park|first=Pan-seok|date=May 5, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'쇼챔피언' 엔하이픈, 2관왕 1위 행진 시작..에이비식스·온앤오프 컴백[종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen, 2 wins and 1st streak start..AB6's ONF comeback [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505103839/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|archive-date=May 5, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|last=Lim|first=Eui-jung|date=May 7, 2021|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈 1위 "엔진 여러분 감사"..하이라이트 컴백(종합)|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place "Thanks to Engene"..Highlight comeback (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507095654/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|archive-date=May 7, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref> ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на првото место на табелата за албуми на Орикон, првиот пат кога групата се нашла на врвот на табелата во Јапонија, со над 83.000 продадени копии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|last=Choi|first=Na-Young|date=May 4, 2021|language=ko|script-title=ko:'레코드 브레이커' Enhypen, 日 오리콘 주간 음반차트 1위 달성 [공식]|trans-title='Record Breaker' Enhypen, Achieved #1 on Oricon Weekly Physical Album Chart in Japan [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504210656/http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}</ref> На 25 мај, ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на 18-то место на табелата [[Билборд 200]] во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200|title=Border: Carnival (EP)|date=May 25, 2021|work=Billboard 200|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130052316/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/2019-02-02|archive-date=January 30, 2019|accessdate=May 25, 2021}}</ref> Дебитирал и на броевите девет, четири, четири и шест на Билборд табелите за светски албуми, најдобри продажби на албуми, најдобри тековни продажби на албуми, и тејстмејкер албуми, соодветно. Дополнително, Енхајпен го направил своето прво појавување, на 18-то место на табелата на Билборд уметници 100; „Дранк-дејзд“ влегол на третото место на Билборд табелата за светска продажба на дигитални песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|title=Enhypen|date=May 29, 2021|work=Billboard Artist 100|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030123505/https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 29, 2021}}</ref> На 6 јули, Енхајпен го направил своето јапонско деби со синглот Бордер: Хаканаи. Нејзината листа на песни ги вклучувала „Форгет ми нот“, која служела како почетна тема за анимето ''Ри-Мејн'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/435394|title=Enhypen 初の日本語曲聴ける「RE-MAIN」OP映像YouTubeで公開|work=natalie|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704014224/https://natalie.mu/music/news/435394|archive-date=July 4, 2021|accessdate=July 4, 2021}}</ref> и јапонските верзии на „Гивен-тејкен“ и „Лет ми ин (20 кјуб)“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|title=K-pop rookie Enhypen tops Japanese music chart, set for Japan debut|last=Lee|first=Min-ji|date=May 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511074230/https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}</ref> На 29 јули, Енхајпен соработувал со анимираната телевизиска серија ''Малечкиот авотбус Тајо'' да ја преправат тематската песна „Хеј Тајо“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|title=Enhypen, '꼬마버스 타요' 주제곡 'Hey Tayo' 부른다|last=Gong|first=Mina|language=ko|trans-title=Enhypen sings 'Hey Tayo', the theme song for 'Tayo the Little Bus'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801202225/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|archive-date=August 1, 2021|accessdate=August 1, 2021}}</ref> и објавиле нова песна со наслов „Били поко“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 12, 2021|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '타요' 타고 달린다..히트송과 핫 아이돌의 의미 있는 협업[Oh!쎈 레터]|trans-title=Enhypen, Riding 'Tayo'.. A meaningful collaboration between a hit song and hot idols [Oh! Strong Letter]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816194630/http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|archive-date=August 16, 2021|accessdate=August 16, 2021}}</ref> На 25 август, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе објави нова музика на крајот на септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|last=Hong|first=Hye-min|date=August 25, 2021|work=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 9월 컴백 대전 합류|trans-title=Enhypen joins comeback Daejeon in September|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007072038/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|archive-date=October 7, 2021|accessdate=August 25, 2021}}</ref> На 2 септември, сепак, плановите биле одложени кога Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун и Џангвон биле позитивни на КОВИД-19;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|last=Kim|first=So-yeon|date=September 2, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 멤버 5인 코로나19 확진..."증상 경미, 선우·니키는 음성"[공식]|trans-title=Five Enhypen members confirmed COVID-19... "Symptoms are mild, Sunoo and Ni-ki are negative" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902100500/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|archive-date=September 2, 2021|accessdate=September 2, 2021}}</ref> на 5 септември, Ни-ки исто така бил позитивен на тестот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news1.kr/articles/?4424892|last=Kim|first=Min-ji|date=September 5, 2021|work=News1|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 니키, 자가격리 중 코로나19 확진 판정 [공식입장]|trans-title=Enhypen Ni-ki tested positive for COVID-19 during self-isolation [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905100719/https://www.news1.kr/articles/?4424892|archive-date=September 5, 2021|accessdate=September 5, 2021}}</ref> На 16 септември, Билифт објавил дека членовите се опоравиле и дека нивниот прв студиски албум, ''Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma)'', би бил објавен на 12 октомври,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|last=Shin|first=Young-eun|date=September 16, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 6인 코로나19 완치 [공식]|trans-title=Enhypen six members cured of COVID-19 [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916164855/https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|archive-date=September 16, 2021|accessdate=September 16, 2021}}</ref> со трејлер насловен „Интро: Вајтаут“ (Intro: Whiteout) објавен на 17 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|last=Ko|first=Seung-hee|date=September 20, 2021|work=Heraldbiz|language=ko|script-title=ko: '4세대 아이콘' 엔하이픈, 다음 달 첫 정규앨범으로 컴백 확정|trans-title='4th Generation Icon' Enhypen to make a comeback with their first full-length album next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124743/https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|archive-date=October 26, 2022|accessdate=September 20, 2021}}</ref> На 23 септември било објавено дека преднарачките на албуми надминале 600.000 примероци за шест дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|last=Hwang|first=Hye-jin|date=September 20, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: '컴백' Enhypen, 정규앨범 선주문 60만 장 돌파 '자체 신기록'(공식)|trans-title='Comeback' Enhypen surpasses 600,000 pre-orders for regular album 'Self-record' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923134424/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|archive-date=September 23, 2021|accessdate=September 23, 2021}}</ref> До 7 октомври, преднарачките надминале 910.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|last=Jeon|first=Hyo-jin|date=October 7, 2021|work=[[Sports Donga]]|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 선주문량 91만장...자체 신기록|trans-title=Enhypen, pre-orders of 910,000 copies... 'Self-record'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007054621/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|archive-date=October 7, 2021|accessdate=October 7, 2021}}</ref> По објавувањето на Дајменшн: Дилема на 12 октомври, албумот се нашол на прво место на табелата за албуми Орикон во Јапонија и Табела за албуми Гаон во Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|last=Byung-gil|first=Ahn|date=October 15, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 日 오리콘 이틀연속 1위 [공식]|trans-title=Enhypen, 1st place on Oricon in Japan for 2 days in a row [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015000252/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|archive-date=October 15, 2021|accessdate=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/worldmusicawards/photos/a.310614765686310/4506465206101224/|title=World Music Awards – Last week's chart topper on the Oricon Album Chart in Japan, #Enhypen's #DilemnaDimension, dips 1–2 this week, selling another 36,297 album units, after landing at #1 on the Gaon Album Chart in Korea!👏🥈🇯🇵➕🥇🇰🇷🔥👑👑👑👑👑👑👑💜🧡{{!}} Facebook|work=www.facebook.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152743/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fworldmusicawards%2Fphotos%2Fa.310614765686310%2F4506465206101224%2F|archive-date=October 20, 2023|accessdate=October 27, 2021}}</ref> На 19 октомври, Енхајпен ја добил својата четврта победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 'Tamed-Dashed', 음방 3관왕...세븐틴→CL·은혁 컴백(뮤직뱅크) [종합]|trans-title=Enhypen 'Tamed-Dashed' wins 3 music albums... Seventeen → CL · Eunhyuk Comeback (Music Bank) [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111429/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> проследено со победи на Шоу чемпион и Мјузик бенк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 음악방송 3관왕..28일 '엠카'서 후속곡 무대 첫 공개|trans-title=Enhypen, three new song music broadcasts.. 28th 'Mcar' first release of follow-up song stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111427/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> На 25 октомври, Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma) дебитирал на 11-то место на Билборд 200, надминувајќи го нивниот претходен врв со Бордер: Карнивал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|last=Kang|first=Kyung-yoon|date=October 25, 2021|work=[[Seoul Broadcasting System|SBS]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 美 빌보드 두 번째 입성...'빌보드 200' 11위|trans-title=Enhypen enters US Billboard for the second time... 11th place on 'Billboard 200'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025132613/https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|archive-date=October 25, 2021|accessdate=October 25, 2021}}</ref> Покрај тоа, Енхајпен исто така влегол на Билборд Артист 100 на 12-то место.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 27, 2021}}</ref> Од ноември 2021 година, Дајменшн: Дилема продал над 1,1 милион примероци на табелите Гаон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|last=Park|first=Seo-yeon|date=November 11, 2021|work=[[Kpop Herald]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 정규 1집으로 밀리언셀러 달성..데뷔 1년 만 폭발적 성장세(공식)|trans-title=Enhypen Achieves Million Seller with their 1st Full Album... A massive growth after a year of debut.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111051031/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|archive-date=November 11, 2021|accessdate=November 11, 2021}}</ref> што го прави првиот милион продадени албуми на групата и како таков бил сертифициран од KMCA во декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.breaknews.com/854698|last=Park|first=Dong-jae|date=December 9, 2021|language=ko|script-title=ko: 아이유(IU) 2관왕, 11월 가온차트 접수..스트레이 키즈 앨범차트 1위|trans-title=IU 2 wins, Gaon chart reception in November..Stray Kids album chart 1st place|accessdate=December 9, 2021|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001824/https://m.breaknews.com/854698|url-status=dead}}</ref> На 9 декември, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави Дајменшн: Енср (Dimension: Answer), препакувана верзија на Дајменшн: Дилема, на 10 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|last=Lee|first=Min-ji|date=December 9, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매(공식)|trans-title=Enhypen, 1st regular repackage album release on January 10th (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210010417/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|title=Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 'Dimension: Answer' 발매|last=Moon|first=Wan-shik|date=December 9, 2021|work=StarNews|language=ko|trans-title=EnhyNHYPEN, 1st full-length repackage album 'Dimension: Answer' released on January 10th|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153809/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|last=Kyung|first=Ji-Min|date=December 9, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매..3개월 만에 컴백|trans-title=Enhypen, 1st full-length repackage album release on January 10..Comeback after 3 months|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209234549/http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|archive-date=December 9, 2021|accessdate=December 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|last=Ahn|first=So-yoon|date=December 28, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 '디멘션 : 앤서' 사진, 반항적 분위기|trans-title=Enhypen 'Dimension: Answer' photo, rebellious atmosphere|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101062044/https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|archive-date=January 1, 2022|accessdate=January 1, 2022}}</ref> На 20 декември, компанијата исто така потврдила дека во февруари, Енхајпен ќе ја објави оригиналната јапонска песна „Олуејс“ (Always) како тема за Ен-Ти-Ви драма „Мучабури! Јас ќе бидам претседател“, што се емитувала почнувајќи од 12 јануари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|date=December 21, 2021|work=ntv.co.jp|language=ja|script-title=ja: ムチャブリ！わたしが社長になるなんて{{!}} 日本テレビ|trans-title=Muchaburi! I will be the president {{!}} NTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418014247/https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|archive-date=April 18, 2022|accessdate=December 21, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|date=December 20, 2021|work=Kstyle|language=ja|script-title=ja: Enhypen、新曲「Always」が日本ドラマの主題歌に決定！「ムチャブリ！わたしが社長になるなんて」主演の高畑充希も絶賛|trans-title=Enhypen's new song "Always" has been selected as the theme song for Japanese dramas! Mitsuki Takahata, who starred in "Muchaburi! I will be the president", also praised it.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220201646/https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|archive-date=December 20, 2021|accessdate=December 20, 2021}}</ref> === 2022: ''Дајменшн: Енср'', втор јапонски сингл, ''Манифесто: Деј 1'' и прв јапонски студиски албум === На 8 јануари 2022 година, медиумите откриле дека преднарачките за ''Дајменшн: Енср (Dimension: Answer)'' надминале 630.000 примероци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.co.kr/article/G1111737280|last=Kyung|first=Mi-kyung|date=January 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 선주문 63만 장 돌파..역대급 컴백 예고[공식]|trans-title=Enhypen, new album pre-orders exceed 630,000..All-time comeback notice|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124742/http://osen.co.kr/article/G1111737280|archive-date=October 26, 2022|accessdate=January 8, 2022}}</ref> На 19 јануари, Енхајпен ја добил седмата победа на музичкото шоу на Mм-Би-Си Ем, ''Шоу чемпион'' со „Блесд-ксрд“ (Blessed-Cursed),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|last=Jimin-kyung|date=January 20, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 'Blessed-Cursed'로 컴백 후 첫 음방 1위|trans-title=Enhypen, to win first place on music charts after comeback with new song 'Blessed-Cursed'|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 21, 2022}}</ref> проследено со победа на ''Мјузик бенк'' на 21 јануари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|last=Jimin-kyung|date=January 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈, 1위 '2관왕'..문별·휘인 컴백+유주·최예나 데뷔[종합]|trans-title='MuBank' Enhypen, 1st place '2 crowns'..Moonbyul·Wheein comeback + Yuju·Choi Yena debut [comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 22, 2022}}</ref> Песната станала првата песна на групата која се искачила на првото место на табелата за преземање, Гаон, додека албумот се искачил на првото место и на табелата за албуми на Гаон и на табелата за албуми на Орикон, што го прави трет последователен албум на Енхајпен на врвот на јапонските топ листи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/WORLDMUSICAWARD/status/1484564484538736642|title=Enhypen's Blessed-Cursed debuts at #1 on the #GaonDownloadChart in Korea with 1st week sales of 20,755,210, while their new Album #DIMENSIONANSWER lands at #1 on the #GaonAlbumChart!|date=January 22, 2022|work=World Music Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125184703/https://twitter.com/worldmusicaward/status/1484564484538736642|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}</ref> На 20 јануари било објавено дека групата поставила рекорд за најмногу записи на неделникот популарни трендинг песни на [[Билборд (магазин)|''Билборд'']], со шест песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|title=Enhypen is now the only artist to enter THESE many tracks on Billboard's Hot Trending Songs Chart|last=Kacker|first=Akanksha|date=January 20, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125115340/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}</ref> Енхајпен, исто така, го заработил својот трет влез во топ 20 на ''Билборд'' 200, со ''Дајменшн: Енср'' на топ листите на 13-тото место, и нивниот трет последователен број еден на табелата на ''Билборд'' светски албуми.<ref name="Billboard World Albums">{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 25, 2022}}</ref> На 16 јануари, била објавена првата нова измислена веб-серија за групата, насловена како ''Темна месечина: Крвниот олтар''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000040333|last=Baek|first=Jae-hwan|date=November 4, 2021|work=[[Naver]]|publisher=[[KBS Media]]|script-title=ko:"슈퍼캐스팅, 방탄소년단" 네이버웹툰, 하이브 오리지널 콘텐츠 라인업 공개|trans-title="Supercasting, BTS" Naver Webtoon, Hybe Original Content Lineup Released|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106193637/https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000040333|archive-date=November 6, 2021|accessdate=November 6, 2021}}</ref> На 11 февруари, Билифт објавил дека членот Сону бил позитивен на КОВИД-19.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|last=Kim|first=Na-young|date=February 11, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나 확진 "기침·인후통 외 다른 증상 無"(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo COVID-19 confirmed, "No symptoms other than cough and sore throat" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122044/https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|last=Kang Min-kyung|date=February 11, 2022|work=tenasia|language=ko|script-title=ko:[공식] Enhypen 선우, 코로나19 확진 "멤버 전원 선제적 자가격리"|trans-title=[Official] Enhypen Sunoo, COVID-19 confirmed "All members preemptively self-quarantine"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122047/https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}</ref> На 15 февруари, Билифт објавил дека Сону целосно се опоравил и го завршил карантинот, продолжувајќи ги активностите на 16 февруари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.joynews24.com/view/1451989|last=Jeong Ji-won|date=February 15, 2022|work=joynews24|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나19 완치 "격리 해제"(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo, fully recovered from COVID-19 "isolation lifted" [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032110/https://www.joynews24.com/view/1451989|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 15, 2022}}</ref> Јапонскиот дигитален сингл на Енхајпен, „Олуејс“ (Always) бил објавен на 22 февруари 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|last=Yoon-Joo Oh|date=February 7, 2022|work=mydaily|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 22일 일본 디지털 싱글 'Always' 발매 확정 [공식]|trans-title=Enhypen, Japanese digital single 'Always' release confirmed on the 22nd [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207022328/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|archive-date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022}}</ref> Бил вклучен во листата на песни на вториот јапонски сингл на Енхајпен, {{Јапонски|''Дајменшн: Сенко''|Dimension: 閃光}} , кој бил достапен за претходна нарачка почнувајќи од 22 февруари. Синглот бил објавен на 3 мај, а исто така имало јапонски верзии на „Тејмд-дешд“ и „Дранк-дејзд“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|date=February 21, 2022|work=Universal Music Japan|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」5月3日(火)発売決定！|trans-title=Japan's 2nd single "Dimension: Senkō" will be released on May 3rd (Tuesday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032112/https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|title=Enhypen Japan Official Site|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」商品詳細決定！本日(22日)より予約販売スタート！|trans-title=Japan's 2nd single "Dimension: Senkō" product details decided! Pre-order sales start today (22nd)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152715/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=February 21, 2022}}</ref> „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed) станала првата број еден песна на групата на [[Japan Hot 100|''Билборд Јапонија хот 100'']], со 386.142 продадени единици во првата недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|title=ENHYPEN Bows at No. 1, Official HIGE DANdism Holds at No. 2 on Japan Hot 100|date=May 11, 2022|work=[[Billboard Japan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032108/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=May 13, 2022}}</ref> Синглот станал првото јапонско издание на Енхајпен кое надминало 300.000 продадени копии според Орикон, со што Енхајпен станал петтиот К-поп чин кој го постигнал ова во рок од една недела од објавувањето. На 14 јуни, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната трета ЕП, ''Манифесто: Деј 1'', на 4 јули,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=Sports Soul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback with 3rd mini album 'Manifesto: Day 1' on July 4th [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062848/https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|archive-date=April 8, 2023|accessdate=June 14, 2022}}</ref> со трејлер насловен „Вок д лајн“ (Walk the Line) објавен истиот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=sportsw|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback confirmed on July 4th... Lyric video of the 3rd mini album showing a determined will is released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060045/https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 28, 2022}}</ref> ЕП станал нивниот втор милион продаден албум и ги направил најбрзата К-поп група која постигнала два такви албуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|last=Hana Ahn|date=July 11, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신보 인기도 거세다...'Manifesto: Day 1' 첫 주 판매량 124만 장|trans-title=Enhypen, new album is also popular... 'Manifesto: Day 1' sold 1.24 million copies in the first week|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410152505/https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 11, 2022}}</ref> На 12 јули, групата ја добила својата деветта победа во музичкото шоу на ''шоуто'' на СБС Ем-Ти-Ви со „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|last=Lee|first=Jae-ha|date=July 12, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, 컴백과 동시에 1위...우주소녀 컴백 [종합]|trans-title='The Show' Enyphen, 1st place at the same time as comeback... Cosmic Girls comeback [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712105655/http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|archive-date=July 12, 2022|accessdate=July 12, 2022}}</ref> проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001474727|last=Baek|first=Min-kyung|date=July 13, 2022|work=xsportsnews|language=ko|script-title=ko:'쇼챔' 엔하이픈 1위..."집에서 보고 있을 정원이 사랑해" [종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen 1st place... "I love the Garden you are looking at, at home" [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062850/https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001474727|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 13, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004658301|last=Jimin-kyung|date=July 15, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈, 1위 3관왕..ITZY·SF9 컴백+초봄 유닛 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen, 1st place 3 crowns..ITZY·SF9 comeback + early spring unit debut [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204050551/https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004658301|archive-date=December 4, 2021|accessdate=July 15, 2022}}</ref> Во јули, било објавено дека Енхајпен ќе ја започне својата прва светска турнеја, Манифесто, која ќе започнела во септември 2022 година во Сеул и ќе завршела во Јапонија во ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&aid=0004652977|last=Jimin-kyung|date=July 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 첫 월드투어 'Manifesto' 개최..9월 서울서 시작 [공식]|trans-title=Enhypen to hold first world tour 'Manifesto'..Started in Seoul in September [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411055640/https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&aid=0004652977|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 8, 2022}}</ref> Исто така, било потврдено дека на 12 август ќе ја објават оригиналната песна „Ај нид д лајт“ (I Need The Light) (구해줘) како тема за плејлистата и драмата Нејвер НАУ ''Мимикус'', која ќе се емитува на 22 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|last=Haeun Jeong|date=July 21, 2022|work=sportsseoul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 부른다...'구해줘' 내달 12일 공개|trans-title=Enhypen sings 'Mimicus' OST... 'I Need The Light' will be released on the 12th of next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060048/https://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|last=Jimin-kyung|date=July 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 첫 주자 발탁..8월 12일 '구해줘' 공개|trans-title=Enhypen, 'Mimicus' OST first runner selected..August 12 'I Need The Light' released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411065417/http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref> На 21 јули, Билифт објавил дека членот Џеј бил позитивен на КОВИД-19;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3053|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Jay and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3053|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|last=Jin|first=Hyang-hee|date=July 21, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나 확진...다른 멤버들은 음성|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 ... other members voice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062851/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|last=Park|first=Sang-hoo|date=July 21, 2022|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진 "다른 멤버들 음성"|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 Re-confirmation "Other members' voices"|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152718/https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|archive-date=October 20, 2023|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|last=Ahn|first=Jung-hoon|date=July 21, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진..."경미한 인후통"|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 re-confirmed..."Mild sore throat"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721110241/https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}</ref> истиот ден, компанијата потврдила дека членот Џејк исто така бил позитивен.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3064|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of ENHYPEN Member JAKE and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3064|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|last=Oh Serin|date=July 21, 2022|work=topstarnews|language=ko|script-title=ko:"경미한 몸살 기운" 엔하이픈(ENHYPEN) 제이크, 멤버 제이 이어 코로나19 확진 (전문)|trans-title="Slight body aches" Enhypen's Jake, member Jay confirmed COVID-19 (specialized)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721122004/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 22, 2022}}</ref> На 22 јули, Билифт потврдил дека членот Хисунг исто така бил позитивен на КОВИД-19.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3078|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Heeseung and Response Measures|date=July 22, 2022|access-date=July 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722120150/https://weverse.io/enhypen/notice/3078|archive-date=July 22, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|title=Enhypen's Heeseung tests positive for COVID-19 after Jay and Jake|date=July 22, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722200621/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|archive-date=July 22, 2022|accessdate=July 23, 2022}}</ref> На 27 јули, Белифт објавил дека Џеј и Џејк целосно се опоравиле и го завршиле карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3150|title=[Notice] Enhypen Jay and Jake's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 27, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215042713/https://weverse.io/enhypen/notice/3150|archive-date=December 15, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 28 јули, компанијата потврдила дека Хисунг, исто така, целосно закрепнал и го завршил карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3169|title=[Notice] Enhypen Heeseung's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 28, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152722/https://weverse.io/enhypen/notice/3169|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 12 август, ''Ескуајр Кореја'' официјално објавил дека Енхајпен ќе биде на насловната страница на нејзиното издание од септември 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|work=Instagram|language=en|script-title=ko:에스콰이어 코리아 on Instagram: "#제작비지원 9월호 커버의 주인공은 최근 Future Perfect (Pass the MIC)로 또 한 번 전 세계 K-Pop 팬들을 사로잡은 #Enhypen #엔하이픈 입니다. 7명이 완성한 청춘의 조각을 모두 담고 싶어 3종 커버로 준비했습니다. 책 안에는 미니 포스터 카드도 들어 있으니 기대하셔도 좋습니다. 9월호는 예스24, 알라딘, 교보문고에서 예약 판매 중입니다. Cover of September issue with Enhypen. – @enhypen #프라다 #Prada #PradaFW22 @Prada #에스콰이어 #에스콰이어9월호 #에스콰이어커버 #Esquirekorea – Editor 고동휘, 김장군 Photographer 목정욱 Stylist 지세윤 Hair 김소희 Make-Up 소정"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819151107/https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|archive-date=August 19, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|title=#제작비지원 <에스콰이어> 9월호 커버의 주인공은 바로 #엔하이픈 입니다.|work=Twitter|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812235308/https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|archive-date=August 12, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref> На 15 август, Билифт објавил дека членот Сону нема да учествува на последниот настан за потпишување автограми истиот ден поради здравствени проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3341|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 14, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3341|archive-date=October 20, 2023|accessdate=August 19, 2022}}</ref> Два дена подоцна, на 17 август, било објавено дека Сону нема да може да лета за Лос Анџелес за настапот на групата во Кеј-КОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3397|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 17, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126215749/https://weverse.io/enhypen/notice/3397|archive-date=November 26, 2022|accessdate=August 19, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|title=Enhypen, Korea's representative for LA Dodgers home game|last=Kang Da-yoon|date=July 22, 2022|work=mydaily|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819023040/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|archive-date=August 19, 2022|accessdate=July 23, 2022}}</ref> На 24 август, Билифт објавил дека членот Сону се опоравил и ќе продолжи со своите активности истиот ден.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3473|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 24, 2022|access-date=August 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3473|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 27 август, бил објавен тизерот за „Ван ин а билион“ (One in a Billion), од официјалниот саундтрак за веб-тонот ''Темна месечина: Крвниот олтар'', песната била премиерно прикажана на 3 септември, а музичкото видео и дигиталниот сингл биле официјално објавени на 6 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|title=Dark Moon: the Blood Altar Official Soundtrack <One In A Billion> Vocals by @ENHYPEN|date=August 27, 2022|publisher=Dark Moon by Hybe|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828024533/https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|archive-date=August 28, 2022|accessdate=August 28, 2022}}</ref> На 18 октомври било објавено дека првата светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2023 година со концерти на Филипини и Тајланд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|title=Enhypen announce 2023 Bangkok and Manila concerts|last=Franchesca Judine Basbas|date=October 18, 2022|work=Bandwagon Asia|access-date=March 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307023416/https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|archive-date=March 7, 2023|language=en}}</ref> На 26 октомври, првиот јапонски студиски албум на Енхајпен. ''Садаме'' бил објавен преку Јуниврзл мјузик Џепен со девет песни: оригиналните јапонски песни „Олуејс“ и „Форгет ми нот“ (Forget Me Not), јапонските верзии на „Блесд-крсд“ (Blessed-Cursed) и „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)), а јапонската верзија на „Полароид лав“ (Polaroid Love) како бонус песна само за ЦД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|title=Enhypen Announce First Japanese Studio Album, 'Sadame'|last=Will Schube|date=August 19, 2022|work=udiscovermusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531145340/https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|archive-date=May 31, 2023|accessdate=September 15, 2022}}</ref> ''Садаме'' ја содржел и оригиналната јапонска песна „Мејк д чејнџ“ (Make the Change), која била избрана како тема за втората сезона на јапонската драма „Токаи ТВ“ и „Фуџи ТВ“ ''Саику но Обахан Накаџима Харуко'', која започнала да се емитува на 8 октомври. Песната била дигитално претходно објавена на 12 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/493745|title=ENHYPEN、ドラマ「最高のオバハン 中島ハルコ」第2シリーズの主題歌担当|date=September 15, 2022|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027125944/https://natalie.mu/music/news/493745|archive-date=October 27, 2022|accessdate=September 15, 2022}}</ref> На 16 ноември било објавено дека две претстави во Јапонија биле додадени на светската турнеја на Енхајпен во Кјочера доум во Осака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/BELIFTLAB/status/1592895293296881666|date=November 16, 2022|work=Beliftlab|script-title=ko:[공지] Enhypen World Tour 'Manifesto' in Japan 추가 공연 안내 (+ENG/JPN)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210080344/https://twitter.com/beliftlab/status/1592895293296881666|archive-date=February 10, 2023|accessdate=March 3, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|title=Zero Moment (Sung by 희승, 제이, 제이크) (Prod. tearliner)|work=y.qq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130151623/https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|archive-date=November 30, 2022|accessdate=November 29, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=057&aid=0001705640|last=An Ha-na|date=November 28, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 희승X제이X제이크, 오늘(28일) '아하아' OST 발매|trans-title=Enhypen Heeseung, Jay, Jake, today (28th) 'Ahaa' OST release|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129112145/https://entertain.naver.com/read?oid=057&aid=0001705640|archive-date=November 29, 2022|accessdate=November 29, 2022}}</ref> На 28 ноември, песната „Зиро моумент“ (Zero Moment) - во изведба на членовите Хисунг, Џеј и Џејк - била објавена како дел од тематските песни за ЕНА и Џини ТВ корејската драма „Летен штрајк“, која започнала да се емитува на 21 ноември. === 2023 – денес: ''Дарк блад'', трет јапонски сингл, ''Оринџ блад'', специјален албум и ''Роменс: Антолд'' === На 21 и 22 јануари 2023 година, Енхајпен го одржал својот прв дводневен распродаден концерт во Кјочера доум како дел од светската турнеја Манифесто, што ги прави најбрзиот и првиот к-поп чин од четвртата генерација што одржал концерт на местото.<ref>{{cite web|url=https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|title=Enhypen's Kyocera dome debut proof they're on same path as K-pop legends|date=January 29, 2023|work=Inquirer Super|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100654/https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}</ref> Тие, исто така, станале првата К-поп група која распродала три последователни концерти во Мол оф Азија арена на Филипините од 3 до 5 февруари, правејќи го тоа на нивната прва светска турнеја.<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|title=Enhypen amazed by Filipino Engenes in historic 'Manifesto' in Manila|date=February 7, 2023|work=Rappler|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100653/https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}</ref> На 14 април, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави нивниот четврти мини албум во мај.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|title=Enhypen is preparing for a May comeback|date=April 14, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428222246/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|archive-date=April 28, 2023|access-date=April 23, 2023|url-status=live}}</ref> Името на EП, Дарк блад, и датумот на неговото издавање на 22 мај биле откриени заедно со официјалниот трејлер за логото на 23 април,<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13140|title=[Notice] Enhypen "Dark Blood" Release|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153738/https://weverse.io/enhypen/notice/13140|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'Dark Blood' Logo Trailer|publisher=Hybe Labels|access-date=April 23, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423152832/https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref> со преднарачките отворени следниот ден.<ref name="weverse.io">{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13142|title=[Notice] Enhypen "Dark Blood" Pre-sale|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153718/https://weverse.io/enhypen/notice/13142|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref><ref name="weverse.io"/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|title=Enhpen's 4th Mini Album 'Dark Blood' Is Coming Soon: Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=April 24, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 24, 2023|archive-date=May 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523174052/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|url-status=live}}</ref> На 23 мај, јужнокорејската табела Хантео објавила дека Дарк блад продала над 1,1 милиони копии само на првиот ден,<ref>{{cite web|url=https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=21&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|title=Circle Album Chart – Week 21, 2023|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601020804/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&targetTime=21&hitYear=2023&termGbn=week&yearTime=3|archive-date=June 1, 2023|website=[[Circle Chart]]|access-date=June 1, 2023|url-status=live}}</ref> надминувајќи ја продажбата на претходната EП на Енхајпен.<ref>{{Cite web|url=https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|title=한터차트 4.0|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712084123/https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|archive-date=July 12, 2022|access-date=May 23, 2023|website=www.hanteochart.com|url-status=live}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|title=Enhypen returns with album 'Dark Blood'; sells 1.1 million copies in 6 hours|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522212658/https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|archive-date=May 22, 2023|access-date=May 23, 2023|website=Manila Bulletin|url-status=live}}</ref> И покрај двонеделното доцнење на испораката во САД, тој станал петти топ-10 влез на групата на табелата за продажба на топ албуми на Билборд<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|title=Enhypen Lands Fifth Top 10 on Album Sales Chart With 'Dark Blood'|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616090705/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Billboard (magazine)|Billboard News]]|url-status=live}}</ref> и нивен прв влез во Топ-5 на Билборд 200.<ref>{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|title=K-pop boy band ENHYPEN debuts in top 5 on Billboard 200 chart|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616092210/https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Manila Bulletin]]|url-status=live}}</ref> Н а 30 мај, било објавено дека Енхиајен ќе ја започне својата втора светска турнеја, Фејт <ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13844|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153736/https://weverse.io/enhypen/notice/13844|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> која ќе започне во Сеул во КСПО доум на 29 и 30 јули,<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13845|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Seoul Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153743/https://weverse.io/enhypen/notice/13845|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> проследено со по две претстави во Кјочера доум во Јапонија на 2 и 3 септември и Токио доум на 13 и 14 септември, станувајќи првата четврта генерација на К-поп машка група која одржала солистички концерт на стадионот. Турнејата продолжила во Соединетите Држави во октомври во Лос Анџелес, Глендејл, Хјустон, Далас, Њуарк и Чикаго, со дополнителни датуми што биле објавени подоцна. На 1 јуни, групата ја добила својата дванаесетта победа на музичкото шоу на Емнет Ем Каунтадун, нивната прва победа во шоуто, со „Бајт ми“ (Bite Me),<ref>{{Cite web|url=https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|title=엔하이픈, (여자)아이들 꺾고 '엠카운트다운' 첫 1위|author=Hwang Seo-yeon|date=June 1, 2023|publisher=TV Daily|language=ko|trans-title=Enhypen beats (G)I-DLE and won 1st place on 'M Countdown'|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602103048/https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|url-status=live}}</ref> по што следниот ден следувала уште една победа на Мјузик бенк.<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003156756|author=Lee Seung-hoon|date=June 2, 2023|work=Star News|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈 1위..스트레이 키즈 컴백→보이넥스트도어 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place...Stray Kids comeback → Boynextdoor debut [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602100511/https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003156756|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|via=[[Naver]]|url-status=live}}</ref> Кон крајот на јуни, серијата видео игри, Покемон објавил соработка со Енхајпен преку проектот Покемон музички колектив, со нова песна насловена „Ван енд онли“ (One and Only), која била објавена на 12 јули.<ref>{{cite news|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|title=ENHYPEN become Pokémon trainers in 'One and Only' music video|author=Gladys Yeo|date=July 12, 2023|access-date=September 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904100826/https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|archive-date=September 4, 2023|language=en|via=[[NME]]|url-status=live}}</ref> На 2 јули, било најавено дека Енхајпен ќе го издаде својот трет јапонски сингл „Ју (結)“, а нарачките ќе се отворат истиот ден.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|title=ENHYPEN JAPAN 3rd SINGLE '結 -YOU-'|date=July 2, 2023|access-date=July 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> Синглот, кој ги вклучувал јапонските верзии на „Бајт ми“ и „Билс“ (Bills) и оригиналните јапонски песни „結 (Ју)“ и „Блосом“ (Blossom),<ref>{{Cite web|url=https://genius.com/albums/Enhypen/You|title=結 -YOU-ENHYPEN (엔하이픈)|date=September 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026022247/https://genius.com/albums/Enhypen/You|archive-date=October 26, 2023|website=Genius|access-date=October 25, 2023|url-status=live}}</ref> бил објавен на 5 септември, со изложба во Јапонија на 7 септември.<ref>{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|title=Enhypen to drop Japanese single on Sept. 5|author=Cho Yong-Jun|date=July 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162538/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|archive-date=July 7, 2023|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|title=[Today's K-pop] Enhypen to drop 3rd single in Japan in September|author=Hwang You-mee|date=July 3, 2023|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705185952/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|archive-date=July 5, 2023|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}</ref> На 15 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната петта ЕП, Оринџ блад (Orange Blood), на 17 ноември,<ref name="orange3">{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15720|title=[Notice] Enhypen "Orange Blood" Release|date=October 15, 2023|access-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/notice/15720|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}</ref> со тизер со лого објавен истиот ден<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'ORANGE BLOOD' LOGO TRAILER|publisher=Hybe Labels|access-date=October 15, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015145213/https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|url-status=live}}</ref> и однапред нарачки кои се отвориле следниот ден.<ref name="orange3"/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|title=Enhypen Announces 5th Mini Album 'Orange Blood': Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=October 16, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 29, 2023|archive-date=October 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021143637/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|url-status=live}}</ref> На 24 ноември, групата ја добила својата тринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, Мјузик бенк, со водечкиот сингл на ЕП, „Свит веном“ (Sweet Venom).<ref>{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000060508|author=Shim Min-kyung|date=November 24, 2023|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 1위★엔하이픈, 독보적 비주얼과 특별한 판타지의 만남 ♪Sweet Venom|trans-title=[Music Bank] 1st place★ENHYPEN, unique visuals and special fantasy meeting ♪Sweet Venom|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124140135/https://entertain.naver.com/read?oid=438&aid=0000060508|archive-date=November 24, 2023|url-status=live|access-date=November 25, 2023|via=[[Naver]]}}</ref> На 24 октомври, било објавено дека втората светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2024 година со концерти во Тајван, Сингапур, Кина и Филипините.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15851|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Asia Announcement|date=October 24, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/01/07/24/kitakits-enhypen-excited-preparing-hard-for-ph-concert|title='Kitakits!': K-pop group Enhypen excited, preparing 'hard' for PH concert|author=Jaehwa Bernardo|date=January 7, 2024|access-date=January 7, 2024|language=en|via=[[News.ABS-CBN.com]]}}</ref> На 22 ноември, поради побарувачката, биле додадени уште две претстави во Сеул во КСПО доум на 24 и 25 февруари 2024 година.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16509|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Seoul Announcement|date=November 22, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 9 декември, третото шоу било додадено во Макао поради побарувачката.<ref>{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16781|title=[Notice] Additional Concert for the Enhypen World Tour 'Fate' in Macau|date=December 9, 2023|access-date=December 9, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 5 февруари 2024 година, поради побарувачката, била додадена трета претстава во Сеул во КСПО доум на 23 февруари.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17581|title=[Notice] Additional Concert for Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Seoul|date=February 5, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 6 февруари, било објавено дека биле додадени уште пет концерти во Соединетите држави во [[Анахајм]], [[Оукленд (Калифорнија)|Оукланд]], [[Такома (Вашингтон)|Такома]], Розмонт и Белмонт Парк во текот на 24-28 април и 1-3 мај.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17570|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In U.S. Ticket Information|date=February 6, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 17 март, било објавено дека биле додадени уште единаесет концерти во Јапонија во Саитама, Фукуока, [[Хирошима]], [[Ајчи (префектура)|Аичи]] и [[Мијаги (префектура)|Мијаги]] помеѓу 11 јуни и 1 септември.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/18170|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Japan Engene Membership (Global/Usa) Holder Advance Raffle Entry Information|date=March 17, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 29 април, следејќи ги тизерите на официјалните страници на социјалната мрежа ''Темната месечина: Крвниот олтар'' на 26 и 28 април, кои вклучувале фрагменти од музика и навестувања за датумот на издавање,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osen.co.kr/article/G1112326165|last=Ji|first=Min-kyung|date=April 29, 2024|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5월 13일 스페셜 앨범 'MEMORABILIA' 발매}}</ref> било најавено дека Енхајпен ќе издаде специјален албум насловен ''Меморабилиа'' за вебтун на 13 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-29/entertainment/kpop/Enhypen-to-release-Memorabilia-album-based-on-HYBEs-Dark-Moon-series/2035696|title=Enhypen to release 'Memorabilia' album based on HYBE's 'Dark Moon' series|last=Kim Ju-yeon|date=April 28, 2024|work=[[Korea JoongAng Daily]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19165|title=[Notice] Enhypen Dark Mooon Special Album "Memorabilia" Release|date=April 28, 2024|access-date=April 28, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 14 мај било објавено дека Енхајпен ќе издаде нов албум во средината на јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/108/0003235464|last=Lee|first=Seung-hun|date=May 14, 2024|publisher=Star News|language=ko|script-title=ko:[단독]엔하이픈, 여름 컴백 대전 합류..7월 새 앨범 발매|trans-title=[Exclusive] Enhypen joins the summer comeback competition...New album to be released in July|accessdate=May 14, 2024}}</ref> На 20 мај, биле додадени уште два концерта за нивната втора светска турнеја во [[Џакарта]] на 17-18 август.<ref>{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19539|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Jakarta Ticket Information|date=May 20, 2024|access-date=May 23, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}</ref> На 29 мај, било објавено музичкото видео за песната на јапонскиот рок бенд, Глеј „Худунит“ (Whodunit) во кое се појавил Џеј. Освен што придонел со својот глас, Џеј придонел и за пишување на стиховите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dipe.co.kr/2293058|title=ENHYPEN's Jay, Collaboration With Japanese Rock Band "GLAY"|date=2024-05-29|work=DIPE.CO.KR|language=en|accessdate=2024-05-30}}</ref> На 16 јуни бил објавен тизерот за логото за вториот студиски албум на Енхајпен, ''Роменс: Антолд (Romance: Untold)'', а нарачките започнале следниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/20276|title=[Notice] ENHYPEN 'ROMANCE : UNTOLD' Release|work=weverse.io|accessdate=2024-06-16}}</ref> На 20 јуни, два концептуални плакати за кино за албумот биле објавени на официјалните акаунти на групата на социјалните мрежи, со што го најавиле објавувањето на краткиот филм на 22 јуни во соработка со режисерот Ли Чунг-хјун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.k-ennews.com/news/articleView.html?idxno=2146|title=ENHYPEN Reveals Concept Cinema Poster for Upcoming Album "ROMANCE: UNTOLD"|last=Young-eun|first=Lee|date=2024-06-20|work=케이엔뉴스 (K-en News)|language=en|accessdate=2024-06-23}}</ref> Албумот ''Роменс: Антолд'' бил објавен на 12 јули 2024 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/7/5/enhypen-reveals-album-preview-for-romance-untold|title=ENHYPEN reveals album preview for 'Romance : Untold'|last=Hicap|first=Jonathan|date=July 5, 2024|work=[[Manila Bulletin]]}}</ref> На 10 јули, Музејот на Греми со музика во [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]] објавил дека специјална изложба на К-поп ќе се одржи во август 2024 година, на која ќе бидат прикажани додатоците и опремата за изведба што ги носат уметниците под Хајб, вклучувајќи ги Енхајпен, Ле Серафим, Би-Ти-Ес, Ајлит, и Тумороу X Тугедр.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/grammy-museum-gears-up-for-k-pop-exhibit-featuring-hybe-acts-bts-seventeen-and-le-sserafim|title=Grammy Museum gears up for K-pop exhibit featuring Hybe acts BTS, Seventeen and Le Sserafim|date=July 10, 2024|work=[[The Straits Times]]|location=Singapore}}</ref> На 19 јули, групата ја добила својата четиринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, ''Мјузик бенк,'' со водечкиот сингл на албумот, „XO (Онли иф ју сеј јес)“ (XO (Only If You Say Yes)).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/056/0011765837|last=Kim Sang-hyeop|date=July 20, 2024|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 컴백 후 뮤직뱅크서 1위…"팬들 덕분"|trans-title=Enhypen, 1st Place on Music Bank after Comeback..."Thanks to the Fans"|accessdate=July 25, 2024}}</ref> На 13 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе го објави ''Роменс: Антолд -Дејдрим-'', препакување на ''Роменс: Антолд'', на 11 ноември, а нарачките започнале следниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/22943|title=[Notice] ENHYPEN ROMANCE : UNTOLD -daydream- Release|work=weverse.io|accessdate=2024-10-15}}</ref> == Членови == * Хисунг ({{Јаз|ko|희승}}) * Џеј ({{Јаз|ko|제이}}) * Џејк ({{Јаз|ko|제이크}}) * Сонгхун ({{Јаз|ko|성훈}}) * Сону ({{Јаз|ko|선우}}) * Џангвон ({{Јаз|ko|정원}}) - лидер * Ни-ки ({{Јаз|ko|니키}}) == Спонзорства == Во јуни 2021 година, Енхајен соработувал со брендот за животен стил инспириран од фудбалот ГОЛСТУДИО на ограничено издание на влечки за обновување наречени Ен-греб-ити баланс, продадени на Виверс шоп.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|title=A special collaboration between #ENHYPEN and #GOALSTUDIO|date=June 7, 2021|publisher=[[Weverse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217184846/https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|archive-date=February 17, 2022|accessdate=February 15, 2022}}</ref> Во истиот месец, групата била најавена како прв светски амбасадор на францускиот моден бренд Ами Парис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&md=20210628144521_BL|title=Fashion brand Ami taps K-pop group Enhypen as global ambassador|last=Yim|first=Hyun-su|date=June 28, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628100216/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&md=20210628144521_BL|archive-date=June 28, 2021|accessdate=June 28, 2021}}</ref> Во октомври, Енхајпен бил најавен како нов глобален модел на Абиб, нов корејски бренд за нега на кожа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|title=Enhypen Took As Global Model For Cosmetic Brand Abib|last=Niardo|first=Riyo|date=October 27, 2021|work=1news|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030192207/https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 28, 2021}}</ref> Во март 2022 година, Енхајпен бил назначен од јапонската компанија за обувки, Еј-Би-Си Март да биде заштитно лице на нејзините [[Nike, Inc.|Најк ер макс]], промоции таа година, вклучително и специјални поволности како што се искуства со АР и оригинални налепници за оние кои купуваат чевли ИНТРЛК и ЕКСИИ преку нејзината онлајн продавница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/467719|title=EnhypenがABC-MartTのNike Airmaxプロモーションに登場|date=March 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301150118/https://natalie.mu/music/news/467719|archive-date=March 1, 2022|accessdate=March 1, 2022}}</ref> Групата подоцна ги моделирала [[Nike, Inc.|Најк]] Онеонта сандал и Ер рифт за летни промоции,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|title="ENHYPEN"が今年の夏を彩る一足を履きこなすNike Oneonta Sandal／Air Rift ABC-Mart限定のビジュアル公開|date=June 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601214527/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|archive-date=June 1, 2022|accessdate=June 2, 2022}}</ref> и ги одобрила кожните чизми Најк маноа во зима.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|title=Enhypenが履きこなすManoa Leather Boots|date=October 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221106110804/https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|archive-date=November 6, 2022|accessdate=November 6, 2022}}</ref> Во мај, Енхајпен бил избран за изведувач на летната кампања [[Кока-Кола|на Кока-Кола]] за 2022 година за нејзината порака „Кока Х Музика. Изгравирај ја магијата на летото“, покривајќи ја песната „А кајнд оф меџик“ (A Kind of Magic) на британскиот рок бенд [[Queen|Квин]] од нивниот истоимен албум од 1986 година на 8 јуни преку студио Кока-Кола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|title=Enhypen、Coke Summerキャンペーンアーティストに Queen名曲カバー6・8配信|date=May 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530022447/https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|archive-date=May 30, 2022|accessdate=May 30, 2022}}</ref> Потоа следела нивната кампања „Кока-кола зеро X Енхајпен“ во август.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/489019|title=ENHYPENのオリジナルポーチやアクリルチャーム当たる「コカ・コーラ ゼロ」キャンペーン|date=August 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821114354/https://natalie.mu/music/news/489019|archive-date=August 21, 2022|accessdate=August 21, 2022}}</ref> На почетокот на октомври, Енхајпен бил откриен како заштитно лице на кампањата „Ју плеј ју“ на БИС козметикс Филипинс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|title=They're all here so pass that mic. Keep your eyes peeled for more. 👀 #BYSPH #YouPlayYou|publisher=BYS Cosmetics PH|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002053801/https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|archive-date=October 2, 2022|accessdate=October 2, 2022}}</ref> Тие биле избрани за нови амбасадор за Колон спортс во истиот месец и ја моделирале нејзината колекција есен/зима 2022 година и колекцијата за трекинг изглед за пролет/лето 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://korepo.com/archives/1207674|title=1973年より展開する韓国の老舗アウトドアブランド「Kolon Sport（コーロンスポーツ）」有名K-POPグループ「Enhypen（エンハイフン）」をアンバサダーに迎え日本にローンチ|date=November 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221110002/https://korepo.com/archives/1207674|archive-date=February 21, 2023|accessdate=February 21, 2023}}</ref> Во мај 2023 година, Енхајпен бил избран од Фондацијата за дизајн на Сеул и Митрополитот на Сеул за амбасадор за односи со јавноста на ДДП и ја отворил Модната недела во Сеул како домаќин на Ербнб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|title=Preview Seoul Fashion Week with K-Pop's Enhypen at Dongdaemun Design Plaza now on Airbnb|date=May 16, 2023|work=[[Airbnb|Airbnb News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616081831/https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 16, 2023}}</ref> Во јуни, Енхајпен бил најавен како нов бренд амбасадор на италијанската луксузна [[Модно творештво|модна куќа]] [[Прада]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2#cxrecs_s|title=Prada Names Enhypen Brand Ambassadors|last=Carrera|first=Martino|date=June 9, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610020815/https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2#cxrecs_s|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 9, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|title=ENHYPEN is Prada's Newest Brand Ambassador|last=Pawa|first=Anjana|date=June 9, 2023|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609205147/https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|archive-date=June 9, 2023|accessdate=June 9, 2023}}</ref> Во јули, Енхајпен станал глобален амбасадор на филипинскиот бренд за облека и начин на живот, Бенч.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|title=ENHYPEN is the newest ambassador of local fashion brand|date=July 1, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020611/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|title=K-pop group ENHYPEN is newest BENCH global ambassador|last=Mica|first=Kim|date=July 1, 2023|work=Buzzsetter|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020620/https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}</ref> Во август, групата се здружила со индонезискиот бренд за храна и пијалаци, Набати за да ги промовираат своите закуски со вкус на Гогума.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|title=Nabati Gandeng Enhypen Jadi Duta Nabati Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=Media Indonesia|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|title=Bersama Boyband Korea ENHYPEN, Nabati Luncurkan Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=[[Rakyat Merdeka]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref> Во септември, ''Темна месечина: Крвниот олтар'' на Енхајпен соработувал со Лот ворлд меџик ајленд на фестивал кој траел од 1 септември до 22 октомври; посетителите добиле фотокартички со карактери и ограничени пакети, како и можност да искусат забава, продавница, фото зона и ограничени униформи за изнајмување на Академијата Децелис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|title=LOTTE WORLD TO HOLD 'DARK MOON WITH ENHYPEN' FESTIVAL|date=August 28, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110417/https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|date=August 30, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|script-title=ko:테마파크로 들어온 웹툰 '다크 문'...롯데월드, 하이브와 함께 가을축제|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}</ref> Истиот месец, Енхајпен бил именуван за амбасадор на модната недела во Сеул во 2023 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|title=ENHYPEN named official ambassadors for Seoul Fashion Week|date=September 5, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152933/https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|title=LOOK: ENHYPEN STUNS AS SEOUL FASHION WEEK'S BRAND AMBASSADORS|date=September 6, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152930/https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref> каде што го направил своето прво појавување на настанот Прада Мод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|title=All the Korean celebrities who turned Prada Mode Seoul into a star-studded affair: ENHYPEN, Song Kang, and more|date=September 7, 2023|work=SK POP|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152929/https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}</ref> На 30 октомври, Енхајпен бил прогласен за прв глобален амбасадор на корејскиот бренд за нега на кожа, Др. Џарт+, дебитирајќи го нивното партнерство во новата кампања наречена „Поправка со суперполна, Цицапер“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 30, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|title=Dr.Jart+ Taps K-pop Group Enhypen as First Global Ambassadors|last=Lobad|first=Noor|date=October 30, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030121530/https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|archive-date=October 30, 2023|accessdate=October 30, 2023}}</ref> На 31 јануари 2024 година, Енхајпен бил избран за нов модел на јапонскиот продавач по пошта, Пич Џон за нивната нова пролетна унисекс облека како дел од нивниот специјален проект по повод 30-годишнината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2312644/|title=ENHYPEN、「PEACH JOHN」イメージモデル就任 ルームウェアで"プライベート感あふれる"ムービー公開|date=January 31, 2024|work=Oricon Music|language=ja}}</ref> На 6 март, тие биле објавени како бренд амбасадори за Данкин' Филипини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/3/5/k-pop-idol-group-enhypen-unveiled-as-new-brand-ambassador-of-dunkin-ph|title=K-pop idol group ENHYPEN unveiled as new brand ambassador of Dunkin' PH|last=Hicap|first=Jonathan|date=Mar 6, 2024|work=Manila Bulletin|publisher=[[Manila Bulletin]]|accessdate=18 March 2024}}</ref> На 30 април, со откривањето на нивниот дигитален сликовен филм за мајското издание на В Кореја, на кој е прикажан накитот на Тифани & Ко. членовите Џејк и Сонгхун биле објавени како регионални „пријатели на куќата“ амбасадори на Јужна Кореја и Јапонија на луксузниот бренд. Пред нивното назначување, тие биле вклучени и на насловната страница на [[Космополитан|Космополитан Кореја]] во септември 2023 година во соработка со Тифани & Ко. и оттогаш присуствувале на настаните на брендот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12194109|last=Kim|first=Seon-woo|date=30 April 2024|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 빛나는 비주얼…주얼리 앰버서더 발탁|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon, Shining Visuals… Jewellery Ambassador Selection}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munhwa.com/news/view.html?no=2023081601039912310002|last=Yoo|first=Min-woo|date=August 16, 2023|work=[[Munhwa Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 코스모폴리탄 표지 장식|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon Adorn Cosmopolitan Cover}}</ref> На 31 мај, Сонгхун бил објавен како ексклузивен модел за јужнокорејскиот козметички бренд Хинс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202405311416140410|last=Hwang|first=Hye-jin|work=Newsen|script-title=ko:엔하이픈 성훈, 화장품 단독 모델 발탁..청량한 비주얼|trans-title=Enhypen Sunghoon, Selected as Exclusive Cosmetics Model}}</ref> == Дискографија == '''Корејски албуми''' * ''Дајменшн: Дилема'' (2021) * ''Роменс: Антолд'' (2024) '''Јапонски албуми''' * ''Садаме'' (2022) == Филмографија == === Филм === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Улога ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | Нав. |- ! scope="row" | 2023 година | ''Големиот филм на Бејби шарк!'' | Подводна моќна К-поп група на Белугас | Гласовна улога | style="text-align:center" | <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 31, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|title=Celebrity Voice Stars Dive into 'Baby Shark's Big Movie!'|date=March 30, 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330172635/https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|archive-date=March 30, 2023|accessdate=March 31, 2023}}</ref> |} === Телевизија === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" | Наслов ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | Нав |- ! scope="row" | 2020 година | ''Ај-ленд'' | Шоу за преживување на Си-Џеј ЕНМ и Хајб корпорејшн; 12 епизоди | style="text-align:center" | <ref name="ilandtheindependent"/><ref name="ilandscmp"/> |- ! scope="row" | 2021 година | ''Игралиште'' | Со ТХТ; Месечева Нова Година, специјална естрада; две епизоди | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&aid=0000890051|last=Jeong|first=Hee-yeon|date=February 10, 2021|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports DongA]]|language=ko|script-title=ko:투모로우바이투게더 X Enhypen, 설 특집 예능 동반 출연|trans-title=Tomorrow by Together X Enhypen, appearance with New Year's special entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219013418/https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&aid=0000890051|archive-date=February 19, 2021|accessdate=February 13, 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2022 година | ''Патот по кој чекориме'' | Специјален пренос на Зимските младински олимписки игри 2024 година | style="text-align:center" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|title=2024 강원 동계 청소년 올림픽 특집방송 우리가 가는 길|date=February 24, 2022|publisher=[[Special Broadcasting Service|SBS]]|language=ko|trans-title=2024 Gangwon Winter Youth Olympic Special Broadcast Our Way|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224185603/https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|archive-date=February 24, 2022|accessdate=February 25, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|last=Huh|first=Seon-cheol|date=February 24, 2022|work=Single List|language=ko|script-title=ko:'우리가 가는 길' 훅 & 에이치, 엔하이픈, 프로미스나인, 서도밴드|trans-title='The Path We Take' Hook & H, Enhypen, fromis_9, Seodo Band|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225023821/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|archive-date=February 25, 2022|accessdate=February 25, 2022}}</ref> |- | ''Енхајпен ТВ'' | Јапонско комеморативно шоу за ''Дајменшн:'' 閃光 | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|title=Enhypen Japan Official Site|date=April 15, 2022|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:5月2日(月)フジテレビにて初冠番組『Enhypen TV』放送決定！|trans-title=The first title program "Enhypen TV" will be broadcast on Fuji TV on May 2nd (Monday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153725/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=April 16, 2022}}</ref> |} === Онлајн емисии === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="col" |Наслов ! class="unsortable" scope="col" |Белешки ! class="unsortable" scope="col" |Нав. |- ! scope="row" |2020–2021 |''Енхајпен&Хи'' |Реално шоу; две сезони | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0001223478|last=Kim|first=Miji|date=November 6, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈 데뷔 여정·숙소 생활 담은 리얼리티 11일 첫 방송 [공식입장]|trans-title=The first broadcast of the reality show of Enhypen's debut journey and lodging life on the 11th [Official Admission]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065751/https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&aid=0001223478|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003364491|last=Kim|first=Eun-hye|date=November 11, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [투데이TV]'엔하이픈앤하이' 글로벌 아이돌 'Enhypen'의 첫 시작..오늘(11일) 첫 방송|trans-title=[Today TV] The start of debut journey of the global idol 'Enhypen' on 'Enhypen & Hi'.. First broadcast today (11th)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065736/https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003364491|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|last=Hwang|first=Ji-young|date=March 10, 2021|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 리얼리티 시즌2로 돌아온다|trans-title=Enhypen reality season 2 is back|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310060915/https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|archive-date=March 10, 2021|accessdate=March 10, 2021}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2021–present |''ЕН-Кор'' |Музичко шоу зад сцената | style="text-align:center" | |- |''EН-О'Клок'' |Разновидно шоу; премиера на 10 јуни 2021 година | style="text-align:center" | |- ! scope="row" |2021 |''Мини Олимпијада'' |Две епизоди | style="text-align:center" | |- ! rowspan="2" scope="row" |2021–2022 |''EН-лог'' |Специјални неделни блог серии; две сезони | style="text-align:center" | |- |''Пресекува. Училиште'' |Јапонско неделно естрадно шоу; премиера на 29 ноември 2021 година | style="text-align:center" | |- ! rowspan="5" scope="row" |2022 |''Бекстејџ'' |Специјален документарен филм во соработка со TXT | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|last=Kim|first=Ji-hye|date=February 13, 2022|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko: 투모로우바이투게더·엔하이픈, 역대급 컬래버 비하인드..다큐 티저 공개|trans-title=Tomorrow x Together, Enhypen, the best collaboration behind the scenes... Documentary teaser released|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213011913/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|archive-date=February 13, 2022|accessdate=February 13, 2022}}</ref> |- |''Мини награди'' |Квартален преглед за 2022 година; премиера на 31 март 2022 година | style="text-align:center" | |- |''EН-БТИ'' |МБТИ тест и дискусија на секој член | style="text-align:center" | |- |''Пресекува. Мистерија'' |Јапонско неделно естрадно шоу; премиерно прикажана на 13 јуни 2022 година | style="text-align:center" | |- |''Многу многу забавно'' |Реално шоу; спин-оф на ЕН-О‘Клок | style="text-align:center" | |- ! scope="row" |2023 |''К-поп генерација'' |Документарна серија за животите на К-поп уметниците зад камерите | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|title=Enhypen, Ive, Le Sserafim and more to be featured in docuseries 'K-pop Generation'|date=January 17, 2023|work=PhilStar Life|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207082910/https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|archive-date=February 7, 2023|accessdate=February 7, 2023}}</ref> |} === Радио === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Година ! scope="row" |Наслов ! scope="row" |Белешки ! scope="row" |Членови ! scope="row" |Нав. |- ! scope="row" |2020 |''Приправник на декември'' | rowspan="3" |Ди-џеи | | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|script-title=ko:엔하이픈 12월의 루키 선정|trans-title=Enhypen selected as December's rookie|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207172347/https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|archive-date=December 7, 2021|accessdate=December 7, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |2021–2022 |''Цела ноќ на Енхајпен Нипон X'' |Ни-ки | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/420299|title=Enhypen が「Annx」月曜パーソナリティに就任、Yoasobi は火曜担当＆OPテーマ制作|language=ja|trans-title=Enhypen becomes "Annx" Monday personality, Yoasabi is in charge of Tuesday & of OP theme production|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317015358/https://natalie.mu/music/news/420299|archive-date=March 17, 2021|accessdate=March 16, 2021}}</ref> |- ! scope="row" |2022 |''Слушал'' |Џангвон и Сону | style="text-align:center" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|last=Han Hae-sun|date=February 7, 2022|work=StarNews|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 정원X선우, EBS 라디오 '경청' DJ 발탁[공식]|trans-title=Enhypen Jungwon X Sunoo, EBS Radio 'Listen' DJ Selected [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206230106/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|archive-date=February 6, 2022|accessdate=February 7, 2022}}</ref> |} == Концерти и турнеи == * Светска турнеја Манифесто (2022–23) * Светска турнеја Фејт (2023–24) * Светска турнеја Вок д (2024–25) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име}} * {{Матична}} [[Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]] [[Категорија:Јужнокорејски машки групи]] c94a11lmy67c95pul1fslnt2o48gwed 0 1358653 5601214 5410354 2026-07-27T20:54:01Z Beclievski 9277 /* */ 5601214 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2025|image=|semi1=13 мај 2025|semi2=15 мај 2025|final=17 мај 2025|host={{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија]]|venue=[[Сент Јакобшале]], [[Базел]], [[Швајцарија]]|exsupervisor=[[Мартин Естердал]]|director=[[Мартин Грин]]|emiter=[[Swiss Broadcasting Corporation (SRG SSR)]]|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|entries=37|debut=-|return={{unbulleted list|{{esc|Црна Гора}}}}|presenters=[[Хазел Бруггер]], [[Сандра Студер]], [[Мишеле Хунзикер]]|withdraw={{esc|Молдавија}}|winner={{Esc|Австрија}}<br />"[[Wasted Love (JJ song)|Wasted Love]]"|previous=2024|next=2026}} '''Изборот за песна на Евровизија 2025 година''' — 69-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Предвидено е да се одржи во [[Базел]], [[Швајцарија]], по победата на земјата на 2024 contest со песната „ The Code “ од Немо . Организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (ЕБУ) и домаќинот на радиодифузната корпорација Швајцарската радиодифузна корпорација (SRG SSR), натпреварот ќе се одржи во Сент Јакобшале и ќе се состои од две полуфиналиња на 13 и 15 мај и финале на 17 мај 2025 година.<ref name="2025HostCityOK">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/basel-will-host-eurovision-song-contest-2025|title=Basel will host Eurovision Song Contest 2025|date=30 August 2024|work=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)|accessdate=30 August 2024}}</ref> Победник беше Австрија и темата "Wasted Love" изведена од ЈЈ, композирана од самиот изведувач, заедно со Теодора Шпирич и Томас Турнер. Израел, Естонија, Шведска и Италија ја комплетираа топ 5 листата. Европската радиофузна унија отрки дека натпреварот го гледале 166 милиони луѓе ширум 37 европски држави. == Локација == Натпреварот во 2025 година треба да се одржи во [[Базел]], Швајцарија, по победата на земјата на 2024 contest со песната „ The Code “, во изведба на Немо. Тоа ќе биде по трет пат Швајцарија да биде домаќин на натпреварот, откако претходно тоа го направи за инаугуративниот натпревар во [[1956]] кој се одржа во Лугано и 1989 во [[Лозана]]. Арената Свети Јакобшале со 12.400 седишта, е избрана како арена-домаќин за 2025 година. Таа се наоѓа во јужниот дел на Базел-Штад, во непосредна близина на соседната општина Минхенштајн во Базел-Ланшафт . <ref name="2025HostCityOK"/> Комплексот Месе и Конгресен центар Базел ќе бидат домаќин на неколку настани поврзани со натпреварот. Тие ќе бидат локацијата на т.н "евровизиското село", каде што се одржуваат настапи на учесниците на натпреварот и локални уметници, како и прикажување на емисиите во живо за пошироката јавност; ЕуроКлубот, кој е домаќин на официјалните забави и приватни настапи на учесниците на натпреварот; и „Тиркизниот тепих“, кој се оддржува на 11 мај 2025 година, каде што натпреварувачите и нивните делегации се претставени пред присутните медиуми и обожаватели, по што следи церемонијата на отворање. Еворизиската улица треба да се наоѓа во Штаиневорштат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escxtra.com/2024/08/30/basel-reveal-more-locations-for-eurovision-2025/|title=Basel reveals more locations for Eurovision 2025|last=Bird|first=Lisa|date=2024-08-30|work=ESCXTRA.com|language=en-GB|accessdate=2024-08-31}}</ref> <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurofestivalnews.com/2024/08/31/eurovision-2025-investimento-da-35-milioni-di-franchi-e-arena-plus-i-dettagli-dietro-la-scelta-di-basilea/|title=Eurovision 2025: investimento da 35 milioni di Franchi e Arena Plus, i dettagli dietro la scelta di Basilea|last=Dammacco|first=Beppe|date=2024-08-31|work=Eurofestival News|language=it-IT|trans-title=Eurovision 2025: Investment of 35 million francs and Arena Plus, the details behind Basel's choice|accessdate=2024-08-31}}</ref> === Избор на град-домаќин === По победата на Швајцарија на натпреварот во 2024 година, локалните власти на [[Женева]] изразија интерес да бидат домаќини на изданието во 2025 година во Палекспо, по што поднесоа официјална апликација. <ref name="Geneva">{{Наведени вести|url=https://www.letemps.ch/culture/musiques/palexpo-est-deja-sur-les-rangs-pour-accueillir-l-eurovision-2025|title=L'Eurovision 2025 sera «un défi financier» pour la SSR, Palexpo est déjà sur les rangs pour l'accueillir|last=Nicolas Dufour|date=2024-05-12|work=[[Le Temps]]|access-date=2024-05-12|language=fr|trans-title=Eurovision 2025 will be "a financial challenge" for SSR, Palexpo is already in the running to host it}}</ref> <ref name="Geneva2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rts.ch/info/culture/dossiers/2024/eurovision/2024/article/une-task-force-de-la-ssr-se-reunira-des-lundi-pour-preparer-l-eurovision-2025-en-suisse-28499783.html|title=Une task force de la SSR se réunira dès lundi pour préparer l'Eurovision 2025 en Suisse|date=2024-05-13|publisher=[[Radio Télévision Suisse]]|language=fr-CH|trans-title=An SSR task force will meet on Monday to prepare for Eurovision 2025 in Switzerland|accessdate=2024-05-15}}</ref> Истиот ден, претседателот на кантоналната влада на Базел-Штад, Конрадин Крамер, исто така изрази интерес за Базел да биде домаќин на настанот во 2025 година. На 12 мај, салата Олма во Сент Гален беше предложена како потенцијално место. <ref name="StGallen1">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/05/12/eurovision-2025-three-cities-aim-to-host-eurovision-2025/|title=Eurovision 2025: Three Cities Aiming to Host Eurovision 2025|last=Conte|first=Davide|date=2024-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2024-05-12}}</ref> <ref name="StGallen2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/gesellschaft/kampf-um-austragung-genf-basel-st-gallen-alle-wollen-den-esc-doch-wer-kann|title=Genf, Basel, St. Gallen: Alle wollen den ESC – doch wer kann?|date=2024-05-12|work=[[Schweizer Radio und Fernsehen]]|language=de|trans-title=Geneva, Basel, St. Gallen: Everyone wants Eurovision – but who can?|accessdate=2024-05-12}}</ref>, додека на 13 мај, Лугано, кој беше домаќин на инаугуративниот натпревар во 1956 година, ја отфрли можноста да биде домаќин во 2025 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/05/13/eurovision-2025-lugano-rules-out-hosting/|title=Eurovision 2025: Lugano Rules Out Hosting|last=Farren|first=Neil|date=2024-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2024-05-13}}</ref> Претседателот на кантоналната влада на [[Берн]], Филип Милер, ја изрази својата подготвеност градот да биде домаќин на натпреварот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.20min.ch/story/antisemitisch-gepraegt-regierungspraesident-mueller-esc-bleib-fern-von-bern-103104392|title=Regierungspräsident Müller: 'ESC, bleib fern von Bern!'|date=2024-05-13|work=20 Minuten|language=de|trans-title=District President Müller: 'Eurovision, stay away from Bern!'|accessdate=2024-05-14}}</ref> , но самата кантонска влада подоцна ја објави својата поддршка во организирањето на настанот во Берн. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sta.be.ch/fr/start.html?newsID=b4829a2f-3780-4480-b0cf-cb75c96cc069|title=Le Conseil-exécutif félicite Nemo pour sa victoire au Concours Eurovision de la chanson et est ouvert à des candidatures bernoises|last=|first=|date=2024-05-15|work=be.ch|language=fr|accessdate=2024-06-03}}</ref> Во меѓувреме, градскиот совет на [[Цирих]] одржа состанок со „висок приоритет“ за да разговара за понудата. <ref name="Zürich">{{Наведени вести|url=https://www.letemps.ch/culture/apres-geneve-zurich-est-aussi-tentee-par-l-organisation-de-l-eurovision|title=Après Genève, Zurich est aussi tentée par l'organisation de l'Eurovision|date=2024-05-13|access-date=2024-05-13|publisher=[[Le Temps]]|language=fr-CH|trans-title=After Geneva, Zurich is also tempted by the organization of Eurovision}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/05/13/eurovision-2025-zurich-examining-bid-to-host/|title=Eurovision 2025: Zurich Examining Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=13 May 2024|work=Eurovoix|accessdate=13 May 2024}}</ref> На 14 мај, Лозана, која беше домаќин на натпреварот во 1989 година, ја отфрли можноста да биде домаќин во 2025 година, наведувајќи го недостатокот на инфраструктура. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/05/14/%f0%9f%87%a8%f0%9f%87%ad-eurovision-2025-lausanne-rules-out-hosting/|title=Eurovision 2025: Lausanne Rules Out Hosting|last=Andersson|first=Rafaell|work=Eurovoix|accessdate=14 May 2024}}</ref> На 15 мај, Biel/Bienne го објави својот интерес да биде поврзан и ко-домаќин на настанот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biel-bienne.ch/fr/details.html/29/news/4745|title=Arrêtés rendus par le Conseil municipal lors de sa séance du 15 mai 2024|date=2024-05-15|publisher=[[Biel/Bienne]]|language=fr-CH|trans-title=Orders issued by the Municipal Council during its meeting of 15 May 2024|accessdate=2024-05-15}}</ref> , а на 17 мај, локалната власт на Фрибург изјави дека ја испитува потенцијалната понуда. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/05/17/eurovision-2025-fribourg-examining-whether-bid-host/|title=Eurovision 2025: Fribourg Examining Whether to Bid to Host|last=Farren|first=Neil|date=17 May 2024|work=Eurovoix|accessdate=19 May 2024}}</ref> На 5-ти јуни, владата на Базел-Штад потврди дека ќе понуди, предлагајќи ги Свети Јакобшале и Сент Јакоб-Парк како можни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/06/07/basel-confirms-it-will-bid-to-host-eurovision/|title=Eurovision 2025: Basel Confirms it Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=7 June 2024|work=Eurovoix|accessdate=7 June 2024}}</ref> На 6 јуни, општините Биел/Биен и Берн објавија заедничка понуда. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biel-bienne.ch/fr/details.html/29/news/4824|title=Berne et Bienne envisagent une candidature commune pour l'Eurovision 2025|date=2024-06-06|publisher=[[Biel/Bienne]]|language=fr|accessdate=2024-06-06}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bern.ch/mediencenter/medienmitteilungen/aktuell_ptk/bern-und-biel-pruefen-gemeinsame-bewerbung-fuer-esc-2025|title=Bern und Biel prüfen gemeinsame Bewerbung für ESC 2025|date=2024-06-06|publisher=[[Bern]]|language=de|accessdate=2024-06-06}}</ref> На 12 јуни, Сент Гален објави дека нема да поднесе понуда поради неисполнување на условите за домаќин на настанот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/06/12/🇨🇭-eurovision-2025-st-gallen-will-not-bid-to-host-eurovision/|title=Eurovision 2025: St. Gallen Will Not Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2024-06-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2024-06-12}}</ref> Домаќинот-радиодифузерот SRG SSR го започна процесот за избор на град-домаќин на 27 мај 2024 година, со издавање листа на барања кои што треба да се исполнат за заинтересираните градови. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=2024-05-30|title=Eurovision Song Contest 2025: now it's up to the cities|url=https://www.srgssr.ch/en/news-media/news/eurovision-song-contest-2025-now-its-up-to-the-cities|access-date=2024-05-30}}</ref> Базел, Берн, Женева и Цирих официјално го објавија својот интерес и ги финализираа своите понуди на 28 јуни. <ref name="2025Biddings">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/kultur/musik/austragung-des-esc-2025-buhlen-um-den-esc-welche-stadt-hat-die-nase-vorn|title=Buhlen um den ESC 2025: Welche Stadt hat die Nase vorn?|last=Matijasevic|first=Ana|date=2024-06-26|work=|publisher=[[Schweizer Radio und Fernsehen|SRF]]|language=de-CH|trans-title=Competing for the ESC 2025: Which city is ahead?|accessdate=2024-06-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.blick.ch/news/in-welcher-stadt-steigt-der-schweizer-esc-2025-andere-haben-einen-dicken-scheck-wir-haben-nemo-id19896402.html|title=In welcher Stadt steigt der Schweizer ESC 2025? «Andere haben einen dicken Scheck – wir haben Nemo»|last=Rauch|first=Raphael|date=2024-06-30|work=[[Blick]]|language=de-CH|trans-title=In which city will the Swiss ESC 2025 take place? "Others have a big check – we have Nemo"|accessdate=2024-06-30}}</ref> Претставниците на радиодифузерот-домаќин ги посетија четирите понудувачи на почетокот на јули, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bern.ch/mediencenter/medienmitteilungen/aktuell_ptk/bern-und-biel-bewerben-sich-fuer-durchfuehrung-des-esc-2025/dokumente/vortrag-eurovision-song-contest-2025.pdf|title=Vortrag des Gemeinderats an den Stadtrat Eurovision Song Contest 2025; Verpflichtungskredit|date=2024-06-26|work=bern.ch|language=de-CH|trans-title=Presentation of the municipal council to the city council: Eurovision Song Contest 2025; Commitment credit|accessdate=2024-06-30|quote=Anfangs Juli 2024 finden die Pitch-Präsentationen und allfällige Standortbesichtigungen statt. Ende Juli 2024 wird durch das SRG kommuniziert, welche zwei potenziellen Austragungsstädte noch im Rennen sind (Shortlist).}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swissinfo.ch/eng/life-aging/most-swiss-unenthusiastic-about-eurovision-song-contest-hosting-duties/82164033|title=Many Swiss unenthusiastic about Eurovision song contest hosting duties|last=Keystone-SDA|date=2024-06-29|work=[[SWI swissinfo]]|language=en-GB|accessdate=2024-07-01}}</ref> и ги вброија Базел и Женева на 19 јули. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/switzerland-2025-shortlist-final-two|title=Switzerland 2025: Shortlist of Host Cities down to final two|date=2024-07-19|work=Eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=2024-07-19}}</ref> На 30 август, EBU и SRG SSR го објавија Базел како град домаќин, а Сент Јакобшале како избрано место на одржување. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/07/30/eurovision-2025-host-city-announcement-august-30/|title=Eurovision 2025: Host City Announcement on August 30|last=Farren|first=Neil|date=2024-07-30|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2024-07-30}}</ref> <ref name="2025HostCityOK"/> '''Градови кои се пријавија''' {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Градот ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Белешки ! scope="col" | {{Крат|Ref.|Reference}} |- ! rowspan="2" scope="row" style="background:#CEDFF2" | [[Базел]]{{Меѓупростори}}† | [[Сент Јакоб Парк|Св.Јакоб-Парк]] | Беше домаќин на финалето на Лигата на Европа на УЕФА во 2016 година и ќе биде домаќин на натпреварите на УЕФА за жени на Евро 2025 година . Предлогот беше зависен од изградбата на покрив за покривање на стадионот. | rowspan="2" style="background:#CEDFF2" | <ref name="ESC2025">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdt.ch/news/eurosong-zurigo-non-si-sfila-352074|title=Eurosong, Zurigo non si sfila|last=Galli|first=Paolo|date=13 May 2024|work=Corriere del Ticino|language=it|trans-title=Eurosong, Zurich doesn't show up|accessdate=13 May 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/195397/eurovision-2025-basel-applies-to-host-the-contest/|title=Eurovision 2025: Basel applies to host the contest|last=Jiandani|first=Sanjay|date=7 June 2024|work=ESCToday|accessdate=7 June 2024}}</ref> |- style="background:#CEDFF2" | Свети Јакобшале | Домаќин на годишниот Swiss Indoors . |- style="background:#F2E0CE" ! scope="row" style="background:#F2E0CE" | [[Берн]] со Биел/Биен{{Меѓупростори}} | Ној Фестхале | Предлог поставен околу планираното музичко место, изградено во рамките на {{Меѓујазична врска|Bernexpo|de}} комплекс. | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/06/27/eurovision-2025-bern-biel-bienne-bid/|title=Eurovision 2025: Bern & Biel/Bienne Reveal Details of Bid|last=Granger|first=Anthony|date=27 June 2024|work=Eurovoix|accessdate=27 June 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/195522/eurovision-2025-bern-and-biel-apply-to-host-the-contest/|title=Eurovision 2025: Bern and Biel apply to host the contest|last=Jiandani|first=Sanjay|date=27 June 2024|work=ESCToday|accessdate=27 June 2024}}</ref> |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" | [[Женева]]{{Меѓупростори}} | Палекспо | Беше домаќин на годишниот [[Женевски автосаем|Меѓународен саем за автомобили во Женева]] . Исто така, беше домаќин на полуфиналето на Дејвис купот 2014 и Лејвер купот 2019 година . | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/05/12/%f0%9f%87%a8%f0%9f%87%ad-eurovision-2025-geneva-aims-to-host-eurovision-2025/|title=Eurovision 2025: Geneva Aims to Host Eurovision 2025|last=Granger|first=Anthony|work=Eurovoix|accessdate=12 May 2024}}</ref> |- ! scope="row" | Сент Гален | Сала Олма | - | <ref name="StGallen1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/195423/eurovision-2025-st-gallen-will-not-bid-to-host-the-contest/|title=Eurovision 2025: St. Gallen will not bid to host the contest|last=Jiandani|first=Sanjay|date=13 June 2024|work=ESCToday|accessdate=13 June 2024}}</ref> |- style="background:#F2E0CE" ! rowspan="2" scope="row" style="background:#F2E0CE" |[[Цирих]] | Халенстадион | Беше домаќин на годишниот Опен во Цирих од 1993 до 2008 година. | rowspan="2" | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/195526/eurovision-2025-zurich-officially-applies-to-host-the-contest/|title=Eurovision 2025: Zurich officially applies to host the contest|last=Jiandani|first=Sanjay|date=27 June 2024|work=ESCToday|accessdate=27 June 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2024/06/27/eurovision-2025-zurich-reveals-details-of-bid/|title=Eurovision 2025: Zurich Reveals Details of Bid|last=Farren|first=Neil|date=2024-06-27|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2024-06-28}}</ref> |- | Swiss Life Arena | Планирано место за Светското првенство IIHF во 2026 година |} == Листа на земји-учеснички == За да може една земја да има право да учествува на Изборот [[Евровизија|за песна на Евровизија]], таа мора да биде активен член на [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (ЕБУ). [[Европски радиодифузен сојуз|ЕБУ]] испраќа покани на сите активни членки, кои што имаа време до 15 септември 2025 да ја испратат својата апликација за учество следната година, и до 11 октомври да се повлечат од учество без да бидат обврзани да платат пенали. Земјите кои се дел од „[[Евровизија|Големата петорка]]“ (Франција, Германија, Италија, Шпанија и Обединетото Кралство) и земјата домаќин Швајцарија автоматски ќе добијат место во финалето на натпреварот, додека сите други земји ќе се пласираат во едно од двете полуфиналиња. На 12 декември, 2024 Европската радиодифузна унија ЕБУ ги потврди 38те земји учеснички кои ќе земат учество идната година. Црна Гора се враќа по пауза од две години. На 22 јануари 2025, Молдавскиот радиофузер се повлече од учество во овогодинешниот избор за песна на Евровизија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2025/01/22/moldova-etapa-nationala-cancelled-withdraws-from-eurovision-2025/|title=🇲🇩 Moldova: Etapa Națională Cancelled, Withdraws from Eurovision 2025|last=Granger|first=Anthony|date=2025-01-22|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2025-01-22}}</ref> {| class="wikitable" |+Привремена листа од земји учеснички !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Автор(и) |- |{{Esc|Австралија}} |Го-Јо |"Milkshake Man" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Amy Sheppard|George Sheppard|Jason Bovino|Marty Zambotto}} |- |{{Esc|Австрија}} |ЈЈ |"Wasted Love" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Johannes Pietsch|Teodora Špirić|Thomas Thurner}} |- |{{Esc|Азербејџан}} |Мамагама |"Run With U" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Hasan Hayadar|Roman Zee|Sefael Mishiyev}} |- |{{Esc|Албанија}} |Шкодра Електронике |"Zjerm" |[[Албански јазик|албански]] |{{Хсписок|Beatriçe Gjergji|Lekë Gjeloshi}} |- |{{Esc|Белгија}} |Ред Себастиан |"Strobe Lights" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Ameerah A. Roelants|Billie Bentein|Seppe Herreman|Willem Vanderstichele}} |- |{{Esc|Велика Британија}} |Ремембер Мондеј |"What the Hell Just Happened?" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок| Charlotte Steele|Holly-Anne Hull|Julie Aagaard|Kes Kamara|Lauren Byrne|Sam Brennan|Thomas Stengaard|Tom Hollings}} |- |{{Esc|Грузија}} |Мариам Шенгелиа |"Freedom" |[[Грузиски јазик|грузиски]], [[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Buka Kartozia|Keti Gabisiani}} |- |{{Esc|Грција}} |Клавдиа |“Asteromáta” |[[Грчки јазик|грчки]] |{{Хсписок|Arcade}} |- |{{Esc|Данска}} |Сисал |"Hallucinations" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Chris Rohde-Frisk|Lina Spangsberg|Linnéa Mary Hansdotter Deb|Malthe Johansen|Marcus Winther-John|Melanie Gabriella Hayrapetian}} |- |{{Esc|Ерменија}} |Парг |"Survivor" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок| Alex Wilke|Armen Paul|Benjamin Alasu|Eva Voskanian|Joshua Curran|Martin Mooradian|Pargev Vardanyan|Thomas G:son}} |- |{{Esc|Естонија}} |Томми Кеш |"Espresso macchiato" |[[Италијански јазик|италијански]], [[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Johannes Naukkarinen|Tomas Tammemets}} |- |{{Esc|Израел}} |Јувал Рафаел |"New Day Will Rise" |[[Англиски јазик|англиски]],[[Француски јазик|француски]],[[Хебрејски јазик|хебрејски]] |{{Хсписок|Keren Peles}} |- |{{Esc|Ирска}} |Емми |"Laika Party" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Emmy Kristine Guttulsrud Kristiansen|Erlend Guttulsrud Kristiansen|Henrik Østlund|Larissa Tormey|Truls Marius Arra}} |- |{{Esc|Исланд}} |Ваеб |"Róa" |[[Исландски јазик|исландски]] |{{Хсписок|Gunnar Björn Gunnarsson|Hálfdán Helgi Matthíasson|Ingi Þór Garðarsson|Matthías Davíð Matthíasson}} |- |{{Esc|Италија}} |Луцио Корси |"Volevo essere un duro" |[[Италијански јазик|италијански]] |{{Хсписок|Lucio Corsi|Tommaso Ottomano}} |- |{{Esc|Кипар}} |Тео Еван |"Shh" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок| Dimitris Kontopoulos|Elsa Søllesvik|Lasse Nymann|Linda Dale}} |- |{{Esc|Латвија}} |Таутумеитас |"Bur man laimi" |[[Латвиски јазик|летонски]] |{{Хсписок|Asnate Rancāne|Aurēlija Rancāne|Gabriēla Zvaigznīte|Laura Līcīte}} |- |{{Esc|Литванија}} |Катарсис |"Tavo akys" |[[Литвански јазик|литвански]] |{{Хсписок| Lukas Radzevičius}} |- |{{Esc|Луксембург}} |Лаура Тхорн |"La poupée monte le son" |[[Француски јазик|француски]] |{{Хсписок|Julien Salvia| Ludovic-Alexandre Vidal}} |- |{{Esc|Малта}} |Мириана Конте |"Serving" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Benjamin Schmid|Matthew 'Muxu' Mercieca| Miriana Conte|Sarah Evelyn Fullerton}} |- |{{Esc|Германија}} |Абор и Тина |"Baller" |[[Германски јазик|германски]] |{{Хсписок|Alexander Hauer|Attila Bornemisza|Tünde Bornemisza}} |- |{{Esc|Норвешка}} |Кајл Алессандро |"Lighter" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок| Adam Woods|Kyle Alessandro}} |- |{{Esc|Полска}} |Јустина Стачковска |"Gaja" |[[Полски јазик|полски]] |{{Хсписок|Dominic Buczkowski-Wojtaszek|Emilian Waluchowski|Justyna Steczkowska|Patryk Kumór}} |- |{{Esc|Португалија}} |Напа |"Deslocado" |[[Португалски јазик|португалски]] |{{Хсписок|João Lourenço Gomes|João Rodrigues|Diogo Góis|Francisco Sousa|André Santos|Guilherme Gomes}} |- |{{Esc|Сан Марино}} |Габри Понте |"Tutta l'Italia" |[[Италијански јазик|италијански]] |{{Хсписок|Andrea Bonomo|Edwyn Roberts|Gabry Ponte}} |- |{{Esc|Словенија}} |Клемен |"How Much Time Do We Have Left?" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Klemen Slakonja|Maja Slatinšek|Ryan Small}} |- |{{Esc|Србија}} |Принц |"Mila" |[[Српски јазик|српски]] |{{Хсписок| Dušan Bačić}} |- |{{Esc|Украина}} |Зиферблат |"Bird of Pray" |[[Англиски јазик|англиски]], [[Украински јазик|украински]] |{{Хсписок|Valentyn Leshchynskyi|Danylo Leshchynskyi|Fedir Khodakov}} |- |{{Esc|Финска}} |Ерика Викман |"Ich komme" |[[Фински јазик|фински]] |{{Хсписок|Christel Roosberg|Jori Roosberg}} |- |{{Esc|Франција}} |Луане |"Maman" |[[Француски јазик|француски]] |{{Хсписок|Anne Peichert|Tristan Salvati}} |- |{{Esc|Холандија}} |Клауде |"C'est la vie" |[[Англиски јазик|англиски]], [[Француски јазик|француски]] |{{Хсписок|Arno Krabman|Claude Kiambe|Joren van der Voort|Léon Palmen}} |- |{{Esc|Хрватска}} |Марко Бошњак |"Poison Cake" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Bas Wissink|Ben Pyne|Emma Gale|Filip Majdak|Marko Bošnjak}} |- |{{Esc|Црна Гора}} |Нина Жижич |"Dobrodosli" |[[Црногорски јазик|црногорски]] |{{Хсписок| Boris Subotić|Darko Dimitrov|Violeta Mihajlovska Milić}} |- |{{Esc|Чешка}} |Адонхс |"Kiss Kiss Goodbye" |[[Англиски јазик|англиски]] |{{Хсписок|Adam Pavlovčin|Adriano Lopes da Silva|George Masters-Clark|Ines Coulon|Lorenzo Calvo|Michaela Charvátová|Ronald Janeček}} |- |{{Esc|Швајцарија}} |Зое Ме |"Voyage" |[[Француски јазик|француски]] |{{Хсписок|Emily Middlemas|Tom Oehler|Zoë Alina Kressler}} |- |{{Esc|Шведска}} |КАЈ |"Bara bada bastu" |[[Шведски јазик|шведски]] |{{Хсписок|Anderz Wrethov|Axel Åhman|Jakob Norrgård|Kevin Holmström|Kristoffer Strandberg|Robert Skowronski}} |- |{{Esc|Шпанија}} |Мелоди |"Esa diva" |[[Шпански јазик|шпански]] |{{Хсписок|Alberto Lorite|Joy Deb|Juan Sueiro|Melodía Ruíz|Peter Boström|Thomas G:son}} |} === Други земји === Активни членки во Андора, Босна и Херцеговина и Словачка го потврдија своето неучество пред објавувањето на списокот со учесници од страна на ЕРУ. Македоскиот радиофузер расправаше за потенцијално враќање, но не се појави на листата од земји-учеснички. Косовскиот радиофузер побара покана за учество, но беше одбиен од страна на ЕРУ. == Преглед на натпреварот == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 13 мај 2025, со почеток во 21 часот. 15 држави настапија во ова полуфинале. Овие земји, заедно со Италија, Швајцарија и Шпанија и земјите кои не учествуваат, познати како "Rest of the World", гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable" |+Учесници во првото полуфинале !Реден број !Држава !Изведувач !Песна !Поени !Место |- |1 |{{Esc|Исланд}} |Ваеб |"Róa" |97 |6 |- |2 |{{Esc|Полска}} |Јустина Стачковска |"Gaja" |85 |7 |- |3 |{{Esc|Словенија}} |Клемен |"How Much Time Do We Have Left" |23 |13 |- |4 |{{Esc|Естонија}} |Томми Кеш |"Espresso Macchiato" |113 |5 |- |5 |{{Esc|Украина}} |Зиферблат |"Bird of Pray" |137 |1 |- |6 |{{Esc|Шведска}} |КАЈ |"Bara bada bastu" |118 |4 |- |7 |{{Esc|Португалија}} |Напа |"Deslocado" |56 |9 |- |8 |{{Esc|Норвешка}} |Кајл Алессандро |"Lighter" |82 |8 |- |9 |{{Esc|Белгија}} |Ред Себастиан |"Strobe Lights" |23 |14 |- |10 |{{Esc|Азербејџан}} |Мамагама |"Run with U" |7 |15 |- |11 |{{Esc|Сан Марино}} |Габри Понте |"Tutta l'Italia" |46 |10 |- |12 |{{Esc|Албанија}} |Шкодра Елетрконике |"Zjerm" |122 |2 |- |13 |{{Esc|Холандија}} |Клауде |"C'est la vie" |121 |3 |- |14 |{{Esc|Хрватска}} |Марко Бошњак |"Poison Cake" |28 |12 |- |15 |{{Esc|Кипар}} |Тео Еван |"Shh" |44 |11 |} === Второ полуфинале === Второ полуфинале се одржа на 15 мај 2025, со почеток во 21 часот. 16 држави настапаија во ова полуфинале. Овие земји, заедно со Велика Британија, Германија и Франција и земјите кои не учествуваат, познати како "Rest of the World", гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable" |+Учесници во второто полуфинале !Реден број !Држава !Изведувач !Песна !Поени !Место |- |1 |{{Esc|Австралија}} |Го-Јо |"Milkshake Man" |41 |11 |- |2 |{{Esc|Црна Гора}} |Нина Жижич |"Dobrodosli" |12 |16 |- |3 |{{Esc|Ирска}} |Емми |"Laika Party" |28 |13 |- |4 |{{Esc|Латвија}} |Таутумеитас |"Bur man laimi" |130 |2 |- |5 |{{Esc|Ерменија}} |Парг |"Survivor" |51 |10 |- |6 |{{Esc|Австрија}} |ЈЈ |"Wasted Love" |104 |5 |- |7 |{{Esc|Грција}} |Клавдиа |"Asteromata" |112 |4 |- |8 |{{Esc|Литванија}} |Катарсис |"Tavo akys" |103 |6 |- |9 |{{Esc|Малта}} |Мириана Конте |"Serving" |53 |9 |- |10 |{{Esc|Грузија}} |Мариам Шенгелиа |"Freedom" |28 |15 |- |11 |{{Esc|Данска}} |Сисал |"Hallucinations" |61 |8 |- |12 |{{Esc|Чешка}} |Адонхс |"Kiss Kiss Goodbye" |29 |12 |- |13 |{{Esc|Луксембург}} |Лаура Тхорн |"La poupée monte le son" |62 |7 |- |14 |{{Esc|Израел}} |Јувал Рафаел |"New Day Will Rise" |203 |1 |- |15 |{{Esc|Србија}} |Принц |"Mila" |28 |14 |- |16 |{{Esc|Финска}} |Ерика Викман |"Ich komme" |115 |3 |} === Финале === Големото финале се одржа на 17 мај 2025, со почеток во 21 часот. 26 држави настапија во финалето; земјата-домаќин Швајцарија, големата петорка и десетте земји кои ќе обезбедат пласман од двете полуфиналиња. Сите 37 земји преку жирито и публиката и земјите кои не учествуваат, познати како "Rest of the World", гласаа финалето. {| class="wikitable" |+Големото финале !Реден број !Држава !Изведувач !Песна !Поени !Место |- |1 |{{Esc|Норвешка}} |Кајл Алессандро |"Lighter" |89 |18 |- |2 |{{Esc|Луксембург}} |Лаура Тхорн |"La poupée monte le son" |47 |22 |- |3 |{{Esc|Естонија}} |Томми Кеш |"Espresso Macchiato" |356 |3 |- |4 |{{Esc|Израел}} |Јувал Рафаел |"New Day Will Rise" |357 |2 |- |5 |{{Esc|Литванија}} |Катарсис |"Tavo akys" |96 |16 |- |6 |{{Esc|Шпанија}} |Мелоди |"Esa diva" |37 |24 |- |7 |{{Esc|Украина}} |Зиферблат |"Bird of Pray" |218 |8 |- |8 |{{Esc|Велика Британија}} |Ремембер Мондеј |"What the Hell Just Happened?" |88 |19 |- |9 |{{Esc|Австрија}} |ЈЈ |"Wasted Love" |436 |1 |- |10 |{{Esc|Исланд}} |Ваеб |"Róa" |33 |25 |- |11 |{{Esc|Латвија}} |Таутумеитас |"Bur man laimi" |158 |13 |- |12 |{{Esc|Холандија}} |Клауде |"C'est la vie" |175 |12 |- |13 |{{Esc|Финска}} |Ерика Викман |"Ich komme" |196 |11 |- |14 |{{Esc|Италија}} |Луицо Корси |"Volevo essere un duro" |256 |5 |- |15 |{{Esc|Полска}} |Јустина Стачковска |"Gaja" |156 |14 |- |16 |{{Esc|Германија}} |Абор и Тина |"Baller" |151 |15 |- |17 |{{Esc|Грција}} |Клавдиа |"Asteromata" |231 |6 |- |18 |{{Esc|Ерменија}} |Парг |"Survivor" |72 |20 |- |19 |{{Esc|Швајцарија}} |Зое Ме |"Voyage" |214 |10 |- |20 |{{Esc|Малта}} |Мириана Конте |"Serving" |91 |17 |- |21 |{{Esc|Португалија}} |Напа |"Deslocado" |50 |21 |- |22 |{{Esc|Данска}} |Сисал |"Hallucinations" |47 |23 |- |23 |{{Esc|Шведска}} |КАЈ |"Bara bada bastu" |321 |4 |- |24 |{{Esc|Франција}} |Луане |"Maman" |230 |7 |- |25 | {{Esc|Сан Марино}} |Габри Понте |"Tutta l'Italia" |27 |26 |- |26 | {{Esc|Албанија}} |Шкодра Електронике |"Zjerm" |218 |8 |} == Продукција == Изборот за песна на Евровизија 2025 година ќе биде продуциран од швајцарскиот национален радиодифузен сервис Swiss Broadcasting Corporation (SRG SSR). Главниот тим ќе се состои од Рето Периц и Мориц Штадлер како извршни продуценти, <ref>{{Наведена изјава за печат|date=2024-06-04|title=Eurovision Song Contest 2025: Executive producers named|url=https://www.srgssr.ch/en/news-media/news/eurovision-song-contest-2025-executive-producers-named|access-date=2024-06-04|publisher=SRG SSR}}</ref> и Ив Шиферле како шеф на шоуто. Своите улоги од претходното издание ги повторуваат Кристер Бјоркман како шеф на натпреварот и Тобијас Аберг како шеф на продукцијата, со други продукциски персонал вклучувајќи ги Надја Буркхард-Тракол како шеф на настанот, Манфред Винц како шеф на финансии, Ауро Шатард како шеф на обезбедувањето, и Кевин Стубер како шеф на правниот сектор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/switzerland-2025-core-project-team|title=Switzerland 2025: Core project team is in place|date=2024-07-03|work=Eurovision.tv|publisher=EBU|accessdate=2024-07-03}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|date=2024-07-03|title=ESC 2025: the core project team is in place|url=https://www.srgssr.ch/en/news-media/news/esc-2025-the-core-project-team-is-in-place|access-date=2024-07-03|publisher=SRG SSR}}</ref> Организацијата на натпреварот ќе се реструктуира за 2025 година; ова беше објавено од ЕБУ на 1 јули 2024 година, по прегледот на [[Евровизија 2024|контроверзиите на натпреварот во 2024 година]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ebu.ch/news/2024/06/ebu-announces-future-development-areas-for-eurovision-song-contest-following-independent-review-into-2024-event|title=EBU announces future development areas for Eurovision Song Contest following independent review into 2024 event|date=2024-07-01|work=ebu.ch|publisher=EBU|language=en|accessdate=2024-07-01}}</ref> Беа создадени две нови позиции: директор на EСЦ и раководител на бренд и комерцијални производи, при што директорот на EСЦ ја надгледува работата на извршниот супервизор Мартин Остердал и шефот на брендот и комерцијалното. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2024/tv/global/eurovision-song-contest-independent-review-director-welfare-1236057822/|title=Eurovision Song Contest Creates New Director Role, Beefs Up Rules and Considers Introducing Welfare Producer Following Independent Review (EXCLUSIVE)|last=Yossman|first=K. J.|date=2024-07-01|work=Variety|language=en-US|accessdate=2024-07-01}}</ref> <ref name="DirectorRole">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurofestivalnews.com/2024/07/20/eurovision-2025-esc-director/|title=Eurovision 2025: l'EBU cerca un ESC Director. Martin Österdahl resta Show Supervisor|last=Adessi|first=Antonio|date=2024-07-20|work=Eurofestival News|language=it|trans-title=Eurovision 2025: the EBU is looking for an ESC Director. Martin Österdahl remains Show Supervisor|accessdate=2024-07-21}}</ref> Мартин Грин, кој претходно работеше во 2023 како извршен директор, беше назначен за директор на ЕСЦ Извршниот совет на Базел-Штад се очекува да придонесе CHF 35 милиони (околу 37.3 милиони евра) од буџетот на натпреварот. <ref name="2025ProposedBudget">{{Наведена изјава за печат|title=Der Regierungsrat beantragt beim Grossen Rat Ausgaben für den ESC 2025|date=2024-08-31|url=https://www.bs.ch/medienmitteilungen/2024-der-regierungsrat-beantragt-beim-grossen-rat-ausgaben-fuer-den-esc-2025|language=de-CH|access-date=2024-09-01}}</ref> == Емитувања == Сите радиодифузери кои учествуваат може да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои обезбедуваат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако од нив се бара да го прикажат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето радиодифузери ги покриваат сите три емисии. Некои радиодифузери кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. Каналот за песна на Евровизија [[YouTube|на YouTube]] обезбедува меѓународни преноси во живо без коментар на сите емисии. Следниве радиодифузери се радиодифузерите кои целосно или делумно ги потврдија своите планови за емитување: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Радиодифузери и коментатори во земји-учеснички ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Канал(и) ! scope="col" | Прикази ! scope="col" | Коментатор(и) |- ! scope="row" |'''{{Esc|Австралија}}''' | SBS | SBS |Сите емисии | |- ! scope="row" |'''{{Esc|Белгија}}''' | VRT |VRT 1 |Сите емисии |Холандски: Петер Ван де Виере |- ! rowspan="2" scope="row" |'''{{Esc|Велика Британија}}''' | rowspan="2" | BBC | BBC One | rowspan="2" |Сите емисии | rowspan="2" | |- | BBC Radio 2 |- ! rowspan="2" |{{Esc|Германија}} | rowspan="2" |ARD / NDR |One |Полуфиналиња | |- | {{Јаз|de|[[Das Erste]]}} |Финале | |- ! rowspan="3" |{{Esc|Италија}} | rowspan="3" |RAI |RAI 2 |Полуфиналиња | rowspan="2" |Габриеле Корси и БигМама |- |RAI 1 | rowspan="2" |Финале |- |RAI Radio 2 | |- ! scope="col" |{{Esc|Полска}} |TVP |TVP 1 |Сите емисии | |- ! scope="col" |{{Esc|Холандија}} |NPO/AVROTROS | | |Корналд Маас |- ! scope="col"|{{Esc|Чешка}} |CT |CT1 |Сите емисии | |- ! scope="col"|{{Esc|Швајцарија}} |SRG SSR | | |Германски: Свен Епинеј |} {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Радиофузери и коментатори во земји кои не учествуваат ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиофуер ! scope="col" | Канал(и) ! scope="col" | Прикази ! scope="col" | Коментатор(и) |- ! scope="col" |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска Радио Телевизија|МРТ]] |MRT 1 | Сите емисии | Aleksandra Jovanovska |- ! scope="col" |{{Esc|Молдавија}} |TRM |Moldova 1 |Сите емисии | |} == Поврзано == * [[Детска Евровизија 2025 година|Детска Евровизија 2025]] == Наводи == {{наводи}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Швајцарска култура]] [[Категорија:Базел]] [[Категорија:Музиката во 2025 година]] 3sxrq1zos18d7a1nvrikxttq5akcqai 0 1359111 5601107 5511249 2026-07-27T15:45:32Z Andrew012p 85224 5601107 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Another|author=Јукито Ајацуџи|genre=[[училиште]]<br>мистика<br>психолошки ужаси|published=29 октомври 2009 (роман)<br>март 2010 — јануари 2012 (манга)<br>10 јануари 2012 — 27 март 2012 (аниме)<br>4 август 2012 (игран филм)|publisher=Kadokawa Shoten (роман и манга)|image=Another (novel) Cover.jpg|image_caption=Корицата на романот}} {{Закосен наслов}}'''''Another''''' (буквално: ''Друга''<!-- Ако делото има македонско издание, ве молам преименувајте го насловот и избришете го коментаров. -->, {{langx|ja|アナザー}}) — јапонски таинствен [[роман]] на ужасите од Јукито Ајацуџи, првпат објавен на [[29 октомври]] [[2009]] г. од Kadokawa Shoten.<ref>{{cite web|url=http://www.kadokawa.co.jp/book/bk_detail.php?pcd=200905000546|title=Another|publisher=[[Kadokawa Shoten]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203906/http://www.kadokawa.co.jp/book/bk_detail.php?pcd=200905000546|archive-date=March 3, 2016|access-date=July 30, 2011|url-status=dead}}</ref> Приказната го следи Коичи Сакакибара, момче што се префрла во гимназијата Јомијама, каде ја запознава загадочната Меи Мисаки и се заплеткува во застрашувачка тајна што вклучува ужасни смртни случаи на [[Човек|луѓе]] поврзани со неговиот клас. Романот е вдахнат од [[манга]]-адаптација на Хиро Кијохара, серијализирана во списанието ''Young Ace'' од мај 2010 г. до [[јануари]] 2012 г.<ref name="yenpress">{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-07-13/yen-press-adds-another-horror-novel-and-manga-junya-inoue-btooom-manga|title=Yen Press Adds {{'}}''Another''{{'}} Horror Novel & Manga, Junya Inoue's ''BTOOOM!'' Manga|date=July 13, 2012|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=July 14, 2012}}</ref> И романот и мангата се лиценцирани во [[Северна Америка]] од Yen Press. [[Аниме]]-серија од 12 епизоди од P.A. Works се прикажувала во [[Јапонија]] од 10 јануари до 27 март 2012 г., по што следела [[OVA]] објавена на 26 мај 2012 г.<ref name="ANN-0811">{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2011-08-27/anime-another-with-noizi-ito-p.a-works-debuts-in-january|title=Anime ''Another'' with Noizi Ito, P.A. Works Debuts in January|date=August 27, 2011|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=August 27, 2011}}</ref><ref name="official-about">{{cite web|url=http://www.another-anime.jp/about/|title=Staff & Cast|publisher=[[P.A. Works]]|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206140548/http://www.another-anime.jp/about/|archive-date=February 6, 2013|access-date=November 21, 2011|url-status=dead}}</ref> Премиерата на [[Игран филм|играниот филм]] била прикажана во јапонските кина на [[4 август]] 2012 г.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2012-03-02/live-action-film-teaser-of-horror-novel-another-posted|title=Live-Action Film Teaser of Horror Novel 'Another' Posted|date=March 2, 2012|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=March 2, 2012}}</ref> == Содржина == Во 1972 г., Мисаки, сакана ученичка од клас 3-3 во гимназијата Јомијама, починала неочекувано за време на учебната година. Потресени од тага, учениците и професорот се однесувале како Мисаки да е сѐ уште жива, што довело до нејзино таинствено присуство на фотографијата од дипломирањето. Премотувајќи го времето до пролетта 1998 г., кога Коичи Сакакибара се префрлува во класот 3-3. Таму ја запознава Меи Мисаки, тивка девојка што ја избегнуваат како нивните соученици, така и професорот. Наскоро, класот станува заробен во смртоносна појава каде што учениците и нивните роднини умираат на необични и ужасни начини. Коичи и Меи откриваат дека овие смртни случаи се поврзани со „Мисаки од 1972 г.“, проклетство што го мачи класот 3-3 речиси секоја година оттогаш. Заедно, тие се тркаат да ја откријат вистината и да ја запрат несреќата пред таа да однесе повеќе животи — вклучително и нивните. == Ликови == === Главни ликови === '''Коичи Сакакибара''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''榊原 恒一'') — 15-годишно момче што се префрлило од [[Токио]] во гимназијата Јомијама во класот 3-3 во 1998 г., но било хоспитализирано поради [[пневмоторакс]] пред почетокот на учебната година. Коичи останува кај неговите баба и дедо и тетка Реико, додека неговиот татко спроведува истражување во [[Индија]]. Тој се спријателува со Меи Мисаки и покрај предупредувањата да не го прави тоа, и работи со своите соученици за да ја открие вистината зад проклетството на класот 3-3. '''Меи Мисаки''' (јап. ''見崎 鳴'') — необична девојка што носи бела преврска на левото око. Коичи најпрво ја сретнува во [[лифт]]от на болницата Јумигаока, каде што таа ѝ доставува кукла на својата „друга половина“ во подрумот на [[болница]]та. Со текот на времето, се открива дека оваа „друга половина“ се однесува на нејзината почината сестра близначка. На [[училиште]], Меи е целосно избегнувана од нејзините соученици. Кога Коичи се обидува да општи со неа, таа првично го предупредува да се држи подалеку, но на крајот се отвора откако и тој е отфрлен. Меи открива дека нејзиното лево око е [[око]] на [[кукла]], што ѝ дава исклучителна способност: може да ја види „бојата на смртта“, овозможувајќи ѝ да ги посочува оние што се мртви или се блиску до смрт. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|http://www.kadokawa.co.jp/another/}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] e1sjcgdzm7rsas2lpwbxkjy8kjypzwt 0 1366603 5601335 5341637 2026-07-28T08:33:24Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5601335 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Coptic.jpg|300px|мини|Коптски натпис, околу 3 век од нашата ера.]] '''Коптскиот јазик''' е последен стадиум на древноегипетскиот јазик и бил користен во Египет од околу 2-ри век п.н.е. до околу 17-ти век. Коптскиот јазик ги користи буквите од грчката азбука со додавање на неколку букви од демотичниот египетски. Тој бил јазикот на [[Коптска православна црква|Коптската православна црква]] и сè уште се користи како богослужбен јазик во таа црква. [[Категорија:Афроазиски јазици]] [[Категорија:Византиски Египет]] [[Категорија:Коптска православна црква]] [[Категорија:Мртви јазици во Африка]] r3gjoxo69k4snhk3pl3e4phxa53q40d 0 1366819 5601171 5348812 2026-07-27T18:14:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601171 wikitext text/x-wiki '''Тамбунската карпеста уметност''' е серија пештерски слики од [[Младо камено време|неолитот]] на [[Варовник|варовничкиот]] рид Гунунг Панјанг во Тамбун, на периферијата на [[Ипох]], [[Перак]], [[Малезија]]. Сликите биле откриени на карпеста настрешница во 1959 година<ref name="Matthews 1960">{{Наведено списание|last=Matthews|first=J|date=1960|title=A note on the rock paintings recently discovered near Ipoh, Perak|url=https://www.jstor.org/stable/2797896|journal=Man|volume=60|pages=1–3|doi=10.2307/2797896|jstor=2797896}}</ref> од страна на поручникот Р. Л. Раулингс од вториот баталјон, 6-ти оддел од Гуркините сопствени пушки на кралицата Елизабета. Популарно познати како „Тамбунски пештерски слики“ (''Lukisan Gua Tambun'' на [[Малајски јазик|малајски]]), сликите најверојатно биле направени од предците на Оранг Асли и имале духовна важност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tambunrockart.com/|title=Tambun Rock Art|last=Goh Hsiao Mei|work=Tambun Rock Art|publisher=Centre for Global Archaeological Research, University Sains Malaysia, Penang|accessdate=18 September 2020|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921023752/http://tambunrockart.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cgsZvl1zTXgC&pg=PA352&dq=%22gua+panjang%22+cave+painting|title=Kinta Valley: Pioneering Malaysia's Modern Development|last=Khoo|first=Salma Nasution|last2=Lubis|first2=Abdur-Razzaq|date=2005|publisher=Areca Books|isbn=9789834211301|page=352}}</ref> Оваа локација не треба да се меша со Гунунг Тамбун, друг варовнички рид кој се наоѓа неколку километри северно од Гунунг Панјанг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.org/1741923/gunung-tambun.html|title=Gunung Tambun at GeoNames.org|work=www.geonames.org|accessdate=2020-12-05}}</ref> Тамбунските пештерски слики се наоѓаат на истакната карпа на западното лице на Гунунг Панјанг, голем карстичен рид, долг речиси 2 километри, со поглед на Ипох и долината Кинта. Ридот се состои од светло сив мермер кој припаѓа на [[Девон (период)|девонскиот]] варовник од долината Кинта.<ref>{{Наведено списание|last=Mohd Shafeea Leman|last2=Mokhtar Saidin|last3=Islahuda Hani Sahak|date=2013|title=The Occurrence of Pre-historic Kitchen Wastes at Gunung Panjang, Ipoh, Perak and Their Bearings on the Age of the Gua Tambun Pre-historic Rock Paintings|url=https://studylib.net/doc/8744639/proceedings---publications-of-the-geological-society-of|journal=Proceedings of the National Geoscience Conference 2013|access-date=2025-03-06|archive-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204644/http://studylib.net/doc/8744639/proceedings---publications-of-the-geological-society-of|url-status=dead}}</ref> Овој локалитет го има најголемиот приказ на [[Праисториска уметност|неолитски слики]] во Азија. Се проценува дека тие се стари помеѓу 2.000<ref name=":1" /> и 12.000 години.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2018/07/10/perak-government-plans-to-shut-access-to-prehistoric-gua-tambun-rock-painti/1650811|title=Perak govt plans to shut access to prehistoric Gua Tambun rock paintings {{!}} Malay Mail|last=Kumaran|first=Loghun|work=www.malaymail.com|language=en|accessdate=2020-03-05}}</ref> Сликите веројатно се направени со [[хематит]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thestar.com.my/Travel/Malaysia/2014/03/22/Gua-Badak-cave-art-from-the-past/|title=Gua Badak: Cave art from the past {{!}} The Star Online|work=www.thestar.com.my|accessdate=2020-03-05}}</ref> Во моментот на откритието, широката полица во основата на карпата била преполна длабоко со празни, конусни лушпи од полжави, сите со отфрлени врвови. Локалитетот не е лесно достапен за туристите бидејќи патеката е обрасната и каллива и стрмни скали водат до локацијата.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Gua_Tambun3.jpg|алт=Canine figure| Кучешка фигура Податотека:Gua_Tambun4.jpg|алт=Deer figure| Фигури на елени Податотека:Gua_Tambun5.jpg|алт=Human figure| Човечка фигура Податотека:Gua_Tambun_Animal_Herd.jpg|алт=Herd of animals| Стадо животни Податотека:Gua_Tambun_Path.jpg|алт=Path below the paintings| Патеката под сликите Податотека:Gua_Tambun_Shelter.jpg|алт=Entrance leading to the site| Влез кој води до локацијата </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Праисториска уметност]] [[Категорија:Карпеста уметност]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] b8qxkz2zrxd9p1w3q27gsnry2xmbvr4 0 1369880 5601057 5360367 2026-07-27T12:42:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601057 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |type = [[Општински единици во Албанија|Општинска единица]] |official_name = Општинска единица Старово |native_name = Njësia administrative Buçimas<br />Komuna Buçimas |image_flag = |image_shield = |image_skyline = |image_caption = |image_location = |subdivision_name =[[Албанија]] |subdivision_type =[[Список на држави во светот|Држава]] |subdivision_name1 =[[Горица (област)|Горица]] |subdivision_type1 =[[Области во Албанија|Област]] |subdivision_name2 =[[Поградец (општина)|Поградец]] |subdivision_type2 =[[Општини во Албанија|Општина]] |seat = [[Старово]] |leader_name = Роши Толожина |leader_party = |coordinates = |elevation = |elevation_min = |elevation_max = |area_total = |population_as_of = 2011 |population_total = 15.687 |postal_code = |area_code = |car_plates = |website = }} '''Општинска единица Старово''' ― општинска единица во [[Поградец (општина)|Општина Поградец]], [[Горица (област)|Област Горица]], [[Албанија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aac-al.org/komuna_info.php?idk=1997&idr=19&idq=7&l=a|title=Shoqata e komunave|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313065308/http://www.aac-al.org/komuna_info.php?idk=1997&idr=19&idq=7&l=a|archive-date=13 март 2012|accessdate=20 април 2025}}</ref> Општинската единица во 2015 година, ја заменила [[Старово (општина)|Општина Старово]] која престанала да постои и нејзината територија била припоена кон Општина Поградец.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Law nr. 115/2014 |accessdate=2025-04-20 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}</ref> Според пописот од 2011 година, Општина Старово имала 15.687 жители.<ref name=census11>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.instat.gov.al/media/195826/7__korce.pdf |title=2011 census results |accessdate=2017-12-24 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035505/http://www.instat.gov.al/media/195826/7__korce.pdf }}</ref> == Населени места == Општинската единица се состои од следниве села:<ref>[http://www.interreg.gr/inst/interreg/gallery/File/Programmes/Greece%20-%20Albania/Simpliroma%20Programmatismou/EN/18-12-07_Programme_Complement_GREECE%20ALBANIA.doc Greece – Albania Neighbourhood Programme] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120327014915/http://www.interreg.gr/inst/interreg/gallery/File/Programmes/Greece%20-%20Albania/Simpliroma%20Programmatismou/EN/18-12-07_Programme_Complement_GREECE%20ALBANIA.doc |date=27 март 2012 }}</ref> *[[Бахчалак]] *[[Вртово]] *[[Загоричани (Поградец)|Загоричани]] *[[Зерваска]] *[[Пискупија]] *[[Рамен (село)|Рамен]] *[[Старово]] *[[Тушевишта]] == Наводи == {{Наводи}} {{Горица (област)}} {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општински единици во Албанија]] [[Категорија:Поградец (општина)]] o1m98tychiezprfk07zzmi9nockjsn1 0 1370606 5601187 5548356 2026-07-27T18:51:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601187 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DobrujaTatarsMap.jpg|мини|Татари од Романија]] [[Податотека:Tatarii_din_Romania_2011.png|мини| Распределба на Татарите во [[Романија]] (попис 2011 година)]] [[Податотека:UDTTMR_logo_en.png|мини|Демократски сојуз на татарски турски муслимани од Романија]] '''Татарите од Романија''', '''Татарите од Добруџа''' или '''Добруџанските Татари''' се [[Туркиски народи|туркиска]] етничка група која е присутна во [[Романија]] од 13 век. Според пописот од 2011 година, 20.282 луѓе се изјасниле како Татари, повеќето од нив се [[Кримски Татари]]<ref name="refSinanuyğur2011">Uyğur, Sinan (2011). [http://www.karam.org.tr/DergiPdfDetay.aspx?ID=27 Dobruca Tatar Türklerinde abece ve yazım sorunu]{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=August 2024}}. ''Karadeniz Araştırmaları'', Yaz 2011, Sayı 30, sayfa: 71-92</ref> и живеат во [[Констанца (округ)|округот Констанца]]. Сепак, според Демократскиот сојуз на татарски турски муслимани од Романија, има 50.000 [[Татари]] во [[Романија]]. Тие се една од главните компоненти на муслиманската заедница во Романија. == Историја == === Среден век === Корените на кримската Татарска заедница во Романија започнале со миграцијата на [[Кумани]]те во 10 век. Уште пред да пристигнат Куманите, во овој дел се населиле други туркиски народи како [[Хуни]]те и [[Прабугари]]те. Татарите првпат стигнале до [[Делта на Дунав|делтата на Дунав]] во средината на 13 век за време на врвот на моќта на [[Златна Орда|Златната Орда]]. Во 1241 година, водени од Кадан, Татарите го поминале Дунав, освојувајќи и опустошувајќи ја областа. Таа веројатно не била под директна власт на ордата, туку под вазал на [[Бахчисарај]] Кан. Од арапски извори се знае дека на крајот на 13 век и почетокот на 14 век, потомците на Ногајската орда се населиле во Исачеа. Друг арапски научник, [[Ибн Батута]], кој поминал низ регионот во 1330 и 1331 година, го смета ''Баба Салтук'' (Бабадаг) за најјужен град на Татарите.<ref name="Stan44" /> Златната орда почнала да го губи своето влијание по војните од 1352–1359 година и во тоа време е забележан татарски воен лидер Деметриј кој ги бранел градовите на делтата на Дунав. Во 14 и 15 век [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] ја колонизирало [[Добруџа]] со [[Ногајци]] од [[Буџак (регион)|Буџак]]. Меѓу 1593 и 1595 година Татари Ногајци и Татари од [[Буџак (регион)|Буџак]], исто така, биле населени во Добруџа. (Фредерик де Јонг) === Ран модерен период === Кон крајот на 16 век, околу 30.000 Ногајци од [[Буџак (регион)|Буџак]] биле донесени во [[Добруџа]]. По [[Руско-турска војна (1768-1774)|руската анексија на Крим]] во 1783 година, [[Кримски Татари|Кримските Татари]] почнале да емигрираат во [[Отоманско Царство|отоманските]] крајбрежни провинции [[Добруџа]] (денес поделени меѓу [[Романија]] и [[Бугарија]]). Откако во Добруџа, повеќето се населиле во териториите околу Меџидије, Бабадаг, [[Констанца]], [[Тулча]], [[Силистра]], Бештепе или [[Варна]] и продолжиле да создаваат села именувани во чест на нивната напуштена татковина како што се Ширин, Јајла, Акмечит, Јалта, Кефе или Бејбучак. === Доцно модерен период === Од 1783 до 1853 година десетици илјади Кримски Татари и [[Ногајци]] емигрирале во регионот [[Русе]], кој станал познат како „Мала Татарија“. По руското освојување во 1812 година, и Ногајците од Буџак емигрирал во Добруџа. Татарите кои се населиле во Добруџа пред големиот егзодус во 1860 година биле познати како ''Кабаил''. Тие ја формирале ескадрилата Кабаил Татар во војската ''Низам-и Цедид'' (Нов поредок) на султанот [[Селим III]]. Одиграле клучна улога во борбата на [[Махмуд II]] со [[Мухамед Али-паша|Мехмет Али-паша]] од Египет, ги спречиле бунтовите во [[Босна и Херцеговина]], [[Курдистан]] и арапските провинции и работеле со Османлиите во [[Кримска војна|Кримската војна]]. Татарите заедно со Албанците служеле како [[башибозук]], кои биле многу почитувани од Османлиите и добивале посебни даночни привилегии. Османлиите дополнително им доделиле одреден степен на автономија на Татарите на кои им било дозволено да владеат од нивниот [[кајмакам]], Кан Мирза. [[Династија Гирај|Династијата Гирај]] (1427 - 1878 година) се зголемила во Добруџа и ја задржала својата почитувана позиција. Татар од Добруџа, Кара Хусеин, бил одговорен за уништувањето на [[јаничар]]ите по наредба на султанот Махмут II. Од 1877-1878 година се претпоставува дека помеѓу 80.000 и 100.000 Кримски Татари емигрирале од Добруџа во [[Мала Азија]], што продолжило во помал број до Првата светска војна. Причините за емиграцијата биле неколку: во 1883 година романската влада донела закони со кои се барало за сите христијански татари да служат задолжителна војска за сите романски поданици, вклучувајќи ги и Татарите, кои биле загрижени дека служењето на христијанската армијата не била во согласност со нивниот муслимански идентитет. Други причини опфаќаат глад во 1899 година во Добруџа, серија закони од 1880 до 1885 година во врска со конфискација на татарската и турската земја и Првата светска војна (1916–1818 година) која го опустошила регионот. == Почетокот на 20 век до Втората светска војна == [[Податотека:Dobethn1903.png|мини|300x300пкс| Националностите во Северна Добруџа на почетокот на 20 век, со Татари во жолта боја]] Уникатниот кримски татарски национален идентитет во Добруџа почнал да се појавува во последната четвртина од 19 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uniuneatatara.ro/|title=UDTTMR – Uniunea Democrata a Turco-Tatarilor Musulmani din Romania &#124; Bine ati venit!}}</ref> Кога Исмаил Гаспрински, кој многумина го сметале за татко на кримско-татарски национализам, го посетил Костенце ([[Констанца]]) во 1895 година, тој открил дека неговиот весник ''Теркуман'' веќе бил во широк тираж. Сепак, поетот Мехмет Нијази е најзаслужен за ширење на националистички идеи меѓу Татарите од Добруџа. Во пресрет на падот на владата на Крим Татар, Добруџа станала најважното место за засолниште за Татарите од Крим. Многу од овие бегалци биле инспирирани да се приклучат на движењето Прометеј во Европа кое имало за цел независност на советските националности. Во овој период Мустеџип Хаџи Фазил (подоцна го зел презимето Улкусал) бил водач на заедницата во Добруџа. Во 1918 година, кога имал 19 години, отишол на Крим да предава во татарските училишта и го издавал првото татарско списание во Добруџа, ''Емел'' од 1930 до 1940 година. Тој и другите националисти протестирале против емиграцијата на Татар од Добруџа во Турција, верувајќи дека преселувањето на [[Крим (полуостров)|Крим]] било подобро. Во 1920-тите, Добруџа опстојувала како примарна дестинација за бегалците кои избегале од Советите. Татарите биле релативно слободни да организираат политички и да објавуваат списанија засновани на националистички идеи. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] многу Татари избегале од [[Крим (полуостров)|Крим]] и биле бегалци со кримските Татарски семејства во Добруџа, кои потоа биле строго казнети од комунистичка Романија. Бегалците кои пробале да избегаат по море биле нападнати од авиони на Црвената армија, додека оние кои следеле копнени патишта низ [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]] успеале да стигнат до Добруџа пред Црвената армија да ги зароби и депортира повеќето од нив во Сибир на 18 мај 1944 година. Неџип Хаџи Фазил, водачот на шверцерскиот комитет бил убиен, а неговиот брат, Мустеџип Хаџи Фазил побегнал во Турција. == Случувања по Втората светска војна == Во 1940 година, [[Јужна Добруџа]] и била дадена на Бугарија, а до 1977 година во Романија живееле околу 23.000 Татари. Според Нермин Ерен, тој број се зголемил на околу 40.000 до 1990-тите. Во 2005 година, Демократскиот сојуз на турско-муслиманските Татари од Романија тврдел дека имало 50.000 Татари во Романија, верувајќи дека проценката на пописот е вештачки ниска, бидејќи повеќето Татари се идентификувале како Турци. Нермин Ерен, исто така, проценил дека бројот на Татари во Бугарија бил околу 20.000 во 1990-тите. Бугарските извори процениле дека бројот бил околу 6.000, но биле свесни дека повеќето Татари стапувале во брак со Турци или се идентификувале како Турци. Помеѓу 1947 и 1957 година, татарските училишта почнале да работат во Романија, а во 1955 година била создадена посебна азбука за татарската заедница. Во 1990 година бил формиран Демократскиот сојуз на муслиманските Татар-Турци. Денес, Романија ги почитува малцинските права на Татарите и не следи никаква политика на романизација. == Забележителни луѓе == * Казим Абдулаким * Денис Алибец, фудбалер * Мелек Амет, манекенка * Нејла Атеш * Емин Бекторе * Шахип Болат Абдурахим * Димитрие Кантемир * Гелил Есергеп, политичар * Дениз Гиафер, фудбалер * Едрис Фетислим, тенисер * Тахсин Гемил * [[Јусуф Иса Халим]], лингвист * Сидиyîк Ибрахим Х. Мирзи * Мурат Јусуф, свештеник * Рефијик Кадир * Кемал Карпат * Мехмет Нијази, писател * Ахмет Нурмамбет * [[Кадрије Нурмамбет]], музички уметник * Ајхан Омер, ракометар и тренер * Негијат Сали, политичар * Атила Септар, рагбист * Ердинчи Септар, рагби играч * [[Севил Шајдех]], политичар * Септар Мехмет Јакуб * Танер Мурат * Исмаил Х.А. Зијаедин == Јазик == Добрујански татарски или романски татарски е татарски јазик во [[Романија]]. Вклучува [[Кримскотатарски јазик|кримскотатарски]] и [[Ногајски јазик|ногајски]] дијалекти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/287996468|title=Ekstra Küçük Bir Dil Olarak Romanya Tatar Türkçesi (As an Extra Small Language: Romania Tatar Turkish)}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/20136476|title=THE TURKISH LANGUAGE SPOKEN BY THE TURK-TATAR COMMUNITY LIVING IN ROMANIA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415084238/https://www.academia.edu/20136476/THE_TURKISH_LANGUAGE_SPOKEN_BY_THE_TURK_TATAR_COMMUNITY_LIVING_IN_ROMANIA|archive-date=2023-04-15|accessdate=2023-04-28}}</ref><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://antat.ru/ru/academy/international/romania/information.php|title=Общие сведения о татарах Добруджи|work=Академия наук Республики Татарстан|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119184546/http://antat.ru/ru/academy/international/romania/information.php|archive-date=2022-01-19|accessdate=2022-01-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zen.yandex.ru/media/turks/dunaiskie-ili-rumynskie-tatary-otkuda-vzialis-i-kak-jivut-v-nastoiascee-vremia-5f789651952c3b370ec526f3|title=Дунайские или румынские татары. Откуда взялись и как живут в настоящее время|work=|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194703/https://zen.yandex.ru/media/turks/dunaiskie-ili-rumynskie-tatary-otkuda-vzialis-i-kak-jivut-v-nastoiascee-vremia-5f789651952c3b370ec526f3|archive-date=2022-01-18|accessdate=2022-01-19}}</ref><ref name="inform.tatar">{{Наведени вести|url=https://tatar-inform.tatar/news/taner-murat-dobrudzha-tatarlaryny-un-yashlek-balalary-tatarcha-irken-s-yl-sh-bel-5082672|title=Танер Мурат: Добруджа татарларының ун яшьлек балалары татарча иркен сөйләшә белә|date=24 April 2018|publisher=Tatar-inform|language=tt}}</ref> но денес веќе не постојат остри разлики меѓу овие дијалекти и најчесто се гледа како еден јазик.<ref name="RT">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/19984869|title=Romanian Tatar language communication in the multicultural space|last=Ismail|first=Nilghiun|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004150433/https://www.academia.edu/19984869|archive-date=2023-10-04|accessdate=2023-04-28}}</ref><ref name="STSP">{{Наведено списание|last=Murat|first=Taner|date=January 1, 2018|title=The Sounds of Tatar Spoken in Romania: The Golden Khwarezmian Language of the Nine Noble Nations|url=https://www.academia.edu/36788619|journal=Anticus Press|via=www.academia.edu}}</ref> Овој јазик припаѓа на [[Кипчачки јазици|кипчачките јазици]], поточно на кипчак-ногајските јазици и е под влијание на [[Турски јазик|турскиот]] и [[Романски јазик|романскиот]].<ref name="RT" /><ref name="STSP" /> == Подгрупи == === Кримските Татари === Кримските Татари биле донесени во Добруџа од страна на Османлиите по зголемената моќ на Русите во регионот и нејзината анексија на Крим во 1783 година. Меѓутоа, по независноста на Романија во 1877-1878 година, помеѓу 80.000 и 100.000 Кримски Татари се преселиле во [[Мала Азија]], миграција која продолжила и понатаму. Тој број на Татари во Северна Добруџа се намалил од 21% во 1880 година на 5,6% во 1912 година. Во 2002 година тие сочинуваа 2,4% од населението. === Ногаи === [[Ногајци|Ногајската]] компонента од татарското население не е издвоена во романските пописи. Повеќето емигрирале во [[Турција]], но се претпоставува дека неколку илјади Ногајци сè уште живеат во Добруџа, особено во градот Михаил Когалничеану (Карамурат) и селата Лумина (Кочали), Валеа Дачилор (Хендеккаракујусу) и Кобадин (Кубадин). == Локалитети со највисок процент на татарско население == * Округот Констанца ** Чиочарлија - 11,18% ** Валу луи Трајан — 9,81% ** Течиргиол - 9,22% ** Независност - 8,68% ** Комана - 8,37% ** Медгидија - 8,07% ** 23 август - 7,89% ** Мерени — 7,85% ** Топраисар - 6,48% ** Агигеа - 6,39% ** Мурфатлар - 5,5% ** Кобадин - 4,86% ** Амзацеа - 4,71% ** Градина — 4,47% ** Тузла — 4,38% ** Ефорие - 3,55% ** Кастелу - 3,37% ** Мангалија - 3,25% ** Михаил Когалничеану — 3,23% ** Овидиу — 3,01% ** Лумина - 2,98% ** Лиману - 2,85% ** силиштеа - 2,69% ** [[Констанца]] - 2,59% ** Албешти - 2,39% ** Барагану - 1,7% ** Кумпана - 1,41% ** Пецинеага - 1,41% == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Роберт Стансиугел и Лилијана Моника Балаша, ''Доброгеа во Секолеле VII-XIX.'' ''Evoluţie istorica'', Букурешт, 2005 година == Надворешни врски == * [https://uniuneatatara.ro/ Веб-страница на Демократскиот сојуз на турско-муслиманските Татари од Романија] * [https://uctr.ro/ Веб-страница на Културниот сојуз на Татари од Романија] * [http://www.udt.ro/ Веб-страница на Демократскиот татарски сојуз] * [http://miras.gov.ro/1/ Веб-страница на Виртуелниот музеј Мирас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250428214336/https://miras.gov.ro/1/ |date=2025-04-28 }} * [https://www.researchgate.net/publication/287996468_Ekstra_Kucuk_Bir_Dil_Olarak_Romanya_Tatar_Turkcesi_As_an_Extra_Small_Language_Romania_Tatar_Turkish Како екстра мал јазик романскиот татарски турски] * [https://www.academia.edu/19984869/Romanian_Tatar_language_communication_in_the_multicultural_space Комуникација на романски татарски јазик во мултикултурниот простор] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200201090115/https://www.academia.edu/19984869/Romanian_Tatar_language_communication_in_the_multicultural_space|date=2020-02-01}} * [https://www.academia.edu/20136476/THE_TURKISH_LANGUAGE_SPOKEN_BY_THE_TURK_TATAR_COMMUNITY_LIVING_IN_ROMANIA Турскиот јазик што го зборува турско-татарската заедница што живее во Романија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230415084238/https://www.academia.edu/20136476/THE_TURKISH_LANGUAGE_SPOKEN_BY_THE_TURK_TATAR_COMMUNITY_LIVING_IN_ROMANIA|date=2023-04-15}} * [https://uctr.ro/proiect/implementarea-limbii-tatare-in-scoli/ Имплементација на татарски јазик во училиштата во Романија] * [http://www.udt.ro/2021/07/13/ziua-limbii-tatare-din-romania/ Ден на татарски јазик во Романија] * [https://omniglot.com/writing/romaniantatar.htm Романски татарски во Омниглот] {{Туркиски народи}} [[Категорија:Народи во Молдавија]] [[Категорија:Народи во Бугарија]] [[Категорија:Туркиски народи]] [[Категорија:Народи во Романија]] 4jep88buh0bsmbhahkphxlcgc7e2i2k 0 1372824 5601066 5600942 2026-07-27T13:06:17Z Gurther 105215 /* */ 5601066 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Југословенски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] jntawrgxe7esph3fwy31kvcdg68a7cg 5601070 5601066 2026-07-27T13:26:31Z Akeckarov 54349 Не е во духот на енциклопедијата да се пишуваат невистини или погрешно да се претставува изворот. 5601070 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Југословенски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] qoilp6salpeldekued0748kbbw39evg 5601072 5601070 2026-07-27T13:31:02Z Akeckarov 54349 /* Независна Македонија */ учествувал на Првиот голем собир на Бугарите 5601072 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.<ref>{{Cite journal|year=2009|title=In memoriam. Крум Чушков /1929-2009/|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|journal=България Македония|issue=3|issn=1312-0875}}</ref> Починал во Варна [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Југословенски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] r2ec1j6lzt4pf1nmerz9jsx9mdn2bj4 5601083 5601072 2026-07-27T13:59:19Z Gurther 105215 /* */ 5601083 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Југословенски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] jntawrgxe7esph3fwy31kvcdg68a7cg 5601084 5601083 2026-07-27T13:59:25Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Југословенски инженери]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5601084 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] q0dl40v3tnx2in7lm8h2phtapxcucpf 5601094 5601084 2026-07-27T14:54:30Z Akeckarov 54349 Личи на ванадлизам. Најпрво се пишуваат лажни информации за ставовите на Чушков, а потоа точните информации едноставно се бришат. 5601094 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.<ref>{{Cite journal|year=2009|title=In memoriam. Крум Чушков /1929-2009/|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|journal=България Македония|issue=3|issn=1312-0875}}</ref> Починал во Варна [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] sxo74gquvqbb73y9t67t037llh6zyyq 0 1374722 5601132 5392545 2026-07-27T16:51:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601132 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење | име = <!-- или | назив = --> | изворно_име =Таве кази | изворно_име_јазик = | слика = Elbasan tavë me mish qengji.jpg | слика_големина =200п | слика_алт = | опис = Спремена таве кази | друго_име = Тава Елбасан | вид = | дел_од_оброкот = Главно јадење | земја = [[Албанија]] | регион = [[Елбасан]] | кујна = [[Албанска кујна]] | творец = <!-- или | творци = --> | година = | најкусовреме = | најдолговреме = | температура = топло | главни_состојки = Јагнешко месо, јогурт со јајца, пченично брашно, маст | споредни_состојки = ориз | варијанти = | порција = 100 г | калоричност = | калоричност_нав = | белковини = | масти = | јаглехидрати = | гликемиски_индекс = | слични_јадења = | друго = }} '''Таве кози''' („[[тепсија]] со [[кисело млеко]] “) — [[национално јадење]] во [[Албанска кујна|Албанија]]. Тоа е јадење од [[Јагнешко месо|јагнешко]] (понекогаш пилешко, тогаш наречено ''тава кози ме миш пуле'') и [[ориз]] печен со мешавина од [[јогурт]] и [[Јајце|јајца]] (кои го заменуваат оригиналното кисело млеко) додадени во ру ( пченично брашно и [[путер]] ). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/albanian_baked_lamb_with_92485|title=Albanian baked lamb with rice (Tavë kosi)|publisher=[[BBC Food]]}}</ref> Обично се зачинува со сол, [[Црн пипер|бибер]], [[лук]] и [[Обично оригано|оригано]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.myalbanianfood.com/recipe/albanian-tave-kosi/|title=Albanian Tavë Kosi {{!}} Albanian Tavë Elbasani|date=2017-02-12|work=My Albanian Food|language=en-GB|accessdate=2023-10-11|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917192219/https://www.myalbanianfood.com/recipe/albanian-tave-kosi/|url-status=dead}}</ref> Јадењето е популарно и во [[Грција]], [[Македонија]], [[Косово]] и [[Турција]], каде што е познато како ''елбасанска тава'' ({{Langx|sq|Tavë Elbasani}} или ''Tava e Elbasanit)''), именувана по албанскиот град [[Елбасан]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Турска кујна]] [[Категорија:Македонска кујна]] [[Категорија:Грчка кујна]] [[Категорија:Албанска кујна]] d0rgcuheqjcxfyb3p8k4zjeui3eb2hx 0 1379605 5601193 5467707 2026-07-27T19:16:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601193 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река|name=Тајн (река)|native_name=|native_name_lang=|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=File:Newcastle Quayside with bridges.jpg|image_size=|image_caption=Тајн (река) [[Гејтсхед]] [[Кејсајд]]|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=|subdivision_type1=Држава|subdivision_name1=[[Обединето Кралство]]|subdivision_type2=Составна земја|subdivision_name2=[[Англија]]|subdivision_type3=Округ|subdivision_name3={{unbulleted list | [[Тајн и Вир]] |[[Нортамберленд]] |[[Дарем (округ)|Округ Дарем]] |[[Камбрија]] |[[Камберленд]] (историски) }}|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length_km=118|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=[[Бивел]]<ref name=Rtyne2013 />|discharge1_min=|discharge1_avg=44,6 м3<ref name=Rtyne2013 />|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=[[Јужен Тајн]]|source1_location=[[Алстон Мур]], [[Камбрија]], [[Англија]]|source1_coordinates=|source1_elevation=|source2=[[Северен Тајн]]|source2_location=Дедвотер Фел, [[Килдер]], [[Нортамберленд]], [[Англија]]|source2_coordinates=|source2_elevation=|mouth=[[Тајнмут]]|mouth_location=[[Тајнмут]], [[Северен Тајнсајд]], [[Англија]]|mouth_coordinates={{coord|55|0|37|N|1|25|8|W|display=inline,title}}|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size_km2=2933|tributaries_left=[[Река Деруент, Североисточна Англија|Река Деруент]], [[Река Тим]], [[Река Дон, Тајн и Вир|Река Дон]]|tributaries_right=[[Оусбурн|Оус Бурн]]|custom_label=|custom_data=|extra=}} [[Податотека:Newcastle_Upon_Tyne_bridges.jpg|мини|Милениумскиот мост Гејтсхед за пешаци и велосипедисти и мостот Тајн за возила во позадина во Њукасл на Тајн]] [[Податотека:Watersmeet_-_geograph.org.uk_-_1254483.jpg|мини|Сливот на Север (десно) и Јужен Тајн (лево) во близина на Ворден]] '''Реката Тајн''' е [[река]] во североисточна Англија. Нејзината должина (исклучувајќи притоки) е 118 километри. Формирана е од реките Северен Тајн и Јужен Тајн, кои се спојуваат кај Ворден во близина на Хексам во Нортамберленд на место наречено „Средбата на водите“. ''Трастот на реките Тајн'' ја мери целата [[Слив|сливна област]] на Тајн како 2,936 километри квадратни, која содржи 4,399 километри водни патишта.<ref name="TyneRivTr2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tyneriverstrust.org/the-river/|title=The River: Fascinating Facts about the River Tyne|publisher=Tyne Rivers Trust|accessdate=19 August 2021}}</ref> == Тек на реката == === Северен Тајн === Орднанс Сурвеј го бележи „изворот на реката '''Норт Тајн'''“ на координати NY 605974<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wtp2recorder.appspot.com/wheresthepath.htm|title=Wheresthepath|accessdate=22 November 2024}}</ref> кај Дедвотер, само неколку десетици метри пред шкотската граница. Таа тече југоисточно низ селото Килдер пред прво да влезе во резервоарот Бакетин, а потоа во Килдер Вотер, двете сместени во шумата Килдер. Потоа поминува покрај селото Белингам пред реката Риде да влезе како притока на левиот брег кај Редесмут. Минува покрај [[Адријанов ѕид|Адријановиот ѕид]] во близина на Чолерфорд пред да се спои со Јужен Тајн во близина на Ворден, северозападно од Хексам. [[Податотека:Source_of_the_River_North_Tyne.jpg|мини|Камен обележје го покажува изворот на реката Норт Тајн]] === Јужен Тајн === '''Јужен Тајн''' извира кај Тајн Хед на Алстон Мур, [[Камбрија|Камбрија,]] близу до изворите на Тис и Вир. Првично тече северно низ областа со извонредна природна убавина на Северните Пенини (AONB), влегува во Нортамберленд низводно од Алстон и свртува кон исток додека се приближува кон градот Халтвисл. Паралелно со Адријановиот ѕид кој лежи на север, реката продолжува покрај Редбурн и мостот Хејдон пред да се спои со Северниот Тајн кај Ворден. Овој низок источно-западен коридор низ Пенините се нарекува Тајн Геп.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalcharacterareas.co.uk/tyne-gap-and-hadrians-wall/description/|title=Tyne Gap and Hadrian's Wall|work=National Character Area profiles|publisher=Natural England|accessdate=22 November 2024}}</ref> === Тајн === Од [[Утока|спојот]] на Северниот и Јужниот Тајн кај Ворден, реката тече источно низ Нортамберленд покрај Хексам, Корбриџ и Прудо и влегува во округот Тајн и Вир на исток од Вајлам. Реката потоа ја формира границата помеѓу Њукасл на Тајн на северниот брег и општината Гејтсхед на јужниот брег во должина од 21 километар, низ која тече под десет мостови. Источно од Гејтсхед и Њукасл, Тајн ги дели Хебурн и Џароу на јужниот брег од Вокер и Волсенд на северниот брег, формирајќи ја границата помеѓу општините Северен Тајнсајд и Јужен Тајнсајд. Тунелот Тајн поминува под реката за да ги поврзе Џароу и Волсенд и се наоѓа приближно таму каде што се формира устието на реката Дон. Конечно, реката тече помеѓу Саут Шилдс и Тајнмут во [[Северно Море|Северното Море]].<ref name="Rtyne2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.environment-agency.gov.uk/static/documents/Leisure/APEM_410230_Tyne_SAP_Review_Final_070708.pdf|title=Environment Agency – River Tyne Salmon Action Plan Review|date=July 2008|publisher=Environment Agency – APEM REF EA 410230|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140328084622/http://www.environment-agency.gov.uk/static/documents/Leisure/APEM_410230_Tyne_SAP_Review_Final_070708.pdf|archive-date=28 March 2014|accessdate=17 May 2013}}</ref> == Географија == Томас Џон Тејлор (1810–1861)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gracesguide.co.uk/Thomas_John_Taylor|title=Thomas John Taylor|work=Grace's Guide to British Industrial History|accessdate=15 May 2020}}</ref> теоретизирал дека главниот тек на реката во античко време течел низ она што сега е Долина Тим, а нејзиниот излез во плиминиот дел на реката бил преку водопадот кај Бил Поинт (во областа Бил Кеј).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cu31924028098279|title=The river Tyne: its history and resources|last=James Guthrie|publisher=Andrew Reid and Company Limited|year=1880|page=[https://archive.org/details/cu31924028098279/page/n29 2]}}</ref> Неговата теорија не била далеку од вистината, бидејќи постојат докази дека пред последната ледена доба, реката Вир некогаш ја следела сегашната рута на долниот тек на реката Тим и се спојувала со Тајн кај Данстон. Ледот го пренасочил текот на Вир кон неговата сегашна локација, течејќи источно по текот на Тајн и спојувајќи се со Северното Море кај [[Сандерленд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gateshead.gov.uk/media/2383/Tyne-Gorge-urban-landscape-study/pdf/TyneGorgeStudy.pdf|title=Urban Landscape Study of the Tyne Gorge|last=Land Use Consultants|year=2003|publisher=Gateshead Council|accessdate=15 May 2020}}</ref> Се проценува дека реката Тајн е стара околу 30 милиони години.<ref name="newcTyne30072017">{{Наведена мрежна страница|url=http://tyneriverstrust.org/about-us/history-of-the-tyne|title=The Tyne's origins|last=Tyne river trust staff|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326012335/http://tyneriverstrust.org/about-us/history-of-the-tyne|archive-date=26 March 2017|accessdate=30 July 2017}}</ref> == Заштита == Заштитата на реката Тајн била управувана од различни органи во текот на изминатите 500 години. Органите за заштита вклучувале: Њукасл Тринити Хаус<ref name="tyneConsvNewComPortTyne" /> и Комисијата за унапредување на Тајн.<ref name="tyneConsvNewComPortTyne" /> Заштитата од страна на Комисијата за унапредување на Тајн траела од 1850 до 1968 година.<ref name="tyneConsvNewComPortTyne" /> Периодот од 1850 до 1950 година бил најлош за загадувањето на реката.<ref name="tyneConsvNewComPortTyne" /> Комисијата за унапредување на Тајн ги поставила темелите за она што денес е модерното пристаниште Тајн.<ref name="tyneImproCom" /> Под раководство на Комесарите за подобрување на Тајн, во текот на првите 70 години реката Тајн била продлабочена од 1.83 до 9.14 метри и од нејзе биле извадени 150 милиони тони.<ref name="tyneImproCom" /> Во текот на овие 70 години, биле изградени двете пристаништа на Тајн;<ref name="tyneImproCom" /> Изградени биле Нортумбријан, Тајн и Алберт,<ref name="tyneImproCom" /> како и пристаништата во Вајтхил и Данстон.<ref name="tyneImproCom" /> Оваа инфраструктура овозможила пристаништето да обработува милиони тони товар до 1910 година.<ref name="tyneImproCom">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.portoftyne.co.uk/about-us/history.php|title=Tyne Improvement Commission|last=Port of Tyne staff|date=30 July 2017|work=portoftyne.co.uk|publisher=Port of Tyne|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630091555/http://www.portoftyne.co.uk/about-us/history.php|archive-date=30 June 2017|accessdate=30 July 2017}}</ref> Плимната река е управувана од страна на Управата на пристаништето Тајн од 1968 година.<ref name="tyneConsvNewComPortTyne">{{Наведување|last=Henderson|first=Tony|title=River Tyne's story revealed in study by environmental historian|journal=The Journal|place=North East England|date=16 January 2015|url=http://www.thejournal.co.uk/north-east-analysis/analysis-news/study-environmental-historian-investigates-500-8456443|access-date=30 July 2017|archivedate=20 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120223304/http://www.thejournal.co.uk/north-east-analysis/analysis-news/study-environmental-historian-investigates-500-8456443}}</ref><ref name="tyneImproCom" /> Реката Тајн има хуманитарна организација посветена на заштита и унапредување на нејзините води и околните подрачја. ''Трастот на реките Тајн'', основан во 2004 година, е организација базирана на заедницата која работи на подобрување на [[Живеалиште (екологија)|живеалиштата]], промовирање на подобро разбирање на сливната област на Тајн и градење на репутацијата на сливната област на Тајн како место со еколошка извонредност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tyneriverstrust.org|title=Tyne Rivers Trust|year=2008|work=Charity|publisher=Tynerivertrust.org|accessdate=25 August 2008|quote=The Tyne Rivers Trust is an independent charity established to assist in management and improvement of the environment in the Tyne Catchment. The Trust aims to achieve this through Actions to: Improve Habitat; Get Better Information and Promote Better Understanding; Grow the Reputation of the Tyne Catchment and the Tyne Rivers Trust nationally and internationally}}</ref> == Пристаниште на Тајн == [[Податотека:Quiet_River_Tyne_-_geograph.org.uk_-_205421.jpg|десно|мини|Реката Тајн кај [[Бил Квеј]]{{center|The River Tyne at [[Bill Quay]]}}]] Со својата близина до околните јагленови полиња, реката Тајн бил главен пат за извоз на [[јаглен]] од 13 век до падот на рударската индустрија на јаглен во Североисточна Англија во втората половина на 20 век. Најголемите пристаништа за товарење јаглен (структура за товарење јаглен на бродови) се наоѓале во Данстон во Гејтсхед, Хебурн и Тајн Док, Саут Шилдс. Дрвените пристаништа за товарење во Данстон, изградени во 1890 година, се зачувани, иако биле делумно уништени од пожар во 2006 година, а потоа и од уште еден пожар во мај 2020 година, што значи дека пристаништето станувало поранливо на вандализам и ќе било потребно големо финансирање за негово зачувување и обезбедување.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/tyne/3222530.stm|title=Coal heritage goes up in flames|date=20 November 2003|access-date=25 August 2008|publisher=BBC|quote="The staithes is a lot more than just a lump of wood in the Tyne, it is a magnificent structure and very important to the area's industrial heritage.}}</ref> Во 2016 година, Тајн Док, Саут Шилдс сè уште работел со јаглен, увезувајќи 2 милиони тони пратки годишно. Долниот тек на реката Тајн, кон крајот на 19-ти и почетокот на 20-ти век, бил еден од најважните центри за [[бродоградба]] во светот, а сè уште има бродоградилишта во Саут Шилдс и Хебурн јужно од реката. За да се поддржат бродоградилиштата и [[Извоз|извозните]] индустрии на Тајнсајд, долниот тек на реката бил обемно ремоделиран во текот на втората половина на 19-ти век, со отстранување на островите (вклучувајќи го и Кингс Медоу, најголемиот) и исправување на меандрите во реката. == Име и етимологија == Не се знае ништо прецизно за потеклото на ознаката ''Тајн'', ниту реката е позната под тоа име сè до саксонскиот период: Тајнмут е забележан на англо-саксонски како {{Јаз|ang|Tinanmuðe}} (веројатно [[Датив|дативен падеж]]). ''Ведра'' на римската карта на Британија може да биде Тајн, или може да биде реката Вир. ''Тина'' од Птоломеј може да биде „погрешно поставена референца“ или за оваа река или за Тајн во Источен Лотијан.<ref name="cpns">{{Наведена книга|title=The History of the Celtic Placenames of Scotland|last=Watson|first=W J|date=1926|publisher=Irish Academic Press|location=Chippenham|page=51}}</ref> Постои теорија дека {{Јаз|cel|*tīn}} бил збор што значел „река“ на локалниот [[Келтски јазици|келтски јазик]] или на јазик што се зборувал во Англија пред да дојдат [[Келти|Келтите]]: спореди Тардебиге. Се предлага и наводен преткелтски корен ''*tei'', што значи „да се топи, да се тече“, е исто така предложен како етимолошко објаснување на Тајн и слично именуваните реки,<ref name="bliton">{{Наведена мрежна страница|url=http://spns.org.uk/wp-content/uploads/2017/04/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary.pdf|title=The Brittonic Language in the Old North|work=Scottish Place Name Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813011121/http://spns.org.uk/wp-content/uploads/2017/04/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary.pdf|archive-date=13 August 2017|accessdate=20 September 2018}}</ref> како и [[Британски јазик|британскиот]] дериват на [[Праиндоевропски јазик|индоевропскиот]] ''*teihx'', што значи „да се биде валкан“ ([[Велшки јазик|велшка]] ''опашка'', „ѓубриво“).<ref name="bliton" /> == Во популарната литература == [[Трилер (жанр)|Трилерот „]]''Седум мостови'' “ на Л.Џ. Рос од ''серијата на DCI Рајан'' се развива околу мостовите во Тајн. == Уметнички дела и скулптура == === Њукасл на Тајн === [[Податотека:Civic_Centre,_Newcastle_upon_Tyne,_7_August_2010.jpg|мини|''Богот на реката Тајн'' од Дејвид Вин во Граѓанскиот центар на Њукасл]] Реката е претставена и персонифицирана во скулптура откриена во 1968 година како дел од новиот Граѓански центар (седиште на Градскиот совет на Њукасл). Скулптурата, дело на Дејвид Вин, масивната бронзена фигура ''на речниот бог Тајн'' вклучува вода што тече во својот дизајн.<ref name="UB&M">{{Наведена книга|title=Public Sculpture of North-East England|last=Usherwood, Beach & Morris|date=2000|publisher=Liverpool University Press}}</ref> === Патека на лосос === Агенцијата за животна средина моментално соработува со архитекти и консултантска куќа за култура Ексајт, во соработка со Комишнс Норт, за создавање на патувачка скулптурна тура покрај реката Тајн. Патеката Тајн Лосос ќе служи како прослава на реката,<ref name="Salmon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tynesalmontrail.co.uk|title=Tyne Salmon Trail|year=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807131109/http://www.tynesalmontrail.co.uk/|archive-date=7 August 2008|accessdate=22 August 2008|quote=Ten cubes inspired by the textures, changing colours, movement and journey of the salmon will migrate along the River Tyne, following the amazing journey of the salmon.}}</ref> нејзиното наследство и сè повеќе разновидниот екосистем. Историски гледано, реката била главен симбол во регионалниот идентитет на североисточна Англија, и е дом на голем број различни видови, чиј број расте од година во година во согласност со подобрувањето на здравјето на реката. Патеката има за цел да ја стимулира имагинацијата на жителите и туристите што ја посетуваат областа - обезбедувајќи им врвно искуство за „откривање факти“, кое го прославува миграциското патување на лососот во североисточна Англија. ПЕРКИ, РЕФЛЕКСИЈА и ПАТУВАЊЕ биле првите три коцки што биле лансирани во декември 2007 година од семејство од десет. Секоја коцка е инспирирана од текстурите, променливите бои, движењето и патувањето на лососот. Секоја нуди „современ спомен“ за понесување, во форма на дизајнирана Блутут порака. Другите коцки ќе се движат по реката Тајн во текот на една година, посетувајќи различни локации од Килдер до устието на Тајн во летото 2008 година, пред да го започнат своето долго патување назад кон нивното родно место. === Разговорен дел === {{Панорама|Conservation piece Little Haven beach, weebles.jpg|600px|Создаден од познатиот [[Хуан Муњоз (скулптор)|шпанскиот скулптор, Хуан Муњоз]] во 1999 година. Прославување на лососот од Тајн;<ref name="Salmon"/> тука со реката Тајн [[blue tooth|Bluetooth]] Коцки на патеката на лососот од 2008 година,<ref>{{Cite news | last = Strug | first = Leah | title = Attraction's sending art lovers fishy messages | newspaper = South Shields Gazette | date = 21 July 2008 | url = http://www.shieldsgazette.com/south-shields-news/Attraction39s-sending-art-lovers-fishy.4210504.jp }}</ref> се 22 бронзени фигури во животна големина кои доминираат и ја слават прекрасната глетка кон пристаништето на Саут Шилдс и пристаништата на Тајн.}} === Бамбусов мост === Три дена, од 18 до 20 јули 2008 година, привремено уметничко дело од бамбус било поставено над реката Тајн во близина на Милениумскиот мост Гејтсхед. Мостот Бамбуко бил создаден како дел од фестивалот „СамерТајн“ таа година. == Поврзано == * [[Трка со бродови на северот]], годишна серија трки што се одржува на реката Тајн помеѓу универзитетите во Дурам и Њукасл == Наводи == {{Наводи}} === Извори === * Леона Џ. Скелтон.''Тајн по Тајн: Еколошка историја на битката на една река за заштита, 1529–2015.'' Winwick White Horse Press, 2017. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-874267-95-9|<bdi>978-1-874267-95-9</bdi>]] . == Надворешни врски == * [http://www.bridgesonthetyne.co.uk Мостови на Тајн] * [http://www.visitmyharbour.com/harbours/north-east-england/tyne/charts.asp?cattype=5 Онлајн графикони од Тајн, до Њукасл] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131203011206/http://www.visitmyharbour.com/harbours/north-east-england/tyne/charts.asp?cattype=5 |date=2013-12-03 }} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Реки во Англија]] pbpxevi4veu7c6bmi7xn2lib69ce4wf 0 1382605 5601208 5495509 2026-07-27T20:04:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601208 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Herakles_and_Telephos_Louvre_MR219.jpg|десно|мини|[[Херакле]] со бебето Телеф и елен, средината на вториот век од н.е. [[Париз]], [[Лувр]] MA 75.<ref>Heres and Strauss, p. 865, ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-741ef3a10de41-0 8705 (Telephos 38)].</ref>]] '''Телеф''' ({{Langx|grc|Τήλεφος}} , ''Телефос'', „далеку сјаен“)<ref>See for example, Knight, [https://books.google.com/books?id=oaVCAAAAYAAJ&pg=PA433 p. 433]. According to the mythographic tradition, Telephus' name derived from his being suckled by a doe, ''e.g.'' [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1] ([https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 Frazer note 2 to 2.7.4]: 'Apollodorus seems to derive the name Telephus from θηλή, “a dug,” and ἔλαφος, “a doe."'). See also Huys, [https://books.google.com/books?id=UG8DzIqIHREC&pg=PA295 p. 295 ff.]; Webster, pp. 238&ndash;239; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 99; [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/4B*.html#33 4.33.11]; [[Movses Khorenatsi|Moses of Chorene]], ''Progymnasmata'' 3.3 (= [[Euripides]], ''Auge'' test. iib, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267]): "He got his name from circumstances". According to Kerényi his name was "more accurately ... Telephanes, 'he who shines afar'" (Kerényi, p. 337). The feminine form is [[Telephassa]], of whom Kerényi writes, "She bore the lunar name Telephassa or Telephae, 'she who illuminates afar', or [[Telephassa|Argiope]] 'she of the white face'". (Kerényi, p. 27).</ref> — според [[Старогрчка митологија|старогрчката митологија]] е син на [[Херакле]] и [[Ауга]], која била ќерка на кралот [[Алеј]] од Тегеја. Тој бил посвоен од [[Тевтрант]], кралот на Мизија, во [[Мала Азија]], кого го наследил како крал. Телеф бил ранет од [[Ахил]] кога [[Ахајци (Хомер)|Ахајците]] дошле во неговото кралство на пат да ја ограбат [[Троја]] и да ја вратат [[Елена Тројанска|Елена]] во [[Спарта]], а подоцна бил излекуван од Ахил. Тој бил татко на [[Еврипил (син на Телеф)|Еврипил]], кој се борел заедно со [[Троја|Тројанците]] против Грците во [[Тројанска војна|Тројанската војна]]. Приказната за Телеф била популарна во античката грчка и римска [[иконографија]] и [[трагедија]]. Името и митологијата на Телеф веројатно се изведени од [[Хетити|хетитскиот]] бог Телепину.<ref>Dignas, [https://books.google.com/books?id=kvC0FFuP9o0C&pg=PA124 p. 124]; Stewart p. 113.</ref> == Од раѓање до зрелост == [[Податотека:Hércules_e_Télefo_-_afresco_romano_-_Herculano.jpg|мини|Херакле го наоѓа Телеф како јаде од елен, а Аркадија, [[Пан (митологија)|Пан]] и крилеста Девица го гледаат, прв век од н.е. [[Неапол]], Национален археолошки музеј 9008. ]] === Резиме === Мајката на Телеф била Ауга, ќерка на Алеј, кралот на [[Тегеја]], град во [[Аркадија]], на [[Пелопонез]] во копнена Грција. Неговиот татко бил [[Херакле]], кој ја завел или силувал Ауга, свештеничка на Атена. Кога Алеј дознал, се обидел да се ослободи од мајката и детето, но на крајот двајцата завршиле во [[Мала Азија]] на дворот на [[Тевтрант]], крал на Мизија, каде што Телеф бил посвоен како наследник на бездетниот крал. Постоеле три варијанти за тоа како Телеф, син на аркадиска принцеза, станал наследник на мизиски крал.<ref>Gantz, p. 431. For general discussions see Hard, pp. [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA543 543]&ndash;[https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA544 544]; Gantz, 428&ndash;431.</ref> Во најстариот постоечки запис, Ауга заминала во Мизија, и е одгледана како ќерка од [[Тевтрант]], и Телеф се родил таму.<ref>Hesiod (Pseudo), ''[[Catalogue of Women]]'' fr. 165 (Merkelbach–West numbering) from the ''Oxyrhynchus Papyri'' XI 1359 fr. 1 (Most, pp. 184&ndash;187; Stewart, p. 110; Grenfell and Hunt, [https://archive.org/stream/oxyrhynchuspapyr11gren#page/52/mode/1up pp. 52&ndash;55]); [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 99, 100.</ref> Во некои записи, Телеф пристигнува во Мизија како бебе со својата мајка, каде што Тевтрант се жени со Ауга и го посвојува Телеф.<ref>[[Alcidamas]], ''Odysseus'' 16 (Garagin and Woodruff, [https://books.google.com/books?id=Fb6JIMA1jLUC&pg=PA286 p. 286]); [[Euripides]], ''Auge'' (Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.261.xml p. 261], Webster, pp. 238&mdash;240); [[Strabo]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+12.8.2 12.8.2], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+12.8.4 12.8.4], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+13.1.69 13.1.69]; [[Movses Khorenatsi|Moses of Chorene]], ''Progymnasmata'' 3.3 (= [[Euripides]], ''Auge'' test. iib, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267]).</ref> Во други, додека Ауга (на различни начини) е предадена на мизискиот двор каде што повторно станува сопруга на кралот, Телеф е оставен во Аркадија, откако бил напуштен на планината [[Партенион (планина)|Партенион]], или од Алеј,<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1]. Compare with [[Movses Khorenatsi|Moses of Chorene]], ''Progymnasmata'' 3.3 (= Euripides, ''Auge'' test. iib, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267]) which says that Aleus "ordered Telephus to be cast out in a deserted place".</ref> или од Ауга кога се породила додека била однесена на морето од [[Навплиј]] за да се удави.<ref>[[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/4B*.html#33 4.33.9, 11]. Compare with [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 99 which has Auge abandoning Telephus on Parthenion while fleeing to Mysia. Telephus was probably also abandoned on Mount Parthenion (by either Aleus or Auge) in [[Euripides]]'s lost play ''Telephus'' (see Gantz, p. 429), since in ''Telephus'' fr. 696, Collard and Cropp 2008b, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.195.xml pp. 194, 195], Telephus says he was born on Mount Parthenion but later "came to the plain of Mysia, where I found my mother and made a home."</ref> Сепак, Телеф е доен од елен пронајден и одгледан од кралот Корит,<ref>Almost certainly in Sophocles, ''Aleadae'' (see Gantz, p. 429; Huys, [https://books.google.com/books?id=UG8DzIqIHREC&pg=PA293 p. 293]; Sophocles, ''Aleadae'' fr. 89 (Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA40 pp. 40, 41]), and probably also in [[Euripides]], ''Auge'' (see Huys, [https://books.google.com/books?id=UG8DzIqIHREC&pg=PA293 p. 293]; Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.261.xml p. 261]; Webster, p. 239). See also [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/4B*.html#33 4.33.11]; [[Ovid]], ''[[Ibis (Ovid)|Ibis]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-ibis/1929/pb_LCL232.253.xml 255&ndash;256]; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 99, 252; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1]; [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.48.7 8.48.7], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.54.6 8.54.6]; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/264/mode/2up 6.139&ndash;142]; [[Movses Khorenatsi|Moses of Chorene]], ''Progymnasmata'' 3.3 (Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267]). In the [[Telephus frieze]] from the [[Pergamon Altar]], Telephus is shown being suckled by a lioness (Heres, p. 85).</ref> или неговите овчари. Барајќи знаење за својата мајка, Телеф се консултирал со делфиското пророчиште кое го упатило во Мизија, каде што повторно се соединил со Ауга и бил посвоен од Тевтрант.</ref> where he was reunited with Auge and adopted by Teuthras.<ref>[[Euripides]], ''Telephus'' fr. 696 (Collard and Cropp 2008b, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.195.xml pp. 194, 195]; Page, [https://www.loebclassics.com/view/select_papyri_poetry_tragedy_5th_4th_centuries_bc/1941/pb_LCL360.131.xml pp. 130, 131]; Webster, p. 238); [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/4B*.html#33 4.33.12]; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1]. See also ''[[Palatine Anthology]]'', 3.2 (Paton, [https://www.loebclassics.com/view/greek_anthology_3/2014/pb_LCL067.151.xml pp. 150&ndash;153]).</ref> === Извори === Преживеан фрагмент од хесиодиевиот ''Каталог на жени'' (шести век п.н.е.),<ref>Hard, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA544 p. 544]; Gantz, p. 428; Hesiod (Pseudo), ''[[Catalogue of Women]]'' fr. 165 (Merkelbach–West numbering) from the ''Oxyrhynchus Papyri'' XI 1359 fr. 1 (Most, pp. 184&ndash;187; Stewart, p. 110; Grenfell and Hunt, [https://archive.org/stream/oxyrhynchuspapyr11gren#page/52/mode/1up pp. 52&ndash;55]).</ref> кој можеби ја претставува најстарата традиција,<ref>Stewart, p. 110.</ref> го сместува раѓањето на Телеф во Мизија. Во ова раскажување, мајката на Телеф, Ауга, била примена на дворот на Тевтрант во Мизија (веројатно по наредба на боговите) и одгледана од него како ќерка.<ref>Compare with [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 99, 100 which also have Auge adopted by Teuthras. И токму во Мизија, Херакле, додека ги барал коњите на [[Лаомедонт]], го родил Телеф. Сите други зачувани извори го наведуваат Телеф дека бил роден во Аркадија.<ref>Gantz, p. 428.</ref>Најстариот таков запис (околу 490 &#x2013; 480 п.н.е.), од историчарот и географ [[Хекатај Милетски|Хекатај]], вели дека Херакле имал сексуални односи со Ауга секогаш кога доаѓал во Тегеја. Ова ни го кажува патникот од вториот век [[Павсаниј (географ)|Павсаниј]], кој продолжува да вели, можеби потпирајќи се на Хекатај, дека кога Алеј открил дека Ауга го родила Телеф, ги затворил мајката и детето во дрвен сандак и ги фрлил на отворено море. Сандакот се упатил од Аркадија до рамнината на реката [[Бакирчај|Кајкус]] во Мала Азија, каде што локалниот крал [[Тевтрант]] се оженил со Ауга..<ref>Stewart, p. 110; Gantz, p. 428; [[Hecataeus of Miletus|Hecataeus]], fr. 29 Jacoby (= [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.4.9 8.4.9]). [[Strabo]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+13.1.69 13.1.69], gives a similar account, which he attributes to [[Euripides]] (see below).</ref> [[Софокле]], во петтиот век п.н.е., напишал трагедија ''„Алеади“'' (''Синовите на Алеј''), која очигледно ги раскажува околностите на раѓањето на Телеф.<ref>Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA32 pp. 32&ndash;41 (frs. 77&ndash;89)]; Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=R1qaCxoc90UC&pg=PA46 Vol. 1 pp. 46 ff. (frs. 77&ndash;89)].</ref> Драмата денес е изгубена и се зачувани само фрагменти, но текст кој му се припишува на ораторот од четвртиот век п.н.е., [[Алкидамант]], веројатно ја користела „''Алеади''“ од Софокле како еден од своите извори.<ref>Gantz, pp. 428&ndash;429; Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=R1qaCxoc90UC&pg=PA46 Vol. 1 pp. 46&ndash;47].</ref> Според Алкидамант, таткото на Ауга, Алеј, бил предупреден од [[Питија|делфиското пророчиште]] дека доколку таа има син, тогаш овој внук ќе ги убие синовите на Алеј, па Алеј ја направил Ауга свештеничка на [[Атена (митологија)|Атена]], велејќи ѝ дека мора да остане девица, под закана со смрт.<ref>[[Alcidamas]], ''Odysseus'' 14-16 (Garagin and Woodruff, [https://books.google.com/books?id=Fb6JIMA1jLUC&pg=PA286 p. 286]). Alcidamas is the only source for the oracle given to Aleus (see Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=R1qaCxoc90UC&pg=PA47 Vol. 1, p. 47]).</ref> Но, Херакле, минувајќи низ Тегеја, забавувајќи се од Алеј во храмот на Атена, се заљубил во Ауга и, додека бил пијан, имал сексуални односи со неа. Алеј открил дека Ауга е бремена и му ја дал на [[Навплиј]] да ја удави. Но, на пат кон морето, Ауга го родила Телеф на планината [[Партенион (планина)|Партенион]], а според Алкидамант, Навплиј, игнорирајќи ги неговите наредби, ги продал мајката и детето на бездетниот мизиски крал Тевтрант, кој се оженил со Ауга и го посвоил Телеф, и „подоцна му го дал на Пријам за да се школува во Троја“. Верзијата на приказната на Алкидамант сигурно се разликувала од Софокле барем во овој последен аспект. Тоа е така бидејќи, наместо бебето Телеф да му биде продадено на Тевтрант, како кај Алкидамант, фрагментот од ''Алеада'' можеби дава сигурност дека во софоклеовата драма, како и во многу подоцнежни извештаи, новородениот Телеф бил напуштен (на планината Партенион?), каде бил доен од страна на елен. <ref>Gantz, p. 429; Huys, [https://books.google.com/books?id=UG8DzIqIHREC&pg=PA293 p. 293]; Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=R1qaCxoc90UC&pg=PA47 Vol. 1 p. 47]; Sophocles, ''Aleadae'' fr. 89 (Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA40 p. 40, 41]).</ref> [[Податотека:0_Hercule_et_Télèphe_-_Museo_Chiaramonti_(Vatican).JPG|лево|мини|Мермерна статуа на Херкле како го држи бебето Телеф во рацете. Античка римска копија од грчки оригинал од 4 век п.н.е. Пронајдена во 16 век на Кампо де Фиори во Рим. Музеј Кјарамонти, Ватикан]] [[Еврипид]] напишал драма ''„Ауга“'' (408 п.н.е.?) која исто така се занимавала со раѓањето на Телеф. Драмата денес е изгубена, но резиме на заплетот може да се состави од разни подоцнежни извори, особено наративно резиме дадено од [[Ерменија|ерменскиот]] историчар Мојсеј од Хорена.<ref>Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.259.xml pp. 259&ndash;277]; Huys, [https://books.google.com/books?id=UG8DzIqIHREC&pg=PA81 pp. 81&ndash;82]; Gantz, pp. 429&ndash;430; Webster, pp. 238&ndash;240.</ref> Пијаниот Херакле,<ref>[[Euripides]], ''Auge'' fr. 272b (= 265 N), Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.275.xml pp. 274, 275], has Heracles say: "As it is, wine made me lose control. I admit I wronged you, but the wrong was not intentional."</ref> за време на фестивалот на Атена, ја силува „свештеничката на Атена, Ауга, ќерка на Алеј, додека ги водела танците за време на ноќните обреди“.<ref>[[Euripides]], ''Auge'' test. iib, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267] (= [[Movses Khorenatsi|Moses of Chorene]], ''Progymnasmata'' 3.3). [[Pompeii|Pompeian]] frescoes (which show Auge being raped while washing clothing) and [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.47.4 8.47.4], place the rape at a spring, and this version of events may reflect Euripides' ''Auge''. See Collard and Cropp 2008a. [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.263.xml p. 262], [[Euripides]], ''Auge'' test. iia (Hypothesis), Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.265.xml pp. 264, 265, with n. 1]; Rosivach, p. 44 with n. 126; Kerényi, p. 338).</ref> Ауга се породува тајно во храмот на Атена во Тегеја и таму го крие новородениот Телеф.<ref>Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.261.xml p. 260]; test. iii, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267] (= [[Tzetzes]] On Aristophanes, ''Frogs'' 1080); fr. 266, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.271.xml pp. 270, 271] (= [[Clement of Alexandria]], ''[[Stromata|Miscellanies]]'' 7.3.23.4). See also [[Euripides]]' ''Telephus'', fr. 696, which has Telephus say that Auge "bore me secretly" (Collard and Cropp 2008b, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.195.xml pp. 194, 195]; cf. Page, [https://www.loebclassics.com/view/select_papyri_poetry_tragedy_5th_4th_centuries_bc/1941/pb_LCL360.131.xml pp. 130, 131]).</ref> Детето е откриено, а Алеј наредува Телеф да биде разоткриен, а Ауга да се удави, но Херакле се враќа и очигледно го спасува парот од неизбежна смрт. Драмата можеби завршила со уверение (од Атена до Херакле?) дека Ауга и Телеф ќе бидат жена и син на [[Тевтрант]].<ref>Collard and Cropp 2018a, p. 261; Gantz, p. 430; Huys, [https://books.google.com/books?id=UG8DzIqIHREC&pg=PA82 p. 82]; Webster, p. 240; [[Euripides]], ''Auge'' test. iib, Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.267.xml pp. 266, 267] (= [[Movses Khorenatsi|Moses of Chorene]], ''Progymnasmata'' 3.3).</ref> [[Страбон]] дал варијанта на приказната слична на онаа на Павсаниј, велејќи дека, откако ја открил „нејзината пропаст од Херакле“, Алеј ги ставил Ауга и Телеф во ковчег кој потоа го фрлил во морето, дека тој се исфрлил на устието на [[Бакирчај|Каикус]], и дека [[Тевтрант]] се оженил со Ауга и го посвоил Телеф.<ref>See [[Strabo]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+13.1.69 13.1.69], which attributes this to [[Euripides]]. If so then this would have presumably been in Euripide's ''Auge'' (see Gantz, p. 429; Webster, p. 238) however Strabo's attribution may be erroneous (see Collard and Cropp 2008a, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.261.xml p. 261]); see also [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+12.8.2 12.8.2], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+12.8.4 12.8.4].</ref> Подоцнежните записи од историчарот [[Диодор Сицилиски]] од 1 век п.н.е. и митографот Аполодор од првиот или вториот век од н.е. даваат дополнителни детали и варијации.<ref>Gantz, p. 430.</ref> Диодор, како и во записот на Алкидамант, вели дека Алеј му ја дал бремената Ауга на Навплиј за да биде удавена, дека таа го родила Телеф во близина на планината Партенион и потоа таа завршила со Тевтрант во Мизија. Но, во записот на Диодор, наместо да биде продаден, заедно со неговата мајка, на Тевтрант, Телеф бил напуштен од Ауга „во некои грмушки“, каде што е доен од срна и пронајден од овчари. Тие го даваат на нивниот крал Корит, кој го одгледува Телеф како свој син. Кога Телеф пораснува, сакајќи да ја пронајде својата мајка, тој се консултира со пророштвото во Делфи, кое го испраќа кај кралот [[Тевтрант]] во Мизија. Таму ја наоѓа Ауга и, како и претходно, е посвоен од бездетниот крал и тој го прави негов наследник. Аполодор, како и во „''Аугија“'' од Еврипид, вели дека Ауга го предал Телеф тајно во храмот на Атина и го скрил таму.<ref>[[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/4B*.html#33 4.33.7&ndash;12].</ref> Аполодор додава дека гладот што следел, според пророштвото, бил резултат на некаква безбожност во храмот, а пребарувањето на храмот довело до пронаоѓање на Телеф.<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1].</ref> Алеј го разоткрил Телеф на Партенион, додека како во „''Алеади“'' од Софокле, тој е доен од срна. Според Аполодор, тој бил пронајден и одгледан од овчар..<ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1]. This may also have been in Euripides, ''Auge'', see fr. 267 (Collard and Cropp 2008a, pp. [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.261.xml 260], [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL504.271.xml 270, 271]): "A city that is sick is clever at seeking out errors", which may refer to a search for the cause of the famine.</ref><ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1].</ref> Како и во записот на Диодор, Телеф се консултира со пророштвото во Делфи, е испратен во Мизија, каде што станува посвоен наследник на [[Тевтрант]]. Според митографот [[Гај Јулиј Хигин|Хигин]] (чиј опис очигледно е земен од постар извор, веројатно од Софоклеовите ''Мизијци''),<ref>Gantz, p. 430; Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=enUmCztpbI0C&pg=PA70 Vol. 2, pp. 70&ndash;72].</ref> откако Ауга го напуштила Телеф на планината Партенион<ref>As in [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/4B*.html#33 4.33.9, 11].</ref> таа побегнала во Мизија каде, како во ''Каталогот на жени'', станала посвоена ќерка (не сопруга) на Тевтрант.<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 99.</ref> Кога Телеф заминува во Мизија по упатство на пророштвото, Тевтрант му го ветува своето кралство и неговата ќерка Ауга за брак доколку го победи својот непријател [[Ида (син на Афареј)|Ида]]. Телеф го сторил тоа, со помош на [[Партенопеј]], другар од детството кој бил пронајден како бебе на планината Партенион во исто време со Телеф, и бил одгледан заедно со него. Потоа Тевтрант му ја дал Ауга на Телеф, но Ауга, сè уште верена на Херакле, го нападнала Телеф со меч во нивната венчаница, но боговите интервенирале испраќајќи змија да ги раздели, предизвикувајќи Ауга да го испушти мечот. Токму кога Телеф се спремал да ја убие Ауга, таа го повикала Херакле за спасување, а Телеф потоа ја препознал својата мајка.<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 100. Compare with [[Claudius Aelianus|Aelian]], ''On Animals'' [https://www.loebclassics.com/view/aelian-characteristics_animals/1958/pb_LCL446.209.xml 3.47], which attributes this story of near-incest by Telephus to "the tragic dramatists and their predecessors, the inventors of fables".</ref> == Тишината на Телеф == Веројатно во „''Алеадите“'' (''„Синовите на Алеј“'') од [[Софокле]] се раскажува како Телеф, додека сè уште бил во Аркадија, пред да замине во Мизија во потрага по својата мајка, ги убил синовите на [[Алеј]], со што го исполнил пророштвото. Античките извори го потврдуваат убиството, но практично ништо не е познато за тоа како дошло до ова.<ref>Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA33 p. 33]; Gantz, p. 429; Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=R1qaCxoc90UC&pg=PA47 Vol 1. pp. 47&ndash;48]; Frazer's note 1 to Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4]; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 244; ''Appendix Proverbiorum'', 2.85 (Leutsch and Schneidewin, [https://archive.org/stream/corpusparoemiog00unkngoog#page/n467 pp. 411&ndash;412]). Sophocles' ''Aleadae'' frs. 84, 86, and 87 (Lloyd-Jones, pp. 36&ndash;39) hint at the possibility of a scene in which the uncles impugned Telephus' illegitimate birth.</ref> Убиството на неговите чичковци би предизвикало Телеф да стане религиозно загрозен и да има потреба од прочистување, а очигледно, грчката религиозна практика барала од криминалните убиства да молчат сè додека нивната крвна вина не може да се искупи.<ref>Sommerstein, [https://www.loebclassics.com/view/aeschylus-attributed_fragments/2009/pb_LCL505.151.xml p. 150]; Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA216 p. 216&mdash;217]; Kerényi, p. 339; Frazer's note 2 to Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4]; Margoliouth, [https://books.google.com/books?id=E0tFAAAAYAAJ&pg=PA217 p. 217]; [[Aeschylus]], ''[[Oresteia#The Eumenides|Eumenides]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Aesch.+Eum.+448 448&mdash;450]; Compare with [[Herodotus]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+1.35 1.35].</ref> [[Аристотел]] во „''Поетика“'', во осврт на појавувањето на Телеф во некоја драма што ја нарекува ''Мизијци'', го споменува „човекот кој пристигнал од Тегеја во Мизија без да зборува“.<ref>[[Aristotle]], ''[[Poetics]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0056%3Asection%3D1460a 1460a 30&ndash;32]. Both Aeschylus and Sophocles wrote plays about Telephus, called ''Mysians'', but since Sophocles, ''Mysians'' fr. 411 seems to imply that Telephus has spoken, that play is generally ruled out, see Sommerstein, [https://www.loebclassics.com/view/aeschylus-attributed_fragments/2009/pb_LCL505.151.xml p. 150]; Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA216 p. 216&mdash;217]; Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=enUmCztpbI0C&pg=PA70 Vol 2, p. 71]; Post, [https://books.google.com/books?id=fHjPAAAAMAAJ&dq=Telephus+silence&pg=PA16 p. 16].</ref> И така, тишината на Телеф очигледно била додадена како „поговорка“.<ref>Frazer's note 1 to Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.7.4 2.7.4]; Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA216 p. 216].</ref> Комичарот поет [[Алексис (поет)|Алексис]] напишал за еден ненаситен гостин на вечера кој како „Телеф во безимена тишина седи, / Правејќи само знаци на оние што му поставуваат прашања“, веројатно премногу намерен да јаде за да разговара.ref>Quoted by [[Athenaeus]], ''[[Deipnosophistae|The Deipnosophists]]'' [https://archive.org/stream/deipnosophistsor02atheuoft#page/664/mode/2up 10.18, Vol. II p. 664]</ref> И друг комичен поет [[Амфис]] се жалел на рибарите кои „стојат неми како Телеф“, продолжувајќи да вели дека споредбата на рибарите со Телеф е соодветна бидејќи „сите тие се поврзани со убиства“. <ref>Quoted by [[Athenaeus]], ''[[Deipnosophistae|The Deipnosophists]]'' [https://archive.org/stream/deipnosophistsor01atheuoft#page/356/mode/2up 6.5, Vol. I p. 356].</ref> == Крал во Мизија == === Резиме === ==== Напад од Грците ==== [[Податотека:Achilles_fighting_against_Memnon_Leiden_Rijksmuseum_voor_Oudheden.jpg|лево|мини|[[Ахил]]; античко грчко полихроматско грнчарско сликарство (датирано од {{Околу}} 300 година п.н.е.)]] Телеф бил прогласен за наследник на кралството на Тевтрант во Мизија, и на крајот го наследил како негов крал. За време на владеењето на Телеф, како прелудиум на [[Тројанска војна|Тројанската војна]], Грците го нападнале градот на Телеф, мешајќи го со [[Троја]].<ref>Hesiod (Pseudo), ''[[Catalogue of Women]]'' fr. 165 (Merkelbach–West numbering) from the ''Oxyrhynchus Papyri'' XI 1359 fr. 1 (Most, pp. 184&ndash;187; Stewart, p. 110; Grenfell and Hunt, [https://archive.org/stream/oxyrhynchuspapyr11gren#page/52/mode/1up pp. 52&ndash;55]); [[Strabo]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+12.8.4 12.8.4], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+13.1.69 13.1.69]; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.9.1 3.9.1].</ref> Телеф ги поразил Грците, убивајќи го Терсандер,<ref>For a discussion of the expedition in Mysia and the wounding and healing of Telephus, see Hard, pp. [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA446 446]&ndash;[https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA447 447]; Gantz, pp. 576&ndash;580. Principal texts include: Proclus, [https://chs.harvard.edu/primary-source/epic-cycle-sb/ Summary of the ''Cypria''] = ''Cypria'' argument 7 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_cypria/2003/pb_LCL497.73.xml pp. 72, 73]; [[Archilochus]], [http://www.papyrology.ox.ac.uk/POxy/monster/demo/Page1.html POxy LXIX 4708]; Hesiod (Pseudo), ''[[Catalogue of Women]]'' fr. 165 (Merkelbach–West numbering) from the ''Oxyrhynchus Papyri'' XI 1359 fr. 1 (Most, pp. 184&ndash;187; Stewart, p. 110; Grenfell and Hunt, [https://archive.org/stream/oxyrhynchuspapyr11gren#page/52/mode/1up pp. 52&ndash;55]); [[Pindar]], ''Isthmean'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=I.:poem=5&highlight=telephus 5.38&ndash;40], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=I.:poem=8&highlight=telephus 8.49&ndash;50], ''Olympian'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=O.:poem=9&highlight=telephus 9.72]; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 101; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.17 E.3.17]; [[Pausanias (geographer)|Pausanias]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.4.6 1.4.6], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+9.5.14 9.5.14]. Although Archilochus, Proclus, Apollodorus, and Pausanias all agree that the attack was a mistake, [[Philostratus]], ''On Heroes'' 23.5&ndash;9, has a character doubt that the Greeks came to Mysia "in ignorance".</ref> синот на [[Полиник]], и принудувајќи ги Грците да се вратат на своите бродови. Но, Телеф бил ранет во бутот од копјето на [[Ахил]]. Според Аполодор, и схолијаст на [[Хомер|хомеровата]] ''[[Илијада]]'', Телеф бил сопнат додека бегал од нападот на Ахил.<ref>Gantz, p. 579; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.17 E.3.17]; A scholia on ''Iliad'' 1.52 (cited by Gantz). According to Dictys Cretensis, [http://www.theoi.com/Text/DictysCretensis2.html 2.3], Telephus is "doggedly pursuing" Odysseus when Achilles wounds him. In Philostratus, ''On Heroes'', 23.24&ndash;25, a character says that, according to the dead Trojan War hero Protesilaos (who communicates from beyond the grave), Telephus was wounded by Achilles when Telephus had lost his shield while fighting Protesilaos, and so was "unprotected".</ref> Схолијастот вели дека [[Дионис]] предизвикал лозата да го сопне Телеф затоа што Телеф не му оддал соодветна почит.<ref>Platter, [https://books.google.com/books?id=PXnLrRQnufgC&pg=PA148 p. 148]; Gantz, p. 579; Frazer's note to Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.17 E.3.17].</ref> Вклученоста на Дионис е потврдена со [[Кратер (сад)|кратер]] со црвена фигура од крајот на 6 или почетокот на 5 век п.н.е.<ref>Gantz, pp. 579&ndash;580; Heres and Strauss, p, 866 ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-741f47cea62f4-b 8728 (Telephos 48)]; Beazley Archive [http://www.beazley.ox.ac.uk/record/DC1084D4-6D5C-4FD5-BB6E-6A6970E60A4C 200122]; AVI [https://www.avi.unibas.ch/DB/searchform.html?ID=7656 7395].</ref>Филострат и Диктис Критски дале детални објаснувања за сите овие настани.<ref>[[Philostratus]], ''On Heroes'', 23.2&ndash;30, Dictys Cretensis, [http://www.theoi.com/Text/DictysCretensis2.html 2.1&ndash;6].</ref> ==== Рана и заздравување ==== Мизијците победиле, по кое Грците се вратиле дома, но раната на Телеф не заздравувала. Телеф се консултирал со пророштвото на [[Аполон]], кое го дало познатиот одговор ''ὁ τροφής ἰάσεται'' („твојот напаѓач ќе те излекува“). Така, Телеф заминал во [[Аргос]] да бара лек, и таму бил излекуван од Ахил.<ref>Stewart, p. 114; Proclus, [https://chs.harvard.edu/primary-source/epic-cycle-sb/ Summary of the ''Cypria''] = ''Cypria'' argument 7 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_cypria/2003/pb_LCL497.73.xml pp. 72, 73]; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 101; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.20 E.3.20]; [[Dictys Cretensis]], [http://www.theoi.com/Text/DictysCretensis2.html 2.10]; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/182/mode/2up 4.172&ndash;177]; [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/356/mode/2up 8.150&ndash;153]. For ''ὁ τρώσας ἰάσεται'', see Liddell & Scott, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=i)a/omai s.v. ἰάομαι]; [[Suetonius]], ''Divus Claudius'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:phi,1348,015:43 43].</ref> За возврат, Телеф се согласил да ги води Грците до Троја.<ref>Gantz, p. 576; Proclus, [https://chs.harvard.edu/primary-source/epic-cycle-sb/ Summary of the ''Cypria''] = ''Cypria'' argument 7 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_cypria/2003/pb_LCL497.73.xml pp. 72, 73]. The ''[[Little Iliad]]'', another poem in the Epic Cycle, also perhaps referred to the battle, see ''[[Little Iliad]]'', fr. 4 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_little_iliad/2003/pb_LCL497.127.xml pp. 126, 127] = Scholiast on ''[[Iliad]]'' 19.326, which says that Achilles after leaving Telephus, landed at [[Scyros]].</ref> Аполодор и Хигин напишале дека 'рѓата изгребана од копјето на Ахил била лековито средство. Лекувањето на Телеф било честа тема во августовскиот период и подоцнежната римска поезија. ''Фармакологијата'' на [[Џон Ајртон Парис]] го идентификува [[Вердигрис|вердигрисот]], кој има лековити својства, како лековита 'рѓа на копјето.<ref>Gantz, p. 578; Frazer's note to [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.17 E.3.17]; [[Pindar]], ''Isthmean'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=I.:poem=8&highlight=telephus 8.49&ndash;50]. See also ''Isthmean'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=I.:poem=5 5.38&ndash;40], and ''Olympian'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=O.:poem=9&highlight=telephus 9.69&ndash;79].</ref> === Извори === Во ''[[Илијада|„Илијада“]]'' или „''[[Одисеја]]'' не е споменета битката во Мизија. Сепак, „''Киприја“'' (крајот на седмиот век п.н.е.?), една од поемите од [[Старогрчки епски циклус|епскиот циклус]], ја раскажува приказната. Според резимето на „''Киприја''“ од Прокл, Грците ја помешале Мизија со Троја, Телеф го убил Терсандер, но бил ранет од Ахил. Телеф, воден од пророштво, пристигнал во Аргос, каде што Ахил го излечил а како за возврат Телеф заминал да ги води Грците до Троја.<ref>Gantz, p. 576; Proclus, [https://chs.harvard.edu/primary-source/epic-cycle-sb/ Summary of the ''Cypria''] = ''Cypria'' argument 7 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_cypria/2003/pb_LCL497.73.xml pp. 72, 73]. The ''[[Little Iliad]]'', another poem in the Epic Cycle, also perhaps referred to the battle, see ''[[Little Iliad]]'', fr. 4 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_little_iliad/2003/pb_LCL497.127.xml pp. 126, 127] = Scholiast on ''[[Iliad]]'' 19.326, which says that Achilles after leaving Telephus, landed at [[Scyros]].</ref> [[Пиндар]] (околу 522 &#x2013; 443 п.н.е.), ја знаел приказната за ранувањето на Телеф од страна на Ахил, веројатно откако бил сопнат од лоза: „Ахил, кој ја обоил рамнината на Мизија покриена со лозја, попрскајќи ја со темната крв на Телеф“. <ref>Gantz, p. 578; Frazer's note to [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.17 E.3.17]; [[Pindar]], ''Isthmean'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=I.:poem=8&highlight=telephus 8.49&ndash;50]. See also ''Isthmean'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=I.:poem=5 5.38&ndash;40], and ''Olympian'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0162:book=O.:poem=9&highlight=telephus 9.69&ndash;79].</ref> [[Податотека:Telephus_with_bandaged_thigh_Wellcome_V0016507.jpg|мини|Телеф седи на олтар, со преврзана нога, држи копје и бебето Орест. Детал од атинска црвенофигурна [[Пелике|пеликеа]], околу 450 п.н.е., [[Британски музеј]] E 382.]] Секој од тројцата [[Трагедија|трагичари]], [[Есхил]], [[Софокле]] и [[Еврипид|Еврипид,]] пишувале драми, кои денес се изгубени, раскажувајќи ја приказната на Телеф. Драмата на Еврипид „''Телеф“'' (438 п.н.е.) го драматизира патувањето на Телеф во Аргос барајќи лек за својата гнојна рана. Во еврипидовиот опис, Телеф се преправил во просјак облечен во партали. Откако неговата преврска била откриена, Телеф го заробил малиот син на грчкиот крал [[Агамемнон]], [[Орест (митологија)|Орест,]] за да го употреби како заложник. Но, било откриено дека Телеф бил Грк по раѓање, а Телеф се согласил да ја води грчката војска до Троја, во замена Ахил да му ја излечи раната.<ref>Gantz, p. 578; Collard and Cropp 2008b, [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.185.xml pp. 185&ndash;191]; Webster, pp. 43&ndash;48, 302. An important source for the plot of Euripides' ''Telephus'' is [[Aristophanes]]' parodies of the play (see below).</ref> Орест како заложник од Телеф веќе бил прикажан на црвенофигурна керамика, веројатно уште во втората четвртина од петтиот век,,<ref>Gantz, p. 579; e.g. [[British Museum]] [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=399124&partId=1&museumno=1836,0224.28&page=1 E382] (''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-741f5dc448592-c 8734 (Telephos 52)]; Beazley archive [http://www.beazley.ox.ac.uk/record/5F8346E9-92BB-49B5-A59A-CD2999139EBB 207332]). A perhaps earlier (c. 470 BC) representation of the scene on an Attic [[kylix]] cup (Heres and Strauss, p. 866, ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-73f8612be100f-9 5985 (Telephos 51)]; Beazley Archive [http://www.beazley.ox.ac.uk/record/3A042980-5B0B-4A98-BA58-F13B3CC0A3B5 205037]; AVI [https://www.avi.unibas.ch/DB/searchform.html?ID=2821 2674]; [[Museum of Fine Arts, Boston|MFA]] [https://www.mfa.org/collections/object/drinking-cup-kylix-with-telephos-at-the-palace-of-agamemnon-153686 98.931]) shows Telephus sitting alone on an altar with a bandaged thigh, which has been interpreted as evidence that the Orestes hostage taking did not occur in the ''Cypria'', see Jebb, Headlam and Pearson, [https://books.google.com/books?id=R1qaCxoc90UC&pg=PA96 Vol. 1 p. 96].</ref> а сцената можеби се појавила претходно и во презентацијата на приказната на Есхил.<ref>Sommerstein, [https://www.loebclassics.com/view/aeschylus-attributed_fragments/2009/pb_LCL505.243.xml pp. 242&ndash;243]; Gantz, pp. 578&ndash;579.</ref> [[Етрурци|Етрурско]] огледало, од втората половина на четвртиот век п.н.е. ([[Берлин]], Античко Собрание 35)<ref>Heres, p. 97; Heres and Strauss, p. 868, ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-7421c0f914915-e 8903 (Telephos 85)].</ref> и [[Релјеф (вајарство)|барелеф]] (околу првиот век п.н.е.) од [[Херкуланеум]] ([[Неапол]], [[Национален археолошки музеј (Неапол)|Национален археолошки музеј]] 6591)<ref>Heres and Strauss, p. 866, ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [http://ark.dasch.swiss/ark:/72163/080e-741f1f8c5237d-5 8717 (Telephos 44)] [= Telephos 88]; Deiss, [https://books.google.com/books?id=ZVgQB0jDIOcC&pg=PA58 p. 58].</ref> се толкуваат како прикажување на Ахил како го лекува Телеф со 'рѓа од неговото копје. [[Плиниј Постариот]] (1 век н.е.) опишува слики (без датум) кои го прикажуваат Ахил како струга 'рѓа од своето копје во раната на Телеф.<ref>Gantz, p. 579; Frazer's note to Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.20 E.3.20]; [[Pliny the Elder|Pliny]], ''[[Natural History (Pliny)|Natural History]]'' [https://www.loebclassics.com/view/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL393.169.xml 25.42], [https://www.loebclassics.com/view/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL394.237.xml 34.152], [https://www.loebclassics.com/view/pliny_elder-natural_history/1938/pb_LCL394.315.xml 35.71].</ref> Една таква слика можеби му се припишува на атинскиот сликар [[Пархасиј]] од петтиот век п.н.е. Првите книжевни упатувања за употребата на 'рѓа стругана од ахиловото копје како средство за лекување на раната на Телеф се наоѓаат кај римските поети од 1 век п.н.е., [[Секст Проперциј]] и [[Овидиј]]..<ref>Gantz, p. 579; Frazer's note to Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.20 E.3.20]; [[Propertius]], [https://www.loebclassics.com/view/propertius-elegies/1990/pb_LCL018.107.xml 2.1.63&ndash;64]; [[Ovid]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-ex_ponto/1924/pb_LCL151.325.xml 2.2.26]. Gantz thinks it likely that "this folktale-laden motif goes back to the ''Kypria''."</ref> Аполодор дал варијанта на мизиската експедиција, веројатно извлечена директно од ''Киприја''.<ref>Gantz, p. 579; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.3.17 E.3.17&ndash;20], along with Frazer's notes.</ref> Извештајот на Аполодор се согласува со резимето на Прокл, но дава повеќе од приказната. Телеф убил голем број на Грци покрај Терсандер, но се сопнал од лоза додека бегал од Ахил. Аполон му рекол на Телеф дека неговата рана „ќе биде излечена кога оној што го ранил ќе му помогне“. Затоа Телеф заминал во Аргос „облечен во партали“ (како во ''Телеф'' од Еврипид) и, ветувајќи дека ќе ги води Грците до Троја, го молел Ахил да го излечи, што Ахил го направил употребувајќи 'рѓа изгребана од неговото копје. Потоа Телеф им го покажал патот до Троја на Грците. Асхолиите на ''[[Илијада]]'' 1.59 се согласуваат со извештаите на Прокл и Аполодор, но сопнувањето со лозата му го припишува на Дионис, лут поради недовилните почести кон него, и додава дека покрај тоа што ги водел Грците до Троја, Телеф се согласил и да не им помага на Тројанците во претстојната војна.<ref>Gantz, p. 579.</ref> Извештајот на Хигин се смета дека се темели, барем делумно, на една или повеќе денес изгубени драми на трагичарите. Хигин раскажува за раната нанесена од копјето на Ахил, за нејзиното гноење и за консултирањето на Телеф со пророчиштето на Аполон, од каде добил одговор дека „единственото нешто кое можело да го излечи било истото копје со кое бил ранет“.<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 101, translation by Smith and Stephen M. Trzaskoma, pp. 131&ndash;132.</ref> Така, Телеф го побарал [[Агамемнон]], и по совет на сопругата на Агамемнон, [[Клитамнестра|Клитемнестра]], Телеф го грабнал нивниот син [[Орест (митологија)|Орест]] од неговата лулка и се заканил дека ќе го убие детето доколку раната не му залечи. Бидејќи Грците исто така добиле пророштво дека нема да можат да ја освојат Троја без помошта на Телеф, го замолиле Ахил да го излечи Телеф. Кога Ахил протестирал дека не знае ништо за медицината, [[Одисеј]] истакнал дека [[Аполон]] не сметал на Ахил, туку дека самото копје ќе биде лекот. Така, тие ја стружеле 'рѓата од копјето во раната и Телеф бил излечен. Потоа Грците го замолиле Телеф да им се придружи во ограбувањето на Троја, но Телеф одби бидејќи неговата сопруга [[Лаодика (митологија)|Лаодика]] била ќерка на [[Пријам]], кралот на Троја. Сепак, Телеф ветил дека ќе биде водич на Грците до Троја. == Сопруги и потомци == [[File:Neoptolemos_Eurypylos_Martin-von-Wagner-Museum_L309.jpg|right|thumb|250x250px|[[Неоптолем]] го убива Еврипил. [[Атика|Атичка]] црнофигурна [[хидрија]] од сликарот Антимен, 550 &#x2013; 500 п.н.е., Музеј Мартин фон Вагнер L.&nbsp;309..<ref>[[Beazley Archive]] [http://www.beazley.ox.ac.uk/record/66618CAC-FB29-4BE4-B356-4D354E787365 320038]; ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' [https://www.iconiclimc.ch/visitors/treeshow.php?source=139&image_id=25554&term=eurypylos Eurypylos I 3] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180422202622/https://www.iconiclimc.ch/visitors/treeshow.php?source=139&image_id=25554&term=eurypylos |date=2018-04-22 }}.</ref>]] Најраното споменување на Телеф, кое се појавува во [[Хомер|хомеровата]] „''[[Одисеја|Одисеја]]''“ (околу осми век п.н.е.), вели дека Телеф имал син [[Еврипил]], кој починал во [[Троја]].<ref>[[Homer]], ''[[Odyssey]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.perseus-eng1:11.486-11.537 11.519&ndash;521]. See also ''[[Little Iliad]]'' fr. 7 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_little_iliad/2003/pb_LCL497.131.xml pp. 130, 131] = [[Pausanias (geographer)|Pausanias]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.26.9 3.26.9]; Proclus, [https://chs.harvard.edu/primary-source/epic-cycle-sb/ Summary of the ''Little Iliad''] = ''Little Iliad'' argument 3 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_little_iliad/2003/pb_LCL497.123.xml pp. 122, 123]; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.5.12 E.5.12]. For discussions of Eurypylus, see Gantz, pp. 640&ndash;641; Hard, p. [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA472 472]. For Telephus' genealogy see Parada, s.v. Telephus p. 172.</ref> Таму ништо не се споменува за тоа која била мајката на Еврипил, но сите антички извори што ја споменуваат мајката на Еврипил велат дека таа била Астиоха, која (обично) била сестра на [[Пријам]].<ref>Fowler 2013, [https://books.google.com/books?id=scd8AQAAQBAJ&pg=PA542 p. 542]; Gantz, p. 640; [[Acusilaus]], fr. 40 Fowler = ''FGrH'' 2F40 = Schol. ''Odyssey'' 11.520 (Fowler 2000, pp. 25&ndash;26, Dowden, [https://books.google.com/books?id=_XsN0O_BQ0cC&pg=PA58 p. 58]); [[Sophocles]], ''Eurypylus'' (Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA82 pp. 82&ndash;95]), fr. 211 has Astyoche call Priam her brother (Lloyd-Jones, [https://books.google.com/books?id=voiup-mz2CkC&pg=PA92 pp. 92, 93]); [[Maurus Servius Honoratus|Servius]], On [[Virgil]]'s ''[[Eclogues]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2007.01.0091%3Apoem%3D6%3Acommline%3D72 6.72]; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/264/mode/2up 6.136]. [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-eng1:3.12.3 3.12.3] has Astyoche as Priam's sister, but Apollodorus never names Eurypylus' mother, while [[Dictys Cretensis]] 2.5 (Frazer, p. 40) has Astyoche as Eurypylus' mother, but says that she was Priam's daughter.</ref> Еврипил повел голема сила Мизијци да се борат на страната на [[Троја]] за време на последниот период од [[Тројанска војна|Тројанската војна]]. <ref>[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.5.12 E.5.12]; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/264/mode/2up 6.120].</ref> Еврипил бил голем воин и убил многу противници, вклучувајќи ги [[Махаон]] <ref>''[[Little Iliad]]'' fr. 7 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_little_iliad/2003/pb_LCL497.131.xml pp. 130, 131] = [[Pausanias (geographer)|Pausanias]] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+3.26.9 3.26.9]; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 113; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/282/mode/2up 6.407&ndash;428]. Compare with [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.5.1 E.5.1], which has [[Penthesilea]] kill Machaon.</ref> и [[Ниреј]],<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 113; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/280/mode/2up 6.368&ndash;389].</ref> но конечно бил убиен од синот на [[Ахил]], [[Неоптолем]].<ref>[[Homer]], ''[[Odyssey]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.perseus-eng1:11.486-11.537 11.519&ndash;521]; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 112; [[Strabo]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+13.1.7 13.1.7]; [[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+Epit.+E.5.12 E.5.12]; [[Quintus Smyrnaeus]], [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/360/mode/2up 8.195&ndash;216].</ref> Иронијата на ахиловиот син кој го убил синот на Телеф користејќи го истото копје што Ахил го користел за да го рани и излекува Телеф, очигледно се појавува во изгубената драма на Софокле, ''Еврипил''.<ref>Gantz, p. 641; [[Sophocles]], ''Eurypylus'' frs. 210.24, 26&ndash;29 (Lloyd-Jones, pp. 86, 87 with note a, 88, 89), 211.10&ndash;13 (Lloyd-Jones, pp. 94, 95). According to Proclus, [http://www.stoa.org/hopper/text.jsp?doc=Stoa%3Atext%3A2003.01.0004%3Aaccount%3D3&highlight=telephos Summary of the ''Little Iliad''] = ''Little Iliad'' argument 3 West, [https://www.loebclassics.com/view/greek_epic_fragments_trojan_cycle_little_iliad/2003/pb_LCL497.123.xml pp. 122, 123], Eurypylus received his father's spear from Odysseus upon his arrival at Troy.</ref>. Според [[Мауро Сервиј Хонорат|Сервиј]], Еврипил имал син, Грин, кој станал крал во Мизија и бил познат како епоним на Гринеон и основач на [[Пергам|Пергамон]].<ref>Dignas, [https://books.google.com/books?id=kvC0FFuP9o0C&pg=PA120 p. 120]; Grimal, s.v. Grynus, p. 176; [[Maurus Servius Honoratus|Servius]] on [[Virgil]]'s ''[[Eclogues]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2007.01.0091%3Apoem%3D6%3Acommline%3D72 6.72].</ref> Друг син на Телеф, според Сервиј, бил [[Кипарис (митологија)|Кипарис]], кој подоцна станал еден од машките љубовници на [[Аполон]].<ref>''[[Brill's New Pauly]]'', [https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/cyparissus-e626340 s.v. Cyparissus]; Servius, ''Commentary on the Aeneid of [[Virgil]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0053%3Abook%3D3%3Acommline%3D680 3.680].</ref> За Телеф е споменато дека имал уште три жени, без да се спомене потомство. Според Хигин (како што е споменато погоре), сопругата на Телеф била ќерката на Пријам, Лаодика.<ref>[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' 101.</ref> Според [[Диодор Сицилиски]], Телеф се оженил со Агриопа, ќерка на Тевтрант. Додека Филострат вели дека Хиера, водачот на контингент мизиски жени коњаници, убиени во битка од Ниреј, била сопруга на Телеф.<ref>[[Philostratus]], ''On Heroes'' [https://chs.harvard.edu/primary-source/flavius-philostratus-on-heroes/#phil_her_text_263_TOP 23.26&ndash;29].</ref> Амазонката веќе била прикажана на коњ, како ги води мизиските жени во битка, на фризот на Телеф од вториот век п.н.е. на олтарот во Пергамон.<ref>Heres, pp. 86&ndash;89.</ref> Дадени се уште три потомци на Телеф кои го поврзуваат Телеф со италијанските митови. Во „''Александра“'' од [[Ликофрон]], легендарните основачи на [[Етрурци|етрурскиот Додекапол]], [[Тархон]] и [[Тирен]] се синови на Телеф. Дека Тирен се вели дека бил син на Телеф, го известува и [[Дионисиј Халикарнски]]. Ниту Ликофрон ниту Дионисиј не го споменуваат името на нивната мајка, иако очигледно според некои, нивната мајка била Хиера.<ref>Grimal, s.v. Telephus p. 438; Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DT%3Aentry+group%3D3%3Aentry%3Dtelephus-bio-1 s.v. Telephus].</ref>[[Плутарх]] вели дека, според еден извештај, Телеф бил татко на ќерка, Рома, од која градот [[Рим]] го добил своето име.<ref>[[Plutarch]], ''Romulus'' [https://www.loebclassics.com/view/plutarch-lives_romulus/1914/pb_LCL046.93.xml?result=57&rskey=pPm1Xy 2.1.5].</ref> == Иконографија == Над сто записи за Телеф се каталогизирани во Лексиконот на иконографските митолошки класици ([[Латински јазик|латински]]: ''Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae''.<ref>Heres and Strauss, pp. 857&ndash;870, ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae|LIMC]]'' s.v. Telephos. Поголемиот броој на претстави поврзани со Телеф се доцни, а единствено неколку се од 4 век п.н.е.<ref>Gantz, p. 451.</ref> Раните примери вклучуваат атичка црвенофигурна грнчарија од околу 510 година п.н.е. и источно-јонски гравирани скапоцени камења (околу 480 година п.н.е.). Сцените што го прикажуваат Телеф како е доен од срна или како го држи Орест како заложник биле особено популарни. Други сцени вклучуваат или негово ранување или негово лекување од Ахил. Најкомплетниот поединечен опис на животот на Телеф е прикажан на [[Пергамонски олтар|фризот на Телеф]] од првиот век п.н.е.<ref>Stewart, p. 109.</ref> === Фриз === [[Податотека:Pergamon_Altar_-_Telephus_frieze_-_panel_42.jpg|мини|Телеф му се заканува на малиот Орест, на олтарот на Агамемнон. Фризот на Телеф (панел 42), втор век п.н.е. [[Берлин]], Античко Собрание TI71 и 72. ]] Фризот на Телеф (помеѓу 180 и 156 година п.н.е.) претставувал дел од декорацијата на олтарот во Пергамон. Фризот ги украсувал внатрешните ѕидови на [[Колонада|колонадата]] која го опкружувала подигнатиот внатрешен двор во кој се наоѓал жртвениот олтар. Тој бил долг речиси 60 метри, и бил составен од околу 74 мермерни панели, секоја висока 1,58 метри, од кои 47 панели денес се целосно или делумно зачувани. Панелите прикажуваат сцени од животот на Телеф, од настани кои претходат на неговото раѓање, па сè до можеби неговата смрт и јунаштво. Панелите се толкувани како да го прикажуваат првиот поглед на Херакле кон Ауга во дабова шума (панел 3); столари како го градат ковчегот во кој Ауга ќе биде фрлена во морето (панели 5-6); Тевтрант како ја наоѓа Ауга на брегот во Мизија (панел 10); Херакле како го открива напуштениот Телеф и како го го дои лавица (панел 12); Телеф како прима оружје од Ауга и заминува во војна против Ида (панели 16-18); Тевтрант како ја предава Ауга на Телеф за брак (панел 20); и Ауга и Телеф, како се плашат од змија и се препознаваат еден со друг на нивната брачна ноќ (панел 21). Следните неколку панели се толкуваат како прикажување на битката меѓу Мизијците и Грците на рамнината [[Бакирчај|Кајкус]], вклучувајќи ја Хиера, сопругата на Телеф, слична на Амазонка, која предводи група мизиски жени коњаници во битка (панели 22-24) и Ахил, потпомогнат од Дионис, кој го ранува Телеф (панели 30-31). Следат сцени кои се толкуваат како Телеф се консултира со пророштвото на Аполон во врска со заздравувањето на неговата рана (панел 1); Телеф пристигнува во Аргос, барајќи лек за неговата рана (панели 34-35); неговото добредојде таму (панели 36-38); гозба во Аргос за време на која се открива идентитетот на Телеф (панели 39-40); Телеф му се заканува на бебето Орест на олтарот (панел 42); и веројатно неговото заздравување од Ахил. Два последни панели можеби ја прикажуваат смртта и јунаштвото на Телеф (панели 47-48). === Доење од елен === Напуштениот Телеф како еден елен го дои претставувал чест иконографски мотив. Освен фризот на Телеф, кој го прикажува напуштениот Телеф како го дои лавица, секој друг приказ на овој настан го прикажува Телеф како го дои од елен. Најраните вакви претстави се јавуваат на источнојонски гравирани скапоцени камења (околу 480 година п.н.е.), на кои е прикажано бебето Телеф како се движи или ползи под стоечки елен, држејќи ги цуцлите на еленот. Речиси идентични сцени се појавуваат на тегеатски монети од околу 370 година п.н.е. Павсаниј известува дека видел слика од Телеф како го дои елен на [[Хеликон|планината Хеликон]] во Беотија. Претставите кои го прикажуваат Херакле како го наоѓа Телеф со елен се исто така чести од првиот век од н.е. Сцената продолжила да биде популарна до третиот век од н.е. === Лекување од Ахил === Атички фрагментарен црвенофигурен [[Кратер (сад)|кратер]] од крајот на шестиот или почетокот на петтиот век, кој му се припишува на Финтиј (Санкт Петербург, [[Ермитаж|Државен музеј „Ермитаж]]“ ST1275), очигледно ја прикажува битката меѓу Телеф и Ахил. Фрагментите го прикажуваат [[Патрокле]] кој е наведнат над [[Диомед]] (двата именувани), дел од [[тирс]], и натписот „Дионис“. Се претпоставува дека Диомед се грижи за паднатиот Терсандер, а средишниот дел од кратерот го прикажува Ахил како го ранува Телеф, со помош на богот [[Дионис]]. Според Павсаниј, битката помеѓу Телеф и Ахил кај реката Кајкус била прикажана и на западниот [[фронтон]] на [[Храм на Атена Алеја|храмот на Атена Алеја]] во Тегеја (завршен околу 350 &#x2013; 340 п.н.е.). Од западниот фронтон останале само фрагменти, што укажува дека Телеф можеби носел лавовска кожа од својот татко Херакле. Натписите покажуваат дека Телеф и Ауга биле претставени на [[Метопа|метопите]] на храмот, а Павсаниј исто така споменува дека видел портретна слика од Ауга таму. === На олтарот на Агамемнон === [[Податотека:Casa_del_relieve_de_Télefo_09.JPG|десно|мини|250x250пкс|Ахил (десно) струже 'рѓа од своето копје на раната на седнатиот Телеф, околу првиот век п.н.е. Мермерен [[Релјеф (вајарство)|релјеф]], од Куќата на релјефот на Телеф, [[Херкуланеум]], [[Неапол]], Национален археолошки музеј 6591.]] Прибежиштето кон агамемноновиот олтар, обично со Орест како заложник, исто така бил чест мотив. [[Атика|Атичкото]] вазно сликарство ја прикажува сцената, честопати со присуство на [[Агамемнон]] или [[Клитамнестра|Клитемнестра]]. Можеби најраниот пример, атичка [[Киликс|киликсна]] чаша (околу 470 п.н.е.) од Источна [[Етрурија]] (Музеј на ликовни уметности, Бостон 98.931) го прикажува Телеф, со преврзано бедро, како седи сам на олтар држејќи две копја. Атичка [[Пелике|пеликеа]] (околу 450 п.н.е.), од Вулчи ( [[Британски музеј]] E 382) го прикажува Телеф, со преврзано бедро, како седи на олтар, држејќи копје во десната рака, а бебето Орест со левата рака. Од левата страна, Агамемнон се соочува со Телеф, со копје. Подоцнежните италијански третмани на сцената обично ги вклучуваат и Агамемнон и Клитемнестра, честопати со Клитемнестра или понекогаш [[Одисеј]] како го спречува Агамемнон да го нападне Телеф. Според традицијата, лекувањето на Телеф го прикажал атинскиот сликар [[Пархасиј]] од петтиот век п.н.е. Гравирано [[Етрурци|етрурско]] бронзено огледало, од втората половина на четвртиот век п.н.е. ([[Берлин]], Античко Собрание Fr. 35) и мермерен [[Релјеф (вајарство)|релјеф]], околу првиот век п.н.е., од [[Херкуланеум]] ( [[Неапол]], [[Национален археолошки музеј (Неапол)|Национален археолошки музеј]] 6591) го прикажуваат Ахил како го лекува Телеф со 'рѓа од неговото копје. == Традиција на трагичарите == [[Податотека:Krater_with_scene_from_Aristophanes'_Thesmophoriazusae,_Apulia,_c._370_BC,_H_5692_-_Martin_von_Wagner_Museum_-_Würzburg,_Germany_-_DSC05863.jpg|десно|мини|Сцена од „ ''Жените на Тесмофори“'' [[Аристофан|од Аристофан]] (733-755), каде што се исмејува еврипидовиот Телеф кој го држи [[Орест (митологија)|Орест]] како заложник. Овде, маж преправен како жена клекнува на жртвен олтар, држејќи „мало дете“ (мев „облечен“ со детски чевли). „Мајката“ држи сад за вино подготвен да ја собере „крвта“ на закланото дете. [[Кратер (сад)|Кратер со ѕвоно]] од [[Апулија]], околу 370 година п.н.е., Музеј „Мартин фон Вагнер“ H 5697. ]] Телеф бил популарен трагичен јунак, чија семејна историја се појавува во неколку [[Античка трагедија|грчки трагедии]]. Аристотел напишал дека „најдобрите трагедии се напишани за неколку семејства - на пример, [[Алкмеон]] и [[Едип]] и [[Орест (митологија)|Орест]] и [[Мелеагар (митологија)|Мелеагар]] и [[Тиест]] и Телеф“. Сите овие драми за Телеф денес се изгубени. За нив е познато само преку зачувани фрагменти и извештаите на други антички писатели. Секој од тројцата големи трагедисти - [[Есхил]], [[Софокле]] и [[Еврипид]] - напишале повеќе драми во кои се раскажувала приказната. Есхил напишал драма наречена ''„Мизијци“'' во која можеби се раскажува приказната за тоа како Телеф доаѓа во Мизија и бара прочистување за убиството на своите чичковци по мајка. Есхил напишал уште една драма за која се смета дека е продолжение на ''„Мизијци“'', во која Телеф доаѓа во Аргос барајќи лекување на својата рана, а можеби го вклучува и заробувањето на Орест од страна на Телеф како заложник. Софокле веројатно напишал најмалку четири драми: ''„Алеади“'' (''Синовите на Алеј''), ''„Мизијци“'', ''„Телеф“'' и ''„Еврипил“'', во кои учествувале Телеф и неговото семејство. Петтата драма ''„Собирот на Ахајците“'' веројатно го вклучувала и Телеф. Натпис од 4 век п.н.е. споменува ''Телефеја'' од Софокле, која може да се однесува на трилогија или тетралогија за Телеф, можеби вклучувајќи една или повеќе од овие драми. ''„Синовите на Алеј“'' веројатно ја раскажале приказната за тоа како Телеф ги убил своите чичковци и со тоа го исполнил пророштвото. Фрагментите укажуваат на кавга околу вонбрачното раѓање на Телеф, што можеби резултирало со убиствата. Се претпоставува дека ''Мизијци'' и ''Телеф'' ја продолжуваат приказната за Телеф, по неговото пристигнување како возрасен човек во Мизија. Софоклеовиот „''Еврипил“'' очигледно ја раскажува приказната за синот на Телеф, Еврипил, кој бил убиен во Троја од страна на ахиловиот син Неоптолем. Иронијата на ахиловиот син, кој го убива синот на Телеф, употебувајќи го истото копје кое Ахил го користел за да го излечи Телеф, очигледно, исто така се појавува во трагедијата. Еврипид напишал драма ''Ауга'' во која ги раскажал околностите околу раѓањето на Телеф. Неговата мајка Ауга, откако била силувана од пијаниот Херакле, бебето Телеф било пронајдено во храмот на Атина, било наредено да биде убиено, но тоа било спасено од Херакле. Еврипид, како Есхил и Софокле, исто така напишал драма насловена како ''Телеф''. Еврипидовиот ''Телеф'' е познат по тоа што ја раскажал приказната за Телеф кој пристигнал во Аргос преправен како просјак, каде што, откако го зел Орест како заложник, се согласил да ги води Грците до Троја во замена за заздравување на неговата рана. Славата на еврипидовиот „''Телеф“'' може да се заклучи од две комедии на [[Аристофан]] (околу 446 – околу 386 п.н.е.), кои опширно ја пародираат драмата. Во „''Ахарњаните''“, комичниот јунак на драмата, Дикеопол, направен според еврипидовиот Телеф, зема како заложник кошница со јаглен, и го позајмува телефовиот костум за просјак од Еврипид (кој се појавува како лик во драмата), за да го носи. Во ''„Жените на Тесмофори“'', роднина на Еврипид (кој повторно е лик во драмата), се преоблекува (како жена). Кога е разоткриен, тој зграпчува бебе (што се покажува дека е торба за вино) како заложник и се засолнува на жртвен олтар. Неколку подоцнежни трагични поети очигледно исто така пишувале драми на оваа тема. Поетот од крајот на 5 век, [[Агатон]] (веројатно најпознатиот трагичар по Есхил, Софокле и Еврипид) пишувал драми со наслови ''„Мизијци“'' и ''„Телеф“''. Друг поет од крајот на 5 век, [[Јофон]], и поетите од 4 век, Клеофонт и Москион, пишувале драми наречени ''„Телеф“''. Поетот од 4 век , Афареј, ја напишал „''Ауге“'', а [[Хеленистички период|хеленистичкиот]] Никомах од Александрија во Троада ја напишал „''Мизијци“''. [[Рим|Римските]] поети Ениј (околу 239 &#x2013; 169 п.н.е.) и Акиј (170 &#x2013; ок. 86 п.н.е.) напишале и драми наречени ''Телеф''. == Пергамон == Телеф се сметал за митски основач на [[Пергам|Пергамон]], како и за предок на Аталидите, владејачката династија на Пергамон (од 241 година п.н.е.). Според еден [[Милет|милетски]] натпис (по 129 година п.н.е.), луѓето од Пергамон се нарекувале Телефиди, потомци на Телеф. Според Павсаниј, луѓето од Пергамон тврделе дека се потомци на Аркадијците кои пристигнале со Телеф во Мизија. Натписите ја евидентираат поврзаноста помеѓу Пергамон и Тегеја, а се вели дека најважниот култ на Пергамон, култот на Атена, бил донесен од Тегеја и воспоставен во Пергамон од Ауга. Нивното наводно потекло од јунакот Телеф, како што е прикажано на фризот на Телеф, било употребено од Аталидите за да го легитимизираат своето барање за суверенитет и да го воспостават грчкото наследство на Пергамон. Телеф бил предмет на ритуално обожавање на јунаци во Пергамон. Според Павсаниј, жителите на [[Пергам]] исполнувале химни и му принесувале жртви на Телеф. == Култ == Телеф бил предмет на обожавање на култен јунак во Пергамон. Телеф бил обожаван и на [[Партенион (планина)|планината Партенион]] во Аркадија, и почитуван во Тегеја, каде што бил прикажан на фронтонот на храмот на Атена Алеја во Тегеја, борејќи се против Ахил. == Наводи == {{наводи}} * [[Клавдиј Елијан|Елијан]]. ''За животните, том I: Книги 1-5''. Преведено од А. Ф. Шолфилд. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 446. Кембриџ, Масачусетс: [[Харвард Универзити Прес]], 1958. [https://www.loebclassics.com/view/LCL446/1958/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Есхил]], ''[[Орестеја]]'' во ''Есхил, со англиски превод од Херберт Вир Смит, доктор по филозофија во два тома.'' Том 2. Кембриџ, Масачусетс. [[Харвард Универзити Прес]]. 1926. [http://data.perseus.org/texts/urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.perseus-eng1 Онлајн верзија на Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Библиотека (Псевдо-Аполодор)|Аполодор]], „Аполодор, Библиотеката, со англиски превод од Сер Џејмс Џорџ Фрејзер, Ф.Б.А., Ф.Р.С. во 2 тома.“ Кембриџ, Масачусетс, [[Универзитет Харвард Прес]]; Лондон, Вилијам Хајнеман ДООЕЛ 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=C431BA809CA4DEA22A15DA9C666F3400?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022%3atext%3dБиблиотека Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Аристофан]], „Ахарњани“, во „Ахарњани. Витези“. Уредено и преведено од Џефри Хендерсон. Класична библиотека Лоеб бр. 178. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1998. [https://www.loebclassics.com/view/LCL178/1998/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Аристофан]], „Жени на Тесмофоријата“ во „Птици. Лисистрата. Жени на Тесмофоријата“. Уредено и преведено од Џефри Хендерсон. Класична библиотека Лоеб бр. 179. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2000. [https://www.loebclassics.com/view/LCL179/2000/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Аристотел]], „Поетика“ во „Аристотел во 23 тома“, том 23, преведен од В.Х. Фајф. Кембриџ, Масачусетс, Харвард Универзити Прес; Лондон, Вилијам Хајнеман ДОО. 1932. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0056%3Asection%3D1447a Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * Атенеј, „Деипнософистите или банкетот на учените од Атенеј“, преведен од Ц.Д. Јонџ, Лондон 1854, 3 тома. [https://archive.org/stream/deipnosophistsor01atheuoft#page/n5/mode/2up Интернет архива] * Bauchhenss-Thüriedl, Christa, „Ауга“ во „Лексикон на иконографски митолошки класици“ III.1 Artemis Verlag, Цирих и Минхен, 1981 година. {{ISBN|3-7608-8751-1}}ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/3-7608-8751-1|<bdi>3-7608-8751-1</bdi>]]. стр.&nbsp;45–51. * Колард, Кристофер и Мартин Кроп (2008а), „Фрагменти од Еврипид: Егеј и Мелеангер“, Класична библиотека Лоеб бр. 504. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2008. {{ISBN|978-0-674-99625-0}}[[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-674-99625-0|<bdi>978-0-674-99625-0</bdi>]]. [http://www.loebclassics.com/view/LCL504/2008/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * Колард, Кристофер и Мартин Кроп (2008б), „Фрагменти од Еврипид: Едип-Хризип: Други фрагменти“, Класична библиотека Лоеб бр. 506. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2008. {{ISBN|978-0-674-99631-1}}[[ISBN (идентификатор)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-674-99631-1|<bdi>978-0-674-99631-1</bdi>]]. [https://www.loebclassics.com/view/LCL506/2009/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * Deiss, Joseph Jay, ''Herculaneum, Italy's Buried Treasure'', Getty Publications, 1989. {{ISBN|9780892361649}}. * [[Диктис Критски]], „Тројанската војна. Хрониките на Диктис Критски и Дарес Фригиецот“, преведени од Р. М. Фрејзер (Џуниор). Indiana University Press. 1966. [http://www.theoi.com/Text/DictysCretensis1.html Онлајн верзија] * Дигнас, Беате, „Ритуали и конструкција на идентитет во Аталид Пергамон“ во „Историска и религиозна меморија во античкиот свет“, уредници Беате Дигнас, Р. Р. Р. Смит, OUP Оксфорд, 2012. {{isbn| 9780199572069}}. * [[Диодор Сицилиски]], „Диодор Сицилиски: Библиотеката на историјата“. Преведено од Ц. Х. Олдфадер. Дванаесет тома. [[Класична библиотека Лоеб]]. Кембриџ, Масачусетс: [[Harvard University Press]]; Лондон: Вилијам Хајнеман, 1989. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Онлајн верзија од Бил Тејер] * [[Дионисиј Халикарнт]]. ''Римски старини, том I: Книги 1-2''. Преведено од Ернест Кери. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 319. Кембриџ, Масачусетс: [[Harvard University Press]], 1937. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/home.html Онлајн верзија од Бил Тејер]. [https://www.loebclassics.com/view/LCL319/1937/volume.xml Онлајн верзија на Harvard University Press]. * Дауден, Кен, „Раскажување на митологијата: Од Хесиод до петтиот век“ во „Придружник на грчката митологија“, уредени од Кен Дауден и Ниал Ливингстон. Вајли-Блеквел; 1 издание (28 јануари 2014 година). {{ISBN|978-1118785164}}. * Драјфус, Рене, „Вовед“ во „Пергамон: Фризот на Телефос од Големиот олтар, том 1“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи на ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година. {{ISBN|0-88401-089-9}}. * Фаулер, Р. Л. (2000), „Рана грчка митографија: Том 1: Текст и вовед“, Оксфорд Јуниверзити Прес, 2000. {{ISBN|978-0198147404}}. * Фаулер, Р. Л. (2013), „Рана грчка митографија: Том 2: Коментар“, Оксфорд Јуниверзити Прес, 2013. {{ISBN|978-0198147411}}. * Фулертон, Марк Д., „Грчка скулптура“, Џон Вајли и синови, 2016. {{ISBN|9781119115304}}. * [[Тимоти Ганц]], „Ран грчки мит: Водич за литературни и уметнички извори“, Џонс Хопкинс Универзити Прес, 1996, Два тома: {{ISBN|978-0-8018-5360-9}} (том 1), {{ISBN|978-0-8018-5362-3}} (том 2). * Гарагин, М., П. Вудраф, „Рана грчка политичка мисла од Хомер до софистите“, Кембриџ 1995. {{ISBN|978-0-521-43768-4}}. * Голдберг, Сандер М., Гесине Манувалд, „Фрагментарен републикански латински, том II: Ениус, Драматични фрагменти. Мали дела“, Уредено и преведено од Сандер М. Голдберг, Гесине Манувалд. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 537. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2018. [https://www.loebclassics.com/view/LCL537/2018/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * Гренфел, Бернард П., Артур С., Хант, „Папирусите на Оксиринхус, дел XI“, Лондон, Фонд за истражување на Египет, 1915 година. [https://archive.org/details/oxyrhynchuspapyr11gren/page/n5 Интернет архива]. * Гримал, Пјер, „Речник на класичната митологија“, Вајли-Блеквел, 1996, {{ISBN|9780631201021}}. * Хард, Робин, „Прирачник за грчка митологија на Рутлиџ: Врз основа на „Прирачник за грчка митологија“ од Х.Ј. Роуз, Psychology Press, 2004, {{ISBN|9780415186360}}. [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC Google Books]. * Херес, Хуберта, „Митот за Телеф во Пергамон“ во „Пергамон: Телефовиот фриз од големиот олтар, том 2“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи за ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година. {{ISBN|0-09}8. * Херес, Хуберта, Матијас Штраус, „Телефос“ во ''[[Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae]]'' VII.1 Артемида Верлаг, Цирих и Минхен, 1994. {{ISBN|3-7608-8751-1}}. стр.&nbsp;856–870. * [[Херодот]]; [[Историите на Херодот|''Истории'']], [[А. Д. Годли]] (преведувач), Кембриџ: [[Harvard University Press]], 1920; {{ISBN|0674991338}}. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+1.1.0 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Хомер]], „Илијада со англиски превод од А.Т. Мареј, д-р во два тома“. Кембриџ, Масачусетс., [[Harvard University Press]]; Лондон, Вилијам Хајнеман, Ltd. 1924. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Хомер]], „Одисеја со англиски превод од А.Т. Мареј, доктор на науки во два тома''. Кембриџ, Масачусетс., [[Harvard University Press]]; Лондон, Вилијам Хајнеман, Ltd. 1919. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Хорациј]]. ''Оди и еподи''. Уредено и преведено од Ниал Рад. [[Loeb Classical Library]] Бр. 33. Кембриџ, Масачусетс: [[Harvard University Press]], 2004. [https://www.loebclassics.com/view/LCL033/2004/volume.xml Онлајн верзија во Harvard University Press]. * Хајс, Марк, „Приказната за херојот кој бил разоткриен при раѓањето во еврипидовата трагедија: Студија за мотивите“, Cornell University Press (декември 1995). {{ISBN|978-9061867135}}. * [[Гај Јулиј Хигин|Хигин, Гај Јулиј]], ''Фабули'' во ''Библиотека'' на Аполодор и ''Фабули'' на Хигин: Два прирачници за грчка митологија, преведени, со воведи од Р. Скот Смит и Стивен М. Трзаскома'', издавачка куќа Хакет, 2007. {{ISBN|978-0-87220-821-6}}. * [[Ричард Клаверхаус Џеб|Џеб, Ричард Клаверхаус]], В. Г. Хедлам, А. К. Пирсон, ''Фрагментите од Софокле'', Издавачка куќа на Универзитетот Кембриџ, 2010 (прво објавено 1917), 3 тома. {{ISBN|9781108009867}} (Том 1), {{ISBN|978-1108009874}} (Том 2), {{ISBN|9781108009881}} (Том 3). * Жуана, Жак, „Софокле: Студија за неговиот театар во неговиот политички и општествен контекст“, преведено од Стивен Рендал, Принстон Универзити Прес, 2018. {{ISBN|9780691172071}}. * [[Кароли Керењи|Керени, Карл]], „Хероите на Грците“, Темза и Хадсон, Лондон, 1959. * Најт, Ричард Пејн, „Симболичниот јазик на античката уметност и митологија“, Кесингер Паблишинг, 1892 * Котлинска-Тома, Агњешка, „Хеленистичка трагедија: Текстови, преводи и критички осврт“, Блумсбери Паблишинг, 2014. {{ISBN|9781472523945}}. * [[Хју Лојд-Џонс|Лојд-Џонс, Хју]], „Софокле: Фрагменти“, Уредено и преведено од Хју Лојд-Џонс, [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 483. Кембриџ, Масачусетс: [[Харвард Универзити Прес]], 1996. {{ISBN|978-0-674-99532-1}}. [http://www.loebclassics.com/view/LCL483/1996/pb_LCL483.v.xml Онлајн верзија на Универзитетот Харвард Прес]. * Кестнер, Волкер, „Архитектурата на големиот олтар и фризот Телефос“ во „Пергамон: Телефовиот фризот од големиот олтар, том 2“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи за ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година, 1996-08-08. * Лојч, Ернст Лудвиг фон и Фридрих Вилхелм Шнајдвин (уредници), ''Corpus Paroemiographorum Graecorum'', Том 1, Ванденхоек и Рупрехт, 1839 година. * Марголиут, Дејвид Самуел, „Поетиката на Аристотел“, Ходер и Стоутон, Лондон, Њујорк, Торонто, 1911. * [[Глен В. Мост|Мост, Г.В.]], „Хесиод: Штитот, Каталог на жени, Други фрагменти'', [[Класична библиотека Лоеб]], бр. 503, Кембриџ, Масачусетс, 2007. {{ISBN|978-0-674-99623-6}}. [https://www.loebclassics.com/view/LCL503/2007/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Овидиј]], ''[[Тристија]]. [[Epistulae ex Ponto|Ex Ponto]]''. Преведено од А. Л. Вилер. Ревидирано од Г. П. Гулд. [[Класична библиотека Лоеб]] БР. 151. Кембриџ, Масачусетс: [[Harvard University Press]], 1924. [https://www.loebclassics.com/view/LCL151/1924/volume.xml Онлајн верзија на Harvard University Press]. * [[Овидиј]], ''[[Ибис (Овид)|Ибис]]'' во ''Уметност на љубовта. Козметика. Лекови за љубовта. Ибис. Орев. Морски риболов. Утеха.'' Преведено од Џ. Х. Мозли. Ревидирано од Г. П. Гулд. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 232, Кембриџ, Масачусетс: Харвард Јуниверзити Прес, 1929 година. [https://www.loebclassics.com/view/LCL232/1929/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Јуниверзити Прес]. * [[Овидиј]]. ''[[Метаморфози]], Том II: Книги 9-15''. Превод од Френк Џустус Милер. Ревидирано од Г. П. Гулд. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 43. Кембриџ, Масачусетс: [[Харвард Јуниверзити Прес]], 1916 година. [https://www.loebclassics.com/view/LCL043/1916/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Јуниверзити Прес]. * [[Денис Пејџ|Пејџ, Денис Лионел, Сер]], ''Избрани папируси, Том III: Поезија.'' Превод од Денис Л. Пејџ. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 360. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1941. {{ISBN|978-0674993976}}. * Парада, Карлос, „Генеалошки водич за грчката митологија“, Јонсеред, Пол Астромс Ферлаг, 1993. {{ISBN|978-91-7081-062-6}}. * Патон, В. Р. (ур.), „Грчка антологија, Том I: Книга 1: Христијански епиграми. Книга 2: Опис на статуите во гимназијата на Зевксип. Книга 3: Епиграми во храмот на Аполон во Кизик. Книга 4: Предговори на различните антологии. Книга 5: Еротски епиграми.“ Превод од В. Р. Патон. Ревидирано од Мајкл А. Тулер. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 67. Кембриџ, Масачусетс: [[Харвард Универзити Прес]], 2014. [https://www.loebclassics.com/view/LCL067/2014/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Павзаниј (географ)|Павзаниј]], „Опис на Грција од Павзаниј со англиски превод од В.Х.С. Џонс, литарист и Х.А. Ормерод, магистер по уметност, во 4 тома.“ Кембриџ, Масачусетс, Харвард Универзити Прес; Лондон, Вилијам Хајнеман. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Онлајн верзија на Дигиталната библиотека Персеј]. * [[Пентадиј (поет)|Пентадиј]], ''De Fortuna'' (''На среќата''). [[Класична библиотека Лоеб]] бр. [https://www.loebclassics.com/view/LCL434/1934/volume.xml Онлајн верзија на Универзитетот Харвард Прес]. [https://archive.org/stream/minorlatinpoetsw00duffuoft#page/n3/mode/2up Интернет архива (издание од 1934 година)] * [[Филострат]], „За јунаците“, уредници Џенифер К. Беренсон Меклин, Елен Бредшо Ајткен, BRILL, 2003, {{ISBN|9789004127012}}. [https://chs.harvard.edu/primary-source/flavius-philostratus-on-heroes/ Онлајн верзија на Центарот за хеленски студии на Универзитетот Харвард]. * [[Пиндар]], „Оди“, Дајан Арнсон Сварлиен. 1990. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DO.%3Apoem%3D1 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј]. * Платер, „Аристофан и карневалот на жанровите“, JHU Press, 2007; {{ISBN|9780801885273}}. * [[Плиниј Постариот]], ''[[Плинијовата природна историја|Природна историја]], Том VII: Книги 24-27''. Превод од В. Х. С. Џонс, А. К. Ендрјус. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 393. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1956. {{ISBN|978-0-674-99432-4}}. [https://www.loebclassics.com/view/LCL393/1956/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Плиниј Постариот]], ''[[Плинијовата природна историја|Природна историја]], Том IX: Книги 33-35''. Превод од Х. Ракхам. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 394. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1952. {{ISBN|978-0-674-99433-1}}. [https://www.loebclassics.com/view/LCL394/1952/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * [[Плутарх]], ''Ромул'' во ''Животи, Том I: Тезеј и Ромул. Ликург и Нума. Солон и Публикола.'' Преведено од Бернадот Перин. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 46. Кембриџ, Масачусетс: [[Харвард Универзити Прес]], 1914. {{ISBN|978-0-674-99052-4}}. [http://www.loebclassics.com/view/LCL046/1914/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * Пост, Чендлер Ратфон, „Драмската уметност на Софокле откриена преку фрагменти од изгубени драми“ во „Харвардски студии по класична филологија, том 33“, Харвард Универзити Прес, 1922. * Прокл, „Епскиот циклус“, преведен од Грегори Наги, ревидиран од Евгенија Лао, Центар за хеленски студии на Универзитетот Харвард, Вашингтон, 2 ноември 2020 година. [https://chs.harvard.edu/primary-source/epic-cycle-sb/ Онлајн во Центарот за хеленски студии]. * [[Пропертиј]], „Елегии“ Уредено и преведено од Г. П. Гулд. [[Класична библиотека Лоеб]] 18. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1990. [http://www.loebclassics.com/view/LCL018/1990/volume.xml Онлајн верзија во Харвард Универзити Прес]. * [[Квинт Смирненски]], „Квинт Смирненски: Падот на Троја“, Преведувач: А.С. Веј; Харвард Универзити Прес, Кембриџ, Масачусетс, 1913 година. [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/n5/mode/2up Интернет архива] * Росивах, Винсент Џ., „Кога млад човек се заљубува: Сексуалната експлоатација на жените во новата комедија“, Психологија Прес, 1998 година. {{ISBN|9780415184489}}. * Шраудолф, Елен, „Каталог“ во „Пергамон: Фризот на Телефос од Големиот олтар, том 1“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи на ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година. {{ISBN|0-88401-089-9}}. * [[Сенека Помладиот|Сенека]], ''[[Тројанки (Сенека)|Тројанки]]'', во ''Сенековите трагедии. Со англиски превод од Френк Џустус Милер. Том I'', Харвард Јуниверзити Прес 1938. [https://archive.org/stream/tragedieswitheng01seneuoft#page/n7/mode/2up Интернет архива] * [[Мауро Сервиј Хонорат|Сервиј]], ''Коментар на еклогите на Вергилиј'', Георгиус Тило, Ед. 1881 г. * [[Алан Сомерштајн|Сомерштајн, Алан Х.]], ''Есхил: Фрагменти.'' Изменето и преведено од Алан Х. Сомерштајн. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 505. Кембриџ, Масачусетс: [[Универзитетско издание на Харвард]], 2009 година. [http://www.loebclassics.com/view/LCL505/2009/volume.xml Онлајн верзија на Harvard University Press]. * Стјуарт, Ендру, „Телефос/Телепину и Дионис: Далечна светлина врз еден антички мит“ во „Пергамон: Фризот на Телефос од Големиот олтар, том 2“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи на ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година. {{ISBN|0-88401-089-9}}. * [[Страбон]], [[Географија|''Географија'']], преведено од Хорас Леонард Џонс; Кембриџ, Масачусетс: Harvard University Press; Лондон: William Heinemann, Ltd. (1924). [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D6%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј, Книги 6-14] * Вармингтон, Е. Х., „Остатоци од стар латински, Том II: Ливиус Андроник. Невиус. Пакувиус. Ациус“. Превод од Е. Х. Вармингтон. [[Класична библиотека Лоеб]] Бр. 314. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1936. {{ISBN|978-0-674-99347-1}}. [https://www.loebclassics.com/view/LCL314/1936/volume.xml Онлајн верзија во Харвард Универзити Прес]. * Вебстер, Томас Бертрам Лонсдејл, „Трагедиите на Еврипид“, Метуен и Ко, 1967 {{ISBN|978-0-416-44310-3}}. * [[Мартин Личфилд Вест|Вест, М. Л.]] (2003), „Фрагменти од грчки еп: Од седмиот до петтиот век п.н.е.“. Уредено и преведено од Мартин Л. Вест. [[Класична библиотека Лоеб]] бр. 497. Кембриџ, Масачусетс: [[Харвард Универзити Прес]], 2003. {{ISBN|978-0-674-99605-2}}. [http://www.loebclassics.com/view/LCL497/2003/volume.xml Онлајн верзија на Харвард Универзити Прес]. * Винингтон-Инграм, Реџиналд Пепи, „Софокле: Интерпретација“, Cambridge University Press, 1980. {{ISBN|9780521296847}}. * Рајт, Метју, „Изгубените драми на грчката трагедија (Том 1): Запоставени автори“, Bloomsbury Publishing, 2016. {{ISBN|9781472567789}}. [[Категорија:Старогрчки јунаци]] [[Категорија:Кралеви во грчката митологија]] [[Категорија:Хераклиди]] [[Категорија:Деца на Херакле]] bbb0yr6r9qse7bu4vywh7uvq510lfwo 0 1385619 5601360 5577471 2026-07-28T10:18:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601360 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|boxbgcolor=#6d6821|boxtextcolor=#fcdce0|boxwidth=100 px|name=Турмалин|category=[[Циклосиликати]]|image=Tourmaline-121240.jpg|imagesize=260px|alt=|caption=|formula={{хем2|(Ca,K,Na, [[дефект на празнина|▢]])(Al,Fe,Li,Mg,Mn)3(Al,Cr,Fe,V)6<br>(BO3)3(Si,Al,B)6O18(OH,F)4}}<ref name="GRG">{{cite book |publisher=[[Gemological Institute of America]] |title=GIA Gem Reference Guide |year=1995 |isbn=0-87311-019-6}}</ref><ref name="mindat">{{cite web |url=https://mindat.org/min-4003.html |title=Tourmaline |publisher=[[Mindat.org]] |access-date=2005-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228163105/http://www.mindat.org/min-4003.html |archive-date=2005-12-28 |postscript=. This website details specifically and clearly how the complicated chemical formula is structured.}}</ref>|IMAsymbol=Tur<ref>{{cite journal |last=Warr|first=L. N. |year=2021 |title=IMA–CNMNC approved mineral symbols |journal=[[Mineralogical Magazine]] |volume=85 |issue=3 |pages=291–320 |doi=10.1180/mgm.2021.43 |bibcode=2021MinM...85..291W |s2cid=235729616 |doi-access=free}}</ref>|molweight=|system=[[Шестаголен кристален систем|Шестаголен]]|class=Дитригонална пирамидална (3m)<br>[[H-M симбол]]: (3m)|symmetry=''R3m'' (бр. 160)|color=Најчесто црна, но може да биде од безбојна до кафеава, црвена, портокалова, жолта, зелена, сина, виолетова, розова или нијанси помеѓу нив. Може да биде и двобојна, па дури и тробојна. Ретко, може да се најде како неонско зелена или електрично сина боја.|habit=Паралелни и издолжени; ацикуларни [[призма (геологија)|призми]], понекогаш зрачни; масивни; расфрлани зрна (во гранит)|twinning=|cleavage=Нејасно|fracture=Нерамна, школкеста|tenacity=Кршлив|mohs=7.0–7.5|luster=Стаклесто тело, понекогаш смолесто|polish=Стаклесто тело <ref name="GRG" />|refractive=''n''{{sub|ω}} = 1.635–1.675<br>''n''{{sub|ε}} = 1.610–1.650|opticalprop=[[двојно прекршување]], едноосен негативен <ref name="GRG" />|birefringence=−0.018 to −0.040; обично околу -0,020, но кај темни камења може да достигне -0,040<ref name="GRG" />|dispersion=0.017<ref name="GRG" />|pleochroism={{plainlist| * Типично умерено до силно<ref name="GRG" /> * Црвена: дефинитивно; темноцрвена, светлоцрвена * Зелена: силно; темнозелена, жолто-зелена * Кафеава: дефинитивно; темно кафеава, светло кафеава * Сина: силно; темно сина, светло сина}}|fluorescence=Розови камења; инертни до многу слабо црвени до виолетови во долги и кратки бранови<ref name="GRG" />|absorption=Силен тесен појас на 498 nm и речиси целосна апсорпција на црвена боја до 640 nm кај сини и зелени камења; црвените и розовите камења покажуваат линии на 458 и 451 nm, како и широк појас во зелениот спектар. <ref name="GRG" />|streak=бела|gravity=3.06+0.20–0.06<ref name="GRG" />|density=2.82–3.32|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=[[Проѕирност|проѕирно]] до [[опацитет (оптика)|опацитетно]]|other=}} [[Податотека:Tourmaline_gisements.jpg|мини|Главни земји производители на турмалин]] '''Турмалин''' — [[кристал]]на [[Силикатни минерали|силикатна]] минерална група во која [[Бор (елемент)|борот]] е [[Хемиско соединение|соединет]] со [[Хемиски елемент|елементи]] како што се [[алуминиум]], [[железо]], [[магнезиум]], [[натриум]], [[литиум]] или [[калиум]]. Овој [[скапоцен камен]] се јавува во широк спектар на бои. Името е изведено од [[Синхалски јазик|синхалскиот збор]] {{Трансл|si|tōramalli}} ({{Wikt-lang|si|ටෝරමල්ලි}}), што се однесува на скапоцените камења од [[карнеол]].<ref>{{Cite web|title=tourmaline|url=https://www.lexico.com/definition/tourmaline|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016064413/https://www.lexico.com/definition/tourmaline|archive-date=October 16, 2021|url-status=live|access-date=2021-03-19|website=[[Oxford Dictionaries (website)|Oxford Dictionaries]]|language=en}}</ref> == Историја == Светло обоените [[Шри Ланка|цејлонски]] турмалини биле донесени во Европа во големи количини од страна на [[Холандска источноиндиска компанија|Холандската источноиндиска компанија]], за да се задоволи побарувачката за куриозитети и скапоцени камења. Турмалинот понекогаш се нарекувал „цејлонски магнет“ бидејќи можел да привлече, а потоа да одбие жешка пепел поради неговите пироелектрични својства.<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=gAYmeaiO8SMC&q=ceylonese |first1=Jiri |last1=Erhart |first2=Erwin |last2=Kittinger |first3=Jana |last3=Prívratská |title= Fundamentals of Piezoelectric Sensorics: Mechanical, Dielectric, and Thermodynamical Properties of Piezoelectric Materials |page= 4 |publisher= Springer |year= 2010|isbn = 9783540684275 }}</ref> Турмалините биле употребувани од хемичарите во текот на 19 век за [[Поларизација (бранови)|поларизација]] на светлината со зрачно сјаење врз исечената и полирана површина на скапоцениот камен.<ref>{{cite book| last= Draper|first=John William |author-link=John William Draper|title=A Textbook on chemistry| url= https://archive.org/details/bub_gb_HKwS7QDh5eMC|year=1861|publisher=Harper and Brothers|location=New York|page=[https://archive.org/details/bub_gb_HKwS7QDh5eMC/page/n107 93]}}</ref> == Видови и сорти == Најчесто среќаваните видови и сорти на турмалин го вклучуваат следново: * Шорл видови ** Кафеаво-црна до црн ''{{em|schorl}}'' * Дравитски вид (од округот Драве во [[Корушка]]) ** Темножолта до кафеаво-црна - {{Em|dravite}} * [[Елбаит|Елбатски]] вид (именуван по островот [[Елба (остров)|Елба]], [[Италија]]) ** Црвена или розово-црвена - {{Em|[[rubellite (gem)|rubellite]]}} ** Светло сина до синкаво-зелена — {{Em|indicolite}} сорта (од ''[[индиго]]'') ** Зелена - {{Em|verdelite}} сорта ** Безбоен - {{Em|achroite}} сорта ({{Етимологија|grc|''{{wikt-lang|grc|άχρωμος}}'' ({{grc-transl|άχρωμος}})|безбоен}}) === Шорл === [[Податотека:Fluorite-Foitite-Schorl-k-117a.jpg|лево|мини|Еден остар зелен флуорит изолиран на врвот на кристалите шорл]] [[Податотека:Tourmaline_noire_ou_Schorl.jpg|мини|Шорл, зголемен 10×]] Најчестиот вид турмалин е шорл ({{Em|schorl}}), натриумово-железен (двалентен) крајен член на групата. Може да сочинува 95% или повеќе од сите турмалини во природата. Раната историја на минералот шорл покажува дека името „шорл“ било во употреба пред 1400 година, бидејќи село познато денес како [[Чорлау]] (во [[Саксонија]], Германија) тогаш било наречено „Шорл“ (или помали варијанти на ова име), а селото имало близок рудник за [[калај]] каде, покрај [[каситерит]]от, бил пронајден црн турмалин. Првиот опис на шорлот со името „шурл“ и неговото појавување (различни рудници за калај во [[Рудни Планини|Рудните Планини]]) го напишал [[Јоханес Матезиус]] 1504–1565) во 1562 година под насловот „Sarepta oder Bergpostill“.<ref name="Ertl 2006">Ertl, 2006.</ref> До околу 1600 година, дополнителни имиња што се употребувале во [[Германски јазик|германскиот јазик]] биле „Шурел“, „Шорле“ и „Шурл“. Почнувајќи од 18 век, името ''Шорл'' главно се користело во германското говорно подрачје. На англиски јазик, имињата ''shorl'' и ''shirl'' се користеле во 18 век. Во 19 век, имињата ''common schorl'', ''schörl'', ''schorl'' и ''iron tourmaline'' биле англиските зборови што се користеле за овој минерал. === Дравит === [[Податотека:Black_Dravite,_Yinnietherra,_Western_Australia.jpg|лево|мини|Црн дравит на сива матрица]] Дравит, исто така наречен кафеав турмалин, е крајниот елемент на турмалин богат со натриум и магнезиум. Увитот, за споредба, е калциум и магнезиум турмалин. Дравитот формира повеќе серии, со други елементи на турмалин, вклучувајќи шорл и елбаит.<ref>{{Cite web|title=What is Tourmaline? – GIA|url=https://www.gia.edu/tourmaline}}</ref> Името ''дравит'' за прв пат го употребил [[Густав Чермак]] (1836–1927), професор по [[минералогија]] и [[петрографија]] на Универзитетот во Виена, во својата книга ''Lehrbuch der Mineralogie'' (објавена во 1884 година) за турмалин богат со [[магнезиум]] (и богат со [[натриум]]) од селото Доброва во близина на [[Дравоград]] во областа на реката [[Драва]], [[Војводство Корушка|Корушка]], [[Австроунгарија|Австроунгарско Царство]]. Денес, оваа турмалинска местоположба (тип на место за дравит) во Доброва (во близина на [[Дравоград]]) е дел од [[Словенија|Република Словенија]].<ref name="Ertl 2007">Ertl, 2007.</ref> Чермак му го дал на овој турмалин името дравит, за областа на реката Драва, што е областа покрај реката Драва (на германски: ''Drau'', на [[Латински јазик|латински]]: ''Drave'') во [[Австрија]] и Словенија. Хемискиот состав што го дал Чермак во 1884 година за овој дравит приближно одговара на формулата, што е во добра согласност (освен за содржината на [[Хидроксид|OH]]) со формулата на крајниот член на дравитот како што е позната денес.<ref name="Ertl 2007" /> Сортите на дравит вклучуваат темнозелен хром дравит и ванадиум дравит.<ref>{{Cite web|title=Tourmaline Information – Gemstone Education|url=https://www.starlanka.com/gemstone-education/tourmaline-stone/}}</ref> === Елбаит === [[Податотека:Elbaite-Lepidolite-Quartz-gem7-x1a.jpg|мини|Елбаит со кварц и лепидолит на клевеландит]] Литиум-турмалин [[елбаит]] бил еден од трите пегматитични минерали од Уте, [[Шведска]], во кои новиот алкален елемент [[литиум]] (Li) бил определен во 1818 година од страна на [[Јохан Август Арфведсон]] за прв пат.<ref name="Ertl 2008">Ertl, 2008.</ref> [[Елба (остров)|Островот Елба]], [[Италија]], бил еден од првите локалитети каде што обоените и безбојните Li-турмалини биле екстензивно хемиски анализирани. Во 1850 година, [[Карл Фридрих Август Рамелсберг]] за прв пат го опишал [[флуор]]от (F) во турмалинот. Во 1870 година, тој докажал дека сите видови турмалин содржат хемиски врзана вода. Во 1889 година, Шарицер предложил замена на (OH) со F во црвениот Li-турмалин од Сушице, [[Чешка]]. Во 1914 година, [[Владимир Вернадски]] го предложил името ''Елбаит'' за турмалин богат со литиум, натриум и алуминиум од островот Елба, Италија, со поедноставена формула.<ref name="Ertl 2008" /> Најверојатно типскиот материјал за елбаит е пронајден во Фонте дел Прете, Сан Пјеро ин Кампо, Кампо нел'Елба, остров [[Елба (остров)|Елба]], [[Ливорно (покраина)|покраина Ливорно]], [[Тоскана]], [[Италија]].<ref name="Ertl 2008" /> Во 1933 година, Винчел објавил ажурирана формула за елбаит, запишана како {{хем2|H8Na2Li3Al3B6Al12Si12O62}}.<ref name="Ertl 2008" /> Првото одредување на кристалната структура на турмалин богат со Li е објавено во 1972 година од Донеј и Бартон, извршено на розов елбаит од округот Сан Диего, [[Калифорнија]], САД. == Хемиски состав == [[Податотека:Elbaite_with_albite_-_São_José_da_Safira,_Minas_Gerais,_Brazil.jpg|мини|Елбаит]] Турмалинската минерална група е хемиски една од најкомплицираните групи [[силикатни минерали]]. Неговиот состав варира многу поради изоморфната замена (цврст раствор), а нејзината општа формула може да се запише како {{хем2|XY3Z6(T6O18)(BO3)3V3W}}, каде што<ref>Hawthorne, F.C. & Henry, D.J. (1999). [http://eurjmin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/11/2/201 "Classification of the minerals of the tourmaline group"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016064718/http://eurjmin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/11/2/201 |date=2007-10-16 }}. ''European Journal of Mineralogy'', 11, pp. 201–215.</ref>: * X = [[Калциум|Ca]], [[Натриум|Na]], [[Калиум|K]], ▢ = празнина * Y = [[Литиум|Li]], [[Магнезиум|Mg]], [[Железо|Fe2]] ⁺, [[Манган|Mn2]] ⁺, [[Цинк|Zn]], [[Алуминиум|Al]], [[Хром|Cr3]] ⁺, [[Ванадиум|V3]] ⁺, [[Железо|Fe3]] ⁺, [[Титан|Ti4]] ⁺, ▢ = празнина * Z = Mg, Al, Fe3 ⁺, Cr3 ⁺, V3 ⁺ * T = [[Силициум|Si]], Al, [[Бор (елемент)|B]] * B = B, ▢ = празнина * V = [[Кислород|O]] [[Водород|H]], O * W = OH, [[Флуор|F]], O Минералните видови што биле именувани пред основањето на Меѓународно минералошко здружение (ММЗ) во 1958 година немаат број. Комисијата на ММЗ за нови имиња на минерали објавила список на одобрени симболи за секој вид минерал во 2021 година.<ref>Warr, L.N. "IMA–CNMNC approved mineral symbols." ''Mineralogical Magazine'', 2021, v. 85, p. 291–320. doi:10.1180/mgm.2021.43.</ref> Ревидирана номенклатура за турмалинската група била објавена во 2011 година.<ref>{{Cite journal |journal=American Mineralogist |volume=96 |pages=895–913 |year=2011 |title=Nomenclature of the tourmaline-supergroup minerals |author=Darrell J. Henry, Milan Novák, [[Frank C. Hawthorne]], Andreas Ertl, Barbara L. Dutrow, Pavel Uher, and Federico Pezzotta |issue=5–6 |doi=10.2138/am.2011.3636 |bibcode=2011AmMin..96..895H |s2cid=38696645 |url=http://pubsites.uws.edu.au/ima-cnmnc/henry%20et%20al%202011%20tourmaline%20tomenclature.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326093327/http://pubsites.uws.edu.au/ima-cnmnc/henry%20et%20al%202011%20tourmaline%20tomenclature.pdf |archive-date=2012-03-26 }}</ref><ref>Erratum: American Mineralogist (2013), Volume 98, page 524.</ref><ref>Frank C. Hawthorne and Dona M. Dirlam. "Tourmaline: Tourmaline the Indicator Mineral: From Atomic Arrangement to Viking Navigation." ''Elements'', October 2011, v. 7, p. (5): 307–312, doi:10.2113/gselements.7.5.307.</ref> == Физички својства == === Кристална структура === [[Податотека:Tourmaline01.jpg|мини|Трихроматски елбаитни кристали на кварц, рудник Хималаи, округ Сан Диего, Калифорнија, САД]] Турмалинот е [[Силикатни минерали|циклосиликат]] со шест члена прстени кој има тригонален кристален систем. Се јавува како долги, тенки до дебели призматични и столбовни [[кристал]]и кои обично се триаголни во пресек, често со закривени напречни површини. Стилот на завршување на краевите на кристалите понекогаш е асиметричен, наречен хемиморфизам. Мали тенки призматични кристали се вообичаени во фино зрнест [[гранит]] наречен [[аплит]], често формирајќи радијални шари слични на маргаритки. Турмалинот се одликува со своите тристрани призми; ниеден друг вообичаен минерал нема три страни. Проблемите со призмите често имаат тешки вертикални напречни површини кои создаваат заоблен триаголен ефект. Турмалинот ретко е совршено еуедарски. Исклучок биле фините дравитни турмалини на Јинитара, во западна Австралија. Наоѓалиштето било откриено во 1970-тите, но дебес е исцрпено. Сите хемиморфни кристали се [[Пиезоелектричен ефект|пиезоелектрични]], а често се и пироелектрични. Кристал од турмалин е изграден од единици кои се состојат од шестчлен силициумски прстен кој се врзува одозгора за голем катјон, како што е натриумот. Прстенот се врзува одоздола за слој од метални јони и хидроксили или халогени, кој структурно наликува на фрагмент од [[Каолинит|каолин]]. Ова пак се врзува за три триаголни боратни јони. Единиците споени крај до крај формираат столбови кои се протегаат по должината на кристалот. Секој столб се врзува со две други столбови поместени една третина и две третини од вертикалната должина на една единица за да формира снопови од три столбови. Сноповите се спакувани заедно за да ја формираат конечната кристална структура. Бидејќи соседните столбови се поместени, основната структурна единица не е единична ќелија: Вистинската единична ќелија на оваа структура вклучува делови од неколку единици кои припаѓаат на соседни столбови.<ref>{{cite journal |first1=Gabrielle E. |last1=Hamburger |first2=M.J. |last2=Buerger |title=The structure of tourmaline |journal=American Mineralogist |year=1948 |volume=33 |number=9–10 |pages=532–540 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/ammin/article-abstract/33/9-10/532/538799 |access-date=15 February 2021}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nesse |first1=William D. |title=Introduction to mineralogy |url=https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6 |date=2000 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=9780195106916 |pages=[https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6/page/302 303]–304}}</ref> <gallery> Податотека:Tourmaline_oblique_single.jpg|алт=Oblique view of a single unit of the tourmaline crystal structure.| Поглед на една единица од кристалната структура на турмалинот. Податотека:Tourmaline_001_single.png|алт=View of single unit of tourmaline structure along the axis of the crystal| Поглед на единечна единица од турмалинска структура по должината на оската на кристалот Податотека:Tourmaline_100_3.png|алт=View along a axis of three columns of tourmaline units forming a bundle| Поглед по оската на три столбови од турмалински единици што формираат сноп Податотека:Tourmaline_001_mass.png|алт=Structure of a tourmaline crystal viewed looking along the c axis of the crystal| Структура на турмалински кристал гледано по c-оската на кристалот </gallery> === Боја === [[Податотека:Three_tourmalines_flash_III.jpg|мини|Два темнозелени правоаголни турмалински камења и еден овален турмалински камен]] [[Податотека:Tourmaline.xtal.750pix.jpg|мини|Бихроматски турмалински кристал, {{Convert|0.8|in|cm|0}} долго]] [[Податотека:Tourmaline_Mineral_Macro_2.JPG|мини|Турмалин минерал, приближно {{Cvt|10|cm}} висок]] Турмалините имаат различни бои. Турмалините богати со железо обично се црни до синкаво-црни до темно кафеави, додека варијантите богати со магнезиум се кафеави до жолти, а турмалините богати со литиум се речиси во било која боја: сина, зелена, црвена, жолта, розова итн. Ретко, тие се безбојни. Двобојните и разнобојните кристали се чести, што одразуваат варијации во хемијата на течностите за време на кристализацијата. Кристалите може да бидат зелени на едниот крај и розови на другиот, или зелени однадвор и розови одвнатре; овој тип се нарекува турмалин од лубеница и е доста ценет во накитот. Одличен пример за накит од турмалин од лубеница е брош (1969, злато, турмалин од лубеница, дијаманти) од Ендру Грима (Британец, роден во Италија, 1921–2007), во колекцијата на Кимберли Клостерман и изложен во Музејот на уметност во Синсинати.<ref>{{Cite web|date=2022-01-19|title=Simply Brilliant – An Exceptional Collection of Fine Jewelry with Outstanding Stones and Crystals {{!}} GeoRarities|url=https://georarities.com/2022/01/19/simply-brilliant-an-exceptional-collection-of-fine-jewelry-with-outstanding-stones-and-crystals/|access-date=2022-01-27|language=en-US}}</ref> Некои форми на турмалин се дихроични; Тоа значи дека ја менуваат бојата кога се гледаат од различни насоки.<ref>{{Cite web|title=Tourmaline {{!}} mineral|url=https://www.britannica.com/science/tourmaline-mineral|access-date=2021-06-03|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> Розовата боја на турмалините од многу локалитети претставува резултат на продолжено природно зрачење. За време на нивниот раст, овие кристали на турмалин присоединиле [[Манган|Mn2 ⁺]] и првично биле многу бледи. Поради природната изложеност на [[Гама-зрачење|гама-зраци]] од радиоактивно распаѓање од [[Калиум-40|⁴⁰K]] во нивната гранитна средина, се јавува постепено формирање на јони на Mn3⁺, што е одговорно за продлабочувањето на розовата до црвената боја.<ref name="Reinitz & Rossman 1988">Reinitz & Rossman, 1988.</ref> === Магнетизам === Непроѕирниот црн шорл и жолтиот цилаизит се идиохроматски видови турмалини кои имаат висока магнетна осетливост поради високите концентрации на железо и манган, соодветно. Поголемиот број на турмалини со квалитет на скапоцен камен се од видот елбаит. Елбаитските турмалини се алохроматски, добивајќи го поголемиот дел од нивната боја и магнетна осетливост од шорлот (кој дава железо) и цилаизитот (кој дава манган). Црвените и розовите турмалини имаат најниска магнетна сусцептибилност помеѓу елбаитите, додека турмалините со светло жолта, зелена и сина боја се најмагнетните елбаити. Дравитските видови како што се зелениот хром дравит и кафеавиот дравит се дијамагнетни. Рачен неодимиумски магнет може да се употреби за разликување или одвојување на некои видови турмалински скапоцени камења од други. На пример, синиот индиколит турмалин е единствениот син скапоцен камен од кој било вид што ќе покаже отпор кога ќе се нанесе неодимиумски магнет. Секој син турмалин кој е дијамагнетен може да се идентификува како турмалин обоен со бакар, за разлика од магнетниот син турмалин кој е обоен со железо.<ref>[http://gemstonemagnetism.com Kirk Feral ''Magnetism in Gemstones''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203013148/http://gemstonemagnetism.com/ |date=2013-12-03 }} <!-- WP:RS? --></ref> === Третмани === Некои турмалински скапоцени камења, особено розови до црвени камења, се менуваат со [[Термичка обработка на металите|термичка обработка]] за да се подобри нивната боја. Претерано темноцрвените камења можат да се осветлат со внимателна топлинска обработка. Розовата боја кај речиси безбојните до бледо розови камења што содржат манган може значително да се зголеми преку зрачење со гама-зраци или електронски зраци. Зрачењето е речиси невозможно да се открие кај турмалините и во моментов не влијае на вредноста. Турмалините со висока содржина, како што се рубелитот и бразилската параиба, понекогаш имаат зголемена бистрина. Турмалинот со зголемена бистрина (особено сортата параиба) вреди многу помалку од необработен скапоцен камен со еднаква бистрина.<ref>Kurt Nassau (1984), ''Gemstone Enhancement: Heat, Irradiation, Impregnation, Dyeing, and Other Treatments'', Butterworth Publishers</ref> == Геологија == [[Податотека:Tourmaline_ore_(1).webm|десно|мини|Видео за турмалинска руда]] Турмалинот се наоѓа во [[гранит]] и [[пегматит]]и и во [[Метаморфна карпа|метаморфни]] карпи како што се [[Шкрилец|шкрилци]] и [[мермер]]. Шорл и литиум богати турмалини обично се наоѓаат во гранит и гранит пегматит. Турмалините богати со магнезиум, дравити, генерално се ограничени на шкрилци и мермер. Турмалинот е издржлив минерал и може да се најде во мали количини како зрна во [[песочник]] и [[Конгломерат (геологија)|конгломерат]], и е дел од ZTR показателот за високо ерозивни седименти.<ref>{{Cite journal|last=Hubert|first=John F.|date=1962-09-01|title=A zircon-tourmaline-rutile maturity index and the interdependence of the composition of heavy mineral assemblages with the gross composition and texture of sandstones|url=https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/jsedres/article-abstract/32/3/440/95590/a-zircon-tourmaline-rutile-maturity-index-and-the?redirectedFrom=fulltext|journal=Journal of Sedimentary Research|volume=32|issue=3|doi=10.1306/74D70CE5-2B21-11D7-8648000102C1865D| issn=1527-1404| url-status= live| archive-url= https://web.archive.org/web/20180104073105/https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/jsedres/article-abstract/32/3/440/95590/a-zircon-tourmaline-rutile-maturity-index-and-the?redirectedFrom=fulltext|archive-date=2018-01-04|url-access=subscription}}</ref> == Локалитети == Скапоцениот камен и примероците од турмалин се ископуваат главно во [[Бразил]] и во многу делови од [[Африка]], вклучувајќи ги [[Танзанија]], [[Нигерија]], [[Кенија]], [[Мадагаскар]], [[Мозамбик]], [[Малави]] и [[Намибија]]. Исто така, се ископува во [[Азија]], особено во [[Пакистан]], [[Авганистан]] и [[Индонезија]], како и во [[Шри Ланка]] и [[Индија]],<ref>{{cite book |last3= Hurlbut |first3= Cornelius Searle| first1= James Dwight |last1= Dana| first2= Cornelis | last2= Klien|title= Manual of Mineralogy|url= https://archive.org/details/manualofmineralo0000dana_19ed | year= 1977 | edition= 19th |publisher= John Wiley and Sons| isbn= 9780471032885}}</ref> каде што се наоѓа материјал за наоѓалишта на камења погоден за користење во скапоцени камења. === Соединетите Американски Држави === Некои убави скапоцени камења и примерок материјал се произведени во Соединетите Американски Држави, со првите откритија во 1821 година, во државата [[Мејн]]. ==== Мејн ==== Двајца студенти биле првите кои откриле турмалин во Мејн во 1821 година на планината Мика во Париз, [[Мејн]]. Во 1972 година, каменоломот Дантон на планината Плумбаго во Њури бил ископан и рударите пронашле нешто кое е познато како „Големиот џеб“ или „Големото откритие“ што содржел два метрички тони турмалин.<ref>{{Cite web |last=Kevin |first=Brian |date=2022-04-11 |title=The 1972 Western Maine Find that Astonished the Gem World |url=https://downeast.com/history/the-1972-western-maine-mineral-find-that-astonished-the-gem-world/ |access-date=2026-01-09 |website=Down East Magazine |language=en-US}}</ref> Откритието од 1972 година го обновило рударството на скапоцени камења во државата. Турмалинот откриен во 1972 година вклучувал зелени, црвени и примероци од лубеница. Во 2022 година, Музејот на минерали и скапоцени камења во Мејн во Бетел ја отворил изложбата „Големото откритие: Легендата продолжува“ на која биле прикажани камења од откритието од 1972 година, исечени од 12 златари од целата земја.<ref>{{Cite web |title=Maine Museum Ready to Reveal Jewelry Designs Set with Historic Tourmalines |url=https://nationaljeweler.com/articles/11275-maine-museum-ready-to-reveal-jewelry-designs-set-with-historic-tourmalines |access-date=2026-01-09 |website=nationaljeweler.com |language=en}}</ref> Значајни турмалини од Мејн вклучуваат беспрекорен син скапоцен камен од 256 карати и скапоцен камен од 69 карати купен од Тифани и Ко.<ref>{{Cite web |title=Tourmaline turns 200 {{!}} Green & Healthy Maine magazine – Happy, healthy, sustainable |url=https://www.greenhealthymaine.com/blog/tourmaline-turns-200 |access-date=2026-01-09 |website=Green & Healthy Maine |language=en-US}}</ref> Наслагите од Мејн имаат склонетост да произведуваат кристали во малиново-розово-црвена, како и нане зелена боја. ==== Калифорнија ==== Калифорниските наоѓалишта се познати по светлите розови, како и по двобојните бои. Калифорнија станала голем производител на турмалин во раните 1900-ти. Во текот на раните 1900-ти, Мејн и Калифорнија станале најголемите светски производители на турмалини од скапоцени камења. Царицата [[Циси]] од Кина го обожавала розовиот турмалин и купувала големи количини скапоцени камења и резби од тогаш новиот рудник Хималаи, кој се наоѓал во округот Сан Диего, Калифорнија.<ref>{{cite book |first= Fred |last= Rynerson |title= Exploring and Mining Gems and Gold in the West |year= 1977 |publisher= Naturegraph | isbn= 9780911010602}}</ref> Не е познато кога бил пронајден првиот турмалин во Калифорнија. [[Американски староседелци|Индијанците]] со векови употребувале розов и зелен турмалин како погребни подароци. Првиот документиран случај бил во 1890 година кога Чарлс Расел Оркат пронашол розов турмалин во она што подоцна станало рудник Стјуарт во Пала, Калифорнија, во округот Сан Диего.<ref>{{cite journal |first= Paul Willard |last= Johnson |title= Common Gems of San Diego |journal= Gems and Gemology |volume= XII |date= Winter 1968–69 |page= 358}}</ref> === Бразил === [[File:Watermelon_Tourmaline.JPG|мини|Минерал од турмалин на кварцна матрица (кристал приближно {{Cvt|2|cm}}]] Речиси секоја боја на турмалин може да биде пронајдена во [[Бразил]], особено во [[Минас Жераис]] и [[Баија]]. Новиот вид турмалин, кој наскоро станал познат како параиба турмалин, се појавил во сина и зелена боја. Бразилскиот параиба турмалин обично содржи изобилство на инклузии. Голем дел од параиба турмалинот од Бразил всушност не доаѓа од [[Параиба]], туку од соседната држава [[Рио Гранде ду Норте]]. Материјалот од Рио Гранде ду Норте често е малку помалку интензивен по боја, но таму се наоѓаат многу фини скапоцени камења. Утврдено е дека елементот бакар е важен во обојувањето на каменот.<ref name="Rossman et al. 1991">Rossman et al. 1991.</ref> Голем синкаво-зелен турмалин од Параиба, со димензии 36.44&nbsp;mm × 33.75&nbsp;mm × 21.85&nbsp;mm и тежина 191,87 карати, е најголемиот турмалин во светот.<ref name=Guinness>{{cite web |url= http://www.guinnessworldrecords.com/records-6000/largest-cut-paraiba-tourmaline/ |title= Largest cut Paraiba Tourmaline |work= [[Guinness World Records]] | access-date= 29 April 2018 |date= 2014 |url-status= live| archive-url= https://web.archive.org/web/20140926133512/http://www.guinnessworldrecords.com/records-6000/largest-cut-paraiba-tourmaline/ |archive-date= 26 September 2014 }}</ref><ref name= "Edmonton Journal">{{cite web |via= canada.com |first=Mike |last= King |work= [[Montreal Gazette]] |agency= Canwest News Service |date= October 17, 2009 |url= http://www2.canada.com/edmontonjournal/news/business/story.html?id=afdf8230-32ef-46a9-91fb-ba3e9bc8e1ac |title= Giant jewel breaks record |archive-url= https://web.archive.org/web/20130402013857/http://www2.canada.com/edmontonjournal/news/business/story.html?id=afdf8230-32ef-46a9-91fb-ba3e9bc8e1ac |archive-date= 2013-04-02 }}</ref> Во сопственост на ''Billionaire Business Enterprises'',<ref name="Guinness" /> тој бил презентиран во [[Монтреал]], [[Квебек]], [[Канада]], на 14 октомври 2009 година.<ref name="Edmonton Journal" /> === Африка === [[Податотека:Paraiba-Turmalin-Mosambik-G-EmpireTheWorldOfGems.jpg|лево|мини|Параиба турмалин од Мозамбик]] Кон крајот на 1990-тите, во [[Нигерија]] бил пронајден турмалин што содржи бакар. Материјалот бил генерално поблед и помалку заситен од бразилските материјали, иако материјалот генерално бил многу помалку вклучен. Поновото африканско откритие од [[Мозамбик]], исто така, произвело турмалин обоен со бакар, сличен на бразилската параиба. Материјалот од Мозамбик обично е поинтензивно обоен од нигерискиот, а турмалинот од Мозамбик има слични бои како бразилската параиба, но цените се релативно поевтини, подобра јасност и поголеми димензии. Во последниве години, цените на овие прекрасни скапоцени камења значително се зголемиле.<ref>{{cite web |url=https://www.starlanka.com/gemstones/paraiba-tourmaline/ |title="Paraiba Tourmaline"-type Copper-bearing Tourmaline from Brazil, Nigeria, and Mozambique}}</ref> Друга многу вредна сорта е хром турмалинот, редок вид на дравитен турмалин од [[Танзанија]] . Хромскиот турмалин има богата зелена боја поради присуството на атоми на хром во кристалот. Од стандардните бои на елбаит, највредни се сините индиколитни скапоцени камења,<ref name=Grande-Augustyn>{{cite book |first1= Allison |last1= Augustyn |first2= Lance |last2= Grande |title=Gems and Gemstones: Timeless Natural Beauty of the Mineral World |year=2009 |publisher= University of Chicago Press| isbn= 978-0226305110| page= 152| url= https://books.google.com/books?id=RnE9Fa4pbn0C&q=blue+indicolite+tourmaline+most+valuable&pg=PA152|url-status= live| archive-url= https://web.archive.org/web/20180429010238/https://books.google.com/books?id=RnE9Fa4pbn0C&pg=PA152&dq=blue+indicolite+tourmaline+most+valuable&hl=en&sa=X&ei=CoamUcnmOIiAhAfE74FA&redir_esc=y#v=onepage&q=blue%20indicolite%20tourmaline%20most%20valuable&f=false |archive-date=2018-04-29 |via= Google Books}}</ref> проследени со зелен верделит и розов до црвен рубелит.<ref>{{Cite web |url= http://www.minerals.net/gemstone/tourmaline_gemstone.aspx |title= Tourmaline: The gemstone Tourmaline information and pictures |website= minerals.net |access-date= 2018-01-04 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20171016042357/http://www.minerals.net/gemstone/tourmaline_gemstone.aspx |archive-date= 2017-10-16 }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * {{cite journal |last1= Ertl |first1= A. |last2= Pertlik |first2= F. |last3= Bernhardt |first3= H.-J. |year= 1997 |title= Investigations on Olenite with Excess Boron from the Koralpe, Styria, Austria |journal= Österreichische Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-Naturwissenschaftliche Klasse |volume= Abt. I |publisher= Anzeiger |number= 134 |pages= 3–10 |url= http://hw.oeaw.ac.at/0xc1aa500d_0x0001f356.pdf }} * {{cite journal |last= Ertl |first= A. |year= 2006 |title= About the Etymology and the Type Localities of Schorl |journal= Mitteilungen der Österreichischen Mineralogischen Gesellschaft |volume= 152 |pages= 7–16 |url= http://www.uibk.ac.at/mineralogie/oemg/bd_152/152_07-16.pdf |access-date= 2026-02-02 |archive-date= 2024-06-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240629075452/https://www.uibk.ac.at/mineralogie/oemg/bd_152/152_07-16.pdf |url-status= dead }} * {{cite journal |last= Ertl |first= A. |year= 2007 |title= About the Type Locality and the Nomenclature of Dravite |journal= Mitteilungen der Österreichischen Mineralogischen Gesellschaft |volume= 153 |pages= 265–271 |url= http://www.uibk.ac.at/mineralogie/oemg/bd_153/153_265-271x.pdf |access-date= 2026-02-02 |archive-date= 2021-04-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210428203037/https://www.uibk.ac.at/mineralogie/oemg/bd_153/153_265-271x.pdf |url-status= dead }} * {{cite journal |last= Ertl |first= A. |year= 2008 |title= About the Nomenclature and the Type Locality of Elbaite: A Historical Review |journal= Mitteilungen der Österreichischen Mineralogischen Gesellschaft |volume= 154 |pages= 35–44 |url= http://www.uibk.ac.at/mineralogie/oemg/bd_154/154_035-044.pdf |access-date= 2026-02-02 |archive-date= 2021-04-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210428182835/https://www.uibk.ac.at/mineralogie/oemg/bd_154/154_035-044.pdf |url-status= dead }} * {{cite journal |last1= Reinitz| first1= I. M. | last2= Rossman | first2= G. R. |year= 1988| title= Role of Natural Radiation in Tourmaline Coloration| journal= American Mineralogist| volume= 73| pages= 822–825| url= http://www.minsocam.org/ammin/AM73/AM73_822.pdf }} * {{cite journal |last1= Rossman| first1= G. R.| last2= Fritsch| first2= E.| last3= Shigley |first3= J. E. | year= 1991| title= Origin of Color in Cuprian Elbaite from São José de Batalha, Paraíba, Brazil| journal= American Mineralogist| volume= 76| pages= 1479–1484| url= http://www.minsocam.org/ammin/AM76/Am76_1479.pdf }} * {{cite book| last= Schumann| first= Walter |year= 2006| title= Gemstones of the World| url= https://archive.org/details/gemstonesofworld0000schu| edition= 3rd | publisher= Sterling Publishing| place= New York| pages= [https://archive.org/details/gemstonesofworld0000schu/page/126 126]–127}} * {{Наведено списание|last=Henry|first=Darrell J.|last2=Novák|first2=Milan|last3=Hawthorne|first3=Frank C.|last4=Ertl|first4=Andreas|last5=Dutrow|first5=Barbara L.|last6=Uher|first6=Pavel|last7=Pezzotta|first7=Federico|year=2011|title=Nomenclature of the Tourmaline-Supergroup Minerals|journal=American Mineralogist|volume=96|issue=5–6|pages=895–913|bibcode=2011AmMin..96..895H|doi=10.2138/am.2011.3636}} == Надворешни врски == * [http://www.geol.lsu.edu/henry/Research/tourmaline/TourmalineClassification.htm Класификација на турмалин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100717170419/http://www.geol.lsu.edu/henry/Research/tourmaline/TourmalineClassification.htm |date=2010-07-17 }} Archived * [http://www.mindat.org/min-4003.html Турмалинска група Миндат] * [http://gemstone.org/education/gem-by-gem/122-tourmaline Страница за турмалин на ICA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201127015113/https://www.gemstone.org/education/gem-by-gem/122-tourmaline |date=2020-11-27 }} Меѓународно здружение за обоени скапоцени камења за турмалин * [http://www.farlang.com/gemstones/tourmaline Историски наводи за турмалин во Фарланг.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100418190601/http://www.farlang.com/gemstones/tourmaline |date=2010-04-18 }} Локалитети во САД, антички референци * [http://webmineral.com/data/Elbaite.shtml Вебминерал елбаит] , кристалографски и минерални информации за елбаит * [https://www.gia.edu/tourmaline-history-lore Историја и преданија на турмалин] на GIA.edu [[Категорија:Триаголни минерали]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Минерали на манганот]] [[Категорија:Минерали на литиумот]] [[Категорија:Минерали на железото]] [[Категорија:Скапоцени камења]] [[Категорија:Циклосиликати]] [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] 65x05whbf7ikz7xwsndihcn0sd7mcmf 828 1389302 5601140 5528496 2026-07-27T17:27:14Z Andrew012p 85224 5601140 Scribunto text/plain -- Овој модул ја имплементира предлошката {{Табела со епизоди}} и {{Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} -- Функција за чистење на невидливи карактери local function clean(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = s:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1"):gsub(" ", "") return s end function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end cell:attr('scope','col') :css('width', cell_width) if background and background ~= '' then cell:css('background', background) end if textColor then cell:css('color', textColor) end cell:wikitext(text) if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local bg = (background and background ~= '') and background or '#CCCCFF' local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', bg, ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', bg, ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span'):wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan:css('color','black'):css('background-color','white'):css('padding','1px'):css('display', 'inline-block'):css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) return tostring(mw.html.create('abbr'):attr('title',title):wikitext(text)) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') local background = clean(args.c) or '#CCCCFF' local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} local partTypes = {{'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}} local displaytext = '' local isAnyPartSet = false local nopart = args.nopart == 'y' or args.nopart == 'yes' or args['нодел'] == 'да' if not nopart then for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end end if args.p then args.subtitle = args.p end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main row:tag('td'):attr('colspan', 14):attr('id', args.id or plainText(displaytext)):css('text-align', 'center'):css('background-color', background):css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white'):wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, background) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local background = clean(args.background) if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local defaultwidths = { overall=5, overall2=5, season=5, series=5, title=30, aux1=10, director=15, writer=15, aux2=10, aux3=10, airdate=12, prodcode=7, viewers=9, aux4=10 } local root = mw.html.create('table'):addClass('wikitable'):addClass('plainrowheaders'):addClass('wikiepisodetable') local table_width = clean(args.total_width) or '100%' table_width = string.gsub(table_width, '%%', '') root:css('width', (table_width ~= '' and tonumber(table_width)) and table_width..'%' or (table_width == 'auto' and 'auto' or '100%')) if args.caption then if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) else root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end end local textColor = nil if background and background ~= '' then local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} textColor = (black_cr > white_cr) and 'black' or 'white' root:css('background', background) end local mainRow = root:tag('tr'):css('text-align', 'center') if textColor then mainRow:css('color', textColor) end local function getTranslatedLabel(label) label = clean(label) if not label then return nil end local translations = { ['Overall'] = 'Вкупно', ['No.'] = 'Бр.', ['No. overall'] = 'Бр.<br /><small>(вкупно)</small>', ['No. in season'] = 'Бр.<br /><small>(во сез.)</small>', ['No. in series'] = 'Бр.<br /><small>(во сер.)</small>', ['Title'] = 'Наслов', ['Directed by'] = 'Режисер', ['Written by'] = 'Сценарист', ['Original air date'] = 'Датум на премиера', ['Prod. code'] = 'Прод.<br />код', ['U.S. viewers (millions)'] = 'Гледаност во САД<br /><small>(милиони)</small>', ['Length (minutes)'] = 'Времетраење<br /><small>(минути)</small>', ['Length'] = 'Времетраење', ['Foreign title'] = 'Странски наслов', ['Storyboarded and Written by'] = 'Сценарио и сценографски приказ', ['Story by'] = 'Приказна од' } return translations[label] or label end local used_season = false local country = clean(args.country) local viewers_label = country and ('Гледаност во ' .. country) or 'Гледаност' local viewers_text = viewers_label .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br /><small>(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')</small>' or '') local cellNames = { {'overall', 'EpisodeNumber', EpisodeTable.abbr('Бр.&nbsp;еп.', 'Број на епизода') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br /><small>(вкупно)</small>' or '')}, {'overall2', '*', ''}, {'season', 'EpisodeNumber2', EpisodeTable.abbr('Бр.&nbsp;еп.', 'Број на епизода') .. '<br /><small>(во сез.)</small>'}, {'series', 'EpisodeNumber2Series', EpisodeTable.abbr('Бр.&nbsp;еп.', 'Број на епизода') .. '<br /><small>(во сер.)</small>'}, {'title', 'Title', 'Наслов'}, {'aux1', 'Aux1', ''}, {'director', 'DirectedBy', 'Режисер'}, {'writer', 'WrittenBy', 'Сценарист'}, {'aux2', 'Aux2', ''}, {'aux3', 'Aux3', ''}, {'airdate', 'OriginalAirDate', 'Датум на премиера'}, {'altdate', 'AltDate', 'Друг датум'}, {'prodcode', 'ProdCode', EpisodeTable.abbr('Прод.', 'Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers', 'Viewers', viewers_text}, {'aux4', 'Aux4', ''} } for k,v in pairs(cellNames) do local val = args[v[1]] or args[v[2]] if val ~= nil and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and not used_season)) then if v[1] == 'season' then used_season = true end local cleanVal = clean(val) local width = ( (cleanVal == "" or tonumber(cleanVal) == nil) and defaultwidths[v[1]]) and defaultwidths[v[1]] or cleanVal local label = getTranslatedLabel(args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T']) or v[3] local ref = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, width, label, ref, textColor)) end end if args.episodes then root:node('\n' .. args.episodes) end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return tostring(root) .. templateStyles end local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end return p n0dwc9ggilbje5i7mz5v8rfghuvkyuc 5601143 5601140 2026-07-27T17:29:30Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5601140|5601140]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5601143 Scribunto text/plain -- Овој модул ја имплементира предлошката {{Табела со епизоди}} и {{Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} -- Функција за чистење на невидливи карактери local function clean(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = s:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1"):gsub(" ", "") return s end function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span'):wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan:css('color','black'):css('background-color','white'):css('padding','1px'):css('display', 'inline-block'):css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) return tostring(mw.html.create('abbr'):attr('title',title):wikitext(text)) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') local background = clean(args.c) or '#CCCCFF' local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} local partTypes = {{'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}} local displaytext = '' local isAnyPartSet = false local nopart = args.nopart == 'y' or args.nopart == 'yes' or args['нодел'] == 'да' if not nopart then for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end end if args.p then args.subtitle = args.p end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main row:tag('td'):attr('colspan', 14):attr('id', args.id or plainText(displaytext)):css('text-align', 'center'):css('background-color', background):css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white'):wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, background) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local background = clean(args.background) if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local defaultwidths = { overall=5, overall2=5, season=5, series=5, title=30, aux1=10, director=15, writer=15, aux2=10, aux3=10, airdate=12, prodcode=7, viewers=9, aux4=10 } local root = mw.html.create('table'):addClass('wikitable'):addClass('plainrowheaders'):addClass('wikiepisodetable') local table_width = clean(args.total_width) or '100%' table_width = string.gsub(table_width, '%%', '') root:css('width', (table_width ~= '' and tonumber(table_width)) and table_width..'%' or (table_width == 'auto' and 'auto' or '100%')) if args.caption then if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) else root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end end local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr'):css('color', textColor):css('text-align', 'center') local function getTranslatedLabel(label) label = clean(label) if not label then return nil end local translations = { ['Overall'] = 'Вкупно', ['No.'] = 'Бр.', ['No. overall'] = 'Бр.<br /><small>(вкупно)</small>', ['No. in season'] = 'Бр.<br /><small>(во сез.)</small>', ['No. in series'] = 'Бр.<br /><small>(во сер.)</small>', ['Title'] = 'Наслов', ['Directed by'] = 'Режисер', ['Written by'] = 'Сценарист', ['Original air date'] = 'Датум на премиера', ['Prod. code'] = 'Прод.<br />код', ['U.S. viewers (millions)'] = 'Гледаност во САД<br /><small>(милиони)</small>', ['Length (minutes)'] = 'Времетраење<br /><small>(минути)</small>', ['Length'] = 'Времетраење', ['Foreign title'] = 'Странски наслов', ['Storyboarded and Written by'] = 'Сценарио и сценографски приказ', ['Story by'] = 'Приказна од' } return translations[label] or label end local used_season = false local country = clean(args.country) local viewers_label = country and ('Гледаност во ' .. country) or 'Гледаност' local viewers_text = viewers_label .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br /><small>(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')</small>' or '') local cellNames = { {'overall', 'EpisodeNumber', EpisodeTable.abbr('Бр.&nbsp;еп.', 'Број на епизода') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br /><small>(вкупно)</small>' or '')}, {'overall2', '*', ''}, {'season', 'EpisodeNumber2', EpisodeTable.abbr('Бр.&nbsp;еп.', 'Број на епизода') .. '<br /><small>(во сез.)</small>'}, {'series', 'EpisodeNumber2Series', EpisodeTable.abbr('Бр.&nbsp;еп.', 'Број на епизода') .. '<br /><small>(во сер.)</small>'}, {'title', 'Title', 'Наслов'}, {'aux1', 'Aux1', ''}, {'director', 'DirectedBy', 'Режисер'}, {'writer', 'WrittenBy', 'Сценарист'}, {'aux2', 'Aux2', ''}, {'aux3', 'Aux3', ''}, {'airdate', 'OriginalAirDate', 'Датум на премиера'}, {'altdate', 'AltDate', 'Друг датум'}, {'prodcode', 'ProdCode', EpisodeTable.abbr('Прод.', 'Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers', 'Viewers', viewers_text}, {'aux4', 'Aux4', ''} } for k,v in pairs(cellNames) do -- ПРОМЕНА ТУКА: Користиме raw access за да видиме дали параметарот воопшто постои во повикот local val = args[v[1]] or args[v[2]] if val ~= nil and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and not used_season)) then if v[1] == 'season' then used_season = true end local cleanVal = clean(val) -- Ако е празно после чистење, користи default ширина local width = ( (cleanVal == "" or tonumber(cleanVal) == nil) and defaultwidths[v[1]]) and defaultwidths[v[1]] or cleanVal local label = getTranslatedLabel(args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T']) or v[3] local ref = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, width, label, ref, textColor)) end end if args.episodes then root:node('\n' .. args.episodes) end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return tostring(root) .. templateStyles end local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end return p 5flmgwckw3qei131dpcgb22g9ifevvh 5601144 5601143 2026-07-27T17:34:02Z Andrew012p 85224 5601144 Scribunto text/plain -- Овие два примери се совршено напишани на македонски јазик затоа што: -- * Преводот и терминологијата се целосно прилагодени на стандардите на македонската Википедија. -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања од англискиот модул (Module:Episode table). local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Main class for Episode table implementation in Macedonian -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local country = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (country and ('Гледаност во ' .. country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p ejuixfks5gwnhokhprig1dyzobizfgb 5601146 5601144 2026-07-27T17:37:33Z Andrew012p 85224 5601146 Scribunto text/plain -- Овие два примери се совршено напишани на македонски јазик затоа што: -- * Преводот и терминологијата се целосно прилагодени на стандардите на македонската Википедија. -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања од англискиот модул (Module:Episode table). local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Main class for Episode table implementation in Macedonian -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} -- Функција за чистење на невидливи карактери local function clean(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = s:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") return s end function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean(args.country) local hasCountry = countryVal ~= nil and countryVal ~= '' local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. countryVal) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p o1l0iogeyu4sxhxwm1nqvzj7b91rge5 5601147 5601146 2026-07-27T17:41:06Z Andrew012p 85224 5601147 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.7.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Main class for Episode table implementation in Macedonian -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} -- Функција за чистење на невидливи знаци local function clean(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = s:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") return s end function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean(args.country) local hasCountry = countryVal ~= nil and countryVal ~= '' local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. countryVal) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p qxmfurwr7c385hjtzbtmfaln72yaxum 5601148 5601147 2026-07-27T17:41:41Z Andrew012p 85224 5601148 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Main class for Episode table implementation in Macedonian -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} -- Функција за чистење на невидливи знаци local function clean(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = s:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") return s end function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean(args.country) local hasCountry = countryVal ~= nil and countryVal ~= '' local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. countryVal) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p pn3jy8eeiugfogs05mmxofjvbvx3e16 5601151 5601148 2026-07-27T17:46:49Z Andrew012p 85224 5601151 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Main class for Episode table implementation in Macedonian -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} -- Функција за чистење на невидливи карактери local function clean(s) if type(s) ~= 'string' then return s end s = s:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") return s end function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean(args.country) local hasCountry = countryVal ~= nil and countryVal ~= '' local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. countryVal) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(in)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes (чистење на вишок празни места и нови редови на крајот за да се елиминира празниот простор на дното) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end local trimmedEpisodes = mw.text.trim(args.episodes) root:node(trimmedEpisodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p detku9i3is4okpxwnl02eddflv63jpg 5601154 5601151 2026-07-27T17:49:57Z Andrew012p 85224 5601154 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). -- Овој модул имплементира {{Предлошка:Табела со епизоди}} и {{Предлошка:Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Главната класа. -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean and clean(args.country) or (args.country ~= '' and args.country ~= nil) local hasCountry = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. args.country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes (Директно додавање без додавање нови редови за да се елиминира празниот простор) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p qs2zlgyfcxiqkic0fum40l4f0rtg5tx 5601157 5601154 2026-07-27T17:53:47Z Andrew012p 85224 5601157 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). -- Овој модул имплементира {{Предлошка:Табела со епизоди}} и {{Предлошка:Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Главната класа. -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with a visible caption]]' elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} if title.namespace == 0 and (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and black_cr < 7 and white_cr < 7 then categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with invalid colour combination]]' end -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local hasCountry = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (hasCountry and args.country or '') .. ' ' .. (hasCountry and 'v' or 'V') .. 'iewers' .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'millions') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('No.','Number') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'overall') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('No.','Number') .. ' in<br />'..(args.season_type or 'season')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('No.','Number') .. ' in<br />'..(args.series_type or 'series')}, {'title','Title','Title'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Directed by'}, {'writer','WrittenBy','Written by'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Original release date'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Guest(s)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Musical/entertainment guest(s)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Prod.','Production') .. '<br />code'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end if title.namespace == 0 and used_column == false then categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with no column parameters]]' end -- Episodes (Тримирање на содржината за целосно отстранување на вишок редови и празен простор на дното) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(mw.text.trim(args.episodes)) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:Episode table/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = 'Template:Episode table' }) local check = require('Module:Check for unknown parameters')._check local tracking = '' local title = mw.title.getCurrentTitle() if title.namespace == 0 then tracking = check({ ['unknown']='[[Category:Pages using episode table with unknown parameters|_VALUE_'..title.text..']]', ['preview']='Page using [[Template:Episode table]] with unknown parameter "_VALUE_"', ['showblankpositional']='y', ['regexp1']='[%w_]+NULL', 'airdate', 'airdateR', 'airdateT', 'altdate', 'AltDate', 'altdateR', 'AltDateR', 'altdateT', 'AltDateT', 'alttitleT', 'alttitleR', 'AltTitleT', 'AltTitleR', 'anchor', 'aux1', 'Aux1', 'aux1R', 'Aux1R', 'aux1T', 'Aux1T', 'aux2', 'Aux2', 'aux2R', 'Aux2R', 'aux2T', 'Aux2T', 'aux3', 'Aux3', 'aux3R', 'Aux3R', 'aux3T', 'Aux3T', 'aux4', 'Aux4', 'aux4R', 'Aux4R', 'aux4T', 'Aux4T', 'b', 'background', 'c', 'caption', 'country', 'DirectedBy', 'DirectedByR', 'DirectedByT', 'director', 'directorR', 'directorT', 'dontclose', 'EpisodeNumber', 'EpisodeNumber2', 'EpisodeNumber2R', 'EpisodeNumber2Series', 'EpisodeNumber2SeriesR', 'EpisodeNumber2SeriesT', 'EpisodeNumber2T', 'EpisodeNumberR', 'EpisodeNumberT', 'episodes', 'forceoverall', 'guests', 'Guests', 'guestsR', 'GuestsR', 'guestsT', 'GuestsT', 'id', 'musicalguests', 'MusicalGuests', 'musicalguestsR', 'MusicalGuestsR', 'musicalguestsT', 'MusicalGuestsT', 'OriginalAirDate', 'OriginalAirDateR', 'OriginalAirDateT', 'overall', 'overall_type', 'overall2', 'overall2R', 'overall2T', 'overallR', 'overallT', 'prodcode', 'ProdCode', 'prodcodeR', 'ProdCodeR', 'prodcodeT', 'ProdCodeT', 'r', 'season', 'season_type', 'seasonR', 'seasonT', 'series', 'series_type', 'seriesR', 'seriesT', 'show_caption', 'subtitle', 'title', 'Title', 'titleR', 'TitleR', 'titleT', 'TitleT', 'total_width', 'viewers', 'Viewers', 'viewers_type', 'viewersR', 'ViewersR', 'viewersT', 'ViewersT', 'writer', 'writerR', 'writerT', 'WrittenBy', 'WrittenByR', 'WrittenByT' }, args) end return EpisodeTable.new(frame,args) .. tracking end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = 'Template:Episode table/part' }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p p8f54ncp8osyi9zf866spz6lnfrrbvt 5601158 5601157 2026-07-27T17:54:50Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5601157|5601157]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5601158 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). -- Овој модул имплементира {{Предлошка:Табела со епизоди}} и {{Предлошка:Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Главната класа. -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean and clean(args.country) or (args.country ~= '' and args.country ~= nil) local hasCountry = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. args.country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes (Директно додавање без додавање нови редови за да се елиминира празниот простор) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p qs2zlgyfcxiqkic0fum40l4f0rtg5tx 5601159 5601158 2026-07-27T17:58:46Z Andrew012p 85224 5601159 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). -- Овој модул имплементира {{Предлошка:Табела со епизоди}} и {{Предлошка:Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Главната класа. -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with a visible caption]]' elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} if title.namespace == 0 and (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and black_cr < 7 and white_cr < 7 then categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with invalid colour combination]]' end -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local hasCountry = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. args.country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end if title.namespace == 0 and used_column == false then categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with no column parameters]]' end -- Episodes (Трим за отстранување на вишокот празен простор на дното) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(mw.text.trim(args.episodes)) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:Episode table/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) local check = require('Module:Check for unknown parameters')._check local tracking = '' local title = mw.title.getCurrentTitle() if title.namespace == 0 then tracking = check({ ['unknown']='[[Category:Pages using episode table with unknown parameters|_VALUE_'..title.text..']]', ['preview']='Page using [[Template:Episode table]] with unknown parameter "_VALUE_"', ['showblankpositional']='y', ['regexp1']='[%w_]+NULL', 'airdate', 'airdateR', 'airdateT', 'altdate', 'AltDate', 'altdateR', 'AltDateR', 'altdateT', 'AltDateT', 'alttitleT', 'alttitleR', 'AltTitleT', 'AltTitleR', 'anchor', 'aux1', 'Aux1', 'aux1R', 'Aux1R', 'aux1T', 'Aux1T', 'aux2', 'Aux2', 'aux2R', 'Aux2R', 'aux2T', 'Aux2T', 'aux3', 'Aux3', 'aux3R', 'Aux3R', 'aux3T', 'Aux3T', 'aux4', 'Aux4', 'aux4R', 'Aux4R', 'aux4T', 'Aux4T', 'b', 'background', 'c', 'caption', 'country', 'DirectedBy', 'DirectedByR', 'DirectedByT', 'director', 'directorR', 'directorT', 'dontclose', 'EpisodeNumber', 'EpisodeNumber2', 'EpisodeNumber2R', 'EpisodeNumber2Series', 'EpisodeNumber2SeriesR', 'EpisodeNumber2SeriesT', 'EpisodeNumber2T', 'EpisodeNumberR', 'EpisodeNumberT', 'episodes', 'forceoverall', 'guests', 'Guests', 'guestsR', 'GuestsR', 'guestsT', 'GuestsT', 'id', 'musicalguests', 'MusicalGuests', 'musicalguestsR', 'MusicalGuestsR', 'musicalguestsT', 'MusicalGuestsT', 'OriginalAirDate', 'OriginalAirDateR', 'OriginalAirDateT', 'overall', 'overall_type', 'overall2', 'overall2R', 'overall2T', 'overallR', 'overallT', 'prodcode', 'ProdCode', 'prodcodeR', 'ProdCodeR', 'prodcodeT', 'ProdCodeT', 'r', 'season', 'season_type', 'seasonR', 'seasonT', 'series', 'series_type', 'seriesR', 'seriesT', 'show_caption', 'subtitle', 'title', 'Title', 'titleR', 'TitleR', 'titleT', 'TitleT', 'total_width', 'viewers', 'Viewers', 'viewers_type', 'viewersR', 'ViewersR', 'viewersT', 'ViewersT', 'writer', 'writerR', 'writerT', 'WrittenBy', 'WrittenByR', 'WrittenByT' }, args) end return EpisodeTable.new(frame,args) .. tracking end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Predloška:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p 8jo080b9dgcvvpjewqvywe3spmod0qj 5601161 5601159 2026-07-27T18:03:28Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5601159|5601159]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5601161 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). -- Овој модул имплементира {{Предлошка:Табела со епизоди}} и {{Предлошка:Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Главната класа. -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local countryVal = clean and clean(args.country) or (args.country ~= '' and args.country ~= nil) local hasCountry = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. args.country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes (Директно додавање без додавање нови редови за да се елиминира празниот простор) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p qs2zlgyfcxiqkic0fum40l4f0rtg5tx 5601163 5601161 2026-07-27T18:05:28Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5601161|5601161]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5601163 Scribunto text/plain -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања (ажурирано на 27.07.2026) од англискиот модул (Module:Episode table). -- Овој модул имплементира {{Предлошка:Табела со епизоди}} и {{Предлошка:Табела со епизоди/дел}}. local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Главната класа. -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with a visible caption]]' elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} if title.namespace == 0 and (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and black_cr < 7 and white_cr < 7 then categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with invalid colour combination]]' end -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local hasCountry = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (hasCountry and ('Гледаност во ' .. args.country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end if title.namespace == 0 and used_column == false then categories = categories .. '[[Category:Articles using Template:Episode table with no column parameters]]' end -- Episodes (Трим за отстранување на вишокот празен простор на дното) if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(mw.text.trim(args.episodes)) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:Episode table/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) local check = require('Module:Check for unknown parameters')._check local tracking = '' local title = mw.title.getCurrentTitle() if title.namespace == 0 then tracking = check({ ['unknown']='[[Category:Pages using episode table with unknown parameters|_VALUE_'..title.text..']]', ['preview']='Page using [[Template:Episode table]] with unknown parameter "_VALUE_"', ['showblankpositional']='y', ['regexp1']='[%w_]+NULL', 'airdate', 'airdateR', 'airdateT', 'altdate', 'AltDate', 'altdateR', 'AltDateR', 'altdateT', 'AltDateT', 'alttitleT', 'alttitleR', 'AltTitleT', 'AltTitleR', 'anchor', 'aux1', 'Aux1', 'aux1R', 'Aux1R', 'aux1T', 'Aux1T', 'aux2', 'Aux2', 'aux2R', 'Aux2R', 'aux2T', 'Aux2T', 'aux3', 'Aux3', 'aux3R', 'Aux3R', 'aux3T', 'Aux3T', 'aux4', 'Aux4', 'aux4R', 'Aux4R', 'aux4T', 'Aux4T', 'b', 'background', 'c', 'caption', 'country', 'DirectedBy', 'DirectedByR', 'DirectedByT', 'director', 'directorR', 'directorT', 'dontclose', 'EpisodeNumber', 'EpisodeNumber2', 'EpisodeNumber2R', 'EpisodeNumber2Series', 'EpisodeNumber2SeriesR', 'EpisodeNumber2SeriesT', 'EpisodeNumber2T', 'EpisodeNumberR', 'EpisodeNumberT', 'episodes', 'forceoverall', 'guests', 'Guests', 'guestsR', 'GuestsR', 'guestsT', 'GuestsT', 'id', 'musicalguests', 'MusicalGuests', 'musicalguestsR', 'MusicalGuestsR', 'musicalguestsT', 'MusicalGuestsT', 'OriginalAirDate', 'OriginalAirDateR', 'OriginalAirDateT', 'overall', 'overall_type', 'overall2', 'overall2R', 'overall2T', 'overallR', 'overallT', 'prodcode', 'ProdCode', 'prodcodeR', 'ProdCodeR', 'prodcodeT', 'ProdCodeT', 'r', 'season', 'season_type', 'seasonR', 'seasonT', 'series', 'series_type', 'seriesR', 'seriesT', 'show_caption', 'subtitle', 'title', 'Title', 'titleR', 'TitleR', 'titleT', 'TitleT', 'total_width', 'viewers', 'Viewers', 'viewers_type', 'viewersR', 'ViewersR', 'viewersT', 'ViewersT', 'writer', 'writerR', 'writerT', 'WrittenBy', 'WrittenByR', 'WrittenByT' }, args) end return EpisodeTable.new(frame,args) .. tracking end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Predloška:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p 8jo080b9dgcvvpjewqvywe3spmod0qj 828 1389311 5601160 5529020 2026-07-27T18:02:46Z Andrew012p 85224 5601160 Scribunto text/plain -- Овие два примери се совршено напишани на македонски јазик затоа што: -- * Преводот и терминологијата се целосно прилагодени на стандардите на македонската Википедија. -- * Логиката и структурата се синхронизирани со најновите ажурирања од англискиот модул (Module:Episode table). local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' ) -------------------------------------------------------------------------------- -- EpisodeTable class -- Main class for Episode table implementation in Macedonian -------------------------------------------------------------------------------- local contrast_ratio = require('Module:Color contrast')._ratio local EpisodeTable = {} function EpisodeTable.cell(background, width, text, reference, textColor) local cell = mw.html.create('th') -- Width local cell_width if width == 'auto' then cell_width = 'auto' elseif tonumber(width) ~= nil then cell_width = width .. '%' else cell_width = nil end -- Cell cell:attr('scope','col') :css('background',background or '#CCCCFF') :css('width',cell_width) :css('color',textColor) :wikitext(text) -- Reference if reference and reference ~= '' then cell:wikitext("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(reference, background)) end return cell end function EpisodeTable.reference(reference, background) local link1_cr = contrast_ratio{'#0645AD', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local link2_cr = contrast_ratio{'#0B0080', background or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local refspan = mw.html.create('span') :wikitext(reference) if link1_cr < 7 or link2_cr < 7 then refspan :css('color','black') :css('background-color','white') :css('padding','1px') :css('display','inline-block') :css('line-height','50%') end return tostring(refspan) end function EpisodeTable.abbr(text,title) local abbr = mw.html.create('abbr') :attr('title',title) :wikitext(text) return tostring(abbr) end function EpisodeTable.part(frame,args) local row = mw.html.create('tr') if (args.c == nil or args.c == '') then args.c = '#CCCCFF' end -- Add # to color if necessary if args.c ~= nil and HTMLcolor[args.c] == nil then args.c = '#'..(mw.ustring.match(args.c, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end local black_cr = contrast_ratio{args.c or '#CCCCFF', 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', args.c or '#CCCCFF', ['error'] = 0} local partTypes = { {'act','Чин'}, {'chapter','Поглавје'}, {'part','Дел'}, {'volume','Том'}, {'week','Седмица'}, } local displaytext = '' local isAnyPartSet = false for k,v in pairs(partTypes) do if args[v[1]] then isAnyPartSet = true displaytext = v[2] .. ' ' .. args[v[1]] end end if args.subtitle then displaytext = displaytext .. ((isAnyPartSet and ': ' or '') .. args.subtitle) end local plainText = require('Module:Plain text')._main local displayTextAnchor = plainText(displaytext) row:tag('td') :attr('colspan', 13) :attr('id', args.id or displayTextAnchor) :css('text-align', 'center') :css('background-color', args.c or '#CCCCFF') :css('color', black_cr > white_cr and 'black' or 'white') :wikitext((args.nobold and displaytext or "'''" .. displaytext .. "'''") .. (args.r and "&#8202;" .. EpisodeTable.reference(args.r, args.c) or '')) return tostring(row) end function EpisodeTable.new(frame,args) args = args or {} local categories = '' local background = (args.background and args.background ~= '' and args.background ~= '#') and args.background or nil -- Add # to background if necessary if background ~= nil and HTMLcolor[background] == nil then background = '#'..(mw.ustring.match(background, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') end -- Default widths noted by local consensus local defaultwidths = {}; defaultwidths.overall = 5; defaultwidths.overall2 = 5; defaultwidths.season = 5; defaultwidths.series = 5; defaultwidths.prodcode = 7; defaultwidths.viewers = 10; -- Create episode table local root = mw.html.create('table') -- Table width local table_width = string.gsub(args.total_width or '','%%','') if args.total_width == 'auto' or args.total_width == '' then table_width = 'auto' elseif tonumber(table_width) ~= nil then table_width = table_width .. '%' else table_width = '100%' end root :addClass('wikitable') :addClass('plainrowheaders') :addClass('wikiepisodetable') :css('width', table_width) -- Caption if args.show_caption then root:tag('caption'):wikitext(args.caption) elseif args.caption then root:tag('caption'):wikitext(frame:expandTemplate{title='Screen reader-only',args={args.caption}}) end local title = mw.title.getCurrentTitle() local black_cr = contrast_ratio{background, 'black', ['error'] = 0} local white_cr = contrast_ratio{'white', background, ['error'] = 0} -- Main row local textColor = background and (black_cr > white_cr and 'black' or 'white') or 'black' local mainRow = root:tag('tr') mainRow :css('color', textColor) :css('text-align', 'center') -- Cells do local used_column = false local used_season = false local country = args.country ~= '' and args.country ~= nil local viewers = (country and ('Гледаност во ' .. country) or 'Гледаност') .. ((not args.viewers_type or args.viewers_type ~= '') and '<br />(' .. (args.viewers_type or 'милиони') .. ')' or '') local cellNames = { {'overall','EpisodeNumber',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ((args.season or args.series or args.EpisodeNumber2 or args.EpisodeNumber2Series or args.forceoverall) and '<br />'..(args.overall_type or 'вкупно') or '')}, {'overall2','*',''}, {'season','EpisodeNumber2',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.season_type or 'сезона')}, {'series','EpisodeNumber2Series',EpisodeTable.abbr('Бр.','Број') .. ' во<br />'..(args.series_type or 'серија')}, {'title','Title','Наслов'}, {'aux1','Aux1',''}, {'director','DirectedBy','Режисер'}, {'writer','WrittenBy','Сценарист'}, {'aux2','Aux2',''}, {'aux3','Aux3',''}, {'airdate','OriginalAirDate','Датум на премиера'}, {'altdate','AltDate',''}, {'guests','Guests','Гостин(и)'}, {'musicalguests','MusicalGuests','Музички/забавни гостин(и)'}, {'prodcode','ProdCode',EpisodeTable.abbr('Прод.','Продукциски') .. '<br />код'}, {'viewers','Viewers',viewers}, {'aux4','Aux4',''} } for k,v in pairs(cellNames) do local thisCell = args[v[1]] or args[v[2]] if thisCell and (v[1] ~= 'series' or (v[1] == 'series' and used_season == false)) then used_column = true if v[1] == 'season' then used_season = true end if (k <= 3 and thisCell == '') then thisCell = '5' end if (thisCell == '' and defaultwidths[v[1]]) then thisCell = defaultwidths[v[1]] end if v[1] == 'title' then local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] thisCellT = (thisCellT or v[3]) .. (thisCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(thisCellR, background)) or '') local altTitle = {"alttitle", "AltTitle"} if args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] then local altCellT = args[altTitle[1] .. 'T'] or args[altTitle[2] .. 'T'] local altCellR = args[altTitle[1] .. 'R'] or args[altTitle[2] .. 'R'] thisCellT = thisCellT .. "<br /> " .. altCellT .. (altCellR and ("&#8202;" .. EpisodeTable.reference(altCellR, background)) or '') end mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT, false, textColor)) else local thisCellT = args[v[1] .. 'T'] or args[v[2] .. 'T'] local thisCellR = args[v[1] .. 'R'] or args[v[2] .. 'R'] mainRow:node(EpisodeTable.cell(background, thisCell, thisCellT or v[3], thisCellR, textColor)) end end end -- Episodes if args.episodes then if args.anchor then args.episodes = string.gsub(args.episodes, "(id=\")(ep%w+\")", "%1" .. args.anchor .. "%2") end root:node(args.episodes) end end local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Модул:Табела со епизоди/styles.css' } } return (((args.dontclose or '') ~= '') and mw.ustring.gsub(tostring(root), "</table>", "") or tostring(root)) .. categories .. templateStyles end -------------------------------------------------------------------------------- -- Exports -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди', 'Предлошка:Episode table'} }) return EpisodeTable.new(frame,args) end function p.part(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Табела со епизоди/дел', 'Предлошка:Episode table/part'} }) return EpisodeTable.part(frame,args) end function p.ref(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, }) return EpisodeTable.reference(args.r,args.b) end return p ejuixfks5gwnhokhprig1dyzobizfgb 5601162 5601160 2026-07-27T18:05:09Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5601160|5601160]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5601162 Scribunto text/plain local p = {} local getArgs local yesno = require('Module:Yesno') function idtrim(val,search) if not val then return "" end val = tostring(val) local valfind = string.find(val, search) if valfind == nil then return val else return string.sub(val, 0, valfind-1) end end function main(frame, sublist) if not getArgs then getArgs = require('Module:Arguments').getArgs end local args if sublist then args = getArgs(frame, {removeBlanks = false, wrappers = 'Предлошка:Episode list/sublist'}) else args = getArgs(frame, {removeBlanks = false, wrappers = 'Предлошка:Список на епизоди'}) end -- 1. НОРМАЛИЗАЦИЈА (Ги прави сите параметри достапни под англиски клуч) local function normalize(ag) local map = { overall = "EpisodeNumber", ['Број на епизода'] = "EpisodeNumber", season = "EpisodeNumber2", ['Број на епизода2'] = "EpisodeNumber2", title = "Title", ['Наслов'] = "Title", director = "DirectedBy", ['Режисер'] = "DirectedBy", writer = "WrittenBy", ['Сценарист'] = "WrittenBy", airdate = "OriginalAirDate", ['Премиера'] = "OriginalAirDate", prodcode = "ProdCode", ['Продукциски код'] = "ProdCode", viewers = "Viewers", ['Гледаност'] = "Viewers", short_summary = "ShortSummary", ['Опис'] = "ShortSummary", line_color = "LineColor", ['Боја на линија'] = "LineColor", aux1 = "Aux1", ['Аукс1'] = "Aux1", aux2 = "Aux2", ['Аукс2'] = "Aux2", aux3 = "Aux3", ['Аукс3'] = "Aux3", aux4 = "Aux4", ['Аукс4'] = "Aux4" } for k, v in pairs(map) do if ag[k] and not ag[v] then ag[v] = ag[k] end end -- Специјално за DirectedBy_1, WrittenBy_2 итн. for k, v in pairs(ag) do local base = tostring(k):match("^(.-)_%d+$") if base and map[base] then local newK = k:gsub(base, map[base]) if not ag[newK] then ag[newK] = v end end end end normalize(args) -- 2. Справување со NumParts (споени епизоди) local numParts = tonumber(args.NumParts) or 1 if numParts > 1 then local ep1 = "" local ep2 = "" for i = 1, numParts do local n1 = args['EpisodeNumber_'..i] or "" local n2 = args['EpisodeNumber2_'..i] or "" if n1 ~= "" then ep1 = ep1 .. (ep1 ~= "" and "<br />" or "") .. n1 end if n2 ~= "" then ep2 = ep2 .. (ep2 ~= "" and "<br />" or "") .. n2 end end if ep1 ~= "" then args.EpisodeNumber = ep1 end if ep2 ~= "" then args.EpisodeNumber2 = ep2 end end -- 3. Создавање на Редот local table_row = mw.html.create('tr'):addClass('vevent'):css('text-align','center') local row_bg = (not sublist and args.ShortSummary) and '#F2F2F2' or 'inherit' if args.TopColor then row_bg = '#'..args.TopColor end table_row:css('background', row_bg) -- Колона за Број (TH) local col_count = 0 if args.EpisodeNumber then col_count = col_count + 1 table_row:node(mw.html.create('th') :attr('scope','row') :attr('id', 'ep'..idtrim(idtrim(args.EpisodeNumber, ' '), '<')) :wikitext(args.EpisodeNumber)) end -- Определба на колони local cell_names = { 'EpisodeNumber2', 'Title', 'Aux1', 'DirectedBy', 'WrittenBy', 'Aux2', 'Aux3', 'OriginalAirDate', 'AltDate', 'ProdCode', 'Viewers', 'Aux4' } -- 4. СОЗДАВАЊЕ НА ЌЕЛИИТЕ И ПРЕСМЕТКА НА COLSPAN for _, v in ipairs(cell_names) do local content = "" -- Проверува дали има основен параметар или потпараметри (_1, _2...) if args[v] then content = args[v] else -- Проверка за DirectedBy_1, WrittenBy_1 итн. local parts = {} for i = 1, 10 do -- поддржува до 10 дела if args[v .. "_" .. i] then table.insert(parts, args[v .. "_" .. i]) end end if #parts > 0 then content = table.concat(parts, "<br />") end end if content ~= "" or (v == 'Title') then col_count = col_count + 1 local cell = mw.html.create('td') if v == 'Title' then local t = content if t ~= "" and not mw.ustring.find(t, '^„') then t = '„' .. t .. '“' end if args.RTitle then t = t .. args.RTitle end if args.AltTitle then t = t .. "<br />''" .. args.AltTitle .. "''" end cell:addClass('summary'):css('text-align','left'):wikitext(t) else cell:wikitext(content == "" and frame:expandTemplate{title='TableTBA'} or content) end table_row:node(cell) end end -- 5. РЕД ЗА ОПИС (ShortSummary) СО ТОЧЕН COLSPAN local res = tostring(table_row) if args.ShortSummary then local summary_row = mw.html.create('tr') summary_row:node(mw.html.create('td') :attr('colspan', col_count) :addClass('description') :css('border-bottom', 'solid 3px #'..idtrim(args.LineColor or 'CCCCFF', '#')) :wikitext(args.ShortSummary)) res = res .. tostring(summary_row) end return res end function p.sublist(frame) return main(frame,true) end function p.list(frame) return main(frame,false) end return p 9z8d7yh31sxisckswc1wx367f2v6h4j 5601164 5601162 2026-07-27T18:05:50Z Andrew012p 85224 5601164 Scribunto text/plain -- This module implements {{Episode list}} and {{Episode list/sublist}} (mk: {{Список на епизоди}} and {{Список на епизоди/подлиста}}). local colorContrastModule = require('Module:Color contrast') local htmlColor = mw.loadData('Module:Color contrast/colors') local langModule = require("Module:Lang") local mathModule = require('Module:Math') local tableEmptyCellModule = require('Module:Table empty cell') local yesNoModule = require('Module:Yesno') local row local nonNilParams = 0 local cellValueTBA = false local trackingCategories = "" local trackingCategoryList = { ["air_dates"] = "[[Category:Episode lists with unformatted air dates]]", ["alt_air_dates"] = "[[Category:Episode lists with incorrectly formatted alternative air dates]]", ["faulty_line_colors"] = "[[Category:Episode lists with faulty line colors]]", ["non_compliant_line_colors"] = "[[Category:Episode lists with non-compliant line colors]]", ["default_line_colors"] = "[[Category:Episode list using the default LineColor]]", ["row_deviations"] = "[[Category:Episode lists with row deviations]]", ["invalid_top_colors"] = "[[Category:Episode lists with invalid top colors]]", ["tba_values"] = "[[Category:Episode lists with TBA values]]", ["nonmatching_numbered_parameters"] = "[[Category:Episode lists with a non-matching set of numbered parameters]]", ["raw_unformatted_storyteleplay"] = "[[Category:Episode lists with unformatted story or teleplay credits]]", } local cellNameList = { 'EpisodeNumber', 'EpisodeNumber2', 'Title', 'Aux1', 'DirectedBy', 'WrittenBy', 'Aux2', 'Aux3', 'OriginalAirDate', 'AltDate', 'Guests', 'MusicalGuests', 'ProdCode', 'Viewers', 'Aux4' } local excludeList = { ['Guests'] = 'Aux1', ['MusicalGuests'] = 'Aux2' } local parameterGroupCells = {} local firstParameterGroupCell local parameterGroupCellsAny = false local titleList = { 'Title', 'RTitle', 'AltTitle', 'RAltTitle', 'NativeTitle', 'TranslitTitle', } local function idTrim(val, search) local valFind = string.find(val, search, 1, true) if (valFind == nil) then return val else return string.sub(val, 0, valFind-1) end end local function hasValue(param) if (param ~= nil and param ~= "") then return true else return false end end local function createTableData(text, rowSpan, textAlign) if (rowSpan ~= nil and tonumber(rowSpan) > 1) then row:tag('td') :attr('rowspan', rowSpan) :wikitext(text) else row:tag('td') :css('text-align', textAlign) :wikitext(text) end end local function addTrackingCategory(category) trackingCategories = trackingCategories .. category end local function createShortSummaryRow(args, lineColor) local shortSummaryText = args.ShortSummary if (shortSummaryText:match('^[*:;#]') or shortSummaryText:match('^{|')) then shortSummaryText = '<span></span>\n' .. shortSummaryText end if (shortSummaryText:match('\n[*:;#]')) then shortSummaryText = shortSummaryText .. '\n<span></span>' end local shortSummaryDiv = mw.html.create('div') :addClass('shortSummaryText') :css('max-width', '90vw') :css('position', 'sticky') :css('left', '0.2em') :newline() :wikitext(shortSummaryText) local shortSummaryCell = mw.html.create('td') :addClass('description') :css('border-bottom', 'solid 3px ' .. lineColor) :attr('colspan', nonNilParams) :newline() :node(shortSummaryDiv) return mw.html.create('tr') :addClass('expand-child') :node(shortSummaryCell) end local function getLineColor(args) local lineColor = args.LineColor or 'CCCCFF' if (htmlColor[lineColor] == nil) then lineColor = '#' .. (mw.ustring.match(lineColor, '^[%s#]*([a-fA-F0-9]*)[%s]*$') or '') if (lineColor == '#') then lineColor = '#CCCCFF' end end return lineColor end local function setTBDStatus(args, awaitingText, expiredText, weeks) if args.OriginalAirDate == nil or args.OriginalAirDate == '' then return tableEmptyCellModule._main({alt_text = awaitingText}) end if string.match(args.OriginalAirDate, '^Unaired') then return tableEmptyCellModule._main({alt_text = "N/A"}) end local month, day, year = args.OriginalAirDate:gsub("&nbsp;", " "):match("(%a+) (%d+), (%d+)") if (month == nil) then day, month, year = args.OriginalAirDate:gsub("&nbsp;", " "):match("(%d+) (%a+) (%d+)") end if (day == nil) then return tableEmptyCellModule._main({alt_text = "TBD"}) else local monthList = { ['January'] = 1, ['February'] = 2, ['March'] = 3, ['April'] = 4, ['May'] = 5, ['June'] = 6, ['July'] = 7, ['August'] = 8, ['September'] = 9, ['October'] = 10, ['November'] = 11, ['December'] = 12 } if not monthList[month] then error('Invalid month ' .. month) end local seconds = os.time() - os.time({year = year, month = monthList[month], day = day, hour = 0, min = 0, sec = 0}) if (seconds >= 60 * 60 * 24 * 7 * weeks) then return tableEmptyCellModule._main({alt_text = expiredText}) else return tableEmptyCellModule._main({alt_text = awaitingText}) end end end local function createEmptyCell(args, v, unsetParameterGroup) if (unsetParameterGroup) then args[v] = tableEmptyCellModule._main({alt_text = "N/A"}) elseif (v == 'Viewers' and hasValue(args.OriginalAirDate)) then args[v] = setTBDStatus(args, "TBD", "N/A", 4) elseif (v == 'DirectedBy' or v == 'WrittenBy') then args[v] = setTBDStatus(args, "TBA", "Unknown", 4) else args[v] = tableEmptyCellModule._main({}) end end local function checkUsageOfDateTemplates(args, v, onInitialPage, title) if v == 'OriginalAirDate' and args[v] ~= '' and string.match(args[v], '%d%d%d%d') and string.match(args[v], '2C2C2C') == nil and not string.match(args[v], '^Unaired') and string.find(args[v], 'itvstart') == nil and onInitialPage and title.namespace == 0 then addTrackingCategory(trackingCategoryList["air_dates"]) end if (v == 'AltDate' and args[v] ~= '' and string.find(args[v], 'dtstart') ~= nil and onInitialPage and title.namespace == 0) then addTrackingCategory(trackingCategoryList["alt_air_dates"]) end end local function createProductionCodeCell(args, v, numberOfParameterGroups) local thisRowspan if (not parameterGroupCells[v] and parameterGroupCellsAny) then thisRowspan = numberOfParameterGroups else thisRowspan = 1 end if (hasValue(args.ProdCode) and string.find(args.ProdCode, 'TBA') == nil) then row:tag('td') :attr('id', 'pc' .. idTrim(idTrim(args.ProdCode, ' ----'), '<')) :attr('rowspan', thisRowspan) :css('text-align', 'center') :wikitext(args.ProdCode) elseif (args.ProdCode == '' or string.find(args.ProdCode or '', 'TBA') ~= nil) then createEmptyCell(args, v, false) createTableData(args.ProdCode, thisRowspan, "center") end nonNilParams = nonNilParams + 1 end local function extractDataFromNumberedSerialArgs(args, i, numberOfParameterGroups, title) for _, v in ipairs(cellNameList) do local parameter = v local numberedParameter = v .. "_" .. i local excludeParameter = excludeList[parameter] or 'NULL' .. parameter local excludeNumberParameter = (excludeList[numberedParameter] or 'NULL' .. parameter) .. "_" .. i if (not hasValue(args[numberedParameter]) and not hasValue(args[excludeNumberParameter]) and hasValue(parameterGroupCells[parameter]) and not hasValue(args[excludeParameter])) then if (v ~= 'ProdCode') then createEmptyCell(args, parameter, true) else args[parameter] = '' end if (title.namespace == 0) then addTrackingCategory(trackingCategoryList["nonmatching_numbered_parameters"]) end elseif (hasValue(args[numberedParameter]) and not hasValue(args[excludeNumberParameter])) then args[parameter] = args[numberedParameter] end end return args end local function createTitleText(args) local titleString = '' local isCellPresent = false local useSecondLine = false local lineBreakUsed = false if (args.Title ~= nil) then if (args.Title == "") then isCellPresent = true else if not mw.ustring.find(args.Title, '^„') then titleString = '„' .. args.Title .. '“' else titleString = args.Title end useSecondLine = true isCellPresent = true end end if (args.RTitle ~= nil) then if (args.RTitle == "") then isCellPresent = true else titleString = titleString .. args.RTitle useSecondLine = true isCellPresent = true end end if (args.AltTitle or args.TranslitTitle) then isCellPresent = true if (useSecondLine) then titleString = titleString .. "<br />" lineBreakUsed = true end if (hasValue(args.AltTitle)) then titleString = titleString .. "''" .. args.AltTitle .. "''" elseif (hasValue(args.TranslitTitle)) then if (hasValue(args.NativeTitleLangCode)) then titleString = titleString .. 'Transliteration: "' .. langModule._xlit({args.NativeTitleLangCode, args.TranslitTitle, italic = 'no'}) .. '"' else titleString = titleString .. 'Transliteration: "' .. args.TranslitTitle .. '"' end end end if (args.NativeTitle ~= nil) then if (args.NativeTitle == "") then isCellPresent = true else isCellPresent = true if (useSecondLine and lineBreakUsed == false) then titleString = titleString .. "<br />" end if (hasValue(args.NativeTitleLangCode)) then titleString = titleString .. " (" .. langModule._langx({code = args.NativeTitleLangCode, text=args.NativeTitle}) .. ")" else titleString = titleString .. " (" .. args.NativeTitle .. ")" end end end if (args.RAltTitle ~= nil) then if (args.RAltTitle == "") then isCellPresent = true else isCellPresent = true if (useSecondLine and lineBreakUsed == false) then titleString = titleString .. "<br />" end titleString = titleString .. args.RAltTitle end end return titleString, isCellPresent end local function extractDataFromNumberedTitleArgs(args, i) local nextGroupValid = false for _, v in ipairs(titleList) do local parameter = v local numberedParameter = v .. "_" .. i args[parameter] = args[numberedParameter] if (nextGroupValid == false and hasValue(args[numberedParameter])) then nextGroupValid = true end end return args, nextGroupValid end local function createTitleCell(args, numberOfParameterGroups, currentRow, isSerial) local titleText local isCellPresent if (isSerial and args.Title and currentRow > 1) then return nil end if (args.Title_2) then args, _ = extractDataFromNumberedTitleArgs(args, currentRow) end titleText, isCellPresent = createTitleText(args) if (isCellPresent == false) then return nil end local textAlign = "left" if (hasValue(titleText) == false) then titleText = tableEmptyCellModule._main({}) textAlign = "left" end if (nonNilParams == 0) then row:tag('th') :addClass('summary') :attr('scope', 'row') :attr('rowspan', isSerial and numberOfParameterGroups or 1) :css('text-align', textAlign) :wikitext(titleText) else row:tag('td') :addClass('summary') :attr('rowspan', isSerial and numberOfParameterGroups or 1) :css('text-align', textAlign) :wikitext(titleText) end nonNilParams = nonNilParams + 1 end local function createCells(args, isSerial, currentRow, onInitialPage, title, numberOfParameterGroups) for k, v in ipairs(cellNameList) do if (v == 'ProdCode') then if (currentRow == 1 or (currentRow > 1 and parameterGroupCells[v])) then createProductionCodeCell(args, v, numberOfParameterGroups) end elseif (v == 'Title') then if (currentRow == 1 or (currentRow > 1 and parameterGroupCells[v])) then local serialCheck = not args.Title_2 and true or false createTitleCell(args, numberOfParameterGroups, currentRow, serialCheck) end elseif excludeList[v] and args[excludeList[v]] then -- Ignore elseif (args[v] and (v ~= 'EpisodeNumber' and v ~= 'EpisodeNumber2')) then if (args[v] == '') then createEmptyCell(args, v, false) elseif (v == 'WrittenBy' and title.namespace == 0) then if ((string.find(args[v], "''Story") ~= nil or string.find(args[v], "''Teleplay") ~= nil) and string.find(args[v], "8202") == nil) then addTrackingCategory(trackingCategoryList["raw_unformatted_storyteleplay"]) end end local textAlign = "center" local thisRowspan if (not parameterGroupCells[v] and parameterGroupCellsAny) then thisRowspan = numberOfParameterGroups else thisRowspan = 1 end if (currentRow == 1 or (currentRow > 1 and parameterGroupCells[v])) then createTableData(args[v], thisRowspan, textAlign) end nonNilParams = nonNilParams + 1 checkUsageOfDateTemplates(args, v, onInitialPage, title) end if args[v] and (args[v] == "TBA" or string.find(args[v], "tv%-tba")) then cellValueTBA = true end end end local function createTableRowEpisodeNumberHeader(episodeNumber, numberOfParameterGroups, episodeText, separateEpisodeNumbers) local epID = string.match(episodeNumber, "^%w+") row:tag('th') :attr('scope', 'row') :attr('rowspan', not separateEpisodeNumbers and numberOfParameterGroups or 1) :attr('id', epID and 'ep' .. epID or '') :css('text-align', 'center') :wikitext(episodeText) end local function getEpisodeText(episodeNumber) if (episodeNumber == '') then return tableEmptyCellModule._main({}) else local episodeNumber1 local episodeNumber2 local divider episodeNumber = episodeNumber:gsub('%s*<br%s*/?%s*>%s*', '<hr />') if (episodeNumber:match('^(%w+)%s*<hr */%s*>%s*(%w+)$')) then episodeNumber1, episodeNumber2 = episodeNumber:match('^(%w+)%s*<hr */%s*>%s*(%w+)$') divider = "<hr />" elseif (episodeNumber:match('^(%w+)%s*<hr */%s*>.-<hr */%s*>%s*(%w+)$')) then episodeNumber1, episodeNumber2 = episodeNumber:match('^(%w+)%s*<hr */%s*>.-<hr */%s*>%s*(%w+)$') divider = "<hr />" elseif (mw.ustring.match(episodeNumber, '^(%w+)%s*[%s%-–/&]%s*(%w+)$')) then episodeNumber1, episodeNumber2 = mw.ustring.match(episodeNumber, '^(%w+)%s*[%s%-–/&]%s*(%w+)$') divider = "–" else episodeNumber1, episodeNumber2 = mw.ustring.match(episodeNumber, '^(%w+)%s*[%s%-–/&].-[%s%-–/&]%s*(%w+)$') divider = "–" end if (not episodeNumber1) then return episodeNumber elseif (not episodeNumber2) then return string.match(episodeNumber, '%w+') else return episodeNumber1 .. divider .. episodeNumber2 end end end local function _createEpisodeNumberCellSecondary(episodeValue, numberOfParameterGroups, separateEpisodeNumbers) if (episodeValue) then local episodeText = getEpisodeText(episodeValue) if (nonNilParams == 0) then createTableRowEpisodeNumberHeader(episodeValue, numberOfParameterGroups, episodeText, separateEpisodeNumbers) else createTableData(episodeText, not separateEpisodeNumbers and numberOfParameterGroups or 1, "center") end nonNilParams = nonNilParams + 1 end end local function createEpisodeNumberCellSecondary(args, numberOfParameterGroups, separateEpisodeNumbers) _createEpisodeNumberCellSecondary(args.EpisodeNumber2, numberOfParameterGroups, separateEpisodeNumbers) _createEpisodeNumberCellSecondary(args.EpisodeNumber3, numberOfParameterGroups, separateEpisodeNumbers) end local function createEpisodeNumberCell(args, numberOfParameterGroups, separateEpisodeNumbers) if (args.EpisodeNumber) then local episodeText = getEpisodeText(args.EpisodeNumber) createTableRowEpisodeNumberHeader(args.EpisodeNumber, numberOfParameterGroups, episodeText, separateEpisodeNumbers) nonNilParams = nonNilParams + 1 end end local function createSingleRowCells(args, numberOfParameterGroups, multiTitleListEnabled, onInitialPage, title) createEpisodeNumberCell(args, 1, false) createEpisodeNumberCellSecondary(args, 1, false) createCells(args, false, 1, onInitialPage, title, numberOfParameterGroups) end local function createMultiRowCells(args, numberOfParameterGroups, onInitialPage, title, topColor) local EpisodeNumberSplit = (args.EpisodeNumber_1 and true or false) for i = 1, numberOfParameterGroups do args = extractDataFromNumberedSerialArgs(args, i, numberOfParameterGroups, title) if (EpisodeNumberSplit or (not EpisodeNumberSplit and i == 1)) then createEpisodeNumberCell(args, numberOfParameterGroups, EpisodeNumberSplit) createEpisodeNumberCellSecondary(args, numberOfParameterGroups, EpisodeNumberSplit) end createCells(args, true, i, onInitialPage, title, numberOfParameterGroups) if (i ~= numberOfParameterGroups) then local textColor = '#333' if topColor == 'inherit' then textColor = 'inherit' end row = row:done() :tag('tr') :addClass('vevent') :addClass('module-episode-list-row') :css('text-align', 'center') :css('background', topColor) :css('color', textColor) end end end local function getnumberOfParameterGroups(args) for k, v in ipairs(cellNameList) do local numberedParameter = v .. "_" .. 1 if (args[numberedParameter]) then parameterGroupCells[v] = true parameterGroupCellsAny = true if not firstParameterGroupCell then firstParameterGroupCell = k end end end if (hasValue(args.NumParts)) then return tonumber(args.NumParts), true else return 1, false end end local function getTopColor(args) if (args.TopColor) then if (string.find(args.TopColor, "#")) then return args.TopColor else return '#' .. args.TopColor end else return 'inherit' end end local function isOnInitialPage(args, sublist, pageTitle, initiallistTitle) local onInitialPage local onInitialPageCheck = (mw.uri.anchorEncode(pageTitle) == mw.uri.anchorEncode(initiallistTitle)) if (sublist) then onInitialPage = onInitialPageCheck if (not onInitialPage) then args.ShortSummary = nil end else if (initiallistTitle == "") then onInitialPage = true else onInitialPage = onInitialPageCheck end end return onInitialPage end local function _main(args, sublist) local title = mw.title.getCurrentTitle() local pageTitle = title.text local initiallistTitle = args['1'] or '' local onInitialPage = isOnInitialPage(args, sublist, pageTitle, initiallistTitle) if (hasValue(args.ShortSummary) == false) then args.ShortSummary = nil end local lineColor = getLineColor(args) local topColor = getTopColor(args) local root = mw.html.create() local textColor = '#333' if topColor == 'inherit' then textColor = 'inherit' end row = root:tag('tr') :addClass('vevent') :addClass('module-episode-list-row') :css('text-align', 'center') :css('background', topColor) :css('color', textColor) local numberOfParameterGroups, multiTitleListEnabled = getnumberOfParameterGroups(args) if (multiTitleListEnabled) then createMultiRowCells(args, numberOfParameterGroups, onInitialPage, title, topColor) else createSingleRowCells(args, numberOfParameterGroups, multiTitleListEnabled, onInitialPage, title) end local res = tostring(root) if (args.ShortSummary) then local summaryRow = createShortSummaryRow(args, lineColor) res = res .. tostring(summaryRow) end return res .. trackingCategories end local p = {} function p.list(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Список на епизоди', 'Предлошка:Episode list'} }) return _main(args, false) end function p.sublist(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { removeBlanks = false, wrappers = {'Предлошка:Episode list/sublist', 'Предлошка:Список на епизоди/подлиста'} }) return _main(args, true) end -- Aliases to support multiple invocation function names (English and Macedonian) p.main = p.list p["список"] = p.list p["главна"] = p.list p["подлиста"] = p.sublist -- Metatable fallback: if a template calls any unknown entry point, default to p.list safely setmetatable(p, { __index = function(t, key) if key == 'sublist' or key == 'подлиста' then return p.sublist end return p.list end }) return p etkog0wdcbthtn08vooaqlinrgbfbkp 5601166 5601164 2026-07-27T18:06:21Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5601164|5601164]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5601166 Scribunto text/plain local p = {} local getArgs local yesno = require('Module:Yesno') function idtrim(val,search) if not val then return "" end val = tostring(val) local valfind = string.find(val, search) if valfind == nil then return val else return string.sub(val, 0, valfind-1) end end function main(frame, sublist) if not getArgs then getArgs = require('Module:Arguments').getArgs end local args if sublist then args = getArgs(frame, {removeBlanks = false, wrappers = 'Предлошка:Episode list/sublist'}) else args = getArgs(frame, {removeBlanks = false, wrappers = 'Предлошка:Список на епизоди'}) end -- 1. НОРМАЛИЗАЦИЈА (Ги прави сите параметри достапни под англиски клуч) local function normalize(ag) local map = { overall = "EpisodeNumber", ['Број на епизода'] = "EpisodeNumber", season = "EpisodeNumber2", ['Број на епизода2'] = "EpisodeNumber2", title = "Title", ['Наслов'] = "Title", director = "DirectedBy", ['Режисер'] = "DirectedBy", writer = "WrittenBy", ['Сценарист'] = "WrittenBy", airdate = "OriginalAirDate", ['Премиера'] = "OriginalAirDate", prodcode = "ProdCode", ['Продукциски код'] = "ProdCode", viewers = "Viewers", ['Гледаност'] = "Viewers", short_summary = "ShortSummary", ['Опис'] = "ShortSummary", line_color = "LineColor", ['Боја на линија'] = "LineColor", aux1 = "Aux1", ['Аукс1'] = "Aux1", aux2 = "Aux2", ['Аукс2'] = "Aux2", aux3 = "Aux3", ['Аукс3'] = "Aux3", aux4 = "Aux4", ['Аукс4'] = "Aux4" } for k, v in pairs(map) do if ag[k] and not ag[v] then ag[v] = ag[k] end end -- Специјално за DirectedBy_1, WrittenBy_2 итн. for k, v in pairs(ag) do local base = tostring(k):match("^(.-)_%d+$") if base and map[base] then local newK = k:gsub(base, map[base]) if not ag[newK] then ag[newK] = v end end end end normalize(args) -- 2. Справување со NumParts (споени епизоди) local numParts = tonumber(args.NumParts) or 1 if numParts > 1 then local ep1 = "" local ep2 = "" for i = 1, numParts do local n1 = args['EpisodeNumber_'..i] or "" local n2 = args['EpisodeNumber2_'..i] or "" if n1 ~= "" then ep1 = ep1 .. (ep1 ~= "" and "<br />" or "") .. n1 end if n2 ~= "" then ep2 = ep2 .. (ep2 ~= "" and "<br />" or "") .. n2 end end if ep1 ~= "" then args.EpisodeNumber = ep1 end if ep2 ~= "" then args.EpisodeNumber2 = ep2 end end -- 3. Создавање на Редот local table_row = mw.html.create('tr'):addClass('vevent'):css('text-align','center') local row_bg = (not sublist and args.ShortSummary) and '#F2F2F2' or 'inherit' if args.TopColor then row_bg = '#'..args.TopColor end table_row:css('background', row_bg) -- Колона за Број (TH) local col_count = 0 if args.EpisodeNumber then col_count = col_count + 1 table_row:node(mw.html.create('th') :attr('scope','row') :attr('id', 'ep'..idtrim(idtrim(args.EpisodeNumber, ' '), '<')) :wikitext(args.EpisodeNumber)) end -- Определба на колони local cell_names = { 'EpisodeNumber2', 'Title', 'Aux1', 'DirectedBy', 'WrittenBy', 'Aux2', 'Aux3', 'OriginalAirDate', 'AltDate', 'ProdCode', 'Viewers', 'Aux4' } -- 4. СОЗДАВАЊЕ НА ЌЕЛИИТЕ И ПРЕСМЕТКА НА COLSPAN for _, v in ipairs(cell_names) do local content = "" -- Проверува дали има основен параметар или потпараметри (_1, _2...) if args[v] then content = args[v] else -- Проверка за DirectedBy_1, WrittenBy_1 итн. local parts = {} for i = 1, 10 do -- поддржува до 10 дела if args[v .. "_" .. i] then table.insert(parts, args[v .. "_" .. i]) end end if #parts > 0 then content = table.concat(parts, "<br />") end end if content ~= "" or (v == 'Title') then col_count = col_count + 1 local cell = mw.html.create('td') if v == 'Title' then local t = content if t ~= "" and not mw.ustring.find(t, '^„') then t = '„' .. t .. '“' end if args.RTitle then t = t .. args.RTitle end if args.AltTitle then t = t .. "<br />''" .. args.AltTitle .. "''" end cell:addClass('summary'):css('text-align','left'):wikitext(t) else cell:wikitext(content == "" and frame:expandTemplate{title='TableTBA'} or content) end table_row:node(cell) end end -- 5. РЕД ЗА ОПИС (ShortSummary) СО ТОЧЕН COLSPAN local res = tostring(table_row) if args.ShortSummary then local summary_row = mw.html.create('tr') summary_row:node(mw.html.create('td') :attr('colspan', col_count) :addClass('description') :css('border-bottom', 'solid 3px #'..idtrim(args.LineColor or 'CCCCFF', '#')) :wikitext(args.ShortSummary)) res = res .. tostring(summary_row) end return res end function p.sublist(frame) return main(frame,true) end function p.list(frame) return main(frame,false) end return p 9z8d7yh31sxisckswc1wx367f2v6h4j 0 1390342 5601270 5543621 2026-07-28T03:20:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5601270 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Coord planes color.svg|мини|250п|Тридимензионален [[Декартов координатен систем]].]] '''Тридимензионален простор''' или ('''3Д-простор''') — [[математички простор]] во кој се потребни три вредности (наречени ''[[координати]]'') за одредување на [[положба (геометрија)|положбата]] на една [[точка (геометрија)|точка]]. Во највообичаената смисла, ова е '''тридимензионален Евклидов простор''', т.е. [[Евклидов простор|Евклидовиот простор]] од трета [[димензија]], со кој го моделираме [[физички простор|физичкиот простор]]. Поопштите тридимензионални простори се нарекуваат ''тридимензионални многуобразија''. Поимот разговорно може да се однесува на подмножество на простор, ''тридимензионална област'' (или 3Д-домен),<ref name="IEV-i241"/> ''[[стереометрија|тело]]''. Технички гледано, [[кратно]] на {{мат|''n''}} [[реален број|броеви]] може да се поимува како [[Декартови координати]] на место во {{мат|''n''}}-димензионален Евклидов простор. Множеството од овие {{мпром|n}}-кратна се бележи како <math>\R^n,</math> и може да се поистовети со парот образуван од {{мпром|n}}-димензионален Евклидов простор и [[Декартов координатен систем]]. Кога {{мат|1=''n'' = 3}}, овој простор се нарекува тридимензионален Евклидов простор (или просто „Евклидов простор“ кога контекстот е јасен).<ref>{{нмс|title=Euclidean space - Encyclopedia of Mathematics|url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Euclidean_space|access-date=12 август 2020|website=encyclopediaofmath.org|language=en|archive-date=2020-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807005327/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Euclidean_space|url-status=dead}}</ref> Во [[класична физика|класичната физика]] тој служи како модел за физичката [[вселена]], во кој постои сета [[материја]]. Кога се зема предвид [[теорија за релативноста|теоријата за релативноста]], може да се смета за месен потпростор на [[време-простор]]от.<ref name="IEV">{{нмс | title=Details for IEV number 113-01-02: "space" | website=International Electrotechnical Vocabulary | url=https://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=113-01-02 | language=ja | access-date=7 ноември 2023}}</ref> Иако ова е најшироко употребуваниот модел на светот кој го искусуваме,<ref>{{нмс|title=Euclidean space {{!}} geometry|url=https://www.britannica.com/science/Euclidean-space|access-date=12 август 2020|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> тој е само еден пример за тридимензионално многуобразие. Во овој класичен пример, кога трите вредности се однесуваат на мерки во разни насоки ([[координатен систем|координати]]), можеме да избереме било кои три насоки под услов тие да не лежат на иста [[рамнина]]. Покрај тоа, ако овие насоки се спарени [[нормалност (математика)|нормали]], трите вредности ги нарекуваме ''[[ширина]]'', ''[[висина]]/длабочина'' и ''[[должина]]''. ==Историја== Филозофот [[Аристотел]] говори за постоењето на три димензии:{{Quote|Величина делива на еден начин е линија, делива на два начина е површина, а делива на три начина е тело. Не постои величина повеќе од овие три, бидејќи постојат само три димензии, и она што е деливо во три насоки е деливо во сите.<ref>Аристотел (350 п.н.е.), [https://archive.org/details/decaeloleofric00arisuoft/decaeloleofric00arisuoft/page/n11/mode/2up ''De Caelo''] („За небото“), Книга 1</ref>}} Книгите XI и XIII од „''[[Елементи (Евклид)|Елементи]]''“ на [[Евклид]] се занимаваат со [[стереометрија|тридимензионална геометрија]]. Книга XI ги образложува нормалноста, паралелноста и ортогоналноста на правите и рамнините, конструкцијата и својствата на аглите и на [[паралелопипед]]ните тела. Книга XII зборува за инфинитезималите и [[метод на исцрпување|методот на исцрпување]] за пронаоѓање на плоштината на круг или зафатнината на [[пирамида (геометрија)|пирамида]],<ref name=Artmann_2012/> конус, цилиндар или сфера.<ref>{{нмс | title=Euclid's Elements of Geometry | first=Richard | last=Fitzpatrick | date=26 август 2014 | publisher=University of Texas | url=https://farside.ph.utexas.edu/books/Euclid/Euclid.html | access-date=4 ноември 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122110646/https://farside.ph.utexas.edu/books/Euclid/Euclid.html |archive-date=22 ноемри 2025}}</ref> Книга XIII го опишува конструирањето на пет правилни [[Платонови тела]] во сфера: [[коцка]]та, [[октаедар]]ите, [[икосаедар]]ите и [[додекаедар]]ите.<ref name=Artmann_2012>{{наведена книга | title=Euclid—The Creation of Mathematics | first=Benno | last=Artmann | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | isbn=978-1-4612-1412-0 | pages=9–10 | url=https://books.google.com/books?id=F8XgBwAAQBAJ&pg=PA9 }}</ref> Во XVII век тридимензионалниот простор е опишан со [[Декартови координати]], со појавата на [[аналитичка геометрија|аналитичката геометрија]] разработена од [[Рене Декарт]] во неговото дело „''Геометрија''“.<ref>{{наведена книга | title=The Foundations of Geometry and the Non-Euclidean Plane | series=Mathematics and Statistics | first=G. E. | last=Martin | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | page=51 | isbn=978-1-4612-5725-7 | url=https://books.google.com/books?id=_ynUBwAAQBAJ&pg=PA51 }}</ref> [[Пјер де Ферма]] независно разработил слични идеи во ракописот „Вовед во рамни и просторни места“ (''Ad locos planos et solidos isagoge''), кој не го објавил додека бил жив.<ref>{{наведена книга | title=Relay Race To Infinity, The: Developments In Mathematics From Euclid To Fermat | first1=Derek Allan | last1=Holton | first2=John | last2=Stillwell | publisher=World Scientific | year=2024 | isbn=978-981-12-9634-5 | page=158 | url=https://books.google.com/books?id=okEyEQAAQBAJ&pg=PA194 }}</ref> Неговата работа на барање на [[екстремни вредности|екстреми]] на крива ги удрила темелите на [[диференцијално сметање|диференцијалното сметање]].<ref>{{наведена книга | chapter=Mathematical Faits Divers | first=J.-B. | last=Hiriart-Urrety | title=Convexity and Duality in Optimization: Proceedings of the Symposium on Convexity and Duality in Optimization Held at the University of Groningen, The Netherlands June 22, 1984 | series=Lecture Notes in Economics and Mathematical Systems | editor-first=Jacob | editor-last=Ponstein | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | page=3 | isbn=978-3-642-45610-7 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=L1TsCAAAQBAJ&pg=PA3 }}</ref> [[Исак Њутн]] го вовел [[поларен координатен систем|поларниот координатен систем]] како алтернативен недекартов систем, корисен во некои геометрии.<ref>{{наведено списание | title=Newton as an Originator of Polar Coördinates | first=C. B. | last=Boyer | journal=The American Mathematical Monthly | volume=56 | issue=2 | date=февруари 1949 | pages=73-78 | doi=10.2307/2306162 | jstor=2306162 | publisher=Taylor & Francis, Ltd. }}</ref> Во XVIII век [[Алекси Клеро]] проучувал алгебарски криви во просторот, концептот за [[допирен простор]] и закривеност, како и употребата на анализа за таа цел.<ref>{{нмс | title=The Four Curves of Alexis Clairaut | display-authors=1 | first1=Taner | last1=Kiral | first2=Jonathan | last2=Murdock | first3=Colin B. P. | last3=McKinney | journal=Convergence | publisher=Mathematical Association of America | url=https://old.maa.org/press/periodicals/convergence/the-four-curves-of-alexis-clairaut | access-date=5 ноември 2025 | archive-date=2026-04-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260411224712/https://old.maa.org/press/periodicals/convergence/the-four-curves-of-alexis-clairaut | url-status=dead }}</ref><ref name=Struik_1933>{{наведено списание | title=Outline of a History of Differential Geometry: I | first=D. J. | last=Struik | journal=Isis | volume=19 | issue=1 | date=април 1933 | pages=92–120 | jstor=225188 | publisher=The University of Chicago Press }}</ref> [[Леонард Ојлер]] го разгледувал поимот за [[геодезиска линија]] на површина, изведувајќи ја првата аналитичка геодезиска равенка,<ref>{{наведена книга | title=Leonhard Euler: Mathematical Genius in the Enlightenment | first=Ronald | last=Calinger | publisher=Princeton University Press | year=2019 | page=76 | isbn=978-0-691-19640-4 | url=https://books.google.com/books?id=TM2bDwAAQBAJ&pg=PA76 }}</ref> а потоа го вовел првиот збир од сопствени координатени системи на површина,<ref name=Struik_1933/> воведувајќи ја теоријата за ''сопствена геометрија'' на која се засноваат современите геометриски идеи. Во 1760 г. Ојлер докажал теорема изразувајќи ја закривеноста на просторна крива на површина со главни кривини,<ref>{{наведена книга | title=The Legacy of Leonhard Euler: A Tricentennial Tribute | first=Lokenath | last=Debnath | publisher=World Scientific | year=2010 | isbn=978-1-84816-526-7 | page=137 | url=https://books.google.com/books?id=K2liU-SHl6EC&pg=PA137 }}</ref> познато како Ојлерова теорема. Подоцна истиот век, [[Гаспар Монж]] направил важни придонеси кон проучувањето на кривите и површините.<ref name=Struik_1933/> Со тоа Ојлер и Монж ги поставиле темелите на [[диференцијална геометрија|диференцијалната геометрија]]. Во XIX век геометријата на тридимензионалниот простор бележи развој со работата на ирскиот математичар [[Вилијам Роуан Хамилтон]], поточно разработката на [[кватернион]]ите, кои се [[хиперкомпленсен број|хиперкомплексен броен систем]]. За таа цел Хамилтон ги ги вовел поимите [[скалар]] и [[вектор]], кои за прват се дефинирани во тридимензионална смисла во геометриската рамка за кватерниони.<ref>{{наведена книга | chapter=Introduction | first=Adrian | last=Rice | title=Mathematics in Victorian Britain | display-editors=1 | editor1-first=Raymond | editor1-last=Flood | editor2-first=Adrian | editor2-last=Rice | editor3-first=Robin | editor3-last=Wilson | publisher=OUP Oxford | year=2011 | page=5 | isbn=978-0-19-960139-4 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=l5YiddUUfl4C&pg=PA5 }}</ref> Така, тридимензионалниот простор можел да се опише со помош на кватернионите <math>q = a + ui + vj + wk</math> кои имале исчезнувачка скаларна составница, т.е. <math>a = 0</math>.<ref name=Morais_2014>{{наведена книга | title=Real Quaternionic Calculus Handbook | display-authors=1 | first1=João Pedro | last1=Morais | first2=Svetlin | last2=Georgiev | first3=Wolfgang | last3=Sprößig | publisher=Springer Science & Business Media | year=2014 | isbn=978-3-0348-0622-0 | pages=1–13 | url=https://books.google.com/books?id=YnS8BAAAQBAJ&pg=PA1 }}</ref> Со неговата работа Хамилтон посредно го вовел поимот за база, тука даден од кватернионските елементи <math>i,j,k</math>, како и [[скаларен производ|скаларниот]] и [[векторски производ|векторскиот производ]], што соодветствува на (негативот од) скаларниот дел и векторскиот дел на производот од два векторски кватерниона. Овие два производа се препознаени како нешта сами по себе дури од [[Вилард Гибс]],<ref name=Morais_2014/> Современото бележење на скаларните и векторските производи е воведено од неговите наставни белешки, употребени и во „''Векторска анализа''“ (1901) од Едвин Бидвел Вилсон, врз основа на Гибсовите предавања.<ref>{{наведена книга | title=Vector Analysis: A Text-book for the Use of Students of Mathematics and Physics | series=Yale bicentennial publications | first1=Josiah Willard | last1=Gibbs | first2=Edwin Bidwell | last2=Wilson | edition=2 | publisher=Yale University Press | year=1901 | pages=ix, 55 | url=https://books.google.com/books?id=R5IKAAAAYAAJ&pg=PA55 }}</ref> Понатамошниот развој уследил во облик на апстрактниот формализам на векторските простори во работата на [[Херман Грасман]] и [[Џузепе Пеано]]; Пеано ја дал првата современа дефиниција за векторски простори како [[алгебарска структура]].<ref>{{наведена книга | title=Linear Algebra: A Geometric Approach | first1=Theodore | last1=Shifrin | first2=Malcolm | last2=Adams | publisher=W. H. Freeman & Company | year=2002 | page=215 | isbn=978-0-7167-4337-8 | url=https://books.google.com/books?id=e-X8wgy9a5gC&pg=PA215 }}</ref> Развојот на [[матрица (математика)|матричната математика]] и нејзината применаво n-димензионална геометрија е плод на залагањата на [[Артур Кејли]].<ref>{{нмс | title=Arthur Cayley | website=MacTutor | first1=J. J. | last1=O'Connor | first2=E. F. | last2=Robertson | date=ноември 2014 | publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Cayley/ | access-date=5 ноември 2025 }}</ref> ==Во Евклидовата геометрија== ===Координатни системи=== {{Главна|Координатен систем}} Во математиката, [[аналитичка геометрија|аналитичката геометрија]] (наречена и Декартова геометрија) ја опишува секоја точка во тридимензионалниот простор со помош на три координати. Се даваат три [[координатна оска|координатни оски]], секоја од нив нормална на другите две во [[координатен почеток|почетокот]], точката во која се сечат. Тие се бележат со {{мат|''x'', ''y''}} и {{мат|''z''}}. Во однос на тие оски, положбата на секоја точка во тридимензионалниот простор се изразува како подредена тројка од [[реален број|реални броеви]], каде секој број е растојанието на таа точка од почетокот измерен долж дадената оска, што е еднакво на оддалеченоста на таа точка од рамнината определена од другите две оски.<ref name="Hughes">{{наведена книга|last1=Hughes-Hallett|first1=Deborah|last2=McCallum|first2=William G.|last3=Gleason|first3=Andrew M.|title=Calculus : Single and Multivariable|date=2013|publisher=John wiley|isbn=978-0470-88861-2|edition=6}}</ref> Други чести начини на опишување на местоположбата на една точка во тридимензионален простор се [[цилиндричпен координатен систем|цилиндричните]] и [[сферен координатен систем|сферните координати]], иако има бесконечно многу можни начини.<ref>{{наведена книга | title=A Student's Guide to Vectors and Tensors | series=Student's Guides | first=Daniel A. | last=Fleisch | publisher=Cambridge University Press | year=2011 | isbn=978-1-139-50394-5 | pages=15–18 | url=https://books.google.com/books?id=eu1wCIRDwSEC&pg=PA15 }}</ref><ref>{{наведена книга | title=Mathematics for Physical Science and Engineering: Symbolic Computing Applications in Maple and Mathematica | first=Frank E. | last=Harris | publisher=Academic Press | year=2014 | isbn=978-0-12-801049-5 | pages=202–205 | url=https://books.google.com/books?id=TbbrAgAAQBAJ&pg=PA202 }}</ref> Подолу се прикажани гореспоманатите системи. <gallery> Image:Coord XYZ.svg|[[Декартов координатен систем]] Image:Cylindrical Coordinates.svg|[[Цилиндричен координатен систем]] Image:Spherical Coordinates (Colatitude, Longitude).svg|[[Сферен координатен систем]] </gallery> ===Прави и рамнини=== Две различни точки секогаш определуваат [[права]]. Три различни точки може да бидат или [[колинеарност|колинеарни]], или да определуваат своја [[рамнина]]. Од друга страна, четири различни точки можат да бидат или колинеарни, или [[копланарност|копланарни]], или да го определуваат целиот простор.<ref>{{наведена книга | title=Introduction to the Geometry of N Dimensions | series=Dover Books on Mathematics | first=D. M. Y. | last=Sommerville | edition=препеч. | publisher=Courier Dover Publications | orig-year=1929 | year=2020 | isbn=978-0-486-84248-6 | pages=3–6 | url=https://books.google.com/books?id=4vXDDwAAQBAJ&pg=PA3 }}</ref> Две одделни прави можат да се пресекуваат, да бидат [[паралелност|паралелни]] или да се [[разминувачки прави|разминувачки]]. Две паралелни прави или две пресекувачки прави лежат на своја рамнина, па така разминувачките прави се прави кои не се среќаваат и не лежат на иста рамнина.<ref name=Bronštejn_Semendjaev_2013>{{наведена книга | title=Handbook of Mathematics | first1=Ilja N. | last1=Bronštejn | first2=Konstantin A. | last2=Semendjaev | edition=3 | publisher=Springer | year=2013 | isbn=978-3-662-25651-0 | page=177 | url=https://books.google.com/books?id=mPXxCAAAQBAJ&pg=PA177 }}</ref> [[Податотека:Relations between planes.png|right|мини|Однос помеѓу три рамнини; само во примерот 12 рамнините се среќаваат во точка.]] Две различни рамнини можат или да се среќаваат во заедничка права, или да бидат паралелни (т.е. да не се среќаваат).<ref name=Bronštejn_Semendjaev_2013/> Три различни прави (каде ниеден пар не е паралелен), можат да се среќаваат во заедничка права, во една заедничка точка, или да немаат ниедна заедничка точка. Во последниот случај, трите прави во пресекот на секој пар се взаемно паралелни.<ref>{{наведена книга | title=Geometry | series=Springer Undergraduate Mathematics Series | first=Roger | last=Fenn | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | page=152 | isbn=978-1-4471-0325-7 | url=https://books.google.com/books?id=b1HlBwAAQBAJ&pg=PA152 }}</ref> Една права може да лежи на дадена рамнина, да ја пресекува таа рамнина во единствена точка или да биде паралелна на рамнината.<ref name=Bronštejn_Semendjaev_2013/> Во последниот случај може да се образуваат прави на рамнината кои се паралелни на дадената права. [[Хиперрамнина]]та е потпростор со една димензија помалку од димензијата на целиот простор. Хиперрамнините во тридимензионален простор се дводимензионални потпростори, т.е. рамнини. Изразено во Декартови координати, точките на хиперрамнината задоволуваат една [[линеарна равенка]], така што рамнините во овој тридимензионален простор се опишуваат со линеарни равенкии. Правата може да се опише со пар независни линеарни раевнки — секоја од нив претставува рамнина со оваа права како заеднички пресек.<ref>{{наведена книга | title=Topics in Mathematical Analysis and Differential Geometry | series=Pure Mathematics | volume=24 | first=Nicolas K. | last=Laos | publisher=World Scientific | year=1998 | isbn=978-981-02-3180-4 | pages=220–221 | url=https://books.google.com/books?id=1r7dSn4ZqogC&pg=PA220 }}</ref> [[Варињонова теорема|Варињоновата теорема]] вели дека средишната точка на секој четириаголник во <math>\mathbb{R}^{3}</math> образува [[паралелограм]], и затоа е копланарен.<ref>{{наведена книга | title=Geometry by Its History | series=Undergraduate Texts in Mathematics | first1=Alexander | last1=Ostermann | first2=Gerhard | last2=Wanner | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | isbn=978-3-642-29163-0 | url=https://books.google.com/books?id=eOSqPHwWJX8C&pg=PA264 }}</ref> ===Сфери и топки=== {{Главна|Сфера}} [[Податотека:Sphere wireframe 10deg 6r.svg|right|thumb|Перспективна проекција на сфера врз две димензии.]] [[Сфера]]та во тридимензионален простор (наречена и '''дводимензионална сфера''' бидејќи е тело со две димензии) се состои од множество од сите точки во тридимензионален простор на дадено растојание {{мат|''r''}} од централната точка {{мпром|P}}. Телото кое го обвива сферата се нарекува [[топка (математика)|топка]] (поточно, '''тридимензионална топка''').<ref>{{наведена книга | title=Geometry of Lengths, Areas, and Volumes | volume=108 | first=James W. | last=Cannon | publisher=American Mathematical Society | year=2017 | isbn=978-1-4704-3714-5 | page=29 | url=https://books.google.com/books?id=sSI_DwAAQBAJ&pg=PA29 }}</ref> Зафатината на топката е дадена со<ref name=Johnston-Wilder_Mason_2005>{{наведена книга | title=Developing Thinking in Geometry | editor1-first=Sue | editor1-last=Johnston-Wilder | editor2-first=John | editor2-last=Mason | publisher=Paul Chapman Educational Publishing | year=2005 | isbn=978-1-4129-1169-6 | page=106 | url=https://books.google.com/books?id=kig6NvsG9OIC&pg=PA106 }}</ref> <math display = block>V = \frac{4}{3}\pi r^{3},</math> а плоштината на сферата е<ref name=Johnston-Wilder_Mason_2005/> <math display = block>A = 4\pi r^2,</math> Друг вид на сфера произлегува од четиридимензионална топка, чија тридимензионална површина е '''тридимензионалната сфера''': точките подеднакво оддалечени од почетокот на Евклидовиот простор {{мат|'''R'''⁴}}. Ако точката има координати, {{мат|''P''(''x'', ''y'', ''z'', ''w'')}}, тогаш {{мат|1=''x''² + ''y''² + ''z''² + ''w''² = 1}} ги одликува тие толки на единичната тридимензионална сфера со средиште во почетокот.<ref>{{нмс | title=Hypersphere | last=Weisstein | first=Eric W. | work=Wolfram MathWorld | url=https://mathworld.wolfram.com/Hypersphere.html | access-date=6 ноември 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202033726/https://mathworld.wolfram.com/Hypersphere.html |archive-date=2 февруари 2026}}</ref> Оваа тридимензионална сфера е пример за тридимензионално многуобразие: [[тополошки простор|простор]] кој ''месно изгледа'' како тридимензионален простор.<ref>{{наведена книга | title=Discrete and Computational Geometry | first1=Joseph | last1=O'Rourke | first2=Satyan L. | last2=Devadoss | publisher=Princeton University Press | year=2011 | isbn=978-1-4008-3898-1 | url=https://books.google.com/books?id=InJL6iAaIQQC&pg=PA146 }}</ref> Строго тополошки изразено, секоја точка на тридимензионалната сфера има околина која е [[хомеоморфизам|хомеоморфна]] на отворено [[подмножество]] на тридимензионален простор. ===Политопи=== {{Главна|Полиедар}} Во три димензии постојат девет [[правилен политоп|правилни политопи]]: петте испакнати [[Платонови тела]] и четири неиспакнати [[Кеплер-Поансоово тело|Кеплер-Поансоови тела]].<ref>{{наведена книга | title=Gems of Geometry | first=John | last=Barnes | edition=2 | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | isbn=978-3-642-30964-9 | page=46 | url=https://books.google.com/books?id=7YCUBUd-4BQC&pg=PA46 }}</ref> {| class=wikitable |+ Правилни политопи во три димензии |- align=center !Класа !colspan=5|[[Платоново тело|Платонови тела]] !colspan=4|[[Кеплер-Поансоово тело|Кеплер-Поансоови тела]] |- ![[Симетрија]] ![[Тетраедарска симетрија|T_d]] !colspan=2|[[Октаедарска симетрија|O_h]] !colspan=6|[[Икосаедарска симетрија|I_h]] |- ![[Коксетерова група]] !A₃, [3,3] !colspan=2|B₃, [4,3] !colspan=6|H₃, [5,3] |- align=center ![[Симетриски број|Ред]] |24 |colspan=2|48 |colspan=6|120 |- align=center ![[Правилен полиедар|Правилен<br>полиедар]] |[[Податотека:Tetrahedron.svg|50п]]<br>[[Тетраедар|{3,3}]] |[[Податотека:Hexahedron.svg|50п]]<br>[[Коцна|{4,3}]] |[[Податотека:Octahedron.svg|50п]]<br>[[Октаедар|{3,4}]] |[[Податотека:Dodecahedron.svg|50п]]<br>[[Додекаедар|{5,3}]] |[[Податотека:Icosahedron.svg|50п]]<br>[[Икосаедар|{3,5}]] |[[Податотека:SmallStellatedDodecahedron.jpg|50п]]<br>[[Мал ѕвездест додекаедар|{5/2,5}]] |[[Податотека:GreatDodecahedron.jpg|50п]]<br>[[Голем додекаедар|{5,5/2}]] |[[Податотека:GreatStellatedDodecahedron.jpg|50п]]<br>[[Голем ѕвездест додекаедар|{5/2,3}]] |[[Податотека:GreatIcosahedron.jpg|50п]]<br>[[Голем икосаедар|{3,5/2}]] |} ===Површини на вртење=== {{Главна|Површина на вртење}} [[Површина (топологија)|Површината]] создадена со вртење на [[рамнинска крива]] околу неподвижна права на оваа рамнина како оска се нарекува [[површина на вртење]]. Рамнинската крива се нарекува ''[[генератриса]]'' на површината. Резнето од површината направено со пресекување на површината со рамнина нормална (ортогонална) на оската е кружница.<ref name=Caliò_Lazzari_2020>{{наведена книга | title=Elements of Mathematics with numerical applications | first1=Franca | last1=Caliò | first2=Alessandro | last2=Lazzari | publisher=Società Editrice Esculapio | year=2020 | isbn=978-88-358-1755-0 | pages=149–151 | url=https://books.google.com/books?id=bX_gDwAAQBAJ&pg=PA149 }}</ref><ref name=Parker_1987>{{наведена книга | title=Sceno-graphic Techniques | first=Wilford Oren | last=Parker | publisher=SIU Press | year=1987 | isbn=978-0-8093-1350-1 | pages=74–76 | url=https://books.google.com/books?id=Be14QTT8SL4C&pg=PA74 }}</ref> Простите примери се јавуваат кога генератрисата е права. Ако таа се пресекува со оската, површината на вртење е правоаголен кружен [[конус]] со теме во пресечната точка. Меѓутоа, ако генератрисата и оската се паралелни, тогаш површината на вртење е кружен [[цилиндар (геометрија)|цилиндар]].<ref name=Caliò_Lazzari_2020/><ref name=Parker_1987/> ===Квадрики=== {{Главна|Квадрика}} Аналогно на [[конусен пресек|конусните пресеци]], квадрика е множеството точки чии Декартови координати ја задоволуваат општата равенка од втор ред, имено, <math display="block">Ax^2 + By^2 + Cz^2 + Fxy + Gyz + Hxz + Jx + Ky + Lz + M = 0,</math> каде {{мат|''A'', ''B'', ''C'', ''F'', ''G'', ''H'', ''J'', ''K'', ''L''}} и {{мат|''M''}} се реални броеви и не сите {{мат|''A'', ''B'', ''C'', ''F'', ''G''}} и {{мат|''H''}} се нула.<ref name=Brannan_et_al_2011>{{наведена книга | title=Geometry | display-authors=1 | first1=David A. | last1=Brannan | first2=Matthew F. | last2=Esplen | first3=Jeremy J. | last3=Gray | edition=2 прераб. | publisher=Cambridge University Press | year=2011 | isbn=978-1-139-50370-9 | pages=42–43, 48–52 | url=https://books.google.com/books?id=UlrmKjIjrzQC&pg=PA42 }}</ref> Постојат шест видови на [[изроденост (математика)|неизродени]] површини од втор ред:<ref name=Brannan_et_al_2011/> # [[Елипсоид]] # [[Хиперболоид#Еднокрилен хиперболоид|Еднокрилен хиперболоид]] # [[Хиперболоид#Двокрилен хиперболоид|Двокрилен хиперболоид]] # [[Елиптичен конус]] # [[Параболоид#Елиптичен параболоид|Елиптичен параболоид]] # [[Хиперболоид|Хиперболичен параболоид]] Изродените квадрики се празното множество, една точка, една права, една рамнина, пар рамнини или квадратен цилиндар (површина што се состои од неизроден конусен пресек на рамнина {{пи}} и сите прави на {{мат|'''R'''³}} низ тој пресек кои се нормални на {{пи}}).<ref name=Brannan_et_al_2011/> Елиптичните конуси исто така понекогаш се сметаат за изродени квадрики. Еднокрилниот и хиперболоид и хиперболичниот параболоид се [[праволиниска површина|праволиниски површини]], што значи дека може да се сочинети од семејство прави. Впрочем, секој има две семејства на творни прави, а членовите на секое семејство се дисјунктивни и секој член на едно семејство се сече, со само еден исклучок, со секој член на другото семејство.<ref name=Brannan_et_al_2011/> Секое семејство се нарекува регул.<ref>{{наведена книга | title=The Collected Mathematical Papers of Arthur Cayley | volume=11 | first=Arthur | last=Cayley | publisher=Cambridge University Press | year=1896 | page=633 | url=https://books.google.com/books?id=-O66AkmM1a4C&pg=PA633 }}</ref> ==Во линеарната алгебра== Во [[линеарна алгебра|линеарната алгебра]], перспективата на тридимензионален простор е суштински зависна од концептот за независност. Просторот има три димензии бидејќи должината на една [[квадар|кутија]] е независна од нејзината ширина и висина. Изразено со техничкиот јазик на линеарната алгебра, просторот е тридимензионален бидејќи секоја точка во него може да се опише со линеарна комбинација од три независни вектори.<ref name=Towers_1988>{{наведена книга | title=Guide to Linear Algebra | series=Mathematical Guides | first=David A. | last=Towers | publisher=Bloomsbury Publishing | year=1988 | isbn=978-1-349-09318-2 | pages=6–8 | url=https://books.google.com/books?id=ZZBKEAAAQBAJ&pg=PA8 }}</ref> ===Скаларен производ, агол и должина=== {{Главна|Скаларен производ}} Векторот може да се претстави како стрелка. Величината на векторот е неговата должина, а неговата насока е насоката што ја покажува стрелката. Еден вектор во <math>\mathbb{R}^{3}</math> може да се претстави со подредена тројка од реални броеви. Овие броеви се нарекуваат '''составници''' (компоненти) на векторот. Скаларниот производ на два вектора {{мат|1='''A''' = [''A''₁, ''A''₂, ''A''_''3'']}} и {{мат|1='''B''' = [''B''₁, ''B''₂, ''B''_''3'']}} се дефинира како:<ref name=Williams_2007>{{наведена книга | title=Linear Algebra with Applications | first=Gareth | last=Williams | publisher=Jones & Bartlett Publishing | year=2007 | isbn=978-0-7637-5753-3 | pages=38–40 | url=https://books.google.com/books?id=HLQ9ocWuCzMC&pg=PA38 }}</ref> :<math>\mathbf{A}\cdot \mathbf{B} = A_1B_1 + A_2B_2 + A_3B_3 = \sum_{i=1}^3 A_i B_i.</math> Величината на еден вектор {{мат|'''A'''}} е претставена со {{мат|{{!}}{{!}}'''A'''{{!}}{{!}}}}. Скаларниот производ на вектор {{мат|1='''A''' = [''A''₁, ''A''₂, ''A''_''3'']}} со самиот себе е :<math>\mathbf A\cdot\mathbf A = \|\mathbf A\|^2 = A_1^2 + A_2^2 + A_3^2,</math> што дава<ref name=Williams_2007/> : <math> \|\mathbf A\| = \sqrt{\mathbf A\cdot\mathbf A} = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + A_3^2},</math> формулата за Евклидовата должина на векторот. Не осврнувајќи се на составниците на векторите, скаларниот производ на два ненуларни Евклидови вектори {{мат|'''A'''}} и {{мат|'''B'''}} е даден од<ref name=Williams_2007/> :<math>\mathbf A\cdot\mathbf B = \|\mathbf A\|\,\|\mathbf B\|\cos\theta,</math> каде {{мат|''θ''}} е [[агол]]от помеѓу {{мат|'''A'''}} и {{мат|'''B'''}}. Како физички пример, имаме еден блок на [[коса рамнина]] што оди надолу влечен од [[њутнов закон за гравитацијата|земјината тежа]]. Можеме да се послужиме со скаларниот производ за да ја пресметаме [[работа (физика)|работата]] <math>W</math> извршена од постојаниот [[сила|силен]] вектор <math>\mathbf g</math> кој дејствува под агол <math>\theta</math> во однос на правецот на надолно движење <math>\mathbf d</math>. Ова значи:<ref>{{наведена книга | title=Advanced Engineering Mathematics | edition=4 | first1=Dennis G. | last1=Zill | first2=Warren S. | last2=Wright | publisher=Jones & Bartlett Publishers | year=2009 | isbn=978-0-7637-8241-2 | page=311 | url=https://books.google.com/books?id=jbJDUFZ27yMC&pg=PA311 }}</ref> : <math>W = \mathbf g\cdot\mathbf d = \|\mathbf g\|\,\|\mathbf d\|\cos\theta</math> ===Векторски производ=== {{Главна|Векторски производ}} [[Векторски производ|Векторскиот производ]] е [[бинарна операција]] со два [[вектор]]а во тридимензионален простор [[простор]] и е претставена со симболот ×. Векторскиот производ '''A''' × '''B''' од векторите '''A''' и '''B''' е вектор кој е [[нормалност (математика)|нормален]] на двата, и затоа на рамнината што ги содржи. Ова наоѓа доста примени во математиката, [[физика]]та и [[инженерство]]то.<ref name=Rogawski_2007>{{наведена книга | title=Multivariable Calculus | first=Jon | last=Rogawski | publisher=Macmillan | year=2007 | isbn=978-1-4292-1069-0 | page=684–686 | url=https://books.google.com/books?id=S0TEA8R_TwIC&pg=PA684 }}</ref> На пример, служи за пресметување на количеството на [[момент на сила]] што дејствува врз завртка кога се одвртува со клуч, или [[Лоренцова сила|Лоренцовите сили]] врз [[електрон]] што патува низ [[магнетно поле]].<ref>{{наведена книга | title=A Brief on Tensor Analysis | series=Undergraduate Texts in Mathematics | first=J. G. | last=Simmonds | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | isbn=978-1-4684-0141-7 | page=11 | url=https://books.google.com/books?id=s0HUBwAAQBAJ&pg=PA11 }}</ref> Функциски изразено, векторскиот производ на една функција <math>\times: \mathbb{R}^3 \times \mathbb{R}^3 \rightarrow \mathbb{R}^3</math>.<ref name=Woit_2017/> [[Податотека:Cross product vector.svg|thumb|right|Векторскиот производ во однос на десен координатен систем.]] Составниците на векторскиот производ се {{бп|<math>\mathbf{A}\times\mathbf{B} = [A_2 B_3 - B_2 A_3, A_3 B_1 - B_3 A_1, A_1 B_2 - B_1 A_2]</math>,}} и може исто така да се запише со составници, користејќи го Ајнштајновиот начин на збирање како <math>(\mathbf{A}\times\mathbf{B})_i = \varepsilon_{ijk} A_j B_k</math> каде <math>\varepsilon_{ijk}</math> е [[симбол на Леви-Чивита|симболот на Леви-Чивита]].<ref>{{наведена книга | title=Einstein's Physics: Atoms, Quanta, and Relativity – Derived, Explained, and Appraised | first=Ta-Pei | last=Cheng | publisher=OUP Oxford | year=2013 | isbn=978-0-19-164877-9 | url=https://books.google.com/books?id=cqR8gzXKQKoC&pg=PT459 }}</ref> Го има својството <math>\mathbf{A}\times \mathbf{B} = -\mathbf{B}\times \mathbf{A}</math>.<ref name=Rogawski_2007/> Неговата величина е поврзана со аголот <math>\theta</math> помеѓу <math>\mathbf{A}</math> и <math>\mathbf{B}</math> со идентитетот<ref name=Rogawski_2007/> <math display = block> \left\|\mathbf{A}\times \mathbf{B}\right\| = \left\|\mathbf{A}\right\| \cdot \left\|\mathbf{B}\right\| \cdot \left|\sin\theta\right|.</math> Просторот и производот образуваат [[алгебра над поле]], која не е ниту [[комутативност|комутативна]] ниту [[асоцијативност|асоцијативна]], туку претставува [[Лиева алгебра]] каде векторскиот производ е Лиева заграда.<ref name=Quillen_Blower_2020/> Поконкретно, просторот заедно со производот, <math>(\mathbb{R}^3,\times)</math> е [[изоморфизам|изоморфен]] на Лиевата алгебра на тридимензионалните вртења, означено со <math>\mathfrak{so}(3)</math>.<ref name=Woit_2017>{{наведена книга | title=Quantum Theory, Groups and Representations: An Introduction | first=Peter | last=Woit | publisher=Springer | year=2017 | isbn=978-3-319-64612-1 | pages=73–75 | url=https://books.google.com/books?id=G248DwAAQBAJ&pg=PA75 }}</ref> За да ги задоволи аксиомите на Лиевата алгебра, наместо асоцијативност на векторскиот производ, тој го задоволува [[Јакобиев идентитет|Јакобиевиот идентитет]]. За било кои три вектори <math>\mathbf{A}, \mathbf{B}</math> и <math>\mathbf{C}</math><ref name=Quillen_Blower_2020>{{наведена книга | title=Topics in Cyclic Theory | volume=97 | series=London Mathematical Society Student Texts | first1=Daniel G. | last1=Quillen | first2=Gordon | last2=Blower | publisher=Cambridge University Press | year=2020 | isbn=978-1-108-85955-4 | url=https://books.google.com/books?id=8VDuDwAAQBAJ&pg=PA18 }}</ref> <math display = block>\mathbf{A}\times(\mathbf{B}\times\mathbf{C}) + \mathbf{B}\times(\mathbf{C}\times\mathbf{A}) + \mathbf{C}\times(\mathbf{A}\times\mathbf{B}) = 0</math> Можеме во ''n'' димензии да го земеме производот на {{бп|''n'' − 1}} вектори за да произведеме вектор нормален на сите нив. Но доколку производот е ограничен на нетривијални бинарни производи со векторски резултати, тој постои само во три и седум димензии.<ref name=Massey2>{{наведено списание | title=Cross products of vectors in higher dimensional Euclidean spaces | first=W. S. | last=Massey | year=1983 | pages=697–701 | journal=The American Mathematical Monthly | volume=90 | issue=10 | jstor=2323537 | doi=10.2307/2323537 | quote=Ако ни требаат само три основни својства на векторскиот производ ... се испоставува дека произод на вектори постои само во тридимензионален и седумдимензионален Евклидов простор. }}</ref> ===Апстрактен опис=== {{Поврзано|Векторски простор}} Може да биде корисно да се опише тридимензионалниот простор како тридимензионален векторски простор <math>V</math> над реалните броеви. Ова се разликува од <math>\mathbb{R}^3</math> на суптилен начин. По дефиниција, постои база <math>\mathcal{B} = \{e_1,e_2,e_3\}</math> за <math>V</math>. Ова соодветствува на [[изоморфизам|изоморфизмот]] помеѓу <math>V</math> и <math>\mathbb{R}^3</math>:<ref name=Towers_1988/>. Меѓутоа, не постои „претпочитана“ или „канонска“ база <math>V</math>. Од друга страна, постои претпочитана база за <math>\mathbb{R}^3</math>, што се должи на нејзниот опис како [[Декартов производ]] од парови на <math>\mathbb{R}</math>, т.е. <math>\mathbb{R}^3 = \mathbb{R}\times \mathbb{R}\times \mathbb{R}</math>, тридимензионалниот Евклидов простор.<ref>{{наведена книга | title=Algebraic Topology | display-authors=1 | first1=Clark | last1=Bray | first2=Adrian | last2=Butscher | first3=Simon | last3=Rubinstein-Salzedo | publisher=Springer Nature | year=2021 | page=2 | isbn=978-3-030-70608-1 | url=https://books.google.com/books?id=Twc0EAAAQBAJ&pg=PA2 }}</ref> Ова овозможува дефинирање на канонски проекции, <math>\pi_i:\mathbb{R}^3 \rightarrow \mathbb{R}</math>, каде <math>1 \leq i \leq 3</math>. На пример, <math>\pi_1(x_1,x_2,x_3) = x</math>. Со тоа, ова овозможува дефинирање на стандардна база <math>\mathcal{B}_{\text{стандард}} = \{E_1, E_2, E_3\}</math> определена од <math display = block>\pi_i(E_j) = \delta_{ij}</math> каде <math>\delta_{ij}</math> е [[Кронекеров делта-симбол|Кронекеровиот делта-симбол]]. Напишано целосно, стандардната база е<ref>{{наведена книга | title=Linear Algebra with Mathematica: An Introduction Using Mathematica | first=Fred | last=Szabo | publisher=Academic Press | year=2000 | isbn=978-0-12-680135-4 | pages=267–268 | url=https://books.google.com/books?id=aqruCh5Hb2cC&pg=PA267 }}</ref> <math display = block>E_1 = \begin{pmatrix}1 \\ 0\\ 0\end{pmatrix}, E_2 = \begin{pmatrix}0 \\ 1\\ 0\end{pmatrix}, E_3 = \begin{pmatrix}0 \\ 0\\ 1\end{pmatrix}.</math> Затоа <math>\mathbb{R}^3</math> може да се смета за апстрактниот векторски простор, заедно со дополнителната структура на изборот на база. Обратно на тоа, <math>V</math> може да се добие почнувајќи од <math>\mathbb{R}^3</math> и „заборавајќи“ ја структурата на Декартовиот производ, или еквивалентно, стандардниот избор на база. Наспроти општ векторски простор <math>V</math>, просторот <math>\mathbb{R}^3</math> понекогаш се нарекува координатен простор.<ref>{{наведена книга | title=Computational Homology | volume=157 | series=Applied Mathematical Sciences | display-authors=1 | first1=Tomasz | last1=Kaczynski | first2=Konstantin | last2=Mischaikow | first3=Marian | last3=Mrozek | publisher=Springer Science & Business Media | year=2006 | isbn=978-0-387-21597-6 | page=429 | url=https://books.google.com/books?id=hbcuBAAAQBAJ&pg=PA429 }}</ref> Физички гледано, концептуално пожелно е да се користи апстрактниот формализам за да се претположи што помалку структура ако таа не е дадена од поараметрите на дадениот проблем. На пример, во проблем со вртежна симетрија, работата со поконкретен опис на тридимензионалниот простор <math>\mathbb{R}^3</math> претпоставува избор на база која соодветстува на извесни оски. Но во вртежната симетрија не постои причина да се претпочитаат едни оски наспроти други, произволно свртени. Поинаку кажано, претпочитаниот избор на оски ја ја нарушува вртежната симетрија на физичкиот простор. Пресметковно гледано, неопходно е да се работи со поконкретниот опис <math>\mathbb{R}^3</math> за да се извршат конкретни пресметки. ====Афин опис==== {{Поврзано|Афин простор|Евклидов простор}} Уште поапстрактен опис е моделирањето на физичкиот простор во тридимензионален афин простор <math>E(3)</math> над реални броеви. Ова е уникатно до афин изоморфизам. Понекогаш се нарекува тридимензионален Евклидов простор.<ref name=Moretti_2023/> Како што описот на векторскиот простор доаѓа од „заборавање на претпочитаната база“ на <math>\mathbb{R}^3</math>, описот на афиниот простор доаѓа од 'заборавање на почетокот' на векторскиот простор. Евклидовите простори понекогаш се нарекуваат ''Евклидови афини простори'' за да се разликуваат од Евклидовите векторски простори.<ref>{{наведена книга | title=A Course in Algebra | volume=56 | series=Graduate studies in mathematics | first=Ėrnest Borisovich | last=Vinberg | publisher=American Mathematical Society | year=2003 | isbn=978-0-8218-3413-8 | pages=239–247 | url=https://books.google.com/books?id=kd24d3mwaecC&pg=PA247 }}</ref> Ова е физички привлечно бидејќи јасно ја покажува преодната инваријатност на физичкиот простор. Претпочитаниот почеток ја нарушува преодната инваријантност.<ref name=Moretti_2023>{{наведена книга | title=Analytical Mechanics: Classical, Lagrangian and Hamiltonian Mechanics, Stability Theory, Special Relativity | first=Valter | last=Moretti | translator-first=Simon G. | translator-last=Chiossi | publisher=Springer Nature | year=2023 | isbn=978-3-031-27612-5 | pages=2–7 | url=https://books.google.com/books?id=3SrCEAAAQBAJ&pg=PA2 }}</ref> ====Внатрешнопроизводен простор==== Дискусијата погоре не го опфаќча [[скаларен производ|скаларниот производ]]. Тој е пример за [[претхилбертов простор|внатрешен производ]]. Физичкиот простор може да се моделира како векторски простор, кој дополнително има структура на внатрешен производ. Внатрешниот производ ги дефинира поимите за должина и агол (а затоа и поимот за [[ортогоналност]]).<ref>{{наведена книга | title=Intermediate Dynamics: A Linear Algebraic Approach | series=Mechanical Engineering Series | first=R. A. | last=Howland | publisher=Springer Science & Business Media | year=2006 | isbn=978-0-387-28316-6 | pages=49–51 | url=https://books.google.com/books?id=tHOOeOs0jUAC&pg=PA49 }}</ref> За секој внатрешен производ постојат бази при кои внатрешниот производ се сложува со скаларниот производ, но сепак, постојат многу различни можни бази, и недна не е претпочитана. Тие се разликуваат една од друга по вртењето, елемент на групата на вртења SO(3). ==Во анализата== {{Главна|Векторска анализа}} Векторската анализа се занимава со [[инфинитезимала|инфинитезимални]] и кумулативни промени на [[векторско поле|векторските полиња]], особено во тридимензионален [[Евклидов простор]], <math>\mathbb{R}^3</math>. За [[извод|диференцијација]] се користи операторот [[набла|дел]] (<math>\nabla</math>) или набла. ===Градиент, дивергенција и ротор=== [[Градиент]]от ја укажува насоката на најголемо зголемување на функција, како и нејзината величина. Пример за тоа е текот на честички, каде градиент е величината и насоката на текот во дадено место.<ref>{{наведена книга | title=An Invitation to Mathematical Physics and Its History | first=Jont | last=Allen | publisher=Springer Nature | year=2020 | isbn=978-3-030-53759-3 | pages=239–240 | url=https://books.google.com/books?id=cpH-DwAAQBAJ&pg=PA239 }}</ref> Во правоаголен координатен систем, градиентот на диференцијабилна функција <math>f: \mathbb{R}^3 \rightarrow \mathbb{R}</math> е даден од<ref name=Sussman_Wisdom_2025>{{наведена книга | title=Functional Differential Geometry | first1=Gerald Jay | last1=Sussman | first2=Jack | last2=Wisdom | publisher=MIT Press | year=2025 | page=154 | isbn=978-0-262-05289-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZulZEQAAQBAJ&pg=PA154 }}</ref> :<math>\nabla f = \frac{\partial f}{\partial x} \mathbf{i} + \frac{\partial f}{\partial y} \mathbf{j} + \frac{\partial f}{\partial z} \mathbf{k}</math> каде '''i''', '''j''' и '''k''' се [[единичен вектор|единичните вектори]] за оските ''x'', ''y'' и ''z''. Во индексен запис се претставува како<ref name=Bedford_Drumheller_2023>{{наведена книга | title=Introduction to Elastic Wave Propagation | first=Anthony | last=Bedford | first2=Douglas S. | last2=Drumheller | edition=2 | publisher=Springer Nature | year=2023 | isbn=978-3-031-32875-6 | pages=1–4 | url=https://books.google.com/books?id=BSTbEAAAQBAJ&pg=PA4 }}</ref> <math display=block>(\nabla f)_i = \partial_i f.</math> [[Дивергенција]]та покажува нето [[тек (физика)|тек]] на векторското поле околу една точка, како зголемување или намалување на густината на честички. Ова покажува дали местото е извор или вртача.<ref>{{наведена книга | title=Classical Mechanics: A Computational Approach with Examples Using Mathematica and Python | first1=Christopher W. | last1=Kulp | first2=Vasilis | last2=Pagonis | publisher=CRC Press | year=2020 | page=92 | isbn=978-1-351-02437-2 | url=https://books.google.com/books?id=PRn9DwAAQBAJ&pg=PA92 }}</ref> Дивергенцијата на (диференцијабилно) [[векторско поле]] '''F''' = ''U'' '''i''' + ''V'' '''j''' + ''W'' '''k''', т.е. функција <math>\mathbf{F}:\mathbb{R}^3 \rightarrow \mathbb{R}^3</math>, е еднаква на [[скалар|скаларновредносна]] функција:<ref name=Sussman_Wisdom_2025/> :<math>\operatorname{div}\,\mathbf{F} = \nabla\cdot\mathbf{F} =\frac{\partial U}{\partial x} +\frac{\partial V}{\partial y} +\frac{\partial W}{\partial z }. </math> Во индексен запис, со [[Ајнштајнов запис|Ајнштајновиот начин на збирање]] ова е<ref name=Bedford_Drumheller_2023/> <math display=block>\nabla \cdot \mathbf{F} = \partial_i F_i.</math> [[Ротор (математика)|Роторот]] (или виор) е вектор кој покажува вртежното кружење на векторското поле. Проширено во [[Декартов координатен систем|Декартови координати]], роторот ∇ × '''F''' is, for '''F''' сочинет од [''F''_x, ''F''_y, ''F''_z]:<ref>{{наведена книга | title=Vector Calculus | series=Springer Undergraduate Mathematics Series | first=Paul C. | last=Matthews | publisher=Springer Science & Business Media | year=2000 | page=60 | isbn=978-3-540-76180-8 | url=https://books.google.com/books?id=9wmR7kDdO8EC&pg=PA60 }}</ref> :<math>\begin{vmatrix} \mathbf{i} & \mathbf{j} & \mathbf{k} \\ \\ {\frac{\partial}{\partial x}} & {\frac{\partial}{\partial y}} & {\frac{\partial}{\partial z}} \\ \\ F_x & F_y & F_z \end{vmatrix}</math> Ова се проширува вака:<ref name=Sussman_Wisdom_2025/> :<math>\operatorname{curl}\,\mathbf{F} = \nabla\times\mathbf{F} = \left(\frac{\partial F_z}{\partial y} - \frac{\partial F_y}{\partial z}\right) \mathbf{i} + \left(\frac{\partial F_x}{\partial z} - \frac{\partial F_z}{\partial x}\right) \mathbf{j} + \left(\frac{\partial F_y}{\partial x} - \frac{\partial F_x}{\partial y}\right) \mathbf{k}.</math> Во индексен запис, со Ајнштајновиот начин на збирање ова е<ref name=Bedford_Drumheller_2023/> <math display=block> (\nabla \times \mathbf{F})_i = \epsilon_{ijk}\partial_j F_k,</math> каде <math>\epsilon_{ijk}</math> е сосема антисиметричниот, симболот на Леви-Чивита. ===Линиски, површински и зафатнински интеграли=== [[Податотека:Line integral of vector field.gif|мини|десно|Илустрација на линиски интеграл долж крива C во векторско поле F.]] [[Криволиниски интеграл]] на функција долж [[крива]] може да се смета за непрекинато збирање на функциската вредност долж секој инфинитезимален прираст на таа крива. За некои [[скаларно поле]] ''f'' : ''U'' ⊆ '''R'''^''n'' → '''R''', ''линискиот интеграл'' долж крива [[функција дефинирана по делови|мазна по делови]] ''C'' ⊂ ''U'' се дефинира како<ref name=Karpfinger_2022/> :<math>\int\limits_C f\, ds = \int_a^b f(\mathbf{r}(t)) |\mathbf{r}'(t)|\, dt.</math> каде '''r''': [a, b] → ''C'' е произволна [[биекција|биективна]] (соодветство еден со еден) параметризација на кривата ''C'' така што '''r'''(''a'') и '''r'''(''b'') ги даваат крајните точки ''C'' и <math>a < b</math>. За [[векторско поле]] '''F''' : ''U'' ⊆ '''R'''^''n'' → '''R'''^''n'', линискиот интеграл долж мазната крива по делови ''C'' ⊂ ''U'', во насоката '''r''', се дефинира како<ref name=Karpfinger_2022>{{наведена книга | title=Calculus and Linear Algebra in Recipes: Terms, phrases and numerous examples in short learning units | first=Christian | last=Karpfinger | publisher=Springer Nature | year=2022 | isbn=978-3-662-65458-3 | page=640 | url=https://books.google.com/books?id=7xWbEAAAQBAJ&pg=PA640 }}</ref> :<math>\int\limits_C \mathbf{F}(\mathbf{r})\cdot\,d\mathbf{r} = \int_a^b \mathbf{F}(\mathbf{r}(t))\cdot\mathbf{r}'(t)\,dt,</math> каде <math>\cdot</math> е [[скаларен производ|скаларниот производ]], а '''r''': [a, b] → ''C'' е биективната [[параметарска равенка|параметризација]] на кривата ''C'' така што '''r'''(''a'') и '''r'''(''b'') ги даваат крајните точки на ''C''. Подвид на линискиот интеграл среќаваме во физиката кога рамнината е затворена јамка, што го одредува кружењето на функцијата околу јамката<ref>{{наведена книга | title=Vectors in Physics and Engineering | first=Alan | last=Durrant | publisher=Routledge | year=2019 | page=225 | isbn=978-1-351-40556-0 | url=https://books.google.com/books?id=rFEPEAAAQBAJ&pg=PA225 }}</ref> :<math>\oint_C \mathbf{F}(\mathbf{r})\cdot\,d\mathbf{r}.</math> ''[[Површински интеграл|Површинскиот интеграл]]'' е воопштување на [[повеќекратен интеграл|повеќекратни интеграли]] на интеграција над [[површина (топологија)|површини]]. Може да се смета за [[повеќекратен интеграл|двојноинтегрален]] аналог на линискиот интеграл. За да ја најдеме изречната формула за површинскиот интеграл ќе треба да ја [[координатен систем|параметризираме]] дадената површина, ''S'', работејќи со систем на [[криволиниски координатен систем|криволиниски координати]] на ''S'', како [[географски координатен систем|ширина и должина]] на [[сфера]]. Нека таква параметризација биде '''x'''(''s'', ''t''), каде (''s'', ''t'') се разликува во некоја област ''T'' на рамнината. Тогаш површинскиот интеграл е даден од :<math> \iint_{S} f \,\mathrm dS = \iint_{T} f(\mathbf{x}(s, t)) \left\|{\partial \mathbf{x} \over \partial s}\times {\partial \mathbf{x} \over \partial t}\right\| \mathrm ds\, \mathrm dt </math> каде изразот меѓу правите црти на десната страна е [[величина (математика)|величината]] на [[векторски производ|векторскиот производ]] на [[парцијален извод|парцијалните изводи]] на '''x'''(''s'', ''t''), и се нарекува површински елемент. Ако имаме векторско поле '''v''' на ''S'', т.е. функција која на секое '''x''' во ''S'' му задава вектор '''v'''('''x'''), површинскиот интеграл може да се дефинира како составнички според дефинициите на површинскиот интеграл на скалано поле; резултатот е вектор. ''[[Зафатнински интеграл|Зафатнинскиот интеграл]]'' е [[интеграл]] над ''тридимензионален домен'' или област. Кога [[интеграл|интеграндот]] е тривијален (единица), зафатнинскиот интеграл е просто ''[[зафатнината]]'' на областа.<ref name="IEV-h648">{{нмс | title=IEC 60050 — Details for IEV number 102-04-40: "volume" | website=International Electrotechnical Vocabulary | url=https://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=102-04-40 | language=ja | access-date=19 септември 2023}}</ref><ref name="IEV-i241">{{нмс | title=IEC 60050 — Details for IEV number 102-04-39: "three-dimensional domain" | website=International Electrotechnical Vocabulary | url=https://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=102-04-39 | language=ja | access-date=19 септември 2023}}</ref> Може да значи и [[повеќекратен интеграл|троен интеграл]] во областа ''D'' во '''R'''³ на [[функција (математика)|функција]] <math>f(x,y,z),</math> и обично се запишува вака: :<math>\iiint\limits_D f(x,y,z)\,dx\,dy\,dz.</math> ===Фундаментална теорема за линиските интеграли=== Фундаменталната теорема за криволиниските интеграли вели дека [[криволиниски интеграл]] низ [[градиент]]но поле може да се пресмета со пресметување на првичното скалано поле и завршните точки на кривата.<ref>{{нмс | title=Lecture 25: Fundamental Theorem of Line Integrals | first=Oliver | last=Knill | work=Multivariable Calculus | publisher=Department of Mathematics, Harvard University | url=https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math21a2022/handouts/lecture25.pdf | access-date=8 ноември 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109214140/https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math21a2022/handouts/lecture25.pdf |archive-date=9 ноември 2023}}</ref> Нека <math> \varphi : U \subseteq \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}</math>. Тогаш :<math> \varphi\left(\mathbf{q}\right)-\varphi\left(\mathbf{p}\right) = \int_{\gamma[\mathbf{p},\,\mathbf{q}]} \nabla\varphi(\mathbf{r})\cdot d\mathbf{r}. </math> ===Стоксова теорема=== {{Главна|Стоксова теорема}} [[Стоксова теорема|Стоксовата теорема]] го поврзува [[површински интеграл|површинскиот интеграл]] на [[ротор (математика)|роторот]] на [[векторско поле]] F над површина Σ во Евклидов тридимензионален простор со [[криволиниски интеграл|криволинискиот интеграл]] на векторското поле над неговата граница ∂Σ:<ref>{{нмс | title=Lecture 22: Stokes’ Theorem and Applications | first=Martin | last=Evans | date=23 април 2002 | publisher=The University of Edinburgh, Department of Physics & Astronomy | url=https://www2.ph.ed.ac.uk/~mevans/mp2h/VTF/lecture22.pdf | access-date=8 ноември 2025 }}</ref> :<math> \iint_{\Sigma} \nabla \times \mathbf{F} \cdot \mathrm{d}\mathbf{\Sigma} = \oint_{\partial\Sigma} \mathbf{F} \cdot \mathrm{d} \mathbf{r}. </math> ===Теорема за дивергенција=== {{Главна|Гаус-Острограсдкиева теорема}} Да земеме дека {{мпром|V}} е подмножество на <math>\mathbb{R}^n</math> (во случајот на {{мат|''n'' {{=}} 3, ''V''}} претставува зафатнина во 3Д-простор) кое е [[компактен простор|компактно]] и има граница мазна по делови {{мпром|S}} (означено и со {{мат|∂''V'' {{=}} ''S''}}). АКо {{мат|'''F'''}} е непрекинато диференцијабилно векторско поле дефинирано на околина {{мпром|V}}, тогаш [[Гаус-Остроградскиева теорема|Гаус-Остроградскиевата теорема]] (теоремата за дивергенција) вели:<ref name=spiegel>{{наведена книга |author1=M. R. Spiegel |author2=S. Lipschutz |author3=D. Spellman | title = Vector Analysis | edition = 2 | series = Schaum's Outlines | publisher = McGraw Hill | location = US | year = 2009 | isbn = 978-0-07-161545-7 }}</ref> :{{oiint | preintegral = <math>\iiint_V\left(\mathbf{\nabla}\cdot\mathbf{F}\right)\,dV=</math> | intsubscpt = <math>\scriptstyle S</math> | integrand = <math>(\mathbf{F}\cdot\mathbf{n})\,dS .</math> }} Левата страна е [[зафатнински интеграл]] над [[зафатнина]]та {{мпром|V}}, а десната е [[површински интеграл|површинскиот интеграл]] над границата на зафатнината {{мпром|V}}. Затвореното многуобразие {{мат|∂''V''}} е, прилично воопштено, границата на {{мпром|V}} насочена кон [[нормала|нормалата]] што покажува нанадвор, а {{мат|'''n'''}} е нанадвор насоченото единично нормално поле на границата {{мат|∂''V''}}. ({{мат|''d'''''S'''}} може да се користи како скратен облик на {{мат|'''n'''''dS''}}.) ==Во топологијата== [[Податотека:WikipediaGlobeOnePiece.stl|мини|исправено=1.2|Логото на [[Википедија]] во три димензии.]] Тридимензионалниот простор има ред тополошки својства кои го разликуваат од простори со други димензии. На пример, за врзување на [[теорија на јазлите|јазол]] на врвца потребни се барем три димензии.<ref>{{наведена книга | first=Dale | last=Rolfsen | title= Knots and Links | issue=346 | series=AMS Chelsea Publishing | publisher=American Mathematical Society | location=Providence, Rhode Island | year=1976 | isbn=978-0-8218-3436-7 | url=https://books.google.com/books?id=naYJBAAAQBAJ&pg=PA9 }}</ref> Во [[диференцијална геометрија|диференцијалната геометрија]], генеричките тридимензионални простори се тридимензионални многуобразија, кои месно личат на <math>{\mathbb{R}}^3</math>. Globally, истото тридимензионално многуобразие може да биде закривено на разни начини, под услов да остане непрекинато.<ref>{{наведена книга | title=Tensor Calculus and Analytical Dynamics | series=Engineering Mathematics | first=John G. | last=Papastavridis | publisher=Routledge | year=2018 | isbn=978-1-351-41162-2 | page=22 | url=https://books.google.com/books?id=KlIPEAAAQBAJ&pg=PA22 }}</ref> Пример за ова е [[времепросторна крива|закривениот време-простор]] во [[општа релативност|општата релативност]]. ==Во конечната геометрија== Многу поимувања за димензиите може да се испробаат со [[конечна геометрија]]. Најпростиот пример е PG(3,2), кој има [[Фаноова рамнина|Фаноови рамнини]] како негови двозимензионални потпростори.<ref>{{наведена книга | title=A Course in Combinatorics and Graphs | series=Compact Textbooks in Mathematics | first1=Simeon | last1=Ball | first2=Oriol | last2=Serra | publisher=Springer Nature | year=2024 | isbn=978-3-031-55384-4 | page=77 | url=https://books.google.com/books?id=SI4CEQAAQBAJ&pg=PA77 }}</ref> Ова е пример за Галоаова геометрија, која ја проучува [[проективна геометрија|проективната геометрија]] користејќи [[конечно поле|конечни полиња]]. Така, за секое Галоаово поле GF(''q''), постои [[проективен простор]] PG(3,''q'') од три димензии.<ref>{{наведен научен собир | title=Introduction | conference=Finite Geometries and Designs: Proceedings of the Second Isle of Thorns Conference 1980 | issue=3 | series=Lecture note series, London Mathematical Society | volume=49 | display-editors=1 | editor1-first=P. J. | editor1-last=Cameron | editor2-first=J. W. P. | editor2-last=Hirschfeld | editor3-first=D. R. | editor3-last=Hughes | publisher=Cambridge University Press | year=1981 | isbn=978-0-521-28378-6 | page=1 | url=https://books.google.com/books?id=qMawcdK0s-8C&pg=PA1 }}</ref> На пример, секои три [[разминувачки прави]] во PG(3,''q'') се содржат во точно еден регул.<ref>{{наведена книга | first1=Albrecht | last1=Beutelspacher | first2=Ute | last2=Rosenbaum | year=1998 | title=Projective Geometry | page=72 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-48364-3 | url=https://books.google.com/books?id=I4OqBcaKAJ0C&pg=PA72 }}</ref> == Поврзано == * [[Димензионална анализа]] * [[Четиридимензионален простор]] * [[Разминувачки прави]] * [[Стереометрија]] * [[Тридимензионална геометрија]] * [[Тридимензионален график]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|3D}} * {{MathWorld |title=Четиридимензионална геометрија |id=Four-DimensionalGeometry}} * [http://www.numbertheory.org/book/cha8.pdf Елементарна линеарна алгебра — Глава 8: Тридимензионална геометрија], Кит Метјус, Универзитет на Квинсленд {{en}} {{Димензија}} [[Категорија:Димензија]] [[Категорија:Стереометрија]] [[Категорија:Аналитичка геометрија]] [[Категорија:Повеќедимензионална геометрија|3]] [[Категорија:3 (број)|Простор]] [[Категорија:Простор]] 6ou6wp41cp29r2gspbv7zal9e7ummww 0 1390822 5601203 5600219 2026-07-27T19:29:26Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5601203 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Таксономија |image = Lappula squarrosa1.JPG |image_caption = ''[[Lappula squarrosa]]'' |taxon = Lappula |authority = [[Конрад Менх|Moench]] (1794) |type_species = ''[[Lappula myosotis]]'' |type_species_authority = [[Натанаел Матеус фон Волф|Wolf]] |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 80, види го текстот |subdivision_ref = <ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30023102-2 ''Lappula'' Moench]. ''Plants of the World Online''. Retrieved 23 July 2024.</ref> |synonyms = *''Cynoglossospermum'' {{small|Siegesb. ex Kuntze (1891)}} *''Echinospermum'' {{small|Sw. ex Lehm. (1818)}} *''Rochelia'' {{small|Roem. & Schult. (1819), nom. superfl.}} *''Sclerocaryopsis'' {{small|Brand (1931)}} |synonyms_ref = <ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30023102-2 ''Lappula'' Moench]. ''Plants of the World Online''. Retrieved 23 July 2024.</ref> }} '''''Lappula''''' — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae|лисичинки]]. ==Опис== Родот Lappula опфаќа [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[двегодишно растение|двегодишни растенија]], со четинести влакненца поставени на брадавичести задебелувања. Нивните листови се линејни или ланцетни, приседнати или на куси дршки. [[Цвет]]овите се [[Цветна симетрија#актиноморфија|актиноморфни]], со [[прицветник|брактеи]], собрани во терминални, обично разгранети, срповидни [[соцветие|соцветија]]. [[Чашка]]та е всечена речиси до основата. [[Венечно ливче|Венчето]] е сино или бело, со куса венечна трубичка и со инковиден до речиси обло проширен дел од венчето, со 5 куси грлени лушпи. [[Прашник|Прашниците]] се затворени во венчето, филаментите се прикрепени на различна висина по должината на венечната трубичка. Столпчето затворено во венчето со главичест жиг. Плодот се распаѓа на 4 оревчиња. Оревчињата се јајцевидно-триаголни до издолжени и сплескани, по рабовите со 1 до 3 реда од цилиндрични, конусовидни или сплескани трнчиња, прикрепени за [[Цветна ложа|цветната ложа]] само со дел од должината на оревчето.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=164|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=6 април 2026}}</ref> === Видови === Прифатени се 80 видa:<ref name = powo/> {{div col}} *''[[Lappula aktaviensis]]'' {{small|Popov & Zakirov}} *''[[Lappula alaica]]'' {{small|(Popov) Nabiev}} *''[[Lappula albiflora]]'' {{small|(Riedl) Khoshsokhan & Kaz.Osaloo}} *''[[Lappula anisacantha]]'' {{small|(Turcz. ex Bunge) Gürke}} *''[[Lappula anocarpa]]'' {{small|C.J.Wang}} *''[[Lappula badachschanica]]'' {{small|Popov ex Ikonn.}} *''[[Lappula baitenovii]]'' {{small|Kudab.}} *''[[Lappula balchaschensis]]'' {{small|Popov ex Golosk.}} *''[[Lappula barbata]]'' {{small|(M.Bieb.) Gürke}} *''[[Lappula botschantzevii]]'' {{small|Ovczinnikova}} *''[[Lappula brachycentra]]'' {{small|(Ledeb.) Gürke}} *''[[Lappula brachycentroides]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula caespitosa]]'' {{small|C.J.Wang}} *''[[Lappula cenchroides]]'' {{small|A.Nelson}} – Great Plains stickseed *''[[Lappula coronifera]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula cynoglossoides]]'' {{small|(Lam.) Gürke}} *''[[Lappula deserticola]]'' {{small|C.J.Wang}} *''[[Lappula dichotoma]]'' {{small|Charit.}} *''[[Lappula diploloma]]'' {{small|(Fisch. & C.A.Mey.) Gürke}} *''[[Lappula duplicicarpa]]'' {{small|Pavlov}} *''[[Lappula dzharkentica]]'' {{small|Popov ex Golosk.}} *''[[Lappula fruticulosa]]'' {{small|Ovczinnikova}} *''[[Lappula glabrata]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula granulata]]'' {{small|(Krylov) Popov}} *''[[Lappula heteracantha]]'' {{small|(Ledeb.) Gürke}} *''[[Lappula heteromorpha]]'' {{small|C.J.Wang}} *''[[Lappula himalayensis]]'' {{small|Ching J.Wang}} *''[[Lappula intermedia]]'' {{small|(Ledeb.) Popov}} *''[[Lappula karelinii]]'' {{small|(Fisch. & C.A.Mey.) Kamelin}} *''[[Lappula ketmenica]]'' {{small|Kudab.}} *''[[Lappula korshinskyi]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula krylovii]]'' {{small|Ovczinnikova, Pjak & A.L.Ebel}} *''[[Lappula kulikalonica]]'' {{small|Zakirov}} *''[[Lappula kuprijanovii]]'' {{small|Ovchinnikova}} *''[[Lappula laevimarginata]]'' {{small|Riedl}} *''[[Lappula lenensis]]'' {{small|Popov ex Ovczinnikova}} *''[[Lappula leonardii]]'' {{small|Riedl}} *''[[Lappula lipschitzii]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula lipskyi]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula macra]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula macrantha]]'' {{small|(Ledeb.) Gürke}} *''[[Lappula marginata]]'' {{small|(M.Bieb.) Gürke}} – margined stickseed *''[[Lappula mogoltavica]]'' {{small|Popov ex Czukav.}} *''[[Lappula monocarpa]]'' {{small|C.J.Wang}} *''[[Lappula nevskii]]'' {{small|Raenko}} *''[[Lappula nuratavica]]'' {{small|Nabiev & Zakirov}} *''[[Lappula occidentalis]]'' {{small|(S.Watson) Greene}} – flatspine stickseed *''[[Lappula occultata]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula parvula]]'' {{small|Nabiev & Zakirov}} *''[[Lappula patula]]'' {{small|(Lehm.) Menyh.}} *''[[Lappula paulsenii]]'' {{small|(Brand) Popov}} *''[[Lappula pavlovii]]'' {{small|Golosk.}} *''[[Lappula physacantha]]'' {{small|Golosk.}} *''[[Lappula popovii]]'' {{small|Zakirov}} *''[[Lappula pratensis]]'' {{small|C.J.Wang}} *''[[Lappula ramulosa]]'' {{small|C.J.Wang & X.D.Wang}} *''[[Lappula rechingeri]]'' {{small|Riedl}} *''[[Lappula redowskii]]'' {{small|(Hornem.) Greene}} *''[[Lappula rupestris]]'' {{small|(Schrenk) Gürke}} *''[[Lappula rupicola]]'' {{small|Zakirov}} *''[[Lappula saissanica]]'' {{small|Aralbaev}} *''[[Lappula saphronovae]]'' {{small|Kamelin}} *''[[Lappula semialata]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula semnanensis]]'' {{small|Riedl & Iranshahr}} *''[[Lappula sericata]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula shanhsiensis]]'' {{small|Kitag.}} *''[[Lappula spinocarpos]]'' {{small|(Forssk.) Asch. ex Kuntze}} *''[[Lappula squarrosa]]'' {{small|(Retz.) Dumort.}} – European stickseed *''[[Lappula stricta]]'' {{small|(Ledeb.) Gürke}} *''[[Lappula subcaespitosa]]'' {{small|Popov ex Golosk.}} *''[[Lappula tadshikorum]]'' {{small|Popov}} *''[[Lappula tenuis]]'' {{small|(Ledeb.) Gürke}} *''[[Lappula texana]]'' {{small|(Scheele) Britton}} *''[[Lappula tianschanica]]'' {{small|Popov & Zakirov}} *''[[Lappula transalaica]]'' {{small|(Popov) Nabiev}} *''[[Lappula turczaninowii]]'' {{small|Ovchinnikova}} *''[[Lappula tuvinica]]'' {{small|Ovczinnikova}} *''[[Lappula wendelboi]]'' {{small|(Riedl) Khoshsokhan & Kaz.Osaloo}} *''[[Lappula zaissanica]]'' {{small|(Aralbaev) Aralbaev}} {{div col end}} ==Распространетост== Тие се [[домороден видов|домородни]] во [[Умерена клима|умерените]] и [[Суптропски појас|суптропските]] области на светот, вклучувајќи ги [[Северна Америка]], [[Евроазија]], [[Северна Африка]], [[Јужна Африка]] и јужна [[Јужна Америка]]. Ова се [[Едногодишно растение|едногодишни]] [[Тревесто растение|растенија]] кои даваат цветови во облик на инка и бодликави плодови. Еден од најпознатите видови е европското стапчесто семе, ''Lappula squarrosa'', кое е озлогласен [[плевел]].<ref name = powo/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Lappula}} {{Викивидови-ред|Lappula}} *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2030,2137 Jepson Manual Treatment] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Boraginoideae]] [[Категорија:Boraginaceae genera]] [[Категорија:Таксони именувани од Конрад Менх]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dosfwhius14z3csljgxsdorl9czchei 0 1391610 5601379 5539403 2026-07-28T11:39:17Z Flopao 114494 /* */ 5601379 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | title = | image = Bundesarchiv Bild 102-00061, Elena von Montenegro.jpg | caption = Кралицата Елена во 1915 година | succession = [[Кралица на Италија]] | reign = 29 јули 1900 – {{nowrap|9 May 1946}} | succession1 = [[Царица на Етиопија]] | reign1 = 9 мај 1936 – 5 мај 1941 | succession2 = [[Кралица на Албанија]] | reign2 = 16 април 1939 – 8 септември 1943 | birth_date = {{birth date|1873|1|8|df=y}} | birth_place = [[Цетиње]], Црна Гора | death_date = {{Death date and age|1952|11|28|1873|1|8|df=y}} | death_place = [[Монпелје]], Франција | burial_date = 1952 година<br> Монпелје <br> 15 декември 2017 | burial_place = [[Светилиштето на Викофорте]] | spouse = [[Виктор Емануел III]] | issue = {{plainlist| * [[Јоланда Савојска]] * [[Мафалда Савојска]] * [[Умберто II Савојски]] * [[Џована Савојска]] * [[Марија Франческа Савојска]] }} | full name = Елена Петровиќ-Његош | house = [[Петровиќ-Његош]] | father = [[Никола I Петровиќ]] | mother = [[Милена Петровиќ-Његош]] | religion = [[Римокатолицизам]]<br>prev. [[Источно православие]] | signature = Elena of Montenegro - Signature.svg }} '''Елена Црногорска''' ({{Langx|sr|Јелена Петровић Његош/Jelena Petrović Njegoš}}; 8 јануари 1873 – 28 ноември 1952) — кралица на Италија од 29 јули 1900 до 9 мај 1946 година и сопруга на кралот [[Виктор Емануел III]]. Како сопруга на Виктор Емануел, таа кратко ги поседувала титулите Царица на Етиопија и Кралица на Албанците; обете титули биле отфрлени кога нејзиниот сопруг формално се откажал од нив во 1943 година. Елена била ќерка на [[Никола I Петровиќ|кралот Николај I]] и кралицата Милена Црногорска. Со отворањето на нејзиниот [[билетификација|процес на беатификација]] во 2001 година, таа била прогласена за Слуга Божја. == Биографија == === Ран живот === Елена била родена во [[Цетиње]], во тоа време главен град на [[Кнежевство Црна Гора|Кнежевството Црна Гора]]. Била воспитана во вредностите и единството на семејството; разговорот на масата се водел на француски јазик, а политиката и поезијата се дискутирале со еднаква леснотија; навиките и односите во семејството [[Петровиќ-Његош]] не ја задушувале спонтаноста на ликовите и личностите. [[Податотека:Princess_Elena_of_Montenegro.jpg|мини|Портрет на младата Елена во 1888 година, од [[Влахо Буковац]]]] Таа била подучувана од швајцарската гувернанта од Халау, Фраулејн Луиза Нојком (1845–1932), на возраст помеѓу шест и дванаесет години, а потоа се школувала во Смолнскиот институт за благороднички девојки во Санкт Петербург, [[Русија]], до 18-годишна возраст. Таа била заинтересирана за сликарство во пастели, лов и риболов. Исто така, посетувала руски царски двор и соработувала со руското литературно списание „Недела“ објавувајќи песни.<ref>http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/online_archivp/daten/sharch3_d5.php?startSequence=1&level1_ID=6&level2_ID=33&level3_ID=245&level4_ID=1257</ref><ref name="ELENA di Savoia, regina d'Italia">''[https://www.treccani.it/enciclopedia/elena-di-savoia-regina-d-italia_%28Enciclopedia-Italiana%29/ ELENA di Savoia, regina d'Italia.]'' di Isabella Bellini – Enciclopedia Italiana (1932)</ref> Елена била опишана како срамежлива и резервирана, но и доста тврдоглава. Многу приврзана кон традициите, со чувствителна душа и жив и љубопитен ум, таа била обдарена со силна љубов кон природата: нејзиниот омилен цвет бил [[циклама]]. Таа била висока жена за своето време, висока 180 см, креирајќи значаен контраст со нејзиниот иден сопруг кој била висок 152 см.<ref>{{cite web |title=Italian king's reburial reopens old wounds |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-42400766 |website=BBC News |date=19 December 2017 |access-date=28 July 2024}}</ref> ===Верувачка=== Во Италија, кралицата Маргарита се грижела за бракот на нејзиниот единствен син, идниот крал, и во договор со Франческо Криспи, кој бил од албанско потекло и желен за поголемо влијание на Италија на Балканот, тие ја договориле средбата меѓу двајцата млади луѓе. Во април 1895 година, Елена присуствувала на Меѓународната уметничка изложба во Венеција (на која била претставена на кралот и кралицата на Италија) и на [[Опера|операта]] - каде што била претставена на принцот Виктор Емануел. По уште една средба во Русија, по повод крунисувањето на [[Николај II (Русија)|Николај II од Русија]], Виктор Емануел го формулирал официјалното барање до таткото на Елена, Николај I. На 18 август 1896 година, Елена и Виктор Емануел се вериле за време на неговата посета на Цетиње. ===Брак=== Бидејќи била православна, Елена, од причини поврзани со кралските можности и за да ја издржи кралицата Маргарита, мајка на Виторио Емануеле, ја напуштила Црна Гора. На 21 октомври 1896 година, со Виторио Емануел, таа слетала во Бари, каде што во базиликата Свети Никола, пред свадбата, таа се преобратила од православно христијанство во католицизам, иако нејзиниот татко претпочитал преобраќањето да биде прогласено по бракот. Нејзината мајка била толку вознемирена што Елена ја променила својата [[Религија|вера]], што одбила да дојде на свадбената церемонија во Рим. ===Кралица=== [[File:King Victor Emmanuel III and Queen Elena of Italy, 1901.jpg|thumb|Кралот Виктор Емануел III и кралицата Еленa во 1901 година]] На 29 јули 1900 година, по [[Атентат|атентатот]] врз неговиот татко, Виктор Емануел стапил на италијанскиот престол. Официјално, Елена ги презела сите титули на својот сопруг: таа станала кралица на Италија, а по окупацијата на Албанија и Етиопија од страна на [[Бенито Мусолини|Мусолини]], ги презела титулите кралица на Албанија и царица на Етиопија. Елена била опишана како достоинствена, но природна и едноставна, и ги задржала едноставните навики од нејзината младост во Цетиње. Таа не уживала во општествениот живот и забавата, ниту во животот на јавните кралски претставнички должности, туку претпочитала да живее едноставен, тивок семеен живот. Таа била опишана како грижлив родител, посветен на тоа на своите деца да им обезбеди едноставно воспитување, со цел да ги спречи да се чувствуваат супериорно во однос на другите деца поради нивното раѓање. Во однос на нејзиниот изглед, кралицата Елена била опишана во 1911 година: :„Ниту една кралица во Европа денес, освен царицата и кралицата Викторија Евгенија, не изгледа повеќе како кралица од Елена. Таа е величествена и висока, со статуетка што насекаде ја издвојува од толпата. Косата ѝ е црна како длабочините на полноќната шума, очите ѝ се сјајни како жив јаглен. Кожата ѝ е како маслинки, а рацете ѝ се цврсти, силни и големи. Рамената ѝ се широки и ги држи исправено. Впечатокот што го остава жената е на необична физичка сила. Ниту пак можеше да биде поинаку со оглед на нејзината атлетска подготовка.“<ref>Durland, Kellogg: ''[https://archive.org/stream/royalromancesoft00durl/royalromancesoft00durl_djvu.txt Royal romances of to-day]'', New York, Duffield, 1911</ref> На 28 декември 1908 година, Месина била погодена од катастрофален земјотрес. Кралицата Елена помогнала со спасувачите. Таа го посетила местото на настанот, организирала ранетите да бидат однесени на болнички брод и лично помогнала во нивната грижа како [[Медицинска нега|медицинска сестра]]; таа исто така го организирала собирањето на средства за жртвите во Рим. Ова придонело да се зголеми нејзината популарност во земјата. ===Прва светска војна=== Елена била првиот инспектор на доброволните медицински сестри за италијанскиот Црвен крст од 1911 до 1921 година. Студирала медицина и добила laurea honoris causa. Финансирала добротворни институции за луѓе со енцефалитис и туберкулоза, поранешни војници и сиромашни мајки. Таа била длабоко вклучена во борбата против болестите и промовирала многу напори за обука на лекари и за истражување против полиомиелитис, Паркинсонова болест и рак. [[File:Queen Elena of Italy in nurse's uniform, 1914-1918.jpg|thumb|Скен на широко распространета италијанска разгледница на која е прикажана кралицата Елена во униформа на медицинска сестра за време на Првата светска војна.]] За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Елена работела како медицинска сестра и, со помош на Кралицата Мајка, ги претворила Квириналната палата и Вила Маргарита во [[Болница|болници]], кои функционирале од јули 1915 до 1919 година. За да собере средства, таа ја измислила „потпишаната фотографија“, која се продавала на шалтерите за добротворни цели. На крајот од војната, таа предложила да ги продаде богатствата на круната за да ги плати воените долгови. Во 1920 година, таа ја основа фондацијата „Елена ди Савоја“ за стипендии за сирачиња на поранешни железнички работници или војници; таа предложи секоја жена во Италија да донира дел од својот накит на децата чии татковци биле жртвувани за нацијата, а таа започна со донирање дел од својот накит. На 15 април 1937 година, [[Папа Пиј XII|папата Пиј XI]] ѝ ја доделил Златната роза, најважната чест што ѝ се давало на католичка дама во тоа време. Папата Пиј XII, во телеграма со сочувство испратена до нејзиниот син Умберто II по смртта на кралицата, ја опишал како „Дама на добротворна работа“. ===Втора светска војна=== Во 1939 година, три месеци по [[Инвазија на Полска (1939)|германската инвазија на Полска]] и објавувањето на војна од страна на Обединетото Кралство и Франција, Елена напишала писмо до шесте европски жени од кралското семејство - две монарси (кралицата Вилхелмина од Холандија и Големата војвотка Шарлот од Луксембург) и четири сопруги (кралицата Александрина од Данска, кралицата Елизабета од Белгија, Марија, кралица-мајка на Југославија и ќерката на Елена, кралицата Јована од Бугарија) - чии земји сè уште останале неутрални, барајќи нивна поддршка во обид да се спречи големата трагедија во која се претворила [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Таа влијаела врз својот сопруг да лобира кај Бенито Мусолини, премиерот на Италија, за создавање на независно Кралство Црна Гора во 1941 година. Во 1943 година таа последователно го овозможила ослободувањето од германски затвор на нејзиниот внук, принцот Михаил од Црна Гора, и неговата сопруга, Женевјев. Принцот Михаил бил затворен откако одбил да стане крал на Црна Гора под заштита на Италија. На 25 јули 1943 година, Виктор Емануел III го уапсил Бенито Мусолини. Кралот го напуштил Рим на 9 септември за да избега во Бриндизи со помош на сојузниците, а Елена го следела својот сопруг во неговото бегство. Спротивно на тоа, на 23 септември нивната ќерка Мафалда била уапсена од [[Националсоцијализам|нацистите]] и испратена во концентрациониот логор Бухенвалд, каде што починала во 1944 година. [[File:Eduardo Gioja Elena von Montenegro 1913.jpg|thumb|''Елена, кралица на Италија'', насликана од Едуардо Гиоџа во 1913 година ]] ===Прогонство и смрт=== По војната, на 9 мај 1946 година, Виктор Емануел III абдицирал во корист на нивниот син Умберто, а поранешниот крал ја презел титулата гроф од Поленцо. На 2 јуни 1946 година, референдумот резултирал со тоа што 54 проценти од гласачите се залагале за италијанска република наместо за [[Монархија|монархијата]]. Републиката била официјално прогласена четири дена подоцна, а владеењето на Савојската династија над Италија формално завршила на 12 јуни 1946 година. Елена и Виктор Емануел III отишле во Египет, каде што биле пречекани со големи почести од кралот Фарук, но биле принудени да го живеат остатокот од животот во [[Прогонство|егзил]]. Виктор Емануел III починал една година подоцна од белодробна конгестија во [[Александрија]]. Елена останала во Египет кратко време пред да се пресели во Франција. Таму, во Монпелје, ѝ била дијагностицирана тешка форма на [[рак]] и починала во ноември 1952 година од белодробна емболија за време на операција.<ref>{{cite web |url=http://torino.repubblica.it/cronaca/2017/12/17/news/savoia_sepolti_all_estero_le_ragioni_storiche_e_le_polemiche-184391789/ |title=Il fascismo, le leggi razziali, la fuga |author=Paolo Griseri |date=17 December 2017 |publisher=La Repubblica |access-date=18 December 2017}}</ref> 65 години по нејзината смрт, на 15 декември 2017 година, останките на Елена биле репатрирани од Монпелје, во светилиштето Викофорте, во близина на [[Торино]]. Останките на Виктор Емануел III биле пренесени два дена подоцна од Александрија и погребани покрај нејзините.<ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/remains-exiled-italian-king-returned-70-years-51833720 |title=Remains of Exiled Italian King to be Returned after 70 years |author=Nicole Winfield |work=ABC News |access-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217112825/https://abcnews.go.com/International/wireStory/remains-exiled-italian-king-returned-70-years-51833720 |archive-date=17 December 2017 |url-status=dead }}</ref> ==Процес на беатификација== Како признание за нејзината голема вера и добротворните активности што ги поддржувала, папата Пиј XI ѝ ја доделил највисоката чест во тоа време за жена, Златната роза на христијанството, и тоа двапати, во 1930 и 1937 година. Во 2001 година, по повод отворањето на прославите за 50-годишнината од смртта на кралицата Елена, епископот од Монпелје го отворил епархискиот процес за нејзина беатификација. Со отворањето на нејзината кауза, таа ја добила титулата Слуга Божји.<ref>{{Cite web|title=Elena di Savoia|url=https://www.amicidelmontenegro.it/attivita-dellassociazione/elena-di-savoia/|access-date=2025-01-14|website=Amici del Montenegro}}</ref> == Деца == Кралот Виктор Емануел III од Италија и кралицата Елена имале 5 деца: # Принцеза Јоланда Маргерита Милена Елизабета Романа Марија од Савој (1 јуни 1901 – 16 октомври 1986 година), омажена за Џорџо Карло Калви, гроф од Берголо (1888–1978), со потомство; # Принцеза Мафалда Марија Елизабета Ана Романа од Савоја (19 ноември 1902 – 28 август 1944), омажена за принцот Филип од Хесен (1896–1980), со потомство; # Принц Умберто Никола Томазо Џовани Марија Савојски, принц од Пиемонт, подоцна Умберто II, крал на Италија (15 септември 1904 – 18 март 1983) оженет со принцезата Мари Хозе од Белгија (1906–2001), со потомство; # Принцеза Џована Елизабета Антонија Романа Марија Савојска (13 ноември 1907 – 26 февруари 2000), мажена за [[Борис III]], крал на [[Царство Бугарија|Бугарија]] (1894–1943), со потомство; # Принцеза Марија Франческа Ана Романа Савојска (26 декември 1914 – 4 декември 2001), омажена за принцот Луиџи од Бурбон-Парма (1899–1967), со потомство. <gallery> Податотека:Princess_Yolanda_of_Italy.jpg|алт=Princess Yolanda| Принцезата Јоланда Податотека:Princess_Mafalda_of_Italy.jpg|алт=Princess Mafalda| Принцезата Мафалда Податотека:King_Umberto_II_of_Italy_as_a_child.jpg|алт=Umberto II of Italy as a child| Умберто II како дете Податотека:Princess_Giovanna_of_Savoy.jpg|алт=Princess Giovanna| Принцезата Џована Податотека:María_Francisca_de_Saboya.jpg|алт=Princess Maria Francesca (17 July 1917)| Принцезата Марија Франческа (17 јули 1917) </gallery> == Грб и монограм == <gallery class="center" widths="220" heights="275"> Податотека:CoA_Helena_of_Montenegro_queen_of_Italy.svg|алт=Alliance Coat of Arms of King Victor Emanuel III and Queen Elena| Грб на сојузот на кралот Виктор Емануел III и кралицата Елена Податотека:Royal_Monogram_of_Queen_Elena_of_Italy.svg|алт=Royal Monogram of Queen Helena of Italy.| Кралски монограм на кралицата Елена. Податотека:Royal_Monogram_of_Queen_Elena_of_Italy,_Variant.svg|алт=Royal Monogram of Queen Helena of Italy.| Кралски монограм на кралицата Елена. </gallery> == Почести == ===Национални=== * {{Flagicon|Кралство Црна Гора}} [[Династија Петровиќ-Његош]]: Голем крст од редот на принцот Данило I, специјална класа<ref name="Honours">{{cite web|url=http://www.genmarenostrum.com/Savoia/savoia-carignano.htm|title=SAVOIA|website=Genmarenostrum.com|access-date=25 October 2017}}</ref> * {{flagicon|Кралство Италија}} [[Савојска династија]]: Голем кордон од Кралскиот ред на Светите Маврикиј и Лазар<ref name="Honours" /><ref>{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/mrsfujita/3623910239/|title=König Vittorio Emanuele III. und Königin Elena von Italien, King and Queen of Italy|website=Flickr.com|date=14 June 2009|access-date=25 October 2017}}</ref> ** {{flag|Ватикан}} *** {{flag|Света Столица}}: Голем крст од редот на Златната маица<ref name="Honours" /><ref>{{cite web|url=http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/king-victor-emmanuel-iii-of-savoy-and-his-wife-elena-of-news-photo/141556775|title=Official Visit Of The House Of Savoy To Pius Xi Pictures |date=16 March 2012 |publisher=[[Getty Images]]|access-date=25 October 2017}}</ref> *** {{flag|Света Столица}}: Витез од орденот на честа<ref>{{cite web|url=http://imgc.allpostersimages.com/images/P-473-488-90/28/2899/IUXPD00Z/posters/elena-queen-of-italy-wife-of-vittorio-emmanuele-iii-daughter-of-nicolas-i-king-of-montenegro.jpg|format=JPG|title=Photographic image|website=Imgc.allpostersimages.com|access-date=25 October 2017|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026002333/http://imgc.allpostersimages.com/images/P-473-488-90/28/2899/IUXPD00Z/posters/elena-queen-of-italy-wife-of-vittorio-emmanuele-iii-daughter-of-nicolas-i-king-of-montenegro.jpg|url-status=dead}}</ref> ** {{flag|Малтешки ред}}: Голем крст на правдата од Суверениот воен ред на Малта, 1-ва класа<ref name="Honours" /><ref>{{cite web|url=http://www.numismaticatrionfale.com/public/img/l5esqrsqurxrxvtrwe3z.jpg|format=JPG|title=Photographic image|website=Numismaticatrionfale.com|access-date=25 October 2017}}</ref> === Странски === * {{flagicon|Австро-Унгарија}} [[Хабсбурговци|Австриско царско и кралско семејство]]: ** Голем крст од царскиот и кралскиот ред на Елизабета, ''1909''<ref name="osterreich">{{citation|chapter-url=https://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=shb&datum=1918&page=424&size=45|chapter=Ritter-orden|title=Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie|date=1918|location=Vienna|publisher=Druck und Verlag der K.K. Hof- und Staatsdruckerei|page=[https://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=shb&datum=1918&page=702&size=45 328]}}</ref> ** Дама од царскиот и кралскиот ред на Ѕвездениот крст, 1-ва класа<ref name="Honours" /><ref>{{cite web|url=http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/king-vittorio-emanuele-queen-elena-and-queen-maria-jost-of-news-photo/115584878|title=Mussolini In Spotlight Over Affair Claims Pictures|publisher=[[Getty Images]]|access-date=25 October 2017|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416203945/http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/king-vittorio-emanuele-queen-elena-and-queen-maria-jost-of-news-photo/115584878|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=1 January 2010 |url=https://www.angelfire.com/realm3/casasavoia/four.html |title=The Glittering Casa Savoia, a selection of Italian royal pictures (4) |website=Angelfire.com|access-date=28 November 2016}}{{Self-published source|date=November 2016}}</ref> * {{flagicon|Кралство Баварија}} [[Вителсбаховци|Баварско кралско семејство]]: Дама Голем крст од кралскиот ред на Тереза<ref name="Honours" /> * {{flagicon|Бугарија}} [[Династија Саксе-Кобург и Гота-Кохари|Бугарско кралско семејство]]: ** Голем Крст на Кралскиот Орден за Заслуги<ref name="Honours" /><ref>{{cite web |date=1 January 2010 |url=https://www.angelfire.com/realm3/casasavoia/six.html |title=The Glittering Casa Savoia, a selection of Italian royal pictures (6) |website=Angelfire.com|access-date=28 November 2016}}{{Self-published source|date=November 2016}}</ref> ** Голем Крст на Кралскиот Орден на Свети Александар, во дијаманти, ''1933''<ref>{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BASA-3K-2-123-134-Recipients_of_the_Bulgarian_Order_of_Saint_Alexander,_1912-1935.JPG|title = Български: Азбучник на ордена "Свети Александър", 1912–1935 г., XIII том}}</ref> * {{flag|Нацистичка Германија}}: Голем Офицер на Орденот за социјална помош, специјална класа * {{flagicon|Иран|1964}} [[Династија Пахлави|Иран]]: Орден на Сонцето, 1-ва класа<ref>{{Cite web |url=https://qajar.wordpress.com/tag/ |title=صفحه پیدا نشد &#124; دوران قاجار |access-date=2016-04-02 |archive-date=2020-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511100950/https://qajar.wordpress.com/tag/ |url-status=dead }}</ref> * {{flag|Јапонија}}: Голем Кордон на Орденот на Скапоцената Круна, ''11 јуни 1909 година''<ref>{{cite book|author=刑部芳則|title=明治時代の勲章外交儀礼|url=http://meijiseitoku.org/pdf/f54-5.pdf|year=2017|publisher=明治聖徳記念学会紀要|language=ja|page=157}}</ref> * {{flagicon|Шпанија}} [[Бурбонци|Шпанско кралско семејство]]: Голем Крст на Кралскиот Орден на Кралицата Марија Луиза<ref name="Honours" /> * {{flagicon|Кралство Југославија}} [[Династија Караѓорѓевиќ|Југословенско кралско семејство]]: Голем Крст на Кралскиот Орден на Свети Сава<ref>{{cite web|url=http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/queen-elena-of-savoy-the-regent-paul-of-yugoslavia-princess-news-photo/141555618|title=The Royals Of Italy After A Reception On Campidoglio Pictures |date=16 March 2012 |publisher=[[Getty Images]]|access-date=25 October 2017}}</ref> * {{flag|Света Столица}}: Добитник на Златна Роза (двапати).<ref name="Honours" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Елена Црногорска}} *[https://web.archive.org/web/20060613194219/http://www.njegoskij.org/ The Njegoskij Fund Public Project] : Private family archives-based digital documentary fund focused on history and culture of Royal Montenegro. *[http://wikii.itam.ws/index.php/Jelena Crnogorska princeza Jelena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322212807/http://wikii.itam.ws/index.php/Jelena |date=22 March 2008 }} {{s-start}} {{s-hou|[[Династија Петровиќ-Његош|Петровиќ-Његош]]|8 јануари|1873|28 ноември|1952}} |- {{s-bef|before=[[Маргерита Савојска]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на италијански кралици|Кралица на Италија]]|years=29 јули 1900 – 9 мај 1946}} {{s-aft|after=[[Мери-Хосе Белгиска]]}} |- {{s-bef|before=[[Менен Асфа]]}} {{s-ttl|title=[[Цар на Етиопија|Царица на Етиопија]]<br />'''''<small>(Не е меѓународно признато)</small>'''''|years=9 мај 1936 – 5 мај 1941}} {{s-aft|after=[[Менен Асфа]]}} |- {{s-bef|before=[[Жералдин Апони де Нагјапони|Жералдин Апони<br>де Нагјапони]]}} {{s-ttl|title=[[Листа на албански кралици|Кралица на Албанија]]|years=16 април 1939 – 8 септември 1943}} {{s-non|reason=Титулата е укината}} |- {{s-end}} [[Категорија:Луѓе од Цетиње]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Савојска династија]] [[Категорија:Петровиќ-Његош]] [[Категорија:Починати во 1952 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] 8not0ohdu6leyu0gg1ypzcrq9e2kjs5 0 1393509 5601299 5551380 2026-07-28T04:39:36Z Bjankuloski06 332 Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601299 wikitext text/x-wiki {{Таксономија|color=lightgreen|regnum=[[Plantae]]|name=Broussonetia papyrifera|genus=[[Broussonetia]]|species=B. papyrifera|binomial=Broussonetia papyrifera|image=Seasonal aspects of Broussonetia.jpg|image_caption=Четири сезонски аспекти на дудинката во Мали [[Ташмајдан]] во [[Белград]].|image_width=250px|divisio=[[Magnoliophyta]]|classis=[[Magnoliopsida]]|ordo=[[Rosales]]|familia=[[Moraceae]]|binomial_authority=L'Hert. еx Vent.|image2=Murier.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|synonyms=Broussonetia elegans K.Koch Morus papyrifera Papyrius papyrifera{{!}}(L.) Kuntze}} '''''Broussonetia papyrifera''''', [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Morus papyrifera'' L. претставѕва вид [[Скриеносеменици|скриеносеменица]] од семејството [[Црници|Moraceae]] кое потекнува од Источна и Југоисточна Азија вклучувајќи ја континентална [[Кина]], [[Хонг Конг]],<ref name="Zhang2023">{{Наведена книга|title=香港100種景觀樹木圖鑑|last=Zhang|first=Allen|publisher=萬里機構|year=2023|isbn=9789621474872|location=Hong Kong|pages=54-56|language=zh-hant, en|trans-title=A Photographic Guide to 100 Ornamental Trees of Hong Kong}}</ref> [[Индија]], [[Јапонија]], [[Кореја]], [[Мјанмар]] и [[Тајван]]<ref name="kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:850861-1|title=''Broussonetia papyrifera'' (paper mulberry)|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=1 October 2017}}</ref>, но сепак широко се одгледува и на многу други места како воведен вид во Нов Зеланд, делови од Европа, САД<ref name="kew" /> и Африка. Дрвото е ценето поради неговата разновидна употреба, а неговата внатрешна кора традиционално се преработува во платно за кора и е исто така важна суровина во производството на хартија. Специфичниот латински епитет ''„papyrifera“'' ја опишува употребата на неговата кора за производство на хартија.<ref name="Zhang2023"/> == Потекло == Древните Австронезијци ја користеле Broussonetia papyrifera за производство на платно од кора. По потекло од [[Суптропски појас|суптропската]] континентална Азија, таа даваla силна поддршка за хипотезата „Надвор од Тајван“ за австронезиската експанзија. Генетските студии ја проследиле Broussonetia papyrifera од далечниот Пацифик до [[Тајван (држава)|Тајван]] преку [[Нова Гвинеја]] и [[Сулавеси]], a nејзиното општо отсуство на [[Филипини]]те, каде што преживеаните растенија во голема мера потекнуваат од модерните воведувања во 1935 година, сугерира дека претходните праисториски воведувања таму исчезнале, потврдувајќи го тајванското, а не островското потекло од Југоисточна Азија. Дополнително, популациите на Broussonetia papyrifera од кора во Нова Гвинеја, исто така, покажуваат генетски прилив од друга експанзија од [[Индокина]] и [[Јужна Кина]].<ref name="Chang2015">{{Наведено списание|last=Chang|first=Chi-Shan|last2=Liu|first2=Hsiao-Lei|last3=Moncada|first3=Ximena|last4=Seelenfreund|first4=Andrea|last5=Seelenfreund|first5=Daniela|last6=Chung|first6=Kuo-Fang|date=2015|title=A holistic picture of Austronesian migrations revealed by phylogeography of Pacific paper mulberry|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=44|pages=13537–13542|bibcode=2015PNAS..11213537C|doi=10.1073/pnas.1503205112|pmc=4640734|pmid=26438853|doi-access=free}}</ref><ref name="Seelenfreund2010">{{Наведено списание|last=Seelenfreund|first=Daniela|last2=Clarke|first2=Andrew C.|last3=Oyanedel-Giaverini|first3=Naria Factina|last4=Piña-Muñoz|first4=Ricardo|last5=Lobos|first5=Sergio|last6=Matisoo-Smith|first6=Lisa|last7=Seelenfreund|first7=A.|date=September 2010|title=Paper mulberry (''Broussonetia papyrifera'') as a commensal model for human mobility in Oceania: Anthropological, botanical and genetic considerations|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=48|issue=3–4|pages=231–247|bibcode=2010NZJB...48..231S|doi=10.1080/0028825X.2010.520323|hdl-access=free}}</ref><ref name="González-Lorca">{{Наведено списание|last=González-Lorca|first=J.|last2=Rivera-Hutinel|first2=A.|last3=Moncada|first3=X.|last4=Lobos|first4=S.|last5=Seelenfreund|first5=D.|last6=Seelenfreund|first6=A.|date=2 April 2015|title=Ancient and modern introduction of ''Broussonetia papyrifera'' ([L.] Vent.; Moraceae) into the Pacific: genetic, geographical and historical evidence|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=53|issue=2|pages=75–89|bibcode=2015NZJB...53...75G|doi=10.1080/0028825X.2015.1010546|doi-access=free}}</ref> Се верува дека е најшироко транспортираната влакнеста култура во праисторијата која била носена низ речиси целиот австронезиски свет, допирајќи речиси до секоја островска група во [[Полинезија]], вклучувајќи ги [[Велигденски Остров|Рапа Нуи]] и Аотеароа. Главно [[Вегетативно размножување|се размножувала вегетативно]] преку резници и коренови изданоци, а многу ретко од семе, бидејќи растенијата обично се береле пред цветање и се дводомни, барајќи и машки и женски дрвја за производство на семе.<ref name="Chang2015"/><ref name="Seelenfreund2010"/> Некои островски популации подоцна исчезнале кога одгледувањето опаднало, како на [[Кукови Острови|Куковите Острови]] и [[Мангарева]], иако историски примероци собрани од Европејците за време на колонијалната ера преживеале во музејските збирки. Во [[Нов Зеланд]], била донесена од раните [[Маори|маорски]] доселеници (усните истории ги споменуваат кануата ''Отурерао'', ''Таинуи'' и ''Аотеа'' како извори) и евидентирана за време на патувањата на [[Џејмс Кук]] во 70 години од 18 век<ref name="Neich">{{Наведен Q|Q58677501}}</ref>, но веројатно исчезнала до веќе од 40 години од истиот век поради намаленото одгледување и преселување од страна на внесениот добиток<ref name="Neich" /><ref name=":0">{{Наведена книга|title=Crafting Aotearoa: a cultural history of making in New Zealand and the wider Moana Oceania|last=Chitham|first=Karl|date=2019|publisher=Te Papa Press|others=Kolokesa Uafā Māhina-Tuai, Damian Skinner, Rigel Sorzano|isbn=978-0-9941362-7-5|location=Wellington, New Zealand|page=66|oclc=1118996645}}</ref> , а подоцна било повторно воведено во Нов Зеланд од јапонски растенија за време на европската колонизација.<ref name="Neich" /> == Опис == Овој вид претставува [[Листопадни растенија|листопадна]] [[грмушка]] или [[Дрво (растение)|дрво]] што обично расте од 10м до 20м во височина, но познато е дека понекогаш достигнува дури 35м. Листовите се со варијабилен облик, дури и кај една единка и може да бидат лобусни или нелобусни, но обично имаат забиени рабови, лесно влакнести, бледи долни страни и груба текстура. Тие се до околу 15см до 20см долги. Видот има машки и женски цветови на одделни растенија. [[Соцветие|Цветницата]] со стамени листови е [[Реса (ботаника)|ресичка]] до 8см долги со меки машки цветови. Пистилатостата инфлоресценција е сферична глава до околу 2см широки со зеленикави женски цветови што влечат долги [[Толчник (ботаника)|стилови]], а Инфуктесценцијата е сферичен грозд од 2-3см широчина што содржи многу црвени или портокалови плодови. Секој поединечен испакнат плод во гроздот се нарекува друпа.<ref name="kew"/> == Употреба == Ова растение се одгледувало во Азија и некои пацифички острови со векови за храна, растителни влакна и лекови.<ref name="kew"/>{{Повеќе слики|image1=Hawaiian kapa, 18th century, Cook-Foster Collection at Georg-August University in Göttingen, Germany.jpg|image2=Fijian royal tapa cloth, 19th century, Neiman Marcus Collection rotated.jpg|footer='''Лево''': 18 век од [[Хаваи]]<br />'''Десно''': 19 век од [[Фиџи]]|total_width=220}} Хартиената Broussonetia papyrifera била главен извор на платно за кора, познато како ''тапа'' во повеќето [[полинезиски јазици]].<ref name="Chang2015"/><ref name="Seelenfreund2010"/> Иако платното за кора се изработувало и од членови на семејството [[Црници|Moraceae]], вклучувајќи ги ''[[Фикус|Ficus]]'' и ''Artocarpus'', а повремено и од коприви ''Pipturus'', особено на [[Хаваи]], сепак највисок квалитет се изработувал од хартиената Broussonetia papyrifera.<ref name="Osmond1998">{{Наведена книга|title=The lexicon of Proto Oceanic: The culture and environment of ancestral Oceanic society|last=Osmond|first=Meredith|publisher=Pacific Linguistics|year=1998|editor-last=Ross|editor-first=Malcolm|volume=1: Material Culture|pages=115–142|chapter=Horticultural practices|doi=10.15144/PL-C152.115|editor-last2=Pawley|editor-first2=Andrew|editor-last3=Osmond|editor-first3=Meredith|chapter-url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/146170/1/PL-C152.pdf}}</ref> Меѓу древните Австронезијци, платното од кора бил примарен материјал за облека произведен со камени или дрвени торбички, кои се меѓу најчестите артефакти пронајдени на австронезиските археолошки локалитети. Раните примери од локалитетот Дингмо во Гуангси, датирани од околу 7.900 [[Пред сегашноста|година п.н.е.]] и бројни наоди во јужна Кина, особено околу делтата на реката Перл, а како доказ се наведуваат предтајванските австронезиски татковини пред јужната експанзија на династијата Хан.<ref name="Li2014">{{Наведено списание|last=Li|first=Dawei|last2=Wang|first2=Wei|last3=Tian|first3=Feng|last4=Liao|first4=Wei|last5=Bae|first5=Christopher J.|date=December 2014|title=The oldest bark cloth beater in southern China (Dingmo, Bubing basin, Guangxi)|journal=Quaternary International|volume=354|pages=184–189|bibcode=2014QuInt.354..184L|doi=10.1016/j.quaint.2014.06.062}}</ref> Во Нов Зеланд, раните [[Маори|маорски]] доселеници ги задржале полинезиските техники на платно од кора (''аут'') и покрај ограничениот раст на дрвјата<ref name="Neich"/><ref name=":0"/>, а до 70 години на 18век главно се користело за меки бели филети и украси за ушите на мажи со висок статус,<ref name="Neich" /> исчезнувајќи на почетокот на 19 век заедно со дрвото,<ref name="Neich" /> иако сега се појавуваат напори за оживување потпирајќи се на хавајското знаење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rnz.co.nz/national/programmes/nz-society/audio/201779062/aute-making-maori-tapa-cloth|title=Aute: Making Māori Tapa Cloth|date=17 November 2015|work=New Zealand Society|publisher=[[Radio New Zealand]]}}</ref> Низ цела Австронезија, имињата за хартиена Broussonetia papyrifera не се сродни, па затоа не може да се реконструира [[Праокеански јазик|праокеански]] термин, но сепак полинезиските термини за кора од дрво можат да се реконструираат од [[Праполинезиски јазик|праполинезискиот]] ''*taba'' („кора“) што се рефлектира во [[Западнофиџиски јазик|вајан]] ''таба'' и на [[Тонгански јазик|тонгански]], [[Самоански јазик|самоански]], [[Мангаревски јазик|мангаревски]] и [[Раротонгански јазик|раротонгански]] ''тапа;'' на [[Хавајски јазик|хавајскиот]] ''капа,'' a други широко распространети термини потекнуваат од [[Праполинезиски јазик|протополинезискиот]] ''*siapo'', кој се појавува на [[Ниуеански јазик|ниуенски]], [[Тонгански јазик|тонгански]] и [[Маркиски јазик|маркиски]] ''хиапо;'' на [[Самоански јазик|самоански]] и [[Футунски јазик|источен Футунански]] ''сијапо''.<ref name="Osmond1998" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://acd.clld.org/cognatesets/33751#3/-10.68/162.92|title=*ikay|last=Blust|first=Robert|last2=Trussel|first2=Steve|date=2023|work=CLDF dataset derived from Blust's "Austronesian Comparative Dictionary"|type=data set|doi=10.5281/zenodo.7741197|last3=Smith|first3=Alexander D.}}</ref> === Хартија === [[Податотека:Japanese_paper-making_process;_April_2008_(02).jpg|мини|Јапонски процес на производство на хартија „ваши“]] Хартиената Broussonetia papyrifera била значајна влакнеста култура во историјата на хартијата и била позната по својата издржливост и долговечност која продолжувала да се користи во разни традиционални и современи практики за производство на хартија и до ден денес. Се користи за производство на хартија во Кина некаде помеѓу 2 и 8 век, а во Кореја, најстариот постоечки блок-печат во светот датира од околу 751 година од н.е. и е печатен на хартија ''ханџи'' со користење на нејзините влакна.<ref>{{Наведена книга|title=Hanji|last=Yi|first=Sŭng-ch'ŏl|date=2012|publisher=Hyŏnamsa|isbn=978-89-323-1619-2|edition=Ch'op'an|location=Sŏul-si}}</ref> Висококвалитетните корејски ''ханџи'' и јапонски ''ваши'' обично се правеле од внатрешната кора на хартијата Broussonetia papyrifera, која се толчи и се меша со вода за да се добие паста, а потоа се суши во листови.<ref name="kew"/> === Други употреби === Дрвото на растението е корисно за изработка на [[мебел]] и прибор, а корените можеле да се користат како [[јаже]].<ref name="kew"/> Плодовите и варените листови можеле да се јадат,<ref name="kew"/> а историски гледано, листовите се користеле како храна за елени, говеда и овци, што му го дава кинескиот прекар 鹿仔樹, кое во буквален превод значи ,,<span class="gloss-text">мало еленско дрво</span> <span class="gloss-quot">“</span>.<ref name="Zhang2023"/> Неговите плодови се богати со изобилство сапонин и витамини од групата Б<ref name="Zhang2023" />, а плодот, листовите и кората се користеле во системите на традиционалната медицина.<ref name="kew" /> Кората и плодот на видот, познат локално како ''џангли тут'', се користат и како [[лаксатив]] и антипиретик во рурален [[Пакистан]]. Видот ито така се користи како [[Украсни растенија|украсно растение]], а може да толерира нарушување и [[загадување на воздухот]] од страна на луѓето, па затоа е корисен како растение за уредување покрај патиштата. Тоа претставува пионерски вид кој лесно ги исполнува шумските чистини и е земен предвид за напори [[Пошумување|за пошумување]]<ref name="kew"/> и воедно расте добро во многу [[клима]]тски типови. == Инвазивни видови == Способноста на растението лесно да колонизира достапно живеалиште претставувала карактеристика што придонела за неговото ширење како инвазивен вид во неколку региони. Тоа растело мошне брзо, обично достигнувајќи 3 до 4 метри во висина во рок од околу две години<ref name="Zhang2023"/>, а кога машките и женските растенија се појавуваат заедно, обилното производство на семе овозможува понатамошно ширење.<ref name="kew"/> [[Полен]]от се ширел со ветер, овозможувајќи оплодување на долги растојанија, додека расејувањето на семето го вршеле животни и инсекти кои го консумирале плодот.<ref name="Zhang2023" /> Видот можел воедно да формира и густи грмушки преку својот раширен коренов систем, а неговата толеранција на различни услови на животната средина, вклучувајќи суша и клима што се движи од умерена до тропска, дополнително ја поддржало неговата колонизација во нови области.<ref name="Zhang2023" /> Се смета за инвазивен во многу земји и е опишан како еден од најлошите [[плевел]]и во Пакистан, еден од најзначајните инвазивни растенија на пампасите во [[Аргентина]] и доминантен инвазивен вид во шумите на [[Уганда]]. [[Полен]]от е алергенски<ref name="kew"/>, а според извештаите е главен виновник за инхалаторна алергија во [[Исламабад]], каде што видот е многу честа урбана плевела. Алергијата на полен и астмата предизвикани од ова растение испраќаат илјадници пациенти во болниците во Исламабад во текот на март, а видот не треба да се носи во други области без да се земе предвид потенцијалот на машките растенија да го ослободат својот штетен полен. [[Европска Унија|Европската Унија]] го вклучила во списокот на инвазивни туѓи видови од интерес за Унијата и затоа не може да се увезува, одгледува, транспортира, комерцијализира или намерно да се пушта во животната средина во која било од нејзините земји-членки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:02016R1141-20250807|title=List of Invasive Alien Species of Union concern|date=7 August 2025|work=eur-lex.europa.eu|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014R1143&from=EN|title=Regulation No. 1143/2014 of the European parliament and of the council of 22 October 2014 on the prevention and management of the introduction and spread of invasive alien species|date=2014-11-04|publisher=European Union|location=Strasbourg|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303185733/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014R1143&from=EN|archive-date=2017-03-03|accessdate=2026-03-30}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Gelso_da_carta_-_autunno.JPG|алт=Form| Форма Податотека:Broussonetia_papyrifera_-_Botanischer_Garten_Freiburg_-_DSC06385.jpg|алт=Pistillate flowers| Цветови од пистила Податотека:Broussonetia_papyrifera_-_fleurs_mâles.jpg|алт=Staminate flowers| Цвеќиња од стаминат Податотека:Papiermaulbeerbaum_blickwinkel.jpg|алт=Fruit| Овошје Податотека:Broussonetia_papyrifera_fruits.jpg|алт=Fruit| Овошје Податотека:Broussonetia_papyrifera_MHNT_Texture_of_the_trunk.jpg|алт=Texture of the trunk| Текстура на стеблото Податотека:Starr_061106-1467_Broussonetia_papyrifera.jpg|алт=Preparing tapa| Подготовка на тапа </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Broussonetia papyrifera|''Broussonetia papyrifera''}} {{Викивидови-ред|Broussonetia papyrifera|''Broussonetia papyrifera''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Кина]] [[Категорија:Влакнодајни растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] 6r7jqoomd1jwpqiiuvjaucukwfkid1g 0 1397696 5601305 5600217 2026-07-28T04:41:19Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601305 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Hypericum spp Sturm59.jpg |genus = Hypericum |display_parents = 3 |parent = Hypericum ser. Hypericum |species = tetrapterum |authority = [[Elias Magnus Fries|Fries]]<ref name=hyp>{{Cite web|url=http://hypericum.myspecies.info/taxonomy/term/643|title=Hypericum tetrapterum Fr.|website=hypericum.myspecies.info|access-date=2018-10-26}}</ref> |range_map = |synonyms = *''Hypericum acutum'' subsp. ''tetrapterum'' {{small|(Fr.) Maire}} *''Hypericum quadrangulum'' subsp. ''tetrapterum'' {{small|(Fr.) Hook.f.}} *''Hypericum quadrangulum'' var. ''tetrapterum'' {{small|(Fr.) Borg}} *''Hypericum quadrialatum'' {{small|Wahlb.}} *''Hypericum tetrapterum'' var. ''genuinum'' {{small|Cout.}} |synonyms_ref = <ref name = powo>{{cite web |title=''Hypericum tetrapterum'' Fr. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:433905-1 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=10 February 2025}}</ref> }} '''''Hypericum tetrapterum''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''H. quadrangulum'') ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Hypericum]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[кантариони]] ''(Hypericaceae).'' == Опис и распространетост == ''Hypericum tetrapterum'' е растение што достигнува височина до 70, а понекогаш и до 100 см. [[Стебло]]то е вертикално, разгрането горе, четириаглесто со четири крила, светло до темно кафеаво, голо, а на врвот има ретки црни жлезди. [[Лист|Лисјата]] се долги 10–30 мм, јајцевидни до елиптични, приседнати и со широка основа го обвиваат стеблото, на врвот заоблени, целосни, голи, со густи прозрачни жлезди по рабовите и понекогаш по површината, со црни точкисти жлезди. [[Цвет]]овите се собрани во [[соцветие]] налик на штит. Брактеите се тесно ланцетни, до 4 мм, целосни, без или со неколку црни жлезди. Чашкините ливчиња се долги 4–5 мм, ланцетни, целосни, заострени на врвот, понекогаш со 1–2 црни жлезди и со многу светли долгнавести жлезди. Венечните ливчиња се долги 7–8&nbsp;mm, горе со бројни портокалово-кафеави жлезди, а по рабовите со по некоја црна жлезда. [[Прашник|Прашниците]] се собрани во три групи, а антерите имаат црна жлезда. Плодната кутијка е долга 8–9&nbsp;mm, конусно-цилиндрична, со паралелни надолжни смолни канали. [[Семе|Семките]] се долги 0,8–1 мм, цилиндрично-бубрежести, кафеави, со набрана мрежеста површина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=497-498}}</ref> Расте на влажни мочуришта и блата, покрај потоци, реки и езера. Претставува широко распространето растение.<ref name=":0" /> ''Hypericum tetrapterum'' потекнува од умерениот појас на [[Европа]], земјите од медитеранскиот слив во Европа, [[Северна Африка]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]], како и од [[Кавказ]], [[Ирак]] и [[Иран]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/hyperica/hyper/hypetetv.jpg|title=''Hypericum tetrapterum'' L.|accessdate=19 August 2015}}</ref> Низ [[Македонија]] се среќава во [[Скопје]]; [[Таорска Клисура]]; [[Гостивар]]; [[Маврови Анови]]; [[Дебар]] - с. [[Баниште]]; [[Демир Хисар]] - кон с. [[Сопотница]]; [[Ресен]] - с. [[Крани]]; [[Охрид]] - [[Свети Наум (манастир)|манастир Св. Наум]]; Струшко Блато; [[Прилеп]] - [[Плетвар]]; [[Кочани]]; [[Пехчево]] - [[Буковиќ (Пехчево)|Буковиќ]]; [[Струмица]] - [[Моноспитовско Блато]]; пл. [[Огражден]] - [[Суви Лаки]]; пл. [[Јакупица]] - [[Мумџица]]; пл. [[Кораб]]; пл. [[Бистра (планина)|Бистра]].<ref name=":0" /> == Варијабилност == Прифатени се три варијанти. * ''Hypericum tetrapterum'' var. ''anagallifolium'' {{Мали|Boiss.}} – јужна [[Турција]] до [[Израел]] * ''Hypericum tetrapterum var. corsicum {{small|(Steud.) Boiss.}}'' – [[Корзика]] * ''Hypericum tetrapterum var. tetrapterum'' == Галерија == <gallery> Податотека:Hypericum tetrapterum 04 by Line1.jpg|Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum 06 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum tetrapterum 07 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum tetrapterum Податотека:Hypericum quadrangulare — Flora Batava — Volume v2.jpg|Илустрација на Hypericum tetrapterum </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Кантарион (род)]] [[Категорија:Кантариони]] [[Категорија:Флора на Македонија]] epmzjpxzdpahty98xmyqvjv95wjqvzv 4 1398120 5601321 5599447 2026-07-28T06:08:20Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5601321 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Министерства на Хрватска === [[Податотека:Flag_of_Croatia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Хрватска“]] На 2 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Хрватска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Хрватска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Хрватска|Министерства на Хрватска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за јавна администрација (Хрватска)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за туризам и спорт (Хрватска)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години“]] На 7 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_2000-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_2010-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Книжевноста во 2008 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026 === [[Податотека:Soccer ball.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026“]] На 9 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за составот на САД на Светско првенство во фудбал 2026 може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Состав на САД на СП фудбал 2026|Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] | {{подреден список|[[Антони Робинсон]] (Н)|[[Вестон Мекени]] (П)|[[Фоларин Балогун]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крис Брејди (фудбалер)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Слики на Ел Греко === [[Податотека:El_Greco_-_Portrait_of_a_Man_-_WGA10554.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Ел Греко“]] На 14 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Ел Греко“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Ел Греко да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Ел Греко|Слики на Ел Греко]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Поклонение на трите крала (Ел Греко)]] (Н)|[[Моденски триптих]] (Н)|[[Крштение Господово (Ел Греко)]] (Н)|[[Исцелување на човек роден слеп (Ел Греко, Дрезден)]] (Н)|[[Тајната вечера (Ел Греко)]] (Н)|[[Исцелување на човек роден слеп (Ел Греко, Парма)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Светото семејство (Ел Греко, Музеј Санта Круз)]] (Н)|[[Свети Петар и Павле (Ел Греко, Барселона)]] (Н)|[[Свети Петар и Павле (Ел Греко, Санкт Петербург)]] (Н)|[[Свети Јован Крстител (Ел Греко)]] (Н)|[[Богородица на милосрдието (Ел Греко)]] (Н)||[[Свети Јован Евангелист и Свети Франциск]] (Н)|[[Венчавката на Богородица (Ел Греко)]] (Н)|[[Крунисувањето на Богородица (Ел Греко, Иљескас)]] (Н)||[[Благовештение (Ел Греко, Иљескас)]] (Н)|[[Солзите на Свети Петар (Ел Греко, Осло)]] (Н)|[[Свети Петар (Ел Греко)]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години“]] На 16 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1800-ти и 1810-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1800-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1810-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1809 година]] (П)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Најдолги реки === [[Податотека:Urban_river_flooding_symbol.png|десно|230п|Уредувачки ден „Најдолги реки“]] На 21 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Најдолги реки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за родовите на кучешките чемери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на најдолги реки#Реки подолги од 1.000 км|Список на најдолги реки]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Донец]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови на јагоди === [[Податотека:PerfectStrawberry.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на јагоди“]] На 23 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на јагоди“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на јагоди може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Јагоди|Видови на јагоди]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мошусна јагода]] (Н)|[[Fragaria viridis]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Fragaria daltoniana]] (Н)|[[Fragaria iinumae]] (Н)|[[Јагода (род)]] (Н)|[[Fragaria nilgerrensis]] (Н)|[[Fragaria nipponica]] (Н)|[[Fragaria nubicola]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фосфатни минерали === [[Податотека:Canaphite-ca-na-atoms-along-b.png|десно|230п|Уредувачки ден „Фосфатни минерали“]] На 28 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Фосфатни минерали“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фосфатните минерали може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Фосфатни минерали|Фосфатни минерали]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Аланпрингит]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Мостови во Сараево === [[Податотека:WPBATask.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Мостови во Сараево“]] На 30 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Мостови во Сараево“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за мостовите во Сараево може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Мостови во Сараево|Мостови во Сараево]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|7]] ll7b07ag3wuouez1dd30ytkdokmmbgm 5601326 5601321 2026-07-28T07:07:49Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5601326 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Министерства на Хрватска === [[Податотека:Flag_of_Croatia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Хрватска“]] На 2 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Хрватска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Хрватска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Хрватска|Министерства на Хрватска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за јавна администрација (Хрватска)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за туризам и спорт (Хрватска)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години“]] На 7 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_2000-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_2010-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Книжевноста во 2008 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026 === [[Податотека:Soccer ball.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026“]] На 9 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за составот на САД на Светско првенство во фудбал 2026 може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Состав на САД на СП фудбал 2026|Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] | {{подреден список|[[Антони Робинсон]] (Н)|[[Вестон Мекени]] (П)|[[Фоларин Балогун]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крис Брејди (фудбалер)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Слики на Ел Греко === [[Податотека:El_Greco_-_Portrait_of_a_Man_-_WGA10554.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Ел Греко“]] На 14 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Ел Греко“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Ел Греко да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Ел Греко|Слики на Ел Греко]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Поклонение на трите крала (Ел Греко)]] (Н)|[[Моденски триптих]] (Н)|[[Крштение Господово (Ел Греко)]] (Н)|[[Исцелување на човек роден слеп (Ел Греко, Дрезден)]] (Н)|[[Тајната вечера (Ел Греко)]] (Н)|[[Исцелување на човек роден слеп (Ел Греко, Парма)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Светото семејство (Ел Греко, Музеј Санта Круз)]] (Н)|[[Свети Петар и Павле (Ел Греко, Барселона)]] (Н)|[[Свети Петар и Павле (Ел Греко, Санкт Петербург)]] (Н)|[[Свети Јован Крстител (Ел Греко)]] (Н)|[[Богородица на милосрдието (Ел Греко)]] (Н)||[[Свети Јован Евангелист и Свети Франциск]] (Н)|[[Венчавката на Богородица (Ел Греко)]] (Н)|[[Крунисувањето на Богородица (Ел Греко, Иљескас)]] (Н)||[[Благовештение (Ел Греко, Иљескас)]] (Н)|[[Солзите на Свети Петар (Ел Греко, Осло)]] (Н)|[[Свети Петар (Ел Греко)]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години“]] На 16 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1800-ти и 1810-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1800-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1810-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1809 година]] (П)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Најдолги реки === [[Податотека:Urban_river_flooding_symbol.png|десно|230п|Уредувачки ден „Најдолги реки“]] На 21 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Најдолги реки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за родовите на кучешките чемери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на најдолги реки#Реки подолги од 1.000 км|Список на најдолги реки]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Донец]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови на јагоди === [[Податотека:PerfectStrawberry.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на јагоди“]] На 23 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на јагоди“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на јагоди може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Јагоди|Видови на јагоди]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мошусна јагода]] (Н)|[[Fragaria viridis]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Fragaria daltoniana]] (Н)|[[Fragaria iinumae]] (Н)|[[Јагода (род)]] (Н)|[[Fragaria nilgerrensis]] (Н)|[[Fragaria nipponica]] (Н)|[[Fragaria nubicola]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фосфатни минерали === [[Податотека:Canaphite-ca-na-atoms-along-b.png|десно|230п|Уредувачки ден „Фосфатни минерали“]] На 28 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Фосфатни минерали“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фосфатните минерали може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Фосфатни минерали|Фосфатни минерали]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Аланпрингит]] (Н)|[[Еосфорит]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Мостови во Сараево === [[Податотека:WPBATask.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Мостови во Сараево“]] На 30 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Мостови во Сараево“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за мостовите во Сараево може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Мостови во Сараево|Мостови во Сараево]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|7]] jzb6dac83gkk8n3j5bvozelasjgik7a 0 1398273 5601293 5600224 2026-07-28T04:39:03Z Bjankuloski06 332 5601293 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Жолтеникавобел жедник | image = Sedum ochroleucum.JPG | genus = Petrosedum | species = ochroleucum | authority = Chaix) Niederle | synonyms = {{hidden begin|title = List}} * ''Sedum ochroleucum'' <small>Chaix</small> * ''Petrosedum anopetalum'' <small>(DC.) Grulich</small> * ''Petrosedum rupestre'' subsp. ''anopetalum'' <small>(DC.) Velayos</small> * ''Sedum anopetalum'' <small>DC.</small> * ''Sedum verlotii'' <small>Jord.</small> {{hidden end}} }} '''Жолтеникавобел жедник''' или '''жолтеникавобел карпожедник''' ({{науч|Petrosedum ochroleucum}}, [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum ochroleucum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое некогаш припаѓало на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum''), но денес е вклучено во родот карпожедник (''Petrosedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Видот е широко распространет во [[Франција]], [[Швајцарија]], [[Апенински Полуостров|Апенинскиот]] и [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. == Опис и распространетост == Ова е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] голо растение, со хоризонтален разгранет [[ризом]], од кој излегуваат исправени цветни [[Стебло|стебла]] и бројни кратки стерилни гранчиња, обраснати со густи листови. [[Лист]]овите се тесни и цилиндрични, сиво-зелени, делумно распоредени, со остар врв, а при основата имаат кратко тапо шпоровидно продолжение, најчесто белузлаво. Цветните стебла достигнуваат висина од 15-25 см. [[Цвет]]овите се составени од 5-8 делови, приседнати, собрани во неколку кратки цимозни соцветија на врвот на стеблото, наредени во една линија и создаваат едно густо [[соцветие]]. Ливчињата на чашката се долги 5-7 мм, триаглести до ланцетни, завршуваат остро и се покриени со жлездести влакна. Венечните листови се кремови, долги 7-10 мм, тесно ланцетни, двојно подолги од чашките и завршуваат со остар врв. [[Прашник|Прашниците]] се двапати побројни од венечните листови, со кремови и голи филаменти. Мешунчињата се жолтозелени, без влакна, исправени и завршуваат со долг остар врв.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1053-1054}}</ref> Расте на каменливи терени во брдски и планински области, до височина од 2200 метри. Во [[Македонија]] овој вид е широко распространет.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery widths="145"> Податотека:Sedum ochroleucum 3.jpg|Жолтеникавобел жедник Податотека:Sedum ochroleucom - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок Податотека:Sedum ochroleucom 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента|from1=Q91454379|from2=Q164398}} [[Категорија:Карпожедник]] [[Категорија:Флора на Швајцарија]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 4kjg1bxkbz6wruns447g5m6pqx5z6oo 5601294 5601293 2026-07-28T04:39:13Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Petrosedum ochroleucum]] на [[Жолтеникавобел жедник]] 5601293 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Жолтеникавобел жедник | image = Sedum ochroleucum.JPG | genus = Petrosedum | species = ochroleucum | authority = Chaix) Niederle | synonyms = {{hidden begin|title = List}} * ''Sedum ochroleucum'' <small>Chaix</small> * ''Petrosedum anopetalum'' <small>(DC.) Grulich</small> * ''Petrosedum rupestre'' subsp. ''anopetalum'' <small>(DC.) Velayos</small> * ''Sedum anopetalum'' <small>DC.</small> * ''Sedum verlotii'' <small>Jord.</small> {{hidden end}} }} '''Жолтеникавобел жедник''' или '''жолтеникавобел карпожедник''' ({{науч|Petrosedum ochroleucum}}, [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum ochroleucum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое некогаш припаѓало на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum''), но денес е вклучено во родот карпожедник (''Petrosedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Видот е широко распространет во [[Франција]], [[Швајцарија]], [[Апенински Полуостров|Апенинскиот]] и [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. == Опис и распространетост == Ова е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] голо растение, со хоризонтален разгранет [[ризом]], од кој излегуваат исправени цветни [[Стебло|стебла]] и бројни кратки стерилни гранчиња, обраснати со густи листови. [[Лист]]овите се тесни и цилиндрични, сиво-зелени, делумно распоредени, со остар врв, а при основата имаат кратко тапо шпоровидно продолжение, најчесто белузлаво. Цветните стебла достигнуваат висина од 15-25 см. [[Цвет]]овите се составени од 5-8 делови, приседнати, собрани во неколку кратки цимозни соцветија на врвот на стеблото, наредени во една линија и создаваат едно густо [[соцветие]]. Ливчињата на чашката се долги 5-7 мм, триаглести до ланцетни, завршуваат остро и се покриени со жлездести влакна. Венечните листови се кремови, долги 7-10 мм, тесно ланцетни, двојно подолги од чашките и завршуваат со остар врв. [[Прашник|Прашниците]] се двапати побројни од венечните листови, со кремови и голи филаменти. Мешунчињата се жолтозелени, без влакна, исправени и завршуваат со долг остар врв.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1053-1054}}</ref> Расте на каменливи терени во брдски и планински области, до височина од 2200 метри. Во [[Македонија]] овој вид е широко распространет.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery widths="145"> Податотека:Sedum ochroleucum 3.jpg|Жолтеникавобел жедник Податотека:Sedum ochroleucom - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок Податотека:Sedum ochroleucom 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента|from1=Q91454379|from2=Q164398}} [[Категорија:Карпожедник]] [[Категорија:Флора на Швајцарија]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 4kjg1bxkbz6wruns447g5m6pqx5z6oo 5601300 5601294 2026-07-28T04:39:53Z Bjankuloski06 332 5601300 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Жолтеникавобел жедник | image = Sedum ochroleucum.JPG | genus = Petrosedum | species = ochroleucum | authority = Chaix) Niederle | synonyms = {{hidden begin|title = List}} * ''Sedum ochroleucum'' <small>Chaix</small> * ''Petrosedum anopetalum'' <small>(DC.) Grulich</small> * ''Petrosedum rupestre'' subsp. ''anopetalum'' <small>(DC.) Velayos</small> * ''Sedum anopetalum'' <small>DC.</small> * ''Sedum verlotii'' <small>Jord.</small> {{hidden end}} }} '''Жолтеникавобел жедник''' или '''жолтеникавобел карпожедник''' ({{науч|Petrosedum ochroleucum}}, [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum ochroleucum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое некогаш припаѓало на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum''), но денес е вклучено во родот [[карпожедник]] (''Petrosedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). Видот е широко распространет во [[Франција]], [[Швајцарија]], [[Апенински Полуостров|Апенинскиот]] и [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. == Опис и распространетост == Ова е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] голо растение, со хоризонтален разгранет [[ризом]], од кој излегуваат исправени цветни [[Стебло|стебла]] и бројни кратки стерилни гранчиња, обраснати со густи листови. [[Лист]]овите се тесни и цилиндрични, сиво-зелени, делумно распоредени, со остар врв, а при основата имаат кратко тапо шпоровидно продолжение, најчесто белузлаво. Цветните стебла достигнуваат висина од 15-25 см. [[Цвет]]овите се составени од 5-8 делови, приседнати, собрани во неколку кратки цимозни соцветија на врвот на стеблото, наредени во една линија и создаваат едно густо [[соцветие]]. Ливчињата на чашката се долги 5-7 мм, триаглести до ланцетни, завршуваат остро и се покриени со жлездести влакна. Венечните листови се кремови, долги 7-10 мм, тесно ланцетни, двојно подолги од чашките и завршуваат со остар врв. [[Прашник|Прашниците]] се двапати побројни од венечните листови, со кремови и голи филаменти. Мешунчињата се жолтозелени, без влакна, исправени и завршуваат со долг остар врв.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1053-1054}}</ref> Расте на каменливи терени во брдски и планински области, до височина од 2200 метри. Во [[Македонија]] овој вид е широко распространет.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery widths="145"> Податотека:Sedum ochroleucum 3.jpg|Жолтеникавобел жедник Податотека:Sedum ochroleucom - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок Податотека:Sedum ochroleucom 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента|from1=Q91454379|from2=Q164398}} [[Категорија:Карпожедник]] [[Категорија:Флора на Швајцарија]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] h983685ik3yjz3bb7x5o5qtef38mvcj 1 1398275 5601296 5582201 2026-07-28T04:39:13Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Petrosedum ochroleucum]] на [[Разговор:Жолтеникавобел жедник]] 5582201 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1398362 5601308 5600255 2026-07-28T04:42:28Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601308 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Sedum sartorianum'' | status = | image = Sedum sartorianum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = Sedum sartorianum | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = [[Дебелци|Crassulaceae]] | genus_sv = | genus = [[Жедник|Sedum]] | species_sv = | species = '''Sedum sartorianum''' | taxon = Sedum sartorianum | taxon_authority =[[Пјер Едмон Боасје|Боасје]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = Sedum urvillei }} '''''Sedum sartorianum''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum urvillei'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[дебелци]] (''Crassulaceae''). == Опис == '''''Sedum sartorianum''''' е ниско и голо растение, со масивен разгранет [[ризом]] што ползи и создава многу неплодни изданоци и цветни стебленца. Цветните стебленца растат исправено, високи 5–15 см, речиси целосно обвиткани со суви [[лист]]ови кои остануваат прикачени и по сушењето. Листовите имаат синкаво-зелена боја, долги 5–8 мм, со конусна до издолжено-линејна форма, месести и покриени со густи папили; врвот им е остар, а основата проширена со долг тап израсток што за време на цветањето побелува; горниот дел станува сивкасто-зелен, а врвовите добиваат црвенкава нијанса. [[Цвет]]овите се петделни, собрани во цимозни [[Соцветие|соцветија]], најчесто со две кратки гранчиња што носат по 5–7 речиси приседнати цветови. Листовите на чашката се издолжено-јајцевидни, долги 2,5–3 мм, со остар врв. Венечните листови се долги 4,5–6 мм, светло жолти со црвеникава средна жила и две странични, ланцетни по форма, завршуваат со остар шилест врв. Има 10 [[Прашник|прашници]], со кремави антери и филаменти. Мешунчиња се пет, голи и распоредени во форма на ѕвезда. Столпчињата се издолжени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1055-1056}}</ref> Најчесто расте на варовнички и серпентински карпи, каменливи терени, насипи и суви тревни површини до 1800 метри надморска височина. Претставува широко распространето растение низ територијата на цела [[Македонија]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery widths="145"> Податотека:Sedum sartorianum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Sedum sartorianum Податотека:Sedum sartorianum 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Sedum sartorianum </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Taxonbar|from1=Q96049483|from2=Q15489488}} [[Категорија:Дебелци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] lnrn1qpihxu2jyykzgrw16l1fi9rgjt 4 1398418 5601080 5600936 2026-07-27T13:48:05Z P.Nedelkovski 47736 /* Резултати */ 5601080 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Пепелав здравец]] |- | 2. || [[Крвав здравец]] |- | 3. || [[Шумски здравец]] |- | 4. || [[Шаренолистен здравец]] |- | 5. || [[Свртен здравец]] |- | 6. || [[Осилав здравец]] |- | 7. || [[Кртолест здравец]] |- | 8. || [[Долгостолпчест здравец]] |- | 9. || [[Здравец (род)]] |- | 10. || [[Асфоделов здравец]] |- | 11. || [[Разгранет здравец]] |- | 12. || [[Бохемиски здравец]] |- | 13. || [[Пиринејски здравец]] |- | 14. || [[Тркалезнолистен здравец]] |- | 15. || [[Нежен здравец]] |- | 16. || [[Брутиски здравец]] |- | 17. || [[Ситноцветен здравец]] |- | 18. || [[Гулабов здравец]] |- | 19. || [[име]] |- | 20. || [[име]] |- | 21. || [[име]] |- | 22. || [[име]] |- | 23. || [[име]] |- | 24. || [[име]] |- | 25. || [[име]] |- | 26. || [[име]] |- | 27. || [[име]] |- | 38. || [[име]] |- | 29. || [[име]] |- | 30. || [[име]] |- | 31. || [[име]] |- | 32. || [[име]] |- | 33. || [[име]] |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] ocrhcozpyy69o9bidtgytrm1dxfqtob 5601114 5601080 2026-07-27T15:48:38Z P.Nedelkovski 47736 /* Резултати */ 5601114 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Пепелав здравец]] |- | 2. || [[Крвав здравец]] |- | 3. || [[Шумски здравец]] |- | 4. || [[Шаренолистен здравец]] |- | 5. || [[Свртен здравец]] |- | 6. || [[Осилав здравец]] |- | 7. || [[Кртолест здравец]] |- | 8. || [[Долгостолпчест здравец]] |- | 9. || [[Здравец (род)]] |- | 10. || [[Асфоделов здравец]] |- | 11. || [[Разгранет здравец]] |- | 12. || [[Бохемиски здравец]] |- | 13. || [[Пиринејски здравец]] |- | 14. || [[Тркалезнолистен здравец]] |- | 15. || [[Нежен здравец]] |- | 16. || [[Брутиски здравец]] |- | 17. || [[Ситноцветен здравец]] |- | 18. || [[Гулабов здравец]] |- | 19. || [[Расеченолистен здравец]] |- | 20. || [[име]] |- | 21. || [[име]] |- | 22. || [[име]] |- | 23. || [[име]] |- | 24. || [[име]] |- | 25. || [[име]] |- | 26. || [[име]] |- | 27. || [[име]] |- | 38. || [[име]] |- | 29. || [[име]] |- | 30. || [[име]] |- | 31. || [[име]] |- | 32. || [[име]] |- | 33. || [[име]] |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 01wyz4bjpovvegp3tpqfmziebdtcozl 0 1398647 5601304 5586362 2026-07-28T04:40:55Z Bjankuloski06 332 Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601304 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Euphorbia_epithymoides_MA.jpg|genus=Euphorbia|species=epithymoides|authority=[[L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision={{Species list |abbreviated=yes | Euphorbia epithymoides subsp. epithymoides | | Euphorbia epithymoides subsp. gregersenii | (K.Malý ex Beck) Frajman | Euphorbia epithymoides subsp. lingulata | (Heuff.) Nyman }}|synonyms_ref=<ref name="POWO" /><ref name="POWO subsp epithymoides" /><ref name="POWO subsp gregersenii" /><ref name="POWO subsp lingulata" />|synonyms={{Collapsible list | {{Species list | Euphorbia epithymoides var. glaberrima | | Euphorbia epithymoides f. glabrescens | | Euphorbia epithymoides var. macrocarpa | | Euphorbia epithymoides var. polychroma | | Euphorbia fragifera | | Euphorbia gregersenii | | Euphorbia jacquinii | | Euphorbia lingulata | | Euphorbia mehadiensis | | Euphorbia microsperma | | Euphorbia polychroma | | Euphorbia polychroma f. denticulata | | Euphorbia polychroma subsp. lingulata | | Euphorbia polychroma f. longifolia | | Euphorbia polychroma subsp. microsperma | | Euphorbia polychroma var. microsperma | | Euphorbia villosa | | Galarhoeus epithymoides | | Pythius epithymoides | | Tithymalus epithymoides | | Tithymalus epithymoides var. microspermus | | Tithymalus fragifer | | Tithymalus gregersenii | | Tithymalus jacquinii | | Tithymalus lingulatus | }} }}}} '''''Euphorbia epithymoides''''', [[Синоним (таксономија)|syn.]] ''E. polychroma'', е [[Вид (биологија)|вид]] [[Листопадни растенија|листопаднa]] [[Скриеносеменици|скриеносеменица]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] Euphorbiaceae, [[домороден вид]] на Либија, Турција и Источна, Средна и Југоисточна Европа. == Опис == Повеќегодишно тревесто растение до 60 цм високо. Стеблото вертикално, со густи расперени влакна и обично без зраци во пазувите на листовите. Листовите 2-3 пати подолги отколку широки, јајцевидно-долгнавести односно 2-5 цм долги, 1-2,5 цм широки, на врвот и во основата заокруглени, од обете страни влакнести, целокрајни. Лисните дршки многу куси. Листовите во основата на штитот исти како и стеблените, еднакви или подолги од зраците, жолти, понекогаш при цветање поцрвенуваат. Листовите во основата на штитчињата елиптични до елиптично-јајцевидни, жолтеникаво-зелени или стануваат црвеникави. Штитот со 5 зраци, кои се разгрануваат трихотомно, а секој зрак понатаму дихотомно разгранет. пзувни штитчиња нема или ретко има само по 1. Обвивката на циатумот широко-ѕвонеста, гола, и подлабоко од половината насечена на 5 дела. Жлездите елиптични обично 1-2. Кутијката 3-4 мм долга, скоро топчеста, со слабо изразени плитки бразди, ппо површината со долги, тенки цилиндрични израстоци кои на врвот поцрвенуваат. Столпчињата во основата 1/2 сраснати, на врвот дводелни. Семките јајцевидни 2-2,9 мм долги, кафеави, со нежна мрежеста структура.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=855}}</ref> Сортата „Major“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/332109/Euphorbia-epithymoides-Major/Details|title=''Euphorbia epithymoides'' 'Major' AGM|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=25 June 2020}}</ref> ја добила наградата за градинарски заслуги на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]. == Таксономија == ''Euphorbia epithymoides'' е именувана од [[Карл Линеј]] во 1762 година. Класифицирана е во родот ''[[Млечки (род)|млечки]]'' во рамките на поширокото семејство [[млечки]] и има три прифатени [[Подвид|подвида.]]<ref name="POWO">{{Наведен POWO|id=346404-1}}</ref> * ''Euphorbia epithymoides'' subsp. ''epithymoides'' – Потекнува од средна Европа од Германија до северозападниот Балкански Полуостров.<ref name="POWO subsp epithymoides">{{Наведен POWO|id=3311322-4}}</ref> * ''Euphorbia epithymoides'' subsp. ''gregersenii'' – Потекнува од долината Гостовиќ во Босна и Херцеговина.<ref name="POWO subsp gregersenii">{{Наведен POWO|id=77350424-1}}</ref> * ''Euphorbia epithymoides'' subsp. ''lingulata'' – Потекнува од Источна Европа од Украина кон југ до Грција и северозападна Турција.<ref name="POWO subsp lingulata">{{Наведен POWO|id=77256535-1}}</ref> Постојат 25 [[Синоним (таксономија)|синоними]] за ''Euphorbia epithymoides'' или еден од неговите три подвида, вклучувајќи 15 имиња на видови презентирани во следната табела.<ref name="POWO"/><ref name="POWO subsp epithymoides"/><ref name="POWO subsp gregersenii"/><ref name="POWO subsp lingulata"/> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ class="nowrap" |Табела на синоними ! Име ! Година ! Синоним за: ! Белешки |- | ''Euphorbia fragifera'' {{Мали|Schur}} | 1866 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет., ном. незаконски. хомоним. пост. |- | ''Euphorbia gregersenii'' {{Мали|K.Malý ex Beck}} | 1920 година | подвид ''gregersenii'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- | ''Euphorbia jacquinii'' {{Мали|Fenzl ex Boiss.}} | 1862 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет. |- | ''Euphorbia lingulata'' {{Мали|Heuff.}} | 1835 година | подвид ''lingulata'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- | Комплет ''за Euphorbia mehadiensis'' {{Мали|Kit.}} | 1864 година | подвид ''lingulata'' | data-sort-value="B" | = хет. |- | ''Euphorbia microsperma'' {{Мали|(Murb.) K.Malý}} | 1949 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет. |- | ''Euphorbia polychroma'' {{Мали|A.Kern.}} | 1875 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет. |- | ''Euphorbia villosa'' {{Мали|Friv. ex Boiss.}} | 1862 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет., про син. |- | ''Galarhoeus epithymoides'' {{Мали|(L.) Haw.}} | 1812 година | ''Е.&nbsp;epithymoides'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- | ''Pythius epithymoides'' {{Мали|(L.) Raf.}} | 1838 година | ''Е.&nbsp;epithymoides'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- | ''Tithymalus epithymoides'' {{Мали|(L.) Klotzsch & Garcke}} | 1860 година | ''Е.&nbsp;epithymoides'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- | ''Tithymalus fragifer'' {{Мали|Klotzsch & Garcke}} | 1860 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет. |- | ''Tithymalus gregersenii'' {{Мали|(K.Malý ex Beck) Soják}} | 1979 година | подвид ''gregersenii'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- | ''Tithymalus jacquinii'' {{Мали|(Fenzl ex Boiss.) Soják}} | 1972 година | подвид ''epithymoides'' | data-sort-value="B" | = хет. |- | ''Tithymalus lingulatus'' {{Мали|(Heuff.) Soják}} | 1972 година | подвид ''lingulata'' | data-sort-value="A" | ≡ хом. |- ! colspan="4" style="text-align: left;" | Белешки: ≡ [[Синоним (таксономија)|хомотипски синоним]] ; = [[Синоним (таксономија)|хетеротипски синоним]] |} == Распространетост во Македонија == ''Euphorbia epithymoides'' расте по планински ливади, покрај шумите и во нив. Позната за планините Китка, Јакупица, Скопска Црна Гора - с. Бањани, Шар Планина - Елак, Лешница, Плачковица - Винички Бачила, Кожуф - Висока Чука, Огражден - Суви Лаки, Голак, Радовиш - с. Воиславци, Струмица - клисура на р. Водоча. Валандово - Плавуш, Гевгелија - с. Органџали, Битола.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Euphorbia epithymoides|''Euphorbia epithymoides''}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1762 година]] [[Категорија:Млечка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4e4sh39k5x5edf1wucr7ytttt94z59a 0 1399053 5601274 5600252 2026-07-28T04:26:19Z Bjankuloski06 332 5601274 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Голем жедник |genus = Hylotelephium |image = Hylotelephium maximum sl1.jpg |species = maximum |authority = (L.) Holub |synonyms = * ''Anacampseros maxima'' (L.) Haw. * ''Hylotelephium telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) H.Ohba * ''Sedum maximum'' (L.) Hoffm. * ''Sedum telephium'' var. ''cordatum'' Döll * ''Sedum telephium'' var. ''majus'' Gaudin * ''Sedum telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) Krock. * ''Sedum telephium'' var. ''maximum'' L. * ''Telephium maximum'' (L.) Eichw.<ref name="powo">{{нмс | title = Hylotelephium maximum (L.) Holub | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274211-1 | publisher = Royal Botanic Gardens, Kew | access-date = 25 декември 2023 | work = Plants of the World Online}}</ref> }} '''Голем жедник''' или '''голем жедниковец''' ({{науч|Hylotelephium maximum}}), [[синоним (таксономија)|syn.]] Sedum maximum) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). == Опис и распространетост == ''Sedum maximum'' е голо растение со месест реповиден [[ризом]] и најчесто со повеќе цветни стебленца. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина од 20-60 см, исправени и едноставни, со [[лист]]ови распоредени спирално или спроти едни со други, а најгорните обично се по три во пршлен; во основата немаат неплодни гранчиња. Листовите се крупни, месести и рамни, со сиво-зелена боја, форма јајцевидна или широко издолжена, долги до 10&nbsp;cm, рабовите ситно или покрупно и нерегуларно назабени, со тапи запци кои често се оддалечени, а основата делумно го обвиткува стеблото. [[Цвет]]овите се петчлени, бројни, собрани во густи врвни штитовидни [[Соцветие|соцветија]], а дел од нив се појавуваат и во пазувите на горните листови. Ливчињата на чашката немаат влакна, зелени, со триаголно-ланцетна форма и остар врв. Венечните ливчиња се од јајцевидно-ланцетни до ланцетни, долги 3-4 мм, завршуваат со остар врв, а бојата варира од зеленикаво-бела и жолтеникаво-бела до црвенкаста. Има десет [[Прашник|прашници]], со должина еднаква или малку поголема од венечните ливчиња. Мешунчињата (плодовите) се исправени мешунчиња, долги 3-4 мм, со остар врв и столпче околу 1 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1052-1052}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменливи терени во грмушести заедници, по рабови на шуми и во ретки шуми, како и низ клисури, ридови и планини. Ова растение е широко распространето.<ref name=":0" /> == Употреба == Во [[Западна Европа|Западна]] и [[Средна Европа]], ''Sedum maximum'' се одгледува како градинарска култура. За јадење се користат младите листови, ластари и корења. Од ластарите и лисјата се готват [[Чорба|чорби]], [[боршч]], се подготвува [[пире]] и сецкан зеленчук. Во рана пролет, кога сè уште нема друг зеленчук, ''Sedum maximum'' ги заменува [[спанаќ]]от, [[зелка]]та и [[Зелена салата|зелената салата]]. Меснатиот [[корен]], пак, се користи на ист начин како [[компир]]от. Пред јадење, од варениот корен се отстранува лушпата. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160"> Податотека:Sedum maximum.jpg|Илустрација на Sedum maximum </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Жедниковци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] n27vi4pdzw4o1adlwum16ajdj1qu4qv 5601275 5601274 2026-07-28T04:27:32Z Bjankuloski06 332 5601275 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Голем жедник |genus = Hylotelephium |image = Hylotelephium maximum sl1.jpg |species = maximum |authority = (L.) Holub |synonyms = * ''Anacampseros maxima'' (L.) Haw. * ''Hylotelephium telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) H.Ohba * ''Sedum maximum'' (L.) Hoffm. * ''Sedum telephium'' var. ''cordatum'' Döll * ''Sedum telephium'' var. ''majus'' Gaudin * ''Sedum telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) Krock. * ''Sedum telephium'' var. ''maximum'' L. * ''Telephium maximum'' (L.) Eichw.<ref name="powo">{{нмс | title = Hylotelephium maximum (L.) Holub | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274211-1 | publisher = Royal Botanic Gardens, Kew | access-date = 25 декември 2023 | work = Plants of the World Online}}</ref> }} '''Голем жедник''' или '''голем жедниковец''' ({{науч|Hylotelephium maximum}}), [[синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum maximum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). == Опис и распространетост == Ова е голо растение со месест реповиден [[ризом]] и најчесто со повеќе цветни стебленца. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина од 20-60 см, исправени и едноставни, со [[лист]]ови распоредени спирално или спроти едни со други, а најгорните обично се по три во пршлен; во основата немаат неплодни гранчиња. Листовите се крупни, месести и рамни, со сиво-зелена боја, форма јајцевидна или широко издолжена, долги до 10&nbsp;cm, рабовите ситно или покрупно и нерегуларно назабени, со тапи запци кои често се оддалечени, а основата делумно го обвиткува стеблото. [[Цвет]]овите се петчлени, бројни, собрани во густи врвни штитовидни [[Соцветие|соцветија]], а дел од нив се појавуваат и во пазувите на горните листови. Ливчињата на чашката немаат влакна, зелени, со триаголно-ланцетна форма и остар врв. Венечните ливчиња се од јајцевидно-ланцетни до ланцетни, долги 3-4 мм, завршуваат со остар врв, а бојата варира од зеленикаво-бела и жолтеникаво-бела до црвенкаста. Има десет [[Прашник|прашници]], со должина еднаква или малку поголема од венечните ливчиња. Мешунчињата (плодовите) се исправени мешунчиња, долги 3-4 мм, со остар врв и столпче околу 1 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1052-1052}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменливи терени во грмушести заедници, по рабови на шуми и во ретки шуми, како и низ клисури, ридови и планини. Ова растение е широко распространето.<ref name=":0" /> == Употреба == Во [[Западна Европа|Западна]] и [[Средна Европа]], големиот жедник се одгледува како градинарска култура. За јадење се користат младите листови, ластари и корења. Од ластарите и лисјата се готват [[Чорба|чорби]], [[боршч]], се подготвува [[пире]] и сецкан зеленчук. Во рана пролет, кога сè уште нема друг зеленчук, големиот жедник ги заменува [[спанаќ]]от, [[зелка]]та и [[зелена салата|зелената салата]]. Меснатиот [[корен]], пак, се користи на ист начин како [[компир]]от. Пред јадење, од варениот корен се отстранува лушпата. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160"> Податотека:Sedum maximum.jpg|Илустрација на голем жедник </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hylotelephium maximum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Жедниковци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] j8nss9cjsj8s09zli1tt8s9cj9lgche 5601276 5601275 2026-07-28T04:27:42Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Sedum maximum]] на [[Голем жедник]] 5601275 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Голем жедник |genus = Hylotelephium |image = Hylotelephium maximum sl1.jpg |species = maximum |authority = (L.) Holub |synonyms = * ''Anacampseros maxima'' (L.) Haw. * ''Hylotelephium telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) H.Ohba * ''Sedum maximum'' (L.) Hoffm. * ''Sedum telephium'' var. ''cordatum'' Döll * ''Sedum telephium'' var. ''majus'' Gaudin * ''Sedum telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) Krock. * ''Sedum telephium'' var. ''maximum'' L. * ''Telephium maximum'' (L.) Eichw.<ref name="powo">{{нмс | title = Hylotelephium maximum (L.) Holub | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274211-1 | publisher = Royal Botanic Gardens, Kew | access-date = 25 декември 2023 | work = Plants of the World Online}}</ref> }} '''Голем жедник''' или '''голем жедниковец''' ({{науч|Hylotelephium maximum}}), [[синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum maximum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). == Опис и распространетост == Ова е голо растение со месест реповиден [[ризом]] и најчесто со повеќе цветни стебленца. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина од 20-60 см, исправени и едноставни, со [[лист]]ови распоредени спирално или спроти едни со други, а најгорните обично се по три во пршлен; во основата немаат неплодни гранчиња. Листовите се крупни, месести и рамни, со сиво-зелена боја, форма јајцевидна или широко издолжена, долги до 10&nbsp;cm, рабовите ситно или покрупно и нерегуларно назабени, со тапи запци кои често се оддалечени, а основата делумно го обвиткува стеблото. [[Цвет]]овите се петчлени, бројни, собрани во густи врвни штитовидни [[Соцветие|соцветија]], а дел од нив се појавуваат и во пазувите на горните листови. Ливчињата на чашката немаат влакна, зелени, со триаголно-ланцетна форма и остар врв. Венечните ливчиња се од јајцевидно-ланцетни до ланцетни, долги 3-4 мм, завршуваат со остар врв, а бојата варира од зеленикаво-бела и жолтеникаво-бела до црвенкаста. Има десет [[Прашник|прашници]], со должина еднаква или малку поголема од венечните ливчиња. Мешунчињата (плодовите) се исправени мешунчиња, долги 3-4 мм, со остар врв и столпче околу 1 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1052-1052}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменливи терени во грмушести заедници, по рабови на шуми и во ретки шуми, како и низ клисури, ридови и планини. Ова растение е широко распространето.<ref name=":0" /> == Употреба == Во [[Западна Европа|Западна]] и [[Средна Европа]], големиот жедник се одгледува како градинарска култура. За јадење се користат младите листови, ластари и корења. Од ластарите и лисјата се готват [[Чорба|чорби]], [[боршч]], се подготвува [[пире]] и сецкан зеленчук. Во рана пролет, кога сè уште нема друг зеленчук, големиот жедник ги заменува [[спанаќ]]от, [[зелка]]та и [[зелена салата|зелената салата]]. Меснатиот [[корен]], пак, се користи на ист начин како [[компир]]от. Пред јадење, од варениот корен се отстранува лушпата. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160"> Податотека:Sedum maximum.jpg|Илустрација на голем жедник </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hylotelephium maximum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Жедниковци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] j8nss9cjsj8s09zli1tt8s9cj9lgche 5601283 5601276 2026-07-28T04:28:59Z Bjankuloski06 332 [[ВП:КМ|КМ]]: [[Категорија:Жедниковци]] → [[Категорија:Жедниковец]] 5601283 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Голем жедник |genus = Hylotelephium |image = Hylotelephium maximum sl1.jpg |species = maximum |authority = (L.) Holub |synonyms = * ''Anacampseros maxima'' (L.) Haw. * ''Hylotelephium telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) H.Ohba * ''Sedum maximum'' (L.) Hoffm. * ''Sedum telephium'' var. ''cordatum'' Döll * ''Sedum telephium'' var. ''majus'' Gaudin * ''Sedum telephium'' subsp. ''maximum'' (L.) Krock. * ''Sedum telephium'' var. ''maximum'' L. * ''Telephium maximum'' (L.) Eichw.<ref name="powo">{{нмс | title = Hylotelephium maximum (L.) Holub | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274211-1 | publisher = Royal Botanic Gardens, Kew | access-date = 25 декември 2023 | work = Plants of the World Online}}</ref> }} '''Голем жедник''' или '''голем жедниковец''' ({{науч|Hylotelephium maximum}}), [[синоним (таксономија)|syn.]] ''Sedum maximum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[жедник]] (''Sedum'') од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[дебелци]]те (''Crassulaceae''). == Опис и распространетост == Ова е голо растение со месест реповиден [[ризом]] и најчесто со повеќе цветни стебленца. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина од 20-60 см, исправени и едноставни, со [[лист]]ови распоредени спирално или спроти едни со други, а најгорните обично се по три во пршлен; во основата немаат неплодни гранчиња. Листовите се крупни, месести и рамни, со сиво-зелена боја, форма јајцевидна или широко издолжена, долги до 10&nbsp;cm, рабовите ситно или покрупно и нерегуларно назабени, со тапи запци кои често се оддалечени, а основата делумно го обвиткува стеблото. [[Цвет]]овите се петчлени, бројни, собрани во густи врвни штитовидни [[Соцветие|соцветија]], а дел од нив се појавуваат и во пазувите на горните листови. Ливчињата на чашката немаат влакна, зелени, со триаголно-ланцетна форма и остар врв. Венечните ливчиња се од јајцевидно-ланцетни до ланцетни, долги 3-4 мм, завршуваат со остар врв, а бојата варира од зеленикаво-бела и жолтеникаво-бела до црвенкаста. Има десет [[Прашник|прашници]], со должина еднаква или малку поголема од венечните ливчиња. Мешунчињата (плодовите) се исправени мешунчиња, долги 3-4 мм, со остар врв и столпче околу 1 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1052-1052}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменливи терени во грмушести заедници, по рабови на шуми и во ретки шуми, како и низ клисури, ридови и планини. Ова растение е широко распространето.<ref name=":0" /> == Употреба == Во [[Западна Европа|Западна]] и [[Средна Европа]], големиот жедник се одгледува како градинарска култура. За јадење се користат младите листови, ластари и корења. Од ластарите и лисјата се готват [[Чорба|чорби]], [[боршч]], се подготвува [[пире]] и сецкан зеленчук. Во рана пролет, кога сè уште нема друг зеленчук, големиот жедник ги заменува [[спанаќ]]от, [[зелка]]та и [[зелена салата|зелената салата]]. Меснатиот [[корен]], пак, се користи на ист начин како [[компир]]от. Пред јадење, од варениот корен се отстранува лушпата. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160"> Податотека:Sedum maximum.jpg|Илустрација на голем жедник </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hylotelephium maximum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Жедниковец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 51yh3qfx2aahx4hbn8zhkyp5qee65n7 1 1399054 5601278 5587797 2026-07-28T04:27:42Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Sedum maximum]] на [[Разговор:Голем жедник]] 5587797 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1399133 5601309 5600260 2026-07-28T04:42:32Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601309 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Sempervivum leucanthum'' | status = | image = Sempervivum leucanthum0.jpg | image_caption = ''Sempervivum leucanthum'' | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Crassulaceae | genus_sv = | genus = Sempervivum | species_sv = | species = '''Sempervivum leucanthum''' | taxon = Sempervivum leucanthum | taxon_authority = [[Јосиф Панчиќ]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Sempervivum kindingeri'' <small>[[Лујо Адамовиќ|Adamovic]]</small> }}'''''Sempervivum leucanthum''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] Sempervivum kindingeri) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Чуваркуќа (род)|чуваркуќа]] ({{науч|Sempervivum}}) од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[дебелци]] (''Crassulaceae''). Видот за првпат е опишан од српскиот ботаничар [[Јосиф Панчиќ]]. == Опис и распространетост == ''Sempervivum leucanthum'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] растение со задебелени листови распоредени во разретчена розета со дијаметар од 4 до 6,5 см и кратки, дебели столони. Цветното стебло достигнува висина до 25 см, покриено со долги жлездести влакна и густо наредени листови по неговата должина. [[Лист]]овите во розетата се поставени како покривни црепови, долги 40-55 мм и широки 14-22 мм, со издолжено-лопатовидна форма; основата е малку стеснета, врвот проширен и кратко заострен, со ретки жлездести влакна, а на врвот има густи бели и долги жлездести влакна. Листовите на [[стебло]]то се помали и потесни: долните се долги 40-55 мм и широки 10-13 мм, а горните 20-26 мм долги и 6-9 мм широки; тие се расперени, врвот постепено се заострува и имаат погуста жлездеста влакнатост. [[Цвет]]овите се речиси без дршки, составени од 12 делови, групирани во долги цимозни гранчиња со 10-12 цветови. Ливчињата на чашката се ланцетни до пошироко-ланцетни, со издолжен заострен врв, долги 4,5-5 мм и широки 1-1,5 мм, зелени и покриени со жлездести влакна. Венечните ливчиња се тесни и издолжени, со остар врв, долги до 13 мм и широки околу 2 мм, со жлездести влакна по рабовите и задната страна; бојата е бледо-жолта со восочен тон, а во основата има црвена дамка. [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венечните ливчиња; филаментите се жолти со восочен изглед и црвени линии, а во основата имаат жлездести влакна. Мешунчињата имаат ретки жлездести влакна и столпче долго до 7 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1045}}</ref> Во [[Македонија]] расте по пукнатините на карпите. Видот е забележан единствено во [[Таорска Клисура|Таорската Клисура]], меѓу селото [[Зелениково]] и градот [[Велес]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Sempervivum_leucanthum0.jpg|''Sempervivum leucanthum'' Податотека:Sempervivum_leucanthum1.jpg|''Sempervivum leucanthum'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{таксонска лента}} == Надворешни врски == * {{Ризница-врска|Sempervivum leucanthum|''Sempervivum leucanthum''}} * {{Викивидови|Sempervivum leucanthum|''Sempervivum leucanthum''}} [[Категорија:Чуваркуќа (род)]] [[Категорија:Дебелци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] n3lns4sw5nlw86wm76mnje5vjgfpnvc 0 1399224 5601302 5588922 2026-07-28T04:40:47Z Bjankuloski06 332 Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601302 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Schneeheide (Erica herbacea) im Schnee.jpg |image_caption =''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') |genus = Erica (plant) |species = carnea |authority = [[L.]] |synonyms = * ''Erica herbacea'' * ''Erica mediterranea'' }} '''''Erica carnea''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Erica herbacea'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). [[Домороден вид|Потекнува]] од планинските области на централна, источна и јужна [[Европа]], каде што расте во [[Четинари|зимзелени]] шуми или каменести падини. Иако името ''Erica herbacea'' било прво објавено, Меѓународниот ботанички конгрес во 1999 година официјално одлучил да го задржи името ''Erica carnea'' поради неговата далеку поголема популарност. == Опис и распространетост == ''Erica carnea'', познато и како тревест врес, е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] кое се шири ползечки и е силно разгрането. Неговите [[Стебло|стебла]] се тенки, светлокафеави и достигнуваат висина до 25 см. Младите гранчиња се речиси без влакна, светлокафеави и сјајни; од основата на секој [[лист]] започнува надолжно ребро кое се протега до следниот лист. Листовите се бројни, игловидни и густи, долги 5-7 мм, најчесто по четири во лажни пршлени, делумно расперени, без влакна и сјајни, завршуваат со остар врв, рабовите имаат кратки четинести влакна свртени напред, а основата е стеснета во кратка дршка. [[Соцветие]]то е на врвот на стеблото, кратко и гроздовидно, со малку цветови собрани и свртени на една страна; дршките на цветовите се долги 2-4 мм, темноцрвени и без влакна, со три мали јајцевидни брактеоли кои завршуваат остро и имаат ситни ресички по рабовите. Чашката има четири ланцетовидни ливчиња, долги 2,5-3 мм, остро завршени, црвени и двојно пократки од венчето. Венчето е долго 5-6 мм, со форма на цилиндрична или тесна ѕвонеста структура, најчесто црвеникаво-розово, понекогаш бело, на врвот поделено на четири кратки и тапи делови. [[Цвет]]от има осум [[Прашник|прашници]] кои се подолги од венчето; филаментите се црвени, антерите виолетови, без израстоци и се отвораат странично со издолжени отвори. Столпчето е тенко и надминува по должина прашниците. Плодникот е без влакна и темноцрвен. Плодната кутијка е долга 2 мм и обвиена од венчето. [[Семе|Семките]] се издолжени и сплескани.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=781-782}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменести и плитки почви, на границата меѓу субалпскиот и алпскиот појас. Се среќава единствено на планината [[Јабланица]], околу [[Подгоречко Езеро|Подгоречкото Езеро]] на височина од 1850-2000 метри.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Erica carnea 003.JPG|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea close-up.jpg|Крупен кадар од цветот и листот''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea Springwood.JPG|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea0.jpg|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Lebenswertes chemnitz winter winterheide im schnee natur.jpg|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{GRIN}} * [http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm ICBN: List of conserved names] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170823232142/http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm|date=2017-08-23}} {{Taxonbar|from1=Q248958|from2=Q3056464}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] lhsqsd7g4tyw9ip631owex8ek9fp85x 0 1399245 5601303 5588896 2026-07-28T04:40:50Z Bjankuloski06 332 Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601303 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Erica spiculifolia'' | image = Bruckenthalia spiculifolia0.jpg | image_width = 270px | image_caption = Erica spiculifolia | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ericales]] | familia = [[Ericaceae]] | subfamilia = | tribus = | genus = '''''Erica''''' |genus_authority = [[Rchb.]] |species = '''''Erica spiculifolia''''' |binomial = '''''Erica spiculifolia''''' |binomial_authority = ([[Salisb.]]) Rchb. }} '''''Erica spiculifolia''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Bruckenthalia spiculifolia'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). Овој вид е природно распространет во [[Југоисточна Европа]], во [[Македонија]], [[Србија]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Украина]], Крим, северна [[Грција]] и северноазискиот дел од [[Турција]].<ref name="GRIN"> {{GRIN|id=419742}} </ref> За првпат е опишано во 1802 година под името ''Erica spiculifolia'' од британскиот ботаничар [[Ричард Ентони Салисбери]]. Долго време овој вид се сметал за единствен претставник на родот ''Bruckenthalia'', под научното име ''Bruckenthalia spiculifolia'' == Опис и распространетост == Erica spiculifolia е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] со полулегнат раст, силно разгрането од [[корен]]от, а гранчињата му се исправени или стојат вертикално. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина до 15 см и се покриени со бројни ситни, разлетани влакненца. [[Лист]]овите се игловидни, тесни и издолжени, долги 4-5 мм и широки околу 0,7 мм, поставени густо и во голем број, делумно расперени или целосно расперени, најчесто по четири во лажни пршлени, а понекогаш спирално или мешано. Нивните рабови имаат ситни четинести влакненца, а врвот им завршува со долго влакно со голема жлезда; кај цветните гранчиња листовите се подолги, до 9 мм. [[Цвет]]овите се четиричлени, собрани во густи завршни соцветија со форма на цилиндри или топчиња, составени од 8 до 40 цветови; дршките се долги 2-3 мм, тенки, црвенкави и покриени со ситни влакненца; прицветните листови се долги 1,5-3 мм. Чашката е во форма на ѕвонче, долга 1,5 мм, без влакненца и црвенкава; нејзините запци се широко триаголни, ситно назабени и по должина еднакви со цевчестиот дел. Венчето е исто така ѕвонесто, црвено и без влакненца. Тоа е долго 2,5-3,2 мм, со слободни делови кои се јајцевидни, тапи и долги околу 1 мм. Има осум [[Прашник|прашници]], покуси од венчето; филаментите се околу половина покуси од антерите; антерите се долги 0,8 мм, црвенкави со виолетови врвови и се отвораат преку странични, речиси кружно-елиптични пори. Плодникот е четириделен и без влакненца. Столпчето е црвенкаво и достигнува должина до 3,5 мм. Плодната кутијка е без влакненца.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=782-783}}</ref> Во Македонија расте на високопланински пасишта со силикатна подлога или на длабоки почви во субалпскиот појас. Претставува многу распространето на планинските масиви: [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Голешница]]-[[Лисец (Голешница)|Лисец]], [[Осоговски Планини|Осогово]], [[Пелистер]], [[Ниџе]], [[Дудица]], [[Кожуф]], [[Беласица]], [[Дешат]] и [[Бабуна (планина)|Дабничка Планина]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Bruckenthalia spiculifolia (BG Wroclaw)-3.JPG|''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') Податотека:20090808 Bruckenthalia spiculifolia.JPG|Крупен кадар на цветови од ''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') Податотека:Bruckenthalia spiculifolia2.jpg|''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') Податотека:Curtis's botanical magazine (Tab. 8148) (9598132101).jpg|Илустрација на ''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') </gallery> === Литература === * Питер А. Шмит, Бернд Шулц: ''Фитшен - Вуди Флора: Книга за идентификување на дрвјата и грмушките што растат диво и се засадени во Централна Европа.'' Германија, Quelle & Meyer Verlag, 2023, стр. 427–428. eingeschränkte Vorschau во Google Books === Наводи === {{Наводи}}{{таксонска лента}} == Надворешни врски == * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/1e03b212-7200-490f-87d7-629ccc7fa5c8 Лист со податоци ''за Bruckenthalia spiculifolia (Salisb.) Rchb.'' со фотографии и дистрибуција во Грција на ''веб-страницата Flora of Greece'' - ''Анотирана листа за проверка на васкуларни растенија во Грција''] . [[Категорија:Вресови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] bvu04gie0wksdiu38a52yqqe0v5ryll 0 1399250 5601306 5588916 2026-07-28T04:42:03Z Bjankuloski06 332 Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601306 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Rhododendron myrtifolium Chornohora Turkul.JPG | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=Rivers, M.C. |year=2017 |title=''Rhododendron myrtifolium'' |volume=2017 |article-number=e.T83772628A86136306 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T83772628A86136306.en |access-date=7 October 2024}}</ref> | genus = Rhododendron | species = myrtifolium | authority = [[Schott]] & [[Kotschy]], 1851<ref>{{cite web|url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/dataset=/parent=/filename=feout/firstval=11/SID=4088.1393654492?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Rhododendron&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= |title= Europe flora |publisher=[[Royal Botanic Garden Edinburgh]] |access-date=23 July 2015}}</ref> }} '''''Rhododendron myrtifolium''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Rhododendron kotschyi'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветна]] [[Зимзелено растение|зимзелена]] [[грмушка]] од семејството [[вресови]] (''Ericaceae''). Претставува честа појава на високите планински венци на [[Источна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Романија]] и [[Украина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/80649/1/distribution_phytocoenotic_characteristics.pdf|title=Distribution and phytocoenotic characteristics of relict populations of ''Rhododendron myrtifolium'' (ericaceae) in the ukrainian carpathians|publisher=Consejo Superior de Investigaciones Científicas|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rosebay.org/chapterweb/specmyr.htm|title=''Rhododendron myrtifolium''|publisher=Rosebay Massachusetts Chapter|accessdate=23 July 2015}}</ref> == Опис и распространетост == ''Rhododendron myrtifolium'' е ниска грмушка со висина до 50 см, која е карактеристично разгранета уште од основата. Старите [[Стебло|стебла]] имаат набрана сиво-кафеава кора со бројни брадавичести остатоци од жлезди, а младите гранчиња се црвенкаво-кафеави и покриени со многу кратки влакненца. [[Лист]]овите се поставени спирално, долги 1-2 см, широко-елипсовидни, кожести и голи; горната страна е темнозелена и сјајна, со спроводни жили вградени во ткивото што дава набран изглед; врвот е тап, рабовите благо свиткани надолу, основата се стеснува во кратка црвена дршка; долната страна е рѓесто-кафеава со виолетова нијанса и густо покриена со лушпести жлезди. [[Цвет]]овите се групирани по 3-7 во завршни штитовидни гроздести [[Соцветие|соцветија]]; прицветните листови се издолжени, долги 7-8 мм, со тап врв, покриени со ситни влакненца и рабови со долги влакна; дршките се долги 10-20 мм, тенки, виолетово-црвени, со многу ситни влакненца и бројни лушпести жлезди. Чашката е во форма на чинија, поделена на 5 делови, со многу мали и кратки триаголни сегменти. Венчето е цилиндрично, долго 15-20 мм, со слободни делови околу 5 мм кои завршуваат заоблено; бојата е црвено-розова, површината има кратки бели влакненца и ретки жлезди, а внатрешноста на цевчестиот дел е густо влакнеста. Има десет [[Прашник|прашници]], покуси од венечната цевка; нивните филаменти се светлорозови, проширени во основата и по рабовите на долниот дел покриени со долги густи влакна. Антерите се отвораат на врвот преку кружни отвори. Плодникот е јајцевиден и густо покриен со жлезди, а столпчето е виолетово и еднакво долго со плодникот. Плодната кутијка е долга 4-6 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=784-785}}</ref> Во [[Македонија]] расте на тревести и каменливи терени со силикатна подлога во алпскиот појас. Ова растение се среќава единствено на планината [[Јакупица]], над [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]].<ref name=":0" /> == Синоними == * ''Rhododendron ferrugineum <small>(Schott & Kotschy) [[Hayek]] 1928</small>'' * ''Rhododendron kotschyi <small>[[Simonk.]], 1887</small>'' == Галерија == <gallery> Податотека:Літо_у_горах.jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_Chornohora_Pozhyzhevska.JPG Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35280457661).jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(41636908905).jpg Податотека:Rhododéndron_myrtifólium_2.jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35022610190).jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35370163336).jpg Податотека:5Flora.jpg Податотека:Rodnei-4.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] j7yg0mop4wed67n6z7h8ndh9sdf769t 0 1399329 5601199 5592814 2026-07-27T19:26:34Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5601199 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = {{fossil range|Eocene|recent}} | image = -2020-09-23 Blackberrys, Coast Path, Trimingham.JPG | image_caption = Blackberry bush with ripe and unripe fruit | display_parents = 2 | taxon = Rubus | authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="GRIN">{{GRIN |access-date=2010-06-27}}</ref> | type_species = ''[[Rubus fruticosus]]'' | type_species_authority = L. | type_species_ref = <ref>{{Tropicos|40027499|Rubus|L. |access-date=2010-06-27}}</ref> | subdivision_ranks = Species | subdivision = | synonyms = {{collapsible list |bullets = true |''Ametron'' Raf. |''Ampomele'' Raf. |''Batidaea'' (Dumort.) Greene |''Bossekia'' Neck. ex Greene |''Calyctenium'' Greene |''Cardiobatus'' Greene |''Chamaemorus'' Hill |''Comarobatia'' Greene |''Cumbata'' Raf. |''Cylactis'' Raf. |''Dalibarda'' Kalm |''Dyctisperma'' Raf. |''Idaeobatus'' (Focke) Börner |''Manteia'' Raf. |''Melanobatus'' Greene |''Oligacis'' Raf. |''Oreobatus'' Rydb. |''Parmena'' Greene |''Psychrobatia'' Greene |''Rubacer'' Rydb. |''Selnorition'' Raf. }} | synonyms_ref = <ref name = "POWO" /> }} '''''Rubus'''''е голем и разновиден [[Род (биологија)|род]] на цветни растенија од семејството [[Рози|Rosaceae]], потсемејство [[Рози (потсемејство)|Rosoideae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000199-2|title=''Rubus'' L.|date=2021|work=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331005745/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000199-2|archive-date=31 March 2023|accessdate=4 September 2021}}</ref><ref>{{EFloras|1|20916|Rosaceae (subfam. Rosoideae) tribe Rubeae}}</ref><ref name="dict">{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/bramble|title=the definition of bramble|work=Dictionary.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215043015/http://dictionary.reference.com/browse/bramble|archive-date=2016-02-15|accessdate=2016-02-15}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/plants/wild-flowers/bramble/|title=Bramble|work=Woodland Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220022318/https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/plants/wild-flowers/bramble/|archive-date=20 December 2024|accessdate=20 February 2025}}</ref> Плодовите од различни видови се познати како [[Малина|малини]], [[Капина|капини]], боровинки, капини и грмушки. Тоа е разновиден род, а проценките за бројот на видовите ''Рубус'' варираат од 250 до над 1.000. Тие растат на сите континенти освен Антарктикот. Повеќето од овие растенија имаат дрвенести стебла со боцки како рози; боцки, влакна и влакна со врвови на жлезди се исто така чести во родот. Стеблата на ваквите растенија се нарекуваат и ''трски''. == Опис == Грмушки или повеќегодишни тревести растенија. Стеблото обично со специфични трња, со проширена основа, а на врвот се срповидно свиткани. Листовите тројни, дланковидни или перести, со 3-7 назабени ливчиња. Прилисниците јајцевидни, ланцетни или линејни, најчесто повеќе или помалку сраснати со лисната дршка, поретко слободни. Цветовите поединечни или собрани во гроздовидни или метличести соцветија. Цветовите хермафродитни, хипантиумот плоснат, обично со испакната [[цветна ложа]]. Чашкините ливчиња 5. Венечните ливчиња 5, црвени, пурпурни, розови, жолтеникаво-бели или бели. Прашниците во голем број, подолги, со иста должина или покуси од столпчињата на плодникот. Карпелите во голем број, голи или влакнести, поставени на една топчеста цветна ложа, столпчињата речиси терминални и обично отпаѓаат. Плодчињата групирани во збирни плодови, образувани од голем број, едносемени костелки.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=890}}</ref> == Таксономија == === Модерна класификација === ''Rubus'' е единствениот род во племето Rubeae.<ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Xun|last2=Li|first2=Jinlu|last3=Cheng|first3=Tao|last4=Zhang|first4=Wen|last5=Liu|first5=Yanlei|last6=Wu|first6=Ping|last7=Yang|first7=Xueying|last8=Wang|first8=Ling|last9=Zhou|first9=Shiliang|date=February 2020|title=Molecular systematics of Rosoideae (Rosaceae)|url=https://link.springer.com/10.1007/s00606-020-01629-z|journal=Plant Systematics and Evolution|language=en|volume=306|issue=1|page=9|bibcode=2020PSyEv.306....9C|doi=10.1007/s00606-020-01629-z|issn=0378-2697|url-access=subscription}}</ref> ''Rubus'' е многу сложен, особено во рамките на [[Подрод (биологија)|подродот]] [[капина]] (''Rubus''), со полиплоидија, хибридизација и факултативна апомиксис кои очигледно се јавуваат често, што ја прави [[Таксономија|класификацијата]] на видовите на големата варијација во подродот еден од големите предизвици на систематската ботаника. Во публикациите помеѓу 1910 и 1914 година, германскиот ботаничар [[Вилхелм Олберс Фоке]] се обидел да го организира родот во 12 подродови, систем на класификација кој оттогаш станал широко прифатен, иако современите генетски студии откриле дека многу од овие подродови не се монофилетски.<ref name="Huang-2023">{{Наведено списание|last=Huang|first=Ti-Ran|last2=Chen|first2=Jian-Hui|last3=Hummer|first3=Kim E.|last4=Alice|first4=Lawrence A.|last5=Wang|first5=Wen-He|last6=He|first6=Yi|last7=Yu|first7=Sheng-Xiang|last8=Yang|first8=Ming-Feng|last9=Chai|first9=Tuan-Yao|date=April 2023|title=Phylogeny of Rubus (Rosaceae): Integrating molecular and morphological evidence into an infrageneric revision|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tax.12885|journal=Taxon|language=en|volume=72|issue=2|pages=278–306|bibcode=2023Taxon..72..278H|doi=10.1002/tax.12885|issn=0040-0262|url-access=subscription}}</ref> Некои препознаваат десетици видови кои квалификувани ботаничари го сметаат за единечни, попроменливи видови. Од друга страна, видовите во другите подродови ''Rubus'' (како што се малините) генерално се различни или се вклучени во порутински таксономски дебати за една или неколку, како на пример дали европските и американските црвени малини се подобро третирани како еден вид или два (во овој случај, тука се следи гледиштето за два вида, со ''[[Rubus idaeus]]'' и ''[[Rubus strigosus]]'' се препознаваат и двата вида; ако овие видови се комбинираат, тогаш постарото име ''R.&nbsp;idaeus'' има приоритет за поширокиот вид). Класификацијата презентирана подолу препознава 13 подродови во рамките на ''Rubus'', при што најголемиот подрод (''Rubus)'' е поделен на 12 делови. Претставени се репрезентативни примери, но многу повеќе видови не се споменати овде.&nbsp;Сеопфатна студија од 2019 година покажаla дека подродовите ''Orobatus'' и ''Anoplobatus'' се монофилетски, додека сите други подродови се парафилетски или полифилетски.<ref name="Carter-2019">{{Наведено списание|last=Carter|first=Katherine A.|last2=Liston|first2=Aaron|last3=Bassil|first3=Nahla V.|last4=Alice|first4=Lawrence A.|last5=Bushakra|first5=Jill M.|last6=Sutherland|first6=Brittany L.|last7=Mockler|first7=Todd C.|last8=Bryant|first8=Douglas W.|last9=Hummer|first9=Kim E.|date=2019-12-20|title=Target Capture Sequencing Unravels Rubus Evolution|journal=Frontiers in Plant Science|volume=10|bibcode=2019FrPS...10.1615C|doi=10.3389/fpls.2019.01615|issn=1664-462X|pmc=6933950|pmid=31921259|doi-access=free}}</ref> === Филогенеза === Родот има веројатно северноамериканско потекло,<ref name="Carter-2019"/> со фосили познати од [[Еоцен|еоценската]] Флорисантска формација во Колорадо, стара околу 34 милиони години.<ref>{{Наведување|last=Leopold|first=Estella B.|chapter=Phytogeography of the late Eocene Florissant flora reconsidered|date=2008|chapter-url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/587/chapter/3804067|title=Paleontology of the Upper Eocene Florissant Formation, Colorado|publisher=Geological Society of America|language=en|doi=10.1130/2008.2435(04)|isbn=978-0-8137-2435-5|access-date=2021-09-23|last2=Manchester|first2=Steven R.|last3=Meyer|first3=Herbert W.|archivedate=2024-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524114632/https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/books/book/587/chapter-abstract/3804067/Phytogeography-of-the-late-Eocene-Florissant-flora?redirectedFrom=fulltext}}</ref> ''Rubus'' се проширил во Евроазија, Јужна Америка и Океанија за време на [[Миоцен|миоценот]].<ref name="Carter-2019" /> [[Фосил|Фосилни]] семиња од раниот миоцен на ''Rubus'' се пронајдени во [[Чешка|чешкиот]] дел од базенот [[Цитау]]. Многу фосилни плодови од † ''Rubus laticostatus'', † ''Rubus microspermus'' и † ''Rubus semirotundatus'' се извадени од примероци од бушотини на слатководните наоѓалишта од средниот миоцен во базенот Нови Сач, Западни Карпати, [[Полска]]. Молекуларните податоци ги поткрепуваат класификациите врз основа на географијата и бројот на хромозоми, но следните морфолошки податоци, како што се структурата на листовите и стеблата, не се чини дека даваат филогенетска класификација.<ref>{{Наведено списание|last=Lawrence A. Alice|last2=Christopher S. Campbell|year=1999|title=Phylogeny of Rubus (rosaceae) based on nuclear ribosomal DNA internal transcribed spacer region sequences|journal=American Journal of Botany|publisher=Botanical Society of America|volume=86|issue=1|pages=81–97|bibcode=1999AmJB...86...81A|doi=10.2307/2656957|jstor=2656957|pmid=21680348}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed" heights="200px" widths="250px" caption=> Податотека:Rubus_caesius_fruit_-_Keila.jpg|мини|Бобинка ''Rubus caesius'' Податотека:Rubus_arcticus3.jpg|мини|Цвет ''од R. arcticus'' Податотека:Rubus-odoratus-flower2.JPG|мини|Листови и цветови ''од R. odoratus'' Податотека:Rubus_saxatilis02.jpg|мини|Листови и бобинки ''од R. saxatilis'' Податотека:Rubus_ellipticus_obcordatus_3.jpg|мини|Листови и цветови ''од R. ellipticus'' var. ''obcordatus'' Податотека:Aculi.jpg|мини|''R. ulmifolius'' боцки]] Податотека:Rubus_chamaemorus_fruit.jpg|мини|Плод ''од R. chamaemorus'' Податотека:Brombeerlaub.jpg|мини|Лист ''[[Сина капинка|од R. caesius]]'' Податотека:Thimbleberry_flower_(Rubus_parviflorus).jpg|мини|Цвет ''од R. parviflorus'' Податотека:Rubus_idaeus_leaf.JPG|мини|Листови ''од R. idaeus'' Податотека:Blackberry_flower_01.jpg|мини|Цвет ''од R. fruticosus'' Податотека:Björnbär.jpg|мини|Бобинки ''од R. laciniatus'' Податотека:Starr_030419-0035_Rubus_hawaiensis.jpg|мини|Бобинка ''R. hawaiensis'' Податотека:Rubus_spectabilis_2566.JPG|мини|''R. spectabilis'' var. ''spectabilis'' цвет Податотека:Raspberries_(40971).jpg|мини|Комерцијално произведени малини од ''[[R. strigosus|R.&#x20;strigosus]]'' Податотека:Rubus_rosifolius1.JPG|мини|Листови и бобинки ''од R. rosifolius'' Податотека:Japanische_Weinbeere.jpg|мини|Цвеќиња ''од R. phoenicolasius'' Податотека:Rubus_hirsutus2.jpg|мини|Цвеќиња ''од R. hirsutus'' </gallery> === Видови === ''Rubus'' е разновиден род, со проценки за бројот на видови кои варираат од 250 до над 1.000, пронајдени на сите континенти освен Антарктикот.<ref name="Huang-2023"/> Попознати видови вклучуваат: {{div col|colwidth=22em}} *''[[Rubus aboriginum]]'' *''[[Rubus allegheniensis]]'' *''[[Rubus arcticus]]'' *''[[Rubus argutus]]'' *''[[Rubus armeniacus]]'' *''[[Rubus caesius]]'' *''[[Rubus canadensis]]'' *''[[Rubus chamaemorus]]'' *''[[Rubus cockburnianus]]'' *''[[Rubus coreanus]]'' *''[[Rubus crataegifolius]]'' *''[[Rubus deliciosus]]'' *''[[Rubus domingensis]]'' *''[[Rubus ellipticus]]'' *''[[Rubus flagellaris]]'' *''[[Rubus fraxinifolius]]'' *''[[Rubus glaucus]]'' *''[[Rubus hawaiensis]]'' *''[[Rubus hispidus]]'' *''[[Rubus idaeus]]'' *''[[Rubus illecebrosus]]'' *''[[Rubus laciniatus]]'' *''[[Rubus leucodermis]]'' *''[[Rubus moluccanus]]'' *''[[Rubus nepalensis]]'' *''[[Rubus nivalis]]'' *''[[Rubus niveus]]'' *''[[Rubus occidentalis]]'' *''[[Rubus odoratus]]'' *''[[Rubus parviflorus]]'' *''[[Rubus pedatus]]'' *''[[Rubus pensilvanicus]]'' *''[[Rubus phoenicolasius]]'' *''[[Rubus probus]]'' *''[[Rubus pubescens]]'' *''[[Rubus rosifolius]]'' *''[[Rubus saxatilis]]'' *''[[Rubus spectabilis]]'' *''[[Rubus tricolor]]'' *''[[Rubus trivialis]]'' *''[[Rubus ulmifolius]]'' *''[[Rubus ursinus]]'' *''[[Rubus vestitus]]'' {{div col end}}   ==== Хибридни бобинки ==== Терминот „хибридна бобинка“ често се користи колективно за оние плодови од родот ''Rubus'', кои се развиени главно во САД и Велика Британија во последните 130 години. Бидејќи видовите ''Rubus'' лесно се вкрстуваат и се апомици (способни да снесат семе без оплодување), потеклото на овие растенија често е многу сложено, но генерално е договорено да се вклучат и сорти капини (''R.&#x20;ursinus'', ''R.&#x20;fruticosus'') и малини (''R. idaeus''). Британската национална колекција на ''Rubus'' содржи над 200 видови, и иако не е во рамките на Националната колекција, содржи и многу сорти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nccpg.com/National-Collections/Collection-Results.aspx?id=391|title=Plant Heritage – National Collections Scheme, UK Garden Plants|work=nccpg.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120233053/http://www.nccpg.com/National-Collections/Collection-Results.aspx?id=391|archive-date=20 January 2015|accessdate=20 January 2015}}</ref> === Етимологија === Генеричкото име на [[Латински јазик|латински]] значи капина и е изведено од зборот ''ruber'', што значи „црвено“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zIOvJSJs-IkC|title=CRC World Dictionary of Plant Names|last=Quattrocchi|first=Umberto|publisher=Taylor & Francis US|year=2000|isbn=978-0-8493-2678-3|volume=IV R-Z|page=2345|access-date=2020-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524114631/https://books.google.com/books?id=zIOvJSJs-IkC|archive-date=2024-05-24}}</ref> Капините, како и разни други видови ''Rubus'' со навики на раст на насип или раскошен раст, често изгледаат како трње.<ref name=":0"/> Сепак, ова име не се користи за оние како малината што растат како исправени трски, ниту за видови што растат како ползечки или се протегаат, како што се повеќето бобинки, или разни нискорастечки бореални, арктички или алпски видови. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Викивидови-ред|Rubus|''Rubus''}} * [http://bioweb.wku.edu/Rubus/default.asp ''Rubus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080830061302/http://bioweb.wku.edu/Rubus/default.asp |date=2008-08-30 }} Archived 2008-08-30 at the Wayback Machine at the Western Kentucky University {{Таксонска лента}} [[Категорија:Капина (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] mtr3t5mhmkynk9ci79fstxmiwief614 0 1399574 5601307 5591330 2026-07-28T04:42:12Z Bjankuloski06 332 Исправена научна ознака, replaced: иноним (таксономија)|син.]] → иноним (таксономија)|syn.]] 5601307 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rosa glauca img 2050.jpg|genus=Rosa|species=glauca|authority=[[Pourret]]}} '''''Rosa glauca''''' ([[Синоним (таксономија)|syn.]] ''Rosa rubrifolia''), е вид [[роза]] по потекло од планините на централна и јужна Европа. Расте од шпанските [[Пиринеи]] на исток до [[Бугарија]], и на север до [[Германија]] и [[Полска]]. Исто така, се среќава како воведен вид на север дури до [[Скандинавија]] и [[Финска]]. == Опис == Висока грмушка (1-3 мм) од која најчесто се развиваат поединечни единки. Младите гранчиња пруинозни, сивкасто-зелени, а окасно стануваат црвеникаво-кафеави. Стеблото и гранчињата се еднотипни но ретки, слабо лачно искривени или прави и обично тенки трња без задебелена основа; младите гранчиња честопати без трња. Листовите со 5-7 ливчиња, широко-елиптични до јајцевидни, 20-40мм долги, 15-25 мм широки, односно 1,5-2 пати подолги орколку широки, голи, многу ретко со влакна по средната жила, синкаво-зелени или пурпурно-црвеникави, на врвот обично тапи, поретко кусо заострени, во основата заокруглени, по работ просто или двојно напилени, во долната третина или четвртина без запци, а запчињата на врвот со жлезди. Лисната дршка и рахисот голи, прилисниците широки, криловидни, голи. Цветовите поединечни или по 2-3 заедно, цветот 20-40мм во пречник, цветните дршки 10-20 мм долги, голи, многу ретко со жлездести четини. Чашкините ливчиња 2-3 мм широки, целокрајни или надворешните ливчиња со еден пар куси линејни сегменти, на грбната страна голи или многу ретко со жлезди, по прецветувањето на цветот чашкините ливчиња се издигнуваат нагоре. Вемечните ливчиња 18-22 мм долги, темнорозови. Столпчињата бело-волнести. Дискот рамен. Плодот топчест, 15 мм во пречник, црвеникаво-кафеав, ретко со жлездести четини.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=908-909}}</ref> == Распространетост во Македонија == Расте по варовничките и силикатни камењари, од 1,000 до 2,000 м надморска височина. Позната е за планините [[Шар Планина]], [[Маврово|Мавровско]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Илинска Планина]], [[Јабланица]], [[Галичица]], клисурата на [[Црн Дрим]] - с. [[Луково (Струшко)|Луково]].<ref name=":02" /> == Одгледување и употреба == Оваа роза не била широко одгледувана во градините сè до крајот на 19 век. Ливчињата од цветот лесно паѓаат при наводнување со црева, како и од ветер и дожд. Видот е натурализиран во северна Европа, северно од неговиот автохтон ареал, особено во [[Скандинавија]]. Ова растение ја добило наградата за градинарски заслуги на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/16043/Rosa-glauca-Pourr-(S)/Details?returnurl=%2Fplants%2Fsearch-results%3Fform-mode%3Dfalse%26query%3Drosa%2Bglauca%26aliaspath%3D%252fplants%252fsearch-results|title=''Rosa glauca''|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=2017-01-15}}</ref> <gallery mode="packed" centered=""> Податотека:Rosa_glauca_leaves_img_1851.jpg Податотека:Rosa_glauca_img_2726.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Rosa+&SPECIES_XREF=glauca&TAXON_NAME_XREF=&RANK=species Флора Европеа: ''Роза глаука''] * Блејми, М. и Греј-Вилсон, К. (1989). ''Флора на Британија и Северна Европа'' . Ходер и Стоутон. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-340-40170-2|<bdi>0-340-40170-2</bdi>]] . == Надворешни врски == * {{PFAF|Rosa glauca}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Роза]] [[Категорија:Флора на Македонија]] t6fumv4ykj5ovjvivyprzc6qbjg33ii 0 1399997 5601202 5599225 2026-07-27T19:28:45Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5601202 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија |oldest_fossil=миоцен |image=103 Fragaria vesca L.jpg |image_caption=''[[Fragaria vesca]]'' илустрација од ''Atlas des plantes de France'' 1891, од [[Амеде Масклеф]] |display_parents=3 |taxon=Fragaria |authority=[[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks=Видови |subdivision=20+ вида; види текст }} '''Јагода''' ({{langx|lat|Fragaria}}) — [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството [[рози]], попознати како '''јагоди''' поради нивните [[Овошје|плодови]] што се јадат. Постојат повеќе од 20 опишани [[Вид (биологија)|видови]] и многу хибриди и сорти. Најчестите јагоди што се одгледуваат комерцијално се сорти на [[Јагода|градинарската јагода]], хибрид познат како ''Fragaria'' × ''ananassa''. Јагодите имаат вкус што се менува во зависност од сортата и се движи од доста сладок до прилично кисел. Јагодите се важна комерцијална овошна култура, широко одгледувана во сите умерени подрачја во светот. == Опис == Јагодите не се [[Бобинка|бобинки во ботаничка смисла]].<ref name=Esau>Esau, K. 1977. ''Anatomy of seed plants''. John Wiley and Sons, New York.</ref> Месестиот и јадлив дел од „овошјето“ е [[Цветна ложа|цветната ложа]], а деловите што понекогаш погрешно се нарекуваат „семиња“ се ахени и затоа се вистинските ботанички плодови.<ref name="Esau" /><ref>E-Flora BC: Electronic Atlas of the Plants of British Columbia: [http://linnet.geog.ubc.ca/Atlas/Atlas.aspx?sciname=Fragaria%20virginiana ''Fragaria virginiana''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250213200832/https://linnet.geog.ubc.ca/Atlas/Atlas.aspx?sciname=Fragaria%20virginiana|date=2025-02-13}}.</ref> == Етимологија == Името на родот {{Јаз|la|{{linktext|Fragaria}}}} потекнува од {{Јаз|la|{{linktext|fragum}}}} („ [[јагода]]“) и {{Јаз|la|{{linktext|-aria}}}}, наставка што се користи за создавање именки од женски род и имиња на растенија. Се смета дека латинското име, пак, потекнува од коренот на [[Праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот јазик]] што значи „[[бобинка]]“, или ''*dʰreh₂ǵ-'' или ''*sróh₂gs'' . <ref>{{Наведена книга|title=Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages|last=De Vaan|first=Michiel|date=2008|publisher=Brill|isbn=9789004167971|page=239}}</ref> == Класификација == Во светот постојат повеќе од 20 различни видови ''Fragaria''. Предложени се и голем број други видови, од кои некои сега се признати како подвидови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysimple.aspx?Fragaria|title=Species records in the database (for the query: '''genus''' = ''Fragaria'')|publisher=U.S. National Plant Germplasm System|accessdate=2017-08-24}}</ref> Еден клуч за класификацијата на видовите јагоди е тоа што нивниот број на [[Хромозом|хромозоми]] варира. Сите тие имаат седум основни ''типови'' хромозоми, но покажуваат различна [[полиплоидија]]. Некои видови се диплоидни, имаат два сета од седумте хромозоми (вкупно 14 хромозоми), но други се тетраплоидни (четири сета, вкупно 28 хромозоми), хексаплоидни (шест сета, вкупно 42 хромозоми), октоплоидни (осум сета, вкупно 56 хромозоми) или декаплоидни (десет сета, вкупно 70 хромозоми). Како грубо правило (со исклучоци), видовите јагоди со повеќе хромозоми имаат тенденција да бидат поцврсти и да произведуваат поголеми растенија со поголеми бобинки. Најстарите фосили што со сигурност можат да се класифицираат како ''Fragaria'' се од [[Миоцен|миоценот]] во Полска. Фосилизирани ахени ''од'' ''Fragaria'' се познати и од [[Плиоцен|плиоценот]] во Кина.<ref>{{Наведено списание|last=Huang|first=Yong-Jiang|last2=Zhu|first2=Hai|last3=Momohara|first3=Arata|last4=Jia|first4=Lin-Bo|last5=Zhou|first5=Zhe-Kun|date=March 2019|title=Fruit fossils of Rosoideae (Rosaceae) from the late Pliocene of northwestern Yunnan, Southwest China|journal=Journal of Systematics and Evolution|language=en|volume=57|issue=2|pages=180–189|bibcode=2019JSyEv..57..180H|doi=10.1111/jse.12443|issn=1674-4918|doi-access=free}}</ref> === Диплоидни видови === [[Податотека:Fragaria_daltoniana.jpg|мини|''[[Fragaria daltoniana]]'', вид од Хималаите]] [[Податотека:Fragaria_vesca_2.jpg|мини|Шумска јагода (''[[Шумска јагода|Fragaria vesca]]''), вид од северната хемисфера]] [[Податотека:Fragarianilgerrensis.jpg|мини|Цвет на ''Fragaria nilgerrensis'', азиски вид]] [[Податотека:Sosnovka_Bekovo_2014_Wild_Strawberries.jpg|мини|Диви јагоди (''Fragaria viridis'') од [[Сосновка]], [[Пензенска Област]], Русија]] [[Податотека:Fragaria_viridis_fruit_-_Keila.jpg|мини|Плод ''Fragaria viridis'' фотографирано во Кеила, [[Естонија]]]] * [[Fragaria × bifera|''Fragaria'' × ''bifera'']] <small>Duchesne</small> - ''F. vesca'' × ''F. viridis'' (Европа) * ''[[Fragaria bucharica]]'' <small>Losinsk.</small> (Кина) * ''[[Fragaria chinensis]]'' <small>Losinsk</small> (Кина) * ''[[Fragaria daltoniana]]'' <small>J.Gay</small> (Хималаи) * ''Fragaria emeiensis'' Jia J. Lei (Кина) * ''[[Fragaria gracilis]]'' <small>Losinsk.</small> (Кина) * ''[[Fragaria hayatae]]'' <small>Makino</small> (Тајван) * ''[[Fragaria iinumae]]'' <small>Makino</small> (Источна Русија, Јапонија) * ''[[Fragaria mandshurica]]'' <small>Staudt</small> (Кина) * ''Fragaria nilgerrensis'' <small>Schlecht. ex J.Gay</small> ([[Јужна Азија|Јужна]] и [[Југоисточна Азија]]) * ''Fragaria nipponica'' <small>Makino</small> ([[Кореја]], [[Јапонија]]) * ''Fragaria nubicola'' <small>Lindl. ex Lacaita</small> ([[Хималаи]]) * ''Fragaria pentaphylla'' <small>Losinsk.</small> ([[Народна Република Кина|Кина]]) * ''[[Шумска јагода|Fragaria vesca]]'' <small>[[Карл Линеј|L.]]</small> - шумска јагода ([[Северна полутопка]]) * ''Fragaria viridis'' <small>Duchesne</small> (Европа, Средна Азија) === Тетраплоидни видови === * ''[[Fragaria corymbosa]]'' <small>Losinsk.</small> (Северна Кина) * [[Fragaria × intermedia|''Fragaria'' × ''intermedia'']] <small>(Bach) Beck</small> (Европа) * ''Fragaria moupinensis'' <small>Cardot</small> (Кина) * ''Fragaria orientalis'' <small>Лосинск.</small> (Источна Азија, Источен Сибир) * ''[[Fragaria tibetica]]'' Staudt & Dickoré (Кина) === Пентаплоидни хибриди === * ''Fragaria bringhurstii'' <small>Staudt</small> (брегот на Калифорнија) === Хексаплоидни видови === * ''Fragaria moschata'' <small>Duchesne</small> - мошусна јагода (Европа) === Октоплоидни видови и хибриди === * [[Јагода|''Fragaria'' × ''ananassa'']] <small>Duchesne ex Rosier</small> - градинарска јагода, ананас јагода * ''Fragaria chiloensis'' <small>([[Карл Линеј|L.]]) Mill.</small> - плажна јагода (Западна [[Америка]] ) ** ''Fragaria chiloensis'' subsp. ''chiloensis'' forma ''chiloensis'' ** ''Fragaria chiloensis'' subsp. ''chiloensis'' forma ''patagonica'' ( [[Аргентина]], [[Чиле]] ) ** ''Fragaria chiloensis'' subsp. ''lucida'' <small>(E. Vilm. ex Gay) Staudt</small> (брегот на [[Британска Колумбија]], [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], [[Орегон]], [[Калифорнија]]) ** ''Fragaria chiloensis'' subsp. ''pacifica'' <small>Staudt</small> (брег на [[Алјаска]], Британска Колумбија, Вашингтон, Орегон, Калифорнија) ** ''Fragaria chiloensis'' subsp. ''sandwicensis'' <small>( дек. ) Staudt</small> - ''{{Окина}} ōhelo papa'' ( [[Хаваи|Хаваи {{Окина}} i]] ) * ''Fragaria virginiana'' <small>[[Филип Милер|Mill.]]</small> - вирџиниска јагода ([[Северна Америка]]) === Декаплоидни видови и хибриди === * ''Fragaria cascadensis'' <small>KE Hummer</small> (Каскадни Планини во [[Орегон]]) <ref>{{Наведено списание|date=2012|title=A new species of Fragaria (Roseaceae) from Oregon|url=https://www.ars.usda.gov/research/publications/publication/?seqNo115=276470|journal=Journal of the Botanical Research Institute of Texas|volume=6|issue=1|pages=9–15|access-date=2012-06-10}}</ref> * ''Fragaria iturupensis'' <small>Staudt</small> Iturup јагода ( Iturup, [[Курилски Острови]] ) * [[Fragaria × Comarum хибриди|''Fragaria'' × ''Comarum'' хибриди]] * ''Fragaria × vescana'' === Непозната полиплоидија === * ''[[Fragaria tayulinensis]]'' <small>SSYing</small> (Тајван) === Некатегоризирани хибриди === * „Кармин“ (''Fragaria'' × ''Comarum'' hybrid), украсно растение со црвени цветови и тенки плодови. * ''[[Шумска јагода|Fragaria vesca]]'' и одредени други диплоидни видови можат да се хибридизираат и да произведат плодно потомство (иако ''Fragaria nilgerrensis'' се чини дека е помалку компатибилен).<ref>{{Наведено списание|last=Bors|first=R.H.|last2=Sullivan|first2=J.A.|date=2005|title=Interspecific Hybridization of Fragaria vesca subspecies with F. nilgerrensis, F. nubicola, F. pentaphylla, and F. viridis|url=http://journal.ashspublications.org/content/130/3/418.full.pdf|journal=J. Am. Soc. Hort. Sci.|volume=130|issue=3|pages=418–423|doi=10.21273/JASHS.130.3.418|doi-access=free}}</ref> * ''Fragaria moschata'' може да се хибридизира со диплоидни видови како што се ''Fragaria viridis'' и ''Fragaria nubicola'', но произведува помал дел од одржливи семиња.<ref>{{Наведено списание|last=Bors|first=Robert H.|last2=Sullivan|first2=J. Alan|date=August 1996|title=Production of Interspecific Hybrids between Hexaploid Fragaria moschata and the diploid species F. nubicola and F. viridis.|url=http://hortsci.ashspublications.org/content/31/4/610.2|journal=HortScience|volume=31|issue=4|pages=610|doi=10.21273/HORTSCI.31.4.610b|url-access=subscription|doi-access=free}}</ref> * ''Fragaria moschata'' може да се хибридизира со [[Јагода|''Fragaria'' × ''ananassa'']]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysimple.aspx?Fragaria Species records in the database (for the query: '''genus''' = ''Fragaria'')] from the U.S. National Plant Germplasm System website {{Јагоди}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Бобинки]] [[Категорија:Јагода (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] 4klfmzc95cr7jomyscfilsdhvb30a7w 0 1400189 5601355 5600720 2026-07-28T09:56:34Z Carshalton 30527 5601355 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ерјан Ниланд | image = [[File:Orjan Nyland France v Norway 26 June 26-023 (cropped).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Ерлинг Хоскјолд Ниланд<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3721036 |title=Ørjan Håskjold Nyland |publisher=Football Association of Norway |access-date=7 October 2019 |language=no}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|9|10|df=yes}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |title=Ørjan Nyland: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094029/https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[Волда]], [[Норвешка]] | nationality = {{flagsport|NOR}} [[Норвешка]] | height = {{height|m=1.92}}<ref name=PremProfile/> | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | currentclub = {{Слободен играч}} | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years1 = 2006-2007 | caps1 = 10 | goals1 = 0 | clubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years2 = 2007-2012 | caps2 = 59 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Hodd}} | years3 = 2013-2015 | caps3 = 61 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Molde}} | years4 = 2015-2018 | caps4 = 48 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Ingolstadt}} | years5 = 2018-2020 | caps5 = 30 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Aston Villa}} | years6 = 2021 | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Norwich City}} | years7 = 2021-2022 | caps7 = 1 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team AFC Bournemouth}} | years8 = 2022 | caps8 = 10 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Reading}} | years9 = 2022-2023 | caps9 = 2 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team RB Leipzig}} | years10= 2023-2026 | caps10 = 59 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Sevilla}} | nationalyears1 = 2008 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]] | nationalyears2 = 2011-2013 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]] | nationalyears3 = 2013- | nationalcaps3 = 76 | nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] }} '''Ерјан Хоскјолд Ниланд''' (роден на [[10 септември]] [[1990]] година, во [[Волда]]) — [[Норвешка|норвешки]] [[фудбал]]ер, {{Football/GK/player}}, кој во моментов е без клуб. ==Биографија== Ерјан Ниланд е роден во [[Волда]],<ref name="altomfotball">{{cite web |url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063719/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |language=no |title=Ørjan Håskjold Nyland |work=altomfotball.no |publisher=TV 2 |access-date=29 November 2012}}</ref><ref name="family">{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/inside-norway-goalkeeper-rjan-nylands-194300367.html |language=en |title=Inside Norway Goalkeeper Ørjan Nyland's Early Life: Wife, Children, Parents, Siblings & Family Background |work=yahoo sports |access-date=24 јули 2026}}</ref> мал град во истоимената општина во [[Норвешка]]. Како дете тој тренирал [[ракомет]], [[алпско скијање]] и [[фудбал]].<ref name="nernett">{{cite web |url=http://www.nernett.no/?do=article&id=19568 |language=no |title=Valgte bort hjelm og ski for hansker og ball |work=nernett.no |first=Eivind |last=Tveter |date=27 September 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Неговиот татко, Јостеин, исто така, бил фудбалер и играл на позицијата голман.<ref name="family"/> Тој има и помлад брат, Сандер, кој моментално работи како асистент тренер во норвешкиот клуб [[ФК Сарпсборг 08|Сарпсборг 08]].<ref name="family"/> Ниланд ја оженил својата сопруга Тине во 2019 година, со која имаат две деца Оливер и Јонах.<ref name="family"/> ==Технички карактеристики== Голман, кој има добри инстинкти и рефлекси.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/06-07-2026/nyland-portiere-norvegia-brasile.shtml|title=Sciatore mancato, una vita da riserva, senza contratto... e ora Nyland butta fuori il Brasile|access-date=2026-07-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Хед=== Нилда ја започнал фудбалската кариера во локалниот клуб Волда, во својот роден град, пред да се приклучи на [[ФК Хед|Хед]] во 2007 година.<ref name="FANtalent">{{cite web |url=http://www.fotball.no/Landslag_og_toppfotball/spillerutvikling/2012/Orjan-Nyland-manedens-talent-for-oktober/ |language=no |title=Ørjan Nyland månedens talent |work=fotball.no |publisher=Football Association of Norway |first=Mari Waagard |last=Thomassen |date=13 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Тој не настапил ниту еднаш во својата прва година во клубот поради конкуренцијата од [[Ким Дејноф]] и Вебјерн Скејде. Дејноф го напуштил Хед по завршувањето на сезоната 2007 и во следните две сезони, Ниланд бил втор избор зад Скејде пред да стане прв избор во текот на сезоната 2010.<ref name="regionavisa">{{cite news |url=http://regionavisa.org/static/bibliotek/regionavisa_6caf3458d4e736c.pdf |language=no |title=Multi-kunstnar |newspaper=Regionavisa |page=2 |first=Hugo |last=Antonsen |date=30 March 2011 |access-date=12 December 2012 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ниланд бил еден од најталентираните голмани во Норвешка и тренирал со [[Розенборг БК|Розенборг]] во два наврати во 2007 година,<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |language=no |title=Ørjans drømmeuke |publisher=Adresseavisa |first=Anders |last=Ruud |date=12 November 2007 |access-date=29 November 2012 |archive-date=13 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113093346/http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |url-status=dead }}</ref> англискиот клуб [[ФК Евертон|Евертон]] во декември 2008 година<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |language=no |title=Hødd-keeper trener med Everton |publisher=Adresseavisa |first=Line Lauvsnes |last=Oddekalv |date=10 December 2008 |access-date=29 November 2012 |archive-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211213108/http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |url-status=dead }}</ref> и [[ФК Молде|Молде]] во ноември 2011 година.<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |language=no |title=VIF-talent trener med Molde |publisher=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 November 2011 |access-date=12 December 2012 |archive-date=7 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207084542/http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |url-status=dead }}</ref> Во декември 2011 година, Ниланд бил еден од шестте млади голмани избрани за проектот на поранешниот норвешки голман [[Фроде Гродос]] наречен „Утрешниот националниот голман 2014“ инициран од [[Фудбалски сојуз на Норвешка|Фудбалската асоцијација на Норвешка]], каде што целта била да се развие следниот голман на репрезентацијата.<ref>{{cite news |url=http://www.vg.no/sport/fotball/norsk/landslaget/artikkel.php?artid=10032231 |language=no |title=NFF lanserer keeperprosjekt |agency=Norwegian News Agency |publisher=Verdens Gang |date=6 December 2011 |access-date=29 November 2012}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2012, [[ФК Тромсо|Тромсо]] сакал да го потпише Ниланд како резерва за [[Маркус Салман]], но не можел да си дозволи да плати колку што барале Хед за голманот, кој имал уште една година од договорот.<ref>{{cite news |url=http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |language=no |title=Tromsø ville kjøpe Hødds keeperhelt |publisher=iTromsø |first=Øyvind |last=Sivertsen |date=29 November 2012 |access-date=12 December 2012 |archive-date=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206072034/http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |url-status=dead }}</ref> Така, Ниланд останал во Хед и бил еден од најдобрите играчи на клубот во текот на сезоната 2012,<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/fotball/ekspertene-ser-pa-cupfinalelagene-1.8410393 |language=no |title=Her er spillerne ekspertene tror blir avgjørende i finalen |publisher=NRK |date=25 November 2012 |access-date=12 December 2012}}</ref> освојувајќи ја наградата за талент на месецот октомври, награда што им се доделува на извонредни млади норвешки фудбалери секој месец.<ref name="FANtalent"/> Во [[Фудбалски куп на Норвешка 2012#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2012]], Ниланд имал неколку одлични одбрани што донеле победа за неговиот тим, а самиот тој бил прогласен за играч на натпреварот. Ниланд, исто така, го одбранил пеналот на [[Реми Јохансен]] за да може Хед да победи со 4–2 на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] против Тромсо и ја освои својата прва титула во Купот на Норвешка.<ref>{{cite news |url=http://www.tv2.no/sport/fotball/hoedd-med-cupbombe-etter-straffedrama-3932838.html |language=no |title=Hødd med cupbombe etter straffedrama |publisher=TV 2 |first=Dag Slinning |last=Aarsæther |date=25 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> По сезоната, Ниланд станал слободен агент. Два клуба од [[Елитсериен]], [[ИК Старт|Старт]] и [[ФК Согндал|Согндал]], сакале да го потпишат Ниланд и јавно му ветија на Ниланд дека ќе биде нивен прв голман доколку тој потпише. [[Ларс Ивар Молдскред]], како советник на Ниланд, го советувал да потпише за Старт,<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |language=no |title=Tippeligaklubber lover Nyland fast plass |publisher=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=26 November 2012 |access-date=11 December 2012 |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129050306/http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |url-status=dead }}</ref> но наместо тоа, тој потпишал за бранителот на титулата во Норвешка, [[ФК Молде|Молде]], каде што се борел за место со [[Еспен Буге Петерсен]] и [[Оле Седерберг]].<ref>{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2012/11/29/sport/fotball/tippeligaen/molde/orjan_haskjold_nyland/24601916/ |language=no |title=Hødds keeperhelt klar for Molde |work=Dagbladet |first=Mads Gudim |last=Burheim |date=29 November 2012 |access-date=11 December 2012}}</ref> ===Молде=== Ниланд го направил своето деби за првиот тим за Молде во победата од 5–0 против нисколигашот Елнесваген и Омегн во првото коло на [[Фудбалски куп на Норвешка 2013|Купот на Норвешка 2013]].<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |language=no |title=Cup-helten på vei til Ullevaal igjen |publisher=Romsdals Budstikke |first=Knut Dørum |last=Lillebakk |author-link=Knut Dørum Lillebakk |date=17 April 2013 |access-date=18 April 2013 |archive-date=20 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420091654/http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |url-status=dead }}</ref> Ниланд, исто така, играл во второто коло против [[ФК Бјасен|Бјасен]], пред да го направи своето деби во [[Елитсериен]] во ремито 1-1 против [[ИК Старт|Старт]] на 6 мај 2013 година. Откако Буге Петерсен се повредил, Ниланд наскоро станал прв избор на голманската позиција во клубот.<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/cupfinalehelten-har-kjempa-seg-inn-1.11023461 |language=no |title=Cupfinalehelten har kjempa seg til startplass |publisher=NRK |first1=Hans-Olav |last1=Rise |first2=Rune |last2=Hustad |date=12 May 2013 |access-date=19 November 2013}}</ref> и го одиграл секој натпревар во првенството до 17-тото коло кога менаџерот, [[Оле Гунар Солшер]], решил да го одмори.<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3656843.ece |language=no |title=Solskjær vil forlenge med Nyland |newspaper=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=31 July 2013 |access-date=20 November 2013}}</ref> Тој потпишал нов договор со Молде во септември 2013 година, обврзувајќи се со клубот до летото 2018 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |language=no |title=Nyland skrev femårskontrakt |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 September 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610200719/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |url-status=dead }}</ref> Ниланд пропуштил неколку натпревари во октомври поради повреда,<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |language=no |title=– Sesongen har ikke vært slik jeg håpet |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=6 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610220057/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |url-status=dead }}</ref> но се вратил кога Молде се сретнал со Розенборг на 26 октомври 2013 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |language=no |title=Nyland tilbake mot RBK |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=26 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610201708/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |url-status=dead }}</ref> Тој одиграл вкупно 20 натпревари во првенството во текот на сезоната 2013, која Молде ја завршил на 6-то место. Во следната сезона, Ниланд бил стартен голман на Молде под водството на новиот тренер [[Тор Оле Скулеруд]], кој ја освоил титулата во [[Елитсериен 2014|норвешкото првенство]], придонесувајќи за успехот со 28 настапи и 12 суви мрежи (најмногу од сите голмани во лигата).<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/comps/28/2014/keepers/2014-Eliteserien-Stats|title=2014 Tippeligaen Goalkeeper Stats|publisher=fbref|date=|access-date=28 јули 2026}}</ref> Покрај тоа, тој бил и [[капитен]] на тимот во многу натпревари во текот на сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.fvn.no/sport/start/i/ngzbjB/nyland-skulle-avgjort-i-foerste-omgang|title=Nyland: - Skulle avgjort i første omgang|publisher=fvn.no|language=no|date=3 август 2014|access-date=28 јули 2026}}</ref> кога главниот капитен на тимот [[Даниел Берг Хестад]] не бил на теренот. На крајот од сезоната, тој бил прогласен за голман на сезоната во норвешкото првенство. Исто така, тој го започнал како капитен и го одиграл целиот натпревар во [[Фудбалски куп на Норвешка 2014#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2014]], во кое Молде го победил [[Одс БК|Одс]] со 0-2, за комплетирањето на [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]].<ref>{{cite web|url=https://www.fotball.no/turneringer/nm-menn/2024/molde-cuphistorie/|title=Moldes cuphistorie|publisher=fotball.no|language=no|date=13 мај 2026|access-date=28 јули 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Норвешка |image3=Flag of Norway.svg }} {{Ризница-врска|Ørjan Nyland}} *[https://www.soccerway.com/player/nyland-orjan/UJ9btoDi/ Ерјан Ниланд на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/orjan-nyland/profil/spieler/73517 Ерјан Ниланд на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/193610/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на espn] *[https://www.whoscored.com/players/39187/show/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на whoscored] {{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ниланд, Ерјан}} [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Молде]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Инголштат]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норич Сити]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Севиља]] [[Категорија:Луѓе од Волда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 4un8k2xzhj34fucgaprt9qk2b5gkx99 5601356 5601355 2026-07-28T09:57:43Z Carshalton 30527 /* Молде */ 5601356 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ерјан Ниланд | image = [[File:Orjan Nyland France v Norway 26 June 26-023 (cropped).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Ерлинг Хоскјолд Ниланд<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3721036 |title=Ørjan Håskjold Nyland |publisher=Football Association of Norway |access-date=7 October 2019 |language=no}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|9|10|df=yes}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |title=Ørjan Nyland: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094029/https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[Волда]], [[Норвешка]] | nationality = {{flagsport|NOR}} [[Норвешка]] | height = {{height|m=1.92}}<ref name=PremProfile/> | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | currentclub = {{Слободен играч}} | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years1 = 2006-2007 | caps1 = 10 | goals1 = 0 | clubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years2 = 2007-2012 | caps2 = 59 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Hodd}} | years3 = 2013-2015 | caps3 = 61 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Molde}} | years4 = 2015-2018 | caps4 = 48 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Ingolstadt}} | years5 = 2018-2020 | caps5 = 30 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Aston Villa}} | years6 = 2021 | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Norwich City}} | years7 = 2021-2022 | caps7 = 1 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team AFC Bournemouth}} | years8 = 2022 | caps8 = 10 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Reading}} | years9 = 2022-2023 | caps9 = 2 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team RB Leipzig}} | years10= 2023-2026 | caps10 = 59 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Sevilla}} | nationalyears1 = 2008 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]] | nationalyears2 = 2011-2013 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]] | nationalyears3 = 2013- | nationalcaps3 = 76 | nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] }} '''Ерјан Хоскјолд Ниланд''' (роден на [[10 септември]] [[1990]] година, во [[Волда]]) — [[Норвешка|норвешки]] [[фудбал]]ер, {{Football/GK/player}}, кој во моментов е без клуб. ==Биографија== Ерјан Ниланд е роден во [[Волда]],<ref name="altomfotball">{{cite web |url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063719/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |language=no |title=Ørjan Håskjold Nyland |work=altomfotball.no |publisher=TV 2 |access-date=29 November 2012}}</ref><ref name="family">{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/inside-norway-goalkeeper-rjan-nylands-194300367.html |language=en |title=Inside Norway Goalkeeper Ørjan Nyland's Early Life: Wife, Children, Parents, Siblings & Family Background |work=yahoo sports |access-date=24 јули 2026}}</ref> мал град во истоимената општина во [[Норвешка]]. Како дете тој тренирал [[ракомет]], [[алпско скијање]] и [[фудбал]].<ref name="nernett">{{cite web |url=http://www.nernett.no/?do=article&id=19568 |language=no |title=Valgte bort hjelm og ski for hansker og ball |work=nernett.no |first=Eivind |last=Tveter |date=27 September 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Неговиот татко, Јостеин, исто така, бил фудбалер и играл на позицијата голман.<ref name="family"/> Тој има и помлад брат, Сандер, кој моментално работи како асистент тренер во норвешкиот клуб [[ФК Сарпсборг 08|Сарпсборг 08]].<ref name="family"/> Ниланд ја оженил својата сопруга Тине во 2019 година, со која имаат две деца Оливер и Јонах.<ref name="family"/> ==Технички карактеристики== Голман, кој има добри инстинкти и рефлекси.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/06-07-2026/nyland-portiere-norvegia-brasile.shtml|title=Sciatore mancato, una vita da riserva, senza contratto... e ora Nyland butta fuori il Brasile|access-date=2026-07-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Хед=== Нилда ја започнал фудбалската кариера во локалниот клуб Волда, во својот роден град, пред да се приклучи на [[ФК Хед|Хед]] во 2007 година.<ref name="FANtalent">{{cite web |url=http://www.fotball.no/Landslag_og_toppfotball/spillerutvikling/2012/Orjan-Nyland-manedens-talent-for-oktober/ |language=no |title=Ørjan Nyland månedens talent |work=fotball.no |publisher=Football Association of Norway |first=Mari Waagard |last=Thomassen |date=13 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Тој не настапил ниту еднаш во својата прва година во клубот поради конкуренцијата од [[Ким Дејноф]] и Вебјерн Скејде. Дејноф го напуштил Хед по завршувањето на сезоната 2007 и во следните две сезони, Ниланд бил втор избор зад Скејде пред да стане прв избор во текот на сезоната 2010.<ref name="regionavisa">{{cite news |url=http://regionavisa.org/static/bibliotek/regionavisa_6caf3458d4e736c.pdf |language=no |title=Multi-kunstnar |newspaper=Regionavisa |page=2 |first=Hugo |last=Antonsen |date=30 March 2011 |access-date=12 December 2012 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ниланд бил еден од најталентираните голмани во Норвешка и тренирал со [[Розенборг БК|Розенборг]] во два наврати во 2007 година,<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |language=no |title=Ørjans drømmeuke |publisher=Adresseavisa |first=Anders |last=Ruud |date=12 November 2007 |access-date=29 November 2012 |archive-date=13 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113093346/http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |url-status=dead }}</ref> англискиот клуб [[ФК Евертон|Евертон]] во декември 2008 година<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |language=no |title=Hødd-keeper trener med Everton |publisher=Adresseavisa |first=Line Lauvsnes |last=Oddekalv |date=10 December 2008 |access-date=29 November 2012 |archive-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211213108/http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |url-status=dead }}</ref> и [[ФК Молде|Молде]] во ноември 2011 година.<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |language=no |title=VIF-talent trener med Molde |publisher=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 November 2011 |access-date=12 December 2012 |archive-date=7 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207084542/http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |url-status=dead }}</ref> Во декември 2011 година, Ниланд бил еден од шестте млади голмани избрани за проектот на поранешниот норвешки голман [[Фроде Гродос]] наречен „Утрешниот националниот голман 2014“ инициран од [[Фудбалски сојуз на Норвешка|Фудбалската асоцијација на Норвешка]], каде што целта била да се развие следниот голман на репрезентацијата.<ref>{{cite news |url=http://www.vg.no/sport/fotball/norsk/landslaget/artikkel.php?artid=10032231 |language=no |title=NFF lanserer keeperprosjekt |agency=Norwegian News Agency |publisher=Verdens Gang |date=6 December 2011 |access-date=29 November 2012}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2012, [[ФК Тромсо|Тромсо]] сакал да го потпише Ниланд како резерва за [[Маркус Салман]], но не можел да си дозволи да плати колку што барале Хед за голманот, кој имал уште една година од договорот.<ref>{{cite news |url=http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |language=no |title=Tromsø ville kjøpe Hødds keeperhelt |publisher=iTromsø |first=Øyvind |last=Sivertsen |date=29 November 2012 |access-date=12 December 2012 |archive-date=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206072034/http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |url-status=dead }}</ref> Така, Ниланд останал во Хед и бил еден од најдобрите играчи на клубот во текот на сезоната 2012,<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/fotball/ekspertene-ser-pa-cupfinalelagene-1.8410393 |language=no |title=Her er spillerne ekspertene tror blir avgjørende i finalen |publisher=NRK |date=25 November 2012 |access-date=12 December 2012}}</ref> освојувајќи ја наградата за талент на месецот октомври, награда што им се доделува на извонредни млади норвешки фудбалери секој месец.<ref name="FANtalent"/> Во [[Фудбалски куп на Норвешка 2012#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2012]], Ниланд имал неколку одлични одбрани што донеле победа за неговиот тим, а самиот тој бил прогласен за играч на натпреварот. Ниланд, исто така, го одбранил пеналот на [[Реми Јохансен]] за да може Хед да победи со 4–2 на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] против Тромсо и ја освои својата прва титула во Купот на Норвешка.<ref>{{cite news |url=http://www.tv2.no/sport/fotball/hoedd-med-cupbombe-etter-straffedrama-3932838.html |language=no |title=Hødd med cupbombe etter straffedrama |publisher=TV 2 |first=Dag Slinning |last=Aarsæther |date=25 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> По сезоната, Ниланд станал слободен агент. Два клуба од [[Елитсериен]], [[ИК Старт|Старт]] и [[ФК Согндал|Согндал]], сакале да го потпишат Ниланд и јавно му ветија на Ниланд дека ќе биде нивен прв голман доколку тој потпише. [[Ларс Ивар Молдскред]], како советник на Ниланд, го советувал да потпише за Старт,<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |language=no |title=Tippeligaklubber lover Nyland fast plass |publisher=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=26 November 2012 |access-date=11 December 2012 |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129050306/http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |url-status=dead }}</ref> но наместо тоа, тој потпишал за бранителот на титулата во Норвешка, [[ФК Молде|Молде]], каде што се борел за место со [[Еспен Буге Петерсен]] и [[Оле Седерберг]].<ref>{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2012/11/29/sport/fotball/tippeligaen/molde/orjan_haskjold_nyland/24601916/ |language=no |title=Hødds keeperhelt klar for Molde |work=Dagbladet |first=Mads Gudim |last=Burheim |date=29 November 2012 |access-date=11 December 2012}}</ref> ===Молде=== Ниланд го направил своето деби за првиот тим за Молде во победата од 5–0 против нисколигашот Елнесваген и Омегн во првото коло на [[Фудбалски куп на Норвешка 2013|Купот на Норвешка 2013]].<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |language=no |title=Cup-helten på vei til Ullevaal igjen |publisher=Romsdals Budstikke |first=Knut Dørum |last=Lillebakk |author-link=Knut Dørum Lillebakk |date=17 April 2013 |access-date=18 April 2013 |archive-date=20 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420091654/http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |url-status=dead }}</ref> Ниланд, исто така, играл во второто коло против [[ФК Бјасен|Бјасен]], пред да го направи своето деби во [[Елитсериен]] во ремито 1-1 против [[ИК Старт|Старт]] на 6 мај 2013 година. Откако Буге Петерсен се повредил, Ниланд наскоро станал прв избор на голманската позиција во клубот.<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/cupfinalehelten-har-kjempa-seg-inn-1.11023461 |language=no |title=Cupfinalehelten har kjempa seg til startplass |publisher=NRK |first1=Hans-Olav |last1=Rise |first2=Rune |last2=Hustad |date=12 May 2013 |access-date=19 November 2013}}</ref> и го одиграл секој натпревар во првенството до 17-тото коло кога менаџерот, [[Оле Гунар Солшер]], решил да го одмори.<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3656843.ece |language=no |title=Solskjær vil forlenge med Nyland |newspaper=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=31 July 2013 |access-date=20 November 2013}}</ref> Тој потпишал нов договор со Молде во септември 2013 година, обврзувајќи се со клубот до летото 2018 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |language=no |title=Nyland skrev femårskontrakt |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 September 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610200719/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |url-status=dead }}</ref> Ниланд пропуштил неколку натпревари во октомври поради повреда,<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |language=no |title=– Sesongen har ikke vært slik jeg håpet |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=6 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610220057/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |url-status=dead }}</ref> но се вратил кога Молде се сретнал со Розенборг на 26 октомври 2013 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |language=no |title=Nyland tilbake mot RBK |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=26 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610201708/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |url-status=dead }}</ref> Тој одиграл вкупно 20 натпревари во првенството во текот на сезоната 2013, која Молде ја завршил на 6-то место. Во следната сезона, Ниланд бил стартен голман на Молде под водството на новиот тренер [[Тор Оле Скулеруд]], кој ја освоил титулата во [[Елитсериен 2014|норвешкото првенство]],<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/molde-er-seriemester-2014/60962232 |title=– Vi skal ta cupen og Moldes poengrekord |website=www.tv2.no |publisher=[[TV2 (Norway)|TV2]]|language=no|date=24 September 2016|access-date=5 December 2019}}</ref> придонесувајќи за успехот со 28 настапи и 12 суви мрежи (најмногу од сите голмани во лигата).<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/comps/28/2014/keepers/2014-Eliteserien-Stats|title=2014 Tippeligaen Goalkeeper Stats|publisher=fbref|date=|access-date=28 јули 2026}}</ref> Покрај тоа, тој бил и [[капитен]] на тимот во многу натпревари во текот на сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.fvn.no/sport/start/i/ngzbjB/nyland-skulle-avgjort-i-foerste-omgang|title=Nyland: - Skulle avgjort i første omgang|publisher=fvn.no|language=no|date=3 август 2014|access-date=28 јули 2026}}</ref> кога главниот капитен на тимот [[Даниел Берг Хестад]] не бил на теренот. На крајот од сезоната, тој бил прогласен за голман на сезоната во норвешкото првенство. Исто така, тој го започнал како капитен и го одиграл целиот натпревар во [[Фудбалски куп на Норвешка 2014#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2014]], во кое Молде го победил [[Одс БК|Одс]] со 0-2, за комплетирањето на [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]].<ref>{{cite web|url=https://www.fotball.no/turneringer/nm-menn/2024/molde-cuphistorie/|title=Moldes cuphistorie|publisher=fotball.no|language=no|date=13 мај 2026|access-date=28 јули 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Норвешка |image3=Flag of Norway.svg }} {{Ризница-врска|Ørjan Nyland}} *[https://www.soccerway.com/player/nyland-orjan/UJ9btoDi/ Ерјан Ниланд на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/orjan-nyland/profil/spieler/73517 Ерјан Ниланд на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/193610/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на espn] *[https://www.whoscored.com/players/39187/show/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на whoscored] {{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ниланд, Ерјан}} [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Молде]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Инголштат]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норич Сити]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Севиља]] [[Категорија:Луѓе од Волда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] jy2phbpml0k77n61gur1wrauxpq6930 5601362 5601356 2026-07-28T10:29:06Z Carshalton 30527 5601362 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ерјан Ниланд | image = [[File:Orjan Nyland France v Norway 26 June 26-023 (cropped).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Ерлинг Хоскјолд Ниланд<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3721036 |title=Ørjan Håskjold Nyland |publisher=Football Association of Norway |access-date=7 October 2019 |language=no}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|9|10|df=yes}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |title=Ørjan Nyland: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094029/https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[Волда]], [[Норвешка]] | nationality = {{flagsport|NOR}} [[Норвешка]] | height = {{height|m=1.92}}<ref name=PremProfile/> | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | currentclub = {{Слободен играч}} | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years1 = 2006-2007 | caps1 = 10 | goals1 = 0 | clubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years2 = 2007-2012 | caps2 = 59 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Hodd}} | years3 = 2013-2015 | caps3 = 61 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Molde}} | years4 = 2015-2018 | caps4 = 48 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Ingolstadt}} | years5 = 2018-2020 | caps5 = 30 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Aston Villa}} | years6 = 2021 | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Norwich City}} | years7 = 2021-2022 | caps7 = 1 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team AFC Bournemouth}} | years8 = 2022 | caps8 = 10 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Reading}} | years9 = 2022-2023 | caps9 = 2 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team RB Leipzig}} | years10= 2023-2026 | caps10 = 59 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Sevilla}} | nationalyears1 = 2008 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]] | nationalyears2 = 2011-2013 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]] | nationalyears3 = 2013- | nationalcaps3 = 76 | nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] }} '''Ерјан Хоскјолд Ниланд''' (роден на [[10 септември]] [[1990]] година, во [[Волда]]) — [[Норвешка|норвешки]] [[фудбал]]ер, {{Football/GK/player}}, кој во моментов е без клуб. ==Биографија== Ерјан Ниланд е роден во [[Волда]],<ref name="altomfotball">{{cite web |url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063719/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |language=no |title=Ørjan Håskjold Nyland |work=altomfotball.no |publisher=TV 2 |access-date=29 November 2012}}</ref><ref name="family">{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/inside-norway-goalkeeper-rjan-nylands-194300367.html |language=en |title=Inside Norway Goalkeeper Ørjan Nyland's Early Life: Wife, Children, Parents, Siblings & Family Background |work=yahoo sports |access-date=24 јули 2026}}</ref> мал град во истоимената општина во [[Норвешка]]. Како дете тој тренирал [[ракомет]], [[алпско скијање]] и [[фудбал]].<ref name="nernett">{{cite web |url=http://www.nernett.no/?do=article&id=19568 |language=no |title=Valgte bort hjelm og ski for hansker og ball |work=nernett.no |first=Eivind |last=Tveter |date=27 September 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Неговиот татко, Јостеин, исто така, бил фудбалер и играл на позицијата голман.<ref name="family"/> Тој има и помлад брат, Сандер, кој моментално работи како асистент тренер во норвешкиот клуб [[ФК Сарпсборг 08|Сарпсборг 08]].<ref name="family"/> Ниланд ја оженил својата сопруга Тине во 2019 година, со која имаат две деца Оливер и Јонах.<ref name="family"/> ==Технички карактеристики== Голман, кој има добри инстинкти и рефлекси.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/06-07-2026/nyland-portiere-norvegia-brasile.shtml|title=Sciatore mancato, una vita da riserva, senza contratto... e ora Nyland butta fuori il Brasile|access-date=2026-07-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Хед=== Нилда ја започнал фудбалската кариера во локалниот клуб Волда, во својот роден град, пред да се приклучи на [[ФК Хед|Хед]] во 2007 година.<ref name="FANtalent">{{cite web |url=http://www.fotball.no/Landslag_og_toppfotball/spillerutvikling/2012/Orjan-Nyland-manedens-talent-for-oktober/ |language=no |title=Ørjan Nyland månedens talent |work=fotball.no |publisher=Football Association of Norway |first=Mari Waagard |last=Thomassen |date=13 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Тој не настапил ниту еднаш во својата прва година во клубот поради конкуренцијата од [[Ким Дејноф]] и Вебјерн Скејде. Дејноф го напуштил Хед по завршувањето на сезоната 2007 и во следните две сезони, Ниланд бил втор избор зад Скејде пред да стане прв избор во текот на сезоната 2010.<ref name="regionavisa">{{cite news |url=http://regionavisa.org/static/bibliotek/regionavisa_6caf3458d4e736c.pdf |language=no |title=Multi-kunstnar |newspaper=Regionavisa |page=2 |first=Hugo |last=Antonsen |date=30 March 2011 |access-date=12 December 2012 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ниланд бил еден од најталентираните голмани во Норвешка и тренирал со [[Розенборг БК|Розенборг]] во два наврати во 2007 година,<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |language=no |title=Ørjans drømmeuke |publisher=Adresseavisa |first=Anders |last=Ruud |date=12 November 2007 |access-date=29 November 2012 |archive-date=13 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113093346/http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |url-status=dead }}</ref> англискиот клуб [[ФК Евертон|Евертон]] во декември 2008 година<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |language=no |title=Hødd-keeper trener med Everton |publisher=Adresseavisa |first=Line Lauvsnes |last=Oddekalv |date=10 December 2008 |access-date=29 November 2012 |archive-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211213108/http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |url-status=dead }}</ref> и [[ФК Молде|Молде]] во ноември 2011 година.<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |language=no |title=VIF-talent trener med Molde |publisher=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 November 2011 |access-date=12 December 2012 |archive-date=7 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207084542/http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |url-status=dead }}</ref> Во декември 2011 година, Ниланд бил еден од шестте млади голмани избрани за проектот на поранешниот норвешки голман [[Фроде Гродос]] наречен „Утрешниот националниот голман 2014“ инициран од [[Фудбалски сојуз на Норвешка|Фудбалската асоцијација на Норвешка]], каде што целта била да се развие следниот голман на репрезентацијата.<ref>{{cite news |url=http://www.vg.no/sport/fotball/norsk/landslaget/artikkel.php?artid=10032231 |language=no |title=NFF lanserer keeperprosjekt |agency=Norwegian News Agency |publisher=Verdens Gang |date=6 December 2011 |access-date=29 November 2012}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2012, [[ФК Тромсо|Тромсо]] сакал да го потпише Ниланд како резерва за [[Маркус Салман]], но не можел да си дозволи да плати колку што барале Хед за голманот, кој имал уште една година од договорот.<ref>{{cite news |url=http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |language=no |title=Tromsø ville kjøpe Hødds keeperhelt |publisher=iTromsø |first=Øyvind |last=Sivertsen |date=29 November 2012 |access-date=12 December 2012 |archive-date=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206072034/http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |url-status=dead }}</ref> Така, Ниланд останал во Хед и бил еден од најдобрите играчи на клубот во текот на сезоната 2012,<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/fotball/ekspertene-ser-pa-cupfinalelagene-1.8410393 |language=no |title=Her er spillerne ekspertene tror blir avgjørende i finalen |publisher=NRK |date=25 November 2012 |access-date=12 December 2012}}</ref> освојувајќи ја наградата за талент на месецот октомври, награда што им се доделува на извонредни млади норвешки фудбалери секој месец.<ref name="FANtalent"/> Во [[Фудбалски куп на Норвешка 2012#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2012]], Ниланд имал неколку одлични одбрани што донеле победа за неговиот тим, а самиот тој бил прогласен за играч на натпреварот. Ниланд, исто така, го одбранил пеналот на [[Реми Јохансен]] за да може Хед да победи со 4–2 на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] против Тромсо и ја освои својата прва титула во Купот на Норвешка.<ref>{{cite news |url=http://www.tv2.no/sport/fotball/hoedd-med-cupbombe-etter-straffedrama-3932838.html |language=no |title=Hødd med cupbombe etter straffedrama |publisher=TV 2 |first=Dag Slinning |last=Aarsæther |date=25 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> По сезоната, Ниланд станал слободен агент. Два клуба од [[Елитсериен]], [[ИК Старт|Старт]] и [[ФК Согндал|Согндал]], сакале да го потпишат Ниланд и јавно му ветија на Ниланд дека ќе биде нивен прв голман доколку тој потпише. [[Ларс Ивар Молдскред]], како советник на Ниланд, го советувал да потпише за Старт,<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |language=no |title=Tippeligaklubber lover Nyland fast plass |publisher=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=26 November 2012 |access-date=11 December 2012 |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129050306/http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |url-status=dead }}</ref> но наместо тоа, тој потпишал за бранителот на титулата во Норвешка, [[ФК Молде|Молде]], каде што се борел за место со [[Еспен Буге Петерсен]] и [[Оле Седерберг]].<ref>{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2012/11/29/sport/fotball/tippeligaen/molde/orjan_haskjold_nyland/24601916/ |language=no |title=Hødds keeperhelt klar for Molde |work=Dagbladet |first=Mads Gudim |last=Burheim |date=29 November 2012 |access-date=11 December 2012}}</ref> ===Молде=== Ниланд го направил своето деби за првиот тим за Молде во победата од 5–0 против нисколигашот Елнесваген и Омегн во првото коло на [[Фудбалски куп на Норвешка 2013|Купот на Норвешка 2013]].<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |language=no |title=Cup-helten på vei til Ullevaal igjen |publisher=Romsdals Budstikke |first=Knut Dørum |last=Lillebakk |author-link=Knut Dørum Lillebakk |date=17 April 2013 |access-date=18 April 2013 |archive-date=20 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420091654/http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |url-status=dead }}</ref> Ниланд, исто така, играл во второто коло против [[ФК Бјасен|Бјасен]], пред да го направи своето деби во [[Елитсериен]] во ремито 1-1 против [[ИК Старт|Старт]] на 6 мај 2013 година. Откако Буге Петерсен се повредил, Ниланд наскоро станал прв избор на голманската позиција во клубот.<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/cupfinalehelten-har-kjempa-seg-inn-1.11023461 |language=no |title=Cupfinalehelten har kjempa seg til startplass |publisher=NRK |first1=Hans-Olav |last1=Rise |first2=Rune |last2=Hustad |date=12 May 2013 |access-date=19 November 2013}}</ref> и го одиграл секој натпревар во првенството до 17-тото коло кога менаџерот, [[Оле Гунар Солшер]], решил да го одмори.<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3656843.ece |language=no |title=Solskjær vil forlenge med Nyland |newspaper=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=31 July 2013 |access-date=20 November 2013}}</ref> Тој потпишал нов договор со Молде во септември 2013 година, обврзувајќи се со клубот до летото 2018 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |language=no |title=Nyland skrev femårskontrakt |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 September 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610200719/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |url-status=dead }}</ref> Ниланд пропуштил неколку натпревари во октомври поради повреда,<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |language=no |title=– Sesongen har ikke vært slik jeg håpet |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=6 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610220057/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |url-status=dead }}</ref> но се вратил кога Молде се сретнал со Розенборг на 26 октомври 2013 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |language=no |title=Nyland tilbake mot RBK |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=26 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610201708/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |url-status=dead }}</ref> Тој одиграл вкупно 20 натпревари во првенството во текот на сезоната 2013, која Молде ја завршил на 6-то место. Во следната сезона, Ниланд бил стартен голман на Молде под водството на новиот тренер [[Тор Оле Скулеруд]], кој ја освоил титулата во [[Елитсериен 2014|норвешкото првенство]],<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/molde-er-seriemester-2014/60962232 |title=– Vi skal ta cupen og Moldes poengrekord |website=www.tv2.no |publisher=[[TV2 (Norway)|TV2]]|language=no|date=24 September 2016|access-date=5 December 2019}}</ref> придонесувајќи за успехот со 28 настапи и 12 суви мрежи (најмногу од сите голмани во лигата).<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/comps/28/2014/keepers/2014-Eliteserien-Stats|title=2014 Tippeligaen Goalkeeper Stats|publisher=fbref|date=|access-date=28 јули 2026}}</ref> Покрај тоа, тој бил и [[капитен]] на тимот во многу натпревари во текот на сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.fvn.no/sport/start/i/ngzbjB/nyland-skulle-avgjort-i-foerste-omgang|title=Nyland: - Skulle avgjort i første omgang|publisher=fvn.no|language=no|date=3 август 2014|access-date=28 јули 2026}}</ref> кога главниот капитен на тимот [[Даниел Берг Хестад]] не бил на теренот. На крајот од сезоната, тој бил прогласен за голман на сезоната во норвешкото првенство. Исто така, тој го започнал како капитен и го одиграл целиот натпревар во [[Фудбалски куп на Норвешка 2014#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2014]], во кое Молде го победил [[Одс БК|Одс]] со 0-2, за комплетирањето на [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]].<ref>{{cite web|url=https://www.fotball.no/turneringer/nm-menn/2024/molde-cuphistorie/|title=Moldes cuphistorie|publisher=fotball.no|language=no|date=13 мај 2026|access-date=28 јули 2026}}</ref> Ниланд бил стартер и во неговата последна сезона во Молде, започнувајќи во 13 од 14 првенствени натпревари (повеќето од нив како капитен) и во два натпревари од [[Фудбалски куп на Норвешка 2015|Купот на Норвешка]], пред да го напушти клубот во летото 2015 година за својата прва авантура во странство. Во еден од неговите последни натпревари за Молде, на 5 јуни 2015 против Тромсо, Ниланд направил прекршок за пенал но истиот не бил реализиран бидејќи тој потоа го одбранил ударот на [[Зденек Ондрашек]]. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Норвешка |image3=Flag of Norway.svg }} {{Ризница-врска|Ørjan Nyland}} *[https://www.soccerway.com/player/nyland-orjan/UJ9btoDi/ Ерјан Ниланд на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/orjan-nyland/profil/spieler/73517 Ерјан Ниланд на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/193610/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на espn] *[https://www.whoscored.com/players/39187/show/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на whoscored] {{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ниланд, Ерјан}} [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Молде]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Инголштат]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норич Сити]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Севиља]] [[Категорија:Луѓе од Волда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] r0pj3ycl8zaa63czck7bfbtdcxg71oj 5601366 5601362 2026-07-28T10:53:43Z Carshalton 30527 5601366 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ерјан Ниланд | image = [[File:Orjan Nyland France v Norway 26 June 26-023 (cropped).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Ерлинг Хоскјолд Ниланд<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3721036 |title=Ørjan Håskjold Nyland |publisher=Football Association of Norway |access-date=7 October 2019 |language=no}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|9|10|df=yes}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |title=Ørjan Nyland: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094029/https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[Волда]], [[Норвешка]] | nationality = {{flagsport|NOR}} [[Норвешка]] | height = {{height|m=1.92}}<ref name=PremProfile/> | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | currentclub = {{Слободен играч}} | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years1 = 2006-2007 | caps1 = 10 | goals1 = 0 | clubs1 = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда | years2 = 2007-2012 | caps2 = 59 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Hodd}} | years3 = 2013-2015 | caps3 = 61 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Molde}} | years4 = 2015-2018 | caps4 = 48 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Ingolstadt}} | years5 = 2018-2020 | caps5 = 30 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Aston Villa}} | years6 = 2021 | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Norwich City}} | years7 = 2021-2022 | caps7 = 1 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team AFC Bournemouth}} | years8 = 2022 | caps8 = 10 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Reading}} | years9 = 2022-2023 | caps9 = 2 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team RB Leipzig}} | years10= 2023-2026 | caps10 = 59 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Sevilla}} | nationalyears1 = 2008 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]] | nationalyears2 = 2011-2013 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]] | nationalyears3 = 2013- | nationalcaps3 = 76 | nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] }} '''Ерјан Хоскјолд Ниланд''' (роден на [[10 септември]] [[1990]] година, во [[Волда]]) — [[Норвешка|норвешки]] [[фудбал]]ер, {{Football/GK/player}}, кој во моментов е без клуб. ==Биографија== Ерјан Ниланд е роден во [[Волда]],<ref name="altomfotball">{{cite web |url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063719/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=193350 |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |language=no |title=Ørjan Håskjold Nyland |work=altomfotball.no |publisher=TV 2 |access-date=29 November 2012}}</ref><ref name="family">{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/inside-norway-goalkeeper-rjan-nylands-194300367.html |language=en |title=Inside Norway Goalkeeper Ørjan Nyland's Early Life: Wife, Children, Parents, Siblings & Family Background |work=yahoo sports |access-date=24 јули 2026}}</ref> мал град во истоимената општина во [[Норвешка]]. Како дете тој тренирал [[ракомет]], [[алпско скијање]] и [[фудбал]].<ref name="nernett">{{cite web |url=http://www.nernett.no/?do=article&id=19568 |language=no |title=Valgte bort hjelm og ski for hansker og ball |work=nernett.no |first=Eivind |last=Tveter |date=27 September 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Неговиот татко, Јостеин, исто така, бил фудбалер и играл на позицијата голман.<ref name="family"/> Тој има и помлад брат, Сандер, кој моментално работи како асистент тренер во норвешкиот клуб [[ФК Сарпсборг 08|Сарпсборг 08]].<ref name="family"/> Ниланд ја оженил својата сопруга Тине во 2019 година, со која имаат две деца Оливер и Јонах.<ref name="family"/> ==Технички карактеристики== Голман, кој има добри инстинкти и рефлекси.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/06-07-2026/nyland-portiere-norvegia-brasile.shtml|title=Sciatore mancato, una vita da riserva, senza contratto... e ora Nyland butta fuori il Brasile|access-date=2026-07-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Хед=== Нилда ја започнал фудбалската кариера во локалниот клуб Волда, во својот роден град, пред да се приклучи на [[ФК Хед|Хед]] во 2007 година.<ref name="FANtalent">{{cite web |url=http://www.fotball.no/Landslag_og_toppfotball/spillerutvikling/2012/Orjan-Nyland-manedens-talent-for-oktober/ |language=no |title=Ørjan Nyland månedens talent |work=fotball.no |publisher=Football Association of Norway |first=Mari Waagard |last=Thomassen |date=13 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> Тој не настапил ниту еднаш во својата прва година во клубот поради конкуренцијата од [[Ким Дејноф]] и Вебјерн Скејде. Дејноф го напуштил Хед по завршувањето на сезоната 2007 и во следните две сезони, Ниланд бил втор избор зад Скејде пред да стане прв избор во текот на сезоната 2010.<ref name="regionavisa">{{cite news |url=http://regionavisa.org/static/bibliotek/regionavisa_6caf3458d4e736c.pdf |language=no |title=Multi-kunstnar |newspaper=Regionavisa |page=2 |first=Hugo |last=Antonsen |date=30 March 2011 |access-date=12 December 2012 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ниланд бил еден од најталентираните голмани во Норвешка и тренирал со [[Розенборг БК|Розенборг]] во два наврати во 2007 година,<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |language=no |title=Ørjans drømmeuke |publisher=Adresseavisa |first=Anders |last=Ruud |date=12 November 2007 |access-date=29 November 2012 |archive-date=13 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113093346/http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |url-status=dead }}</ref> англискиот клуб [[ФК Евертон|Евертон]] во декември 2008 година<ref>{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |language=no |title=Hødd-keeper trener med Everton |publisher=Adresseavisa |first=Line Lauvsnes |last=Oddekalv |date=10 December 2008 |access-date=29 November 2012 |archive-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211213108/http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |url-status=dead }}</ref> и [[ФК Молде|Молде]] во ноември 2011 година.<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |language=no |title=VIF-talent trener med Molde |publisher=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 November 2011 |access-date=12 December 2012 |archive-date=7 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207084542/http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |url-status=dead }}</ref> Во декември 2011 година, Ниланд бил еден од шестте млади голмани избрани за проектот на поранешниот норвешки голман [[Фроде Гродос]] наречен „Утрешниот националниот голман 2014“ инициран од [[Фудбалски сојуз на Норвешка|Фудбалската асоцијација на Норвешка]], каде што целта била да се развие следниот голман на репрезентацијата.<ref>{{cite news |url=http://www.vg.no/sport/fotball/norsk/landslaget/artikkel.php?artid=10032231 |language=no |title=NFF lanserer keeperprosjekt |agency=Norwegian News Agency |publisher=Verdens Gang |date=6 December 2011 |access-date=29 November 2012}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2012, [[ФК Тромсо|Тромсо]] сакал да го потпише Ниланд како резерва за [[Маркус Салман]], но не можел да си дозволи да плати колку што барале Хед за голманот, кој имал уште една година од договорот.<ref>{{cite news |url=http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |language=no |title=Tromsø ville kjøpe Hødds keeperhelt |publisher=iTromsø |first=Øyvind |last=Sivertsen |date=29 November 2012 |access-date=12 December 2012 |archive-date=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206072034/http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |url-status=dead }}</ref> Така, Ниланд останал во Хед и бил еден од најдобрите играчи на клубот во текот на сезоната 2012,<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/fotball/ekspertene-ser-pa-cupfinalelagene-1.8410393 |language=no |title=Her er spillerne ekspertene tror blir avgjørende i finalen |publisher=NRK |date=25 November 2012 |access-date=12 December 2012}}</ref> освојувајќи ја наградата за талент на месецот октомври, награда што им се доделува на извонредни млади норвешки фудбалери секој месец.<ref name="FANtalent"/> Во [[Фудбалски куп на Норвешка 2012#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2012]], Ниланд имал неколку одлични одбрани што донеле победа за неговиот тим, а самиот тој бил прогласен за играч на натпреварот. Ниланд, исто така, го одбранил пеналот на [[Реми Јохансен]] за да може Хед да победи со 4–2 на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] против Тромсо и ја освои својата прва титула во Купот на Норвешка.<ref>{{cite news |url=http://www.tv2.no/sport/fotball/hoedd-med-cupbombe-etter-straffedrama-3932838.html |language=no |title=Hødd med cupbombe etter straffedrama |publisher=TV 2 |first=Dag Slinning |last=Aarsæther |date=25 November 2012 |access-date=29 November 2012}}</ref> По сезоната, Ниланд станал слободен агент. Два клуба од [[Елитсериен]], [[ИК Старт|Старт]] и [[ФК Согндал|Согндал]], сакале да го потпишат Ниланд и јавно му ветија на Ниланд дека ќе биде нивен прв голман доколку тој потпише. [[Ларс Ивар Молдскред]], како советник на Ниланд, го советувал да потпише за Старт,<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |language=no |title=Tippeligaklubber lover Nyland fast plass |publisher=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=26 November 2012 |access-date=11 December 2012 |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129050306/http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |url-status=dead }}</ref> но наместо тоа, тој потпишал за бранителот на титулата во Норвешка, [[ФК Молде|Молде]], каде што се борел за место со [[Еспен Буге Петерсен]] и [[Оле Седерберг]].<ref>{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2012/11/29/sport/fotball/tippeligaen/molde/orjan_haskjold_nyland/24601916/ |language=no |title=Hødds keeperhelt klar for Molde |work=Dagbladet |first=Mads Gudim |last=Burheim |date=29 November 2012 |access-date=11 December 2012}}</ref> ===Молде=== Ниланд го направил своето деби за првиот тим за Молде во победата од 5–0 против нисколигашот Елнесваген и Омегн во првото коло на [[Фудбалски куп на Норвешка 2013|Купот на Норвешка 2013]].<ref>{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |language=no |title=Cup-helten på vei til Ullevaal igjen |publisher=Romsdals Budstikke |first=Knut Dørum |last=Lillebakk |author-link=Knut Dørum Lillebakk |date=17 April 2013 |access-date=18 April 2013 |archive-date=20 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420091654/http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |url-status=dead }}</ref> Ниланд, исто така, играл во второто коло против [[ФК Бјасен|Бјасен]], пред да го направи своето деби во [[Елитсериен]] во ремито 1-1 против [[ИК Старт|Старт]] на 6 мај 2013 година. Откако Буге Петерсен се повредил, Ниланд наскоро станал прв избор на голманската позиција во клубот.<ref>{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/cupfinalehelten-har-kjempa-seg-inn-1.11023461 |language=no |title=Cupfinalehelten har kjempa seg til startplass |publisher=NRK |first1=Hans-Olav |last1=Rise |first2=Rune |last2=Hustad |date=12 May 2013 |access-date=19 November 2013}}</ref> и го одиграл секој натпревар во првенството до 17-тото коло кога менаџерот, [[Оле Гунар Солшер]], решил да го одмори.<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3656843.ece |language=no |title=Solskjær vil forlenge med Nyland |newspaper=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=31 July 2013 |access-date=20 November 2013}}</ref> Тој потпишал нов договор со Молде во септември 2013 година, обврзувајќи се со клубот до летото 2018 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |language=no |title=Nyland skrev femårskontrakt |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 September 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610200719/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-skrev-femarskontrakt-394723_1.snd |url-status=dead }}</ref> Ниланд пропуштил неколку натпревари во октомври поради повреда,<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |language=no |title=– Sesongen har ikke vært slik jeg håpet |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=6 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610220057/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/--Sesongen-har-ikke-vart-slik-jeg-hapet-396712_1.snd |url-status=dead }}</ref> но се вратил кога Молде се сретнал со Розенборг на 26 октомври 2013 година.<ref>{{cite news |url=http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |language=no |title=Nyland tilbake mot RBK |newspaper=Romsdals Budstikke |first=Lars Andreas |last=Vestad |date=26 October 2013 |access-date=20 November 2013 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610201708/http://www.rbnett.no/100Sport/fotball/eliteserien/Nyland-tilbake-mot-RBK-399801_1.snd |url-status=dead }}</ref> Тој одиграл вкупно 20 натпревари во првенството во текот на сезоната 2013, која Молде ја завршил на 6-то место. Во следната сезона, Ниланд бил стартен голман на Молде под водството на новиот тренер [[Тор Оле Скулеруд]], кој ја освоил титулата во [[Елитсериен 2014|норвешкото првенство]],<ref>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/molde-er-seriemester-2014/60962232 |title=– Vi skal ta cupen og Moldes poengrekord |website=www.tv2.no |publisher=[[TV2 (Norway)|TV2]]|language=no|date=24 September 2016|access-date=5 December 2019}}</ref> придонесувајќи за успехот со 28 настапи и 12 суви мрежи (најмногу од сите голмани во лигата).<ref>{{cite web|url=https://fbref.com/en/comps/28/2014/keepers/2014-Eliteserien-Stats|title=2014 Tippeligaen Goalkeeper Stats|publisher=fbref|date=|access-date=28 јули 2026}}</ref> Покрај тоа, тој бил и [[капитен]] на тимот во многу натпревари во текот на сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.fvn.no/sport/start/i/ngzbjB/nyland-skulle-avgjort-i-foerste-omgang|title=Nyland: - Skulle avgjort i første omgang|publisher=fvn.no|language=no|date=3 август 2014|access-date=28 јули 2026}}</ref> кога главниот капитен на тимот [[Даниел Берг Хестад]] не бил на теренот. На крајот од сезоната, тој бил прогласен за голман на сезоната во норвешкото првенство. Исто така, тој го започнал како капитен и го одиграл целиот натпревар во [[Фудбалски куп на Норвешка 2014#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2014]], во кое Молде го победил [[Одс БК|Одс]] со 0-2, за комплетирањето на [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]].<ref>{{cite web|url=https://www.fotball.no/turneringer/nm-menn/2024/molde-cuphistorie/|title=Moldes cuphistorie|publisher=fotball.no|language=no|date=13 мај 2026|access-date=28 јули 2026}}</ref> Ниланд бил стартер и во неговата последна сезона во Молде, започнувајќи во 13 од 14 првенствени натпревари (повеќето од нив како капитен) и во два натпревари од [[Фудбалски куп на Норвешка 2015|Купот на Норвешка]], пред да го напушти клубот во летото 2015 година за својата прва авантура во странство. Во еден од неговите последни натпревари за Молде, на 5 јуни 2015 против Тромсо, Ниланд направил прекршок за пенал но истиот не бил реализиран бидејќи тој потоа го одбранил ударот на [[Зденек Ондрашек]]. ===Инголштат=== На 1 јули 2015 година, Ниланд потпиша четиригодишен договор со новопромовираниот клуб во германската [[Прва Бундеслига (фудбал)|Прва Бундеслига]], [[ФК Инголштат 04|Инголштат]] за неоткриена сума.<ref>{{cite web | url=https://www.fcingolstadt.de/oerjan-nyland-wechselt-nach-ingolstadt/ | title=ÖRJAN NYLAND WECHSELT NACH INGOLSTADT | website=fcingolstadt.de| publisher=FC Ingolstadt 04 | date=1 July 2015 | access-date=1 July 2015 | language=de }}</ref> Своето деби во Бундеслигата го имал во поразот од 0–4 на домашен терен против [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] на 23 август 2015 година. Во најголемиот дел од неговата прва сезона во Инголштат, Ниланд бил втор избор на голманската позиција зад австрискиот ветеран [[Рамазан Езџан]]. Сепак, тој добил шанса во последните неколку натпревари од сезоната и се истакнал со одбранет на пенал на [[Андреј Крамариќ]] во натпреварот против {{Fb team (N) Hoffenheim}} во 32-рото коло од Бундеслигата. Првата сезона во клубот ја завшрил со вкупно 7 настапи (6 во првенството и 1 во купот). Следната сезона, Ниланд ја започнал како прв голман на Инголштат, но по серијата лоши резултати на клубот дошло до тренерска промена која ќе го засегне и него; откако [[Маркус Каучински]] бил отпуштен и заменет со [[Мајк Валпургис]], новиот тренер во потрага по промени извршил една таква и на голманската позиција каде данецот [[Мартин Хансен (фудбалер)|Мартин Хансен]] го заземал место на Ниланд. До крајот на сезоната, тој само повремено добивал можност за игра, завршувајќи ја сезоната со 13 настапи и со испаѓање со клубот во [[Втора Бундеслига]]. Конечно, дури тогаш Ниланд ја дочекал својата шанса регуларно во континуитет да застане на голот на Инголштат, бранејќи на 30 натпревари на клубот во [[Втора Бундеслига 2017-2018]] и забележувајќи 10 суви мрежи. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Норвешка |image3=Flag of Norway.svg }} {{Ризница-врска|Ørjan Nyland}} *[https://www.soccerway.com/player/nyland-orjan/UJ9btoDi/ Ерјан Ниланд на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/orjan-nyland/profil/spieler/73517 Ерјан Ниланд на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/193610/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на espn] *[https://www.whoscored.com/players/39187/show/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на whoscored] {{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ниланд, Ерјан}} [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Молде]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Инголштат]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норич Сити]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Севиља]] [[Категорија:Луѓе од Волда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] d5oe81skh70eoc7epdq1occyr5q6abc 0 1400210 5601052 5600978 2026-07-27T12:29:28Z P.Nedelkovski 47736 викификација 5601052 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]]. == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново: * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу. === Чашка и венче === Чашката е со зелена боја. Чашкините ливчиња имаат должина од 5 до 9 mm, јајцевидно-ланцетна форма, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5–3 mm. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 mm, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. Венчените ливчиња се долги од 7 до 9 mm, имаат обратно-јајцевидна форма, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ. === Прашници и плод === Прашниците се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темно-кафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина. == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м. == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве локации: [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] lxfvxd1bhefmvcsbdzlpwxo7nod5a7w 5601059 5601052 2026-07-27T12:50:34Z P.Nedelkovski 47736 викификација 5601059 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]]. == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново: * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу. === Чашка и венче === [[Чашка (цвет)|Чашката]] е со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат должина од 5 до 9 мм, јајцевидно-ланцетен облик, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5 до 3 мм. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 мм, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 7 до 9 мм, имаат обратно-јајцевиден облик, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ. === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темнокафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина. == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м. == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве места: [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] rbjrmbjvhqgzjkyjwiukkb350sjx1ka 5601060 5601059 2026-07-27T12:52:27Z P.Nedelkovski 47736 наводи 5601060 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]].<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1504-1505|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново:<ref name=FM/> * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу.<ref name=FM/> === Чашка и венче === [[Чашка (цвет)|Чашката]] е со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат должина од 5 до 9 мм, јајцевидно-ланцетен облик, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5 до 3 мм. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 мм, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 7 до 9 мм, имаат обратно-јајцевиден облик, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темнокафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве места:<ref name=FM/> [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] qqbtznovk823lhq171bpmp30e2bmviz 5601062 5601060 2026-07-27T12:52:54Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Флора на Мавританија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5601062 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]].<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1504-1505|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново:<ref name=FM/> * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу.<ref name=FM/> === Чашка и венче === [[Чашка (цвет)|Чашката]] е со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат должина од 5 до 9 мм, јајцевидно-ланцетен облик, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5 до 3 мм. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 мм, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 7 до 9 мм, имаат обратно-јајцевиден облик, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темнокафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве места:<ref name=FM/> [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Мавританија]] n2criapoem7vw0ot7ju618v4ztc3h05 5601063 5601062 2026-07-27T12:53:11Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Флора на Мавританија]]; додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5601063 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]].<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1504-1505|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново:<ref name=FM/> * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу.<ref name=FM/> === Чашка и венче === [[Чашка (цвет)|Чашката]] е со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат должина од 5 до 9 мм, јајцевидно-ланцетен облик, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5 до 3 мм. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 мм, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 7 до 9 мм, имаат обратно-јајцевиден облик, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темнокафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве места:<ref name=FM/> [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 6c4e76i1v978wlq26eevogg2de3z59h 5601064 5601063 2026-07-27T12:59:02Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5601064 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]].<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1504-1505|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново:<ref name=FM/> * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу.<ref name=FM/> === Чашка и венче === [[Чашка (цвет)|Чашката]] е со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат должина од 5 до 9 мм, јајцевидно-ланцетен облик, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5 до 3 мм. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 мм, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 7 до 9 мм, имаат обратно-јајцевиден облик, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темнокафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Европа **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крим, Романија, Сицилија, Европска Турција, Украина, Југославија **Средна Европа ***Австрија, Белгија, Чехословачка, Германија, Унгарија, Холандија, Полска, Шведска, Швајцарија **Југозападна Европа ***Балеарски Острови, Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија **Источна Европа ***Белорусија, Балтички Држави, Крим, Украина, Средноевропска Русија, Истопчноевропска Русија, Северноевропска Русија, Јужноевропска Русија, Севернозападна Европска Русија. *Африка **Северна Африка ***Алжир, Мароко *Азија **Средна Азија ***Казахстан, Киргистан, Туркменистан, Таџикистан, Узбекистан **Кавказ ***Закавказје, Северен Кавказ **Западна Азија ***Авганистан, Кипар, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Турција **Индиски Потконтинент *** Индија, Пакистан, Западни Хималаи ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве места:<ref name=FM/> [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] s07opbfhdrrijf3lck1357io1wmr1ez 5601077 5601064 2026-07-27T13:45:25Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5601077 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG |genus = Geranium |species = columbinum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., * ''Geranium gracile'' Schenk, * ''Geranium diffusum'' Picard * ''Geranium pallidum'' Salisb.<ref name=Tela>{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}</ref> }} '''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref><ref>{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]]. [[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Гулабовиот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 70 см, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. [[Стебло|Стеблото]] е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај [[Лисна дршка|лисните дршки]], како и кај [[Цветна дршка|дршките]] на [[Цвет|цветовите]] и [[Соцветие|соцветијата]].<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1504-1505|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се широки од 3 до 5 см, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5 до 7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново:<ref name=FM/> * '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2 до 4 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина). * '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лиските. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна. === Соцветие и цвет === [[Соцветие|Соцветието]] на растението е дифузно. [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се многу долги (3 до 5 см), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 см. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу.<ref name=FM/> === Чашка и венче === [[Чашка (цвет)|Чашката]] е со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат должина од 5 до 9 мм, јајцевидно-ланцетен облик, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5 до 3 мм. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 мм, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз. Венчето е со розе-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 7 до 9 мм, имаат обратно-јајцевиден облик, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темнокафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка. Исто така е воведено во Северна Америка. Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Европа **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крим, Романија, Сицилија, Европска Турција, Украина, Југославија **Средна Европа ***Австрија, Белгија, Чехословачка, Германија, Унгарија, Холандија, Полска, Шведска, Швајцарија **Југозападна Европа ***Балеарски Острови, Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија **Источна Европа ***Балтички Држави, Данска, Средноевропска Русија, Источноевропска Русија, Финска, Јужноевропска Русија, Норвешка **Западна Европа ***Велика Британија, Ирска *Африка **Северна Африка ***Алжир, Мароко, Либија, Тунис *Азија **Средна Азија ***Кипар, Иран, Либија-Сирија, Северен Кавказ, Палестина, Закавказје, Турција ===Македонија=== Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве места:<ref name=FM/> [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum'' Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum'' </gallery> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium columbinum}} {{Викивидови-ред|Geranium columbinum}} * [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib] * [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] l6xwl69ezbzwyj0upysdfhs1bp2ns2r 0 1400214 5601065 2026-07-27T13:02:18Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Праиндоевропејците''' се хипотетичка праисториска популација што го зборувала [[Праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот јазик]], реконструираниот заеднички предок на индоевропските јазици. Бидејќи не оставиле пишани извори, нивното постоење, ј... 5601065 wikitext text/x-wiki '''Праиндоевропејците''' се хипотетичка праисториска популација што го зборувала [[Праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот јазик]], реконструираниот заеднички предок на индоевропските јазици. Бидејќи не оставиле пишани извори, нивното постоење, јазик и култура се реконструирани врз основа на споредбената лингвистика, археолошките наоди и истражувањата на древната ДНК. Современата наука ги смета за заедница од сродни племиња кои живееле во доцниот неолит и раното бронзено време и од кои потекнуваат најголемиот дел од денешните индоевропски народи. po7kxydfqlb4fbcv3a95sz0szrak17t 5601067 5601065 2026-07-27T13:06:45Z Buli 2648 5601067 wikitext text/x-wiki '''Праиндоевропејците''' се хипотетичка праисториска популација што го зборувала [[Праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот јазик]], реконструираниот заеднички предок на индоевропските јазици. Бидејќи не оставиле пишани извори, нивното постоење, јазик и култура се реконструирани врз основа на споредбената лингвистика, археолошките наоди и истражувањата на древната ДНК. Современата наука ги смета за заедница од сродни племиња кои живееле во доцниот неолит и раното бронзено време и од кои потекнуваат најголемиот дел од денешните индоевропски народи. == Потекло == Прашањето за потеклото на праиндоевропејците претставува едно од најзначајните во историската лингвистика и праисториската археологија. Најшироко прифатена е степската, односно курганската хипотеза, според која праиндоевропската прататковина се наоѓала на Понтско-Касписката Степа, северно од [[Црно Море|Црното]] и [[Касписко море|Каспиското Море]], на територијата на денешна Украина, јужна Русија и западен Казахстан. Според оваа теорија, праиндоевропската заедница постоела приближно помеѓу 4500 и 2500 година пр.н.е. Алтернативна е анадолската хипотеза, која ги сместува праиндоевропејците во Мала Азија и го поврзува ширењето на праиндоевропскиот јазик со ширењето на земјоделството. Иако и понатаму има свои поддржувачи, повеќето современи лингвистички, археолошки и генетски истражувања повеќе ја поддржуваат степската хипотеза. == Материјална култура == Праиндоевропејците биле претежно сточари, но истовремено се занимавале и со земјоделство. Одгледувале говеда, овци, кози, свињи и коњи, а познавале и различни земјоделски култури. Јазичните реконструкции покажуваат дека располагале со развиена терминологија поврзана со добитокот, млечните производи, обработката на волна и кожа, како и со изработката на алати од дрво и метал. Во текот на нивното постоење постепено ја совладале обработката на бакарот, а кон крајот на праиндоевропскиот период започнала и употребата на бронзата. Живееле во населби составени од дрвени и земјени куќи, додека своите покојници често ги погребувале под земјени могили, познати како кургани. == Миграции == Од крајот на IV и почетокот на III милениум пр.н.е. започнале големи миграции на различни праиндоевропски групи. Дел од нив се движеле кон Балканот и Анадолија, други кон Средна Европа, трети кон Средна Азија, а подоцна и кон Иран и Индискиот Потконтинент. Со текот на времето заедничкиот праиндоевропски јазик се разделил на повеќе гранки, меѓу кои анадолската, тохарската, индоиранската, грчката, италската, келтската, германската, балтословенската, ерменската и албанската. Од нив подоцна се развиле современите индоевропски јазици. gf88x0poudhnubjb3im6yxdr6pw2vl8 5601068 5601067 2026-07-27T13:08:21Z Buli 2648 /* Миграции */ 5601068 wikitext text/x-wiki '''Праиндоевропејците''' се хипотетичка праисториска популација што го зборувала [[Праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот јазик]], реконструираниот заеднички предок на индоевропските јазици. Бидејќи не оставиле пишани извори, нивното постоење, јазик и култура се реконструирани врз основа на споредбената лингвистика, археолошките наоди и истражувањата на древната ДНК. Современата наука ги смета за заедница од сродни племиња кои живееле во доцниот неолит и раното бронзено време и од кои потекнуваат најголемиот дел од денешните индоевропски народи. == Потекло == Прашањето за потеклото на праиндоевропејците претставува едно од најзначајните во историската лингвистика и праисториската археологија. Најшироко прифатена е степската, односно курганската хипотеза, според која праиндоевропската прататковина се наоѓала на Понтско-Касписката Степа, северно од [[Црно Море|Црното]] и [[Касписко море|Каспиското Море]], на територијата на денешна Украина, јужна Русија и западен Казахстан. Според оваа теорија, праиндоевропската заедница постоела приближно помеѓу 4500 и 2500 година пр.н.е. Алтернативна е анадолската хипотеза, која ги сместува праиндоевропејците во Мала Азија и го поврзува ширењето на праиндоевропскиот јазик со ширењето на земјоделството. Иако и понатаму има свои поддржувачи, повеќето современи лингвистички, археолошки и генетски истражувања повеќе ја поддржуваат степската хипотеза. == Материјална култура == Праиндоевропејците биле претежно сточари, но истовремено се занимавале и со земјоделство. Одгледувале говеда, овци, кози, свињи и коњи, а познавале и различни земјоделски култури. Јазичните реконструкции покажуваат дека располагале со развиена терминологија поврзана со добитокот, млечните производи, обработката на волна и кожа, како и со изработката на алати од дрво и метал. Во текот на нивното постоење постепено ја совладале обработката на бакарот, а кон крајот на праиндоевропскиот период започнала и употребата на бронзата. Живееле во населби составени од дрвени и земјени куќи, додека своите покојници често ги погребувале под земјени могили, познати како кургани. == Миграции == Од крајот на IV и почетокот на III милениум пр.н.е. започнале големи миграции на различни праиндоевропски групи. Дел од нив се движеле кон Балканот и Анадолија, други кон Средна Европа, трети кон Средна Азија, а подоцна и кон Иран и Индискиот Потконтинент. Со текот на времето заедничкиот праиндоевропски јазик се разделил на повеќе гранки, меѓу кои анадолската, тохарската, индоиранската, грчката, италската, келтската, германската, балтословенската, ерменската и албанската. Од нив подоцна се развиле современите индоевропски јазици. [[Категорија:4 милениум п.н.е.]] ceq1ib24isuoueqf07qc887ygdreihx 1 1400215 5601078 2026-07-27T13:45:54Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601078 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400216 5601079 2026-07-27T13:46:30Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Гулабов здравец]] 5601079 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Гулабов здравец]] n02tydhroyk8tchjf1295ph9zjrn9qq 0 1400217 5601081 2026-07-27T13:54:40Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1260156748|Geranium dissectum]]“ 5601081 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Geranium February 2008-1.jpg|genus=Geranium|species=dissectum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=''Geranium laxum''}} '''''Расеченолистен здравец (Geranium dissectum)''''' <ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> - растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] == Наводи == == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ecfa0zr9wxdahvpzt6jz4gn7p8nxwy1 5601087 5601081 2026-07-27T14:19:47Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5601087 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Geranium February 2008-1.jpg|genus=Geranium|species=dissectum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=''Geranium laxum''}} '''''Расеченолистен здравец (Geranium dissectum)''''' <ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> - растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е едногодишно растение со висина од 10 до 50 cm, кое развива повеќе стебла кои излегуваат директно од основата. Стеблото е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу соцветието, се појавуваат и специфични жлездести влакна. == Листови == Листовите имаат кругчест или круглесто-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 cm во пречник. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5–7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнестоста и лисните дршки: * '''Горна страна:''' Речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' Покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови:''' Имаат дршки кои се 2–3 пати подолги од самата лисна петла (ламина). * '''Погорните листови:''' Имаат дршки кои се пократки од лисната петла. Стеблените листови се поставени наспрамно. Прилисниците се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови. === Соцветие и цвет === Цветовите се распоредени по 2 заедно. Цветната дршка е 1–2 пати подолга од чашката, додека дршката на самото соцветие обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки. === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. Чашкините ливчиња се долги околу 4–5 mm, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 mm. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. Венчените ливчиња се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна. === Прашници и плод === Прашниците се пократки од венчето на цветот. Прашничките конци (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина. == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови на Македонија. == Распространетост == ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево). == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|}} {{Викивидови-ред|}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 16tpzhnu0l3emtq9puhwmqf4qdf7dm3 5601089 5601087 2026-07-27T14:41:14Z P.Nedelkovski 47736 викификација 5601089 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Geranium February 2008-1.jpg|genus=Geranium|species=dissectum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=''Geranium laxum''}} '''''Расеченолистен здравец (Geranium dissectum)''''' <ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> - растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[Чашка (ботанка)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|}} {{Викивидови-ред|}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] i8sqd960c6uqsqbdyu82jgehj390mtf 5601091 5601089 2026-07-27T14:45:24Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5601091 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium February 2008-1.jpg |genus=Geranium|species=dissectum |authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=''Geranium laxum'' }} '''Расеченолистен здравец''' ({{langx|la|Geranium dissectum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> — растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[Чашка (ботанка)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium dissectum}} {{Викивидови-ред|Geranium dissectum}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] tdu217i3gksurxy88g816zjmo3b849p 5601092 5601091 2026-07-27T14:49:36Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5601092 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium February 2008-1.jpg |genus=Geranium|species=dissectum |authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=''Geranium laxum'' }} '''Расеченолистен здравец''' ({{langx|la|Geranium dissectum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> — растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[Чашка (ботанка)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Азија **Средна Азија ***Авганистан, Таџикистан **Западна Азија ***Кипар, Источноегејски Острови, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Северен Кавказ, Палестина, Закавказје, Турција * Европа ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium dissectum}} {{Викивидови-ред|Geranium dissectum}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] nja6tg7u096dw32hidic0zpuyvy8ogn 5601102 5601092 2026-07-27T15:42:00Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5601102 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium February 2008-1.jpg |genus=Geranium|species=dissectum |authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=''Geranium laxum'' }} '''Расеченолистен здравец''' ({{langx|la|Geranium dissectum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> — растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[Чашка (ботанка)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Азија **Средна Азија ***Авганистан, Таџикистан **Западна Азија ***Кипар, Источноегејски Острови, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Северен Кавказ, Палестина, Закавказје, Турција * Европа ***Албанија, Австрија, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Средноевропска Русија, Корзика, Чехословачка, Данска, Источноевропска Русија, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Ирска, Италија, Крим, Холандија, Северноевропска Русија, Северозападна европска Русија, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Сицилија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Европска Турција, Украина, Југославија. *Африка **Северна Африка ***Египет, Либија, Мароко, Тунис **Макаронезија ***Азори, Канарски Острови, Мадеира ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium dissectum}} {{Викивидови-ред|Geranium dissectum}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 38fkav40672ev6qqojm412h1thslcg9 5601108 5601102 2026-07-27T15:45:42Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5601108 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium February 2008-1.jpg |genus=Geranium|species=dissectum |authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=''Geranium laxum'' }} '''Расеченолистен здравец''' ({{langx|la|Geranium dissectum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> — растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од ''Geranium dissectum'' ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[Чашка (ботанка)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Азија **Средна Азија ***Авганистан, Таџикистан **Западна Азија ***Кипар, Источноегејски Острови, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Северен Кавказ, Палестина, Закавказје, Турција * Европа ***Албанија, Австрија, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Средноевропска Русија, Корзика, Чехословачка, Данска, Источноевропска Русија, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Ирска, Италија, Крим, Холандија, Северноевропска Русија, Северозападна европска Русија, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Сицилија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Европска Турција, Украина, Југославија. *Африка **Северна Африка ***Египет, Либија, Мароко, Тунис **Макаронезија ***Азори, Канарски Острови, Мадеира ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium dissectum}} {{Викивидови-ред|Geranium dissectum}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] j1ifdb0de45e8ooiemapquuhxnauqkw 5601112 5601108 2026-07-27T15:47:27Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5601112 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium February 2008-1.jpg |genus=Geranium|species=dissectum |authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=''Geranium laxum'' }} '''Расеченолистен здравец''' ({{langx|la|Geranium dissectum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> — растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од расеченолистен здравец ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[Чашка (ботанка)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Азија **Средна Азија ***Авганистан, Таџикистан **Западна Азија ***Кипар, Источноегејски Острови, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Северен Кавказ, Палестина, Закавказје, Турција * Европа ***Албанија, Австрија, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Средноевропска Русија, Корзика, Чехословачка, Данска, Источноевропска Русија, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Ирска, Италија, Крим, Холандија, Северноевропска Русија, Северозападна европска Русија, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Сицилија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Европска Турција, Украина, Југославија. *Африка **Северна Африка ***Египет, Либија, Мароко, Тунис **Макаронезија ***Азори, Канарски Острови, Мадеира ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium dissectum}} {{Викивидови-ред|Geranium dissectum}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] mn7cumdl21l8xabfckwyja5yn4setr4 5601225 5601112 2026-07-27T23:28:09Z Bjankuloski06 332 5601225 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium February 2008-1.jpg |genus=Geranium|species=dissectum |authority=[[Карл Линеј|L.]]|synonyms=''Geranium laxum'' }} '''Расеченолистен здравец''' ({{langx|la|Geranium dissectum}})<ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|access-date=2014-10-17}}</ref> — растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''. По потекло е од [[Европа]]. Може да се најде и на други континенти, во некои случаи како воведен вид. Може да се најде во Северна Америка. Се вели дека екстрактите од расеченолистен здравец ја подобруваат стапката на ртење на семето од коноп. [[Податотека:(MHNT)_Geranium_dissectum_-_Mature_fruits.jpg|лево|мини| Плодови ''од расеченолистен здравец'', еден неиспуштен, од кои два ги испуштиле своите [[Толчник (ботаника)|толчници]] со исфрлање на семето додека боцките се сушат, се собираат и еластично се одвојуваат.]] [[Податотека:גרניון_גזור.jpg|лево|мини| Листовите се длабоко расечени]] ==Опис== === Општи одлики и стебло === Расеченолисниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 50 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е аглесто, покриено со полурасперени влакна кои се свртени надолу. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], се појавуваат и специфични жлездести влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и достигнуваат од 2 до 5 см во [[пречник]]. Тие се пересто-насечени речиси до самата основа на 5 до 7 дела, кои пак од своја страна се еднаш до двапати пересто-насечени на линејни сегменти. Постои разлика во влакнавоста и [[Лисна дршка|лисните дршки]]:<ref name=FM/> * '''Горна страна''' - речиси гола или со ретки полурасперени влакна свртени нагоре. * '''Долна страна:''' - покриена со многу погусти влакна. * '''Базалните (приземните) и долните стеблени листови''' имаат дршки кои се 2 до 3 пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]](ламина). * '''Погорните листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската. Стеблените листови се поставени наспрамно. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, заострени и густо влакнести, особено по своите рабови.<ref name=FM/> === Соцветие и цвет === [[Цвет|Цветовите]] се распоредени по 2 заедно. [[Цветна дршка|Цветната дршка]] е еднаш до двапати подолга од [[чашка (ботаника)|чашката]], додека дршката на самото [[соцветие]] обично е малку пократка од неа. Двете дршки заедно се главно пократки од пазувниот лист. Тие се густо покриени со куси расперени влакна, како и со долги жлездести влакна кои се забележливо погусти кај самите цветни дршки.<ref name=FM/> === Чашка и венче === Чашката е мала и со зелена боја. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се долги околу 4–5 мм, имаат 3 изразени жили по површината и се покриени со полурасперени прости и расперени жлездести влакна. На самиот врв завршуваат со шиловиден продолжеток со должина од околу 1 мм. Како што се развива плодот, чашката се зголемува, а цветната дршка се поставува странично расперено. Венчето е со карактеристична црвеникаво-виолетова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се всечени на врвот, со должина која е еднаква или пократка од чашката, а во нивната основа се наоѓаат расперени влакна.<ref name=FM/> === Прашници и плод === [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венчето на цветот. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаменти) се ланцевидно проширени кон својата основа и имаат полурасперени влакна распоредени по работ. Плодните делови се влакнести. Клунестиот дел на самиот плод е густо покриен со куси влакна, како и со расперени долги жлездести влакна. Семките имаат кафеава боја и специфична мрежеста структура по својата површина.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по ливадите во низинските делови.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> *Азија **Средна Азија ***Авганистан, Таџикистан **Западна Азија ***Кипар, Источноегејски Острови, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Северен Кавказ, Палестина, Закавказје, Турција * Европа ***Албанија, Австрија, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Средноевропска Русија, Корзика, Чехословачка, Данска, Источноевропска Русија, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Ирска, Италија, Крим, Холандија, Северноевропска Русија, Северозападна европска Русија, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Сицилија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Европска Турција, Украина, Југославија. *Африка **Северна Африка ***Египет, Либија, Мароко, Тунис **Макаронезија ***Азори, Канарски Острови, Мадеира ===Македонија=== Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат на следниве места: во околината на [[Скопје]] (с. [[Петровец]], с. [[Идризово]] и околината на Катлановско Блато), во рамнината помеѓу [[Тетово]] и [[Гостивар]], во [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], клисурата на реката [[Тополка]], околината на [[Свети Николе]] (с. [[Ерџелија]], с. [[Кадрифаково]]), [[Штип]] (локалитет Кумлак), околината на [[Пробиштип]], во околината на [[Прилеп]] (с. [[Кривогаштани]]) и во околината на [[Битола]] (локалитет Смолево).<ref name=FM/> == Поврзано == * [[Здравец (род)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium dissectum}} {{Викивидови-ред|Geranium dissectum}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4431 Jepson Manual Treatment - ''Geranium dissectum''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Geranium+dissectum ''Geranium dissectum'' - U.C. Photo gallery] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] t92wx9bcfzjur4ofnja68qb594ykrui 0 1400218 5601097 2026-07-27T15:37:49Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару би... 5601097 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносачи — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплект со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата „Дајкон III“, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување.<ref name="clements20132" /> Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настанавна сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за фановите.<ref name="clements20132" /> Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеомедиумот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената.<ref name="clements20132" /> Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други медиуми. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] 5vfh7y98eikvrjc2z0px746mgqnuj3i 5601099 5601097 2026-07-27T15:39:13Z Andrew012p 85224 5601099 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносачи — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплект со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата „Дајкон III“, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување. Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настанавна сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за фановите. Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеомедиумот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената. Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други медиуми. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] lxn6loruqcexihzkzue2diwndg9q4v2 5601100 5601099 2026-07-27T15:40:22Z Andrew012p 85224 5601100 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносители — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплект со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата „Дајкон III“, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување. Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настанавна сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за фановите. Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеомедиумот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената. Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други медиуми. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] 76o6arri7c275v4d4zwtd3baq3k4zcc 5601103 5601100 2026-07-27T15:42:20Z Andrew012p 85224 5601103 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносители — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплект со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата Daicon III, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување. Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настанавна сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за фановите. Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеомедиумот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената. Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други медиуми. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] ts7uisc0bws83ebcsfh571ipbp98h0n 5601113 5601103 2026-07-27T15:48:14Z Andrew012p 85224 5601113 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA-ите по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносители — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплект со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата Daicon III, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување. Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настанавна сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за фановите. Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеомедиумот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената. Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други медиуми. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] awc2n6vpi5y2pwher4cnwmviu0ipeax 5601126 5601113 2026-07-27T16:03:01Z Andrew012p 85224 5601126 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA-ите по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносители — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплет со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата Daicon III, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување. Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настаната сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за фановите. Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеоносителот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената. Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други носители. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] 7748y1chlz8ynnlx2drbqy9w2zi1ezy 5601127 5601126 2026-07-27T16:03:39Z Andrew012p 85224 5601127 wikitext text/x-wiki [[Податотека:OVA Tokimeki Memorial vol.2 title - Feel your heart.png|мини|257x257пкс|Вториот том од OVA-та „Прирачник за чиста љубов“ (англ. ''Pure Love Handbook'') е насловен „Чувствувај го своето срце“.]] {{нихонго-н|'''Оригинална видеоанимација'''|オリジナル・ビデオ・アニメーション|ориџинару бидео анимешон}} — позната под кратенките '''OVA''' (јап. オーブイエー ''обуие'') или '''OAV'''<ref>''Clements J., McCarthy H.''&nbsp;The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917&nbsp;<small>(англ.)</small>.&nbsp;— Revised and Expanded Edition.&nbsp;— Berkeley, CA: Stone Bridge Press, 2006.&nbsp;— P.&nbsp;32.&nbsp;— <nowiki>ISBN 978-1933330105</nowiki>.</ref> (понекогаш ''ОВА'') — поим со кој во [[Јапонија|Јапонија]] се означува посебен формат на [[аниме]]-серија. За разлика од аниме што е наменето за прикажување на [[телевизија|телевизија]] и долгометражните аниме-филмови што се прикажуваат во кина, OVA-ите по времетраење и број на епизоди се пресметани за формат на видеоносители — првично видеокасети [[VHS]], а потоа [[LaserDisc]] и [[DVD]].<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|title=Anime Glossary|last=Nakayama|first=Whitney|publisher=[[G4 (телеканал)|G4]]|date=2004-12-21|access-date=2008-09-14|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519074010/http://www.g4tv.com/animeunleashed/features/50642/Anime_Glossary.html|url-status=dead}}</ref> Во 2009 г. се појавил поимот '''OAD''' (''Original Animation DVD''),<ref>{{cite web|url=http://negima.kc.kodansha.co.jp/|title=魔法先生ネギま!～もうひとつの世界～公式HP|publisher=[[Kodansha]]|access-date=2011-04-08|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430130252/http://negima.kc.kodansha.co.jp/|archive-date=2011-04-30}}</ref> што означува издавање на аниме на DVD во комплет со изворната [[манга]]. Времетраењето на поединечна епизода на OVA може многу да разнообразува: на пример, времетраењето на првите седум епизоди од ''[[The King of Braves GaoGaiGar FINAL]]'' изнесува 30 минути, а на последната — 50 минути; времетраењето на 15-те епизоди на OVA-та ''[[Key the Metal Idol]]'' се менува од 20 минути до речиси 2 часа. Обично OVA вклучува од една до шест, ретко поголем број епизоди, со доста висок квалитет на цртање и [[анимација]], што се приближува кон квалитетот на долгометражните анимеа. == Историја == За прво аниме во формат OVA се смета научнофантастичната драма ''[[Dallos]]'', издадена во декември 1983 г. На овој пазар се префрлиле создавачите на аниме-порнографија, забранета за прикажување во кина: од седумнаесетте OVA издадени во текот на 1984 г., единаесет биле [[Порнографија|порнографски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awn.com/mag/issue3.4/3.4pages/3.4patten.html|title=The Anime "Porn" Market by Fred Patten|work=www.awn.com|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Развој == Како еден од претходниците на OVA може да се смета воведниот филм за конвенцијата Daicon III, прикажан во 1981 г., кој организаторите неофицијално го понудиле и на видео за купување. Првата OVA била ''[[Dallos]]'' од 1983 г. на [[Мамору Оши]] и [[Хисајуки Ториуми]],<ref>{{Literatur|Autor=Gilles Poitras|Titel=Contemporary Anime in Japanese Pop Culture|Herausgeber=Mark W. MacWilliams|Sammelwerk=Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime|Seiten=54|Verlag=M.E. Sharpe|Ort=Armonk|Jahr=2008|ISBN=978-0-7656-1602-9|Online={{Google Buch|BuchID=1eFnjcvxul4C|Seite=54}}}}</ref> која всушност била замислена како пилотна епизода на телевизиска серија. На оваа OVA, настаната сосема случајно, наскоро ѝ се придружиле имитатори и сегментот се утврдил во текот на 1980-тите години. Воведувањето на OVA значело појава на третпат за пласман на анимеата во Јапонија, а со тоа и нови канали за дистрибуција за студијата. Ова им овозможило на повеќе и помали студија уште од 1980-тите години да влезат на пазарот на аниме, бидејќи OVA-ите нуделе можност за помали, директно финансирани нарачки за видеодистрибутерите или дури директно за обожавателите. Покрај тоа, OVA-ите ја поттикнале аниме-обожавателската сцена што растела од 1970-тите години, која преку видеоносителот добила можност меѓусебно да го споделува доживувањето од аниме-сериите и да ги гледа делата почесто и попрецизно по сопствена желба, што ја зајакнало сцената. Иако во првите години OVA-ите сѐ уште биле гледани со потценување од страна на студијата и нивните соработници како понискоквалитетно искористување на остатоци и нецелосни производства, тоа се променило до крајот на 1980-тите години. OVA-ите станале дел од бројни серијали како продолженија или дополнувања на телевизиски производства или дела од други носители. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:OVA| ]] [[Категорија:Поими во аниме и манга]] e8v972qqp0vbog1dh799iuvlgnuyfef 1 1400219 5601098 2026-07-27T15:38:00Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601098 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400220 5601104 2026-07-27T15:44:32Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Оригинална видеоанимација]] 5601104 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Оригинална видеоанимација]] 91tt0lvdncea7si3hnhg1vkffhudae2 1 1400221 5601110 2026-07-27T15:45:58Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601110 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400222 5601111 2026-07-27T15:46:35Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Расеченолистен здравец]] 5601111 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Расеченолистен здравец]] b29eln56r3eu3bmqlde37wjxd5rhsbn 0 1400223 5601116 2026-07-27T15:51:11Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Аеспа]] на [[Aespa]]: Секогаш во оригинал 5601116 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Aespa]] emlcjjmv23tkvu6urowcb325wq2ono4 0 1400224 5601122 2026-07-27T15:54:40Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Енхајпен]] на [[Enhypen]]: Оригинал 5601122 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Enhypen]] 1fgai42tpujl78mt5v5c47u6knb3u35 0 1400225 5601133 2026-07-27T17:16:06Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox animanga/Header | image = Super no Ura de Yani Suu Hanashi Behind the Supermarket, Smoking With You.png | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[Романтична комедија]], секојдн... 5601133 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Super no Ura de Yani Suu Hanashi Behind the Supermarket, Smoking With You.png | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[Романтична комедија]], [[секојдневие]]<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=December 23, 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Japan)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „[[Black company (Japan)|црна компанија]]“. Тој често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон клиентите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како резултат на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртаж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „мини епизоди“, кои ги сочинуваа првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажаа на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 година.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се емитуваше во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за емитување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] d9kao70x2v5a1mciau0pgik1awqi4z6 5601135 5601133 2026-07-27T17:19:06Z Andrew012p 85224 5601135 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Super no Ura de Yani Suu Hanashi Behind the Supermarket, Smoking With You.png | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртаж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „мини епизоди“, кои ги сочинуваа првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажаа на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 година.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се емитуваше во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за емитување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] mdy0fz1tldnkh4ghjxhq4rqxa9wsxn9 5601137 5601135 2026-07-27T17:20:59Z Andrew012p 85224 5601137 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртаж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „мини епизоди“, кои ги сочинуваа првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажаа на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 година.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се емитуваше во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за емитување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] clj9ugdvrvt0x5uaj3li8su34vkhnc9 5601145 5601137 2026-07-27T17:35:23Z Andrew012p 85224 5601145 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртаж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „мини епизоди“, кои ги сочинуваа првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажаа на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 година.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се емитуваше во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за емитување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] s2mkzammcd7e61tlsx3ketgwflam9jl 5601149 5601145 2026-07-27T17:43:06Z Andrew012p 85224 /* Медиум */ 5601149 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „мини епизоди“, кои ги сочинуваа првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажаа на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 година.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се емитуваше во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за емитување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] n3zl5cvbjqamecnxgbqvh7qcgnkoyve 5601150 5601149 2026-07-27T17:44:37Z Andrew012p 85224 5601150 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] q3e7akcw1lnmjlk2n38hb4cnj7ppi3q 5601152 5601150 2026-07-27T17:47:16Z Andrew012p 85224 5601152 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Охно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] r3qriwfji9pxe2ke0qd6ow0ce4dmwen 5601155 5601152 2026-07-27T17:52:13Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5601155 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендрју Френсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] h0dgcuuh0yl5q1devlwollqwserlrfi 5601156 5601155 2026-07-27T17:53:03Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5601156 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Супер С“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Супер С“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Супер С“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Супер С“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] 72qzw4nwv3itf2pocqd99uoyqo5z3ix 5601175 5601156 2026-07-27T18:27:47Z Andrew012p 85224 5601175 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Super S“ која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Super S“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Super S“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Super S“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] 1t1ff4xzhmetcetq72ipyv8d7toa7k3 5601176 5601175 2026-07-27T18:28:29Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5601176 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сеена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Super S“, која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и забавена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Super S“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Super S“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Super S“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] 7cwbc0919xnfsj3dkma5tuq9m1d2b4n 5601179 5601176 2026-07-27T18:39:19Z Andrew012p 85224 5601179 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Super S“, која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и развеселена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Super S“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Super S“ — ословувана како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Super S“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] cvy8a3btgl2r4mx7k4tqa1s04zxzcab 5601191 5601179 2026-07-27T18:55:45Z Andrew012p 85224 5601191 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Smoking behind the supermarket with you.jpg|250px]] | caption = Корицата на првиот том, на која се прикажани Тајама (десно) и Сасаки (лево) | ja_kanji = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | ja_romaji = Супа но ура де јани су футари | genre = [[романтична комедија]]<br>секојдневие<ref>{{cite web|title=Smoking Behind The Supermarket With You|url=https://squareenixmangaandbooks.square-enix-games.com/en-us/series/smoking-behind-the-supermarket-with-you|publisher=[[Square Enix]]|access-date=23 декември 2023}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Џинуши | publisher = [[Square Enix]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=Square Enix Manga & Books}} | imprint = Big Gangan Comics | magazine = [[Monthly Big Gangan]] | first = 9 март 2022 | last = | volumes = 9 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Тадато Сузуки|Аои Мори}} | producer = | writer = Мио Иноуе | music = {{ubl|[[Шин Коно]]|Кохеи Јошида}} | studio = [[Asahi Production]] | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[Japan News Network|JNN]] ([[TBS Television (Јапонија)|TBS]]), [[AT-X (TV network)|AT-X]] | network_en = | first = 9 јули 2026 | last = | episodes = 12 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{нихонго-н|'''''Smoking Behind the Supermarket with You'''''|スーパーの裏でヤニ吸うふたり|Супа но ура де јани су футари|lead=yes|Пушење зад супермаркетот со тебе}} — [[манга]] напишана и илустрирана од Џинуши. Започнала како семрежен стрип објавен на [[Twitter]] во март 2022 г., пред да почне да се објавува како серија во списанието ''[[Monthly Big Gangan]]'' на [[Square Enix]] во август 2022 г. Телевизиска [[аниме]]-серија снимена како адаптација во производство на [[Asahi Production]] премиерно се прикажала во јули 2026 г. Мангата ја освоила Наградата за следна манга во 2022 г. во Категоријата за семрежни стрипови. == Содржина == Сасаки, преработен канцелариски работник, наоѓа олеснување од секојдневната напнатост во услужувањето на муштериите од страна на Јамада, шармантна и ведра касиерка во [[супермаркет]]. Еден ден тој останува да работи до доцна и, откако гледа дека Јамада веќе завршила со работа за тој ден, заминува да запали [[цигара]]. Таму наоѓа таинствена жена, „Тајама“, која го кани во просторот за пушење зад продавницата. == Ликови == {{нихонго-н|'''Сасаки'''|佐々木|}} : {{Сеију|[[Такуја Сато (гласовен глумец)|Такуја Сато]]<ref name="Cast">{{cite web|last=Cayanan|first=Joanna|title=Smoking Behind the Supermarket with You TV Anime Reveals Main Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-09-21/smoking-behind-the-supermarket-with-you-tv-anime-reveals-main-cast/.229036|website=[[Anime News Network]]|access-date=September 21, 2025|date=September 21, 2025}}</ref>|[[Џајлс Пентон]]<ref name="DubCast">{{cite web |last=Dempsey |first=Liam |title=Smoking Behind the Supermarket with You English Dub Reveals Release Date, Cast and Crew |url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2026/7/23/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-english-dub-release-date-cast-crew |website=[[Crunchyroll News]] |access-date=July 23, 2026 |date=July 23, 2026}}</ref>}} : Машкиот главен лик, уморен 45-годишен стопанственик што работи во продажба во нешто што Тајама го опишува како „црна компанија“. Често наоѓа освежување посетувајќи ја касата на Јамада поради нејзината пријателска услуга кон муштериите и не сфаќа дека неговата омилена касиерка и неговата нова пријателка за пушење, Тајама, се иста личност. Има многу ниска самодоверба, постојано се извинува и се труди да биде внимателен кон сите. Како последица на тоа, и покрај тоа што му се допаѓа Јамада/Тајама, тој не може ни да замисли да стапи во врска, држејќи ги двете во исклучително висока почит. {{нихонго-н|'''Јамада / Тајама'''|山田 / 田山|}} : {{Сеију|[[Сена Хошики]]<ref name="Cast"/>|[[Кејтлин Берстоу]]<ref name="DubCast"/>}} : Женскиот главен лик; 24-годишна вработена во „Super S“, која започнала како хонорарец пред осум години. Како Јамада, таа е скромна и совршено се справува со муштериите, додека нејзината вистинска личност — која му ја претставува на Сасаки како „Тајама“ — е многу поопуштена, носи кожна јакна и има неколку пирсинзи на ушите. Таа го кани Сасаки во просторот за пушење зад продавницата, кој тој потоа започнува редовно да го посетува. Таа е и развеселена и малку разочарана што Сасаки не може да препознае дека Јамада и Тајама се иста личност, а исто така ја нервира тоа што тој ја става Јамада на пиедестал додека кон „Тајама“ се однесува со крајна почит и внимателност. Вљубена е во Сасаки поради неговата добрина и прифаќањето на нејзината вистинска личност како Тајама, и обожава да го зеза. Исто така не е свесна дека Сасаки е личноста што еднаш ѝ помогнала кога таа сѐ уште била хонорарец. {{нихонго-н|'''Гото'''|後藤|}} : {{Сеију|[[Тоа Јукинари]]<ref name="Cast2">{{Cite web|script-title=ja: 「ヤニすう」に行成とあ、豊口めぐみ、安田陸矢、日笠陽子 キャラ集合のビジュアル|url=https://natalie.mu/comic/news/669902|date=April 27, 2026|access-date=April 27, 2026|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|language=ja}}</ref>}} : Жената управителка на „Super S“, поддржувач на Јамада (и на она што го забележува од нејзината врска со Сасаки). Ужива во љубовни романи и нивни реални приближувања. Таа ја поддржува врската меѓу Јамада и Сасаки, иако е разочарана од бавниот напредок. '''Шефот на Сасаки''' :{{Сеију||[[Брајан Добсон (актер)|Брајан Добсон]]<ref name="DubCast"/>}} : Ќелав маж што постојано го критикува и му дава дополнителна работа на Сасаки, а исто така создава сурова работна средина за своите вработени. {{нихонго-н|'''Маезава'''|前澤|}} : {{Сеију|[[Јоко Хикаса]]<ref name="Cast2"/>}} : Друга постара колешка на Јамада во „Super S“ — наречена како „главна Маезава“, задолжена за касиерите — која ѝ ја раскажува на Јамада приказната за духот во просторот за пушење на продавницата. Добра е со „изгубени“ деца што треба да ги најдат своите родители. {{нихонго-н|'''Оно'''|大野|}} : {{Сеију|[[Мегуми Тојогучи]]<ref name="Cast2"/>|Рут Александер<ref name="DubCast"/>}} : Смирена средновечна помошничка управителка во „Super S“. {{нихонго-н|'''Обата'''|小畑|}} : {{Сеију|[[Рикуја Јасуда]]<ref name="Cast2"/>}} : Шефот на Одделот за овошје и зеленчук, висок, но срамежлив и повлечен маж. {{нихонго-н|'''Сузуки'''|鈴木|}} : {{Сеију|Шинја Такахаши<ref>{{cite web|last=Mateo|first=Alex|title=Smoking Behind the Supermarket with You Anime Casts Shinya Takahashi|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-02-25/smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-casts-shinya-takahashi/.234564 |website=[[Anime News Network]] |access-date=February 26, 2026|date=February 25, 2026}}</ref>|[[Ендру Франсис]]<ref name="DubCast"/>}} : Сочувствителниот русокос соработник на Сасаки; татко на Мегуми. == Медиум == ==== Епизоди ==== {{Episode table | background = | overall = | title = | titleR = <ref name="Story">{{Cite web|url=https://yanisuu.com/story/|title=Sutōrī {{!}} Terebi Anime「Super no Ura de Yani Sū Futari」Kōshiki Saito|script-title=ja:ストーリー {{!}} TVアニメ「スーパーの裏でヤニ吸うふたり」公式サイト|trans-title=Story {{!}} TV Anime「Smoking Behind the Supermarket with You」Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/series/GT00378116/|title=Watch Smoking Behind the Supermarket with You|website=[[Crunchyroll]]|access-date=July 9, 2026}}</ref> | director = | directorR = <ref name="Story"/> | writer = | writerR = <ref name="Story"/> | aux2 = | aux2T = Сценарист на цртеж | aux2R = <ref name="Story"/> | airdate = | airdateR = <ref>{{Cite web|url=https://yanisuu.com/onair/|title=Hōsō Jōhō {{!}} Terebi Anime『Super no Ura de Yani Sū Futari』Kōshiki Saito|script-title=ja:放送情報 {{!}} TVアニメ『スーパーの裏でヤニ吸うふたり』公式サイト|trans-title=On Air {{!}} TV Anime『Smoking Behind the Supermarket with You』Official Site|website=yanisuu.com|access-date=July 9, 2026}}</ref>{{efn|name="Pre-Air Streaming"|Дванаесет десетминутни „миниепизоди“, кои ги сочинувале првите шест целосни епизоди од серијата, премиерно се прикажале на Abema во Јапонија и Crunchyroll меѓународно на 3 јуни 2026 г.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|title=Crunchyroll Debuts 12 'Mini-Episodes' of Smoking Behind the Supermarket with You Anime Ahead of July Premiere|website=[[Anime News Network]]|date=June 4, 2026|access-date=June 13, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604091155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-04/crunchyroll-debuts-12-mini-episodes-of-smoking-behind-the-supermarket-with-you-anime-ahead-of-july-/.238124|archive-date=June 4, 2026|url-status=live}}</ref>}} | episodes = {{Episode list | EpisodeNumber = 1 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Yani Sū Futari | NativeTitle = スーパーの裏でヤニ吸うふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Тадато Сузуки | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|10}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на [[Лига на нации во одбојка за жени 2026|Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г.]], оваа епизода се прикажувала во 00:41 часот по [[Јапонско стандардно време|ЈСТ]], 45 минути по редовното време за прикажување на [[Japan News Network|JNN]].<ref>{{cite web|script-title=ja:[新]スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯１[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260709_B312.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 9, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 2 | Title = Охрабрување зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Soeru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で添えるふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|17}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}}{{efn|Поради преносот на Лигата на нации во одбојка за жени во 2026 г., оваа епизода се емитуваше во 00:51 часот по ЈСТ, 55 минути по редовното време за емитување на JNN.<ref>{{cite web|script-title=ja:スーパーの裏でヤニ吸うふたり ♯２[字]|url=https://www.tbs.co.jp/tv/20260716_B40B.html|website=[[TBS Television (Japan)|TBS]]|access-date=July 16, 2026|language=ja}}</ref>}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 3 | Title = Пушење зад супермаркетот со тебе и повеќе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Okuru Futari | NativeTitle = スーパーの裏で贈るふたり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Томио Јамаучи | WrittenBy = Мио Иноуе | Aux2 = Тадато Сузуки | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|23}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} {{Episode list | EpisodeNumber = 4 | Title = Учење зад супермаркетот со тебе | TranslitTitle = Sūpā no Ura de Manabu Hitori | NativeTitle = スーパーの裏で学ぶひとり | NativeTitleLangCode = ja | DirectedBy = Аои Мори &<br/>Тадато Сузуки | WrittenBy = Мисаки Морие | Aux2 = Аои Мори | OriginalAirDate = {{Start date|2026|7|30}}{{efn|name="Pre-Air Streaming"}} | ShortSummary = | LineColor = }} }} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/yanisuu/|Матична страница на мангата на ''Monthly Big Gangan''}} {{in lang|ja}} * {{Official website|https://global.manga-up.com/manga/261|Матична страница на мангата на услугата на Square Enix, ''Manga Up!'' }} {{in lang|en}} * {{Official website|https://yanisuu.com/|Матична страница на анимето}} {{in lang|ja}} * {{Anime News Network|манга|26722}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] bbz78qo8572tqlhajq5jdkud61he298 1 1400226 5601134 2026-07-27T17:16:18Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601134 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1400227 5601136 2026-07-27T17:20:38Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://magazine.jp.square-enix.com/top/comics/detail/9784757580947/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Smoking Behind the Supermarket with You |Намена = пркажување |Заменливост = нема }} 5601136 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://magazine.jp.square-enix.com/top/comics/detail/9784757580947/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Smoking Behind the Supermarket with You |Намена = пркажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Корица на книга}} c8lz7jxvin7aiwytqy9iul2jxy0rls8 0 1400228 5601165 2026-07-27T18:05:50Z Davidanco321 135364 Создадено преведувајќи го воведниот дел од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362371231|Spanish flu]]“ 5601165 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Привремена болница за време на епидемијата на грип, Камп Фанстон, Канзас – NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[Грип]] | location = Низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – {{датум и возраст на почеток|април 1920 година}}<ref name="NIH-NYC"/> | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25–50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref name="pmid30202996"/><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription |archive-url= https://web.archive.org/web/20200407204000/https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |archive-date=7 April 2020}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''', беше исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од подтипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи се документирани во март 1918 година во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, или околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движат од 17 милиони до 50 милиони, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325201749/https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|archive-date=25 March 2020|accessdate=2022-09-19}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCDC2019">CDC (17 December 2019). [https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html "The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus"]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. [https://web.archive.org/web/20200325201749/https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html Archived] from the original on 25 March 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 September</span> 2022</span>.</cite></ref> <ref>{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907022931/https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|archive-date=7 September 2021|access-date=2024-09-17}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSpreeuwenberg2018">Spreeuwenberg (7 September 2018). [https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history "Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic"]. ''Our World in Data''. '''187''' (12): <span class="nowrap">2561–</span>2567. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1093/aje/kwy191|10.1093/aje/kwy191]]. [[PubMed Central|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7314216 7314216]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30202996 30202996]. [https://web.archive.org/web/20210907022931/https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history Archived] from the original on 7 September 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 September</span> 2024</span>.</cite></ref> и можеби дури 100 милиони, <ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|location=|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBarry2021">[[John M. Barry|Barry JM]] (2021). [[The Great Influenza|''The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History'']]. [[Penguin Books]]. pp.&nbsp;<span class="nowrap">397–</span>398. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-14-303649-4|<bdi>978-0-14-303649-4</bdi>]].</cite></ref> што ја прави една од најсмртоносните пандемии во историјата . Пандемијата избувна кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензори]] во завојуваните земји ги потиснуваа лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известуваа]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]], создавајќи погрешен впечаток за Шпанија како епицентар и доведоа до тоа болеста да биде позната како ''шпански грип'' . <ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021|quote=Etymology: In ancient times, before epidemiology science, people believed the stars and "heavenly bodies" flowed into us and dictated our lives and health—influenza means 'to influence' in Italian, and the word stems from the Latin for 'flow in.' Sickness, like other unexplainable events, was attributed to the influence of the stars... But the name for the infamous 1918 outbreak, the Spanish flu, is actually a misnomer.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMayer2019">Mayer J (29 January 2019). [https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/ "The Origin Of The Name 'Spanish Flu'"]. ''Science Friday''. [https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/ Archived] from the original on 29 January 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 July</span> 2021</span>. <q>Etymology: In ancient times, before epidemiology science, people believed the stars and "heavenly bodies" flowed into us and dictated our lives and health—influenza means 'to influence' in Italian, and the word stems from the Latin for 'flow in.' Sickness, like other unexplainable events, was attributed to the influence of the stars... But the name for the infamous 1918 outbreak, the Spanish flu, is actually a misnomer.</q></cite></ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го прават географското потекло на пандемијата неодредено, со конкурентни хипотези за првичното ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално убиваат млади и стари, но оваа пандемија имаше невообичаено висока смртност кај младите возрасни. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}}Научниците нудат неколку објаснувања за високата смртност, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијае на миграцијата на векторите на болести со зголемена веројатност за ширење низ водните површини. <ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|bibcode=2020GHeal...4..277M|doi=10.1029/2020GH000277|issn=2471-1403|pmc=7513628|pmid=33005839|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMoreLoveluckCliffordHandley2020">More AF, Loveluck CP, Clifford H, Handley MJ, Korotkikh EV, Kurbatov AV, et&nbsp;al. (September 2020). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7513628 "The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI"]. ''GeoHealth''. '''4''' (9) e2020GH000277. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020GHeal...4..277M 2020GHeal...4..277M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1029/2020GH000277|10.1029/2020GH000277]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/2471-1403 2471-1403]. [[PubMed Central|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7513628 7513628]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33005839 33005839].</cite></ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале висок морталитет за време на пандемијата е оспорено. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326042156/https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|archive-date=26 March 2024|accessdate=2024-03-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMarshall2023">Marshall L (9 October 2023). [https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains "1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains"]. ''CU Boulder Today''. [https://web.archive.org/web/20240326042156/https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains Archived] from the original on 26 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 March</span> 2024</span>.</cite></ref> Првата светска војна ја влошила неухранетоста, пренатрупаноста во медицинските кампови и болниците и лошата [[хигиена]], што пак ја поттикнало бактериската суперинфекција, убивајќи ги повеќето жртви по типично долга смртна постела. <ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18; author reply 1718–19|doi=10.1086/522355|pmid=18008258|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBrundageShanks2007">Brundage JF, Shanks GD (December 2007). [[doi:10.1086/522355|"What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections"]]. ''The Journal of Infectious Diseases''. '''196''' (11): <span class="nowrap">1717–</span>18, author reply 1718–19. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1086/522355|10.1086/522355]]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18008258 18008258].</cite></ref> <ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorensFauci2007">Morens DM, Fauci AS (April 2007). [[doi:10.1086/511989|"The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century"]]. ''The Journal of Infectious Diseases''. '''195''' (7): <span class="nowrap">1018–</span>1028. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1086/511989|10.1086/511989]]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17330793 17330793].</cite></ref> tmoi48qixeg823sxbzu9xzg9ct3cdr4 5601181 5601165 2026-07-27T18:42:57Z Andrew012p 85224 Поправки 5601181 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Привремена болница за време на епидемијата на грип, Камп Фанстон, Канзас – NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[Грип]] | location = Низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година<ref name="NIH-NYC"/> | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25–50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref name="pmid30202996"/><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription |archive-url= https://web.archive.org/web/20200407204000/https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |archive-date=7 April 2020}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''', беше исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од подтипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи се документирани во март 1918 година во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, или околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движат од 17 милиони до 50 милиони,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325201749/https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|archive-date=25 March 2020|accessdate=2022-09-19}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907022931/https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|archive-date=7 September 2021|access-date=2024-09-17}}</ref> и можеби дури 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|location=|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја прави една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувна кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензори]] во завојуваните земји ги потиснуваа лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известуваа]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]], создавајќи погрешен впечаток за Шпанија како епицентар и доведоа до тоа болеста да биде позната како ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021|quote=Etymology: In ancient times, before epidemiology science, people believed the stars and "heavenly bodies" flowed into us and dictated our lives and health—influenza means 'to influence' in Italian, and the word stems from the Latin for 'flow in.' Sickness, like other unexplainable events, was attributed to the influence of the stars... But the name for the infamous 1918 outbreak, the Spanish flu, is actually a misnomer.}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го прават географското потекло на пандемијата неодредено, со конкурентни хипотези за првичното ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално убиваат млади и стари, но оваа пандемија имаше невообичаено висока смртност кај младите возрасни. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците нудат неколку објаснувања за високата смртност, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијае на миграцијата на векторите на болести со зголемена веројатност за ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|bibcode=2020GHeal...4..277M|doi=10.1029/2020GH000277|issn=2471-1403|pmc=7513628|pmid=33005839|doi-access=free}}</ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале висок морталитет за време на пандемијата е оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326042156/https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|archive-date=26 March 2024|accessdate=2024-03-26}}</ref> Првата светска војна ја влошила неухранетоста, пренатрупаноста во медицинските кампови и болниците и лошата [[хигиена]], што пак ја поттикнало бактериската суперинфекција, убивајќи ги повеќето жртви по типично долга смртна постела.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18; author reply 1718–19|doi=10.1086/522355|pmid=18008258|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793|doi-access=free}}</ref> == Наводи == {{наводи}} c75rgfig1gxhpkkhbsln7w37c6j30ev 5601184 5601181 2026-07-27T18:46:02Z Andrew012p 85224 5601184 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Привремена болница за време на епидемијата на грип, Камп Фанстон, Канзас – NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996"/> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензори]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперинфекции и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] 70i3lg0qizlfqvei1mneryobqsyh8h9 5601185 5601184 2026-07-27T18:47:31Z Andrew012p 85224 5601185 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Emergency hospital during Influenza epidemic, Camp Funston, Kansas - NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996"/> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензори]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперинфекции и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] sncik2i2iu28tgesqbbowk323jekmue 5601186 5601185 2026-07-27T18:50:58Z Andrew012p 85224 5601186 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Emergency hospital during Influenza epidemic, Camp Funston, Kansas - NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996"/> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензори]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперинфекции и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Потекло == '''Североамериканско потекло''' — Оваа хипотеза ја потврдува Алфред В. Кросби (США), кој посочува дека еден од првите забележани случаи се случил во Форт Рајли, Канзас, на 11 март 1918 г.<ref>Crosby A.W. America’s Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918. Cambridge: University Press; 1989.</ref> Како „нулта пациент“ се споменува и готвачот А. Гичел во воениот логор Фанстон во Канзас, кој се разболел на 4 март.<ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Wever|first=Peter C.|coauthors=van Bergen, Leo|date=2014|title=Death from 1918 pandemic influenza during the First World War: a perspective from personal and anecdotal evidence|journal=Influenza and Other Respiratory Viruses|volume=8|issue=5|pages=538–546|doi=10.1111/irv.12267}}</ref> Според ова, вирусот во Европа веројатно бил внесен од страна на американските војници, по што ги зафатил армиите на Антантата и Централните сили. '''Франко-британско потекло''' — Британските научници откриле знаци за почеток на епидемијата на воената база Етапл во Северна Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Lambkin, R., Sefton, A., Daniels, R., Elliot, A.|date=2005-01-04|title=A hypothesis: the conjunction of soldiers, gas, pigs, ducks, geese and horses in Northern France during the Great War provided the conditions for the emergence of the “Spanish” influenza pandemic of 1918–1919|journal=Vaccine|volume=23|issue=7|pages=940–945|doi=10.1016/j.vaccine.2004.06.035}}</ref> Можно е првиот опис на смрт од шпанскиот грип да биде статијата на група британски воени лекари, објавена во списанието ''[[The Lancet]]'' во јули 1917 г., во која биле опишани симптомите на починатиот британски војник Хари Андердаун.<ref name="арнольд">{{Наведена книга|last=Арнольд|first=Кэтрин|title=Хроники испанки|publisher=Эксмо|year=2021|pages=31–33|isbn=978-5-04-117946-5}}</ref><ref name="lancet">{{Наведено списание|last=Hammond|first=J. A. B.|coauthors=Rolland, William; Shore, T. H. G.|title=Purulent bronchitis: A study of cases occuring amongst the British troops at a base in France|journal=[[The Lancet]]|date=1917-07-14|volume=190|issue=4903|pages=41–46}}</ref> '''Кинеско потекло''' — Оваа верзија ја изнеле канадски и американски автори во 1990-тите години,<ref>{{Наведено списание|last=Shortridge|first=Kennedy F.|date=1999-04|title=The 1918 'Spanish' flu: pearls from swine?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=4|pages=384–385|doi=10.1038/7383}}</ref> поврзувајќи ја со транспортот на 90.000 кинески работници во Европа во текот на зимата 1917–1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Erkoreka|first=Anton|date=2009-11-30|title=Origins of the Spanish Influenza pandemic (1918–1920) and its relation to the First World War|journal=Journal of Molecular and Genetic Medicine|volume=3|issue=2|pages=190–194}}</ref> Кинеските научници, пак, тврделе дека шпанскиот грип не бил забележан во Кина пред мај 1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Cheng|first=K. F.|coauthors=Leung, P. C.|date=2007-07-01|title=What happened in China during the 1918 influenza pandemic?|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=11|issue=4|pages=360–364|doi=10.1016/j.ijid.2006.07.009}}</ref> Научниците сѐ уште немаат донесено конечен заклучок за точниот момент на појава на вирусот A/H1N1 од 1918 г., но анализата на неговиот генетски материјал укажува на неговото потекло околу 1915 г.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Sefton, A., Jackson, R., Johnson, N. P. a. S., Daniels, R. S.|date=1999-12|title=Who's that lady?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=12|pages=1351–1352|doi=10.1038/70913}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] eo1ouojnf4g0z8ojl9l8gnf0byix9xz 5601188 5601186 2026-07-27T18:51:44Z Andrew012p 85224 5601188 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Emergency hospital during Influenza epidemic, Camp Funston, Kansas - NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996-infobox">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензори]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперинфекции и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Потекло == '''Североамериканско потекло''' — Оваа хипотеза ја потврдува Алфред В. Кросби (САД), кој посочува дека еден од првите забележани случаи се случил во Форт Рајли, Канзас, на 11 март 1918 г.<ref>Crosby A.W. America’s Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918. Cambridge: University Press; 1989.</ref> Како „нулта пациент“ се споменува и готвачот А. Гичел во воениот логор Фанстон во Канзас, кој се разболел на 4 март.<ref name="pmid30202996-origin">{{Наведено списание|last=Wever|first=Peter C.|coauthors=van Bergen, Leo|date=2014|title=Death from 1918 pandemic influenza during the First World War: a perspective from personal and anecdotal evidence|journal=Influenza and Other Respiratory Viruses|volume=8|issue=5|pages=538–546|doi=10.1111/irv.12267}}</ref> Според ова, вирусот во Европа веројатно бил внесен од страна на американските војници, по што ги зафатил армиите на Антантата и Централните сили. '''Франко-британско потекло''' — Британските научници откриле знаци за почеток на епидемијата на воената база Етапл во Северна Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Lambkin, R., Sefton, A., Daniels, R., Elliot, A.|date=2005-01-04|title=A hypothesis: the conjunction of soldiers, gas, pigs, ducks, geese and horses in Northern France during the Great War provided the conditions for the emergence of the “Spanish” influenza pandemic of 1918–1919|journal=Vaccine|volume=23|issue=7|pages=940–945|doi=10.1016/j.vaccine.2004.06.035}}</ref> Можно е првиот опис на смрт од шпанскиот грип да биде статијата на група британски воени лекари, објавена во списанието ''[[The Lancet]]'' во јули 1917 г., во која биле опишани симптомите на починатиот британски војник Хари Андердаун.<ref name="арнольд">{{Наведена книга|last=Арнольд|first=Кэтрин|title=Хроники испанки|publisher=Эксмо|year=2021|pages=31–33|isbn=978-5-04-117946-5}}</ref><ref name="lancet">{{Наведено списание|last=Hammond|first=J. A. B.|coauthors=Rolland, William; Shore, T. H. G.|title=Purulent bronchitis: A study of cases occuring amongst the British troops at a base in France|journal=[[The Lancet]]|date=1917-07-14|volume=190|issue=4903|pages=41–46}}</ref> '''Кинеско потекло''' — Оваа верзија ја изнеле канадски и американски автори во 1990-тите години,<ref>{{Наведено списание|last=Shortridge|first=Kennedy F.|date=1999-04|title=The 1918 'Spanish' flu: pearls from swine?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=4|pages=384–385|doi=10.1038/7383}}</ref> поврзувајќи ја со транспортот на 90.000 кинески работници во Европа во текот на зимата 1917–1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Erkoreka|first=Anton|date=2009-11-30|title=Origins of the Spanish Influenza pandemic (1918–1920) and its relation to the First World War|journal=Journal of Molecular and Genetic Medicine|volume=3|issue=2|pages=190–194}}</ref> Кинеските научници, пак, тврделе дека шпанскиот грип не бил забележан во Кина пред мај 1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Cheng|first=K. F.|coauthors=Leung, P. C.|date=2007-07-01|title=What happened in China during the 1918 influenza pandemic?|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=11|issue=4|pages=360–364|doi=10.1016/j.ijid.2006.07.009}}</ref> Научниците сè уште немаат донесено конечен заклучок за точниот момент на појава на вирусот A/H1N1 од 1918 г., но анализата на неговиот генетски материјал укажува на неговото потекло околу 1915 г.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Sefton, A., Jackson, R., Johnson, N. P. a. S., Daniels, R. S.|date=1999-12|title=Who's that lady?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=12|pages=1351–1352|doi=10.1038/70913}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] 28oqqxxt5hl2wee8bffstzg5ocduh5b 5601189 5601188 2026-07-27T18:52:13Z Andrew012p 85224 5601189 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Emergency hospital during Influenza epidemic, Camp Funston, Kansas - NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996-infobox">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензури]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Сепак, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперинфекции и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Потекло == '''Североамериканско потекло''' — Оваа хипотеза ја потврдува Алфред В. Кросби (САД), кој посочува дека еден од првите забележани случаи се случил во Форт Рајли, Канзас, на 11 март 1918 г.<ref>Crosby A.W. America’s Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918. Cambridge: University Press; 1989.</ref> Како „нулта пациент“ се споменува и готвачот А. Гичел во воениот логор Фанстон во Канзас, кој се разболел на 4 март.<ref name="pmid30202996-origin">{{Наведено списание|last=Wever|first=Peter C.|coauthors=van Bergen, Leo|date=2014|title=Death from 1918 pandemic influenza during the First World War: a perspective from personal and anecdotal evidence|journal=Influenza and Other Respiratory Viruses|volume=8|issue=5|pages=538–546|doi=10.1111/irv.12267}}</ref> Според ова, вирусот во Европа веројатно бил внесен од страна на американските војници, по што ги зафатил армиите на Антантата и Централните сили. '''Франко-британско потекло''' — Британските научници откриле знаци за почеток на епидемијата на воената база Етапл во Северна Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Lambkin, R., Sefton, A., Daniels, R., Elliot, A.|date=2005-01-04|title=A hypothesis: the conjunction of soldiers, gas, pigs, ducks, geese and horses in Northern France during the Great War provided the conditions for the emergence of the “Spanish” influenza pandemic of 1918–1919|journal=Vaccine|volume=23|issue=7|pages=940–945|doi=10.1016/j.vaccine.2004.06.035}}</ref> Можно е првиот опис на смрт од шпанскиот грип да биде статијата на група британски воени лекари, објавена во списанието ''[[The Lancet]]'' во јули 1917 г., во која биле опишани симптомите на починатиот британски војник Хари Андердаун.<ref name="арнольд">{{Наведена книга|last=Арнольд|first=Кэтрин|title=Хроники испанки|publisher=Эксмо|year=2021|pages=31–33|isbn=978-5-04-117946-5}}</ref><ref name="lancet">{{Наведено списание|last=Hammond|first=J. A. B.|coauthors=Rolland, William; Shore, T. H. G.|title=Purulent bronchitis: A study of cases occuring amongst the British troops at a base in France|journal=[[The Lancet]]|date=1917-07-14|volume=190|issue=4903|pages=41–46}}</ref> '''Кинеско потекло''' — Оваа верзија ја изнеле канадски и американски автори во 1990-тите години,<ref>{{Наведено списание|last=Shortridge|first=Kennedy F.|date=1999-04|title=The 1918 'Spanish' flu: pearls from swine?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=4|pages=384–385|doi=10.1038/7383}}</ref> поврзувајќи ја со транспортот на 90.000 кинески работници во Европа во текот на зимата 1917–1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Erkoreka|first=Anton|date=2009-11-30|title=Origins of the Spanish Influenza pandemic (1918–1920) and its relation to the First World War|journal=Journal of Molecular and Genetic Medicine|volume=3|issue=2|pages=190–194}}</ref> Кинеските научници, пак, тврделе дека шпанскиот грип не бил забележан во Кина пред мај 1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Cheng|first=K. F.|coauthors=Leung, P. C.|date=2007-07-01|title=What happened in China during the 1918 influenza pandemic?|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=11|issue=4|pages=360–364|doi=10.1016/j.ijid.2006.07.009}}</ref> Научниците сè уште немаат донесено конечен заклучок за точниот момент на појава на вирусот A/H1N1 од 1918 г., но анализата на неговиот генетски материјал укажува на неговото потекло околу 1915 г.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Sefton, A., Jackson, R., Johnson, N. P. a. S., Daniels, R. S.|date=1999-12|title=Who's that lady?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=12|pages=1351–1352|doi=10.1038/70913}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] k0c358z1ptk5qj5u6pxx2mtnzpuupad 5601190 5601189 2026-07-27T18:52:51Z Andrew012p 85224 5601190 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Emergency hospital during Influenza epidemic, Camp Funston, Kansas - NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996-infobox">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензури]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Како и да е, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперзарази и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Потекло == '''Североамериканско потекло''' — Оваа хипотеза ја потврдува Алфред В. Кросби (САД), кој посочува дека еден од првите забележани случаи се случил во Форт Рајли, Канзас, на 11 март 1918 г.<ref>Crosby A.W. America’s Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918. Cambridge: University Press; 1989.</ref> Како „нулта пациент“ се споменува и готвачот А. Гичел во воениот логор Фанстон во Канзас, кој се разболел на 4 март.<ref name="pmid30202996-origin">{{Наведено списание|last=Wever|first=Peter C.|coauthors=van Bergen, Leo|date=2014|title=Death from 1918 pandemic influenza during the First World War: a perspective from personal and anecdotal evidence|journal=Influenza and Other Respiratory Viruses|volume=8|issue=5|pages=538–546|doi=10.1111/irv.12267}}</ref> Според ова, вирусот во Европа веројатно бил внесен од страна на американските војници, по што ги зафатил армиите на Антантата и Централните сили. '''Франко-британско потекло''' — Британските научници откриле знаци за почеток на епидемијата на воената база Етапл во Северна Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Lambkin, R., Sefton, A., Daniels, R., Elliot, A.|date=2005-01-04|title=A hypothesis: the conjunction of soldiers, gas, pigs, ducks, geese and horses in Northern France during the Great War provided the conditions for the emergence of the “Spanish” influenza pandemic of 1918–1919|journal=Vaccine|volume=23|issue=7|pages=940–945|doi=10.1016/j.vaccine.2004.06.035}}</ref> Можно е првиот опис на смрт од шпанскиот грип да биде статијата на група британски воени лекари, објавена во списанието ''[[The Lancet]]'' во јули 1917 г., во која биле опишани симптомите на починатиот британски војник Хари Андердаун.<ref name="арнольд">{{Наведена книга|last=Арнольд|first=Кэтрин|title=Хроники испанки|publisher=Эксмо|year=2021|pages=31–33|isbn=978-5-04-117946-5}}</ref><ref name="lancet">{{Наведено списание|last=Hammond|first=J. A. B.|coauthors=Rolland, William; Shore, T. H. G.|title=Purulent bronchitis: A study of cases occuring amongst the British troops at a base in France|journal=[[The Lancet]]|date=1917-07-14|volume=190|issue=4903|pages=41–46}}</ref> '''Кинеско потекло''' — Оваа верзија ја изнеле канадски и американски автори во 1990-тите години,<ref>{{Наведено списание|last=Shortridge|first=Kennedy F.|date=1999-04|title=The 1918 'Spanish' flu: pearls from swine?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=4|pages=384–385|doi=10.1038/7383}}</ref> поврзувајќи ја со транспортот на 90.000 кинески работници во Европа во текот на зимата 1917–1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Erkoreka|first=Anton|date=2009-11-30|title=Origins of the Spanish Influenza pandemic (1918–1920) and its relation to the First World War|journal=Journal of Molecular and Genetic Medicine|volume=3|issue=2|pages=190–194}}</ref> Кинеските научници, пак, тврделе дека шпанскиот грип не бил забележан во Кина пред мај 1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Cheng|first=K. F.|coauthors=Leung, P. C.|date=2007-07-01|title=What happened in China during the 1918 influenza pandemic?|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=11|issue=4|pages=360–364|doi=10.1016/j.ijid.2006.07.009}}</ref> Научниците сè уште немаат донесено конечен заклучок за точниот момент на појава на вирусот A/H1N1 од 1918 г., но анализата на неговиот генетски материјал укажува на неговото потекло околу 1915 г.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Sefton, A., Jackson, R., Johnson, N. P. a. S., Daniels, R. S.|date=1999-12|title=Who's that lady?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=12|pages=1351–1352|doi=10.1038/70913}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] 5qat5jaw04xwescxmhy3zb4egh750gy 5601192 5601190 2026-07-27T18:57:17Z Andrew012p 85224 /* Потекло */ 5601192 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епидемија | name = Шпански грип | image = Emergency hospital during Influenza epidemic, Camp Funston, Kansas - NCP 1603.jpg | caption = Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас. | alt = Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон. | map1 = | legend1 = | map2 = | legend2 = | alt2 = | map3 = | legend3 = | alt3 = | map4 = | legend4 = | alt4 = | map5 = | alt5 = | disease = [[грип]] | location = низ целиот свет | arrival_date = | date = февруари 1918 година – [[април]] 1920 година | suspected_cases = 500 милиони (проценето){{sfn|Taubenberger|Morens|2006}} | recovery_cases = | deaths = 25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони<ref name="pmid30202996-infobox">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref><ref>{{cite web|date=2013|title=Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance|url=https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121225326/https://www.who.int/influenza/preparedness/pandemic/GIP_PandemicInfluenzaRiskManagementInterimGuidance_Jun2013.pdf?ua=1|archive-date=21 January 2021|access-date=21 August 2021|website=[[Светска здравствена организација]]|page=25}}</ref><ref>{{cite news |title=History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/ |date=7 April 2020 |access-date=11 April 2020 | vauthors = Rosenwald MS |newspaper=[[The Washington Post]] |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> | territories = | total_ili = | website = }} '''Пандемијата на грип од 1918–1920 година''', позната и како '''Голема епидемија на грип''' или под погрешното име '''шпански грип''' — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во [[Трета Француска Република|Франција]], [[Германско Царство|Германија]] и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,<ref name="NIH-NYC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/reconstruction-1918-virus.html|title=The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus|last=CDC|date=2019-12-17|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref name="pmid30202996">{{Наведено списание|last=Spreeuwenberg|date=2018-09-07|title=Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic|url=https://ourworldindata.org/spanish-flu-largest-influenza-pandemic-in-history|journal=Our World in Data|language=en-us|volume=187|issue=12|pages=2561–2567|doi=10.1093/aje/kwy191|pmc=7314216|pmid=30202996}}</ref> и можеби дури до 100 милиони,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History|title-link=The Great Influenza|vauthors=Barry JM|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=978-0-14-303649-4|pages=397–398|author-link=John M. Barry}}</ref> што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата. Пандемијата избувнала кон крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога воените [[Цензура|цензури]] во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците [[Слобода на печатот|слободно известувале]] за епидемијата во [[Шпанија во Првата светска војна|неутрална Шпанија]]. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена ''шпански грип''.<ref name="Friday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|title=The Origin Of The Name 'Spanish Flu'|date=29 January 2019|work=Science Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129222525/https://www.sciencefriday.com/articles/the-origin-of-the-spanish-flu/|archive-date=29 January 2019|accessdate=30 July 2021}}</ref> Ограничените историски [[Епидемиологија|епидемиолошки]] податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. {{Sfn|Taubenberger|Morens|2006}} Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. {{Sfn|Gagnon|Miller|et al|2013}} Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.<ref name="The Impact of a Six‐Year Climate An">{{Наведено списание|date=September 2020|title=The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI|journal=GeoHealth|volume=4|issue=9|doi=10.1029/2020GH000277|pmc=7513628|pmid=33005839}}</ref> Како и да е, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.colorado.edu/today/2023/10/09/1918-flu-pandemic-myth-debunked-skeletal-remains|title=1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains|date=2023-10-09|work=CU Boulder Today|language=en}}</ref> Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата [[хигиена]], што ја поттикнало појавата на бактериски суперзарази и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.<ref name="Brundage">{{Наведено списание|date=December 2007|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–18|doi=10.1086/522355|pmid=18008258}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=April 2007|title=The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|doi=10.1086/511989|pmid=17330793}}</ref> == Потекло == '''Северноамериканско потекло''' — Оваа хипотеза ја потврдува Алфред В. Кросби (САД), кој посочува дека еден од првите забележани случаи се случил во Форт Рајли, Канзас, на 11 март 1918 г.<ref>Crosby A.W. America’s Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918. Cambridge: University Press; 1989.</ref> Како „нулта пациент“ се споменува и готвачот А. Гичел во воениот логор Фанстон во Канзас, кој се разболел на 4 март.<ref name="pmid30202996-origin">{{Наведено списание|last=Wever|first=Peter C.|coauthors=van Bergen, Leo|date=2014|title=Death from 1918 pandemic influenza during the First World War: a perspective from personal and anecdotal evidence|journal=Influenza and Other Respiratory Viruses|volume=8|issue=5|pages=538–546|doi=10.1111/irv.12267}}</ref> Според ова, вирусот во Европа веројатно бил внесен од страна на американските војници, по што ги зафатил армиите на Антантата и Централните сили. '''Франко-британско потекло''' — Британските научници откриле знаци за почеток на епидемијата на воената база Етапл во Северна Франција.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Lambkin, R., Sefton, A., Daniels, R., Elliot, A.|date=2005-01-04|title=A hypothesis: the conjunction of soldiers, gas, pigs, ducks, geese and horses in Northern France during the Great War provided the conditions for the emergence of the “Spanish” influenza pandemic of 1918–1919|journal=Vaccine|volume=23|issue=7|pages=940–945|doi=10.1016/j.vaccine.2004.06.035}}</ref> Можно е првиот опис на смрт од шпанскиот грип да биде статијата на група британски воени лекари, објавена во списанието ''[[The Lancet]]'' во јули 1917 г., во која биле опишани симптомите на починатиот британски војник Хари Андердаун.<ref name="арнольд">{{Наведена книга|last=Арнольд|first=Кэтрин|title=Хроники испанки|publisher=Эксмо|year=2021|pages=31–33|isbn=978-5-04-117946-5}}</ref><ref name="lancet">{{Наведено списание|last=Hammond|first=J. A. B.|coauthors=Rolland, William; Shore, T. H. G.|title=Purulent bronchitis: A study of cases occuring amongst the British troops at a base in France|journal=[[The Lancet]]|date=1917-07-14|volume=190|issue=4903|pages=41–46}}</ref> '''Кинеско потекло''' — Оваа верзија ја изнеле канадски и американски автори во 1990-тите години,<ref>{{Наведено списание|last=Shortridge|first=Kennedy F.|date=1999-04|title=The 1918 'Spanish' flu: pearls from swine?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=4|pages=384–385|doi=10.1038/7383}}</ref> поврзувајќи ја со транспортот на 90.000 кинески работници во Европа во текот на зимата 1917–1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Erkoreka|first=Anton|date=2009-11-30|title=Origins of the Spanish Influenza pandemic (1918–1920) and its relation to the First World War|journal=Journal of Molecular and Genetic Medicine|volume=3|issue=2|pages=190–194}}</ref> Кинеските научници, пак, тврделе дека шпанскиот грип не бил забележан во Кина пред мај 1918 г.<ref>{{Наведено списание|last=Cheng|first=K. F.|coauthors=Leung, P. C.|date=2007-07-01|title=What happened in China during the 1918 influenza pandemic?|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=11|issue=4|pages=360–364|doi=10.1016/j.ijid.2006.07.009}}</ref> Научниците сè уште немаат донесено конечен заклучок за точниот момент на појава на вирусот A/H1N1 од 1918 г., но анализата на неговиот генетски материјал укажува на неговото потекло околу 1915 г.<ref>{{Наведено списание|last=Oxford|first=J. S.|coauthors=Sefton, A., Jackson, R., Johnson, N. P. a. S., Daniels, R. S.|date=1999-12|title=Who's that lady?|journal=Nature Medicine|volume=5|issue=12|pages=1351–1352|doi=10.1038/70913}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пандемии]] [[Категорија:Историја на медицината]] [[Категорија:Грип]] kqjyu9bnma7u6r4yfvgs6evzr9asxn3 828 1400229 5601168 2026-07-27T18:08:37Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: local p = {} -- List of default title texts. local defaultTitleTextlist = { ["TBA"] = "To be announced", ["TBD"] = "To be determined", ["N/A"] = "Not available" } -- Local function which is used to retrieve the title text. local function getTitleText(args, altText) local titleText = args[2] or args["title_text"] -- If the title text was manually added, return it. if (titleText) then return titleText end -- The title text was not set,... 5601168 Scribunto text/plain local p = {} -- List of default title texts. local defaultTitleTextlist = { ["TBA"] = "To be announced", ["TBD"] = "To be determined", ["N/A"] = "Not available" } -- Local function which is used to retrieve the title text. local function getTitleText(args, altText) local titleText = args[2] or args["title_text"] -- If the title text was manually added, return it. if (titleText) then return titleText end -- The title text was not set, get the correct default text which corresponds to the alt text. for k, v in pairs(defaultTitleTextlist) do if (altText == k) then return v end end return "" end -- Local function which is used to retrieve the alt text. local function getAltText(args) local altText = args[1] or args["alt_text"] if (altText == nil) then altText = "TBA" end return altText end -- Local function which does the actual main process. function p._main(args) local altText = getAltText(args) local titleText = getTitleText(args, altText) return '<small style="color:var(--color-neutral,#2C2C2C);" title="' .. titleText .. '">' .. altText .. '</small>' end --[[ Public function which is used to create information for an empty text cell. Parameters: -- |1= or |alt_text= — optional; The text which will be written in the cell. -- |2= or |title_text= — optional; The text which will be shown when hovering over the cell. --]] function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs; local args = getArgs(frame); return p._main(args) end return p tazgenn2q19h8yqp4oxhgfkrt6p5gcy 5601170 5601168 2026-07-27T18:10:10Z Andrew012p 85224 5601170 Scribunto text/plain local p = {} -- List of default title texts in Macedonian. local defaultTitleTextlist = { ["TBA"] = "Ќе биде објавено", ["TBD"] = "Ќе се утврди", ["N/A"] = "Недостапно" } -- Local function which is used to retrieve the title text. local function getTitleText(args, altText) local titleText = args[2] or args["title_text"] -- If the title text was manually added, return it. if (titleText) then return titleText end -- The title text was not set, get the correct default text which corresponds to the alt text. for k, v in pairs(defaultTitleTextlist) do if (altText == k) then return v end end return "" end -- Local function which is used to retrieve the alt text. local function getAltText(args) local altText = args[1] or args["alt_text"] if (altText == nil) then altText = "TBA" end return altText end -- Local function which does the actual main process. function p._main(args) local altText = getAltText(args) local titleText = getTitleText(args, altText) return '<small style="color:var(--color-neutral,#2C2C2C);" title="' .. titleText .. '">' .. altText .. '</small>' end --[[ Public function which is used to create information for an empty text cell. Parameters: -- |1= or |alt_text= — optional; The text which will be written in the cell. -- |2= or |title_text= — optional; The text which will be shown when hovering over the cell. --]] function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs; local args = getArgs(frame); return p._main(args) end return p n9e8j6s8odi3nipqz2ddn3a75r0iub6 5601172 5601170 2026-07-27T18:15:57Z Andrew012p 85224 5601172 Scribunto text/plain local p = {} -- List of default title texts. local defaultTitleTextlist = { ["TBA"] = "Ќе биде објавено", ["TBD"] = "Ќе се утврди", ["N/A"] = "Недостапно" } -- Local function which is used to retrieve the title text. local function getTitleText(args, altText) local titleText = args[2] or args["title_text"] -- If the title text was manually added, return it. if (titleText) then return titleText end -- The title text was not set, get the correct default text which corresponds to the alt text. for k, v in pairs(defaultTitleTextlist) do if (altText == k) then return v end end return "" end -- Local function which is used to retrieve the alt text. local function getAltText(args) local altText = args[1] or args["alt_text"] if (altText == nil) then altText = "TBA" end return altText end -- Local function which does the actual main process. function p._main(args) local altText = getAltText(args) local titleText = getTitleText(args, altText) return '<small style="color:var(--color-neutral,#2C2C2C);" title="' .. titleText .. '">' .. altText .. '</small>' end --[[ Public function which is used to create information for an empty text cell. Parameters: -- |1= or |alt_text= — optional; The text which will be written in the cell. -- |2= or |title_text= — optional; The text which will be shown when hovering over the cell. --]] function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs; local args = getArgs(frame); return p._main(args) end return p 9xy0p92in9kbsi45bl1xnaqsekp7g5c 5601173 5601172 2026-07-27T18:19:15Z Andrew012p 85224 5601173 Scribunto text/plain local p = {} -- List of default title texts. local defaultTitleTextlist = { ["TBA"] = "Ќе биде објавено", ["TBD"] = "Ќе се утврди", ["N/A"] = "Недостапно" } local function getTitleText(args, altText) local titleText = args[2] or args["title_text"] if (titleText) then return titleText end for k, v in pairs(defaultTitleTextlist) do if (altText == k) then return v end end return "" end local function getAltText(args) local altText = args[1] or args["alt_text"] if (altText == nil) then altText = "TBA" end return altText end function p._main(args) local altText = getAltText(args) local titleText = getTitleText(args, altText) return '<small style="color:var(--color-neutral,#2C2C2C);" title="' .. titleText .. '">' .. altText .. '</small>' end function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs; local args = getArgs(frame); return p._main(args) end return p 0w6dmax4zois1a5fi2znwwj1pd1ifin 1 1400230 5601182 2026-07-27T18:43:11Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601182 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400231 5601194 2026-07-27T19:19:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/30873667|Цветна ложа]]“ 5601194 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ovary_position.svg|мини| Цветна ложа (сиво обоена) во однос на плодникот (црвена обоен) кај три вида цветови: хипогини (), перигини () и епигини ()]] '''Цветна ложа''' (receptaculum) - проширен и скратен врвен дел од [[Цветна дршка|цветната дршка]] на кој се прикачени сите други делови на цветот, како што се [[Чашкино ливче|чашкините]] и [[Венечно ливче|венечните ливчиња]], [[Прашник|прашниците]] и [[Плод|плодот]]. == Одлики == Кај повеќето [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија,]] како цветната ложа е едвај забележлива, но најчесто е скратена во сад, кој понекогаш е малку заоблен или [[Диск|дискоиден]]. Кај [[Голосеменици|голосемениците]], како и кај некои примитивни скриеносеменици, таа е конусна.<ref>[http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e02/02d.htm] {{Wayback|url=http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e02/02d.htm|date=20110530141323}}; 31.7.2003.</ref> Понекогаш е многу издолжена, како кај некои видови, а може да биде и шуплива, како кај [[Роза|розите]], [[Вишна|црешите]] и сливите. Во цветната ложа на [[Хипогин цвет|хипогините цветови,]] [[Спроводни снопчиња|спроводните снопчиња]] од [[Цветна дршка|цветната дршка]] се шират, давајќи изглед на широк превртен конус, додека кај [[Епигин цвет|епигините цветови]] спроводливиот систем е посложен, бидејќи [[Плодник|плодникот]] се наоѓа длабоко во цветната ложа. Во овој случај [[Лист|,]] спроводните снопчиња минуваат низ цветната ложа сè до нивото на [[Чашкино ливче|чашкините]] и [[Венечно ливче|венечните ливчињат]]. Кај [[перигин цвет]], цветниот сад е шуплив и го опкружува плодникот, но за разлика од епигиниот, не е споен со неговиот ѕид.<ref>[http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%202.php : „Репродуктивни биљни органи - тучак“] {{Wayback|url=http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%202.php|date=20100620003450}}, стр. 2.</ref> == Улога == Покрај тоа што содржи други органи на [[Цвет|цветот]], цветната ложа учествува и во образувањето на [[Плод|плодот]]. Така на пример, главниот дел на [[Јаболко|јаболкото]] е составен од цветната ложа, додека кај [[Јагода|јагодата]] ситните плодови се поврзани со голема и сочна цветна ложа, која се јаде.<ref>[http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%203.php : „Биљни органи - плод и семе“] {{Wayback|url=http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%203.php|date=20100620212858}}, стр. 3.</ref> == Примери == Кај [[Кајсија|кајсијата]], цветната ложа е [[Влакно|влакнеста]]<ref>[http://www.serbianbrandy.com/kajsija.html : „Прављење ракије од кајсија“] {{Wayback|url=http://www.serbianbrandy.com/kajsija.html|date=20100905153255}}; 21.9.2009.</ref>, кај [[Шипка|шипките]] има и влакна слични на влакна и е обликувана како чаша во која се наоѓаат оревчињата<ref>[http://www.bionet-skola.com/w/%C5%A0ipak Бионет-школа: „Шипак“] {{Wayback|url=http://www.bionet-skola.com/w/%C5%A0ipak|date=20100523173257}}, Приступљено 30. 4. 2013.</ref>, додека кај [[Anthemis arvensis]] е издолжена-конусна и содржи листови слични на лушпи <ref>[http://agroplus.rs/news.php?extend.998 Агро: Серијал; „основи хербологије“ (12)]{{Мртва врска|date=10. 2018}}; преузето из књиге „Основи хербологије“ аутора М. Којића и В. Јањића 1994. Институт за истраживање у пољопривреди „Србија“. Београд.</ref> . == Наводи == [[Категорија:Растителна морфологија]] [[Категорија:Цвет]] kianmex9lftsuxri434j5fwhwqoo3vx 5601195 5601194 2026-07-27T19:24:20Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5601195 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ovary_position.svg|мини| Цветна ложа (сиво обоена) во однос на плодникот (црвена обоен) кај три вида цветови: хипогини (I), перигини (II) и епигини (III)]] '''Цветна ложа''' ({{langx|la|receptaculum}}) — проширен и скратен врвен дел од [[Цветна дршка|цветната дршка]] на кој се прикачени сите други делови на цветот, како што се [[Чашкино ливче|чашкините]] и [[Венечно ливче|венечните ливчиња]], [[Прашник|прашниците]] и [[Плод|плодот]]. == Одлики == Кај повеќето [[Скриеносеменици|скриеносемени растенија,]] како цветната ложа е едвај забележлива, но најчесто е скратена во сад, кој понекогаш е малку заоблен или [[Диск|дискоиден]]. Кај [[Голосеменици|голосемениците]], како и кај некои примитивни скриеносеменици, таа е конусна.<ref>[http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e02/02d.htm] {{Wayback|url=http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e02/02d.htm|date=20110530141323}}; 31.7.2003.</ref> Понекогаш е многу издолжена, како кај некои видови, а може да биде и шуплива, како кај [[Роза|розите]], [[Вишна|црешите]] и сливите. Во цветната ложа на [[Хипогин цвет|хипогините цветови,]] [[Спроводни снопчиња|спроводните снопчиња]] од [[Цветна дршка|цветната дршка]] се шират, давајќи изглед на широк превртен конус, додека кај [[Епигин цвет|епигините цветови]] спроводливиот систем е посложен, бидејќи [[Плодник|плодникот]] се наоѓа длабоко во цветната ложа. Во овој случај [[Лист|,]] спроводните снопчиња минуваат низ цветната ложа сè до нивото на [[Чашкино ливче|чашкините]] и [[Венечно ливче|венечните ливчињат]]. Кај [[перигин цвет]], цветниот сад е шуплив и го опкружува плодникот, но за разлика од епигиниот, не е споен со неговиот ѕид.<ref>[http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%202.php : „Репродуктивни растителни органи - толчник“] {{Wayback|url=http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%202.php|date=20100620003450}}, стр. 2.</ref> == Улога == Покрај тоа што содржи други органи на [[Цвет|цветот]], цветната ложа учествува и во образувањето на [[Плод|плодот]]. Така на пример, главниот дел на [[Јаболко|јаболкото]] е составен од цветната ложа, додека кај [[Јагода|јагодата]] ситните плодови се поврзани со голема и сочна цветна ложа, која се јаде.<ref>[http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%203.php : „Растителни органи - плод и семе“] {{Wayback|url=http://www.zivotinjsko-carstvo.com/bioskolos/biljni%20organi%203.php|date=20100620212858}}, стр. 3.</ref> == Примери == Кај [[Кајсија|кајсијата]], цветната ложа е [[Влакно|влакнеста]]<ref>[http://www.serbianbrandy.com/kajsija.html : „Правење ракија од кајсии“] {{Wayback|url=http://www.serbianbrandy.com/kajsija.html|date=20100905153255}}; 21.9.2009.</ref>, кај [[Шипка|шипките]] има и влакна слични на влакна и е обликувана како чаша во која се наоѓаат оревчињата<ref>[http://www.bionet-skola.com/w/%C5%A0ipak Бионет-школа: „Шипак“] {{Wayback|url=http://www.bionet-skola.com/w/%C5%A0ipak|date=20100523173257}}, Приступљено 30. 4. 2013.</ref>, додека кај [[Anthemis arvensis]] е издолжена-конусна и содржи листови слични на лушпи <ref>[http://agroplus.rs/news.php?extend.998 Агро: Серијал; „основи хербологије“ (12)]{{Мртва врска|date=10. 2018}}; преузето из књиге „Основи хербологије“ аутора М. Којића и В. Јањића 1994. Институт за истраживање у пољопривреди „Србија“. Београд.</ref> . == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Растителна морфологија]] [[Категорија:Цвет]] e7vho6cnm1cuiyjxhpad6gphpmbeo47 1 1400232 5601196 2026-07-27T19:24:38Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601196 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 2 1400233 5601211 2026-07-27T20:46:14Z АСТРОРЕЛИГИЈА 135366 додадов библиографија 5601211 wikitext text/x-wiki = Астрорелигија = == Вовед == '''Астрорелигија''' е современ филозофско-духовен концепт кој ја истражува поврзаноста меѓу човекот, космосот, природните циклуси и симболичкото значење на небесните појави. Концептот се заснова врз идејата дека човекот е дел од поширок космички систем и дека движењето на Сонцето, Земјата и другите небесни тела може да се разгледува како извор на симболички, филозофски и духовни размислувања. Астрорелигијата ги поврзува темите од областа на космологијата, филозофијата на природата, културната астрономија, симболиката и духовните традиции. Таа не се претставува како замена за постојните религиски системи, туку како современ филозофско-духовен пристап кон разбирањето на односот меѓу човекот и универзумот. Современиот концепт на астрорелигијата го развива '''Гордан Давитковски''' преку авторски дела, електронски публикации, визуелни проекти и дигитални содржини посветени на космосот, сончевите циклуси и симболичкото значење на природата. ---- = Потекло и развој на концептот = Идејата за поврзаноста меѓу човекот и космосот има долга историска традиција. Древните цивилизации ги набљудувале Сонцето, Месечината, ѕвездите и планетите како важни елементи во разбирањето на времето, природните процеси и човековото место во светот. Сончевите циклуси имале посебно значење во развојот на календарите, земјоделските периоди и духовните обичаи. Рамнодениците и краткодениците претставувале точки на промена во годишниот ритам и биле поврзувани со обновување, рамнотежа и природен поредок. Во современата филозофија и духовна мисла постојат различни размислувања за односот меѓу науката, космосот и духовноста. Посебно место имаат идеите на '''Алберт Ајнштајн''' за „космичкото религиозно чувство“, кое го поврзува восхитот кон хармонијата и законитостите на природата со посебно духовно доживување. Концептот на астрорелигијата се развива како современа интерпретација на овие теми преку истражување на сончевите циклуси, космичките периоди, симболиката на небесните тела и односот меѓу човекот и универзумот. ---- = Основни принципи = Основните принципи на астрорелигијата се поврзани со разбирањето на космосот како поврзана целина во која човекот, природата и небесните циклуси се меѓусебно поврзани. Главни теми се: * '''Сонцето како симбол на светлина и живот''' – Сонцето се разгледува како централен природен и симболички елемент поврзан со создавањето, енергијата и обновувањето. * '''Природни и космички циклуси''' – движењето на небесните тела и промените во природата се разгледуваат како симболи на времето и трансформацијата. * '''Годишните премини''' – рамнодениците и краткодениците се сметаат за значајни точки во сончевиот циклус. * '''Големата година''' – поширок концепт на космички циклуси и долгорочни промени поврзани со движењето на небесните тела. * '''Човекот и универзумот''' – човекот се разгледува како дел од поголем природен и космички систем. * '''Симболичко толкување на космосот''' – небесните појави се користат како симболи за филозофско размислување за животот и постоењето. ---- = Големиот Сончев Крст и симболика = '''Големиот Сончев Крст''' е централен симбол во концептот на астрорелигијата. Симболот го претставува годишниот пат на Сонцето и четирите главни сончеви точки: * '''Пролетна рамноденица''' – симбол на будење, почеток и рамнотежа; * '''Летна краткоденица''' – симбол на најголемата сончева светлина и енергија; * '''Есенска рамноденица''' – симбол на зрелост, рамнотежа и премин; * '''Зимска краткоденица''' – симбол на обновување и повторно раѓање на светлината. Во симболичка смисла, Големиот Сончев Крст ја претставува врската меѓу времето, просторот, природата и човековото постоење. Тој е замислен како визуелен приказ на сончевиот календар и космичкиот ритам, каде четирите точки го означуваат циклусот на промена и обновување. ---- = Едукативни проекти = Во рамките на развојот на астрорелигијата се создаваат различни едукативни проекти преку книги, електронски публикации, дигитални албуми и визуелни материјали. == Електронски книги и публикации == Главни авторски дела поврзани со концептот се: * '''„Кодот на небото“''' – дело посветено на симболичкото толкување на космосот, небесните циклуси и врската меѓу човекот и универзумот. * '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“''' – дело кое ги разгледува филозофските, духовните и теолошките аспекти на космичката светлина. * '''„Прирачник за лекување“''' – публикација поврзана со теми за здравје, превенција и човекова благосостојба. * '''„Астрорелигиски молитвеник“''' – збирка духовни текстови поврзани со космосот, Сонцето и природните циклуси. * '''„Астролошка медицина“''' – дело кое ги обработува традиционалните идеи за симболичната врска меѓу астрологијата и човековата природа. == Астрорелигиски дигитален албум == Еден од проектите е дигитален астрорелигиски албум составен од визуелни елементи и тематски целини. Албумот ги обработува: * Големиот Сончев Крст; * Сонцето како извор на светлина и живот; * годишните циклуси; * рамнодениците и краткодениците; * Големата година; * космичката симболика. Проектот е замислен како едукативен визуелен систем преку кој корисниците се запознаваат со симболичните аспекти на космосот. ---- = Интернет присуство = Концептот на астрорелигијата се претставува преку дигитални платформи и мултимедијални содржини. == Astro-Religion.com == '''Astro-Religion.com''' е интернет платформа поврзана со развојот и презентацијата на концептот на астрорелигијата. На платформата се претставуваат: * авторски текстови; * електронски книги; * визуелни проекти; * материјали поврзани со космичката симболика. == YouTube канал „The Code of the Stars“ == '''„The Code of the Stars“''' е авторски видео проект преку кој се обработуваат теми поврзани со: * космосот; * ѕвездената симболика; * сончевите циклуси; * духовната филозофија; * односот меѓу човекот и универзумот. Каналот претставува мултимедијална форма преку која концептот се прикажува преку видео, музика и визуелна уметност. ---- = Автор – Гордан Давитковски = '''Гордан Давитковски''' е македонски автор и иницијатор на современиот концепт на астрорелигијата. Неговата работа е насочена кон истражување на врската меѓу космосот, природните циклуси, сончевата симболика и духовното толкување на универзумот. Преку книги, електронски публикации, визуелни проекти и дигитални содржини, Давитковски го развива концептот на астрорелигијата како филозофско-духовна идеја. ---- = Авторски дела / библиографија = * Давитковски, Гордан. '''„Кодот на небото“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Прирачник за лекување“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Астрорелигиски молитвеник“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Астролошка медицина“'''. ---- = Надворешни врски и извори = * Astro-Religion.com – официјална интернет платформа на концептот. * „The Code of the Stars“ – YouTube канал. * Авторски електронски публикации на Гордан Давитковски * '''„Кодот на небото“''' * '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“''' * '''„Третиот Завет – теолошка синтеза со христијанска паралела“''' * '''„Прирачник за лекување“''' * '''„Астрорелигиски молитвеник“''' * '''„Астролошка медицина“''' * '''Алберт Ајнштајн''' – неговите размислувања за „космичкото религиозно чувство“ и восхитот кон хармонијата и законитостите на природата. * '''Барух Спиноза''' – филозофските идеи за единството на природата и универзумот. * '''Карл Саган''' – популаризацијата на космосот како предмет на научно и филозофско размислување. * '''Фритјоф Капра''' – размислувањата за односот меѓу современата физика, природата и филозофските традиции. gm06rl8330y441kkujag7ho95o81kd3 5601212 5601211 2026-07-27T20:48:51Z АСТРОРЕЛИГИЈА 135366 /* Големиот Сончев Крст и симболика */ 5601212 wikitext text/x-wiki = Астрорелигија = == Вовед == '''Астрорелигија''' е современ филозофско-духовен концепт кој ја истражува поврзаноста меѓу човекот, космосот, природните циклуси и симболичкото значење на небесните појави. Концептот се заснова врз идејата дека човекот е дел од поширок космички систем и дека движењето на Сонцето, Земјата и другите небесни тела може да се разгледува како извор на симболички, филозофски и духовни размислувања. Астрорелигијата ги поврзува темите од областа на космологијата, филозофијата на природата, културната астрономија, симболиката и духовните традиции. Таа не се претставува како замена за постојните религиски системи, туку како современ филозофско-духовен пристап кон разбирањето на односот меѓу човекот и универзумот. Современиот концепт на астрорелигијата го развива '''Гордан Давитковски''' преку авторски дела, електронски публикации, визуелни проекти и дигитални содржини посветени на космосот, сончевите циклуси и симболичкото значење на природата. ---- = Потекло и развој на концептот = Идејата за поврзаноста меѓу човекот и космосот има долга историска традиција. Древните цивилизации ги набљудувале Сонцето, Месечината, ѕвездите и планетите како важни елементи во разбирањето на времето, природните процеси и човековото место во светот. Сончевите циклуси имале посебно значење во развојот на календарите, земјоделските периоди и духовните обичаи. Рамнодениците и краткодениците претставувале точки на промена во годишниот ритам и биле поврзувани со обновување, рамнотежа и природен поредок. Во современата филозофија и духовна мисла постојат различни размислувања за односот меѓу науката, космосот и духовноста. Посебно место имаат идеите на '''Алберт Ајнштајн''' за „космичкото религиозно чувство“, кое го поврзува восхитот кон хармонијата и законитостите на природата со посебно духовно доживување. Концептот на астрорелигијата се развива како современа интерпретација на овие теми преку истражување на сончевите циклуси, космичките периоди, симболиката на небесните тела и односот меѓу човекот и универзумот. ---- = Основни принципи = Основните принципи на астрорелигијата се поврзани со разбирањето на космосот како поврзана целина во која човекот, природата и небесните циклуси се меѓусебно поврзани. Главни теми се: * '''Сонцето како симбол на светлина и живот''' – Сонцето се разгледува како централен природен и симболички елемент поврзан со создавањето, енергијата и обновувањето. * '''Природни и космички циклуси''' – движењето на небесните тела и промените во природата се разгледуваат како симболи на времето и трансформацијата. * '''Годишните премини''' – рамнодениците и краткодениците се сметаат за значајни точки во сончевиот циклус. * '''Големата година''' – поширок концепт на космички циклуси и долгорочни промени поврзани со движењето на небесните тела. * '''Човекот и универзумот''' – човекот се разгледува како дел од поголем природен и космички систем. * '''Симболичко толкување на космосот''' – небесните појави се користат како симболи за филозофско размислување за животот и постоењето. ---- = Големиот Сончев Крст и симболика = '''Големиот Сончев Крст''' е централен симбол во концептот на астрорелигијата. Симболот го претставува годишниот пат на Сонцето и четирите главни сончеви точки: * '''Пролетна рамноденица''' – симбол на будење, почеток и рамнотежа; * '''Летна долгоденица''' – симбол на најголемата сончева светлина и енергија; * '''Есенска рамноденица''' – симбол на зрелост, рамнотежа и премин; * '''Зимска краткоденица''' – симбол на обновување и повторно раѓање на светлината. Во симболичка смисла, Големиот Сончев Крст ја претставува врската меѓу времето, просторот, природата и човековото постоење. Тој е замислен како визуелен приказ на сончевиот календар и космичкиот ритам, каде четирите точки го означуваат циклусот на промена и обновување. ---- = Едукативни проекти = Во рамките на развојот на астрорелигијата се создаваат различни едукативни проекти преку книги, електронски публикации, дигитални албуми и визуелни материјали. == Електронски книги и публикации == Главни авторски дела поврзани со концептот се: * '''„Кодот на небото“''' – дело посветено на симболичкото толкување на космосот, небесните циклуси и врската меѓу човекот и универзумот. * '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“''' – дело кое ги разгледува филозофските, духовните и теолошките аспекти на космичката светлина. * '''„Прирачник за лекување“''' – публикација поврзана со теми за здравје, превенција и човекова благосостојба. * '''„Астрорелигиски молитвеник“''' – збирка духовни текстови поврзани со космосот, Сонцето и природните циклуси. * '''„Астролошка медицина“''' – дело кое ги обработува традиционалните идеи за симболичната врска меѓу астрологијата и човековата природа. == Астрорелигиски дигитален албум == Еден од проектите е дигитален астрорелигиски албум составен од визуелни елементи и тематски целини. Албумот ги обработува: * Големиот Сончев Крст; * Сонцето како извор на светлина и живот; * годишните циклуси; * рамнодениците и краткодениците; * Големата година; * космичката симболика. Проектот е замислен како едукативен визуелен систем преку кој корисниците се запознаваат со симболичните аспекти на космосот. ---- = Интернет присуство = Концептот на астрорелигијата се претставува преку дигитални платформи и мултимедијални содржини. == Astro-Religion.com == '''Astro-Religion.com''' е интернет платформа поврзана со развојот и презентацијата на концептот на астрорелигијата. На платформата се претставуваат: * авторски текстови; * електронски книги; * визуелни проекти; * материјали поврзани со космичката симболика. == YouTube канал „The Code of the Stars“ == '''„The Code of the Stars“''' е авторски видео проект преку кој се обработуваат теми поврзани со: * космосот; * ѕвездената симболика; * сончевите циклуси; * духовната филозофија; * односот меѓу човекот и универзумот. Каналот претставува мултимедијална форма преку која концептот се прикажува преку видео, музика и визуелна уметност. ---- = Автор – Гордан Давитковски = '''Гордан Давитковски''' е македонски автор и иницијатор на современиот концепт на астрорелигијата. Неговата работа е насочена кон истражување на врската меѓу космосот, природните циклуси, сончевата симболика и духовното толкување на универзумот. Преку книги, електронски публикации, визуелни проекти и дигитални содржини, Давитковски го развива концептот на астрорелигијата како филозофско-духовна идеја. ---- = Авторски дела / библиографија = * Давитковски, Гордан. '''„Кодот на небото“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Прирачник за лекување“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Астрорелигиски молитвеник“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Астролошка медицина“'''. ---- = Надворешни врски и извори = * Astro-Religion.com – официјална интернет платформа на концептот. * „The Code of the Stars“ – YouTube канал. * Авторски електронски публикации на Гордан Давитковски * '''„Кодот на небото“''' * '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“''' * '''„Третиот Завет – теолошка синтеза со христијанска паралела“''' * '''„Прирачник за лекување“''' * '''„Астрорелигиски молитвеник“''' * '''„Астролошка медицина“''' * '''Алберт Ајнштајн''' – неговите размислувања за „космичкото религиозно чувство“ и восхитот кон хармонијата и законитостите на природата. * '''Барух Спиноза''' – филозофските идеи за единството на природата и универзумот. * '''Карл Саган''' – популаризацијата на космосот како предмет на научно и филозофско размислување. * '''Фритјоф Капра''' – размислувањата за односот меѓу современата физика, природата и филозофските традиции. bfii8rxkrgbo8grj6y7k7jyhkkbh200 5601213 5601212 2026-07-27T20:51:38Z АСТРОРЕЛИГИЈА 135366 /* Надворешни врски и извори */ 5601213 wikitext text/x-wiki = Астрорелигија = == Вовед == '''Астрорелигија''' е современ филозофско-духовен концепт кој ја истражува поврзаноста меѓу човекот, космосот, природните циклуси и симболичкото значење на небесните појави. Концептот се заснова врз идејата дека човекот е дел од поширок космички систем и дека движењето на Сонцето, Земјата и другите небесни тела може да се разгледува како извор на симболички, филозофски и духовни размислувања. Астрорелигијата ги поврзува темите од областа на космологијата, филозофијата на природата, културната астрономија, симболиката и духовните традиции. Таа не се претставува како замена за постојните религиски системи, туку како современ филозофско-духовен пристап кон разбирањето на односот меѓу човекот и универзумот. Современиот концепт на астрорелигијата го развива '''Гордан Давитковски''' преку авторски дела, електронски публикации, визуелни проекти и дигитални содржини посветени на космосот, сончевите циклуси и симболичкото значење на природата. ---- = Потекло и развој на концептот = Идејата за поврзаноста меѓу човекот и космосот има долга историска традиција. Древните цивилизации ги набљудувале Сонцето, Месечината, ѕвездите и планетите како важни елементи во разбирањето на времето, природните процеси и човековото место во светот. Сончевите циклуси имале посебно значење во развојот на календарите, земјоделските периоди и духовните обичаи. Рамнодениците и краткодениците претставувале точки на промена во годишниот ритам и биле поврзувани со обновување, рамнотежа и природен поредок. Во современата филозофија и духовна мисла постојат различни размислувања за односот меѓу науката, космосот и духовноста. Посебно место имаат идеите на '''Алберт Ајнштајн''' за „космичкото религиозно чувство“, кое го поврзува восхитот кон хармонијата и законитостите на природата со посебно духовно доживување. Концептот на астрорелигијата се развива како современа интерпретација на овие теми преку истражување на сончевите циклуси, космичките периоди, симболиката на небесните тела и односот меѓу човекот и универзумот. ---- = Основни принципи = Основните принципи на астрорелигијата се поврзани со разбирањето на космосот како поврзана целина во која човекот, природата и небесните циклуси се меѓусебно поврзани. Главни теми се: * '''Сонцето како симбол на светлина и живот''' – Сонцето се разгледува како централен природен и симболички елемент поврзан со создавањето, енергијата и обновувањето. * '''Природни и космички циклуси''' – движењето на небесните тела и промените во природата се разгледуваат како симболи на времето и трансформацијата. * '''Годишните премини''' – рамнодениците и краткодениците се сметаат за значајни точки во сончевиот циклус. * '''Големата година''' – поширок концепт на космички циклуси и долгорочни промени поврзани со движењето на небесните тела. * '''Човекот и универзумот''' – човекот се разгледува како дел од поголем природен и космички систем. * '''Симболичко толкување на космосот''' – небесните појави се користат како симболи за филозофско размислување за животот и постоењето. ---- = Големиот Сончев Крст и симболика = '''Големиот Сончев Крст''' е централен симбол во концептот на астрорелигијата. Симболот го претставува годишниот пат на Сонцето и четирите главни сончеви точки: * '''Пролетна рамноденица''' – симбол на будење, почеток и рамнотежа; * '''Летна долгоденица''' – симбол на најголемата сончева светлина и енергија; * '''Есенска рамноденица''' – симбол на зрелост, рамнотежа и премин; * '''Зимска краткоденица''' – симбол на обновување и повторно раѓање на светлината. Во симболичка смисла, Големиот Сончев Крст ја претставува врската меѓу времето, просторот, природата и човековото постоење. Тој е замислен како визуелен приказ на сончевиот календар и космичкиот ритам, каде четирите точки го означуваат циклусот на промена и обновување. ---- = Едукативни проекти = Во рамките на развојот на астрорелигијата се создаваат различни едукативни проекти преку книги, електронски публикации, дигитални албуми и визуелни материјали. == Електронски книги и публикации == Главни авторски дела поврзани со концептот се: * '''„Кодот на небото“''' – дело посветено на симболичкото толкување на космосот, небесните циклуси и врската меѓу човекот и универзумот. * '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“''' – дело кое ги разгледува филозофските, духовните и теолошките аспекти на космичката светлина. * '''„Прирачник за лекување“''' – публикација поврзана со теми за здравје, превенција и човекова благосостојба. * '''„Астрорелигиски молитвеник“''' – збирка духовни текстови поврзани со космосот, Сонцето и природните циклуси. * '''„Астролошка медицина“''' – дело кое ги обработува традиционалните идеи за симболичната врска меѓу астрологијата и човековата природа. == Астрорелигиски дигитален албум == Еден од проектите е дигитален астрорелигиски албум составен од визуелни елементи и тематски целини. Албумот ги обработува: * Големиот Сончев Крст; * Сонцето како извор на светлина и живот; * годишните циклуси; * рамнодениците и краткодениците; * Големата година; * космичката симболика. Проектот е замислен како едукативен визуелен систем преку кој корисниците се запознаваат со симболичните аспекти на космосот. ---- = Интернет присуство = Концептот на астрорелигијата се претставува преку дигитални платформи и мултимедијални содржини. == Astro-Religion.com == '''Astro-Religion.com''' е интернет платформа поврзана со развојот и презентацијата на концептот на астрорелигијата. На платформата се претставуваат: * авторски текстови; * електронски книги; * визуелни проекти; * материјали поврзани со космичката симболика. == YouTube канал „The Code of the Stars“ == '''„The Code of the Stars“''' е авторски видео проект преку кој се обработуваат теми поврзани со: * космосот; * ѕвездената симболика; * сончевите циклуси; * духовната филозофија; * односот меѓу човекот и универзумот. Каналот претставува мултимедијална форма преку која концептот се прикажува преку видео, музика и визуелна уметност. ---- = Автор – Гордан Давитковски = '''Гордан Давитковски''' е македонски автор и иницијатор на современиот концепт на астрорелигијата. Неговата работа е насочена кон истражување на врската меѓу космосот, природните циклуси, сончевата симболика и духовното толкување на универзумот. Преку книги, електронски публикации, визуелни проекти и дигитални содржини, Давитковски го развива концептот на астрорелигијата како филозофско-духовна идеја. ---- = Авторски дела / библиографија = * Давитковски, Гордан. '''„Кодот на небото“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Космичка светлина – академска анализа и теолошка синтеза со христијанска паралела“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Прирачник за лекување“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Астрорелигиски молитвеник“'''. * Давитковски, Гордан. '''„Астролошка медицина“'''. ---- = Надворешни врски и извори = * Astro-Religion.com – официјална интернет платформа на концептот. * „The Code of the Stars“ – YouTube канал. * Авторски електронски публикации на Гордан Давитковски * '''Алберт Ајнштајн''' – неговите размислувања за „космичкото религиозно чувство“ и восхитот кон хармонијата и законитостите на природата. * '''Барух Спиноза''' – филозофските идеи за единството на природата и универзумот. * '''Карл Саган''' – популаризацијата на космосот како предмет на научно и филозофско размислување. * '''Фритјоф Капра''' – размислувањата за односот меѓу современата физика, природата и филозофските традиции. dlttn9wrh0ais5qtiu11h68iqlwo55m 0 1400235 5601227 2026-07-27T23:28:54Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Чашкино ливче]] 5601227 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Чашкино ливче]] e5ujchguh5cblbvg1lb9qnwgpu96wqs 0 1400236 5601228 2026-07-27T23:30:38Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на ка... 5601228 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae''), [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]]. == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образувања. Цветните стебленца куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти. == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]]. {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] 0onylhtam7o12a2ga331nx8zwwi3ja1 5601229 5601228 2026-07-27T23:33:46Z Bjankuloski06 332 5601229 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2018-03-02 |archive-date=2019-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образувања. Цветните стебленца куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] 0lbl0j78z2xcnbe1ymb9c2fv5frogap 5601230 5601229 2026-07-27T23:34:10Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Saxifraga karadzicensis]] на [[Караџичка каменоломка]] 5601229 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2018-03-02 |archive-date=2019-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образувања. Цветните стебленца куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] 0lbl0j78z2xcnbe1ymb9c2fv5frogap 5601232 5601230 2026-07-27T23:35:10Z Bjankuloski06 332 5601232 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2 март 2018 |archive-date=18 март 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образувања. Цветните стебленца куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] hd6vf1bxpaaocusbkifbtakk3jyw1rt 5601233 5601232 2026-07-27T23:35:35Z Bjankuloski06 332 5601233 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2 март 2018 |archive-date=18 март 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образби. [[Цветна дршка|Цветните стебленца]] куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] 2oz31fypfemuu5q87u2ukrkhcacdxlb 5601234 5601233 2026-07-27T23:36:58Z Bjankuloski06 332 5601234 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | name = Хербариумски примероци од караџичката каменоломка | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2 март 2018 |archive-date=18 март 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образби. [[Цветна дршка|Цветните стебленца]] куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] tocuj5p2oagb97j1o3xlqhxn5qxnpw3 5601235 5601234 2026-07-27T23:37:11Z Bjankuloski06 332 5601235 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | caption = Хербариумски примероци од караџичката каменоломка | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2 март 2018 |archive-date=18 март 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образби. [[Цветна дршка|Цветните стебленца]] куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] nnzm0bcywmprzqoloj5r121uwsz5w9u 5601236 5601235 2026-07-27T23:37:29Z Bjankuloski06 332 5601236 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Караџичка каменоломка | image = Saxifraga karadzicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = Хербариумски примероци од караџичката каменоломка | genus = Saxifraga | species = karadzicensis | authority = (Degen & Košanin) Bürgel | synonyms = ''Saxifraga coriophylla'' var. ''karadzicensis'' <small>Degen & Košanin</small> }} '''Караџичка каменоломка''' ({{науч|Saxifraga karadzicensis}}) — многугодишно [[тревесто растение]] од семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae'')<ref name="C132">J. Bürgel, 1995 ''In: Cas. Nár. Muz. Rada Prir, 164(1-4): 107''</ref><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |accessdate=2 март 2018 |archive-date=18 март 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}</ref>, [[ендемизам|ендемски]] вид во [[Македонија]].<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1085-1086}}</ref> == Опис == Ова е мало растение со многубројни мали, густи и многу збиени розети кои образуваат големи компактни перничести образби. [[Цветна дршка|Цветните стебленца]] куси, 2-3 см високи, со спирално распоредени [[лист]]ови и со густи жлездести влакна по површината. Ливчињата на розетата многу мали, 2-2,5 (3) мм долги, 1 мм широки, обратно-јајцевидно-долгнавести, кон основата постепено стеснети, на врвот заокруглени, тапи и одеднаш заострени во шилесто врвче, по работ околу {{дроп|3|4}} со нежни долги влакна, а само на врвот со тесен хиалински раб, без влакна и само со една хидатода; стеблените листови обратно-јајцевидно-копјесто-линејни, на горната страна голи, на долната жлездесто-влакнести, на врвот голи и заострени. Цветовите 4-5, групирани во [[соцветие]] слично на штит. [[Чашка (ботаника)|Чашката]] по целата површина со жлездести влакна; [[чашкино ливче|чашкините ливчиња]] елиптично-копјести, 2 мм долги, на врвот заокруглени. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] бели или бледорозови, круглесто-јајецевидни, кон основата стеснети во долг клинест дел, 5-6 мм долги. [[Прашник|Прашниците]] долги колку чашкините ливчиња или малку подолги; нишките бели или розови; антерите жолти.<ref name="ФлораМак1.4" /> == Живеалиште == Караџичката каменоломка расте по пукнатините на карпите. Позната е единствено за планината [[Јакупица]] — кај [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]] и [[Караџица]].<ref name="ФлораМак1.4" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каменоломки]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Караџица]] 1bz5cqz5pgut5lh2t03usgde4ggck9f 0 1400237 5601231 2026-07-27T23:34:10Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Saxifraga karadzicensis]] на [[Караџичка каменоломка]] 5601231 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Караџичка каменоломка]] mtm1qagl1deyvwghm092cvycsy41z7c 0 1400238 5601237 2026-07-27T23:37:51Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Караџичка каменоломка]] 5601237 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Караџичка каменоломка]] 659lpuawddf03ig9a9rjfvmso7rfour 0 1400239 5601277 2026-07-28T04:27:42Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Sedum maximum]] на [[Голем жедник]] 5601277 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Голем жедник]] 6gcqec8y58gkl9ozrpc1kesbxgvcb5l 1 1400240 5601279 2026-07-28T04:27:43Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Sedum maximum]] на [[Разговор:Голем жедник]] 5601279 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Голем жедник]] l2qugv8emobfjn2od3aqjpdobbgf7o2 0 1400241 5601280 2026-07-28T04:27:56Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Голем жедник]] 5601280 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Голем жедник]] 300fwuf7aoos7c29cjvkpop5qzsdie9 14 1400242 5601281 2026-07-28T04:28:39Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Hylotelephium}} [[Категорија:Дебелци]] 5601281 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Hylotelephium}} [[Категорија:Дебелци]] 6gnx93c5294ql5bp3r229hep1bopk33 5601282 5601281 2026-07-28T04:28:58Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Категорија:Жедниковци]] на [[Категорија:Жедниковец]] без да остави пренасочување: (преку [[ВП:КМ|КМ]]) 5601281 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Hylotelephium}} [[Категорија:Дебелци]] 6gnx93c5294ql5bp3r229hep1bopk33 14 1400243 5601284 2026-07-28T04:30:23Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рвр|Petrosedum}} [[Категорија:Дебелци]] 5601284 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рвр|Petrosedum}} [[Категорија:Дебелци]] ritd0y2hbgj222q753dde0shfl7bzn8 5601285 5601284 2026-07-28T04:30:33Z Bjankuloski06 332 5601285 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Petrosedum}} [[Категорија:Дебелци]] bg782ba64eeywvjedtvjm6i9oou1ogs 10 1400244 5601286 2026-07-28T04:32:18Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Жедниковец |parent=Дебелци |refs= <!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 5601286 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Жедниковец |parent=Дебелци |refs= <!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} kczfyl1pho6v5wexqcr4podzjy590ym 5601287 5601286 2026-07-28T04:32:27Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Hylotelephium]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Жедниковец]] 5601286 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Жедниковец |parent=Дебелци |refs= <!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} kczfyl1pho6v5wexqcr4podzjy590ym 10 1400245 5601288 2026-07-28T04:32:28Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Hylotelephium]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Жедниковец]] 5601288 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Автотаксономија/Жедниковец]] o7ggzzcyaykrnte476pfjvmwyzciv3w 10 1400246 5601289 2026-07-28T04:33:23Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Карпожедник |parent=Дебелци |refs={{наведена книга|last1=Thiede |first1=Joachim |last2=Eggli |first2=Urs |editor-last1=Kubitzki |editor-first1=Klaus |editor-last2=Bayer |editor-first2=C. |editor-last3=Stevens |editor-first3=P.F. |editor-link=Klaus Kubitzki |series=The Families and Genera of Vascular Plants |volume = IX |title=Flowering Plants: Eudicots: Berbe... 5601289 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Карпожедник |parent=Дебелци |refs={{наведена книга|last1=Thiede |first1=Joachim |last2=Eggli |first2=Urs |editor-last1=Kubitzki |editor-first1=Klaus |editor-last2=Bayer |editor-first2=C. |editor-last3=Stevens |editor-first3=P.F. |editor-link=Klaus Kubitzki |series=The Families and Genera of Vascular Plants |volume = IX |title=Flowering Plants: Eudicots: Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae |doi=10.1007/978-3-540-32219-1_12 |isbn=978-3-540-32219-1}} }} odn9xlhhd0irndu4tga0hvf0efe6yt2 5601290 5601289 2026-07-28T04:33:39Z Bjankuloski06 332 5601290 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Карпожедник |parent=Дебелци |refs={{наведена книга|last1=Thiede |first1=Joachim |last2=Eggli |first2=Urs |editor-last1=Kubitzki |editor-first1=Klaus |editor-last2=Bayer |editor-first2=C. |editor-last3=Stevens |editor-first3=P.F. |series=The Families and Genera of Vascular Plants |volume = IX |title=Flowering Plants: Eudicots: Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae |doi=10.1007/978-3-540-32219-1_12 |isbn=978-3-540-32219-1}} }} pk7tgr71q63vnu7msbczff4n099rsp4 5601291 5601290 2026-07-28T04:33:48Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Petrosedum]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Карпожедник]] 5601290 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Карпожедник |parent=Дебелци |refs={{наведена книга|last1=Thiede |first1=Joachim |last2=Eggli |first2=Urs |editor-last1=Kubitzki |editor-first1=Klaus |editor-last2=Bayer |editor-first2=C. |editor-last3=Stevens |editor-first3=P.F. |series=The Families and Genera of Vascular Plants |volume = IX |title=Flowering Plants: Eudicots: Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae |doi=10.1007/978-3-540-32219-1_12 |isbn=978-3-540-32219-1}} }} pk7tgr71q63vnu7msbczff4n099rsp4 10 1400247 5601292 2026-07-28T04:33:49Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Petrosedum]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Карпожедник]] 5601292 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Автотаксономија/Карпожедник]] t89kpy7jq9ynvgzqjq4qojx0m49enky 0 1400248 5601295 2026-07-28T04:39:13Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Petrosedum ochroleucum]] на [[Жолтеникавобел жедник]] 5601295 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Жолтеникавобел жедник]] pznndts2mqarfegtt77obyz3engafr6 1 1400249 5601297 2026-07-28T04:39:13Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Petrosedum ochroleucum]] на [[Разговор:Жолтеникавобел жедник]] 5601297 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Жолтеникавобел жедник]] 4oo58mtoi8wepsvkklnzq0qfzu0x7vy 0 1400250 5601298 2026-07-28T04:39:28Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Жолтеникавобел жедник]] 5601298 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Жолтеникавобел жедник]] c9b4033nkbn30hjlapeqkyme994x8gk 0 1400251 5601318 2026-07-28T06:05:32Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1357043066|Allanpringite]]“ 5601318 wikitext text/x-wiki '''Аланпрингит''' - [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] кој го добил името по австралискиот минералог, [[Алан Принг]] од [[Јужноавстралиски музе|Јужноавстралиски музеј]]. Аланпрингитот е аналог на Fe3 ⁺ на Al-фосфатниот минерал [[вавелит]], но има различна кристална симетрија - моноклинска наместо орторомбична кај вавелитот. Образува игловидни кристали, кои секогаш се двојни и образуваат напоредни снопови долги до околу 2 мм. Тие често се наоѓаат во комбинација со други железни фосфати во напуштени рудници за железо. == Наводи == [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] a9qggp0bnpcknyaeiqfya95x1ufbsew 5601319 5601318 2026-07-28T06:06:54Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5601319 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал | name = Аланпрингит | category = [[Фосфатен минерал]] | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Allanpringite-122708.jpg | imagesize = 260px | caption = Ширина на сликата 4 мм | formula = Fe³⁺₃(PO₄)₂(OH)₃·5H₂O |IMAsymbol=Apg<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = 498,07 г/мол | strunz = 8.DC.50 | dana = 42.10.02.02 | system = [[Моноклински кристален состав|Моноклински]] | class = Prismatic (2/m) <br/><small>(same [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''P''2₁/n | unit cell = a = 9.777, b = 7.358 <br/>c = 17.83&nbsp;[Å]; β = 92.19°; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Бледокафеникава жолта | habit = Игловиден | twinning = | cleavage = {hk0} совршена, {010} добра | fracture = Неправилен/нерамномерен | tenacity = Кршлив | mohs = 3 | luster = Стаклест | refractive = n_α = 1,662<br/> n_β = 1,675<br/> n_γ = 1,747 | opticalprop = Двоосни (+) | birefringence = 0,085 | 2V = 48° (пресметан) | pleochroism = | streak = Бледожолтеникава бела | gravity = 2,54 (мерена), 2,583 (пресметана) | density = | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Полупроѕирен до проѕирен | other = | references = <ref name=mindat>[http://www.mindat.org/min-27431.html Allanpringite]. Mindat</ref><ref>[https://webmineral.com/data/Allanpringite.shtml Allanpringite]. Webmineral</ref> }} '''Аланпрингит''' — [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] кој го добил името по австралискиот минералог, [[Алан Принг]] од [[Јужноавстралиски музе|Јужноавстралиски музеј]]. Аланпрингитот е аналог на Fe3 ⁺ на Al-фосфатниот минерал [[вавелит]], но има различна кристална симетрија - моноклинска наместо орторомбична кај вавелитот. Образува игловидни кристали, кои секогаш се двојни и образуваат напоредни снопови долги до околу 2 мм. Тие често се наоѓаат во комбинација со други железни фосфати во напуштени рудници за железо. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] fycevksn7t8zzpv0b8ly4nh5zikvsry 5601322 5601319 2026-07-28T06:10:08Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5601322 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал | name = Аланпрингит | category = [[Фосфатен минерал]] | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Allanpringite-122708.jpg | imagesize = 260px | caption = Ширина на сликата 4 мм | formula = Fe³⁺₃(PO₄)₂(OH)₃·5H₂O |IMAsymbol=Apg<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = 498,07 г/мол | strunz = 8.DC.50 | dana = 42.10.02.02 | system = [[Моноклински кристален состав|Моноклински]] | class = Prismatic (2/m) <br/><small>(same [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''P''2₁/n | unit cell = a = 9.777, b = 7.358 <br/>c = 17.83&nbsp;[Å]; β = 92.19°; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Бледокафеникава жолта | habit = Игловиден | twinning = | cleavage = {hk0} совршена, {010} добра | fracture = Неправилен/нерамномерен | tenacity = Кршлив | mohs = 3 | luster = Стаклест | refractive = n_α = 1,662<br/> n_β = 1,675<br/> n_γ = 1,747 | opticalprop = Двоосни (+) | birefringence = 0,085 | 2V = 48° (пресметан) | pleochroism = | streak = Бледожолтеникава бела | gravity = 2,54 (мерена), 2,583 (пресметана) | density = | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Полупроѕирен до проѕирен | other = | references = <ref name=mindat>[http://www.mindat.org/min-27431.html Allanpringite]. Mindat</ref><ref>[https://webmineral.com/data/Allanpringite.shtml Allanpringite]. Webmineral</ref> }} '''Аланпрингит''' — [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] кој го добил името по австралискиот минералог, [[Алан Принг]] од [[Јужноавстралиски музе|Јужноавстралиски музеј]]. Аланпрингитот е аналог на Fe3 ⁺ на Al-фосфатниот минерал [[вавелит]], но има различна кристална симетрија - моноклинска наместо орторомбична кај вавелитот. Образува игловидни кристали, кои секогаш се двојни и образуваат напоредни снопови долги до околу 2 мм. Тие често се наоѓаат во комбинација со други железни фосфати во напуштени рудници за железо. == Наводи == {{наводи}} {{Фосфатни минерали}} [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] kiw6aysow832wm808bduz644lxyeomn 1 1400252 5601320 2026-07-28T06:07:06Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601320 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400253 5601323 2026-07-28T06:48:35Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350974350|Eosphorite]]“ 5601323 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Еосфорит|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Éosphorite, quartz.jpeg|alt=|caption=|category=[[Фосфатен минерал]]|formula=MnAl(PO₄)(OH)₂·H₂O|molweight=|strunz=8.DD.20|dana=|system=[[Орторомбичен]]|symmetry=''Cmca''|unit cell=a = 10.455(1), b = 13.501(2) <br/>c = 6.928(1)&nbsp;[Å]; β = 90°; Z&nbsp;=&nbsp;8|color=обично бледокафеава, златнокафеава, исто така среднокафеава до темнокафеава; повремено розова, розовоцрвена|colour=|habit=Призматичен во зрачести снопови или сфери, масивен; сраснат псевдоорторомбичен|twinning=Може да се забележи на {100} и {001}|cleavage=Слаба на {100}|fracture=Потконхоидален до нерамномерен|tenacity=|mohs=5|luster=Стаклест, смолест|streak=Бел|diaphaneity=Проѕирен до полупроѕирен|gravity=3,06 – 3,08|density=|polish=|opticalprop=Двоосни (-)|refractive=n_α = 1,628 - 1,639 n_β = 1,648 - 1,664 n_γ = 1,657 - 1,671|birefringence=δ = 0.029 - 0.032|pleochroism=Видлив: X = жолт; Y = розов; Z = бледорозов до безбоен|2V=Мерен: 50°|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|impurities=|alteration=Оксидира во кафеав или црн|other=|prop1=|prop1text=|references=<ref name=Webmin>{{WebMineral |name = Eosphorite |url = http://webmineral.com/data/Eosphorite.shtml |accessdate = 2011-01-30}} </ref><ref name=Mindat>{{Mindat |id=1386 |name=Eosphorite |accessdate = 2011-01-30}} </ref><ref name=HBM>[http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/eosphorite.pdf Handbook of Mineralogy]</ref>}} '''Еосфорит''' - кафеав (повремено розов) [[Манган|манганов]] хидратен [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] со [[Алуминиум|хемиска]] [[Хемиска формула|формула]]: [[Манган|MnAl]] ( [[Фосфор|P]] [[Кислород|O]] ₄ )(O [[Водород|H]] ) ₂ · [[Вода|H ₂ O]]. Се користи како [[скапоцен камен]]. Еосфоритот кристализира во моноклински [[кристален систем]]. Образува тенки призматични кристали кои често образуваат зрачни или сферични јата. Кристалите често покажуваат псевдо-[[Орторомпски кристален систем|орторомбични]] облици поради [[Сраснување (минералогија)|сраснување]]. Еосфоритот образува низа со [[Чилдренит|чилдренитот]], членот богат со железо, при што двовалентното железо го заменува поголемиот дел од манганот во кристалната решетка. Двата крајни членови се изоструктурни, но се разликуваат по своите својства, како што се кристалната структура, обоеноста и оптичките својства. Првпат бил опишан во 1878 година при појава во рудникот за мика Бранчвил во Бранчвил, округ Ферфилд, Конектикат, САД. Неговото име е изведено од грчкиот збор έωσφορος που значи „зори“, поради неговата розова боја. Се јавува низ целиот свет, обично како секундарен минерал во гранитни [[Пегматит|пегматити]] богати со фосфати во асоцијација со родохрозит, литиофилит, трифилит, триплоидит, [[Dickinsonite|дикинсонит]], [[албит]], кукеит, [[апатит]], [[берилонит]], хидроксил-хердерит и [[турмалин]]. Атрактивна комбинација од еосфорит и розов кварц се наоѓа во Такварал, Минас Жераис, Бразил.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.galleries.com/Eosphorite|title=EOSPHORITE (Hydrated Manganese Iron Aluminum Phosphate Hydroxide)}}</ref> == Наводи == {{Фосфатни минерали}} [[Категорија:Скапоцени камења]] [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] 9pa6q89g6i5kmoqrr4z89rdxa2o6jjs 5601324 5601323 2026-07-28T07:06:58Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5601324 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал |name=Еосфорит |boxwidth= |boxbgcolor= |image=Éosphorite, quartz.jpeg |alt=|caption= |category=[[Фосфатен минерал]] |formula=MnAl(PO₄)(OH)₂·H₂O |molweight= |strunz=8.DD.20 |dana= |system=[[Орторомпски кристален систем|Орторомпски]] |symmetry=''Cmca'' |unit cell=a = 10.455(1), b = 13.501(2) <br/>c = 6.928(1)&nbsp;[Å]; β = 90°; Z&nbsp;=&nbsp;8 |color=обично бледокафеава, златнокафеава, исто така среднокафеава до темнокафеава; повремено розова, розовоцрвена |colour= |habit=Призматичен во зрачести снопови или сфери, масивен; сраснат псевдоорторомпски |twinning=Може да се забележи на {100} и {001} |cleavage=Слаба на {100} |fracture=Потконхоидален до нерамномерен |tenacity= |mohs=5 |luster=Стаклест, смолест |streak=Бел |diaphaneity=Проѕирен до полупроѕирен |gravity=3,06 – 3,08|density= |polish= |opticalprop=Двоосни (-) |refractive=n_α = 1,628 - 1,639 n_β = 1,648 - 1,664 n_γ = 1,657 - 1,671 |birefringence=δ = 0,029 - 0,032 |pleochroism=Видлив: X = жолт; Y = розов; Z = бледорозов до безбоен |2V=Мерен: 50° |dispersion= |extinction= |length fast/slow= |fluorescence= |absorption= |melt= |fusibility= |diagnostic= |solubility= |impurities= |alteration=Оксидира во кафеав или црн |other= |prop1= |prop1text= |references=<ref name=Webmin>{{нмс |name = Eosphorite |url = http://webmineral.com/data/Eosphorite.shtml |accessdate = 2011-01-30}} </ref><ref name=HBM>[http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/eosphorite.pdf Handbook of Mineralogy]</ref> }} '''Еосфорит''' — кафеав (повремено розов) [[Манган|манганов]] хидратен [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] со [[Алуминиум|хемиска]] [[Хемиска формула|формула]]: [[Манган|MnAl]]([[Фосфор|P]][[Кислород|O]]₄)(O[[Водород|H]])₂·[[Вода|H₂O]].<ref>Fleischer, Michael & Mandarino, Joseph, "Glossary of Mineral Species", The Mineralogical Record, 1991</ref> Се користи како [[скапоцен камен]].<ref>Gemstones By Michael O'Donoghue p.192</ref> Еосфоритот кристализира во моноклински [[кристален систем]]. Образува тенки призматични кристали кои често образуваат зрачни или сферични јата. Кристалите често покажуваат псевдо-[[Орторомпски кристален систем|орторомпски]] облици поради [[Сраснување (минералогија)|сраснување]]. Еосфоритот образува низа со [[Чилдренит|чилдренитот]], членот богат со железо, при што двовалентното железо го заменува поголемиот дел од манганот во кристалната решетка. Двата крајни членови се изоструктурни, но се разликуваат по своите својства, како што се кристалната структура, обоеноста и оптичките својства.<ref name=HBM/> Првпат бил опишан во 1878 година при појава во рудникот Бранчвил во Бранчвил, округ Ферфилд, Конектикат, САД. Неговото име е изведено од грчкиот збор έωσφορος που значи „зороносец“, поради неговата розова боја. Се јавува низ целиот свет, обично како секундарен минерал во гранитни [[Пегматит|пегматити]] богати со фосфати во асоцијација со родохрозит, литиофилит, трифилит, триплоидит, [[Dickinsonite|дикинсонит]], [[албит]], кукеит, [[апатит]], [[берилонит]], хидроксил-хердерит и [[турмалин]]. Атрактивна комбинација од еосфорит и розов кварц се наоѓа во Такварал, Минас Жераис, Бразил.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.galleries.com/Eosphorite|title=EOSPHORITE (Hydrated Manganese Iron Aluminum Phosphate Hydroxide)}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Фосфатни минерали}} [[Категорија:Скапоцени камења]] [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] nqet52rj9h0ff2xlcrnsbr86gqaz32z 1 1400254 5601325 2026-07-28T07:07:10Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5601325 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400255 5601337 2026-07-28T08:39:08Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: Ова е '''список на видови''' од родот '''[[жедник]]''' (''Sedum'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]].<ref>{{нмс |title=Sedum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2 |access-date=2 септември 2022 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> Нивниот број изнес... 5601337 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на видови''' од родот '''[[жедник]]''' (''Sedum'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]].<ref>{{нмс |title=Sedum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2 |access-date=2 септември 2022 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> Нивниот број изнесува околу 460. Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''), тука обележани со {{вомак}}. Има и уште други 4 видови растенија со народното име „жедник“ кои денес се преместени во други родови.<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> == Список == {{div col|colwidth=22em}} *''[[Sedum abchasicum]]'' {{мали|Kolak. ex V.V.Byalt}} *''[[Sedum acre]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum actinocarpum]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum adolphi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum aetnense]]'' {{мали|Tineo}} {{вомак}} *''[[Sedum alamosanum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum albomarginatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum album]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum alexanderi]]'' {{мали|Eggli}} *''[[Sedum alfredii]]'' {{мали|Hance}} *''[[Sedum allantoides]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum alpestre]]'' {{мали|Vill.}} {{вомак}} *''[[Sedum alsinifolium]]'' {{мали|All.}} *''[[Sedum × amecamecanum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum andegavense]]'' {{мали|(DC.) Desv.}} *''[[Sedum andinum]]'' {{мали|Ball}} *''[[Sedum anglicum]]'' {{мали|Huds.}} *''[[Sedum annuum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum apoleipon]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum aquilanum]]'' {{мали|L.Gallo & F.Conti}} *''[[Sedum arenarium]]'' {{мали|Brot.}} *''[[Sedum argunense]]'' {{мали|Galushko}} *''[[Sedum assyriacum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum atratum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum australe]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum aytacianum]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum backebergii]]'' {{мали|Poelln.}} *''[[Sedum baileyi]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum baleensis]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum balfourii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum barbeyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum barcense]]'' {{мали|Maire & Weiller}} *''[[Sedum batallae]]'' {{мали|Barocio}} *''[[Sedum batesii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum × battandieri]]'' {{мали|Maire}} *''[[Sedum beauverdii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum bellum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum bergeri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum berillonanum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum berunii]]'' {{мали|U.P.Pratov}} *''[[Sedum bhattacharyyae]]'' {{мали|R.Manik., N.B.Singh & S.K.Srivast.}} *''[[Sedum blepharophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum boninense]]'' {{мали|Yamam. ex Tuyama}} *''[[Sedum bonnieri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum booleanum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum borissovae]]'' {{мали|Balk.}} *''[[Sedum borschii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum botterii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum bourgaei]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum brachetii]]'' {{мали|J.Reyes, Islas & O.González}} *''[[Sedum bracteatum]]'' {{мали|Viv.}} *''[[Sedum brevifolium]]'' {{мали|DC.}} *''[[Sedum brissemoretii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum bulbiferum]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum burrito]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum caducum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum caeruleum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum calcaratum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum calcicola]]'' {{мали|B.L.Rob. & Greenm.}} *''[[Sedum callichroum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum candolleanum]]'' {{мали|G.López}} *''[[Sedum carinatifolium]]'' {{мали|(R.T.Clausen) Pérez-Calix}} *''[[Sedum carnegiei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum caroli-henrici]]'' {{мали|Kit Tan}} *''[[Sedum catorce]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum celatum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum celiae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum cepaea]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum cespitosum]]'' {{мали|(Cav.) DC.}} {{вомак}} *''[[Sedum chauveaudii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum chazaroi]]'' {{мали|P.Carrillo & J.A.Lomelí}} *''[[Sedum chihuahuense]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum chingtungense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum chloropetalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum chrysicaulum]]'' {{мали|J.A.McDonald}} *''[[Sedum chuhsingense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum churchillianum]]'' {{мали|Robyns & Boutique}} *''[[Sedum citrinum]]'' {{мали|Zika}} *''[[Sedum clausenii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum clavatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum clavifolium]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum cockerellii]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum commixtum]]'' {{мали|Moran & Hutchison}} *''[[Sedum compactum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum concarpum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum confertiflorum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum confusum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum constantini]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum conzattii]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum copalense]]'' {{мали|Kimnach}} *''[[Sedum cormiferum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum correptum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum corymbosum]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Sedum corynephyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum craigii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum crassularia]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum creticum]]'' {{мали|C.Presl}} *''[[Sedum cupressoides]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum cuspidatum]]'' {{мали|Alexander}} *''[[Sedum cymatopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum cyprium]]'' {{мали|A.K.Jacks. & Turrill}} *''[[Sedum daigremontianum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum danjoense]]'' {{мали|Takuro Ito, H.Nakan. & Kokub.}} *''[[Sedum dasyphyllum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum debile]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum decipiens]]'' {{мали|(Baker) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum dendroideum]]'' {{мали|Moc. & Sessé ex DC.}} *''[[Sedum × derbezii]]'' {{мали|Petitm.}} *''[[Sedum didymocalyx]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum dielsii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum diffusum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum diminutum]]'' {{мали|(R.T.Clausen) G.L.Nesom}} *''[[Sedum dimorphophyllum]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum dispermum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum divergens]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum dongzhiense]]'' {{мали|D.Q.Wang & Y.L.Shi}} *''[[Sedum drymarioides]]'' {{мали|Hance}} *''[[Sedum dugueyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum dulcinomen]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum duthiei]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum eastwoodiae]]'' {{мали|(Britton) A.Berger}} *''[[Sedum ebracteatum]]'' {{мали|Moc. & Sessé ex DC.}} *''[[Sedum ecalcaratum]]'' {{мали|H.J.Wang & P.S.Hsu}} *''[[Sedum edwardsii]]'' {{мали|(R.T.Clausen) B.L.Turner}} *''[[Sedum elatinoides]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum elburzense]]'' {{мали|Akhiani & Assadi}} *''[[Sedum emarginatum]]'' {{мали|Migo}} *''[[Sedum × engadinense]]'' {{мали|Brügger}} *''[[Sedum engleri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum epidendrum]]'' {{мали|Hochst. ex A.Rich.}} *''[[Sedum erici-magnusii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum eriocarpum]]'' {{мали|Sm.}} *''[[Sedum erlangerianum]]'' {{мали|Engl.}} *''[[Sedum ermenekensis]]'' {{мали|Yıld. & Dinç}} *''[[Sedum × erraticum]]'' {{мали|Brügger}} *''[[Sedum erythrospermum]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum euxinum]]'' {{мали|'t Hart & Alpinar}} *''[[Sedum fanjingshanense]]'' {{мали|C.D.Yang & X.Yu Wang}} *''[[Sedum farinosum]]'' {{мали|Lowe}} *''[[Sedum feddei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum fedtschenkoi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum filipes]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum fischeri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum flaccidum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum flavidum]]'' {{мали|(Denton) B.L.Wilson & Zika}} *''[[Sedum formosanum]]'' {{мали|N.E.Br.}} *''[[Sedum forreri]]'' {{мали|Greene}} *''[[Sedum forrestii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum fragrans]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum franchetii]]'' {{мали|Grande}} *''[[Sedum frutescens]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum × fuereri]]'' {{мали|Wein}} *''[[Sedum fui]]'' {{мали|G.D.Rowley}} *''[[Sedum furfuraceum]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum fuscum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum fusiforme]]'' {{мали|Lowe}} *''[[Sedum gagei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum gattefossei]]'' {{мали|Batt. & Jahand.}} *''[[Sedum giajae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum glabrum]]'' {{мали|(Rose) Praeger}} *''[[Sedum glaebosum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum glassii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum glaucophyllum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum globuliflorum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum glomerifolium]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum goldmanii]]'' {{мали|(Rose) Moran}} *''[[Sedum gracile]]'' {{мали|C.A.Mey.}} *''[[Sedum grammophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum grandipetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum grandyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum greggii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum grisebachii]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} {{вомак}} *''[[Sedum griseum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum guadalajaranum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum guatemalense]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum gypsicola]]'' {{мали|Boiss. & Reut.}} *''[[Sedum gypsophilum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum hakonense]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum hangzhouense]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum havardii]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum heckelii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum hemsleyanum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum hengduanense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum henrici-roberti]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum hernandezii]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum hintonii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum hintoniorum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum hirsutum]]'' {{мали|All.}} *''[[Sedum hispanicum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum hoi]]'' {{мали|X.F.Jin & B.Y.Ding}} *''[[Sedum holei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum holopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum hultenii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum humifusum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum hypogaeum]]'' {{мали|J.Reyes, Brachet & O.González}} *''[[Sedum ichangensis]]'' {{мали|Y.B.Wang}} *''[[Sedum ignescens]]'' {{мали|Pino & Montesinos}} *''[[Sedum incarum]]'' {{мали|(Ball) Pino}} *''[[Sedum ince]]'' {{мали|'t Hart & Alpinar}} *''[[Sedum inconspicuum]]'' {{мали|Hand.-Mazz.}} *''[[Sedum isidorum]]'' {{мали|Pino}} *''[[Sedum jaccardianum]]'' {{мали|Maire & Wilczek}} *''[[Sedum jahandiezii]]'' {{мали|Batt.}} *''[[Sedum jaliscanum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum japonicum]]'' {{мали|Siebold ex Miq.}} *''[[Sedum jarocho]]'' {{мали|P.Carrillo & Jimeno-Sevilla}} *''[[Sedum jerzedowskii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum jiuhuashanense]]'' {{мали|P.S.Hsu & H.J.Wang}} *''[[Sedum jiulungshanense]]'' {{мали|Y.C.Ho}} *''[[Sedum jordanianum]]'' {{мали|Dobignard}} *''[[Sedum jujuyense]]'' {{мали|Zardini}} *''[[Sedum jurgensenii]]'' {{мали|(Hemsl.) Moran}} *''[[Sedum keniense]]'' {{мали|Y.D.Zhou, G.W.Hu & Q.F.Wang}} *''[[Sedum kiangnanense]]'' {{мали|D.Q.Wang & Z.F.Wu}} *''[[Sedum kiersteadiae]]'' {{мали|B.L.Wilson & R.E.Brainerd}} *''[[Sedum kimnachii]]'' {{мали|V.V.Byalt}} *''[[Sedum kingdonii]]'' {{мали|H.Ohba}} *''[[Sedum kotschyanum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum koyuncui]]'' {{мали|Yıld.}} *''[[Sedum kristenii]]'' {{мали|J.Reyes, O.González & Etter}} *''[[Sedum kuntsunianum]]'' {{мали|X.F.Jin, S.H.Jin & B.Y.Ding}} *''[[Sedum kwanwuense]]'' {{мали|H.W.Lin, J.C.Wang & C.T.Lu}} *''[[Sedum laconicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} {{вомак}} *''[[Sedum lagascae]]'' {{мали|Pau}} *''[[Sedum lahovarianum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum lampusae]]'' {{мали|(Kotschy) Boiss.}} *''[[Sedum lanceolatum]]'' {{мали|Torr.}} *''[[Sedum lancerottense]]'' {{мали|R.P.Murray}} *''[[Sedum latentibulbosum]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum latifilamentum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum laxum]]'' {{мали|(Britton) A.Berger}} *''[[Sedum leblancae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum leibergii]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum lenkoranicum]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Sedum leptophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum leucocarpum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum liebmannianum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum lineare]]'' {{мали|Thunb.}} *''[[Sedum lipingense]]'' {{мали|R.B.Zhang, D.Tan & R.X.Wei}} *''[[Sedum litoreum]]'' {{мали|Guss.}} *''[[Sedum longifuniculatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum longipes]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum longuetae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum longyanense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum luchuanicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum lucidum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum lumholtzii]]'' {{мали|B.L.Rob. & Fernald}} *''[[Sedum lungtsuanense]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum luteoviride]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum lutzii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum lydium]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum macdonaldii]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum macdougallii]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum madrense]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum magae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum magellense]]'' {{мали|Ten.}} {{вомак}} *''[[Sedum magniflorum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum maireanum]]'' {{мали|Sennen}} *''[[Sedum makinoi]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum marmorense]]'' {{мали|Otting & R.E.Brainerd}} *''[[Sedum maurum]]'' {{мали|Humbert & Maire}} *''[[Sedum melanantherum]]'' {{мали|DC.}} *''[[Sedum mellitulum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum mendozae]]'' {{мали|(Glass & Cházaro) V.V.Byalt}} *''[[Sedum mesoamericanum]]'' {{мали|P.Carrillo & Pérez-Farr.}} *''[[Sedum mexicanum]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum meyeri-johannis]]'' {{мали|Engl.}} *''[[Sedum meyranianum]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum microcarpum]]'' {{мали|(Sm.) Schönland}} *''[[Sedum microsepalum]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum microstachyum]]'' {{мали|(Kotschy) Boiss.}} *''[[Sedum millspaughii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum minimum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum mocinoanum]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum modestum]]'' {{мали|Ball}} *''[[Sedum moniliforme]]'' {{мали|I.García & Costea}} *''[[Sedum monregalense]]'' {{мали|Balb.}} *''[[Sedum mooneyi]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum moranense]]'' {{мали|Kunth}} *''[[Sedum moranii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum morganianum]]'' {{мали|E.Walther}} *''[[Sedum morrisonense]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum mucizonia]]'' {{мали|(Ortega) Raym.-Hamet}} *''[[Sedum mukojimense]]'' {{мали|Takuro Ito}} *''[[Sedum multicaule]]'' {{мали|Wall. ex Lindl.}} *''[[Sedum multiceps]]'' {{мали|Coss. & Durieu}} *''[[Sedum muscoideum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum muyaicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum nagasakianum]]'' {{мали|(H.Hara) H.Ohba}} *''[[Sedum nanchuanense]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum nanifolium]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum nanlingense]]'' {{мали|Yan Liu & C.Y.Zou}} *''[[Sedum nanum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum napiferum]]'' {{мали|Peyr.}} *''[[Sedum naviculare]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum neovolcanicum]]'' {{мали|Pérez-Calix & I.García}} *''[[Sedum nevadense]]'' {{мали|Coss.}} *''[[Sedum nevii]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum niveum]]'' {{мали|Davidson}} *''[[Sedum nokoense]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum nothodugueyi]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum nudum]]'' {{мали|Aiton}} *''[[Sedum nuttallii]]'' {{мали|Torr. & E.James ex Eaton}} *''[[Sedum oaxacanum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum obcordatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum oblanceolatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum obtrullatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum obtusatum]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum obtusipetalum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum ocuilense]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum oligocarpum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum oligospermum]]'' {{мали|Maire}} *''[[Sedum onychopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum orbatum]]'' {{мали|Moran & J.Meyrán}} *''[[Sedum oreades]]'' {{мали|(Decne.) Raym.-Hamet}} *''[[Sedum oreganum]]'' {{мали|Nutt.}} *''[[Sedum oregonense]]'' {{мали|(S.Watson) M.E.Peck}} *''[[Sedum oteroi]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum oxycoccoides]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum oxypetalum]]'' {{мали|Kunth}} *''[[Sedum pacense]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum pachucense]]'' {{мали|(C.H.Thomps.) Praeger}} *''[[Sedum pachyphyllum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum pagetodes]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pallidum]]'' {{мали|M.Bieb.}} {{вомак}} *''[[Sedum palmeri]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum pampaninii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum papillicaulum]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum paradisum]]'' {{мали|(Denton) Denton ex B.L.Wilson}} *''[[Sedum parvisepalum]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum parvum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum patens]]'' {{мали|Zika}} *''[[Sedum × patrickii]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum pedicellatum]]'' {{мали|Boiss. & Reut.}} *''[[Sedum pentandrum]]'' {{мали|(Sharsm.) ined.}} *''[[Sedum pentapetalum]]'' {{мали|Boriss.}} *''[[Sedum pentastamineum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum perezdelarosae]]'' {{мали|Jimeno-Sevilla}} *''[[Sedum perpusillum]]'' {{мали|Hook.f. & Thomson}} *''[[Sedum perrotii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum peruvianum]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum phyllanthum]]'' {{мали|H.Lév. & Vaniot}} *''[[Sedum piaxtlaense]]'' {{мали|J.Reyes, Etter & Kristen}} *''[[Sedum piloshanense]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum planifolium]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum platysepalum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum plumbizincicola]]'' {{мали|X.H.Guo & S.B.Zhou ex L.H.Wu}} *''[[Sedum polystriatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum polytrichoides]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum porphyranthes]]'' {{мали|J.Reyes, Brachet & O.González}} *''[[Sedum pososepalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum potosinum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum praealtum]]'' {{мали|A.DC.}} *''[[Sedum × praegeri]]'' {{мали|(Fröd.) Afferni}} *''[[Sedum praesidis]]'' {{мали|Runemark & Greuter}} *''[[Sedum prasinopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pratoalpinum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pringlei]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum przewalskii]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum pseudomulticaule]]'' {{мали|H.Ohba}} *''[[Sedum pseudosubtile]]'' {{мали|H.Hara}} *''[[Sedum pubescens]]'' {{мали|Vahl}} *''[[Sedum pulchellum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum pulvinatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum pumilum]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Sedum purdomii]]'' {{мали|W.W.Sm.}} *''[[Sedum pusillum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum pyriseminum]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum quadripetalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum quevae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum radiatum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum ramentaceum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum raramuri]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum raymondi]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum reniforme]]'' {{мали|(H.Jacobsen) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum renzopalmae]]'' {{мали|Pino}} *''[[Sedum reptans]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum retusum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum rhodocarpum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum roberti]]'' {{мали|Veldkamp}} *''[[Sedum robertsianum]]'' {{мали|Alexander}} *''[[Sedum roborowskii]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum rosthornianum]]'' {{мали|Diels}} *''[[Sedum rubens]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum rubiginosum]]'' {{мали|Zika & B.L.Wilson}} *''[[Sedum rupicola]]'' {{мали|G.N.Jones}} *''[[Sedum rupifragum]]'' {{мали|Koidz.}} *''[[Sedum ruwenzoriense]]'' {{мали|Baker f.}} *''[[Sedum sagittipetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum salazarii]]'' {{мали|J.Reyes & O.González}} *''[[Sedum salvadorense]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Sedum samium]]'' {{мали|Runemark & Greuter}} *''[[Sedum sanhedrinum]]'' {{мали|A.Berger}} *''[[Sedum sarmentosum]]'' {{мали|Bunge}} *''[[Sedum sasakii]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum satumense]]'' {{мали|Hatus.}} *''[[Sedum schizolepis]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum scopulinum]]'' {{мали|(Rose) Moran}} *''[[Sedum sedoides]]'' {{мали|(Jacquem. ex Decne.) Pau}} *''[[Sedum seelemannii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum sekiteiense]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum semilunatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum semiteres]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum sexangulare]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum shigatsense]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum shitaiense]]'' {{мали|Y.Zheng & D.C.Zhang}} *''[[Sedum sinforosanum]]'' {{мали|J.Reyes, Etter & Kristen}} *''[[Sedum sinoglaciale]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum smallii]]'' {{мали|(Britton) H.E.Ahles}} *''[[Sedum somenii]]'' {{мали|Raym.-Hamet ex H.Lév.}} *''[[Sedum sorgerae]]'' {{мали|Kit Tan & D.F.Chamb.}} *''[[Sedum spathulifolium]]'' {{мали|Hook.}} *''[[Sedum spathulisepalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum spiralifolium]]'' {{мали|D.Q.Wang, D.M.Xie & Lu Q.Huang}} *''[[Sedum stahlii]]'' {{мали|Solms}} *''[[Sedum stefco]]'' {{мали|Stef.}} {{вомак}} *''[[Sedum stellariifolium]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum stelliforme]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum stenopetalum]]'' {{мали|Pursh}} *''[[Sedum stimulosum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum strobiliforme]]'' {{мали|Niederle}} *''[[Sedum suaveolens]]'' {{мали|Kimnach}} *''[[Sedum subgaleatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum subtile]]'' {{мали|Miq.}} *''[[Sedum susannae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum taiwanalpinum]]'' {{мали|H.W.Lin, J.C.Wang & C.T.Lu}} *''[[Sedum tamaulipense]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum tarokoense]]'' {{мали|H.W.Lin & J.C.Wang}} *''[[Sedum tehuaztlense]]'' {{мали|Moran & J.Meyrán}} *''[[Sedum tenellum]]'' {{мали|M.Bieb.}} *''[[Sedum ternatum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum tetractinum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum tianmushanense]]'' {{мали|Y.C.Ho & F.Chai}} *''[[Sedum tortuosum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum torulosum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum tosaense]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum treleasei]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum triactina]]'' {{мали|A.Berger}} *''[[Sedum tricarpum]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum trichospermum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum trichromum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum tristriatum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} *''[[Sedum triteli]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum trollii]]'' {{мали|Werderm.}} *''[[Sedum trullipetalum]]'' {{мали|Hook.f. & Thomson}} *''[[Sedum tsiangii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum tsinghaicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum tsonanum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum tuberculatum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum tuberiferum]]'' {{мали|Stoj. & Stef.}} {{вомак}} *''[[Sedum tuberosum]]'' {{мали|Coss. & Letourn.}} *''[[Sedum ulricae]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum ursi]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum urvillei]]'' {{мали|DC.}} {{вомак}} *''[[Sedum valens]]'' {{мали|Björk}} *''[[Sedum versadense]]'' {{мали|C.H.Thomps.}} *''[[Sedum versicolor]]'' {{мали|(Raym.-Hamet) Coss. ex D.Prain}} *''[[Sedum victorianum]]'' {{мали|C.-A.Jansson}} *''[[Sedum villosum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum vinicolor]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum wangii]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum wannanense]]'' {{мали|X.H.Guo, X.P.Zhang & X.H.Chen}} *''[[Sedum weberbaueri]]'' {{мали|(Diels) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum wenchuanense]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum wilczekianum]]'' {{мали|Font Quer}} *''[[Sedum wilsonii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum woronowii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum wrightii]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum yildizianum]]'' {{мали|Sümbül}} *''[[Sedum yvesii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum zentaro-tashiroi]]'' {{мали|Makino}} {{div col end}} ==Преместени видови== [[Податотека:Sedum telephium ssp maximum 1.jpg|мини|десно|Дебел жедник (''Hylotelephium telephium'' ssp. ''maximum''), порано во ''Sedum''.]] '''Денес во ''[[Dudleya]]'':''' * ''[[Dudleya caespitosa]]'' (како ''S. cotyledon'') * ''[[Dudleya edulis]]'' (како ''S. edule'') '''Денес во ''[[Hylotelephium]]'':''' * ''[[Hylotelephium spectabile]]'' (како ''S. spectabile'') * ''[[Hylotelephium telephioides]]'' (како ''S. telephioides'') '''Денес во ''[[Rhodiola]]'':''' * ''[[Rhodiola rhodantha]]'' (како ''S. rhodanthum'') * ''[[Rhodiola rosea]]'' (како ''S. rhodiola'', ''S. roanense'', ''S. rosea'') * ''[[Rhodiola pachyclados]]'' ( ''S. pachyclados'') == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == {{refbegin}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=септември 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|bibcode=2016FMDFE.224..218N |ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} {{refend}} [[Категорија:Жедник]] [[Категорија:Списоци на растителни видови|Жедник]] p2ii0srasedld7fmm9g52gxonpv5ull 5601339 5601337 2026-07-28T09:16:33Z Bjankuloski06 332 5601339 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на видови''' од родот '''[[жедник]]''' (''Sedum'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]].<ref>{{нмс |title=Sedum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2 |access-date=2 септември 2022 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> Нивниот број изнесува околу 460. Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''), тука обележани со {{вомак}}. Има и уште други 3 вида со народното име „жедник“ кои денес се преместени во родовите [[жедниковец]] (''Hylotelephium'') и [[карпожедник]] (''Petrosedum'').<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> {{efn|Видовите во Македонија со народно име „жедник“ кои порано биле во родот ''Sedum'' (жедник) се следниве: ''Hylotelephium maximum'' — голем жедник (порано ''Sedum maximum''), ''Petrosedum ochroleucum'' - жолтеникавобел жедник (порано ''Sedum ochroleucum'') и ''Petrosedum amplexicaule'' — стеблосклопен жедник (порано ''Sedum amplexicaule''). Покрај тоа, црвениот жедник сега се смета за подвид на алпскиот (''Sedum alpestre'' subsp. ''erythraeum''), а порано се сметал за свој вид ''Sedum erythraeum''.}} == Список == {{div col|colwidth=22em}} *''[[Sedum abchasicum]]'' {{мали|Kolak. ex V.V.Byalt}} *''[[Sedum acre]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum actinocarpum]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum adolphi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum aetnense]]'' {{мали|Tineo}} {{вомак}} *''[[Sedum alamosanum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum albomarginatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum album]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum alexanderi]]'' {{мали|Eggli}} *''[[Sedum alfredii]]'' {{мали|Hance}} *''[[Sedum allantoides]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum alpestre]]'' {{мали|Vill.}} {{вомак}} *''[[Sedum alsinifolium]]'' {{мали|All.}} *''[[Sedum × amecamecanum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum andegavense]]'' {{мали|(DC.) Desv.}} *''[[Sedum andinum]]'' {{мали|Ball}} *''[[Sedum anglicum]]'' {{мали|Huds.}} *''[[Sedum annuum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum apoleipon]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum aquilanum]]'' {{мали|L.Gallo & F.Conti}} *''[[Sedum arenarium]]'' {{мали|Brot.}} *''[[Sedum argunense]]'' {{мали|Galushko}} *''[[Sedum assyriacum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum atratum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum australe]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum aytacianum]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum backebergii]]'' {{мали|Poelln.}} *''[[Sedum baileyi]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum baleensis]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum balfourii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum barbeyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum barcense]]'' {{мали|Maire & Weiller}} *''[[Sedum batallae]]'' {{мали|Barocio}} *''[[Sedum batesii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum × battandieri]]'' {{мали|Maire}} *''[[Sedum beauverdii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum bellum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum bergeri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum berillonanum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum berunii]]'' {{мали|U.P.Pratov}} *''[[Sedum bhattacharyyae]]'' {{мали|R.Manik., N.B.Singh & S.K.Srivast.}} *''[[Sedum blepharophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum boninense]]'' {{мали|Yamam. ex Tuyama}} *''[[Sedum bonnieri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum booleanum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum borissovae]]'' {{мали|Balk.}} *''[[Sedum borschii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum botterii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum bourgaei]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum brachetii]]'' {{мали|J.Reyes, Islas & O.González}} *''[[Sedum bracteatum]]'' {{мали|Viv.}} *''[[Sedum brevifolium]]'' {{мали|DC.}} *''[[Sedum brissemoretii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum bulbiferum]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum burrito]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum caducum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum caeruleum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum calcaratum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum calcicola]]'' {{мали|B.L.Rob. & Greenm.}} *''[[Sedum callichroum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum candolleanum]]'' {{мали|G.López}} *''[[Sedum carinatifolium]]'' {{мали|(R.T.Clausen) Pérez-Calix}} *''[[Sedum carnegiei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum caroli-henrici]]'' {{мали|Kit Tan}} *''[[Sedum catorce]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum celatum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum celiae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum cepaea]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum cespitosum]]'' {{мали|(Cav.) DC.}} {{вомак}} *''[[Sedum chauveaudii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum chazaroi]]'' {{мали|P.Carrillo & J.A.Lomelí}} *''[[Sedum chihuahuense]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum chingtungense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum chloropetalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum chrysicaulum]]'' {{мали|J.A.McDonald}} *''[[Sedum chuhsingense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum churchillianum]]'' {{мали|Robyns & Boutique}} *''[[Sedum citrinum]]'' {{мали|Zika}} *''[[Sedum clausenii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum clavatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum clavifolium]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum cockerellii]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum commixtum]]'' {{мали|Moran & Hutchison}} *''[[Sedum compactum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum concarpum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum confertiflorum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum confusum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum constantini]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum conzattii]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum copalense]]'' {{мали|Kimnach}} *''[[Sedum cormiferum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum correptum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum corymbosum]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Sedum corynephyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum craigii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum crassularia]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum creticum]]'' {{мали|C.Presl}} *''[[Sedum cupressoides]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum cuspidatum]]'' {{мали|Alexander}} *''[[Sedum cymatopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum cyprium]]'' {{мали|A.K.Jacks. & Turrill}} *''[[Sedum daigremontianum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum danjoense]]'' {{мали|Takuro Ito, H.Nakan. & Kokub.}} *''[[Sedum dasyphyllum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum debile]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum decipiens]]'' {{мали|(Baker) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum dendroideum]]'' {{мали|Moc. & Sessé ex DC.}} *''[[Sedum × derbezii]]'' {{мали|Petitm.}} *''[[Sedum didymocalyx]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum dielsii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum diffusum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum diminutum]]'' {{мали|(R.T.Clausen) G.L.Nesom}} *''[[Sedum dimorphophyllum]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum dispermum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum divergens]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum dongzhiense]]'' {{мали|D.Q.Wang & Y.L.Shi}} *''[[Sedum drymarioides]]'' {{мали|Hance}} *''[[Sedum dugueyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum dulcinomen]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum duthiei]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum eastwoodiae]]'' {{мали|(Britton) A.Berger}} *''[[Sedum ebracteatum]]'' {{мали|Moc. & Sessé ex DC.}} *''[[Sedum ecalcaratum]]'' {{мали|H.J.Wang & P.S.Hsu}} *''[[Sedum edwardsii]]'' {{мали|(R.T.Clausen) B.L.Turner}} *''[[Sedum elatinoides]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum elburzense]]'' {{мали|Akhiani & Assadi}} *''[[Sedum emarginatum]]'' {{мали|Migo}} *''[[Sedum × engadinense]]'' {{мали|Brügger}} *''[[Sedum engleri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum epidendrum]]'' {{мали|Hochst. ex A.Rich.}} *''[[Sedum erici-magnusii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum eriocarpum]]'' {{мали|Sm.}} *''[[Sedum erlangerianum]]'' {{мали|Engl.}} *''[[Sedum ermenekensis]]'' {{мали|Yıld. & Dinç}} *''[[Sedum × erraticum]]'' {{мали|Brügger}} *''[[Sedum erythrospermum]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum euxinum]]'' {{мали|'t Hart & Alpinar}} *''[[Sedum fanjingshanense]]'' {{мали|C.D.Yang & X.Yu Wang}} *''[[Sedum farinosum]]'' {{мали|Lowe}} *''[[Sedum feddei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum fedtschenkoi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum filipes]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum fischeri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum flaccidum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum flavidum]]'' {{мали|(Denton) B.L.Wilson & Zika}} *''[[Sedum formosanum]]'' {{мали|N.E.Br.}} *''[[Sedum forreri]]'' {{мали|Greene}} *''[[Sedum forrestii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum fragrans]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum franchetii]]'' {{мали|Grande}} *''[[Sedum frutescens]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum × fuereri]]'' {{мали|Wein}} *''[[Sedum fui]]'' {{мали|G.D.Rowley}} *''[[Sedum furfuraceum]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum fuscum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum fusiforme]]'' {{мали|Lowe}} *''[[Sedum gagei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum gattefossei]]'' {{мали|Batt. & Jahand.}} *''[[Sedum giajae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum glabrum]]'' {{мали|(Rose) Praeger}} *''[[Sedum glaebosum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum glassii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum glaucophyllum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum globuliflorum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum glomerifolium]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum goldmanii]]'' {{мали|(Rose) Moran}} *''[[Sedum gracile]]'' {{мали|C.A.Mey.}} *''[[Sedum grammophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum grandipetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum grandyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum greggii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum grisebachii]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} {{вомак}} *''[[Sedum griseum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum guadalajaranum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum guatemalense]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum gypsicola]]'' {{мали|Boiss. & Reut.}} *''[[Sedum gypsophilum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum hakonense]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum hangzhouense]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum havardii]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum heckelii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum hemsleyanum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum hengduanense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum henrici-roberti]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum hernandezii]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum hintonii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum hintoniorum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum hirsutum]]'' {{мали|All.}} *''[[Sedum hispanicum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum hoi]]'' {{мали|X.F.Jin & B.Y.Ding}} *''[[Sedum holei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum holopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum hultenii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum humifusum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum hypogaeum]]'' {{мали|J.Reyes, Brachet & O.González}} *''[[Sedum ichangensis]]'' {{мали|Y.B.Wang}} *''[[Sedum ignescens]]'' {{мали|Pino & Montesinos}} *''[[Sedum incarum]]'' {{мали|(Ball) Pino}} *''[[Sedum ince]]'' {{мали|'t Hart & Alpinar}} *''[[Sedum inconspicuum]]'' {{мали|Hand.-Mazz.}} *''[[Sedum isidorum]]'' {{мали|Pino}} *''[[Sedum jaccardianum]]'' {{мали|Maire & Wilczek}} *''[[Sedum jahandiezii]]'' {{мали|Batt.}} *''[[Sedum jaliscanum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum japonicum]]'' {{мали|Siebold ex Miq.}} *''[[Sedum jarocho]]'' {{мали|P.Carrillo & Jimeno-Sevilla}} *''[[Sedum jerzedowskii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum jiuhuashanense]]'' {{мали|P.S.Hsu & H.J.Wang}} *''[[Sedum jiulungshanense]]'' {{мали|Y.C.Ho}} *''[[Sedum jordanianum]]'' {{мали|Dobignard}} *''[[Sedum jujuyense]]'' {{мали|Zardini}} *''[[Sedum jurgensenii]]'' {{мали|(Hemsl.) Moran}} *''[[Sedum keniense]]'' {{мали|Y.D.Zhou, G.W.Hu & Q.F.Wang}} *''[[Sedum kiangnanense]]'' {{мали|D.Q.Wang & Z.F.Wu}} *''[[Sedum kiersteadiae]]'' {{мали|B.L.Wilson & R.E.Brainerd}} *''[[Sedum kimnachii]]'' {{мали|V.V.Byalt}} *''[[Sedum kingdonii]]'' {{мали|H.Ohba}} *''[[Sedum kotschyanum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum koyuncui]]'' {{мали|Yıld.}} *''[[Sedum kristenii]]'' {{мали|J.Reyes, O.González & Etter}} *''[[Sedum kuntsunianum]]'' {{мали|X.F.Jin, S.H.Jin & B.Y.Ding}} *''[[Sedum kwanwuense]]'' {{мали|H.W.Lin, J.C.Wang & C.T.Lu}} *''[[Sedum laconicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} {{вомак}} *''[[Sedum lagascae]]'' {{мали|Pau}} *''[[Sedum lahovarianum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum lampusae]]'' {{мали|(Kotschy) Boiss.}} *''[[Sedum lanceolatum]]'' {{мали|Torr.}} *''[[Sedum lancerottense]]'' {{мали|R.P.Murray}} *''[[Sedum latentibulbosum]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum latifilamentum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum laxum]]'' {{мали|(Britton) A.Berger}} *''[[Sedum leblancae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum leibergii]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum lenkoranicum]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Sedum leptophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum leucocarpum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum liebmannianum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum lineare]]'' {{мали|Thunb.}} *''[[Sedum lipingense]]'' {{мали|R.B.Zhang, D.Tan & R.X.Wei}} *''[[Sedum litoreum]]'' {{мали|Guss.}} *''[[Sedum longifuniculatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum longipes]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum longuetae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum longyanense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum luchuanicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum lucidum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum lumholtzii]]'' {{мали|B.L.Rob. & Fernald}} *''[[Sedum lungtsuanense]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum luteoviride]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum lutzii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum lydium]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum macdonaldii]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum macdougallii]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum madrense]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum magae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum magellense]]'' {{мали|Ten.}} {{вомак}} *''[[Sedum magniflorum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum maireanum]]'' {{мали|Sennen}} *''[[Sedum makinoi]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum marmorense]]'' {{мали|Otting & R.E.Brainerd}} *''[[Sedum maurum]]'' {{мали|Humbert & Maire}} *''[[Sedum melanantherum]]'' {{мали|DC.}} *''[[Sedum mellitulum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum mendozae]]'' {{мали|(Glass & Cházaro) V.V.Byalt}} *''[[Sedum mesoamericanum]]'' {{мали|P.Carrillo & Pérez-Farr.}} *''[[Sedum mexicanum]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum meyeri-johannis]]'' {{мали|Engl.}} *''[[Sedum meyranianum]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum microcarpum]]'' {{мали|(Sm.) Schönland}} *''[[Sedum microsepalum]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum microstachyum]]'' {{мали|(Kotschy) Boiss.}} *''[[Sedum millspaughii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum minimum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum mocinoanum]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum modestum]]'' {{мали|Ball}} *''[[Sedum moniliforme]]'' {{мали|I.García & Costea}} *''[[Sedum monregalense]]'' {{мали|Balb.}} *''[[Sedum mooneyi]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum moranense]]'' {{мали|Kunth}} *''[[Sedum moranii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum morganianum]]'' {{мали|E.Walther}} *''[[Sedum morrisonense]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum mucizonia]]'' {{мали|(Ortega) Raym.-Hamet}} *''[[Sedum mukojimense]]'' {{мали|Takuro Ito}} *''[[Sedum multicaule]]'' {{мали|Wall. ex Lindl.}} *''[[Sedum multiceps]]'' {{мали|Coss. & Durieu}} *''[[Sedum muscoideum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum muyaicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum nagasakianum]]'' {{мали|(H.Hara) H.Ohba}} *''[[Sedum nanchuanense]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum nanifolium]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum nanlingense]]'' {{мали|Yan Liu & C.Y.Zou}} *''[[Sedum nanum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum napiferum]]'' {{мали|Peyr.}} *''[[Sedum naviculare]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum neovolcanicum]]'' {{мали|Pérez-Calix & I.García}} *''[[Sedum nevadense]]'' {{мали|Coss.}} *''[[Sedum nevii]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum niveum]]'' {{мали|Davidson}} *''[[Sedum nokoense]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum nothodugueyi]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum nudum]]'' {{мали|Aiton}} *''[[Sedum nuttallii]]'' {{мали|Torr. & E.James ex Eaton}} *''[[Sedum oaxacanum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum obcordatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum oblanceolatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum obtrullatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum obtusatum]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum obtusipetalum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum ocuilense]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum oligocarpum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum oligospermum]]'' {{мали|Maire}} *''[[Sedum onychopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum orbatum]]'' {{мали|Moran & J.Meyrán}} *''[[Sedum oreades]]'' {{мали|(Decne.) Raym.-Hamet}} *''[[Sedum oreganum]]'' {{мали|Nutt.}} *''[[Sedum oregonense]]'' {{мали|(S.Watson) M.E.Peck}} *''[[Sedum oteroi]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum oxycoccoides]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum oxypetalum]]'' {{мали|Kunth}} *''[[Sedum pacense]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum pachucense]]'' {{мали|(C.H.Thomps.) Praeger}} *''[[Sedum pachyphyllum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum pagetodes]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pallidum]]'' {{мали|M.Bieb.}} {{вомак}} *''[[Sedum palmeri]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum pampaninii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum papillicaulum]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum paradisum]]'' {{мали|(Denton) Denton ex B.L.Wilson}} *''[[Sedum parvisepalum]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum parvum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum patens]]'' {{мали|Zika}} *''[[Sedum × patrickii]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum pedicellatum]]'' {{мали|Boiss. & Reut.}} *''[[Sedum pentandrum]]'' {{мали|(Sharsm.) ined.}} *''[[Sedum pentapetalum]]'' {{мали|Boriss.}} *''[[Sedum pentastamineum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum perezdelarosae]]'' {{мали|Jimeno-Sevilla}} *''[[Sedum perpusillum]]'' {{мали|Hook.f. & Thomson}} *''[[Sedum perrotii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum peruvianum]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum phyllanthum]]'' {{мали|H.Lév. & Vaniot}} *''[[Sedum piaxtlaense]]'' {{мали|J.Reyes, Etter & Kristen}} *''[[Sedum piloshanense]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum planifolium]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum platysepalum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum plumbizincicola]]'' {{мали|X.H.Guo & S.B.Zhou ex L.H.Wu}} *''[[Sedum polystriatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum polytrichoides]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum porphyranthes]]'' {{мали|J.Reyes, Brachet & O.González}} *''[[Sedum pososepalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum potosinum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum praealtum]]'' {{мали|A.DC.}} *''[[Sedum × praegeri]]'' {{мали|(Fröd.) Afferni}} *''[[Sedum praesidis]]'' {{мали|Runemark & Greuter}} *''[[Sedum prasinopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pratoalpinum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pringlei]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum przewalskii]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum pseudomulticaule]]'' {{мали|H.Ohba}} *''[[Sedum pseudosubtile]]'' {{мали|H.Hara}} *''[[Sedum pubescens]]'' {{мали|Vahl}} *''[[Sedum pulchellum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum pulvinatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum pumilum]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Sedum purdomii]]'' {{мали|W.W.Sm.}} *''[[Sedum pusillum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum pyriseminum]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum quadripetalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum quevae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum radiatum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum ramentaceum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum raramuri]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum raymondi]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum reniforme]]'' {{мали|(H.Jacobsen) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum renzopalmae]]'' {{мали|Pino}} *''[[Sedum reptans]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum retusum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum rhodocarpum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum roberti]]'' {{мали|Veldkamp}} *''[[Sedum robertsianum]]'' {{мали|Alexander}} *''[[Sedum roborowskii]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum rosthornianum]]'' {{мали|Diels}} *''[[Sedum rubens]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum rubiginosum]]'' {{мали|Zika & B.L.Wilson}} *''[[Sedum rupicola]]'' {{мали|G.N.Jones}} *''[[Sedum rupifragum]]'' {{мали|Koidz.}} *''[[Sedum ruwenzoriense]]'' {{мали|Baker f.}} *''[[Sedum sagittipetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum salazarii]]'' {{мали|J.Reyes & O.González}} *''[[Sedum salvadorense]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Sedum samium]]'' {{мали|Runemark & Greuter}} *''[[Sedum sanhedrinum]]'' {{мали|A.Berger}} *''[[Sedum sarmentosum]]'' {{мали|Bunge}} *''[[Sedum sasakii]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum satumense]]'' {{мали|Hatus.}} *''[[Sedum schizolepis]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum scopulinum]]'' {{мали|(Rose) Moran}} *''[[Sedum sedoides]]'' {{мали|(Jacquem. ex Decne.) Pau}} *''[[Sedum seelemannii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum sekiteiense]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum semilunatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum semiteres]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum sexangulare]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum shigatsense]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum shitaiense]]'' {{мали|Y.Zheng & D.C.Zhang}} *''[[Sedum sinforosanum]]'' {{мали|J.Reyes, Etter & Kristen}} *''[[Sedum sinoglaciale]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum smallii]]'' {{мали|(Britton) H.E.Ahles}} *''[[Sedum somenii]]'' {{мали|Raym.-Hamet ex H.Lév.}} *''[[Sedum sorgerae]]'' {{мали|Kit Tan & D.F.Chamb.}} *''[[Sedum spathulifolium]]'' {{мали|Hook.}} *''[[Sedum spathulisepalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum spiralifolium]]'' {{мали|D.Q.Wang, D.M.Xie & Lu Q.Huang}} *''[[Sedum stahlii]]'' {{мали|Solms}} *''[[Sedum stefco]]'' {{мали|Stef.}} {{вомак}} *''[[Sedum stellariifolium]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum stelliforme]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum stenopetalum]]'' {{мали|Pursh}} *''[[Sedum stimulosum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum strobiliforme]]'' {{мали|Niederle}} *''[[Sedum suaveolens]]'' {{мали|Kimnach}} *''[[Sedum subgaleatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum subtile]]'' {{мали|Miq.}} *''[[Sedum susannae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum taiwanalpinum]]'' {{мали|H.W.Lin, J.C.Wang & C.T.Lu}} *''[[Sedum tamaulipense]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum tarokoense]]'' {{мали|H.W.Lin & J.C.Wang}} *''[[Sedum tehuaztlense]]'' {{мали|Moran & J.Meyrán}} *''[[Sedum tenellum]]'' {{мали|M.Bieb.}} *''[[Sedum ternatum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum tetractinum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum tianmushanense]]'' {{мали|Y.C.Ho & F.Chai}} *''[[Sedum tortuosum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum torulosum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum tosaense]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum treleasei]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum triactina]]'' {{мали|A.Berger}} *''[[Sedum tricarpum]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum trichospermum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum trichromum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum tristriatum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} *''[[Sedum triteli]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum trollii]]'' {{мали|Werderm.}} *''[[Sedum trullipetalum]]'' {{мали|Hook.f. & Thomson}} *''[[Sedum tsiangii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum tsinghaicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum tsonanum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum tuberculatum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum tuberiferum]]'' {{мали|Stoj. & Stef.}} {{вомак}} *''[[Sedum tuberosum]]'' {{мали|Coss. & Letourn.}} *''[[Sedum ulricae]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum ursi]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum urvillei]]'' {{мали|DC.}} {{вомак}} *''[[Sedum valens]]'' {{мали|Björk}} *''[[Sedum versadense]]'' {{мали|C.H.Thomps.}} *''[[Sedum versicolor]]'' {{мали|(Raym.-Hamet) Coss. ex D.Prain}} *''[[Sedum victorianum]]'' {{мали|C.-A.Jansson}} *''[[Sedum villosum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum vinicolor]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum wangii]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum wannanense]]'' {{мали|X.H.Guo, X.P.Zhang & X.H.Chen}} *''[[Sedum weberbaueri]]'' {{мали|(Diels) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum wenchuanense]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum wilczekianum]]'' {{мали|Font Quer}} *''[[Sedum wilsonii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum woronowii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum wrightii]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum yildizianum]]'' {{мали|Sümbül}} *''[[Sedum yvesii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum zentaro-tashiroi]]'' {{мали|Makino}} {{div col end}} ==Преместени видови== [[Податотека:Sedum telephium ssp maximum 1.jpg|мини|десно|Дебел жедник (''Hylotelephium telephium'' ssp. ''maximum''), порано во ''Sedum''.]] '''Денес во ''[[Dudleya]]'':''' * ''[[Dudleya caespitosa]]'' (како ''S. cotyledon'') * ''[[Dudleya edulis]]'' (како ''S. edule'') '''Денес во ''[[Hylotelephium]]'':''' * ''[[Hylotelephium spectabile]]'' (како ''S. spectabile'') * ''[[Hylotelephium telephioides]]'' (како ''S. telephioides'') '''Денес во ''[[Rhodiola]]'':''' * ''[[Rhodiola rhodantha]]'' (како ''S. rhodanthum'') * ''[[Rhodiola rosea]]'' (како ''S. rhodiola'', ''S. roanense'', ''S. rosea'') * ''[[Rhodiola pachyclados]]'' ( ''S. pachyclados'') == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == {{refbegin}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=септември 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|bibcode=2016FMDFE.224..218N |ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} {{refend}} [[Категорија:Жедник]] [[Категорија:Списоци на растителни видови|Жедник]] 3rylr2fm7a2m5wtv8nl8laiyfd1khwp 5601340 5601339 2026-07-28T09:17:14Z Bjankuloski06 332 5601340 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на видови''' од родот '''[[жедник]]''' (''Sedum'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]].<ref>{{нмс |title=Sedum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2 |access-date=2 септември 2022 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> Нивниот број изнесува околу 460. Во [[Македонија]] се присутни 18 видови од родот жедник (''Sedum''), тука обележани со {{вомак}}. Има и уште други 3 вида со народното име „жедник“ кои денес се преместени во родовите [[жедниковец]] (''Hylotelephium'') и [[карпожедник]] (''Petrosedum'').<ref name="ФлораМак1.4">{{ФлораМак1.4|1050-1069}}</ref> {{efn|Видовите во Македонија со народно име „жедник“ кои порано биле во родот ''Sedum'' (жедник) се следниве: ''Hylotelephium maximum'' — голем жедник (порано ''Sedum maximum''), ''Petrosedum ochroleucum'' - жолтеникавобел жедник (порано ''Sedum ochroleucum'') и ''Petrosedum amplexicaule'' — стеблосклопен жедник (порано ''Sedum amplexicaule''). Покрај тоа, црвениот жедник сега се смета за подвид на алпскиот (''Sedum alpestre'' subsp. ''erythraeum''), а порано се сметал за свој вид ''Sedum erythraeum''.}} == Список == {{div col|colwidth=22em}} *''[[Sedum abchasicum]]'' {{мали|Kolak. ex V.V.Byalt}} *''[[Sedum acre]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum actinocarpum]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum adolphi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum aetnense]]'' {{мали|Tineo}} {{вомак}} *''[[Sedum alamosanum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum albomarginatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum album]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum alexanderi]]'' {{мали|Eggli}} *''[[Sedum alfredii]]'' {{мали|Hance}} *''[[Sedum allantoides]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum alpestre]]'' {{мали|Vill.}} {{вомак}} *''[[Sedum alsinifolium]]'' {{мали|All.}} *''[[Sedum × amecamecanum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum andegavense]]'' {{мали|(DC.) Desv.}} *''[[Sedum andinum]]'' {{мали|Ball}} *''[[Sedum anglicum]]'' {{мали|Huds.}} *''[[Sedum annuum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum apoleipon]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum aquilanum]]'' {{мали|L.Gallo & F.Conti}} *''[[Sedum arenarium]]'' {{мали|Brot.}} *''[[Sedum argunense]]'' {{мали|Galushko}} *''[[Sedum assyriacum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum atratum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum australe]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum aytacianum]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum backebergii]]'' {{мали|Poelln.}} *''[[Sedum baileyi]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum baleensis]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum balfourii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum barbeyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum barcense]]'' {{мали|Maire & Weiller}} *''[[Sedum batallae]]'' {{мали|Barocio}} *''[[Sedum batesii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum × battandieri]]'' {{мали|Maire}} *''[[Sedum beauverdii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum bellum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum bergeri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum berillonanum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum berunii]]'' {{мали|U.P.Pratov}} *''[[Sedum bhattacharyyae]]'' {{мали|R.Manik., N.B.Singh & S.K.Srivast.}} *''[[Sedum blepharophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum boninense]]'' {{мали|Yamam. ex Tuyama}} *''[[Sedum bonnieri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum booleanum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum borissovae]]'' {{мали|Balk.}} *''[[Sedum borschii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum botterii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum bourgaei]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum brachetii]]'' {{мали|J.Reyes, Islas & O.González}} *''[[Sedum bracteatum]]'' {{мали|Viv.}} *''[[Sedum brevifolium]]'' {{мали|DC.}} *''[[Sedum brissemoretii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum bulbiferum]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum burrito]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum caducum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum caeruleum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum calcaratum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum calcicola]]'' {{мали|B.L.Rob. & Greenm.}} *''[[Sedum callichroum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum candolleanum]]'' {{мали|G.López}} *''[[Sedum carinatifolium]]'' {{мали|(R.T.Clausen) Pérez-Calix}} *''[[Sedum carnegiei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum caroli-henrici]]'' {{мали|Kit Tan}} *''[[Sedum catorce]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum celatum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum celiae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum cepaea]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum cespitosum]]'' {{мали|(Cav.) DC.}} {{вомак}} *''[[Sedum chauveaudii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum chazaroi]]'' {{мали|P.Carrillo & J.A.Lomelí}} *''[[Sedum chihuahuense]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum chingtungense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum chloropetalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum chrysicaulum]]'' {{мали|J.A.McDonald}} *''[[Sedum chuhsingense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum churchillianum]]'' {{мали|Robyns & Boutique}} *''[[Sedum citrinum]]'' {{мали|Zika}} *''[[Sedum clausenii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum clavatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum clavifolium]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum cockerellii]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum commixtum]]'' {{мали|Moran & Hutchison}} *''[[Sedum compactum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum concarpum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum confertiflorum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum confusum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum constantini]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum conzattii]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum copalense]]'' {{мали|Kimnach}} *''[[Sedum cormiferum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum correptum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum corymbosum]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Sedum corynephyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum craigii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum crassularia]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum creticum]]'' {{мали|C.Presl}} *''[[Sedum cupressoides]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum cuspidatum]]'' {{мали|Alexander}} *''[[Sedum cymatopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum cyprium]]'' {{мали|A.K.Jacks. & Turrill}} *''[[Sedum daigremontianum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum danjoense]]'' {{мали|Takuro Ito, H.Nakan. & Kokub.}} *''[[Sedum dasyphyllum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum debile]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum decipiens]]'' {{мали|(Baker) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum dendroideum]]'' {{мали|Moc. & Sessé ex DC.}} *''[[Sedum × derbezii]]'' {{мали|Petitm.}} *''[[Sedum didymocalyx]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum dielsii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum diffusum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum diminutum]]'' {{мали|(R.T.Clausen) G.L.Nesom}} *''[[Sedum dimorphophyllum]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum dispermum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum divergens]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum dongzhiense]]'' {{мали|D.Q.Wang & Y.L.Shi}} *''[[Sedum drymarioides]]'' {{мали|Hance}} *''[[Sedum dugueyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum dulcinomen]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum duthiei]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum eastwoodiae]]'' {{мали|(Britton) A.Berger}} *''[[Sedum ebracteatum]]'' {{мали|Moc. & Sessé ex DC.}} *''[[Sedum ecalcaratum]]'' {{мали|H.J.Wang & P.S.Hsu}} *''[[Sedum edwardsii]]'' {{мали|(R.T.Clausen) B.L.Turner}} *''[[Sedum elatinoides]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum elburzense]]'' {{мали|Akhiani & Assadi}} *''[[Sedum emarginatum]]'' {{мали|Migo}} *''[[Sedum × engadinense]]'' {{мали|Brügger}} *''[[Sedum engleri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum epidendrum]]'' {{мали|Hochst. ex A.Rich.}} *''[[Sedum erici-magnusii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum eriocarpum]]'' {{мали|Sm.}} *''[[Sedum erlangerianum]]'' {{мали|Engl.}} *''[[Sedum ermenekensis]]'' {{мали|Yıld. & Dinç}} *''[[Sedum × erraticum]]'' {{мали|Brügger}} *''[[Sedum erythrospermum]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum euxinum]]'' {{мали|'t Hart & Alpinar}} *''[[Sedum fanjingshanense]]'' {{мали|C.D.Yang & X.Yu Wang}} *''[[Sedum farinosum]]'' {{мали|Lowe}} *''[[Sedum feddei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum fedtschenkoi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum filipes]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum fischeri]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum flaccidum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum flavidum]]'' {{мали|(Denton) B.L.Wilson & Zika}} *''[[Sedum formosanum]]'' {{мали|N.E.Br.}} *''[[Sedum forreri]]'' {{мали|Greene}} *''[[Sedum forrestii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum fragrans]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum franchetii]]'' {{мали|Grande}} *''[[Sedum frutescens]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum × fuereri]]'' {{мали|Wein}} *''[[Sedum fui]]'' {{мали|G.D.Rowley}} *''[[Sedum furfuraceum]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum fuscum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum fusiforme]]'' {{мали|Lowe}} *''[[Sedum gagei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum gattefossei]]'' {{мали|Batt. & Jahand.}} *''[[Sedum giajae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum glabrum]]'' {{мали|(Rose) Praeger}} *''[[Sedum glaebosum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum glassii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum glaucophyllum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum globuliflorum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum glomerifolium]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum goldmanii]]'' {{мали|(Rose) Moran}} *''[[Sedum gracile]]'' {{мали|C.A.Mey.}} *''[[Sedum grammophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum grandipetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum grandyi]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum greggii]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum grisebachii]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} {{вомак}} *''[[Sedum griseum]]'' {{мали|Praeger}} *''[[Sedum guadalajaranum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum guatemalense]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum gypsicola]]'' {{мали|Boiss. & Reut.}} *''[[Sedum gypsophilum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum hakonense]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum hangzhouense]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum havardii]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum heckelii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum hemsleyanum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum hengduanense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum henrici-roberti]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum hernandezii]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum hintonii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum hintoniorum]]'' {{мали|B.L.Turner}} *''[[Sedum hirsutum]]'' {{мали|All.}} *''[[Sedum hispanicum]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum hoi]]'' {{мали|X.F.Jin & B.Y.Ding}} *''[[Sedum holei]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum holopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum hultenii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum humifusum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum hypogaeum]]'' {{мали|J.Reyes, Brachet & O.González}} *''[[Sedum ichangensis]]'' {{мали|Y.B.Wang}} *''[[Sedum ignescens]]'' {{мали|Pino & Montesinos}} *''[[Sedum incarum]]'' {{мали|(Ball) Pino}} *''[[Sedum ince]]'' {{мали|'t Hart & Alpinar}} *''[[Sedum inconspicuum]]'' {{мали|Hand.-Mazz.}} *''[[Sedum isidorum]]'' {{мали|Pino}} *''[[Sedum jaccardianum]]'' {{мали|Maire & Wilczek}} *''[[Sedum jahandiezii]]'' {{мали|Batt.}} *''[[Sedum jaliscanum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum japonicum]]'' {{мали|Siebold ex Miq.}} *''[[Sedum jarocho]]'' {{мали|P.Carrillo & Jimeno-Sevilla}} *''[[Sedum jerzedowskii]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum jiuhuashanense]]'' {{мали|P.S.Hsu & H.J.Wang}} *''[[Sedum jiulungshanense]]'' {{мали|Y.C.Ho}} *''[[Sedum jordanianum]]'' {{мали|Dobignard}} *''[[Sedum jujuyense]]'' {{мали|Zardini}} *''[[Sedum jurgensenii]]'' {{мали|(Hemsl.) Moran}} *''[[Sedum keniense]]'' {{мали|Y.D.Zhou, G.W.Hu & Q.F.Wang}} *''[[Sedum kiangnanense]]'' {{мали|D.Q.Wang & Z.F.Wu}} *''[[Sedum kiersteadiae]]'' {{мали|B.L.Wilson & R.E.Brainerd}} *''[[Sedum kimnachii]]'' {{мали|V.V.Byalt}} *''[[Sedum kingdonii]]'' {{мали|H.Ohba}} *''[[Sedum kotschyanum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum koyuncui]]'' {{мали|Yıld.}} *''[[Sedum kristenii]]'' {{мали|J.Reyes, O.González & Etter}} *''[[Sedum kuntsunianum]]'' {{мали|X.F.Jin, S.H.Jin & B.Y.Ding}} *''[[Sedum kwanwuense]]'' {{мали|H.W.Lin, J.C.Wang & C.T.Lu}} *''[[Sedum laconicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} {{вомак}} *''[[Sedum lagascae]]'' {{мали|Pau}} *''[[Sedum lahovarianum]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum lampusae]]'' {{мали|(Kotschy) Boiss.}} *''[[Sedum lanceolatum]]'' {{мали|Torr.}} *''[[Sedum lancerottense]]'' {{мали|R.P.Murray}} *''[[Sedum latentibulbosum]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum latifilamentum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum laxum]]'' {{мали|(Britton) A.Berger}} *''[[Sedum leblancae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum leibergii]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum lenkoranicum]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Sedum leptophyllum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum leucocarpum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum liebmannianum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum lineare]]'' {{мали|Thunb.}} *''[[Sedum lipingense]]'' {{мали|R.B.Zhang, D.Tan & R.X.Wei}} *''[[Sedum litoreum]]'' {{мали|Guss.}} *''[[Sedum longifuniculatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum longipes]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum longuetae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum longyanense]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum luchuanicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum lucidum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum lumholtzii]]'' {{мали|B.L.Rob. & Fernald}} *''[[Sedum lungtsuanense]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum luteoviride]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum lutzii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum lydium]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum macdonaldii]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum macdougallii]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum madrense]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum magae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum magellense]]'' {{мали|Ten.}} {{вомак}} *''[[Sedum magniflorum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum maireanum]]'' {{мали|Sennen}} *''[[Sedum makinoi]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum marmorense]]'' {{мали|Otting & R.E.Brainerd}} *''[[Sedum maurum]]'' {{мали|Humbert & Maire}} *''[[Sedum melanantherum]]'' {{мали|DC.}} *''[[Sedum mellitulum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum mendozae]]'' {{мали|(Glass & Cházaro) V.V.Byalt}} *''[[Sedum mesoamericanum]]'' {{мали|P.Carrillo & Pérez-Farr.}} *''[[Sedum mexicanum]]'' {{мали|Britton}} *''[[Sedum meyeri-johannis]]'' {{мали|Engl.}} *''[[Sedum meyranianum]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum microcarpum]]'' {{мали|(Sm.) Schönland}} *''[[Sedum microsepalum]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum microstachyum]]'' {{мали|(Kotschy) Boiss.}} *''[[Sedum millspaughii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum minimum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum mocinoanum]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum modestum]]'' {{мали|Ball}} *''[[Sedum moniliforme]]'' {{мали|I.García & Costea}} *''[[Sedum monregalense]]'' {{мали|Balb.}} *''[[Sedum mooneyi]]'' {{мали|M.G.Gilbert}} *''[[Sedum moranense]]'' {{мали|Kunth}} *''[[Sedum moranii]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum morganianum]]'' {{мали|E.Walther}} *''[[Sedum morrisonense]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum mucizonia]]'' {{мали|(Ortega) Raym.-Hamet}} *''[[Sedum mukojimense]]'' {{мали|Takuro Ito}} *''[[Sedum multicaule]]'' {{мали|Wall. ex Lindl.}} *''[[Sedum multiceps]]'' {{мали|Coss. & Durieu}} *''[[Sedum muscoideum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum muyaicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum nagasakianum]]'' {{мали|(H.Hara) H.Ohba}} *''[[Sedum nanchuanense]]'' {{мали|K.T.Fu & G.Y.Rao}} *''[[Sedum nanifolium]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum nanlingense]]'' {{мали|Yan Liu & C.Y.Zou}} *''[[Sedum nanum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Sedum napiferum]]'' {{мали|Peyr.}} *''[[Sedum naviculare]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum neovolcanicum]]'' {{мали|Pérez-Calix & I.García}} *''[[Sedum nevadense]]'' {{мали|Coss.}} *''[[Sedum nevii]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum niveum]]'' {{мали|Davidson}} *''[[Sedum nokoense]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum nothodugueyi]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum nudum]]'' {{мали|Aiton}} *''[[Sedum nuttallii]]'' {{мали|Torr. & E.James ex Eaton}} *''[[Sedum oaxacanum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum obcordatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum oblanceolatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum obtrullatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum obtusatum]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum obtusipetalum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum ocuilense]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum oligocarpum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum oligospermum]]'' {{мали|Maire}} *''[[Sedum onychopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum orbatum]]'' {{мали|Moran & J.Meyrán}} *''[[Sedum oreades]]'' {{мали|(Decne.) Raym.-Hamet}} *''[[Sedum oreganum]]'' {{мали|Nutt.}} *''[[Sedum oregonense]]'' {{мали|(S.Watson) M.E.Peck}} *''[[Sedum oteroi]]'' {{мали|Moran}} *''[[Sedum oxycoccoides]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum oxypetalum]]'' {{мали|Kunth}} *''[[Sedum pacense]]'' {{мали|J.Meyrán}} *''[[Sedum pachucense]]'' {{мали|(C.H.Thomps.) Praeger}} *''[[Sedum pachyphyllum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum pagetodes]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pallidum]]'' {{мали|M.Bieb.}} {{вомак}} *''[[Sedum palmeri]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum pampaninii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum papillicaulum]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum paradisum]]'' {{мали|(Denton) Denton ex B.L.Wilson}} *''[[Sedum parvisepalum]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum parvum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum patens]]'' {{мали|Zika}} *''[[Sedum × patrickii]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum pedicellatum]]'' {{мали|Boiss. & Reut.}} *''[[Sedum pentandrum]]'' {{мали|(Sharsm.) ined.}} *''[[Sedum pentapetalum]]'' {{мали|Boriss.}} *''[[Sedum pentastamineum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum perezdelarosae]]'' {{мали|Jimeno-Sevilla}} *''[[Sedum perpusillum]]'' {{мали|Hook.f. & Thomson}} *''[[Sedum perrotii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum peruvianum]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum phyllanthum]]'' {{мали|H.Lév. & Vaniot}} *''[[Sedum piaxtlaense]]'' {{мали|J.Reyes, Etter & Kristen}} *''[[Sedum piloshanense]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum planifolium]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum platysepalum]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum plumbizincicola]]'' {{мали|X.H.Guo & S.B.Zhou ex L.H.Wu}} *''[[Sedum polystriatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum polytrichoides]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum porphyranthes]]'' {{мали|J.Reyes, Brachet & O.González}} *''[[Sedum pososepalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum potosinum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum praealtum]]'' {{мали|A.DC.}} *''[[Sedum × praegeri]]'' {{мали|(Fröd.) Afferni}} *''[[Sedum praesidis]]'' {{мали|Runemark & Greuter}} *''[[Sedum prasinopetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pratoalpinum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum pringlei]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum przewalskii]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum pseudomulticaule]]'' {{мали|H.Ohba}} *''[[Sedum pseudosubtile]]'' {{мали|H.Hara}} *''[[Sedum pubescens]]'' {{мали|Vahl}} *''[[Sedum pulchellum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum pulvinatum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum pumilum]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Sedum purdomii]]'' {{мали|W.W.Sm.}} *''[[Sedum pusillum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum pyriseminum]]'' {{мали|Pérez-Calix}} *''[[Sedum quadripetalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum quevae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum radiatum]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum ramentaceum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum raramuri]]'' {{мали|J.Metzg.}} *''[[Sedum raymondi]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum reniforme]]'' {{мали|(H.Jacobsen) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum renzopalmae]]'' {{мали|Pino}} *''[[Sedum reptans]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum retusum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum rhodocarpum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum roberti]]'' {{мали|Veldkamp}} *''[[Sedum robertsianum]]'' {{мали|Alexander}} *''[[Sedum roborowskii]]'' {{мали|Maxim.}} *''[[Sedum rosthornianum]]'' {{мали|Diels}} *''[[Sedum rubens]]'' {{мали|L.}} {{вомак}} *''[[Sedum rubiginosum]]'' {{мали|Zika & B.L.Wilson}} *''[[Sedum rupicola]]'' {{мали|G.N.Jones}} *''[[Sedum rupifragum]]'' {{мали|Koidz.}} *''[[Sedum ruwenzoriense]]'' {{мали|Baker f.}} *''[[Sedum sagittipetalum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum salazarii]]'' {{мали|J.Reyes & O.González}} *''[[Sedum salvadorense]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Sedum samium]]'' {{мали|Runemark & Greuter}} *''[[Sedum sanhedrinum]]'' {{мали|A.Berger}} *''[[Sedum sarmentosum]]'' {{мали|Bunge}} *''[[Sedum sasakii]]'' {{мали|Hayata}} *''[[Sedum satumense]]'' {{мали|Hatus.}} *''[[Sedum schizolepis]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum scopulinum]]'' {{мали|(Rose) Moran}} *''[[Sedum sedoides]]'' {{мали|(Jacquem. ex Decne.) Pau}} *''[[Sedum seelemannii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum sekiteiense]]'' {{мали|Yamam.}} *''[[Sedum semilunatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum semiteres]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum sexangulare]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum shigatsense]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum shitaiense]]'' {{мали|Y.Zheng & D.C.Zhang}} *''[[Sedum sinforosanum]]'' {{мали|J.Reyes, Etter & Kristen}} *''[[Sedum sinoglaciale]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum smallii]]'' {{мали|(Britton) H.E.Ahles}} *''[[Sedum somenii]]'' {{мали|Raym.-Hamet ex H.Lév.}} *''[[Sedum sorgerae]]'' {{мали|Kit Tan & D.F.Chamb.}} *''[[Sedum spathulifolium]]'' {{мали|Hook.}} *''[[Sedum spathulisepalum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum spiralifolium]]'' {{мали|D.Q.Wang, D.M.Xie & Lu Q.Huang}} *''[[Sedum stahlii]]'' {{мали|Solms}} *''[[Sedum stefco]]'' {{мали|Stef.}} {{вомак}} *''[[Sedum stellariifolium]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Sedum stelliforme]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum stenopetalum]]'' {{мали|Pursh}} *''[[Sedum stimulosum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum strobiliforme]]'' {{мали|Niederle}} *''[[Sedum suaveolens]]'' {{мали|Kimnach}} *''[[Sedum subgaleatum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum subtile]]'' {{мали|Miq.}} *''[[Sedum susannae]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum taiwanalpinum]]'' {{мали|H.W.Lin, J.C.Wang & C.T.Lu}} *''[[Sedum tamaulipense]]'' {{мали|G.L.Nesom}} *''[[Sedum tarokoense]]'' {{мали|H.W.Lin & J.C.Wang}} *''[[Sedum tehuaztlense]]'' {{мали|Moran & J.Meyrán}} *''[[Sedum tenellum]]'' {{мали|M.Bieb.}} *''[[Sedum ternatum]]'' {{мали|Michx.}} *''[[Sedum tetractinum]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum tianmushanense]]'' {{мали|Y.C.Ho & F.Chai}} *''[[Sedum tortuosum]]'' {{мали|Hemsl.}} *''[[Sedum torulosum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum tosaense]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum treleasei]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum triactina]]'' {{мали|A.Berger}} *''[[Sedum tricarpum]]'' {{мали|Makino}} *''[[Sedum trichospermum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum trichromum]]'' {{мали|R.T.Clausen}} *''[[Sedum tristriatum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} *''[[Sedum triteli]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum trollii]]'' {{мали|Werderm.}} *''[[Sedum trullipetalum]]'' {{мали|Hook.f. & Thomson}} *''[[Sedum tsiangii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum tsinghaicum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum tsonanum]]'' {{мали|K.T.Fu}} *''[[Sedum tuberculatum]]'' {{мали|Rose}} *''[[Sedum tuberiferum]]'' {{мали|Stoj. & Stef.}} {{вомак}} *''[[Sedum tuberosum]]'' {{мали|Coss. & Letourn.}} *''[[Sedum ulricae]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum ursi]]'' {{мали|'t Hart}} *''[[Sedum urvillei]]'' {{мали|DC.}} {{вомак}} *''[[Sedum valens]]'' {{мали|Björk}} *''[[Sedum versadense]]'' {{мали|C.H.Thomps.}} *''[[Sedum versicolor]]'' {{мали|(Raym.-Hamet) Coss. ex D.Prain}} *''[[Sedum victorianum]]'' {{мали|C.-A.Jansson}} *''[[Sedum villosum]]'' {{мали|L.}} *''[[Sedum vinicolor]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Sedum wangii]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum wannanense]]'' {{мали|X.H.Guo, X.P.Zhang & X.H.Chen}} *''[[Sedum weberbaueri]]'' {{мали|(Diels) Thiede & 't Hart}} *''[[Sedum wenchuanense]]'' {{мали|S.H.Fu}} *''[[Sedum wilczekianum]]'' {{мали|Font Quer}} *''[[Sedum wilsonii]]'' {{мали|Fröd.}} *''[[Sedum woronowii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum wrightii]]'' {{мали|A.Gray}} *''[[Sedum yildizianum]]'' {{мали|Sümbül}} *''[[Sedum yvesii]]'' {{мали|Raym.-Hamet}} *''[[Sedum zentaro-tashiroi]]'' {{мали|Makino}} {{div col end}} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == {{refbegin}} * {{наведено списание |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=септември 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|bibcode=2016FMDFE.224..218N |ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}} {{refend}} [[Категорија:Жедник]] [[Категорија:Списоци на растителни видови|Жедник]] 4kjzpyr4wbds67pjiq7snu4ikt99bmb 10 1400256 5601346 2026-07-28T09:47:40Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Cite EB1911]] на [[Предлошка:Наведена EB1911]] 5601346 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Наведена EB1911]] ablhu9r4vuzlb0kn28jn8ph8b62ljy9 11 1400257 5601348 2026-07-28T09:47:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор за предлошка:Cite EB1911]] на [[Разговор за предлошка:Наведена EB1911]] 5601348 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор за предлошка:Наведена EB1911]] ht5t9k0ychs5p07xuiq27g1lppmre4z 10 1400258 5601350 2026-07-28T09:47:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Cite EB1911/doc]] на [[Предлошка:Наведена EB1911/doc]] 5601350 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Наведена EB1911/doc]] 2tiud3qqkmvqfu9vupgvarse3ta41r5 0 1400259 5601380 2026-07-28T11:49:28Z Tomica Radovanovskii 125492 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364639223|Nike Air Max]]“ 5601380 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Производ|title=Nike Air Max|image=Nike Air Max 1.png|caption=A pair of Nike Air Max 1|inventor=[[Nike, Inc.]]|available=|current supplier=|last production=|notes=}}Nike Air Max е линија на обувки произведени од компанијата Nike, Inc., чиј прв модел бил лансиран во 1986 година. Обувките Air Max се препознатливи по своите средни ѓонови кои содржат флексибилни уретански комори полни со гас под притисок; тие се видливи однадвор и се наменети да обезбедат амортизација за стапалото. Концептот за Air Max бил осмислен од Тинкер Хетфилд, кој првично работел за Nike на дизајнирање продавници.. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/fashion/2013/dec/14/nike-air-max-trainer-25-anniversary-tinker-hatfield|title=Nike's iconic Air Max trainer celebrates 25th anniversary with Tinker Hatfield|last=Reidy|first=Tess|date=December 14, 2013|work=The Guardian (UK)|access-date=December 23, 2013}}</ref> == Преглед == [[Податотека:A_closeup_of_Sylvia_Fowles_(34)_shoes_in_the_Minnesota_Lynx_vs_Seattle_Storm_game_at_Target_Center,_the_Storm_won_the_game_81-72._It_was_Breast_Health_Awareness_Night.jpg|мини| Силвија Фаулс облечена во Најк Леброн&nbsp;15 Ер Макс (2018)]] Воздушната технологија била прв пат користена од „Најк“ кога М. Френк Руди, воздухопловен инженер, им пристапи со идејата и дизајнот во 1977 година. Првиот модел на патики во која била применета оваа технологија беше Најк Ер Таливинд во 1978 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.oregonlive.com/news/2009/12/frank_rudy_the_inventor_of_the.html|title=Frank Rudy, the inventor of the Nike Air Sole technology, has died|last=Beaven|first=Steve|date=December 24, 2009|work=Oregon Live|access-date=December 6, 2022|location=}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.plasticsnews.com/article/20171117/NEWS/171119916/expansion-set-in-missouri-to-keep-up-with-nike-air-demand|title=Expansion set in Missouri to keep up with Nike Air demand|last=Cavanaugh|first=Catherine|date=November 17, 2017|work=Plastics News|access-date=December 6, 2022|language=en-US}}</ref> Концептот за Ер Макс било дело на Тинкер Хетфилд, кој првично работел за Најк на дизајнирање продавници.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/fashion/2013/dec/14/nike-air-max-trainer-25-anniversary-tinker-hatfield|title=Nike's iconic Air Max trainer celebrates 25th anniversary with Tinker Hatfield|last=Reidy|first=Tess|date=December 14, 2013|work=The Guardian (UK)|access-date=December 23, 2013}}</ref> Како што сугерира името, сите патики Ер Макс имаат една или повеќе проѕирни торбички со гас под притисок вградени во средниот ѓон и видливи од надворешната страна на патиката. Наречени „воздушни единици“ или „воздушни перничиња“, нивната намена е да обезбедат супериорно амортизирање во споредба со традиционалната пена, а воедно да ја намалат тежината. Дизајнот потекнува од желбата на компанијата да имплементира поголеми воздушни единици во ѓонот, но не можејќи правилно да ги покрие како претходните модели. Ефективноста на технологијата за оваа намена е спорна; сепак, чевлите уживаат постојана популарност, особено меѓу ентузијастите за патики и колекционерите. Големината, дизајнот и бројот на воздушни единици варираат на линијата на производи; „ретро“ Ер Макс 1 едноставно содржи една мала единица под петата, додека кај современите Аир ВапорМакс, практично целиот среден ѓон е составен од воздушни единици без присуство на конвенционална пена. == Култура и мода == Линијата патики е популарна меѓу многу субкултури. <ref name="BET_Hip-Hop">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bet.com/article/5woxj9/nike-air-max-day-7-of-the-most-classic-air-max-references-in-hip-hop|title=Nike Air Max Day: 7 of the Most Classic Air Max References in Hip-Hop|last=Germain|first=Tabie|date=March 24, 2023|work=[[BET]]|accessdate=2023-05-07}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.highsnobiety.com/p/gabber-music-fashion-influence/|title=How Hardcore and Gabber Shaped Modern Menswear|last=Anderson|first=Denman C.|date=June 6, 2017|work=[[Highsnobiety]]|accessdate=2023-05-06}}</ref> Во средината на 1990-тите, линијата, особено Ер Макс 95, доживеа толкава популарност во Јапонија што доведе до појава на феноменот познат како „лов на Ер Maкс“.. Екстремно високите цени на патиките предизвикаа бран на грабежи, во оваа инаку мирна земја, при што луѓето што ги носеа Ер Макс, а нивните обувки беа украдени. Дури и употребуваните чевли беа барани, а фалсификатите исто така станаа проблем. <ref>{{Наведени вести|url=https://archive.seattletimes.com/archive/19961117/2360191/air-max-hunting-shocks-japan----holdups-beatings-blamed-on-mania-for-used-sneakers|title='Air Max Hunting' Shocks Japan -- Holdups, Beatings Blamed On Mania For Used Sneakers|last=Lev|first=Michael A.|date=November 17, 1996|work=[[The Seattle Times]]|access-date=July 4, 2015}} - Original article: {{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/1996/10/31/in-japan-old-nikes-fetch-top-prices/|title=IN JAPAN, OLD NIKES FETCH TOP PRICES|last=Lev|first=Michael A.|date=1996-10-31|work=[[Chicago Tribune]]|page=[https://www.newspapers.com/clip/180502742/ Section 1, Page 8]|via=[[Newspapers.com]]}}</ref> == Модели == [[Податотека:Air_Max_90.png|мини| Најк Ер Макс 90]] [[Податотека:AirmaxBWJPG.jpg|мини| Најк Ер Макс БВ]] [[Податотека:Air_Max_180.jpg|мини| Најк Ер Макс 180]] [[Податотека:Air_Max_93.jpg|мини| Најк Ер Макс 93]] [[Податотека:Nike_Air_Max_95_and_Vapormax_95.jpg|мини| Најк Ер Макс 95 (1995) и Најк ВапорМакс 95 (2018)]] [[Податотека:Air_Max_97.jpg|мини| Најк Ер Макс 97]] [[Податотека:Air_Max_Plus_Tuned.jpg|мини| Најк Ер Макс Плус]] [[Податотека:Air_max_360.JPG|мини| Најк Ер Макс 360]] [[Податотека:Nike_Vapormax.jpg|мини|177x177пкс| Најк ВапорМакс]] [[Податотека:Air_Max_270_Sail_Lilac_on_feet.jpg|мини| Најк Ер Макс 270]] [[Податотека:La_Nike_Air_Max_720_"Northern_Lights"_Night.jpg|мини| Најк Ер Макс 720]] === Ер Макс 1 === Лансирани во 1986 година како едноставно Е'''р Макс''', Е'''р Макс 1''' беа првите патики што ја користеа технологијата Макс Ер. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goat.com/editorial/nike-air-max-sneakers-history|title=Running on Air: A History of Nike Air Max &#124; GOAT|work=www.goat.com}}</ref> Сите дизајни на Ер Макс, почнувајќи со Maкс 1, беа пласирани на пазарот за производство сè до Ер Макс 270 во 2018 година. Неговиот горен дел бил составен од најлон и синтетички филц, а кожната верзија била издадена во 1988 година. Сепак, неговиот оригинален развој покажа проблеми во големиот меур кога беше изложен на различни температури и имаше тенденција да пука. Ова, пак, предизвика повлекување и повторно воведување на патиките „Ер Макс“ какви што се денес, со мали промени во средниот ѓон и големината на меурчињата. Сепак, видовме враќање на „Ер Макс 86 Big Bubble“ во 2023 година. Ер Макс 1 продолжува да ужива значителна популарност кај ентузијастите за патики, а Најк редовно го реиздава моделот со оригинални и нови дизајни на надворешноста („шарени бои“). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nike.com/launch/t/air-max-1-86-original-big-bubble1|title=Air Max 1 '86 Original Big Bubble|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620213406/https://www.nike.com/launch/t/air-max-1-86-original-big-bubble1|archive-date=June 20, 2023|accessdate=June 20, 2023}}</ref> === Ер Макс Лајт === Издаден во 1989 година како '''Ер Макс II''', '''Ер Макс Лајт''' тежеше помалку од оригиналот, што се постигна со замена на предниот полиуретански среден ѓон со ѓон направен од EVA пена . Повторно издаден во 2007 година, Најк продолжи да издава дополнителни комбинации на бои. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solecollector.com/sd/00946/nike/nike-air-max-light|title=Nike Air Max Light|work=[[Sole Collector]]|publisher=[[Complex Networks]]|accessdate=2023-03-28}}</ref> <ref name="HistorySF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sneakerfreaker.com/features/history-inspiration-air-max|title=A History of Inspiration: Air Max|last=Jane|first=Adam|last2=Fox|first2=TS|date=2020-08-25|work=[[Sneaker Freaker]]|accessdate=2023-03-28}}</ref> === Ер Макс 90 === '''Ер макс 90''' била издаден во 1990 година и познат како '''Ер Макс III''' до 2000 година, кога била повторно издаден земајќи го името од годината на неговото лансирање. Оригиналната комбинација на бои бела/црна/ладно сива со инфрацрвено зрачење била избрана за да се пренагласи дебелината на воздушната перница на ѓонот. Горниот дел бил направен од Дуромеш, синтетички филц и синтетичка кожа. Најк специјално дизајнираше пар патики Најк Ер Макс 90с за претседателот [[Џорџ Х. В. Буш|Џорџ Х.В. Буш]] . Слики од персонализираните патики се видени низ архивата на Одделот на Најк, а на нив се наоѓа брендот ЕР ПРЕС заедно со она што изгледа како уникатна комбинација на бои. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hypebeast.com/2013/6/retrospect-george-h-w-bushs-nike-air-max-90|title=RETROSPECT: George H.W. Bush's Nike Air Max 90|last=Bodansky|first=Nate|date=2013-06-03|work=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|accessdate=2023-03-28}}</ref> === Ер Макс БВ === Издадени во 1991 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sneakerfreaker.com/tag/air-max-bw/|title=Air Max BW - Tag {{!}} Features, News & Release Dates {{!}} Sneaker Freaker|work=www.sneakerfreaker.com|language=en|accessdate=2025-10-04}}</ref> како '''Ер Класик БВ''', а познати и како Ер Макс '''IV''', „БВ“ во името означувало „Голем прозорец“, што се должело на поголемата единица за воздух во ѓонот на патиката. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.shoepalace.com/blogs/all/the-history-of-the-nike-air-max-bw|title=The History Of The Nike Air Max BW|date=2023-11-10|work=Shoe Palace|language=en|accessdate=2025-10-07}}</ref> Издадени во 1991 година, '''Ер Макс 180''' имаа поголема единица за воздух видлива низ надворешниот ѓон. Технологијата подоцна била искористена во патиките „Ер Форс 180“. <ref name="CompleteCollectors">{{Наведена книга|title=Sneakers: The Complete Collectors Guide|last=Styles|first=Unorthodox|date=2005|publisher=Thames & Hudson|isbn=0500512159}}</ref> === Ер Макс 93 === Издаден во 1993 година како Ер Макс '''270''', '''Ер Макс 93''' воведе воздушна единица од 270 степени и воздушни единици во боја во асортиманот. Најк воведе нови производствени процеси за да обезбеди поголема заштита на поголемата и поизложена воздушна единица. Горниот дел имал крој како чорапа, добиен од патиките Ер Huarache од 1991 година. <ref name="CompleteCollectors">{{Наведена книга|title=Sneakers: The Complete Collectors Guide|last=Styles|first=Unorthodox|date=2005|publisher=Thames & Hudson|isbn=0500512159}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStyles2005">Styles, Unorthodox (2005). ''Sneakers: The Complete Collectors Guide''. Thames & Hudson. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0500512159|<bdi>0500512159</bdi>]].</cite></ref> === Ер Макс2 ЦБ 94 === '''Ер Макс2 CB 94''' бил издаден во 1994 година. Дизајнирана како кошаркарска патика од Трејси Тиг, таа е инспирирана од професионалниот кошаркар Чарлс Баркли . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sneakernews.com/2012/07/26/20-years-of-nike-basketball-design-air-max2-cb/|title=20 Years Of Nike Basketball Design: Air Max2 CB (1994)|last=Hope|first=Aaron|date=2012-07-26|work=Sneaker News|accessdate=2023-03-15}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solecollector.com/news/nike-air-max2-cb-94-varsity-purple-2023-fq8233-001-release-date|title=Nike Air Max2 CB 94s Are Reportedly Coming Back|last=Deng|first=Victor|date=December 7, 2022|work=Sole Collector|publisher=[[Complex Media]]|accessdate=2023-03-15}}</ref> === Ер Макс 95 === Визуелниот дизајн на '''Ер Макс 95''' е создаден од Серхио Лозано, кој го базира дизајнот на човечката анатомија, при што 'рбетот на патиката наликува на човечкиот 'рбет, а материјалите се наменети да претставуваат кожа, ребра и тетиви. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cultedge.com/nike-air-max-95-colorway-guide/|title=Cult Edge - Nike Air Max 95 Colorway Guide|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305055510/https://cultedge.com/nike-air-max-95-colorway-guide/|archive-date=March 5, 2024|accessdate=February 8, 2020}}</ref> Air Max 95 бил првиот пар во линијата што користела две воздушни перници во предниот дел од стапалото и користела технологија на воздушен притисок за да одговара на закривеноста на предниот дел од стапалото на корисникот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.complex.com/sneakers/a/brendan-dunne/nike-air-max-history|title=A Visual History of Nike Air|date=December 18, 2024|work=Complex}}</ref> Првата комбинација на бои била црна, неонски жолта и бела. Неонска жолта боја била употребена за да се нагласат повеќекратните воздушни единици. Патиките, исто така, воведоа помал „ своуш“ на „Најк“, минимизиран на задниот страничен панел. Оригиналните изданија содржеле отчитување на притисокот на воздухот од „25 PSI“ на задната воздушна единица. Горниот дел од обувките, исто така, бил направен од материјал 3M Scotchlite . <ref name="CompleteCollectors">{{Наведена книга|title=Sneakers: The Complete Collectors Guide|last=Styles|first=Unorthodox|date=2005|publisher=Thames & Hudson|isbn=0500512159}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStyles2005">Styles, Unorthodox (2005). ''Sneakers: The Complete Collectors Guide''. Thames & Hudson. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0500512159|<bdi>0500512159</bdi>]].</cite></ref> Производот бил споменат во хип-хоп песната „ Hate It or Love It “ од The Game, која била топ 10 светски хит во 2005 година. <ref name="BET_Hip-Hop">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bet.com/article/5woxj9/nike-air-max-day-7-of-the-most-classic-air-max-references-in-hip-hop|title=Nike Air Max Day: 7 of the Most Classic Air Max References in Hip-Hop|last=Germain|first=Tabie|date=March 24, 2023|work=[[BET]]|accessdate=2023-05-07}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGermain2023">Germain, Tabie (March 24, 2023). [https://www.bet.com/article/5woxj9/nike-air-max-day-7-of-the-most-classic-air-max-references-in-hip-hop "Nike Air Max Day: 7 of the Most Classic Air Max References in Hip-Hop"]. ''[[Black Entertainment Television|BET]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 7,</span> 2023</span>.</cite></ref> Исто така, го споменаа и раперите Гучи Мане во синглот „Bricks“ и Вака Флока Флејм во песната „Head First“ во неговиот микстејп од 2009 година, „Леброн Флока Џејмс“. Раперот [[Еминем]] дизајнирал ограничено издание на Ер Макс патики продадени во добротворни цели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2006/08/29/arts/29iht-peepwed.2627577.html?pagewanted=all&_r=0|title=People: Eminem, Gong Li, Keith Richards - Arts & Leisure - International Herald Tribune|date=August 29, 2006|work=[[International Herald Tribune]]|access-date=December 23, 2013|via=[[The New York Times]]}}</ref> Поради поранешната цена од 110 фунти,тоа предизвикало да го добијат прекарот 110с во околните мали во Англија,патикита била многу популарна над оклоните мали. Во летото 2025 година, Најк го објави издавањето на ограниченото издание на линијата „Muscle“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://crepprotect.com/blogs/crepdaily/yu-gi-oh-x-nike-air-max-95-is-a-duelist-s-dream|title=Yu-Gi-Oh! X Nike Air Max 95 is a Duelist's Dream|accessdate=2025-09-05}}</ref> на патиките Најк Ер Макс 95 во соработка со ''[[Југио|Ју-Ги-Ох!]]'' серија, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://about.nike.com/en/newsroom/releases/nike-air-max-95-qs-ygo-official-images|title=Nike Draws on Yu-Gi-Oh! Legacy and Fandom to Create Special-Edition Air Max 95|date=2025-08-11|accessdate=2025-09-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nike.com/launch/t/nike-air-max-95-qs-ygo-joey|title=Nike Air Max 95 QS YGO 'Joey' (II7404-404) Release Date. Nike SNKRS|accessdate=2025-09-04}}</ref> прикажани како спортски чевли од луксузниот бренд „Air Muscle“ носени од ликот Џунучи Кацуја или Џои Вилер и како централен фокус на приказната во приказната за Muscle Hunters од оригиналниот ''Yu-Gi-Oh!'' од 1997 година. манга, каде што Џои се обидува да ги набави чевлите евтино од реномирана, но сомнителна, независна продавница за мода во Домино Сити. Линијата „Muscle“ доаѓа во две варијанти: варијантата „Joey“, ексклузивна за американски и глобални изданија, базирана на ''Yu-Gi-Oh!'' аниме и варијантата „Џоунучи“, ексклузивна за Јапонија, базирана на ''Ју-Ги-О!'' манга. === Ер Макс 97 === '''Ер Макс 97''' за прв пат бил издаден во 1997 година како патика за трчање. Дизајниран од Кристијан Тресер, за неговиот изглед се вели дека е инспириран од брзите [[Шинкансен|јапонски возови со куршуми]] <ref name="CompleteCollectors">{{Наведена книга|title=Sneakers: The Complete Collectors Guide|last=Styles|first=Unorthodox|date=2005|publisher=Thames & Hudson|isbn=0500512159}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStyles2005">Styles, Unorthodox (2005). ''Sneakers: The Complete Collectors Guide''. Thames & Hudson. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0500512159|<bdi>0500512159</bdi>]].</cite></ref> или од титаниумските метални рамки на планинските велосипеди . Претставен во металик боја „Silver Bullet“, имаше речиси целосна должина на видлива воздушна единица, а горниот дел имаше скриен систем на врвки и три линии направени од Scotchlite. <ref name="20_Things">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.complex.com/sneakers/2016/12/nike-air-max-97-history/|title=20 Things You Didn't Know About the Nike Air Max 97|last=Warnett|first=Gary|date=5 December 2024|work=Complex|accessdate=2017-10-05}}</ref> Ер Макс 97 се продаваше по цена од 150 долари, околу 10 долари повеќе од неговиот претходник. <ref name="20_Things">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.complex.com/sneakers/2016/12/nike-air-max-97-history/|title=20 Things You Didn't Know About the Nike Air Max 97|last=Warnett|first=Gary|date=5 December 2024|work=Complex|accessdate=2017-10-05}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWarnett2024">Warnett, Gary (December 5, 2024). [http://www.complex.com/sneakers/2016/12/nike-air-max-97-history/ "20 Things You Didn't Know About the Nike Air Max 97"]. ''Complex''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 5,</span> 2017</span>.</cite></ref> Уживаше во голема популарност во Италија, каде што беше повторно издаден во 2007 година за својата 10-годишнина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sneakerfreaker.com/features/how-the-nike-air-max-97-silver-bullet-shot-through-the-heart-of-italy|title=How the Nike Air Max 97 'Silver Bullet' Shot Through the Heart of Italy|last=Filippa|first=Gabe|date=August 15, 2021|work=[[Sneaker Freaker]]|accessdate=2023-05-09}}</ref> Во 2017 година, Најк ја одбележа 20-годишнината од Ер Макс 97 со објавување на многу бои и соработки. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.vogue.com/article/skepta-grime-nike-air-max-97-morocco-design-sneakers|title=Skepta Is Giving This Classic '90s Nike Sneaker a Makeover|date=22 August 2017|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|access-date=2017-10-05}}</ref> Во март 2021 година, музичарот [[Лил Наз Екс|Лил Нас Икс]] соработуваше со компанијата за вирален маркетинг MSCHF за да ги издаде „ Satan Shoes “, кои беа црни патики Најк Ер Макс 97 со сатанска тематика и создадени со „1 капка човечка крв“. Патиките беа ограничени на 666 пара и предизвикаа контроверзии по нивното објавување, што доведе до тужба од страна на Најк против MSCHF. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/fashion/2021/mar/29/nike-denies-involvement-lil-nas-x-satan-shoes-social-media-uproar|title=Nike sues over Lil Nas X 'Satan shoes' containing human blood|date=2021-03-30|work=[[The Guardian]]|accessdate=2021-03-30}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/news/nike-sues-lil-nas-x-satan-shoes-lawsuit/|title=Nike sues over Lil Nas X "Satan Shoes," alleging trademark infringement|date=March 30, 2021|work=[[CBS News]]|accessdate=2021-03-30}}</ref> MSCHF претходно ги издаде „Jesus Shoes“, линија бели патики Ер Макс 97 кои содржеа „60cc света вода од [[Јордан (река)|реката Јордан]] “. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbsnews.com/news/nike-air-max-97-jesus-shoes-filled-with-holy-water-selling-for-4000-2019-10-11/|title="Jesus shoes" with holy water in the soles are selling for $4,000|date=October 11, 2019|work=[[CBS News]]|accessdate=2021-03-30}}</ref> Објавен во 1998 година, '''Ер Макс Плус''' го претстави системот Tuned Air (TN) на Nike, <ref name="CompleteCollectors">{{Наведена книга|title=Sneakers: The Complete Collectors Guide|last=Styles|first=Unorthodox|date=2005|publisher=Thames & Hudson|isbn=0500512159}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStyles2005">Styles, Unorthodox (2005). ''Sneakers: The Complete Collectors Guide''. Thames & Hudson. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0500512159|<bdi>0500512159</bdi>]].</cite></ref> и како таков стана ретроспективно познат како Ер Макс ТН, Ер Макс Tuned или Ер Макс Tuned 1 (TN1). Дизајниран од Шон Мекдауел, Ер Макс се одликуваше со попречни бранови инспирирани од палми и истакнат своден дел инспириран од опашка од кит. Првичното издание се одликуваше со „хипер сина“ комбинација на бои, карактеризирана со избледлив син ефект на airbrush. Своушот на Најк имаше малку неправилен изглед бидејќи беше додадена рамка по должината на внатрешниот раб, за разлика од надворешната површина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hypebeast.com/2017/11/nike-air-max-plus-tn-sean-mcdowell-interview|title=Nike Reveals the Untold Story of the Nike Air Max Plus|date=November 20, 2017|work=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]}}</ref> Кога зборуваме за дизајнот во едно интервју за Mint. Мекдауел рече: „Ер Макс Плус 1 речиси никогаш не се појави. На раководителите на Footlocker не им се допадна многу. Беше премногу прогресивен и ги исплаши 40-50-годишните белци.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thats-mint.com/nike-air-max-plus-sean-mcdowell-interview/|title=We Talk Trainer Design & Tuned Air With Sean McDowell|date=February 2021}}</ref> Иако чевлите имаа само скромен успех во Северна Америка, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.grailed.com/drycleanonly/air-max-plus-history|title=Tuned Up: A History of the Air Max Plus|last=Richardson|first=Marc|work=Grailed}}</ref> во Европа беа масовно популарни - особено во Франција, каде што Plus порасна и уживаше иконски статус <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sneakerfreaker.com/features/how-the-nike-air-max-plus-became-the-kingpin-down-under|title=The sneaker of subcultures: the history of the Nike Air Max Plus 'Tn'|last=Caruso|first=Cecilia|work=NSS Magazine|accessdate=20 October 2020}}</ref> меѓу младинската култура во [[Париз]] и [[Марсеј]], со прекарот ''Le Requin'' („Ајкулата“). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fastsole.co.uk/sneaker-news/nike-tn-air-max-plus-guide/|title=Nike TN Air Max Plus: A Complete Guide|date=November 19, 2021|work=Fastsole|accessdate=2022-01-25}}</ref> Австралија беше уште еден голем пазар за Ер Макс Плус- патиките станаа популарни кај културата на младинските банди познати локално како Eshays, а на носителите им било забрането да влегуваат во некои пабови и клубови поради Eshay субкултурата околу патиките. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sneakerfreaker.com/features/how-the-nike-air-max-plus-became-the-kingpin-down-under|title=HOW THE NIKE AIR MAX PLUS BECAME THE KINGPIN DOWN UNDER|last=Filippa|first=Gabe|work=SneakerFreaker|accessdate=16 August 2021}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://7news.com.au/lifestyle/how-this-nike-sneaker-stomped-its-way-into-australian-street-culture-c-6617736|title=How this Nike sneaker stomped its way into Australian street culture|date=2022-04-30|work=7NEWS|language=en|accessdate=2024-02-19}}</ref> === Ер Макс 360 === На 21 јануари 2006 година, Најк го лансираше '''Ер Макс 360''', нов дизајн на патики кој го користеше Макс Ер низ целиот среден ѓон на патиките. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goat.com/sneakers/air-max-360-310908-081|title=Buy Nike Air Max 360 - 310908 081 {{!}} GOAT|work=www.goat.com|language=en-us|accessdate=2025-10-05}}</ref> Во септември 2006 година, Најк воведе специјален „пакет за еднократна употреба“ кој го спои моделот 360 со три класици. Трите патики што беа користени беа Ер Макс 90, Ер Макс 95 иЕр Макс 97. За ова специјално издание, дизајнот на ѓонот 360 беше употребен наместо нормалниот ѓон на трите класици. Патиките беа издадени во трите оригинални бои: црвена за Ер Макс 90, зелена/жолта за Ер Макс 95 и сива/сребрена за Ер Макс 97. === Air VaporMax === Моделот Air VaporMax беше лансиран во март 2017 година и претставуваше прва патика од линијата Air Max што не користеше пена во средниот дел на ѓонот.[1] Кај овој модел беше напуштен традиционалниот дизајн на средниот и надворешниот дел на ѓонот; наместо тоа, беа употребени неколку целосно шупливи воздушни комори, кои не беа меѓусебно поврзани и беа поставени на различни места, соодветно на точките каде што стапалото на носителот природно го допира тлото. Самиот ѓон на VaporMax не претрпе значителни иновации по првичното лансирање, но продолжуваат да се издаваат нови модели што го користат овој дизајн на ѓон, вклучително и неколку „хибридни“ верзии кои го комбинираат ѓонот на VaporMax со горниот дел од постари модели на Air Max, како што се Air Max 95, 97 и 360.. Патиките првично беа објавени на 1 февруари 2018 година. Името го доби „270“ поради видливост од 270 степени на единицата Air околу патиката, а е инспирирано од патиките Air Max 93 и 180. Тоа беше највисоката воздушна единица што некогаш била издадена во тоа време, со димензии 32.&nbsp;мм. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nicekicks.com/nike-air-max-270-eight-facts/|title=Eight Things You Should Know About the Nike Air Max 270|date=January 9, 2018|work=Nice Kicks|accessdate=March 4, 2020}}</ref> === Ер Макс 720 === Најк го претстави својот втор Air уред дизајниран за животни навики со '''Air Max 720''' во 2019 година. Тоа е 38&nbsp;мм на највисоката точка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goat.com/sneakers/silhouette/air-max-720|title=Buy Air Max 720: New Releases & Iconic Styles {{!}} GOAT|work=www.goat.com|language=en-us|accessdate=2025-10-05}}</ref> Продолжуваат да се објавуваат нови бои на Air Max 720 и дополнителни дизајни базирани на неговата Air единица, вклучувајќи го и Air Max 720 SATRN инспириран од кошарката и хибрид базиран на ретро Air More со брзо темпо. === Ер Макс 200 === Објавени во 2019 година, Nike Air Max 200 се одликуваа со една од најголемите видливи Air единици во своето време, обезбедувајќи подобрено амортизирање и удобност. Дизајнот беше инспириран од природни феномени како што се лавинските текови и океанските бранови, а моделот нудеше широк спектар на бои насочени кон пазарите за животен стил и секојдневна облека. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.nike.com/news/nike-air-max-200-release-date|title=NIKE, Inc. Newsroom: Press Releases, Product Announcements and Media Resources —}}</ref> === Ер Макс 2090 === Дебитирајќи во 2020 година, Nike Air Max 2090 ја редизајнираше иконската силуета на Air Max 90 со футуристички дизајнерски елементи и ажурирано амортизирање. Ја задржа единицата Air на петицата како белег на својот претходник, а воедно воведе модерен горен дел, проѕирни панели и смели линии. Моделот 2090 беше позициониран како почит кон минатото и чекор кон иднината на Најк во иновациите во обувките. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.nike.com/news/nike-air-max-2090-release-date|title=NIKE, Inc. Newsroom: Press Releases, Product Announcements and Media Resources —}}</ref> === Ер Макс пред ден === Nike Air Max Pre-Day беа издадени во 2021 година, комбинирајќи ја естетиката на винтиџ патиките за трчање со модерните цели за одржливост. Моделот вклучуваше најмалку 20% рециклирани материјали по тежина и имаше ретро горен дел во комбинација со модерна, изложена единица „Air“ на петицата. Тоа беше дел од пошироката кампања на Најк „Move to Zero“ фокусирана на намалување на влијанието врз животната средина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.nike.com/news/nike-air-max-pre-day-release-info|title=NIKE, Inc. Newsroom: Press Releases, Product Announcements and Media Resources —}}</ref> === Ер Макс Скорпион === Претставен во 2022 година, моделот Air Max Scorpion донесе еден од најрадикалните редизајни во семејството Air Max, одликувајќи се со Air ѓон по целата должина, конструиран со помош на дигитални алатки и мапирање на притисокот засновано на податоци. Патиката беше дизајнирана за максимална удобност при обување, со горниште од материјалот Flyknit и впечатлива естетика на платформа, што најави нова ера во перформансите и стилот на Air Max. === Ер Макс Пулс === Лансиран во 2023 година, моделот Air Max Pulse спои елегантна силуета со урбан стил и унапредена Air технологија, прилагодена за удобност при секојдневно носење. Се одликуваше со среден ѓон обложен со текстил и редизајнирана Air единица, фокусирана на подобро чувство под стапалото и поголема еластичност. Pulse беше позициониран како разновиден модел што го премостува јазот помеѓу иновациите за високи перформанси и модата на улицата.[1] === Ер Макс ДН === Моделот Air Max DN беше претставен на Air Max Day, на 26 март 2024 година. Ова лансирање не само што ја одбележа десетгодишнината од Air Max Day, туку го означи и дебито на иновативната технологија на Nike наречена Dynamic Air. Со цена од 160 долари за возрасни, Nike Air Max DN стана достапен во различни комбинации на бои – вклучувајќи ја и впечатливата верзија „All Night“ – преку Nike.com и малопродажните канали, како за возрасни, така и за млади. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soleretriever.com/news/articles/nike-air-max-dn-debut-air-max-day-2024|title=The Nike Air Max DN Launches Air Max Day 2024|last=Vlahos|first=Nicholas|date=March 25, 2024|work=Sole Retriever|accessdate=20 May 2024}}</ref> == Употреба во кошарка == Во 2024 година, Nike ја вгради технологијата Air Max во втората генерација на својот модел за кошарка со високи перформанси – Nike G.T. Jump 2. Дизајниран за вертикална експлозивност и заштита од удари, G.T. Jump 2 комбинира Air Max единица со голем волумен во делот на петицата и Zoom Air амортизација во предниот дел на стапалото. Оваа хибридна конфигурација ја подобрува реактивноста и обезбедува максимална апсорпција на удари, што го прави погоден за играчи кои се потпираат на високи скокови и брзи доскоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://runrepeat.com/guides/best-nike-basketball-shoes|title=6 Best Nike Basketball Shoes in 2025|date=July 22, 2025}}</ref> == Рекламирање == Линијата првично беше промовирана во 1987 година преку телевизиска кампања во која се користеше песната „Revolution“ на „Битлси“ – првпат некоја нивна песна да биде употребена во телевизиска реклама.[1] Следната година, „Најк“ (Nike) го искористи слоганот „Just Do It“.[2] Промоцијата ја поддржа и Бо Џексон во замена за хонорар од 100.000 долари, а рекламната агенција „Виден, Кенеди и Ноа“ (Wieden, Kennedy, and Noah) го осмисли слоганот „Bo knows...“ (Бо знае...).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hsbkq5nGgAcC&q=nike+%22air+max%22&pg=PA423|title=Making Sense of Sports|last=Cashmore|first=Ellis|last2=Cashmore|first2=Ernest|publisher=Taylor & Francis|year=2010|isbn=9780415552202|page=423}}</ref> Од 2014 година, 26 март е прогласен од Најк за ''Ден на Air Max'' . <ref>{{Наведени вести|url=http://www.esquire.com/style/news/a43340/nike-air-max-royal/|title=This New Nike Release Is a Celebration of All Things Air Max|date=2016-03-26|work=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|access-date=2017-10-05}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170220005163/en/Nike-Unveils-Collection-Celebrate-Air-Max-Day|title=Nike Unveils Collection to Celebrate Air Max Day, Highlighted by Release of Nike Air VaporMax|date=February 20, 2017|access-date=2017-10-05}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}} * {{Матична|https://www.nike.com/w/air-max-shoes-a6d8hzy7ok}} {{Nike, Inc.|state=collapsed}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6y0gx27aiw02ixphs60s7yut6zrqfii