Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Крсте Петков Мисирков 0 1303 5602965 5597402 2026-08-01T22:41:17Z Buli 2648 /* Понатамошни активности и смртта */ 5602965 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Крсте Петков Мисирков | image = Krste P.Misirkov- portret.PNG | imagesize = | alt = | caption = Портрет на Крсте Петков Мисирков. | pseudonym = „К. [[Пела|Пелски]]“ <small>(според родното село)</small> | birth_name =Крсте Петков Мисирков | birth_date = [[18 ноември]] [[1874]] | birth_place = [[Постол]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1926|7|26|1874|11|18}} | death_place = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | occupation = [[македонист]], [[филолог]], [[славист]], [[историчар]], [[етнограф]], [[публицист]], [[преведувач]] и [[професор]]. | nationality = [[Македонец]] | education = дипломиран филилог и историчар | alma_mater = [[Историско-филолошки факултет (Петроградски универзитет)|Историско-филолошки факултет]], [[Петроградски универзитет]]. | period = | genre = лингвистика, филологија, политика, историја, етнографија и аналитика | subject = македонска историја, филологија, етнографија, аналитика и политика | movement = [[Македонско научно-литературно друштво „Свети Климент“]], македонска преродба | notableworks = „[[За македонцките работи]]“, списание „[[Вардар (списание)|Вардар]]“, собрани народни творби и над 30 научни статии | spouse = {{marriage|[[Екатерина Михајловна-Мисиркова|Екатерина Михајловна]]|1905}} | partner = | children = [[Сергеј Мисирков]] | relatives = [[Ката Мисиркова-Руменова]] | influences = [[Ѓорѓија Пулески]], [[Димитрија Чуповски]], [[Лозарско движење|Лозарите]] и македонските преродбеници од доцниот [[XIX век]] и раниот [[XX век]]. | influenced = | awards = | signature =Krste Misirkov's signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Крсте Петков Мисирков''' ({{роден во|Постол}}, Пазарско/Ениџевардарско,<ref>{{Наведена книга|title=A Text-book of the Macedonian Language|last=Tosev|first=Krum|publisher=Matica na Iselenicite od Makedonija|year=1965|pages=6}}</ref> {{роден на|18| ноември|1874}} — {{починат во|Софија|Царство Бугарија}}, {{починат на|26|јули|1926}}) — [[Македонци|македонски]] [[филолог]],<ref name="Георги">''Георги Сталев- Литература на македонскиот јазик''</ref> кодификатор на [[Македонски јазик|македонскиот литературен јазик]] и [[Правопис на македонскиот литературен јазик|правопис]], [[славист]], [[историчар]], [[етнограф]], аналитичар на национално-политичките проблеми, [[публицист]], собирач и проучувач на македонското народно творештво. Тој е и автор на првата книга и првото списание на современ македонски јазик, основоположник и активен учесник во македонските научно-литературни и национално-политички друштва во [[Белград]], [[Санкт Петербург]], [[Одеса]] и [[Софија]],<ref>{{Наведена книга|title=Historical Abstracts: Modern history abstracts, 1775-1914|last=Boehm|first=Eric|publisher=American Bibliographical Center|year=1996|pages=253}}</ref> раководител на ТМОК и личност на македонскиот [[XX век]].<ref>''К.П.Мисирков, „За македонцките работи“, јубилејно издание, Табернакул, Скопје, 2003. стр. 5''</ref> Мисирков е автор на книгата „[[За македонцките работи]]“, списанието [[Вардар (списание)|„Вардар“]] и голем број на научни статии објавени во различни весници. Покрај авторската дејност тој се занимавал и со превод на книжевни дела и собирање на народни творби.<ref>{{Наведена книга|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems|url=https://archive.org/details/completeguideton0002mina|last=Minahan|first=James|publisher=ABC-CLIO|year=2009|isbn=0313344973|pages=460}}</ref> == Живот и дејност == [[Податотека:Rodnata kuka na Misirkov.jpg|left|150px|thumb|Родната куќа на Мисирков во [[Постол]], Егејска Македонија.]] Крсте Петков Мисирков е роден во ноември [[1874]] година во селото [[Постол]], Ениџевардарско во [[Егејска Македонија]]. Селото се наоѓа недалеку од античката македонска престолнина [[Пела]]. Шест одделенија основно училиште завршил во родното место, слушајќи настава на [[грчки јазик]]. Лошата материјална состојба на неговото семејство не му дозволила да го продолжи веднаш неговото образование. По неколкугодишна пауза, Мисирков се здобил со стипендија од српското друштво „Свети Сава“. Тоа биле првите закани за навлегување и на српската пропаганда во [[Македонија]], преку инсталирање на разни стипендии за образовање на т.н. свој кадар како што веќе правеле грчката и бугарската пропаганда во Македонија<ref name="Георги" /> Користејќи ја извесно време оваа стипендија, Мисирков сфатил дека српската буржоазија ја започнала својата грда игра. Чувствувајќи ја денационализаторската политика, изразена преку дејноста на друштвото „Свети Сава“, тој учествувал во немирите што ги пројавиле македонските стипендисти. Потоа со неколкумина свои едномисленици избегал од [[Белград]] во [[Софија]]. Тоа што го дочекало во [[Бугарија]] речиси по ништо не се разликувало од [[Србија]]. За да го продолжат понормално своето образование во Софија, македонските студенти морале да се пишат како Бугари. Мисирков не го прифатил тоа. Тој повторно пребегнал во Србија, за да запише трет клас, но сепак тоа не му успеало. Во Белград, сакал или не сакал, се запишал во прва година како семинарист на богословско-учителската школа, која имала своја посебна цел и тоа: македонските ученици да ги подготвува за српски свештеници и учители кои подоцна би се вклучиле на македонски терен за да го пропагираат српското име. Овој пат македонските ученици го искажале своето незадоволство: тие кренале бунт, по кој училиштето било затворено, а македонските ученици биле испратени во внатрешноста на Србија. Така Мисирков се нашол во [[Шабац]], каде завршил четврти клас гимназија<ref name="Георги" />. [[File:Крсте Мисирков - 1899.jpg|thumb|Крсте Петков Мисирков во 1899 година|лево]] Крсте Петков Мисирков, иако ја завршил гимназијата, сепак се решил повторно да се запише во друго средно училиште: ''белградската учителска школа'', која целосно ја завршил во [[1895]] година. Во ова училиште Мисирков основал ученичка дружина и ја нарекол „Вардар“, со своја програма која членовите на дружината ''Негоіите членоіи да се запознаіат и да си изработат іедна програма, коіа ќе iа осашчествуваат во Македониіа таіно од србцката пропаганда''. Членовите на дружината во извесна смисла ја продолжиле идејата на т.н. „Лозари“. Тоа за Мисирков претставувало почеток на организирана национално-политичка активност која ќе продолжи околу 30 години<ref name="Георги" />. === Деновите во Русија === [[Податотека:Diploma na Misirkov.jpg|150px|right|thumb|Дипломата на Мисирков од Петроградскиот Универзитет.]] По завршувањето на учителската школа Мисирков се здобил со служба во [[Приштина]]. Но, наместо да се појави на своето работно место, Мисирков тајно се префрлил во [[Одеса]]. Таму не му го признале образованието. Така, Мисирков бил принуден да се запише во духовна [[богословија]] во [[Полтава]] и дури по две години да започне со студирањето: отпрвин на Медицинскиот факултет во [[Петродонски Словен]]. Вклучувајќи се во петроградската студентска средина, Мисирков станал многу активен. Меѓу другото, напишал и еден блескав реферат под наслов ''За значењето на моравското или ресавското наречје за современата и историската етнографија на [[Балканскиот Полуостров]]'', што го прочитал пред членовите на Императорското руско географско друштво, а го објавил и во списанието „Живија старина“.<ref name="Георги" /> Во екот на најголемата борба за превласт на пропагандите во Македонија, Мисирков се вратил во Македонија, во родното село Постол. Тогаш и се запознал потемелно со македонското револуционерно движење. Во исто време собрал богат фолклорен и етнографско-топографски материјал што подоцна го објавил во своето [[списание „Вардар“]].<ref name="Георги" /> При следното доаѓање во [[Петроград]] Мисирков станал член на [[Бугарско студентско друштво|Бугарското студентско друштво]] и со неколкумина истомисленици го основал [[Таен македонско-одрински комитет|Тајниот македонско-одрински комитет]]. Меѓутоа, [[Русија]] се наоѓала во предреволуционерен период и руската влада го затворила Петроградскиот универзитет. Поради тоа на Мисирков не му останало ништо друго, а и здравствено се почувствувал лошо, па заминал во Одеса. Од тоа време датира студијата ''Кон прашањето за народноста и причината за популарноста на македонскиот крал Марко'', што била неговата дипломска работа. Во [[1902]] година, Мисирков блескаво го завршил факултетот во Петроград.<ref name="Георги" /> Истата година било основано и Македонското студентско другарство во руската престолнина. Во организирањето на ова друштво значаен придонес дал и самиот Мисирков. Само една година подоцна ова научно-литературно другарство било преименувано и оттогаш дејствувало како [[Македонско научно-литературно друштво „Свети Климент“]]. Членовите на ова другарство испраќале од своите редовни седници барања пред сè до руската влада, па и до владите на другите европски држави, да се признае правото на македонскиот народ на самостојност, да му се признае правото на литературен јазик, правото за обновување на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]].<ref name="Георги" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=aIXgDQAAQBAJ&pg=PA301&dq=Krste+Petkov+Misirkov&hl=mk&sa=X&ved=2ahUKEwiAmPDGpLH9AhXO8LsIHTCBBaQ4ChDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=Krste%20Petkov%20Misirkov&f=false|title=The Balkan Wars from Contemporary Perception to Historic Memory|last=Rutar|first=Sabine|publisher=Springer|year=2017|isbn=3319446428|pages=301}}</ref> === Соработката со Ростковски и деновите во Битола === [[Податотека:Bitola school teachers bulgarians.jpg|мини|лево|Учители во [[Битолска машка гимназија|Битолската бугарска машка гимназија]] во учебната 1902/03 година.{{Br}} ''Прв ред'': [[Климент Бојаџиев (учител)|Климент Бојаџиев]], Емануил Лепчев, [[Наум Темчев]], [[Константин Стојанов]], [[Лазар Цунев]] и [[Стефан Зографов]];{{Br}} ''Втор ред'': [[Александар Димитраков]], [[Атанас Јаранов]], [[Крсте Петков Мисирков]], [[Панче Хаџиздравев]], [[Антон Димитров]].|337x337пкс]] Крсте Мисирков му станал соработник на научникот [[Петар Лавров]]. Но тој ја жртвувал својата универзитетска кариера. Го напуштил Петроград, добил служба во Битолската гимназија, во која се вработил како егзархиски професор. Во [[Битола]] се сретнувал со рускиот конзул [[Александар Ростковски]], кој бил познат како заштитник на рајата. Во тие лични залагања Ростковски ја немал поткрепата на својата влада. Дури бил и предупредуван и укоруван. Турските власти во август [[1903]] година исценирале убиство над него и Мисирков повторно морал да замине во [[Русија]]. Тој заминал со мртвото тело на [[конзул]]от.<ref name="Георги" /> === Соработка со Војдан Чернодрински, За македонцките работи и реакции во Србија === [[Податотека:Novakovik pismo.jpg|150px|right|thumb|Писмо на Новаковиќ каде тврди дека Македонците веќе почнале да пишуваат на македонски јазик.]] Крсте Мисирков во [[Битола]] работел врз планот за отворање на македонски училишта. Токму во тоа време избувнува и [[Илинденското востание]], во кое Мисирков не учествувал лично. Подоцна во Русија тој го образложил своето отсуство од Илинденското востание со откривање на причините за неуспех на востанието. Во Русија развил широка активност, пред сè публицистичка, работејќи над текстовите од својата книга на која и дал наслов ''[[За македонцките работи]]'', како и над некои ракописи за учебници. Со цел да ја публикува својата книга, Мисирков заминал во [[Софија]]. Во тоа време доаѓа периодот кога [[Бугарија]] и [[Србија]] се договараат за поделба на сферите за дејство на своите пропаганди во [[Македонија]]. Мисирков и се придружил на театарската група на [[Војдан Чернодрински]], која имала намера да даде неколку претстави на пиесата „[[Македонска крвава свадба]]“ во неколку градови во Србија. Во [[Белград]] Мисирков одржал предавање за ''македонското прашање во светлината на српско-бугарското зближување''. Дел од белградскиот печат жестоко го нападнал Мисирков за тоа предавање што го одржал во салата на ''Велика Школа''. Меѓутоа, забележана е реакција на [[Андра Гавриловиќ]], кој во списанието ''Бранково коло'', а под наслов ''Пред четвртата јужнословенска литература'', пишува дека претставите на Војдан Чернодрински не се изведени во никаков јазичен жаргон, туку тоа е ''проба на една нова култура'', ''почетоци на една нова јужнословенска литература''. Во таа смисла тој, го имал и предавањето на Мисирков.<ref name="Георги" /> ===Понатамошни активности и смртта === [[Податотека:Posledna fotografija na Misirkov.jpg|180px|left|thumb|Последна слика на Мисирков.]] [[Податотека:Misirkov_statue_on_Pella_Square.jpg|thumb|180px|Споменикот на Крсте Мисирков на плоштадот Пела, во центарот на Скопје]] [[File:Saat Kula - Bitola 10.JPG|thumb|180px|Споменикот на Крсте Мисирков пред [[Саат-кула (Битола)|Саат кулата]] во [[Битола]].]] [[File:Krste Misirkov's grave.jpg|thumb|right|180px|Гробот на Мисиркови во Софија, Бугарија.]] Мисирков се вратил во Софија со надеж да ја подигне од печатницата својата нова книга, но сепак не одело сѐ така лесно. Имено, книгата му била откупена од тамошните власти и изгорена. Од изданието се зачувале само мал број на примероци. По таквиот настан организиран од бугарската пропагандистичка машинерија, следел организиран напад врз Мисирков<ref name="Георги" />. Тој бил присилен да ја напушти Бугарија. Мисирков повторно се нашол во Русија, активирајќи се повторно во друштвото „Свети Климент“ и набргу го прифатил професорското место во Бердјанската гимназија, каде започнал со размислување за издавање на една македонска публикација именувана како „Вардар“. Така, Мисирков го напуштил [[Бердјанск]] и обезбедил престој во [[Одеса]]. Тој го подготвил првиот број на своето списание за печат и предал во печатница. Меѓутоа, нема доволно финансиски средства за да го подигне отпечатениот материјал. Со тоа завршило неговото одушевување. Но првиот а воедно и единствен број на списанието содржи драгоцени материјали напишани на македонски јазик. Тие, речиси, во сè го потврдуваат Мисирков околу книгата „За македонцките работи“ и за погледите кон македонскиот јазик и македонската нација.<ref name="Георги" /> Неговиот престој во Одеса бил исполнет со нови активности. Покрај подготовката на списанието „Вардар“ што се отпечатило во септември 1905 година (но не и во продажба), Мисирков бил вклучен во работата на Историско-филолошкото друштво. Во текот на [[Првата балканска војна]] тој бил воен дописник од фронтот во јужна Македонија. за време на [[Втората балканска војна]] веќе бил назад, во [[Кишињев]] на професорска должност. Во [[1913]] година Македонската колонија од Петроград започнала да го издава списанието „[[Македонски глас (1913-1914)|Македонский голос]]“. Мисирков веднаш воспоставил контакти со Колонијата, соработувајќи со останатите луѓе што го издавале списанието. Мисирков објавувал под свое име но и под псевдонимот ''К.Пелски''.<ref name="Георги" /> [[Податотека:Misirkov molba.jpg|thumb|left|150px|Молба на Мисирков со која бара од Белград да му се овозможи работа во Југославија.]] Понатака, Мисирков ги дочекал [[Руска револуција (1917)|револуционерните настани од 1917 година]]. Во ноември [[1917]] година бил избран за пратеник во [[Земскиот собор на Бесарабија|Земскиот собор]] на [[Бесарабија]]. На [[9 април]] [[1918]] година, при гласањето за воспоставување на [[унија на Бесарабија и Романија]], Мисирков гласал воздржано. Како противник на присоединувањето на Бесарабија кон кралството Романија, па поради тоа и го протерале од Кишињев во Одеса. Но повеќе не можел да остане во таа средина. Бидејќи имал и семејство, тој заминал од Одеса во Софија, каде го пречекале со недоверба. Сепак добил служба во Етнографскиот музеј, потоа бил испратен во [[Карлово]], но и понатака му се заканувале поради неговите отворени ставови во однос на македонското прашање. Побарал да добие служба во [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Неговата молба останала без одговор. Оневозможен да се врати во Русија, фрлен на служба во провинциско место [[Копривштица]], Мисирков западнал во криза. [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] го сметала за штетен за делото, но по средбата на Мисирков со претставник на Организацијата, таа решила да не презеде конкретни чекори против него.<ref>[http://macedonia.kroraina.com/bugarash/misirkov/zamisirkov.html Промемория на Никола Трайков за разговор с проф. Петко Стоянов за Кръстю Мисирков, София, 8 март 1963.]</ref> Мисирков се разболел тешко, претходно преплашен со закана дека ќе биде ликвидиран, па така се нашол во „Александровската болница“ во Софија, каде умрел на 26 јули 1926 година. Неговото семејство (сопруга и син) ги оставил без основни средства за живеење.<ref name="Георги" /> Мисирков е закопан во софиските гробишта парцела 89, ред 17, гроб 4 каде се наоѓаат и посмртните останки на [[Екатерина Михајловна-Мисиркова]], [[Сергеј Мисирков]] и [[Борис Мисирков (преведувач)|Борис Мисирков]].<ref name="Разговор со Борис Мисирков">[http://kubura.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=466:2008-11-21-00-26-53&catid=9:2008-09-05-14-13-15&Itemid=8 Разговор со Борис Мисирков]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Според спомените на неговата сопруга Екатерина, шест недели Крсте е лекуван без точно утврдена дијагноза, односно со претпоставка дека е менингит или енцефалит. По шест недели болки и повремени несвестици, на 26 јули 1926 година Крсте Петков Мисирков умира во Александровата болница. Подоцна е утврдено дека умрел од тумор во мозокот. Мртов, цел ден лежел во креветот, до него била само сопругата. Немало кој да го пренесе во мртовечницата, а сопругата немала пари за погреб. Свеќите што ги запалила, ѝ ги донеле милосрдни сестри. Болницата понудила да го остават телото за секцирање, но Екатерина и синот Сергеј одбиле. До гробот за сиромашни во софиските гробишта го испратиле само десетина души.<ref name="Разговор со Борис Мисирков" /> === Мисиркови === <center> {{familytree/start}} {{familytree | | | | GMa |~|y|~| GPa | | GMa=н/п|GPa=н/п}} {{familytree | | | | | | | |)|-|-|-|.| }} {{familytree | | | MOM |y| DAD | |DAISY| MOM=[[Екатерина Михајловна - Мисиркова|Екатерина Мисиркова]]|DAD='''Крсте Мисирков'''|DAISY=[[Лазар Мисирков]]}} {{familytree | | ||||!||||| }} {{familytree | | | MOM|#| DAD | MOM=н/п|DAD=[[Сергеј Мисирков]]}} {{familytree | | ||||!||||| }} {{familytree | | | MOM |#|DAD | MOM=н/п|DAD=[[Борис Мисирков]]}} {{familytree/end}} </center> [[Борис Мисирков]] e познатиот уметник, фотограф и снимател од [[Бугарија]], правнук на Крсте Мисирков.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&ArticleID=65572&EditionID=995 |title="Борис Мисирков, правнук на Крсте Мисирков: Не е важно каде почива Мисирков, важно е неговото дело", весник "Време", број 967, 27 јануари 2007. |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915221553/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&ArticleID=65572&EditionID=995 |url-status=dead }}</ref> == Творештво == === „За македонцките работи“ === [[Податотека:Oglas za pecatenje na Za makedonckite raboti.jpg|left|150px|thumb|Оглас за печатење на книгата „За македонцките работи“]] {{Главна|За македонцките работи}} [[Податотека:Za makedonckite raboti.jpg|мини|десно|180п|„За македонцките работи“, издадена 1903 година во Софија]] [[Податотека:Misirkov in library in Odesa.jpg|мини|десно|180п|Мисирков во библиотеката во Одеса.]] Најзначајно дело напишано од раката на Крсте Петков Мисирков е книгата „За македонцките работи“ објавена во [[Софија]] во 1903 година. Во таа книга Мисирков ја обработува положбата на македонскиот народ, актуелната тогашна политичка и етнографска состојба на [[Македонија]] и пошироко. Најзначаен дел е последната глава од книгата наречена „Неколку зборои за македонцкиіот литературен іазик“ во кој јасно Мисирков дава предлог за оформување на литературен стандарден македонски јазик заснован врз централните говори.<ref>{{Наведена книга|title=Language Planning in Yugoslavia|last=Hawkesworth|first=Celia|publisher=Slavica Publishers|year=1992|isbn=0893572322|pages=117-118}}</ref> Од поголемо значење е и тоа што Мисирков користи азбука што е база за денешната македонска кирилична азбука.<ref>{{Наведена книга|title=Orthodox Churches and Politics in Southeastern Europe: Nationalism, Conservativism, and Intolerance|last=Ramet|first=Sabrina|publisher=Springer Nature|year=2019|isbn=3030241394|pages=169}}</ref> Книгата „За македонцките работи“ била испечатена во 1903 година во Софија, тогашно Кнежевство Бугарија, и била печатена во т.н. „Либерален клуб“.<ref>{{Наведена книга|title=Maintenance and Loss of Minority Languages|url=https://archive.org/details/maintenancelosso0000unse|last=Fase|first=Willem|publisher=John Benjamins Publishing|year=1992|isbn=9027241015|pages=[https://archive.org/details/maintenancelosso0000unse/page/392 392]}}</ref> Самата книга има над 120 страници и поделена на пет дела и предговор. Четири од петте поглавја се всушност и говори кои Мисирков ги читал на состаноците на македонскиот литературен кружок во Русија. Поглавјата на книгата се: # [[s:Предгоор|Предгоор]] # [[s:Шчо напраифме и шчо требит да праиме за однапред ?|Шчо напраифме и шчо требит да праиме за однапред?]] # [[s:Имат ли се нужда от македонцки национални научно-литературни другарства?|Имат ли се нужда од македонцки национални научно-литературни другарства?]] # [[s:Националниiот сепаратизм: земiшчето на коiе се имат развиiено и ќе се развиiат за однапред.|Нациіоналниот сепаратизм: земишчето, на коіе се имат развиіено и ќе се развиіат за однапред.]] # [[s:Состауала, состауат и можит ли Македониіа да состауат от себе оддел'на етнографцка и политична іединица?|Состауала, состауат и можит ли Македониіа да состауат от себе оддел’на етнографцка и политична іединица?]] # [[s:Неколку зборои за македонцкиiот литературен iазик|Неколку зборои за македонцкиіот литературен іазик.]] Сите делови, со исклучок на предговорот и последните две глави, биле прочитани пред македонското друштво „Свети Климент“ во Русија. Така, втората глава од книгата била прочитана на 21 септември на 1-та седница на петроградското Македонско научно-литературно другарство „Св. Климент“, третата глава била прочитана на втората седница и четвртата глава била прочитана на третата седница на друштвото. ==== Значењето на книгата „За македонцките работи“ ==== Остварување на идејата за одделен [[македонски јазик]] е објавувањето на книгата „За македонцките работи“ (во [[Софија]], [[1903]]) од Крсте Петков Мисирков. Книгата на Мисирков е политичка анализа на положбата на македонскиот народ и предлог-програма за [[Македонско народноослободително движење|македонското народноослободително движење]]. Истовремено, таа ја разоткрива асимилаторската политика на соседните земји насочена против македонскиот народ и против македонскиот јазичен, културен и етнички идентитет.<ref>{{Наведена книга|title=Citizenship in Bosnia and Herzegovina, Macedonia and Montenegro: Effects of Statehood and Identity Challenges|last=Džankic|first=Jelena|publisher=Routledge|year=2016|isbn=1317165799|pages=49}}</ref> === Списание „Вардар“ === {{Главна|Вардар (списание)}} [[Податотека:Списание „Вардар“.pdf|мини|десно|Списание ''Вардар'']] Списанието „Вардар“ е првото списание за наука, литература и политички прашања целосно на македонски јазик со уредник [[Крсте Мисирков]] што го печатил [[1905]] година во [[Одеса]]. Излегло во еден единствен број.<ref>{{Наведена книга|title=Pan-Slavism and Slavophilia in Contemporary Central and Eastern Europe: Origins, Manifestations and Functions|last=Susloff|first=Mikhail|publisher=Springer Nature|year=2023|isbn=3031178750|pages=216-217}}</ref> Започнува со уводник на македонски „Од наредилницана“, пренесен и на руски јазик. Веднаш по рускиот превод на уводникот објавена е песната „Патник“ од [[Петар Прерадовиќ]], што претставува прв превод од хрватска поезија на македонски јазик. Носечки текст во првиот број е „Извикнуваiн`ето и разбор на бугарцката и србцка теориiи за народноста на мак`едонците“. За жал, Мисирков во првиот број ја обработува само бугарската теорија, додека српската ја планира за вториот број, па ова негово видување никогаш не е објавено. Потоа, во првиот број на списанието „Вардар“ следел етнографско-демографско-статистичкиот труд „Список села од iужна Мак`едониiа (Пазарцко, Гевг`елиiцко и Кукушко)“ што го составил Мисирков како студент во 1900 година. За жал, направената „Обiаснителна забелешка за тоi список и за Солунцкото равнишче, со планиiн`ето“ авторот најавува дека „к`е бидит дадена во друг`от броi на Вардар“, кој никогаш не е составен и испечатен. Потоа следи рубриката „Народни песни“ со единствениот запис на народна песна од Мисирков, како и два записа на безнасловни песни од Ф. Николов. На крајот е рубриката „Современ живот“ во која Мисирков објавува два кратки, непотпишани хроничарски записи за Македонија и Русија. ==== Пописните резултати собрани и објавени од Крсте Мисирков - „Список села од iужна Мак`едониiа (Пазарцко, Гевг`елиiцко и Кукушко)“ ==== <gallery mode="packed" heights="160" caption="'''Попис на селата и етничката припадност на населението во јужна Македонија во 1900-тите'''"> Податотека:Misirkov - 0001.tif Податотека:Misirkov - 0002.tif Податотека:Misirkov - 0003.tif Податотека:Misirkov - 0004.tif </gallery> === Статии === Други позначајни пишани творби на Мисирков се неколку статии меѓу кои:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.misirkov.org/ |title=Книги и статии од Мисирков |accessdate=2006-08-18 |archive-date=2014-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220160042/http://www.misirkov.org/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Самоопределението на Македонците.jpg|мини|десно|Статијата ''Самоопределението на Македонците'' објавена во весникот Мир, бр.7428, во Софија, 25 март 1925.]] * [[:s:К . Мисирков: Антируските демонстрации во Софија|Антируските демонстрации во Софија]] — oбјавено во угледниот руски дневен весник „С.-Петербургскија Ведомости“ во мај 1901. * [[:s:К . Мисирков: Македонија и славјанството|Македонија и славјанството]] — објавена во „Славјанскија Известија”, Петроград, 1.5.1914, 146–147. * [[:s:Говор на претставникот на Македонците К. Мисирков|Говор во Одеса на 6 август 1914]] — ЦГАОР, Москва, ф. 579, оп. 1, ед. хр. 1728. лл. 1–3. * [[:s:К. Пелски : Македонски и Болгарски национали идеали|Македонски и болгарски национални идеали]] — „Македонскиј голос (Македонски глас)”, II, 10, 13.8.1914, 10–14. * [[:s:К. Пелски: Борба за автономија|Борбата за автономија]] — „Македонскиј голос, (Македонски глас)”, II, II 29.11.1914, 205–207. * [[:s:К. Мисирков-Македонец, Македонска култура|Македонска култура]] — објавена во „Миръ“, 19 април 1924.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Blinded State: Historiographic Debates about Samuel Cometopoulos and His State (10th-11th Century)|last=Panov|first=Mitko|publisher=BRILL|year=2019|isbn=900439429X}}</ref> * [http://strumski.com/biblioteka/?id=902 „Народността на Македонците“] — в-к "20 јили. Македоно-одрински лист", год. I, бр. 5, Софија, 11 май 1924 г. * [[Противоиадие]] — објавено во „Пирин”, 20.1 1924<ref name=":0" /> * [[:s:К. Мисирков: Патот на примирението|Патот на примирението]] — објавено во „Илинден”, V, 5, Софија, 30.1. 1925, 2.<ref name=":0" /> * [[:s:К. Мисирков: Македонски национализам|Македонски национализам]] — објавена во списанието „Мир“, 12 март 1925.<ref name=":0" /> * [[:s:Крсте Петков Мисирков/ Самоопределението на македонците|Самоопределувањето на Македонците]] — објавена во „Мир“, 25 март 1925. Исто така ги напишал и пробугарски дела: * Белешки за јужнословенската филологија и историја, објавено во Македонско-одрински преглед Софија 1907, кн. 34–401908. * Колењето и интелигенцијата во Македонија, објавено во Одески листок, бр. 178, Одеса 2 август 1912. * [http://strumski.com/biblioteka/?id=1067 Нашиот народен епос и Македонија], објавено во Развитие, 1919, кн. 2–3, с. 80–81. Според статијата „Белешки за јужнословенската филологија и историја“, Мисирков се откажал од книгата „За македонцките работи“ велејќи дека нејзината содржина стои далеку од беспристрасната наука и дека со тоа што во неа истапил како импровизиран политичар по македонското прашање си задал удар на својата научна дејност и интереси.<ref>К. Мисирков. „БЕЛЕЖКИ ПО ЮЖНОСЛАВЯНСКАТА ФИЛОЛОГИЯ И ИСТОРИЯ /КЪМ ВЪПРОСА ЗА ПОГРАНИЧНАТА ЛИНИЯ МЕЖДУ БЪЛГАРСКИЯ И СРЬБСКО-ХЪРВАТСКИЯ ЕЗИЦИ И НАРОДИ/“ Българска сбирка, XVII, януари 1910, кн. 1, с. 39-42; февруари 1910, кн. 2, с. 100; маи 1910, кн. 5, с. 328; г. XVIII, март 1911, кн. 3, с. 197; април 1911. кн. 4, с. 265-267.</ref> === Дневникот === Во книгата „Писма“, во која е поместен Дневникот на Крсте Петков Мисирков, македонската историја добива нови сознанија различни од сите досегашни интерпретации на делото на македонскиот преродбеник. Неговиот дневник беше запишано кога тој беше во Русија, во едно писмо кон Бугарски министер за надворешни работи тој сам се декларира како "Македонски-Бугарин"<ref>{{Наведена книга|title=Dnevnik|last=Misirkov|first=Krste Petkov|pages=24}}</ref> но после во неговиот Дневник тој нагласува дека неговата причина за вакви декларици е заради страв од Бугарската влада. Во еден случај кога поминувал границата кон [[Егејска Македонија]] кога беше прашан за идентификација тој кажал "Бугарин" но во неговиот дневик запишал дека човекот што го праша беше Македонец што знаел дека Крсте Петков се изкажува како Бугарин за да не биде фатен.<ref>{{Наведена книга|title=Dnevnik|last=Misirkov|first=Krste Petkov|pages=77|quote="Во врска со прашањето за границата Мидија-Ергене-Енос му дадов на знаење дека јас сум Бугарин,Но тој мене ме сфати пред да го сфатам јас и брзо открие дека не сум Бугарин, но фала богу заради неговите анти-Бугарски мисли не ме пријави кон висок авторитет после тоа го немаше по цели денови за да не избрбори"}}</ref> Во својот дневник тој се нагласува како Македонец и ја именува Македонија како неговата прва татковина (тој исто ја именува Русија како негова втора татковина).<ref>{{Наведена книга|title=Dnevnik|last=Misirkov|first=Krste Petkov|pages=70|quote="Како Македонец и руски воспитаник сметам за свој долг да им служам на мојата татковина - Македонија и на мојата втора татковина - Русија, која ми даде воспитание и ме прибра по убиството на Α. Α. Ростковски."}}</ref> тој ѝ дава предност на Бугарија, сметајќи дека е природно да се приклучи кон Бугарија, а не кон Србија и Грција.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=4B907DB0D4552A4CA1582F80C8DE4DB6 |title=Виктор Цветаноски. Враќањето на Мисирков, но не оној што го знаеме. Утрински весник, Брoj 2738, среда, 16 јули 2008. |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915223941/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=4B907DB0D4552A4CA1582F80C8DE4DB6 |url-status=dead }}</ref> Сепак оваа ситуација со новопронајдениот „Дневник“ во македонската научна јавност и воопшто кај македонскиот народ нема дилеми околу идентитетот на Мисирков. Имено, потписот со кој Мисирков се потпишал („македонски Бугарин“) означувал Македонец со бугарско државјанство, бидејќи Мисирков до смртта живеел во Бугарија и со тоа тој докажувал дека е државјанин на некоја држава, но Македонец во етничка смисла.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=73477 Експерти: Нема дилеми за идентитет на Мисирков - Снежана Веновска Антевска]</ref> ==Значење и влијание== * На Крсте Петков Мисирков му е посветен поетскиот циклус „Попусто, мајко“ на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 417-435.</ref> * [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик]], кој е придружна членка на универзитетот „[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]]“ во [[Скопје]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://www.imj.ukim.edu.mk/ Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“ - Скопје (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во Скопје го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://km.edu.mk ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во [[Куманово]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://kmku.edu.mk ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во [[Гевгелија]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://krstemisirkovgvg.edu.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250429085438/https://krstemisirkovgvg.edu.mk/ |date=2025-04-29 }} ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во [[Радовиш]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://arhiva.radovis.gov.mk/?page_id=8007 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250421121703/https://arhiva.radovis.gov.mk/?page_id=8007 |date=2025-04-21 }} ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Lazar Misirkov.jpg|Лазар Мисирков, брат на Крсте Мисирков Податотека:Sergej Misirkov.jpg|Сергеј Мисирков, син на Крсте Мисирков Податотека:Serbian embassy Sofia buys .Misirkiv's book jpg.jpg|Оглас за масовно уништување на книгата „За македонцките работи“ Податотека:Napad vrz deloto na Misirkov.jpg|Напад на делото на Мисирков од страна на М. Грашев Податотека:Proglas za zemanje na bibliotekata na Misirkov.jpg|Проглас за земање на библиотеката на Мисирков Податотека:Misirkov so svoite ucenici vo Bitola.jpg|Мисирков со своите ученици во Битола File:Ракопис за родниот крај - Крсте Мисирков.jpg|Ракопис на Мисирков на народен говор за родниот крај (1900 г.) File:Ракопис на народна песна од родниот крај - Крсте Мисирков.jpg|Ракопис на Мисирков со песни од родниот крај (1900 г.) Податотека:Molba do Petrogradskiot Univerzitet.jpg|Молба на Мисирков до Петроградскиот универзитет Слика:Misirkov Notes on South Slavic Philology and History.jpg|Предговор кон статијата „Белешки кон јужнославјанска филологија и историја“ Слика:Questionnaire_Krastyo_Misirkov,.jpg|Прашалник на Мисирков, пратеник од Бугарската национална партија во Собранието на Бесарабија од 1917 година. </gallery> </center> == Наводи == {{Reflist|2}} == Дополнителни информации == * Блаже Ристовски, ''„Вардар — научно-литературно и опшествено-политичко списание на К.П. Мисирков“, „Институт за македонски јазик Крсте Мисирков“, Скопје, 1966.'' * ''„Крсте Петков Мисирков. Научен собир посветен на 40-годишнината од смртта Скопје 24–25 јуни 1966“, Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“, Скопје, 1966.'' * ''„Крсте Петков Мисирков и национално-културниот развој на македонскиот народ до ослободувањето“, Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“, Скопје, 1976.'' == Поврзано == * [[Погледите на Крсте Петков Мисирков за македонскиот литературен јазик]] * [[Македонскиот јазик за време на преродбата]] * [[Македонското јазично прашање во 19 век]] * [[Македонска преродба]] == Надворешни врски == {{Commons category|Krste Petkov Misirkov}} * [http://www.misirkov.org/ Страница посветена на Мисирков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141220160042/http://www.misirkov.org/ |date=2014-12-20 }} {{en}} * [http://ia700408.us.archive.org/1/items/ZaMakedonckiteRaboti/Za_Makedonckite_raboti.pdf Мисирков, К. За македонцките работи. София, 1903] * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=41667&idg=3&idb=626&rubrika=Revija Моштите на Мисирков не се пренесени оти никој не ги барал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090916072811/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=41667&idg=3&idb=626&rubrika=Revija |date=2009-09-16 }}{{mk}} * [http://www.forum.com.mk/Arhiva/Forum48/kultura/kultura.htm Мислења за Крсте Мисирков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071028044351/http://www.forum.com.mk/Arhiva/Forum48/kultura/kultura.htm |date=2007-10-28 }} {{mk}} * [http://217.16.70.245/?pBroj=1332&stID=10925&pR=5 „Мисирков не дозволи да биде асимилиран“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090917005134/http://217.16.70.245/?pBroj=1332&stID=10925&pR=5 |date=2009-09-17 }} {{mk}} * [https://web.archive.org/web/20110228040538/http://www.sgu.ru/faculties/historical/sc.publication/vseob.hist./slavyanskiy_sbornik/isaev.php „Нови материјали за животот и дејноста на К. Мисирков“], О. Н. Исаева {{ru}} * [http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/misirkov.html Анализа на животот на Мисирков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090915225140/http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/misirkov.html |date=2009-09-15 }}{{mk}} * [http://www.vmroyouth.org/misirkov.rtf Дневник на К. П. Мисирков од 1913 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110728164955/http://www.vmroyouth.org/misirkov.rtf |date=2011-07-28 }}{{mk}} * [http://www.kroraina.com/knigi/mis/index.html Крсто Иван Кочев и Пето Мисирков, "(Крсте) Петков Мисирков (без коментар)", Македонски научен институт, 1999]{{bg}} * [http://www.promacedonia.org/misirkov.html Историски образ на Мисирков]{{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/misirkov/index.html За книгата "Крсте Мисирков и за бугарските работи во Македонија"]{{bg}} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=902 „Народността на Македонците“], в-к "20 юлий. Македоно-одрински лист", год. I, бр. 5, София, 11 май 1924 г. {{Крсте Петков Мисирков}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Мисирков, Крсте Петков}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски филолози]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски историчари]] [[Категорија:Македонски фолклористи]] [[Категорија:Македонски етнографи]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски борци за македонската национална казуза]] [[Категорија:Мисиркови]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] mdchsburmrtyqvj1eo1fpmxq34p3616 Прва светска војна 0 2082 5602886 5600992 2026-08-01T17:32:31Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-41618-93|~2026-41618-93]]) и ја поврати преработката 5595561 на InternetArchiveBot 5602886 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |conflict = Прва светска војна |image = [[Податотека:WWImontage.jpg|220п]] |partof = |date = 28 јули 1914 – 11 ноември 1918<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=7|day1=28|year1=1914|month2=11|day2=11|year2=1918}}) |place = [[Европа]], [[Африка]] и [[Среден Исток]] (кратко во [[Кина]] и на [[Тихоокеански острови|Тихоокеанските острови]]) |casus = [[Сараевски атентат|Атентатот на престолонаследникот принцот Франц Фердинанд]] (28 јуни) по која следи објавување на војна на Србија од страна на Австрија (28 јули) и Руска мобилизација против Австроунгарија (29 јули). |result = Победа на [[Антанта]]та. Крај на [[Германско Царство|Германското Царство]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и [[Австроунгарија]]. Создавање на нови држави во [[Источна Европа|Источна]] и [[Средна Европа]]. |combatant1 = [[Сојузници во Првата светска војна|'''Сојузнички сили''']]:<br />[[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Руска Империја]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px|border]] [[Трета Француска Република|Франција]]<br />[[Податотека: Flag of the United Kingdom.svg|20px|border]] [[Британска Империја]]<br />[[Податотека:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|20px|border]] [[Кралство Србија|Србија]]<br />[[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px|border]] [[Кралство Италија|Италија]]<br /> [[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px|border]] [[САД]]<br />[[Сојузници во Првата светска војна|''целосен список...'']] |combatant2 = '''[[Централни сили]]''':<br />[[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px|border]] [[Австроунгарија]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px|border]] [[Германско Царство]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px|border]] [[Отоманско Царство]]<br />[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|20px|border]] [[Царство Бугарија]] |commander1 = [[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Николај II]]<br />[[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Алексеј Брусилов]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Џорџ Клеменс]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Џозеф Џефри]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Фердинанд Фох]]<br /> [[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Роберт Нивел]] <br />[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Херберт Хенри Аскит]]<br />[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Даглас Хаг, 1st Earl Haig|Сер Даглас Хаг]]<br />[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Џон Џеликој, 1st Earl Jellicoe|Сер Џон Џеликој]]<br />[[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Виктор Емануел III од Италија|Виктор Емануел III]]<br /> [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Лујџи Кадорна]]<br /> [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Армандо Диаз]]<br />[[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Вудров Вилсон]]<br />[[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Џон Першинг]]<br /> |commander2 = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px]] [[Франц Јосиф I]]<br />[[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px]] [[Конрад фон Хитцендорф]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Вилхелм II (Германија)|Вилхем II]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ерих фон Фалкенхајн]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Паул фон Хинденбург]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ранјхард Шир]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ерих Лудендорф]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Мехмед V]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Исмаил Енвер]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Мустафа Кемал Ататурк]]<br />[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|20px]] [[Цар Фердинанд|Фердинанд I]] |casualties1 = '''Убиени:''' <br /> 5,520,000 <br />'''Ранети:''' 12,831,000 <br />'''Исчезнати:''' 4,121,000<ref name=Evans>Evans, David. Teach yourself, the First World War, Hodder Arnold, 2004.p.188</ref><br /> |casualties2 = '''Убиени:''' <br /> 4,386,000 <br />'''Ранети''': 8,388,000 <br />'''Исчезнати:''' 3,629,000<ref name=Evans/><br /> }} {{Боишта во Првата светска војна}} [[Податотека:Bombardirana bitola-I svetska vojna.jpg|thumb|right|300px|Разрушени објекти во [[Битола]] бомбардирани од [[Германско Царство|германски]] авиони во [[1918]] г. за време на Првата светска војна]] '''Прва светска војна''', исто така позната и како '''Големата војна''' и '''Војна на нациите'''<ref>{{наведени вести |date=10 November 1998 |title=The war to end all wars |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm}}</ref> — глобална војна со потекло од [[Европа]] која траела од [[28 јули]] [[1914]] до [[11 ноември]] [[1918]] година. Повеќе од 70 милиони воени лица, вклучувајќи ги и 60 милиони Европејци, биле мобилизирани во една од најголемите војни во историјата{{sfn |Keegan |1998 |p=8}}{{sfn |Bade |Brown |2003 |pp=167–168}}. Повеќе од девет милиони борци и седум милиони цивили загинале како резултат на војната (вклучувајќи ги и жртвите на голем број [[геноцид]]и). Оваа војна била една од најсмртоносните конфликти во историјата<ref>C. R. M. F. Cruttwell, A History of The Great War 1914–1918, Oxford, 1969, стр. 137-279</ref>, и го отворила патот за големи политички промени, вклучително и револуциите во многу од вклучените земји. Нерешените соперништва што сѐ уште постоеле на крајот од конфликтот придонеле за почетокот на [[Втората светска војна]] само дваесет и една година подоцна{{sfn |Willmott |2003 |p=307}}. Војната ги вовлекла сите светски економски големи сили,{{sfn|Willmott |2003 |pp=10–11}}, собрани во две спротивставени сојузи: [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузници]] (врз основа на тројната [[Антанта]] помеѓу [[Руска Империја]], [[Трета Француска Република]] и [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска]]) наспроти [[Централни Сили|Централните сили]] на [[Германско Царство]] и [[Австроунгарија]]. Иако [[Италија]] била членка на Тројната алијанса заедно со Германија и Австроунгарија, таа не им се придружила на Централните сили, бидејќи Австроунгарија презела офанзивата против условите на сојузот<ref name=Willmott15>{{harvnb |Willmott |2003 |p=15}}</ref>. Овие сојузи биле реорганизирани и проширени како што повеќе земји влегле во војната: [[Италија]], [[Јапонија]] и [[САД]] се приклучиле кон сојузниците, додека [[Отоманското Царство]] и [[Царство Бугарија]] се приклучиле кон Централните сили. Како причина за војната бил [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] на надвојводата [[Франц Фердинанд]] од [[Австрија]], наследник на престолот на [[Австроунгарија]], од југословенскиот националист [[Гаврило Принцип]] во [[Сараево]] на [[28 јуни]] [[1914]] година. Ова предизвикало дипломатска криза кога Австроунгарија дала ултиматум за [[Кралство Србија]]<ref name="AJPT2">{{harvnb |Taylor |1998 |pp=80–93}}</ref>{{sfn |Djokić |2003 |p=24}}, по кое заплетканите меѓународни сојузи формирани во текот на претходните децении биле повторно активирани. За неколку недели големите сили веќе биле вклучени во војната, а конфликтот наскоро се проширил низ целиот свет.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 87 - 170.</ref> Русија била првата која на 24 и 25 јули започнала делумна мобилизација на своите армии, а кога на [[28 јули]] Австроунгарија објавила војна против [[Кралство Србија|Србија]], Русија објавила општа мобилизација на [[30 јули]]<ref name=Levy>{{harv|Levy|Vasques|2014|p=250}}</ref>. Германија упатила ултиматум на Русија за демобилизација, и кога тоа било одбиено, таа и објавила војна на Русија на [[1 август]]. Русија го повикала својот сојузник од тројната Антанта, [[Франција]], да отвори втор фронт на запад по отворањето на Источниот фронт. Во текот на четириесет години претходно во [[1870]] година, Француско-пруската војна довела до крај на [[Второ Француско Царство|Второто Француско Царство]] и Франција ги отстапила провинциите [[Елзас-Лотарингија]] на Германија. Поради тој пораз и решеноста да се повлече од Елзас-Лотарингија, Франција ја прифатила молбата на Русија за помош, па Франција започнала со целосна мобилизација на 1 август и на 3 август Германија објавила војна против Франција. Границата меѓу Франција и Германија била силно зацврстена на двете страни, па така, според [[Шлифенов план|Шлифеновиот план]], Германија потоа ја нападнала неутралната [[Белгија]] и [[Луксембург]] пред да се пресели кон Франција од север, предизвукувајќи го Обединетото Кралство да објави војна против Германија на [[4 август]] поради прекршувањето на белгиската неутралност{{sfn |Evans |2004 |p=12}}{{sfn |Martel |2003 |p=xii ff}}. Германскиот марш во [[Париз]] завршил во [[Прва битка кај Марна|Битката кај Марна]], место кое станало познато како Западен фронт каде се водека т.н. [[Верденската битка|битка на исцрпување]], со лансирана линија која се променила малку до [[1917]] година. На Источниот фронт, руската војска водела успешен поход против Австроунгарците, но Германците ја прекинале инвазијата на [[Источна Прусија]] во [[Битка кај Таненберг|битките на Таненберг]] и [[Прва битка кај Мазурските езера|Мазурските езера]]. Во ноември [[1914]] година, Отоманското Царство се приклучило на Централните сили, отворајќи фронтови на [[Кавказ]], [[Месопотамија]] и [[Синај]]. Во [[1915]] година, Италија им се приклучи на Сојузниците и [[Царство Бугарија|Бугарија]] се приклучи на Централните сили; [[Романија]] им се придружи на сојузниците во [[1916]] година, како и во [[САД]] во [[1917]] година. Руската влада се распаднала во март [[1917]] година, а револуцијата во ноември проследена со натамошен воен пораз ги довело Русите да се усогласат со Централните сили преку [[Брест-литовски договор|Договорот од Брест-Литовск]], кој им дал на Германија значајна победа. По неверојатната германска офанзива долж Западниот фронт во пролетта 1918 година, сојузниците се обединиле и спровеле серија успешни акции. На [[4 ноември]] [[1918]] година, Австроунгарија се согласила со примирје, а Германија, која имала проблеми со револуционерите, се согласила на примирје на [[11 ноември]] [[1918]] година, завршувајќи ја војната со победа за сојузниците. == Имиња == Од времето на неговото започнување до почетокот на [[Втората светска војна]], Првата светска војна се нарекувала едноставно Првата светска војна или Големата војна<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Were they always called World War I and World War II?|url=http://www.history.com/news/ask-history/were-they-always-called-world-war-i-and-world-war-ii|work=Ask History|accessdate=24 October 2013}}</ref>{{sfn |Braybon |2004 |p=8}}. Во тоа време, исто така, понекогаш се нарекувала „''Војна до крај на војната''“ или „''војна за крај на сите војни''“ поради нејзината тогашна невидена скала и уништување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm|title=The war to end all wars|publisher=BBC News |date=10 November 1998|accessdate=15 December 2015}}</ref>. Во [[Канада]], списанието на Меклин во октомври [[1914]] година напишало: „Некои војни се именуваат. Ова е Големата војна“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/81104|title=great, adj., adv., and n.|work=Oxford English Dictionary}}</ref>. Во меѓувоениот период (1918-1939) војната најчесто се нарекувала Светската војна и Големата војна главно од земји на англиско говорно подрачје. Терминот Прва светска војна првпат се користел во септември [[1914]] година од страна на германскиот биолог и филозоф [[Ернст Хекел]], кој тврдел дека „не постои сомнеж дека курсот и карактерот на страшната Европска војна... ќе стане Прва светска војна во целосна смисла на зборот“{{sfn |Shapiro |Epstein |2006 |p=329}}, цитирајќи го извештајот во ''Star Indianapolis'' на [[20 септември]] [[1914]] година. По почетокот на [[Втората светска војна]] во [[1939]] година, терминот Прва светска војна станал стандарден<ref>Margery Fee and Janice McAlpine, ''Guide to Canadian English Usage'' (Oxford UP, 1997) p 210.</ref>. Во воведот на неговата книга, Ватерло во 100 објекти, историчарот Герет Гловер вели: „Оваа воведна изјава ќе предизвика некое збунетост кај многумина кои пораснале со ознаката на Големата војна цврсто применувана во Првата светска војна од 1914 до 1818 година. На секој што живееше пред 1918 година, насловот на Големата војна беше применет на револуционерните и Наполеоновите војни во кои Велика Британија се бореше со Франција речиси континуирано во дваесет и две години од 1793 до 1815 година"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thehistorypress.co.uk/articles/waterloo-the-great-war/|title=Waterloo: The Great War|publisher=The History Press|accessdate=14 October 2017}}</ref>. Во [[1911]] година, историчарот Џон Холанд Роуз објавил книга под наслов ''Вилијам Пит и Големата војна''. == Заднина == === Политички и воени сојузи === [[Податотека:Map Europe alliances 1914-mk.svg|thumb|upright=1.4|right |alt=Map of Europe focusing on Austria-Hungary and marking central location of ethnic groups in it including Slovaks, Czechs, Slovenes, Croats, Serbs, Romanians, Ukrainians, Poles.|Воена коалиција во 1919 година; Тројна Антанта во зелена; Тројната алијанса во кафеава боја. Само тројниот сојуз бил формален сојуз; останатите биле неформални сојузи на поддршка.]] Во текот на [[19 век]], големите европски сили правиле големи напори за да одржат баланс на моќ низ цела [[Европа]], што резултирало со постоење комплексна мрежа на политички и воени сојузи низ целиот континент до [[1900]] година{{sfn |Clark |2014 |pp=121–152}}. Тие започнале во [[1815]] година, со [[Светиот сојуз]] меѓу [[Прусија]], Русија и Австрија. Кога Германија била обединета во [[1871]] година, Прусија станала дел од новата германска нација. Набргу потоа, во октомври [[1873]] година германскиот канцелар [[Ото фон Бизмарк]] преговарал со [[Лига на Трите Императори|Лигата на тројцата императори]] ([[германски јазик|германски]]: ''Dreikaiserbund'') помеѓу монарсите на Австроунгарија, Русија и Германија. Овој договор не успел бидејќи Австроунгарија и Русија не можеле да се согласат околу балканската политика, оставајќи ја Германија и Австроунгарија во сојуз формиран во [[1879]] година, наречен [[Двоен сојуз]]. Ова се сметало како метод за борба против влијанието на Русија на [[Балкан]]от, додека [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] продолжувало да слабее.<ref name=Willmott15/>. Овој сојуз се проширил во [[1882]] година за да ја вклучи [[Италија]], по кое истиот станал познат како Троен сојуз.{{sfn|Keegan |1998 |p=52}}. Бизмарк особено работел да ја одржи Русија на страната на Германија, во обид да избегне двонасочна војна со Франција и Русија. Кога [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] седнал на престолот како германски цар (Кајзер), Бизмарк бил принуден да се пензионира и неговиот систем на сојузи постепено бил децентриран. На пример, кајзерот во [[1890]] година одбил да го обнови договорот за реосигурување со Русија. Две години подоцна, Француско-руската алијанса била потпишана за да се спротивстави на силите на Тројниот сојуз. Во [[1904]] година, Британија потпишала серија договори со Франција, а во [[1907]] година Британија и Русија ја потпишале англо-руската конвенција. Додека овие договори формално не биле сојузни со Британија или со Франција, тие го направиле британскиот влез во кој било иден конфликт во кој Франција или Русија имале можност, а системот на испреплетени билатерални договори станал познат како [[Тројна Антанта]].<ref name=Willmott15/> [[Податотека:Bundesarchiv DVM 10 Bild-23-61-23, Linienschiff "SMS Rheinland".jpg|thumb|left|{{SMS|Rheinland}}, a {{sclass-|Nassau|battleship|2}}, Germany's first response to British ''Dreadnought''.]] ===Трка околу оружјето=== Германската индустриска и економска моќ во голема мера растела по обединувањето и основањето на царството во [[1871]] година по Француско-пруската војна. Од средината на 1890-тите, владата на Вилхелм II ја искористила оваа основа за да посветува значајни економски ресурси за изградба на ''Kaiserliche Marine'' ([[Царска германска морнарица]]), формирана од адмиралот [[Алфред фон Тирпиц]], во соперништво со Британската Кралска морнарица за поморска светска надмоќ<ref name=willmott21/>. Како резултат на тоа, секоја нација се обидувала да го надмине другиот во главните бродови. Со лансирањето на [[ХМС Дреднот]] во [[1906]] година, [[Британска Империја|Британската Империја]] ја зголемила својата предност над својот германски соперник<ref name=willmott21>{{harvnb |Willmott |2003 |p=21}}</ref>. Трката околу вооружувањето помеѓу Британија и Германија на крајот се проширила и на остатокот од [[Европа]], при што сите големи сили ја посветиле својата индустриска база за производство на опрема и оружје неопходни за паневропски конфликт{{sfn |Prior |1999 |p=18}}. Во периодот помеѓу [[1908]] и [[1913]] година, воените трошења на европските сили се зголемиле за 50%{{sfn|Fromkin |2004 |p=94}}. [[Податотека:1908-10-07 - Moritz Schiller's Delicatessen.jpg|thumb|alt=Photo of large white building with one signs saying "Moritz Schiller" and another in Arabic; in front is a cluster of people looking at poster on the wall.|Граѓаните од Сараево читаат плакат со проглас на припојувањето кон Австрија во 1908 г.]] ===Конфликтите на Балканот=== Австроунгарија ја засилила [[Босанска криза|Босанската криза]] од 1908-1909 со официјално припојување на поранешната отоманска територија на [[Босна и Херцеговина]], која ја окупира од [[1878]] година. Ова го налутило на [[Кралство Србија|Србија]] и нејзиниот покровител, Пан-словенското и православно [[Руско Царство]]. Руското политичко маневрирање во регионот ги дестабилизирале мировните договори кои веќе биле фрактурирани на Балканот, кој бил познат како „[[Балканско буре барут|буре барут во Европа]]“{{sfn |Keegan |1998 |pp=48–49}}. Во [[1912]] и [[1913]] година, [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] се водела меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]]. [[Лондонски договор (1913)|Договорот од Лондон]] дополнително ја намалила територијата на Отоманското Царство, создавајќи независна албанска држава и проширување на територијалните удели на [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Кралство Србија|Србија]], [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] и [[Кралство Грција|Грција]]. Кога [[Царство Бугарија|Бугарија]] ја нападнала на [[Кралство Србија|Србија]]<ref>Чарлс Џ. Вопицка, Тајне Балкана. Седам година дипломатског службовања у епицентру европске олује, Белград 2009, стр. 55-56.</ref> и [[Кралство Грција|Грција]] на [[16 јуни]] [[1913]] година, таа го загубила поголемиот дел од [[Македонија]] во [[Србија]] и [[Грција]] и [[Јужна Добруџа]] во [[Романија]] во 33-дневната [[Втора балканска војна]], што дополнително го дестабилизирало регионот {{sfn|Willmott |2003 |pp=2–23}}. Големите сили успејале да ги сочуваат овие балкански конфликти, но следниот се проширил низ цела Европа и пошироко. == Вовед== ===Атентатот во Сараево=== {{главна|Атентат врз Франц Фердинанд}} [[Податотека:Ferdinand Behr arrested in Sarajevo 1914.jpg|right |thumb |Оваа слика обично се поврзува со апсењето на [[Гаврило Принцип]], иако некои<ref name="FinestoneMassie">{{Наведена книга|first1=Jeffrey|last1=Finestone|first2=Robert K.|last2=Massie|title=The last courts of Europe|url={{google books|plainurl=y|id=-1cvAAAAMAAJ|page=247}} |year=1981 |publisher=Dent |page=247}}</ref>{{sfn|Smith |2010}} веруваат дека таа го отсликува Фердинанд Бех, случаен минувач]] На [[28 јуни]] [[1914]] година, австрискиот надвојвомец [[Франц Фердинанд]] го посетил градот [[Сараево]]. Група од шест атентатори ([[Цвјетко Поповиќ]], [[Гаврило Принцип]], [[Мухамед Мехмедбашиќ]], [[Недељко Чабриновиќ]], [[Трифко Грабеж|Трифун Грабеж]], [[Васо Чубриловиќ]]) од групата [[Млада Босна]], обезбедени од страна на српската [[Црна рака]], се собрале на улиците каде што поворката на надвојводата требало да помине, со намера да го убијат. Чабриновиќ фрлил граната во автомобилот, но промашил. Некои во близина биле повредени од експлозијата, но конвојот на Фердинанд продолжил. Другите атентатори не успеајале да дејствуваат додека автомобилите возеле покрај нив. За еден час подоцна, кога Фердинанд се вратил од посетата на [[Сараево]] во болница со повредените во обидот за атентат, конвојот погрешно свртел во една улица каде што, случајно, Принцип застанал. Со пиштол, Принц го убил Фердинанд и неговата сопруга Софи. Реакцијата меѓу луѓето во Австрија била блага, речиси рамнодушна. Подоцна историчарот [[Збинек Земан]] напишал: „Настанот скоро не успеа да направи каков било впечаток. Во саботата и неделата (28 и 29 јуни), народот во [[Виена]] слушаше музика и пиеше вино, како ништо да не се случило“<ref name="history">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/this-day-in-history/european-powers-maintain-focus-despite-killings-in-sarajevo|title=European powers maintain focus despite killings in Sarajevo &nbsp;— History.com This Day in History|date=30 June 1914|publisher=History.com|accessdate=26 December 2013}}</ref>{{sfn |Willmott |2003 |p=26}}. Сепак, политичкото влијание на убиството на наследникот на престолот било значајно и опишано како терористички настан од историско значење.<ref name="Christopher Clark 2014">{{cite AV media|title=Month of Madness|first=Christopher|last=Clark|publisher=BBC Radio 4|date=25 June 2014|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b03t7p27}}</ref>. И покрај тоа што тие не биле лично блиски, царот Франц Јосиф бил длабоко шокиран и вознемирени.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 87 - 133</ref> ===Проширување на насилството во Босна и Херцеговина=== [[File:1914-06-29 - Aftermath of attacks against Serbs in Sarajevo.png|thumbnail|Народот на улиците по анти-српските немири во Сараево, 29 јуни 1914 година]] Австроунгарските власти ги охрабриле следните анти-српските немири во [[Сараево]], во кои босанските Хрвати и Бошњаци убиле двајца [[Босански Срби]] и оштетиле бројни во српска сопственост објекти<ref name="DjordjevićSpence1992">{{Наведена книга|first1=Dimitrije|last1=Djordjević|first2=Richard B.|last2=Spence|title=Scholar, patriot, mentor: historical essays in honor of Dimitrije Djordjević|url={{google books|plainurl=y|id=CDJpAAAAMAAJ|page=313}} |year=1992 |publisher=East European Monographs |isbn=978-0-88033-217-0 |page=313 |quote=Following the assassination of Franz Ferdinand in June 1914, Croats and Muslims in Sarajevo joined forces in an anti-Serb pogrom. }}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Reports Service: Southeast Europe series|url={{google books|plainurl=y|id=QGtWAAAAMAAJ}} |accessdate=7 December 2013 |year=1964 |publisher=American Universities Field Staff. |page=44 |quote=...&nbsp;the assassination was followed by officially encouraged anti-Serb riots in Sarajevo&nbsp;...}}</ref>. Насилните дејства врз етничките Срби, исто така, биле организирани во близина на Сараево и други градови под австроунгарската контрола во [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Австроунгарските власти во Босна и Херцеговина во затвор екстрадирале околу 5,500 истакнати Срби, 700 до 2.200 од нив починале во затвор. И уште 460 Срби биле осудени на смрт.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 97.</ref> А претежно бошњачката специјални милиција позната како [[Шуцкори]] го вршела прогонот на Србите<ref name="Kröll2008">{{Наведена книга|first=Herbert|last=Kröll|title=Austrian-Greek encounters over the centuries: history, diplomacy, politics, arts, economics|url={{google books|plainurl=y|id=uJRnAAAAMAAJ}} |accessdate=1 September 2013 |date=28 February 2008 |publisher=Studienverlag |isbn=978-3-7065-4526-6 |page=55 |quote=...&nbsp;arrested and interned some 5.500 prominent Serbs and sentenced to death some 460 persons, a new Schutzkorps, an auxiliary militia, widened the anti-Serb repression.}}</ref>{{sfn |Tomasevich |2001 |p=485}}<ref name="Schindler2007">{{Наведена книга|first=John R.|last=Schindler|title=Unholy Terror: Bosnia, Al-Qa'ida, and the Rise of Global Jihad|url={{google books|plainurl=y|id=c8Xb6x2XYvIC|page=29}} |year=2007 |publisher=Zenith Imprint |isbn=978-1-61673-964-5 |page=29}}</ref>{{sfn|Velikonja |2003 |p=141}}. ===Јулска криза=== {{главна|Јулска криза}} [[Податотека:Austria Hungary ethnic.svg|thumb|left|Ethno-linguistic map of Austria-Hungary, 1910. [[Austro-Hungarian annexation of Bosnia and Herzegovina|Bosnia-Herzegovina was annexed]] in 1908.]] Атентатот довел до еден месец дипломатско маневрирање меѓу [[Австроунгарија]], [[Германија]], [[Русија]], [[Франција]] и [[Велика Британија]], наречена [[Јулска криза]]<ref>Мемоар принца Лихновског с коментаром Алберта Томе, стр. 130-69.</ref>. Верувајќи правилно дека српските функционери (особено офицерите на [[Црна рака]]) биле инволвирани во заговорот за убиство на надвојводата и сакајќи конечно да го прекинат српското мешање во Босна,{{sfn |Stevenson |1996 |p=12}} Австроунгарија до [[23 јули]] й доставила на [[Кралство Србија|Србија]] ултиматум, серија од десет барања што биле направени намерно да бидат неприфатливи,<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 46 - 85.</ref> во обид да предизвикаат војна со Србија{{sfn|Willmott |2003 |p=27}}. [[Кралство Србија|Србија]] на 25-ти започнала општа мобилизација. Србија ги прифатила сите услови за ултиматумот, освен членот 6, во кој се барало австриски делегати да дојдат во Србија со цел да учествуваат во истрагата за атентатот<ref>Fromkin, David; ''Europe's Last Summer: Why the World Went to War in 1914'', Heinemann, 2004; pp 196-97</ref>. По ова, Австрија ги прекинала дипломатските односи со Србија и следниот ден наредила делумна мобилизација. Конечно, на [[28 јули]] [[1914]] година Австроунгарија објавила војна против Србија.<ref>Милорад Екмечић, Дуго кретање између клања и орања, стр. 350.</ref> На [[29 јули]] Русија, за поддршка на Србија, прогласила делумна мобилизација против Австроунгарија<ref name=Levy/>. На 30-ти, Русија наредила генерална мобилизација. Германскиот канцелар [[Теобалд фон Бетман Холвег]] чекал до 31-ви за соодветен одговор, кога Германија прогласила „состојба на опасност од војна“. Кајзерот Вилхелм II го замолил неговиот братучед, царот [[Николај II (Русија)|Николај II]], да ја суспендира руската генерална мобилизација. Кога тој одбил, Германија издала ултиматум со кој барала нејзината мобилизација да биде запрена и да не се поддржува Србија. Друг ултиматум бил испратен во Франција, барајќи од неа да не ја поддржи Русија ако дојде до одбрана на Србија. На [[1 август]], по рускиот одговор, Германија се мобилизирала и објавила војна против Русија. Ова, исто така, довело до општа мобилизација во Австроунгарија на 4 август. Германската влада издала барања до [[Франција]] дека останува неутрална бидејќи мора да одлучи кој план за имплементација ќе го спроведе. Изменетиот германски [[Шлифенов план]] 1, требало да распореди 80% од армијата на запад, а Шлифенов план 2 60% на запад и 40% на исток, бидејќи тоа е максимум што на исток Пруската железничка инфраструктура може да носи. Французите не реагирале, но испратиле мешана порака со наредба на своите војници да се повлечат 10 километри од границата за да избегнат какви било инциденти, а истовремено наредиле и мобилизација на нејзините резерви. Германија одговорила со мобилизирање на сопствените резерви и спроведување на [[Шлифенов план]] 2. На 1 август Вилхелм му наредил на генералот [[Хелмут фон Молтке Помладиот]] да маршира со целата војска на исток, откако бил погрешно информиран дека [[Британци]]те ќе останат неутрални сè додека Франција не биде нападната. Генералот го убедил Кајзерот дека импровизирањето на преместувањето на еден милион луѓе е незамисливо и дека овозможувањето Французите да ги нападнат Германците во задниот дел може да се покаже катастрофално. Сепак, Вилхелм инсистирал на тоа дека германската војска не треба да маршира во [[Луксембург]] додека не добие телеграма испратена од неговиот братучед [[Џорџ V]], кој јасно ставил до знаење дека имало недоразбирање. На крајот Кајзерот му кажал на Молтке: „Сега можете да го направите она што го сакате“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11002644/First-World-War-centenary-how-events-unfolded-on-August-1-1914.html |title=The Telegraph, ''First World War centenary: how the events of 1 August 1914 unfolded'' |accessdate=2018-02-05 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022082501/http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11002644/First-World-War-centenary-how-events-unfolded-on-August-1-1914.html |url-status=dead }}</ref><ref>McMeekin, Sean, July 1914: Countdown to War, Basic Books, 2014, 480 p., {{ISBN|978-0465060740}}, pp. 342,349</ref>. Германија го нападнала [[Луксембург]] на [[2 август]], а на [[3 август]] објавила војна против Франција. На 4 август, откако [[Белгија]] одбила да им дозволи на германските трупи да ги преминат своите граници во Франција, Германија објавила и војна против Белгија{{sfn|Crowe |2001 |p=4–5}}<ref>{{Наведена книга|last=Dell|first=Pamela|title=A World War I Timeline (Smithsonian War Timelines Series)|year=2013|publisher=Capstone|isbn=978-1-4765-4159-4|pages=10–12}}</ref>{{sfn |Willmott |2003 |p=29}}. [[Велика Британија]] објавила војна против Германија во 19:00 UTC на [[4 август]] [[1914]] година, по „незадоволителниот одговор“ на британскиот ултиматум дека Белгија мора да биде неутрална<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/mirror01_01.shtml|publisher=BBC|title=Daily Mirror Headlines: The Declaration of War, Published 4 August 1914|accessdate=9 February 2010}}</ref>. ==Напредок на војната== ===Започнување на непријателствата=== ====Збунетост меѓу централните сили==== Стратегијата на Централните сили страдала од недоразбирање.<ref>Теrence Zuber, The Real German War Plan 1904–1914, стр. 174-186.</ref> Германија ветила дека ќе ја поддржи инвазијата на Австроунгарија во [[Кралство Србија|Србија]], но толкувањата за тоа што значело тоа се разликувале.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 101 - 104.</ref> Претходно тестираните планови за распоредување биле заменети рано во [[1914]] година, но тие никогаш не биле тестирани во практика. Австроунгарските водачи верувале дека Германија ќе го покрие северниот дел на земјата против Русија{{sfn |Strachan |2003 |pp=292–296, 343–354}}. Меѓутоа, Германија предвидувала Австроунгарија да ги насочува поголемиот дел од своите војници против Русија, додека Германија се занимавала со Франција. Оваа конфузија ја принудила на австроунгарската армија да ги подели своите сили меѓу руските и српските фронтови. ====Српска кампања==== [[Податотека:FirstSerbianArmedPlane1915.jpg|thumbnail|Српска армија на Блерио X,I 1915]] Австрија ја нападнала и се борела со српската војска во [[Церска битка|Битката кај Цер]] и [[Колубарска битка|Битката кај Колубара]] почнувајќи од 12 август. Во текот на следните две недели, австриските напади биле подложени на големи загуби<ref>Родолф Арчибалд Рајс о злочинима Аустроугаро-Бугаро-Немаца у Србији 1914–1918, стр. 60-61.</ref>, кои ги обележале првите големи сојузни победи на војната и ги намалиле австроунгарските надежи за брза победа.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 140 - 162.</ref> Како резултат на тоа, Австрија морала да ги одржи силните сили на српскиот фронт, ослабувајќи ги своите напори против Русија.{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=172}}. ====Германски сили во Белгија и Франција==== {{главна|Западен фронт (Прва светска војна)}} [[Податотека:German soldiers in a railroad car on the way to the front during early World War I, taken in 1914. Taken from greatwar.nl site.jpg|thumb|left|Германски војници во железнички [[товарен вагон]] на патот кон фронтот во 1914 година. Во почетокот на војната, сите страни очекувале конфликтот да биде краток.]] На почетокот на Првата светска војна, 80% од германската војска била распоредена во седум армии на запад, според планот ''Aufmarsch II West''. Сепак, тие потоа биле назначени за извршување на ''Aufmarsch I West'', исто така познат како [[Шлифенов план]] според кој германските армии ќе маршираат низ северна Белгија и во Франција, во обид да се заобиколи француската армија, а потоа да ја уништи „втората одбранбена област“ на тврдините [[Верден]] и [[Париз]] и реката [[Марна (река)|Марна]]<ref name=AJPT2/>. ''Aufmarsch I West'' бил еден од четирите планови за распоредување на германскиот Генералштаб во [[1914]] година. Секој план фаворизирал одредени операции, но не прецизирал точно како треба да се спроведат овие операции, оставајќи ги командантите да ги носат тие на сопствена иницијатива и со минимален надзор. ''Aufmarsch I West'', наменет за предводнички војни со [[Франција]], беше повлечен откако станало јасно дека е нерелевантно за војните со кои Германија може да очекува да се соочат. И Русија и Велика Британија се очекувало да и помогнат на Франција, и немало можност да бидат достапни и италијански или австроунгарски војници за операции против Франција. Но, и покрај нејзината несоодветност и достапноста на повеќе разумни и одлучувачки опции, таа задржала одредена привлечност поради својата навредлива природа и песимизмот на предвоеното размислување, во кое се очекувало офанзивните операции да бидат краткотрајни и веројатно да бидат одлучувачки. Соодветно на тоа, распоредувањето на ''Aufmarsch II West'' било променето за офанзивата од [[1914]] година, и покрај нејзините нереални цели и недоволните сили што ги поедувала Германија за одлучувачки успех{{sfn |Holmes |2014 |pp=194, 211}}. Молке го зел планот на Шлифен и го променил распоредувањето на силите на Западниот фронт со намалување на десното крило, онаа кое напредувало низ [[Белгија]], од 85 на 70%. На крајот, планот на Шлифен бил толку радикално изменет од Молтке, што тоа тој можел подобро да се нарече како План за Молтке<ref>{{Наведена книга|first=S. L. A.|last=Marshall|authorlink=Samuel Lyman Atwood Marshall|title=The American Heritage History of World War I|year=1964|url=https://archive.org/details/bwb_Y0-BTK-412|publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|location=New York|pages=[https://archive.org/details/bwb_Y0-BTK-412/page/42 42]–43}}</ref>. Планот се залагал за десната страна на германското напредување да ги заобиколи француските армии концентрирани на француско-германската граница, да ги поразат француските сили поблиску до [[Луксембург]] и [[Белгија]] и да се преселат на југ во [[Париз]]. Првично Германците биле успешни, особено во [[Битка за границите|Битката за границите]] (14-24 август). До [[12 септември]], [[Французи]]те, со помош на Британските експедициски сили (БЕФ), го прекинале германскиот напредок источно од [[Париз]] во [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] (5-12 септември) и ги турнале германските сили назад за околу 50 километри. Француската офанзива во јужниот дел на Алзас, која започнала на [[20 август]] со [[Битка кај Милуз|Битката кај Милуз]], имала ограничен успех. На исток, Русија извршила инвазија со две армии. Како одговор на тоа, Германија бргу ја преселила својата 8-ма армија на полето од својата претходна улога како резерва за инвазијата на Франција кон [[Источна Прусија]]. Оваа армија, предводена од генералот [[Паул фон Хинденбург]], ја поразила Русија во серија битки колективно познати како [[Битка кај Таненберг|Првата битка кај Таненберг]] (17 август - 2 септември). Додека руската инвазија не успеала, тоа предизвикало пренасочување на германските трупи на исток, дозволувајќи им на сојузничките победи во Првата битка кај Марна. Ова значелодека Германија не успеала да ја постигне својата цел и да избегне долга, двонапредна војна. Сепак, германската армија се борела на добра дефанзивна позиција во Франција и ефикасно ја преполовила понудата на Франција од [[јаглен]]. Исто така, убила или трајно осакатила 230.000 повеќе француски и британски војници отколку што самата загубила. И покрај ова, проблемите со комуникацијата и сомнителните командни одлуки ја чинело Германија шансата за порешителен исход{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |pp=376–8}}. ====Азија и Тихиот Океан==== [[Податотека:Melbourne recruiting WWI.jpg|thumb |[[Воено регрутирање]] во [[Мелбурн]], [[Австралија]], 1914]] [[Нов Зеланд]] ја окупирал [[Германска Самоа]] (подоцна [[Западна Самоа]]) на [[30 август]] [[1914]] година. На [[11 септември]] австралиските морнарички и воени експедициски сили слетале на островот [[Нова Британија]], која била дел од [[Германска Нова Гвинеја]]. На [[28 октомври]], германскиот крстосувач [[СМС Емден]] го потопил рускиот Жемчуг во [[Битка кај Пенанг|Битката кај Пенанг]]. [[Јапонија]] ги зазела германските колонии на [[Микронезија]] и, по опсадата на [[Цингтао]], германското пристаниште на Кингдао на кинескиот полуостров [[Шандунг]]. Бидејќи [[Виена]] одбила да го повлече австроунгарскиот крстосувач СМС Кајзерин Елизабет од Цингтао, Јапонија објавила војна не само за Германија, туку и на Австроунгарија; бродот учествувал во одбраната на Цингтао каде што бил потонат во ноември [[1914]] година<ref>DONKO, Wilhelm M.: "A Brief History of the Austrian Navy" epubli GmbH, Berlin, 2012, page 79</ref>. Во рок од неколку месеци, сојузничките сили ги зазеле сите германски територии во [[Тихиот Океан]] и останале само неколку изолирани напади во Нова Гвинеја{{sfn |Keegan |1998 |pp=224–232}}{{sfn |Falls |1960 |pp=79–80}} ====Африкански кампањи==== [[Податотека:Recruiting for the Holy War near Tiberias 1914.jpg|thumb|Воена регрутација во близина на Тиберија, Отоманско Царство, 1914 година]] Некои од првите судири во војната ги вклучиле британските, француските и германските колонијални сили во [[Африка]]. На 6-7 август, француските и британските трупи извршиле инвазија врз германскиот протекторат [[Тоголанд]] и [[Германски Камерун]]. На [[10 август]], германските сили во Југозападна Африка ја нападнале Јужна Африка; спорадични и жестоки борби продолжиле до крајот на војната. Германските колонијални сили во [[Германска Источна Африка]], предводени од полковник Пол фон Летоу-Ворбек, се бореле против герилските напади за време на Првата светска војна и се предале две недели откако во [[Европа]] започнало да се применува примирјето{{sfn |Farwell |1989 |p=353}}. ====Индиска поддршка за сојузниците==== Германија се обидела да го искористи индискиот [[национализам]] и [[панисламизам]] во своја полза, поттикнувајќи ги востанијата во [[Индија]] и испраќајќи мисија која побарала од [[Авганистан]] да се приклучи на војната кон Централните сили. Сепак, спротивно на британските стравови за бунт во Индија, избувнувањето на војната доживеала невиден излив на лојалност и добра волја кон [[Велика Британија]]{{sfn |Brown |1994 |pp=197–198}}{{sfn |Brown |1994 |pp=201–203}}. Индиските политички водачи од индискиот национален конгрес и други групи биле желни да ги поддржат британските воени напори, бидејќи верувале дека силната поддршка за воените напори ќе ја зголеми причината за индиското домашно владеење. Индиската армија, всушност, била побројна од Британската армија на почетокот на војната; околу 1,3 милиони индиски војници и работници работеле во [[Европа]], [[Африка]] и на Блискиот Исток, додека централната влада и кнежевствените држави испратиле големи резерви на храна, пари и муниција. Вкупно 140.000 мажи служеле на Западниот фронт и речиси 700.000 на Блискиот Исток. За време на Првата светска војна, бројот на жртви на индиски војници изнесуваа 47.746 загинати и 65.126 повредени<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mgtrust.org/ind1.htm|title=Participants from the Indian subcontinent in the First World War|publisher=Memorial Gates Trust|accessdate=12 December 2008|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701062212/http://www.mgtrust.org/ind1.htm|url-status=dead}}</ref>. Страдањата предизвикани од војната, како и неуспехот на британската влада да им додели самоуправа на Индија по завршувањето на непријателствата, го разгореле разочарувањето и ја поттикнало кампањата за целосна независност која ќе ја води [[Махатма Ганди]]. ===Западен фронт=== {{главна|Западен фронт (Прва светска војна)}} ===Почеток=== [[Податотека:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|alt=Mud stained British soldiers at rest |Кралските ирски сили во комуникациски ров, 1916 година]] Воената тактика развиена пред Првата светска војна не успеала да продолжи со напредувањето во технологијата и станала застарена. Овие напредоци овозможиле создавање силни дефанзивни системи, кои застарените воени тактики не можеле да пробијат за поголемиот дел од војната. Бодликавата жица била значителна пречка за масовните пешадиски напредоци, додека [[артилерија]]та, многу повеќе смртоносна отколку во 1870-тите години, заедно со [[митралез]]ите, го направиле преминувањето на отворена земја исклучително тешко.{{sfn |Raudzens |1990 |pp=424}}. Командантите од двете страни не успеале да развијат тактика за кршење на вградени позиции без големи жртви. Меѓутоа, со текот на времето, технологијата започнала да произведува ново оружје, како што е хемиското оружје и тенкот{{sfn |Raudzens |1990 |pp=421–423}}. Веднаш по [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] (5-12 септември 1914), [[Антанта]]та и германските сили постојано се обидувале да маневрираат на север, во обид да се надминат едни со други: оваа серија маневри станала позната како „[[Трка кон морето]]“. Кога овие неуспешни напори не успееле, спротивните сили наскоро се соочиле со непрекината линија на вградени позиции од Лорен до белгиското крајбрежје.<ref name=AJPT2/>. Велика Британија и Франција се обиделе да ја преземат офанзивата, додека Германија ги бранела окупираните територии. Како резултат на тоа, германските ровови биле многу подобро изградени од оние на нивниот непријател; Англо-француските ровови биле наменети да бидат привремени пред нивните сили да пробијат преку германската одбрана{{sfn |Goodspeed |1985 |p=199 (footnote)}}. Двете страни се обиделе да го скршат ќор-сокакот користејќи научни и технолошки достигнувања. На [[22 април]] [[1915]] година, во Втората битка кај Ипер, Германците (прекршувајќи ја [[Хашка конвенција|Хашката конвенција]]) за првпат користеле хлорен гас на Западниот фронт. Неколку видови на гас наскоро станале широко користени од двете страни, и иако тоа никогаш не се покажало како одлучувачко оружје кое се користи во битки, отровниот гас станал еден од најпознатите стравувања и најдобро запаметените ужаси на војната.<ref>{{Наведена мрежна страница|first=Michael|last=Duffy|url=http://www.firstworldwar.com/weaponry/gas.htm|title=Weapons of War: Poison Gas|publisher=Firstworldwar.com|date=22 August 2009|accessdate=5 July 2012}}</ref>{{sfn |Love |1996}}. Тенковите биле развиени од [[Велика Британија]] и [[Франција]], и на почетокот на Битката кај Флерс-Курселет (дел од [[Битка на Сома|Битката на Сома]]) за првпат биле користени од страна на Британците на [[15 септември]] [[1916]] година, со само делумен успех. Меѓутоа, нивната делотворност ќе расте како што напредувала војната; сојузниците изградиле тенкови во голем број, додека Германците вработиле само неколку од сопствениот дизајн, дополнети со заробени сојузнички тенкови. ====Продолжување на војна со ровот==== [[Податотека:French 87th Regiment Cote 34 Verdun 1916.jpg|thumb|upright|left|Францускиот 87-ти полк во близина на Верден, 1916]] Ниту една од двете страни не можела да донесе пресуден удар во наредните две години. Во текот на [[1915]]-[[1917]] година, [[Британската Империја]] и Франција претрпеле повеќе жртви од Германија, поради стратегиските и тактички ставови избрани од страна на страните. Стратешки, додека Германците само се залагале за една голема офанзива, сојузниците направиле неколку обиди за пробивање на германските линии. Во февруари [[1916]] [[Германци]]те ги [[Верденска битка|нападнале]] француските дефанзивни позиции во [[Верден]]. Траењето до декември 1916 година, битката ги видела првичните германски придобивки, пред француските контра-напади да ги вратат работите до нивната почетна точка. Жртвите биле поголеми за Французите, но Германците исто така имале загуби, со бројки од 700.000{{sfn |Dupuy |1993 |pp=1042}} до 975.000 {{sfn |Grant |2005 |pp=276}} жртви меѓу двете борци. Верден станал симбол на француската определба и самопожртвуваност<ref>{{наведени вести|last=Lichfield|first=John|date=21 February 2006|title=Verdun: myths and memories of the 'lost villages' of France|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/verdun-myths-and-memories-of-the-lost-villages-of-france-467285.html|accessdate=23 July 2013}}</ref>. [[Податотека:King George V and officials inspecting munitions factory in 1917.PNG|thumb|Кралот [[Џорџ V]] (пред лево) и група претставници вршат инспекција на фабрика за британска муниција во 1917 година]] [[Податотека:Canadian tank and soldiers Vimy 1917.jpg|thumb|alt=Files of soldiers with rifles slung follow close behind a tank, there is a dead body in the foreground |Канадски војници напредуваат со тенкови, 1917 година]] [[Битка на Сома|Битката на Сома]] беше англо-француска офанзива од јули до ноември [[1916]] година. Отворањето на оваа офанзива (1 јули 1916 година) покажало дека британската армија го издржила најкрвавиот ден во својата историја, страдајќи 57.470 жртви, вклучително и 19.240 мртви, на првиот ден. Целата офанзива на Сома ја чинело британската армија околу 420.000 жртви. Французите претрпеле уште околу 200.000 жртви, а Германците околу 500.000{{sfn |Harris |2008 |pp=271}}. Долготрајната акција на Верден во текот на [[1916]] година{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=1221}}, во комбинација со крвопролевањето во Сома, ја довело исцрпената француска војска до работ на колапс. Неуспешните обиди за користење на фронтален напад доживеле висока цена и за Британците и за Французите, по неуспехот на скапата Нивелска офанзива во април-мај [[1917]] година. Истовремената британска битка кај Арас била поограничена по обем и поуспешна, иако на крајот имала мала стратешка вредност{{sfn |Keegan |1998 |pp=325–326}}{{sfn |Strachan |2003 |pp=244}}. Помал дел од офанзивата на Арас, окупирањето на Вими Риџ од страна на канадскиот корпус, станало многу значајно за таа земја: идејата дека националниот идентитет на [[Канада]] е роден надвор од битката е мислење што е широко распространето во воените и општи истории на Канада{{sfn |Inglis |1995 |pp=2}}{{sfn |Humphries |2007 |pp=66}}. Последната голема офанзива на овој период бил британскиот напад (со француска поддршка) во [[Битка кај Пашендал|Пашендал]] (јули-ноември 1917). Оваа офанзива се отворила со големо ветување за сојузниците, пред да се изолира во октомвриската кал. Жртвите, иако спорни, биле приближно еднакви, на околу 200.000-400.000 на една страна. Овие години на војување на Запад немало голема размена на територија и, како резултат на тоа, често се сметаат за статични и непроменливи. Меѓутоа, во текот на овој период, британската, француската и германската тактика постојано се развивале за да ги исполнат новите предизвици на бојното поле. ====Поморски битки==== [[Податотека:Hochseeflotte 2.jpg|thumb|''Hochseeflotte'', 1917]] На почетокот на војната, Германското Царство имало крстосувачи расфрлани низ целиот свет, од кои некои подоцна биле искористени за напад на сојузничките трговски превозници. [[Британска Кралска морнарица|Британската кралска морнарица]] систематски ги пристигнала, иако не без непријатност од неможноста да ги заштити сојузничките бродови. На пример, германскиот СМС Емден, стациониран во [[Цингтао]], запленила или уништила 15 трговски бродови. Меѓутоа, поголемиот дел од Германската источноазиска ескадрила - составена од оклопни крстосувачи [[СМС Шарнхорст]] и Gneisenau, лесните крстосувачи [[СМС Нирнберг]] и [[СМС Лајпциг]] и два транспортни брода - немале наредба за рација и наместо тоа започнале со дејствија кога се сретнале со британските воени бродови. Германската флотила и [[СМС Дрезден]] потонале два оклопни [[крузер]]и во [[Битка кај Коронел|Битката кај Коронел]], но практично биле уништени во [[Битка кај Фокландските Острови|Битката кај Фокландските Острови]] во [[декември]] [[1914]] година, со тоа што само СМС Дрезден и неколку помошни бродови успеале да побегнат, но по [[Битка кај Мас и Тиера|Битката кај Мас и Тиера]] тие исто така биле уништени или интернирани{{sfn |Taylor |2007 |pp=39–47}}. Набргу по избувнувањето на непријателствата, [[Велика Британија]] започнала поморска блокада на Германија. Стратегијата се покажала ефикасна, со што ги отсекла виталните воени и цивилни резерви, иако оваа блокада го нарушило прифатеното меѓународно право кодифицирано со неколку меѓународни договори од изминатите два века{{sfn|Keene |2006 |p=5}}. Велика Британија ги минирала меѓународните води за да ги спречи бродовите да влезат во целиот дел на океанот, предизвикувајќи опасност дури и за неутрални бродови{{sfn|Halpern |1995 |p=293}}. Бидејќи имало ограничен одговор на оваа тактика на Британците, Германија очекувала сличен одговор и за нејзината неограничена подморска војна{{sfn|Zieger |2001 |p=50}}. [[Битка кај Јиланд|Битката кај Јиланд]] ([[германски јазик|германски]]: ''Skagerrakschlacht'') била најголемата поморска битка на војната. Таа била единствениот судир на линиски борби за време на војната, и еден од најголемите во историјата. Флотата за високи морски води на Кајзерлих, под команда на вицеадмиралот [[Рајнхард Шер]], војувала со Големата флота на Кралската морнарица, предводена од адмиралот Сер [[Џон Џелико]]. Германците биле надминати од поголемата британска флота, но успеале да избегаат и да предизвикаат поголема штета на британската флота отколку што добиле. Сепак, стратегиски, Британците ја потврдиле својата контрола врз морето, а најголемиот дел од германската површина останала ограничена на пристаништето за време на војнат<ref>{{Наведено списание|author=Jeremy Black|title=Jutland's Place in History |journal=Naval History |date=June 2016 |volume=30 |issue=3 |pages=16–21 }}</ref>. [[Податотека:NationaalArchief uboat155London.jpg|thumb |left |У-155, изложена во близина на [[Тауер Бриџ]] во Лондон, по примирјето во [[1918]] година.]] Германските У-бродови се обиделе да ги намалат снабдувачките линии меѓу [[Северна Америка]] и [[Велика Британија]]<ref name="Sheffield">{{Наведена мрежна страница |last=Sheffield|first=Garry|title=The First Battle of the Atlantic|work=World Wars In Depth|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/battle_atlantic_ww1_01.shtml|publisher=BBC|accessdate=11 November 2009}}</ref>. Природата на подморската војна значело дека нападите честопати доаѓаат без предупредување, давајќи им на екипите на трговските бродови малку надеж за опстанок<ref name="Sheffield"/>{{sfn|Gilbert |2004 |p=306}}. [[САД]] започнале протест, а Германија ги променила правилата на ангажирање. По тонењето на патничкиот брод [[РМС Лузитанија]] во [[1915]] година, Германија ветила дека нема да ги насочи патниците, додека Велика Британија ги вооружувала своите трговски бродови, ставајќи ги надвор од заштитата на правила на крстарење, кои барале предупредување и движење на екипажите на место на безбедност (стандард што чамците за спасување не го исполниле){{sfn |von der Porten |1969}}. Конечно, во почетокот на [[1917]] година, Германија усвоила политика на неограничени подводни војни, сфаќајќи дека [[Американци]]те на крајот ќе влезат во војната<ref name="Sheffield"/>{{sfn|Jones |2001 |p=80}}. Германија се обидела да ги уништи сојузничките морски линии пред [[САД]] да пренесат голема армија во странство, но по почетните успеси на крајот не успеале да го сторат тоа. Заканата на У-бродовите се намалила во [[1917]] година, кога трговските бродови почнале да патуваат во конвои, придружувани од уништувачи. Оваа тактика им отежнала на У-бродовите да најдат цели, што значително ги намалило загубите. Конвоите го забавиле протокот на набавките, бидејќи бродовите морале да чекаат додека биле собрани конвои. Решението за одложувањата биле обемна програма за изградба на нови товарни моторни возила. Војниците биле премногу брзи за подморниците и не го поминувале Северниот Атлантик во конвои<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nslegislature.ca/index.php/committees/committee_hansard/C11/va_2006nov09|title=Committee Hansard|date=9 November 2006|author=Nova Scotia House of Assembly Committee on Veterans' Affairs|accessdate=12 March 2013|work=Hansard|archive-date=2011-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123113612/http://nslegislature.ca/index.php/committees/committee_hansard/C11/va_2006nov09|url-status=dead}}</ref>. У-бродовите потонале повеќе од 5.000 сојузнички бродови, на цена од 199 подморници.<ref>{{Наведена книга |first1=Roger|last1=Chickering|first2=Stig|last2=Förster|first3=Bernd|last3=Greiner|series=Publications of the German Historical Institute|location=Washington, D.C.|year=2005|url={{google books|plainurl=y|id=evVPoSwqrG4C|page=73}} |title=A world at total war: global conflict and the politics of destruction, 1937–1945 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-83432-5 }}</ref>. Првата светска војна, исто така, ја видела и првата употреба на носачи на авиони во борба, со ''[[HMS Furious]]'' со лансирањето на [[Сопвит камел]] во јули 1918 година<ref name="price1980">{{harvnb |Price |1980}}</ref>. ===Јужни фронтови=== ====Војни на Балканот==== {{главна|Балканско боиште}} [[Податотека: Austrians executing Serbs 1917.JPG| thumb| лево|[[Кралство Србија]] за време на војната загубило околу 850.000 луѓе, една четвртина од нејзиното население<ref>"[https://archive.org/stream/PAM550-99/PAM550-99_djvu.txt The Balkan Wars and World War I]". p. 28. ''[[Library of Congress Country Studies]]''.</ref>]] Соочени со [[Русија]], [[Австроунгарија]] можела да поштеди само една третина од својата армија за да ја нападне [[Кралство Србија|Србија]]. По тешкотиите со кои се соочила, Австријците кратко го окупирале српскиот главен град [[Белград]]. Српскиот контра-напад во Битката кај Колубара успеал да ги истера од земјата до крајот на [[1914]] година. Во првите десет месеци од [[1915]] година, Австроунгарија ги користела повеќето од своите воени резерви за борба против [[Италија]]. Меѓутоа, германските и австроунгарските дипломати постигнале ја убедиле [[Царство Бугарија|Бугарија]] да се приклучи на нападот врз [[Кралство Србија|Србија]]<ref name="TuckerRoberts2005">{{Наведена книга|first1=Spencer|last1=Tucker|first2=Priscilla Mary|last2=Roberts|title=World War One|url={{google books|plainurl=y|id=2YqjfHLyyj8C|page=241}} |date=1 January 2005 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-420-2 |pages=241–}}</ref>. Австроунгарските провинции Словенија, Хрватска и Босна ги обезбедиле војниците за Австроунгарија, во борбата со [[Кралство Србија|Србија]], Русија и Италија. [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] во војната се здружила со [[Кралство Србија|Србија]] {{sfn |Neiberg |2005 |pp=54–55}} [[Податотека:Bulgaria southern front.jpg|thumb|Бугарски војници во ров, подготвувајќи се за борба против дојден авион.]] [[Податотека:Flüchtlingstransport Leibnitz - k.k. Innenministerium - 1914.jpg|thumb|Бегалски превоз од Србија во Лејбниц, Штаерска, 1914 година]]. [[Царство Бугарија|Бугарија]] објавила војна на [[Кралство Србија|Србија]] на [[12 октомври]] и се приклучила на нападот на австроунгарската војска која имала 250.000 војници под раководство на [[Аугуст фон Макензен]]. Србија била освоена за малку повеќе од еден месец, додека Централните сили, сега вклучувајќи ја и [[Царство Бугарија|Бугарија]], испратиле вкупно 600.000 војници. Српската армија, која се борела на два фронта и се соочувала со одреден пораз, се повлекла во [[Северна Албанија]]. Србите претрпеле пораз во [[Косовска битка (1915)|Битката за Косово]]. [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] го покрила српското повлекување кон јадранскиот брег во [[Битка кај Мојковац|Битката кај Мојковац]] во 6-7 јануари 1916 година, но на крајот Австријците ја освоиле [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]]. Преживеаните српски војници биле евакуирани со брод во Грција.{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |pp=1075–6}}. По освојувањето, Србија била поделена помеѓу Австроунгарија и Бугарија{{sfn|DiNardo|2015|p=102}}. Кон крајот на [[1915]] година, француско-британските сили слетале во [[Солун]] во [[Кралство Грција|Грција]], да понудат помош и да извршат притисок врз грчката влада да објави војна против Централните сили. Сепак, про-германскиот крал [[Константин I (крал на Грција)|Константин I]] ја отфрлил про-сојузничката влада на [[Елефтериос Венизелос]] пред пристигнувањето на сојузничките експедициони сили.{{sfn |Neiberg |2005 |pp=108–10}}. Притисокот помеѓу кралот на Грција и сојузниците продолжил да се акумулира со [[Национална шизма|Националната шизма]], која делотворно ја поделила [[Кралство Грција|Грција]] меѓу регионите што биле лојални на кралот и новата привремена влада на Венизелос во [[Солун]]. По интензивните преговори и вооружената конфронтација во [[Атина]] меѓу сојузничките и ројалистичките сили (инцидент познат како [[Ноемвријана]]), кралот на Грција поднел оставка и неговиот втор син [[Александар (крал на Грција)|Александар]] го зазел неговото место, по кое Грција официјално се приклучила во војната на страната на сојузниците. На почетокот, [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] бил претежно статичен. Француските и српските сили заземале ограничени подрачја во [[Македонија]] со повторно враќање на Битола на [[19 ноември]] [[1916]] година по скапата офанзива на Битола, што довело до стабилизирање на фронтот.<ref>{{Наведена книга|last=Hall|first=Richard|title=Balkan Breakthrough: The Battle of Dobro Pole 1918|year=2010|publisher=Indiana University Press|location=|page=11|isbn=978-0-253-35452-5}}</ref> Српските и француските војници конечно се пробиле во септември [[1918]] година, откако повеќето германски и австроунгарски војници биле повлечени. Бугарите биле поразени во [[Битка кај Добро Поле|Битката кај Добро Поле]]<ref>Александар Стојчев, Македонија и Македонците во Прва светска војна, Воен музеј во состав на Министерство за одбрана на Република Македонија, Скопје, 2017, стр. 95 - 100.</ref> и до [[25 септември]] [[1918]] година британските и француските војници ја преминале границата во [[Царство Бугарија|Бугарија]] по кое се распаднала бугарската армија. [[Царство Бугарија|Бугарија]] капитулирала четири дена подоцна, на [[29 септември]] [[1918]] година{{sfn |Tucker |Wood |Murphy |1999 |p=150-152}}. Германската висока команда одговорила со испраќање војници да ја задржат линијата, но овие сили биле премногу слаби за повторно воспоставување на фронтот<ref name=militera>{{Наведена мрежна страница|url=http://militera.lib.ru/h/korsun_ng4/06.html|title=The Balkan Front of the World War|language=ru|first=N.|last=Korsun|publisher=militera.lib.ru|accessdate=27 September 2010}}</ref>. Исчезнувањето на Македонскиот фронт значело дека патот кон [[Будимпешта]] и [[Виена]] сега е отворен за сојузничките сили. Хинденбург и Лудендорф заклучиле дека стратешките и оперативните рамнотежи сега се префрлиле главно против Централните сили и, еден ден по колапсот на Бугарија, инсистирале на непосредно мирно решавање на конфликтот{{sfn|Doughty |2005 |p=491}}. ====Отоманско Царство==== {{главна|Отоманското Царство во Првата светска војна|Кавкаски поход|Галиполска операција|Персиски поход|Месопотамски поход|Синајски и палестински поход|Арапско востание}} [[Податотека:Scene just before the evacuation at Anzac. Australian troops charging near a Turkish trench. When they got there the... - NARA - 533108.tif|left|thumb |Австралиски трупи во близина на турскиот ровот за време на [[Галиполска операција|Галиполеската кампања]]]] Уште на [[28 јули]] [[1914]] година откако [[Австроунгарија]] објавила војна на [[Кралство Србија|Србија]], младотурската влада понудила на Германија таен договор наменет главно против Русија и територијални придобивки во [[Кавказ]], северозападен Иран и територии околу [[Касписко езеро]]. По започнувањето на преговорите [[Османлии]]те ги поставиле и следните барања: [[Западна Тракија]] која била дел од [[Бугарија]], островите кои [[Кралство Грција|Грција]] ги зазела по крајот на Балканските војни заедно со островот [[Родос]] и [[Додеканези]]те кои биле окупирани од [[Италија]] од [[1912]] година по [[Османлиско-италијанска војна|меѓусебната војна]] за [[Либија]]. На [[1 август]] [[1914]] година таа објавила војна на [[Русија]]. Германско-турскиот сојуз станал неизбежен. На [[2 август]] [[1914]] година во [[Истанбул]] тој станал факт. На [[6 август]] германските воени бродови Гобен и Бреслау се наоѓале во [[Средоземно Море]] и многу лесно ги обиколиле англиските флоти и се насочиле кон [[Дарданели]]те. На [[8 август]] турската влада официјално изјавила дека Дарданелите се затворени за германски воени бродови, но на [[10 август]] Гобен и Бреслау влегле во Дарданелите без отпор од турска страна. [[Антанта]]та остро го критикувала ова прекршување на статусот на Дарданелите. Во средината на септември Германија претрпела пораз кај [[Марна (река)|реката Марна]] и се соочила со слабост да води војна на два фронта. Германската влада инсистирала од Високата порта да се вклучи во војната. Турската влада најавила дека не се вклучува бидејќи нема доволно финансиски средства. Во одговор на тоа, [[Германци]]те доделиле заем од 100.000 000 франци. Кога на [[26 октомври]] во [[Истанбул]] бил добиен првиот аванс од новиот заем [[Енвер Паша]] како командант на турската армија дал согласност на адмирал Сушон да ја пренесе од [[Босфор]]от во [[Црно Море]] турската флота. Следниот ден двата воени бродови отвориле оган против руските воени бродови. Турската флота ги нападнала руските пристаништа во [[Одеса]], [[Севастопол]], [[Новоросијск]]. На [[2 ноември]] [[1914]] година [[Санкт Петербург]] објавил војна на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]], а на [[5 ноември]] истото го сториле [[Англија]] и [[Франција]]. Официјално на [[11 ноември]] преку султански ферман империјата се вклучила во војната. [[Податотека:Sultan Mehmed V of Turkey greeting Kaiser Wilhelm II on his arrival at Constantinople.jpg|thumb|[[Мехмед V]] со [[Вилхелм II (Германија)|Вилхем II]] во Цариград]] Османлиите прогласиле [[џихад]] (света војна) по кое започнала [[Кавкаски поход|Кавкаската кампања]]. Во истиот период започнала и војна во [[Месопотамски поход|Месопотамија]] и [[Персиски поход|Персија]] главно поради окупирање на големите нафтени деривати со кои располагал реонот. Османлиите започнале подготовка за окупација на [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]] во почетокот на [[1915]] година за да го пресечат патот меѓу [[Средоземје]]то и [[Индија]]. На почетокот на војната вооружените сили на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] броеле околу 500.000 луѓе. На [[10 ноември]] [[1914]] година започнале борбите на Кавкаскиот фронт. Првично Османлиите ги одбиле руските сили кон Карс и навлегле во Батумската област. По катастрофалниот [[Битка кај Сарикамиш|пораз кај Сарикамиш]] во крајот на декемрви Османлиите изгубиле 70.000 војници, а руските војници охрабрени од успехот преминале во офанзива. Во [[1915]] година, по победата на Русите во Кавказ, тие продолжиле со својот напредок кон [[Источна Анадолија]] со помош на ерменските волонтерски единици од регионот на [[Кавказ]], како и со помош на Османлиските Ерменци. Во крајна сметка, ова завршило со масовна евакуација и убиството на неколку стотици илјади или преку милион [[Ерменци]] од страна на младотурскиот режим. Овој настан во историјата е познат како [[Ерменски геноцид]], а освен Ерменскиот, се случил и [[Асирски геноцид|Асирскиот]] и [[Геноцид на понтиските Грци|Грчкиот геноцид]]<ref>{{Наведена книга |editor-last1=Gettleman |editor-first1=Marvin |editor-last2=Schaar |editor-first2=Stuart|title=The Middle East and Islamic world reader|date=2003|publisher=Grove Press|location=New York|isbn=0-8021-3936-1|pages=119–120|edition=4 pr.|url={{google books|plainurl=y|id=srLGT3dwTogC}}}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=January|first1=Brendan|title=Genocide : modern crimes against humanity|date=2007|publisher=Twenty-First Century Books|location=Minneapolis, Minn.|isbn=978-0-7613-3421-7|page=14|url={{google books|plainurl=y|id=IoPMDp2WA6cC}}}}</ref><ref name=lieberman>{{Наведена книга|last1=Lieberman|first1=Benjamin|title=The Holocaust and Genocides in Europe.|date=2013|publisher=Continuum Publishing Corporation|location=New York|isbn=978-1-4411-9478-7|pages=80–1|url={{google books|plainurl=y|id=ySFMAQAAQBAJ}}}}</ref>. Успешен фронт за Турците станала [[Галиполска операција|Галиполската операција]]. Во есента на [[1917]] година речиси цела [[Месопотамија]] била во рацете на Британците. Во текот на истиот период, во Русија се случила [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]] по кое [[Турци]]те уапеале да си ги вратат изгубените територии. По излегувањето на Русија од војната бил ликвидиран Кавкаскиот фронт. [[Младотурци]]те наместо своето внимание да го насочат кон борбите со Британија и Франција, тие продолжиле кон Кавказ. На тој начин војските на [[Антанта]]та во текот на ноември-декември 1917 година ги зазеле големите градови [[Газа]], [[Јафа]] и [[Ерусалим]]. Во април и мај [[1918]] биле заземани градовите [[Карс]], [[Батум]] и [[Александропол]]. Максимална точка во турската офанзива било заземањето на [[Баку]] во септември истата година. Во [[1918]] година кога било очигледно дека Централните сили ја губат војната Англичаните ги уништиле Четвртата, Седмата и Осмата турска армија. На крајот на октомври тие целосно ја окупирале Палестина<ref>{{Наведена книга|first1=John|last1=Crawford|first2=Ian|last2=McGibbon|title=New Zealand's Great War: New Zealand, the Allies and the First World War|url={{google books|plainurl=y|id=mtEEuD_-2SMC|page=219}} |year=2007 |publisher=Exisle Publishing |pages=219–20}}</ref>, Јордан, Сирија и Ирак со исклучок на [[Мосул]]. Османлиското Царство официјално капитулирало. Вкупно сојузничките жртви на османлиските фронтови имале 650.000 војници. Вкупните османлиски жртви изнесуват 725.000 (325.000 мртви и 400.000 ранети)<ref name="Brief Ottoman History">{{Наведена книга |last=Hanioglu|first=M. Sukru|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|url=https://archive.org/details/briefhistoryofla0000hani|publisher=Princeton University Press|year=2010|pages=[https://archive.org/details/briefhistoryofla0000hani/page/180 180]–181|isbn=978-0-691-13452-9}}</ref>. ====Италијанско учество==== {{главна|Италијански фронт}} [[Податотека:Interventisti Bologna 1914.jpg|thumb|right|220px|Про-воена демонстрација во Болоња, 1914.]] Италија била во сојуз со Германското и Австроунгарското Царство од [[1882]] година како дел од Тројната алијанса. Меѓутоа, нацијата имала свои замислени територии на австриска територија во [[Трентино]], Австриското приморје, Фиум ([[Риека]]) и [[Далмација]]. [[Рим]] имал таен пакт со Франција, ефикасно поништувајќи ја својата улога во Тројната алијанса.<ref>{{Наведена книга|first=Hall|last=Gardner|title=The Failure to Prevent World War I: The Unexpected Armageddon|url={{google books|plainurl=y|id=631TBgAAQBAJ|page=120}} |year=2015 |publisher=Ashgate |page=120}}</ref>. На почетокот на непријателствата, Италија одбила да даде војници, тврдејќи дека Тројниот сојуз е одбранбен и дека Австроунгарија е агресор. Австроунгарската влада започнала преговори за да обезбеди италијанска неутралност, нудејќи ја француската колонија Тунис за возврат. Сојузниците направиле контра понуда во која Италија ќе го добие [[Јужен Тирол]], австриското крајбрежје и територија на далматинскиот брег по поразот на [[Австроунгарија]]. Ова било формализирано со Договорот од Лондон. Понатаму охрабрена од сојузничката инвазија на Турција во април 1915 година, Италија се приклучила на Тројната Антанта и објавила војна на Австроунгарија на [[23 мај]]. Петнаесет месеци подоцна, Италија објавила војна против Германија<ref>{{Наведена книга|first=Thomas Nelson|last=Page|title=Italy and the world war|url={{google books|plainurl=y|id=nQgyAQAAIAAJ|page=142}} |year=1920 |publisher=Scribners |pages=142–208}}</ref> [[Податотека:Austro-Hungarian mountain corps.jpg|thumb|left|Австроунгарски војници, Тирол.]] Италијанците имале бројна супериорност, но оваа предност била изгубена не само поради тешкиот терен во кој се водеа борбите, туку и поради користените стратегии и тактики.<ref>Marshall|page=108</ref>. Маршал Лујџи Кадорна, верен поборник на фронталниот напад, имал соништа да се пробие на словенечкото плато, да ја преземе [[Љубљана]] и да се закани на [[Виена]]. На фронтот во Трентино, Австроунгарците го искористиле планинскиот терен, кој го фаворизирал бранителот. По првичното стратешко повлекување, фронтот останал во голема мерка непроменет. Австроунгарците спровеле противнапад кон [[Верона]] и [[Падова]], во пролетта 1916 година (Штрафекседиција), но имале мал напредок<ref>{{Наведена книга|first=Mark|last=Thompson|title=The White War: Life and Death on the Italian Front, 1915–1919|publisher=London: Faber and Faber|page=163}}</ref>. Почнувајќи од [[1915]] година, Италијанците под водство на Кадорна спровеле единаесет офанзиви на фронтот [[Битки кај Изонцо|Изонцо]] по реката [[Соча|Изонцо]], североисточно од [[Трст]]. Сите единаесет навреди биле одбиени од страна на Австроунгарците, кои се наоѓале на повисокиот терен. Во летото [[1916]] година, по [[Битка кај Добердо|Битката кај Добердо]], [[Италијанци]]те го зазеле градот [[Гориција]]. По оваа мала победа, фронтот останал статичен повеќе од една година, и покрај неколку италијански офанзиви, центрирани на Бањашице и Карстното плато источно од Гориција. [[Податотека:Kämpfe auf dem Doberdo.JPG|thumb |Слика од [[Битка кај Добердо|Битката кај Добердо]] во август 1916 година помеѓу италијанската и австроунгарската војска]] Централните сили започнале напад на офанзива на [[26 октомври]] [[1917]] година, предводена од [[Германци]]те. Тие постигнале победа во [[Битка кај Капорето|Капорето]]. Италијанската армија се повлекла на повеќе од 100 километри за да се реорганизира, стабилизирајќи го фронтот на реката [[Пијава]]. Бидејќи италијанската армија претрпела големи загуби во Битката кај Капорето, италијанската влада ги повикала да се оружат итн. '99 момчиња ('''Ragazzi del '99'''), односно сите мажи родени 1899 и претходн. Во [[1918]] година, Австроунгарците не успеале да се пробијат во низа [[Битка кај Пијава|битки кај Пијава]] и конечно биле решително поразени во [[Битка код Виторио Венето|Битката кај Виторио Венето]] во октомври истата година. На [[1 ноември]], италијанската морнарица уништила голем дел од австроунгарската флота стационирана во [[Пула]], спречувајќи ја да се предаде на новата држава на Словенците, Хрватите и Србите. На [[3 ноември]], Италијанците го нападнале [[Трст]] од морето. Истиот ден, било потпишано примирјето на Вила Џусти. До средината на ноември 1918 година, италијанската војска го окупирала целиот поранешен австриски приморски реон и ја презела контролата над делот од [[Далмација]], за кој во [[Лондон]] бил загарантиран за Италија<ref>Giuseppe Praga, Franco Luxardo. ''History of Dalmatia''. Giardini, 1993. Pp. 281.</ref>. До крајот на непријателствата во ноември [[1918]] година<ref name="Paul O 2005. Pp. 17">Paul O'Brien. ''Mussolini in the First World War: the Journalist, the Soldier, the Fascist''. Oxford, England, UK; New York, New York, USA: Berg, 2005. Pp. 17.</ref>, адмиралот [[Енрико Мило]] се прогласил за гувернер на Италија во Далмација<ref name="Paul O 2005. Pp. 17"/>. Австроунгарија се предала на [[11 ноември]] [[1918]] година{{sfn |Hickey |2003 |pp=60–65}}{{sfn |Tucker |2005 |pp=585–9}}. ====Романско учество==== {{главна|Романија во Првата светска војна}} [[Податотека:Marshal Joffre inspecting Romanian troops during WWI.jpg|thumb|left|Маршалот Жозеф Жофер ги проверува романските трупи, 1916 година]] [[Романија]] била во сојуз со Централните сили од [[1882]] година. Меѓутоа, кога започнала војната, таа ја прогласила својата неутралност, тврдејќи дека поради тоа што Австроунгарија самата објавила војна против [[Србија]], Романија немала никаква обврска да се приклучи на војната. Кога властите на [[Антанта]]та ја ветиле [[Трансилванија]] и [[Банат]], големи територии на источна Унгарија, во замена за објавувањето на војната во Романија на Централните сили, романската влада се откажала од својата неутралност. На [[27 август]] [[1916]] година, романската армија започнала напади врз Австроунгарија, со ограничена поддршка од [[Русија]]. Романската офанзива првично била успешна, против австроунгарските трупи во [[Трансилванија]], но противнападт од страна на силите на Централните сили ги приморало да се вратат назад<ref>Michael B. Barrett, ''Prelude to Blitzkrieg: The 1916 Austro-German Campaign in Romania'' (2013)</ref>. Како резултат на [[Битка кај Букурешт|Битката кај Букурешт]], Централните сили го окупирале [[Букурешт]] на [[6 декември]] [[1916]] година. Борбата во [[Молдавија]] продолжила во [[1917]] година, што резултирала со скап ќор-сокак за Централните сили<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwar2.ro/primulrazboi/?language=en&article=116|title=The Battle of Marasti (July 1917)|publisher=WorldWar2.ro|date=22 July 1917|accessdate=8 May 2011}}</ref><ref>Cyril Falls, ''The Great War'', p. 285</ref>. Руското повлекување од војната кон крајот на [[1917]] година како резултат на [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] значело дека Романија била принудена да потпише примирје со Централните сили на [[9 декември]] [[1917]] година. Во јануари [[1918]] година, романските сили воспоставиле контрола врз [[Бесарабија]], додека Руската армија ја напуштила провинцијата. Иако договорот бил потпишан од страна на романската и болшевичката руска влада по разговорите помеѓу 5 и 9 март 1918 година за повлекување на романските сили од Бесарабија во рок од два месеци, на [[27 март]] [[1918]] година Романија ја анкетирала [[Бесарабија]] како нејзина територија, формално врз основа на усвоената резолуција од страна на локалното собрание на таа територија по нејзиното обединување со Романија<ref>Clark, Charles Upson (1927). Bessarabia. New York City: Dodd, Mead.</ref>. [[Податотека:Romanian troops at Marasesti in 1917.jpg|thumb|Романски војници за време на Битката кај Марашешти , 1917]] Романија официјално постигнала мир со Централните сили со потпишување на [[Букурешки договор (1918)|Договорот од Букурешт]] на [[7 мај]] [[1918]] година. Според тој договор, Романија била обврзана да стави крај на војната со Централните сили и да направи мали територијални отстапки кон Австроунгарија, отстапувајќи контрола врз некои територии во [[Карпати]]те и да им додели отстапки за нафта до Германија. Во замена, Централните сили го признале суверенитетот на Романија над Бесарабија. Договорот бил отфрлен во октомври 1918 година од страна на владата на [[Александру Маргиломан]], а Романија номинално повторно влегла во војната на [[10 ноември]] [[1918]] година. Следниот ден, Букурешкиот договор бил поништен според условите на примирјето на Компиен<ref>{{Наведена книга |last=Béla|first=Köpeczi|title=Erdély története|publisher=Akadémiai Kiadó|url=http://mek.oszk.hu/02100/02109/html/571.html}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Béla|first=Köpeczi|title=History of Transylvania|date=1998|publisher=Akadémiai Kiadó|url=http://mek.niif.hu/03400/03407/html/429.html|isbn=84-8371-020-X|access-date=2018-02-05|archive-date=2011-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111108151801/http://mek.niif.hu/03400/03407/html/429.html|url-status=dead}}</ref>. Вкупните романски смртни случаи од 1914 до 1918 година, воени и цивилни, во рамките на современите граници, се проценети на 748.000<ref>{{Наведена книга |title=Потери народонаселения в 20. веке|language=ru |trans-title=The loss of population in the 20th Century|last=Erlikman|first=Vadim|year=2004|location=Moscow|publisher=Русская панорама|isbn=9785931651071}}</ref>. ===Источен фронт=== {{главна|Источен фронт (Прва светска војна))}} [[Податотека:Nastepca tronu w twierdzy przemysl.jpg|thumb|Наследникот Карл во посета на тврдината [[Пшемишл]] по [[Опсада на Пшемишл|првата руска опсада]] како најдолга во војната.]] ====Вовед==== Додека Западниот фронт влегол до ќор-сокак, војната продолжила и во [[Источна Европа]]<ref>Prit Buttar, ''Collision of Empires: The War on the Eastern Front in 1914'' (2014)</ref>. Првичните руски планови биле на истовремени инвазии на Австриска [[Галиција и Лодомерија|Галиција]] и [[Источна Прусија]]. Иако првичниот напредок на Русија во Галиција бил во голема мера успешен, тој бил поништен во Источна Прусија од [[Паул фон Хинденбург]] и [[Ерих Лудендорф]] во битките кај Таненберг и [[Прва битка кај Мазурските езера|Мазурските езера]] во август и септември [[1914]] година{{sfn |Tucker |2005 |p=715}}{{sfn |Meyer |2006 |pp=152–4, 161, 163, 175, 182}}. Неразвиената индустриска база во Русија и неефикасното воено раководство биле инструментализирани во настаните што следеле. До пролетта 1915 година, [[Руси]]те се повлекле во Галиција, а во мај, Централните сили постигнале извонреден пробив на јужните граници на [[Полска]]<ref name="Smele">{{harvnb |Smele}}</ref>. На [[5 август]] тие ја окупирале [[Варшава]] и ги принудиле Русите да се повлечат од [[Полска]]. ====Руска револуција==== {{главна|Руска револуција}} [[Податотека:Wladiwostok Parade 1918.jpg|thumb|left|Сојузничките сили парадат низ [[Владивосток]] во вооружена поддршка на антикомунистичката [[Бела армија]], во септември [[1918]] година]] И покрај успехот на Русија во [[Брусилова офанзива|офанзивата на Брусилов]] во јужна Галиција во јуни 1916 година{{sfn |Schindler |2003}}, се зголемило незадоволството од водењето на војната на руската влада. Успехот на офанзивата бил поткопан од неподготвеноста на другите генерали да ги задржат своите сили за поддршка на победата. Сојузничките и руските сили биле обновени само привремено со влегувањето на Романија во војната на [[27 август]]. Германските сили дошле на помош на ограбуваните австроунгарски единици во [[Трансилванија]], додека германско-бугарските сили нападнале од југ, а [[Букурешт]] бил вратен од Централните сили на [[6 декември]]. Во меѓувреме, во Русија се започнале немири, бидејќи царот останал на фронтот. Неизвесното владеење на [[Александра Фјодоровна|царицата Александра]] предизвикало протести и резултирало со убиство на нејзиниот омилен [[Григориј Распутин]] на крајот од [[1916]] година. Во март 1917 година, демонстрациите во [[Петроград]] кулминирале со повлекувањето на царот [[Николај II (Русија)|Николај II]] и назначувањето на слабата [[Привремена руска влада|Привремена Влада]], која ја делела власта со [[Петроградски совет|Петроградските советски социјалисти]]. По овие настани, самата армија станала неефикасна<ref name="Smele"/>. [[Податотека:Brest-litovsk treaty.jpg|thumb |[[Брест-литовски договор]], 1918.]] По абдицирањето на царот, [[Владимир Ленин]] бил донесен со воз од [[Швајцарија]] во Русија на [[16 април]] [[1917]] година. Тој бил финансиран од [[Јакоб Шиф]]<ref>Cholly Knickerbocker. New York Journal American. 3 February 1949.</ref>. Незадоволството и слабостите на Привремената Влада довеле до зголемување на популарноста на [[Болшевици|Болшевичката партија]], предводена од Ленин, која барала итно завршување на војната. Револуцијата од ноември била проследена во декември со примирје и преговори со Германија. Во почетокот, болшевиците ги отфрлиле германските услови, но кога германската војска започнала да маршира низ [[Украина]] без приговор, новата влада пристапила кон потпишување на [[Брест-литовски договор|договорот од Брест-Литовск]] на [[3 март]] [[1918]] година. Договорот отстапил огромните територии, вклучувајќи ги и [[Финска]], балтичките провинции, делови од [[Полска]] и [[Украина]] на Централните сили{{sfn |Wheeler-Bennett |1956}}. Со Договорот од Брест-Литовск, [[Антанта]]та повеќе не постоела. Сојузничките сили започнале мала инвазија на Русија, делумно за да ја спречат Германија да ги искористи руските ресурси, а во помала мера да ги поддржи „Белите“ (за разлика од „Црвените“) во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]]{{sfn |Mawdsley |2008 |pp=54–55}}. Сојузничките сили слетале во [[Архангелск]] и во [[Владивосток]], како дел од интервенцијата во Северна Русија. ====Чехословачка Легија==== {{главна|Чехословачка Легија}} [[Податотека:Czech Troops.jpg|thumb |left|[[Чехословачка Легија]], Владивосток, 1918 година]] Чехословачката Легија се борела со Антантата. Нивната цел била да добијат поддршка за независноста на [[Чехословачка]]. Легијата во Русија била основана во септември [[1914]] година, во декември [[1917]] година во [[Франција]] (вклучувајќи ги и волонтерите од [[Америка]]) и во април [[1918]] година во [[Италија]]. Војниците на Чехословачката Легија ја поразиле австроунгарската војска во украинското село Зборов, во јули [[1917]] година. По овој успех се зголемил бројот на чехословачките легионери, како и чехословачката воена сила. Во [[Битка кај Бахмач|Битката кај Бахмач]], Легијата ги поразила Германците и ги принудиле да направат примирје. Во Русија, тие биле интензивно вклучени во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]], поддржувајќи ја Белата армија против Болшевиците, понекогаш контролирајќи го поголемиот дел од [[Транссибирска железница|Трансибирската железница]] и освојувајќи ги сите поголеми градови во [[Сибир]]. Присуството на Чехословачката легија во близина на [[Екатеринбург]] се чини дека е една од мотивите за [[Убиство на Романови|болшевичкото убиство на царот и неговото семејство]] во јули [[1918]] година. Легионерите пристигнале помалку од една недела потоа и го зазеле градот. Бидејќи европските пристаништа на Русија не биле безбедни, корпусот бил евакуиран од долгиот пат низ пристаништето [[Владивосток]]. ===Понуда за мир на Централните сили=== [[Податотека:River Crossing NGM-v31-p338.jpg|thumb|right|„''[[Тие нема да поминат]]''“, фраза која обично се поврзува со одбраната на Верден.]] Во декември 1916 година, по десет брутални месеци од [[Верденска битка|Битката кај Верден]] и успешната офанзива против Романија, Германците се обиделе да преговараат за мир со сојузниците. Набргу потоа, претседателот на САД, [[Вудро Вилсон]], се обидел да интервенира како миротворник, барајќи од двете страни да ги искажат своите барања. Воениот кабинет на [[Дејвид Лојд Џорџ]] сметал дека германската понуда е трик за создавање поделби меѓу сојузниците. По првичниот бес и многу размислување, тие ја зеле забелешката на Вилсон како посебен напор, сигнализирајќи дека [[Соединетите Американски Држави]] биле на работ на влез во војната против Германија. Додека сојузниците дебатирале за одговор на понудата на Вилсон, Германците избрале да го отфрлат. Владите на сојузниците биле слободни да дадат јасни барања во нивниот одговор од [[14 јануари]]. Тие барале враќање на штетите, евакуација на окупираните територии, репарации за Франција, Русија и Романија и признавање на принципот на националности {{sfn |Keegan |1998 |p=345}}. Ова вклучувало ослободување на Италијанците, Словените, Романците, Чехословаците и создавањето на слободна и обединета Полска {{sfn |Keegan |1998 |p=345}}. За прашањето на безбедноста, сојузниците барале гаранции кои ќе ги спречат или ограничат идните војни, исполнети со санкции, како услов за какво било мирно решение{{sfn |Kernek |1970 |pp=721–766}}. Преговорите немале успех, а силите на Антантата ја отфрлиле понудата на Германија, со образложение дека Германија не дала конкретни предлози. ===1917-1918=== ====Случувања во 1917 година==== [[Податотека:Guetteur au poste de l'écluse 26.jpg|thumb |upright |left |Француска армија во набљудување, [[Горна Рајна]], Франција, 1917.]] [[Податотека:Top, Prva svetska vojna.jpg|мини|Топ од Првата светска војна]] Настаните од [[1917]] година се покажале како одлучувачки во завршувањето на војната, иако нивните ефекти не биле целосно почувствувани до [[1918]] година. Британската поморска блокада започнала да има сериозно влијание врз Германија. Како одговор, во февруари 1917 година, германскиот Генералштаб го убедила на канцеларот [[Теобалд фон Бетман-Холвег]] да прогласи неограничена подводна војна, со цел да ја избави Британија од војната. Германската планери процениле дека неограничената подморска војна ќе ја чини Велика Британија месечна сума за испорака од 600.000 тони. Генералштабот признал дека политиката скоро сигурно ќе ги доведе САД во конфликтот, но сметал дека британските загуби во превозот ќе бидат толку високи што ќе бидат принудени да поднесат барање за мир по 5 до 6 месеци, пред американската интервенција да има влијание. Во реалноста, тонажата која потонала била 500.000 тони месечно од февруари до јули. Таа достигнала 860.000 тони во април. По јули, новововедениот систем на конвои станал делотворен во намалувањето на заканата со У-бродовите. Велика Британија била обезбедена од глад, додека германското индустриско производство паднало, а [[САД]] се приклучиле на војната многу порано отколку што очекувала Германија. [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-1983-0323-501, Kriegskinematograph im Schützengraben.jpg|thumb|Германски војници]] Победата на Централните сили во Капоретската битка довела да сојузниците ја закажат Рапаловата конференција на која го формирале Советот за Врховна војна за координирање на планирањето. Претходно британските и француските војски работеле под посебни команди. Во декември, Централните сили потпишале примирје со Русија, на тој начин ослободувајќи голем број германски трупи за употреба на запад. Со германските засилувања и новите американски трупи, исходот требал да биде одлучен на Западниот фронт. Централните сили знаеле дека не можат да освојат долготрајна војна, но тие се надевале на успех врз основа на конечна брза офанзива. Покрај тоа, двете страни сè повеќе се исплашиле од социјалните немири и револуцијата во Европа. Така, двете страни итно барале одлучна победа{{sfn|Heyman |1997 |pp=146–147}}. Во [[1917]] година, царот Карл I од Австрија тајно се обидел на мировни преговори со [[Жорж Клемансо]], преку братот на неговата сопруга како посредник, без знаење на Германија. Италија се спротивставила на предлозите. Кога преговорите не успеале, неговиот обид му бил откриен на Германија, што резултирало со дипломатска катастрофа{{sfn|Kurlander |2006}}{{sfn|Shanafelt |1985 |pp=125–30}}. ====Отоманско Царство, 1917-1918==== {{главна|Синајски и палестински поход}} [[Податотека:Turkish howitzer 10.5cm leFH 98 09 LOC 00121.jpg|thumb|left|[[10.5 cm Feldhaubitze 98/09]] користен во офанзивата во Палестина]] [[Податотека:Ottoman soldiers WWI.jpg|thumb|right|Османлиските сили за време на [[Месопотамски поход|Месопотамскиот поход]].]] [[Податотека:Capture of Jerusalem 1917d.jpg|thumb|left|Британските артилериски сили на [[Скопуска Гора]] во [[Битка кај Ерусалим (1917)|Битката кај Ерусалим]], 1917 година.]] [[Податотека:British Troops Marching in Mesopotamia.jpg|thumb|Британски војници на маршот за време на [[Месопотамски поход|Месопотамскиот поход]], 1917]] Во март и април [[1917]] година, во [[Прва битка кај Газа|Првата]] и [[Втора битка кај Газа|Втората битка]] за [[Газа]], германските и османлиските сили го спречиле напредокот на Египетските експедициски сили, кои започнале во август [[1916]] година во Битката кај Романи<ref>{{Наведена книга|title=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War: Forward by General Hüseyiln Kivrikoglu|url=https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric|last=Erickson|first=Edward J.|series=No. 201 Contributions in Military Studies|year=2001|publisher=Greenwood Press|location=Westport Connecticut|oclc=43481698|page=[https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric/page/163 163]}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Mounted Riflemen in Sinai & Palestine: The Story of New Zealand's Crusaders|last=Moore|first=A. Briscoe|year=1920|publisher=Whitcombe & Tombs|location=Christchurch|oclc=156767391|page=67}}</ref>. На крајот на октомври, [[Синајски и палестински поход|Синајската и Палестинската кампања]] продолжила кога XX-тиот корпус на генералот [[Едмунд Аленби]], XXI корпус и Пустинскиот корпус ја победиле во [[Битка кај Бер Шева|Битката кај Бер Шева]]<ref>{{Наведена книга|title=Military Operations Egypt & Palestine from June 1917 to the End of the War|last=Falls|first=Cyril|series=Official History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence|others=Maps by A. F. Becke|year=1930|volume=Volume 2 Part I|publisher=HM Stationery Office|location=London|oclc=644354483|page=59}}</ref>. Две османлиски војски биле поразени неколку недели подоцна во [[Битка кај Мугар Рич|Битката кај Мугар Риџ]] и на почетокот на декември [[Ерусалим]] беше окупиран по уште еден османлиски пораз во [[Битка кај Ерусалим (1917)|Битката за Ерусалим]]<ref>{{Наведена книга|department=The Palestine Campaigns|last=Wavell|first=Earl|authorlink=Archibald Wavell, 1st Earl Wavell |editor-last=Sheppard |editor-first=Eric William|edition=4|title=A Short History of the British Army|year=1968|orig-date=1933|publisher=Constable & Co.|location=London|oclc=35621223|pages=153–5}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/source/jerusalemdecree.htm|title=Text of the Decree of the Surrender of Jerusalem into British Control|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614214531/http://www.firstworldwar.com/source/jerusalemdecree.htm|archivedate=14 June 2011}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Last Crusade: The Palestine Campaign in the First World War|url=https://archive.org/details/lastcrusadepales0000bruc|last=Bruce|first=Anthony|year=2002|publisher=John Murray|location=London|isbn=978-0-7195-5432-2|page=[https://archive.org/details/lastcrusadepales0000bruc/page/162 162]}}</ref>.Во тоа време, [[Фридрих Крес фон Кресенштајн]] бил ослободен од должностите како командант на осмата армија, заменет од [[Џевад-паша]], а неколку месеци подоцна, командантот на османлиската армија во [[Палестина]], [[Ерих фон Фалкенхајн]], бил заменет со [[Ото Лиман фон Сандерс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/bio/kressenstein.htm|title=Who's Who – Kress von Kressenstein|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/bio/liman.htm|title=Who's Who – Otto Liman von Sanders|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015}}</ref>. Во почетокот на [[1918]] година, линијата на фронтот била проширена и долината на [[Јордан]] била окупирана, по [[Прв трансјордански напад на Аман|Првиот трансјордански]] и [[Втор трансјордански напад на Аман|Вториот трансјордански напад]] на [[Аман]] од силите на Британската Империја во март и април 1918 година<ref>{{Наведена книга|title=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War: Forward by General Hüseyiln Kivrikoglu|url=https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric|last=Erickson|first=Edward J.|series=No. 201 Contributions in Military Studies|year=2001|publisher=Greenwood Press|location=Westport Connecticut|oclc=43481698|page=[https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric/page/195 195]}}</ref>. Во март поголемиот дел од британската пешадија на Египетската експедитивна сила и коњицата биле испратени на Западниот фронт како последица на пролетната офанзива. Тие биле заменети со единици на индиската армија. За време на неколку месеци на реорганизација и обука на летото, биле извршени голем број напади на делови од османлиската фронтонска линија. Тие ја поместувале линијата на фронтот на север до поповолни позиции за Антанта во подготовка за напад и за аклиматизација на новодојдената пешадија на индиската армија. Реорганизираните египетски експедициски сили, со дополнителна монтирана поделба, ги поразиле османлиските сили во [[Битка кај Мегидо|Битката кај Мегидо]] во септември [[1918]] година. За два дена британската и индиската пешадија, ја скршиле османлиската фронтонска линија и го зазеле седиштето на Осмата армија на Отоманското Царство во [[Тулкарм]], континуираните линии за снабдување во Табсор, Арара и седиштето на Седмата армија во Наблус. Во следниот период следело освојување на [[Назарет]], [[Афула]] и Безен, [[Џенин]], заедно со [[Хаифа]] на средоземниот брег и Дара источно од реката Јордан на железничката пруга Хеџаз. Самак и [[Тиберија]] на Галилејското Море, биле освоени на патот кон север до [[Дамаск]]. ====15 август 1917: Мировна понуда од страна на папата==== На или непосредно пред [[15 август]] [[1917]] година [[Папа Бенедикт XV]] дал мирен предлог<ref>''[[Daily Telegraph]]'' Wednesday 15 August 1917, reprinted on page 26 of ''Daily Telegraph'' Tuesday 15 August 2017</ref>: * без анексија * Нема надомест, освен да се компензира за тешката штета од војната во Белгија и делови од Франција и Србија * Решение за проблемите на Елзас-Лотарингија и Трентино и Трст * Реставрација на [[Кралство Полска]] * Германија да се повлече од Белгија и Франција * Германските колонии во странство ќе бидат вратени во Германија * Општо разоружување * Врховен арбитражен суд за решавање на идните спорови меѓу нациите * Слободата на морињата * Укинување на сите одмазднички економски конфликти ====Влез на САД во војната==== [[Податотека:USA bryter de diplomatiska förbindelserna med Tyskland 3 februari 1917.jpg|thumb|left]] На почетокот на војната, [[САД]] воделе политика на неинтервенција, избегнувајќи конфликти додека се обидувале да посредуваат во мир. Кога германскиот У-брод U-20 го потонил британскиот RMS Lusitania на [[7 мај]] [[1915]] година со 128 Американци меѓу загинатите, претседателот [[Вудро Вилсон]] инсистирал на тоа дека „''Америка е премногу горда да се бори''“, но побарал да се стави крај на нападите на патнички бродови. Германија тоа го испочитувала. Вилсон неуспешно се обидел да посредува во спогодбата. Сепак, тој, исто така, постојано предупредувал дека САД нема да толерира неограничена подводна војна и кршење на меѓународното право. Поранешниот претседател [[Теодор Рузвелт]] ги осудил германските дела нарекувајќи ги пиратски{{sfn |Brands |1997 |p=756}}. Вилсон бил реизбран уште во [[1916]] година по кампањата со слоганот „Тој нè чува од војна“<ref>[http://archives.chicagotribune.com/1915/10/12/page/1/article/wilson-for-america-first "Wilson for 'America First'"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170202145806/http://archives.chicagotribune.com/1915/10/12/page/1/article/wilson-for-america-first |date=2017-02-02 }}, ''[[The Chicago Daily Tribune]]'' (October 12, 1915).</ref><ref>Cooper, John Milton. ''[https://books.google.com/books?id=xOZVsyO4K2cC&pg=PA278 Woodrow Wilson: A Biography]'', p. 278 (Vintage Books 2011).</ref><ref>Garrett, Garet. ''[https://books.google.com/books?id=jlEAK4R8qjwC&pg=PA13 Defend America First: The Antiwar Editorials of the Saturday Evening Post, 1939-1942]'', p. 13 (Caxton Press 2003).</ref>. Во јануари 1917 година, Германија ја продолжила неограничената подводна војна, сфаќајќи дека тоа би значело американски влез. Германскиот министер за надворешни работи го поканил [[Мексико]] да се приклучи на војната како сојузник на Германија против САД. За возврат, Германците ќе ја финансираат војната во Мексико и ќе помогнат да се вратат териториите на [[Тексас]], [[Ново Мексико]] и [[Аризона]]{{sfn |Tuchman |1966}}. Обединетото Кралство ја пресретнала пораката и ја предала на американската амбасада во Лондон. Оттаму се упатила кон претседателот Вилсон, кој ја објавил белешката на јавноста. Вилсон ги повикла антивоенските елементи да ги прекинат сите војни, освојувајќи го ова и елиминирајќи го милитаризмот од целиот свет. Тој тврдел дека војната била толку важна што САД морале да имаат глас на мировната конференција<ref name="Karp-PoW-1979">{{harvnb |Karp |1979}}</ref>. По тонењето на седум американски трговски бродови со подморници и објавувањето на телеграмата Цимерман, Вилсон повикал на војна против Германија<ref>[[S: Woodrow Wilson Urges Congress to Declare War on Germany|"Woodrow Wilson Urges Congress to Declare War on Germany"]] (Wikisource)</ref>, која Конгресот на САД го одобрил на [[6 април]] [[1917]] година. САД никогаш не биле формално член на сојузниците, туку станале самопрогласена ''здружена моќ''. Соединетите Држави имале мала војска, но по усвојувањето на Законот за селективна служба, мобилизирале 2,8 милиони луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sss.gov/induct.htm|title=Selective Service System: History and Records|publisher=Sss.gov|accessdate=27 July 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090507211238/http://www.sss.gov/induct.htm|archivedate=7 May 2009}}</ref>, и до летото [[1918]] година секој ден испраќале по 10.000 свежи војници во Франција. Во [[1917]] година, Американскиот конгрес им доделил државјанство на САД на [[Порториканци]]те за да им дозволи да бидат подготвени да учествуваат во Првата светска војна, како дел од Законот Џонс-Шафрот. Претпоставките на германскиот Генералштаб дека ќе бидат во можност да ги поразат британските и француските сили пред американските сили да ги засилат, се покажале како неточни<ref>{{Наведена книга|last1=Stone|first1=David|title=The Kaiser's Army: The German Army in World War One|date=2014|publisher=COnway|location=London|isbn=9781844862924}}</ref>. Морнарицата на САД испратила група на бродови во [[Скапа Флоу]] за да се придружи на Британската флота и на уништувачите на Квинстаун и за да помогнат во заштитата на конвоите. Неколку полкови на американските маринци биле исто така испратени во Франција. Британците и Французите сакале американските единици да ги засилат своите војници веќе на бојните линии и да не трошат ретки испораки при донесувањето на набавките. ====Германска пролетна офанзива од 1918==== {{главна|Пролетна офанзива }} [[Податотека:British 55th Division gas casualties 10 April 1918.jpg|thumb|left|British [[55th (West Lancashire) Infantry Division|55th Division]] soldiers, blinded by tear gas during the [[Battle of the Lys (1918)|Battle of Estaires]], 10 April 1918]] [[Податотека:General gouraud french army world war i machinegun marne 1918.JPEG|thumb |French soldiers under [[Henri Gouraud (French Army officer)|General Gouraud]], with machine guns amongst the ruins of a cathedral near the [[Marne (river)|Marne]], 1918.]] Лудендорф изготвил планови (со кодно име [[Операција Михаил]]) за офанзивата во [[1918]] година на Западниот фронт. Пролетната офанзива се обидела да ги подели британските и француските сили. Германското раководство се надевало дека ќе стави крај на војната пред да пристигнат значајни сили од САД. Операцијата започнала на [[21 март]] [[1918]] година, со напад врз британските сили во близина на [[Сен Кентен]]. Германските сили постигнале невиден напредок од 60 километри{{sfn |Westwell |2004}}. Британските и француските ровови биле пробиени со користење на новите тактики за инфилтрација, исто така наречени тактики ''Hutier'', по генералот [[Оскар фон Хутиер]], од специјално обучени единици. Претходно, нападите се одликувале со долги артилериски бомбардирања и масовни напади. Меѓутоа, во пролетната офанзива од 1918 година, Лудендорф користел артилерија само кратко и инфилтрирал мали групи пешадија во слабите точки на противникот. Тие нападнале командни и логистички области и заобиколиле неколку точки со сериозен отпор. Посилно вооружената пешадија потоа ги уништила овие изолирани позиции. Овој германски успех многу се потпирал на елементот на изненадување{{sfn |Posen |1984 |pp=190¿}}. Фронт се преселил во рамките на 120 километри од [[Париз]]. Три тешки железнички топови од [[Круп]] испуштиле 183 гранати во главниот град, предизвикувајќи многу Парижани да бегаат. Првичната офанзива била толку успешна што Кајзерот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] го прогласил за национален празник денот [[24 март]]. Многу [[Германци]] сметале дека победата е близу. Сепак, по тешките борби, офанзивата била прекината. Немајќи тенкови или моторизирана артилерија, Германците не можеле да ги консолидираат своите придобивки. Проблемите на повторно снабдување биле, исто така, влошени со зголемување на растојанијата што сега се протегале над теренот кој бил раскинат и честопати теренот бил непрооден за сообраќај{{sfn |Gray |1991 |p=86}}. Генералот [[Фердинанд Фош]] ги притиснал американските војници да се користат како поединечни замени, додека Першинг се обидувал да ги натера американските единици да делуваат како независна сила. Овие единици биле доделени на исцрпените француски и британски команди на [[28 март]]. Совет на сојузничките сили на Врховна војна бил формиран на конференцијата во [[Дулан]] на [[5 ноември]] [[1917]] година. Генерал Фош бил назначен за врховен командант на сојузничките сили. Хаиг, Патејн и Першинг ја задржале тактичката контрола на нивните армии; Фош ја имал координативната улога, а британските, француските и американските команди функционирале во голема мера самостојно{{sfn|Moon |1996 |pp=495–196}}. По операцијата Михаил, Германија ја започнала операцијата Џорџет против северните пристаништа на [[Ламанш|англискиот канал]]. Сојузниците го прекинале пренесувањето по ограничените територијални придобивки од Германија. Германската војска на југ потоа ги спровела Операциите Блухер и Јорк. Германија ја започнала операцијата ''Марна'' ([[Втора битка на Марна]]) на 15 јули, во обид да се заобиколи [[Рејмс]]. Резултирачкиот противнапад, со кој ја започнал [[Стодневна офанзива|Стодневната офанзива]], ја обележила првата успешна сојузничка офанзива на војната. До 20 јули Германците се повлекле преку [[Марна (река)|Марна]] до нивните почетни линии{{sfn |Rickard |2007}}. Германските жртви помеѓу март и април 1918 година биле 270.000, вклучувајќи и многу високо обучени војници. Во меѓувреме, во Германија започнале антивоени маршеви и пад на моралот во војската. Индустриското производство било половина од нивото на 1913 година. ====Новите држави во војната==== Кон крајот на пролетта [[1918]] година, во [[Јужен Кавказ]] биле формирани три нови држави: [[Прва Република Ерменија]], [[Азербејџанска Демократска Република]] и [[Демократска Република Грузија]], кои ја прогласиле својата независност од Руската Империја. Два други помали ентитети биле основани, [[Центрокасписка диктатура]] и [[Југозападна Кавказска Република]] (првиот бил ликвидиран од Азербејџан во есента 1918 година, а вториот од страна на заедничка ерменско-британска работна група на почетокот на 1919 година). Со повлекувањето на руските армии од Кавказот во зимата во 1917-1918, трите главни републики се обединиле за претстојниот отомански напредок, кој започна во првите месеци од [[1918]] година. Солидарноста била кратко одржена кога била создадена [[Закавкаска Федеративна Република]] во пролетта 1918 година, но таа се распаднала во мај, кога [[Грузијци]]те побарале и добиле заштита од Германија, а Азербејџаните склучиле договор со [[Отоманското Царство]] што бил посличен на воен сојуз. [[Ерменија]] била оставена да се грижи за себе и се борела пет месеци против заканата од полноправна окупација од страна на Отоманските Турци, пред да ги победат во [[Битка кај Сардарапад|Битката кај Сардарапад]]{{sfn|Hovannisian |1967 |pp=1–39}}. ===Сојузничка победа: лето 1918=== [[Податотека:Riflemen-1918-Western-Front.jpg|thumb|200px|Помеѓу април и ноември 1918 година, сојузниците ја зголемиле својата сила на фронтот, додека германската сила паднала за половина.{{sfn |Ayers |1919 |p=104}}]] ====Стодневна офанзива==== {{главна|Стодневна офанзива|Вајмарска Република}} [[Податотека:Aerial view of ruins of Vaux, France, 1918, ca. 03-1918 - ca. 11-1918 - NARA - 512862.tif|thumb|left|Воздушен поглед на урнатините на [[Vaux-devant-Damloup]], Франција, 1918]] Контраофанзивата на сојузничките сили, позната како [[Стодневна офанзива]], започнала на [[8 август]] [[1918]] година, со [[Битка кај Амјен|Битката кај Амјен]]. Битката опфатила повеќе од 400 тенкови и 120.000 британски, [[доминион]]ални и француски војници, а до крајот на својот прв ден во германските линии бил создаден 24 километри. Бранителите прикажале значителен колапс во моралот, предизвикувајќи го самиот Лудендорф да го прогласи овој ден како „''Црн ден на германската војска''“<ref>{{Наведена книга|publisher=Vanwell|orig-date=1977|year=2004|title=Shock Army of the British Empire: The Canadian Corps in the Last 100 Days of the Great War|url=https://archive.org/details/shockarmyofbriti0000schr|last=Schreiber|first=Shane B|place=St. Catharines, ON|isbn=1-55125-096-9|oclc=57063659}}</ref>{{sfn |Rickard |2001}}<ref>{{Наведена книга|publisher=Pan|orig-date=1998|year=1999|title=1918: Year of Victory|last=Brown|first=Malcolm|place=London|isbn=0-330-37672-1|page=190}}</ref>.Германскиот отпор се заострил, а битката била завршена на 12 август. Наместо да ја продолжат борбата со Амјен по почетниот успех, како што било направено многупати во минатото, сојузниците го пренеле своето внимание на друго место. Сојузничките водачи сега сфатиле дека продолжувањето на нападот по отпорот е губење на животи, и подобро би било да се направи нова линија. Тие започнале да преземаат напади со цел брзо да ги искористат предностите на успешното напредување на крилата, а потоа ги прекинале кога секој напад го изгубил првичниот импулс<ref name="Pitt-1962">{{harvnb |Pitt |2003}}</ref>. [[Податотека:Battle of the Canal Du Nord, 27 September - 1 October 1918 CO3289.jpg|thumb|left|Канадско-шкотски одред, напредувајќи за време на Битката кај Канал ду Норд, 1918 година]] Британските и Доминионските сили ја започнале следната фаза од кампањата со [[Битка кај Алберт|Битката кај Алберт]] на [[21 август]] {{sfn |Terraine |1963}}. Нападот бил проширен од Французите<ref name="Chron-FWW">{{harvnb |Gray |Argyle |1990}}</ref>, а потоа и од британските сили во наредните денови. Во текот на последната недела од август, притисокот на сојузниците по фронтот на 110 километри против непријателот бил тежок и непопустлив. Соочени со овие напредоци, на [[2 септември]] германската Врховна команда издала наредби да се повлече кон линијата Хинденбург на југ. Ова било отстапено без борба{{sfn |Nicholson |1962}}. Според Лудендорф „Моравме да ја признаеме потребата ... да го повлечеме целиот фронт од Скар до Веле{{sfn |Ludendorff |1919}}. Во септември сојузниците продолжиле да напредуваат кон линијата Хинденбург на север и во центарот. Германците продолжиле да се борат против силните активности на задните стража и започнале бројни противнапади за изгубените позиции, но само неколку со успех. Континуираните градови, села, височини и ровови продолжиле да паѓаат на сојузниците, при што само БЕФ презел 30.441 затвореник во последната седмица од септември. На 24 септември, нападот на Британците и Французите се случил на 3 километри од Сен Кентин<ref name="Chron-FWW"/>. Германците се повлекле на позиции долж или зад линијата Хинденбург. [[Податотека:World War I Observation Balloon HD-SN-99-02269.JPEG|thumb|upright|Американски мајор во близина на фронтот, 1918 година]] За речиси четири недели од борбите што започнале на 8 август, биле заробени повеќе од 100.000 германски затвореници. Од „''Црниот ден на германската армија''“, германската висока команда сфатила дека војната е изгубена и се обидела да постигне задоволителен крај. Еден ден по таа битка, Лудендорф рекол: „''Ние повеќе не можеме да ја добиеме војната, но не смееме ниту да ја изгубиме''“. На [[11 август]] тој ја понудил својата оставка како Кајзер, кој го одбил тоа и одговорил: „''Гледам дека мораме да постигнеме рамнотежа. Ние скоро ја достигнавме границата на нашите сили на отпор, војната мора да заврши''“. На 13 август во [[Спа]], Хинденбург, Лудендорф, канцеларот и министерот за надворешни работи Хинц се согласиле дека војната не може да заврши воено, и наредниот ден германскиот совет одлучил дека победата на теренот сега е најневеројатна. Австрија и Унгарија предупредиле дека би можеле да ја продолжат војната само до декември, а Лудендорф препорачал итни мировни преговори. Принцот Рупрехт го предупредил принцот Макс од Баден: „''Нашата воена ситуација се влоши толку брзо што повеќе не верувам дека можеме да ја одржиме во текот на зимата, дури е можно катастрофата да дојде претходно''“. На [[10 септември]] Хинденбург ги повикал на мировните преговори царот Карл од Австрија, а Германија апелирала до Холандија за медијација. На [[14 септември]] Австрија испратила белешка до сите воинствени страни на состанокот за мировни разговори за неутрална почва, а на 15 септември Германија направила мировна понуда за Белгија. Обете понуди за мир биле одбиени, а на [[24 септември]] Врховниот командант на армијата ги информирал водачите во [[Берлин]] дека преговорите за примирје се неизбежни.<ref name="Chron-FWW"/>. Конечниот напад на линијата Хинденбург започнала со офанзива на Меусе-Аргон, која започнала од француски и американски војници на 26 септември. Следната недела, соработувачките француски и американски единици победиле во Шампањ во Битката кај Блан Мон Риџ. На [[8 октомври]] линијата била прободена повторно од британските и доминионските трупи во [[Битка кај Камбре|Битката кај Камбре]]<ref>{{Наведена книга|series=For King and Empire: A Social History and Battlefield Tour|title=The Canadians at Cambrai and the Canal du Nord, August–September 1918|url=https://archive.org/details/canadiansatcambr0000chri|publisher=CEF Books|year=1997|last=Christie|first=Norm M|isbn=1-896979-18-1|oclc=166099767}}</ref>. Германската војска морала да го скрати својот фронт и да ја искористи холандската граница како сидро за да се бори против акциите на задните стражи. Кога [[Бугарија]] потпишала посебно примирје на 29 септември, Лудендорф, со месеци под голем стрес разбрал дека Германија повеќе не може да ја одржи успешната одбрана {{sfn |Stevenson |2004 |p=380}}{{sfn |Hull |2006 |pp=307–10}} [[Податотека:US 64th regiment celebrate the Armistice.jpg|thumb|left |Војници на 64-от полк на САД, 7-та пешадиска дивизија, ја слават веста за примирјето, 11 ноември 1918 година.]] Вестите за наводниот воен пораз на Германија се прошириле низ германските вооружени сили. Заканата од бунт била распространета. Адмиралот Рајнхард Шер и Лудендорф одлучиле да започнат последен обид за враќање на храброста на германската морнарица. Лудендорф одлучил да не го информира на принцот Максимилијан Баден бидејќи знаел де ка нема да добие поддршка. Многумина, одбивајќи да бидат дел од поморската офанзива, за кои верувале дека е самоубиствена, се побуниле и биле уапсени. Колапсот на Балканот значело дека Германија ќе ги загуби главните резерви на нафта и храна. Нејзините резерви биле искористени, дури и додека американските трупи постојано пристигнувале со стапка од 10.000војници на ден{{sfn |Stevenson |2004 |p=383}}. Американците обезбедиле повеќе од 80% од сојузничката нафта за време на војната, и немало недостиг од истата.{{sfn |Painter |2012 |p=25 |ps=. Over the course of the war the United States supplied more than 80&nbsp;percent of Allied oil requirements, and after US entry into the war, the United States helped provide and protect tankers transporting oil to Europe. US oil resources meant that insufficient energy supplies did not hamper the Allies, as they did the Central Powers.}}. Со воената пауза и со широко распространета загубена довербата во Кајзерот, Германија започнала со предавање. Принцот Максимилијан Баден ја презел одговорноста за новата влада како канцелар на Германија за да преговара со сојузниците. Преговорите со претседателот Вилсон започнале веднаш, со надеж дека ќе понуди подобри услови од Британците и Французите. Вилсон побарал [[уставна монархија]] и парламентарна контрола врз германската војска{{sfn |Stevenson |2004 |p=385}}. Немало отпор кога социјалдемократот Филип Шејдеман на 9 ноември ја прогласил Германија за република. Кајзерот, кралевите и другите наследни владетели биле отстранети од власта, а Вилхелм побегнал во [[егзил]] во Холандија. Кралска Германија била мртва; новата Германија е родена како [[Вајмарска Република]].{{sfn |Stevenson |2004 |loc=Chapter 17}}. ====Капитулации==== [[Податотека:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|left |thumb|''[[The New York Times]]'' од 11 ноември 1918]] Колапсот на Централните сили дошол брзо. Бугарија била прва што потпишала примирје, на [[29 септември]] [[1918]] година во [[Солун]]<ref name="indiana.edu-1918">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiana.edu/~league/1918.htm|work=League of Nations Photo Archive|title=1918 Timeline|accessdate=20 November 2009}}</ref>. На [[30 октомври]], [[Отоманското Царство]] капитулирала, потпишувајќи ја [[Договор од Мудрос|примирјето на Мудрос]]<ref name="indiana.edu-1918"/>. На [[24 октомври]], Италијанците започнале притисок што бргу ја повратило територијата изгубена по Битката кај Капорето. Ова кулминирало со Битката кај Виторио Венето, што го означил крајот на Австроунгарската армија како делотворна борбена сила. Офанзивата, исто така, предизвикала дезинтеграција на Царство Австроунгарија. Во текот на последната недела од октомври, декларации за независност биле направени во [[Будимпешта]], [[Прага]] и [[Загреб]]. На 29 октомври, царските власти ја запрашале [[Италија]] за примирје, но Италијанците продолжиле да напредуваат, достигнувајќи до [[Тренто]], [[Удине]] и [[Трст]]. На [[3 ноември]], Австроунгарија испратила повик за примирје. Условите, организирани по телеграфски пат со сојузничките власти во [[Париз]], биле доставени до австрискиот командант и прифатени. Примирјето со Австрија бил потпишан во Вила Џусти, во близина на [[Падова]], на 3 ноември. Австрија и Унгарија потпишале одвоени примирја по соборувањето на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]]. Во наредните денови, Италијанската армија го окупирала [[Инсбрук]] и целиот [[Тирол]] со 20 до 22.000 војници.<ref>{{Наведено списание |author=Andrea Di Michele |title=Trento, Bolzano E Innsbruck: L'occupazione Militare Italiana Del Tirolo (1918-1920) |language=it |trans-title=Trento, Bolzano and Innsbruck: The Italian Military Occupation of Tyrol (1918–1920) |journal=Trento e Trieste. Percorsi degli italiani d'Austria dal '48 all'annessione |publisher=Accademia Roveretana degli Agiati |year=2014 |pages=436–437 |quote=La forza numerica del contingente italiano variò con il passare dei mesi e al suo culmine raggiunse i 20-22.000 uomini. [The numerical strength of the Italian contingent varied with the passing of months and at its peak reached 20-22,000 men.] |url=http://www.agiati.it/UploadDocs/12255_Art_20_di_michele.pdf}} ← see http://www.agiati.it/ara_context.jsp?ID_LINK=113344&area=196 for metadata --></ref>. [[Податотека:Armisticetrain.jpg|thumb |upright|[[Фердинанд Фош]], втор од десно, на фотографијата надвор од кочијата во [[Компиен]], откако се согласил со примирјето што ја заврши војната таму.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.compiegne.fr/decouvrir/clairierearmistice.asp|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070827142334/http://www.compiegne.fr/decouvrir/clairierearmistice.asp|archivedate=27 August 2007|title=Clairière de l'Armistice|publisher=Ville de [[Compiègne]]|language=fr}}</ref>]] На [[11 ноември]], во 05:00 часот, примирјето со Германија било потпишано кај железничката пруга во [[Компиен]]. Во 11 часот на [[11 ноември]] [[1918]] година - „''единаесеттиот час од единаесеттиот ден од единаетиот месец''“ стапил на сила прекинот на огнот. Во текот на шест часа помеѓу потпишувањето на примирјето и неговото влегување во сила, спротивставените војски на Западниот фронт започнале да се повлекуваат од своите позиции, но борбите продолжиле низ многу области на фронтот, бидејќи командантите сакале да приграбат територија пред завршувањето на војната. Окупацијата на [[Рајнска област|Рајнската област]] продолжило по примирјето. Окупаторските војски се состоеле од американски, белгиски, британски и француски сили. Во ноември 1918 година, сојузниците имале доволно резерви на луѓе и материјал за да ја нападнат Германија. Сепак, во време на примирје, ниту една сојузна сила не ја преминала германската граница. Западниот фронт сѐ уште бил околу 720 километри од [[Берлин]] и војските на Кајзерот се повлекле од бојното поле во добар дел. Овие фактори му овозможиле на Хинденбург и другите високи германски водачи да ја прошират приказната дека нивните војски навистина не биле поразени. Ова резултирало со „''Легендата за удар со нож во грб''“,{{sfn |Baker |2006}}{{sfn |Chickering |2004 |pp=185–188}} според која поразот на Германија не бил поради нејзината неможност да продолжи со борбата , туку поради неуспехот на јавноста да одговори на патриотското повикување и наводното намерно саботирање на воените напори, особено од Евреите, социјалистите и болшевиците. Сојузниците имале многу повеќе потенцијално богатство што може да го потрошат за војната. Една проценка (користејќи американски долари од 1913) е дека сојузниците потрошиле 58 милијарди долари за војната, а Централните сили само 25 милијарди долари. Меѓу сојузниците, Велика Британија потрошила 21 милијарда долари и 17 милијарди американски долари; меѓу Централните сили Германија потроши 20 милијарди долари<ref>Gerd Hardach, ''The First World War, 1914–1918'' (1977) p 153, using estimated made by H. Menderhausen, ''The Economics of War'' (1941) p 305</ref>. ==Последици== {{главна|Последици од Првата светска војна}} [[Податотека:VERDUN-OSSUAIRE DE DOUAUMONT5.JPG|thumb|Француски воени гробишта во костурница Дуомон, која содржи остатоци од повеќе од 130.000 непознати војници]] По завршувањето на војната исчезнале четири царства: Германско, Австроунгарско, Отоманско и Руско царство. Бројни нации ја вратиле својата поранешна независност, а нови биле создадени. Четири династии, заедно со нивните помошни аристократии, паднале како резултат на војната: [[Династија Романови]], [[Династија Хоенцолерн]], [[Хабсбуршка династија]] и [[Отоманска династија]]. Белгија и Србија<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 309 - 312.</ref> биле сериозно оштетени, како и Франција, при што загинале 1,4 милиони војници<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm "France's oldest WWI veteran dies"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161028021340/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |date=28 October 2016 }}, ''BBC News'', 20 January 2008.</ref>, не сметајќи ги другите жртви. Слично биле погодени и Германија и Русија<ref>{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=yes|id=2YqjfHLyyj8C|page=273}} |first=Spencer |last=Tucker |year=2005 |title=Encyclopedia of World War I |publisher=[[ABC-CLIO]] |page= 273 |isbn= 1-85109-420-2}}</ref>. ===Официјален крај на војната=== Формалната воена состојба меѓу двете страни опстојувала уште седум месеци, сè до потпишувањето на [[Версајски договор|Версајскиот договор]] со Германија на [[28 јуни]] [[1919]] година. Сенатот на Соединетите Држави не ја ратификувал спогодбата и покрај јавната поддршка за тоа<ref>{{Наведена книга|last=Hastedt|first=Glenn P.|authorlink=|title=Encyclopedia of American Foreign Policy|publisher=Infobase Publishing|series=|volume=|edition=|date=2009|location=|page=483|language=|url=|doi=|id=|isbn=978-1-4381-0989-3|mr=|zbl=|jfm=}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Murrin|first1=John|authorlink=|last2=Johnson|first2=Paul | author2-link =|last3=McPherson|first3=James | author3-link =|last4=Gerstle|first4=Gary | author4-link =|last5=Fahs|first5=Alice | author5-link =|title=Liberty, Equality, Power: A History of the American People|publisher=Cengage Learning|series=|volume=II|edition=|date=2010|location=|page=622|language=|url=|doi=|id=|isbn=978-0-495-90383-3|mr=|zbl=|jfm=}}</ref>, и формално не ја завршила својата вмешаност во војната сè додека Резолуцијата Нокс-Портер не била потпишана на [[2 јули]] [[1921]] година од страна на претседателот [[Ворен Хардинг]]<ref>{{наведени вести|last=Staff|title=Harding Ends War; Signs Peace Decree at Senator's Home. Thirty Persons Witness Momentous Act in Frelinghuysen Living Room at Raritan.|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B13F63C5D14738DDDAA0894DF405B818EF1D3|newspaper=[[The New York Times]]|date=3 July 1921}}</ref>. За Обединетото Кралство и Британското царство, војната престанала со одредбите на Законот за престанок на актуелната војна од 1918 во однос на: * Германија на 10 јануари 1920 година. * Австрија на 16 јули 1920 година. * Бугарија на 9 август 1920 година. * Унгарија на 26 јули 1921 година. * Турција на 6 август 1924 година. По Версајскиот договор биле потпишани договори со Австрија, Унгарија, Бугарија и Отоманското Царство. Меѓутоа, преговорите за вториот договор со Отоманското Царство биле проследени со немири, а конечниот мировен договор меѓу сојузничките сили и земјата што наскоро ќе стане [[Република Турција]] не бил потпишан до [[24 јули]] [[1923]] година во [[Лозана]]. Некои воени споменици го датираат дека крајот на војната по потпишуањето на Договорот од Версај во 1919 година, кога многу од војниците кои служеле во странство конечно се вратиле во своите матични земји; за разлика од тоа, повеќето комеморации на крајот на војната се концентрираат на примирјето од [[11 ноември]] [[1918]] година. Законски, формалните мировни договори не биле целосни, сè додека не бил потпишан последниот, Договорот од Лозана. Според неговите услови, сојузничките сили го напуштиле [[Истанбул]] на [[23 август]] [[1923]] година. ===Мировни договори и национални граници=== [[Податотека:Venizelos signing the Treaty of Sevres.jpeg|thumb|left|Грчкиот премиер Венизелос го потпишува [[Договор од Севр|договорот од Севр]]]] По војната, [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] наметнала серија мировни договори за Централните сили, кои официјално ја завршиле војната. Версајскиот договор од 1919 година се занимавал со Германија и, врз основа на [[Четиринаесетте точки на Вилсон]], стапила на сила [[Друштво на народите|Лигата на народите]] на [[28 јуни]] [[1919]]{{sfn |Magliveras |1999 |pp=8–12}}{{sfn |Northedge |1986 |pp=35–36}}. Централните сили морале да ја признаат одговорноста за целокупната загуба и штета на која биле подложени сојузничките влади и нивните државјани како последица на војната што им била наметната со нивната агресија. Во [[Версајски договор|договорот од Версај]], оваа изјава е под член 231, кој станал познат како клаузула за признавање на вина во војната, бидејќи мнозинството Германци се чувствувале понижени и огорчени<ref>{{Наведена книга|first=John H.|last=Morrow|title=The Great War: An Imperial History|publisher=Routledge|location=London|year=2005|isbn=978-0-415-20440-8|name-list-style=amp|page=290}}</ref>. Генерално, Германците почувствувале дека биле неправедно решени од она што го нарекле „''diktat of Versailles''“. Германскиот историчар Хаген Шулце изјавил дека договорот ја сместува Германија „''под легални санкции, лишени од воена моќ, економски уништена и политички понижена''“<ref>{{Наведена книга|first=Hagen|last=Schulze|title=Germany: A New History|url={{google books|plainurl=y|id=B84ZaAdGbS4C|page=204}} |year=1998 |publisher=Harvard U.P. |page=204}}</ref>. Белгискиот историчар Лоренс Ван Иперсел ја нагласил централната улога што ја на војната и Версајскиот договор во Германската политика во 1920-тите и 1930-тите: <blockquote>Активно отфрлање на воената вина во Германија и германското незадоволство од двете репарации и континуираната сојузничка окупација на Рајнската област, направија широка ревизија на значењето и сеќавањето на проблемите во војната. „Легендата за ударот со нож во грб“ и желбата да се ревидира Версајскиот диктат, како и верувањето во меѓународна закана насочени кон елиминација на германската нација, останаа во срцето на германската политика. Дури и човек на мирот, како што е [Густав] Стремеман јавно ја отфрли германската вина. Што се однесува до Нацистите, тие мавтаа со транспаренти на домашно предавство и меѓународен заговор, во обид да ја потикнат германската нација во дух на одмазда. Како фашистичка Италија, така и Нацистичка Германија се обиде да го пренасочи споменот на војната во полза на сопствените политики.<ref>{{Наведена книга|first=Laurence Van|last=Ypersele|title=Mourning and Memory, 1919 – 45 |editor-first=John |editor-last=Horne|work=A Companion to World War I|url={{google books|plainurl=y|id=EjZHLXRKjtEC|page=584}} |year=2012 |publisher=Wiley |page=584}}</ref></blockquote> [[Податотека:William Orpen - The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles.jpg|thumb|Потпишување мир во Салата на огледала, Версај, 28 јуни 1919 година]] Во меѓувреме, новите народи ослободени од германското владеење го сметале договорот како признавање на грешките извршени врз малите нации од многу поголеми агресивни соседи<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Surrogate Hegemon in Polish Postcolonial Discourse Ewa Thompson, Rice University|url=http://www.owlnet.rice.edu/~ethomp/The%20Surrogate%20Hegemon.pdf|accessdate=2018-02-05|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029211408/http://www.owlnet.rice.edu/~ethomp/The%20Surrogate%20Hegemon.pdf|url-status=dead}}</ref>. Мировната конференција барала сите поразени да платат репарации за целата штета направена на цивили. Меѓутоа, поради економските тешкотии и Германија како единствена поразена сила со непроменета економија, товарот паднал во голема мера врз Германија. [[Австроунгарија]] била поделена на неколку наследни држави, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Чехословачка]] и [[Југославија]], во голема мера, но не целосно по етнички линии. [[Трансилванија]] била префрлена од Унгарија во [[Голема Романија]]. Деталите биле содржани во [[Договор од Се Жермен|договорот од Сен Жермен]] и [[Тријанонски договор|договорот од Тријанон]]. Како резултат на договорот од Тријанон, 3,3 милиони Унгарци паднале под странска власт. Иако Унгарците сочинувале 54% од населението на предвоено Кралство Унгарија, само 32% од нејзината територија била оставена во Унгарија. Помеѓу 1920 и 1924 година, 354.000 Унгарци побегнале од поранешните унгарски територии дадени на Романија, Чехословачка и Југославија<ref>{{Наведена книга|first1=Károly|last1=Kocsis|first2=Eszter Kocsisné|last2=Hodosi|title=Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin|url=https://archive.org/details/ethnicgeographyo0000kocs|year=1998|isbn=978-963-7395-84-0|page=[https://archive.org/details/ethnicgeographyo0000kocs/page/19 19]|publisher=Geographical Research Institute, Research Centre and Earth Sciences }}</ref>. Руското Царство, кое се повлекло од војната во [[1917]] година по Октомвриската револуција, изгубило поголем дел од својата западна граница, бидејќи од него биле изделкани новите независни нации односно држави [[Естонија]], [[Финска]], [[Латвија]], [[Литванија]] и [[Полска]]. Романија ја презела контролата врз [[Бесарабија]] во април [[1918]] година{{sfn |Clark |1927}}. Отоманското Царство се распаднало, и голем дел од нејзината територија [[Левант]] била доделена на разни сојузнички сили како протекторати. Турското јадро во [[Анадолија]] било реорганизирано како [[Република Турција]]. Отоманското Царство требало да се подели со [[Договор од Севр|договорот од Севр]] од 1920 година. Овој договор никогаш не бил ратификуван од страна на султанот и бил отфрлен од страна на Турското национално движење, што довело до победната [[Турска војна за независност]] и многу помалку строгиот [[Лозански договор]] од [[1923]] година. ===Национални идентитети=== [[Податотека:Map Europe 1923-mk.svg|thumb|Карта на територијални промени во Европа по Првата светска војна (од 1923 година)]] Полска повторно станала независна држава по повеќе од еден век. [[Кралство Србија]] и нејзината династија, и земјата со најмногу жртви по глава на жител<ref>{{наведени вести|title=Appeals to Americans to Pray for Serbians|newspaper=[[The New York Times]]|date=27 July 1918|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9406E4D8143EE433A25754C2A9619C946996D6CF}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Serbia Restored|newspaper=[[The New York Times]]|date=5 November 1918|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=990CEFDC113BEE3ABC4D53DFB7678383609EDE}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Minor Powers During World War One&nbsp;– Serbia|first=Matt|last=Simpson|publisher=firstworldwar.com|date=22 August 2009|url=http://www.firstworldwar.com/features/minorpowers_serbia.htm}}</ref>, станала столбот на новата мултинационална држава, [[Кралство на Срби, Хрвати и Словенци]], подоцна преименувани во [[Кралство Југославија]]. [[Чехословачка]], која со територии од [[Кралство Бохемија]] и со делови од [[Кралство Унгарија]], станала нова држава. Русија стана [[Советски Сојуз]] и ги загуби Финска, Естонија, Литванија и Латвија, кои станаа независни држави. Отоманското Царство наскоро било заменето од [[Турција]] и неколку други земји на Блискиот Исток. Во Британското Царство, војната започнала нови форми на [[национализам]]. Во [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]], Битката кај Галиполе станала позната како „Крштевањето на огнот“ на тие народи. Тоа била првата голема војна во која се бореле новоформираните земји, и еден од првите пати што австралиските војници се бореле како Австралијци, а не само субјекти на британската круна. [[Денот Анзак]], во чест на австралискиот и Новозеландскиот армиски корпус, го слави овој дефинитивен момент<ref>{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9400E1DD113FE233A25755C2A9629C946796D6CF&scp=12&sq=New+Zealand+anzac&st=p|title='ANZAC Day' in London; King, Queen, and General Birdwood at Services in Abbey|newspaper=[[The New York Times]]|date=26 April 1916}}</ref><ref name=awmtradition>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.awm.gov.au/commemoration/anzac/anzac_tradition.asp|title=The ANZAC Day tradition|publisher=[[Australian War Memorial]]|accessdate=2 May 2008|author=Australian War Memorial|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501163212/http://www.awm.gov.au/commemoration/anzac/anzac_tradition.asp|url-status=dead}}</ref>. По Битката кај Вими Риџ, каде што канадските сили за првпат се бореле како единствен корпус, Канаѓаните започнале да се однесуваат кон нив како нација „фалсификувана од огнот“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/vimy-ridge-e.aspx|publisher=[[Canadian War Museum]]|title=Vimy Ridge|accessdate=22 October 2008|author=Canadian War Museum}}</ref>. Откако успеале на истото бојно поле да постигнат резултати, тие за првпат започнале да бидат почитувани на меѓународно ниво за сопствените достигнувања. Канада влегла во војната како Доминион на Британската Империја и останала така, иако се појавила со поголема мерка на независност<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/war-impact-e.aspx|title=The War's Impact on Canada|publisher=[[Canadian War Museum]]|accessdate=22 October 2008}}</ref><ref>{{наведени вести |url=http://www.cbc.ca/canada/ottawa/story/2008/05/09/babcock-citizen.html|title=Canada's last WW1 vet gets his citizenship back|publisher=[[CBC News]]|date=9 May 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511014947/http://www.cbc.ca/canada/ottawa/story/2008/05/09/babcock-citizen.html|archivedate=11 May 2008}}</ref>. Кога Британија објавила војна во 1914 година, владите автоматски биле вклучени во војната. Владите на Канада, Австралија, Нов Зеланд и Јужна Африка биле поединечни потписници на Договорот од Версај<ref>[http://foundingdocs.gov.au/item-did-23.html Documenting Democracy] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160520203624/http://foundingdocs.gov.au/item-did-23.html |date=20 May 2016 }}. Retrieved 31 March 2012</ref>. Формирањето на современа држава [[Израел]] и корените на континуираниот израелско-палестински конфликт делумно се наоѓаат во нестабилната динамика на моќта на Блискиот Исток што произлезе од Првата светска војна{{sfn|Doughty |2005}}. Пред крајот на војната, Отоманското Царство одржувала скромно ниво на мир и стабилност низ Средниот Исток{{sfn |Hooker |1996}}. Со падот на османлиската влада започнале и првите конфликти. Политичките граници направени од победниците од Првата светска војна биле брзо наметнати, понекогаш само со површно советување со месното население. Тие продолжуваат да бидат проблематични во борбите од [[21 век]] за национален идентитет{{sfn |Kaplan |1993}}{{sfn |Salibi |1993}}. Распаѓањето на Отоманското Царство на крајот од Првата светска војна било клучно во придонесот кон современата политичка ситуација на Блискиот Исток, вклучувајќи го и Арапско-израелскиот конфликт,<ref name="Evans_2005">{{harvnb |Evans |2005}}</ref>{{sfn |Israeli Foreign Ministry}}<ref name="Gelvin_2005">{{harvnb |Gelvin |2005}}</ref> ===Здравствени ефекти=== [[Податотека:Transporting Ottoman injured at Sirkedji.jpg|thumb |left |Превоз на отоманските војници повредени во [[Сиркеџи]]]] Војната имала длабоки последици врз здравјето на војниците. Од 60 милиони европски воен персонал кој бил мобилизиран од 1914 до 1918 година, 8 милиони биле убиени, 7 милиони биле трајно онеспособени, а 15 милиони биле сериозно повредени. Германија загубила 15,1% од активната машка популација, Австроунгарија загубила 17,1%, а Франција загубила 10,5%{{sfn |Kitchen |2000 |p=22}}. Во Германија, цивилните смртни случаи биле 474,000 повисоки отколку во мирни услови, што во голем дел се должи на недостигот на храна и недоволната исхранетост, што го ослабил отпорот кон болестите<ref>{{Наведена книга |first=N.P.|last=Howard|title=The Social and Political Consequences of the Allied Food Blockade of Germany, 1918–19|work=German History|year=1993|volume=11|issue=2|pages=161–88|url=http://libcom.org/files/blockade%20Germany_0.pdf}} table p 166, with 271,000 excess deaths in 1918 and 71,000 in the first half of 1919 while the blockade was still in effect.</ref>. До крајот на војната, гладот убил околу 100.000 луѓе во Либан{{sfn |Saadi |2009}}. Помеѓу 5 и 10 милиони луѓе загинале од глад во Русија од 1921 година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hoover.org/publications/digest/6731711.html|publisher=Hoover Institution|work=Hoover Digest|date=30 January 2007|title=Food as a Weapon|first=Bertrand M.|last=Patenaude|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080719190529/http://www.hoover.org/publications/digest/6731711.html|archivedate=19 July 2008|accessdate=14 August 2014}}</ref>. До [[1922]] година, во Русија имало меѓу 4,5 милиони и 7 милиони деца бездомници, како резултат на скоро една деценија уништување од Првата светска војна, Руската граѓанска војна и последователниот глад од 1920-1922{{sfn |Ball |1996 |pp=16, 211}}. Бројни антисоветски Руси ја напуштиле земјата по револуцијата; до 1930-тите, северниот кинески град [[Харбин]] имал 100.000 Руси<ref>{{наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-16051029.html|title=The Russians are coming (Russian influence in Harbin, Manchuria, China; economic relations)|work=The Economist (US)|date=14 January 1995|access-date=2018-02-05|archive-date=2007-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070510153951/http://www.highbeam.com/doc/1G1-16051029.html|url-status=dead}} (via Highbeam.com)</ref>. Илјадници луѓе емигрирале во Франција, Англија и во САД. Болестите сешириле во хаотични воени услови. Само во [[1914]] година, епидемичниот [[тифус]], пренесен од вошки<ref>Ч. Џ. Вопицка, Тајне Балкана: седам година службовања у епицентру европске олује,. Београд, 2009, стр. 55 - 56.</ref>, убил 200.000 во Србија{{sfn |Tschanz}}. Од 1918 до 1922 година, Русија имала околу 25 милиони инфекции и 3 милиони смртни случаи од епидемичен тифус{{sfn |Conlon}}. Во 1923 година, 13 милиони Руси имале заболено маларија, нагло зголемување од предвоените години<ref>{{Наведена книга |last=Taliaferro|first=William Hay|title=Medicine and the War|url={{google books|plainurl=y|id=HcOAnAINJZAC|page=65}} |year=1972 |pages=65 |publisher=Books for Libraries Press |isbn=0-8369-2629-3}}</ref>. Покрај тоа, голема епидемија на грип се проширила низ целиот свет. Генерално, пандемијата на грип во 1918 година убила најмалку 50 милиони луѓе{{sfn |Knobler |2005}}<ref>{{Наведена книга|last1=Kamps|first1=Bernd Sebastian|last2=Reyes-Terán|first2=Gustavo|title=Influenza|url=http://www.influenzareport.com/ir/overview.htm|series=Influenza Report|publisher=Flying Publisher|isbn=3-924774-51-X|accessdate=17 November 2009|archive-date=2019-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028030041/http://www.influenzareport.com/ir/overview.htm|url-status=dead}}</ref>. Лобирањето од [[Хаим Вајцман]] и стравот дека американските Евреи ќе ги охрабрат САД да ја поддржат Германија кулминирале со британската владина [[Балфорова декларација]] од [[1917]] година, одобрувајќи создавање на еврејска држава во [[Палестина]]<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50162/Balfour-Declaration|title=Balfour Declaration (United Kingdom 1917)|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> . Вкупно 1.172.000 еврејски војници работеле во сојузничките и централните сили во Првата светска војна, вклучувајќи 275.000 во Австроунгарија и 450.000 во Царска Русија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Jewish+History/Zionist+Institutions/JAFI+Timeline/1917-1919.htm|title=Timeline of The Jewish Agency for Israel:1917–1919|publisher=The Jewish Agency for Israel|accessdate=29 August 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520072856/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish%20Education/Compelling%20Content/Jewish%20History/Zionist%20Institutions/JAFI%20Timeline/1917-1919.htm|archivedate=20 May 2013}}</ref>. Социјалните нарушувања и раширеното насилство на Руската револуција од 1917 и следната Руска граѓанска војна предизвикало повеќе од 2.000 погроми во поранешното [[Руско Царство]], главно во [[Украина]]<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0016_0_15895.html|title=Pogroms|encyclopedia=[[Encyclopaedia Judaica]]|accessdate=17 November 2009|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>. Околу 60.000-200.000 цивилни Евреи биле убиени во злосторствата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/modtimeline.html|title=Jewish Modern and Contemporary Periods (ca. 1700–1917)|work=Jewish Virtual Library|accessdate=17 November 2009|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>. По Првата светска војна, [[Кралство Грција|Грција]] се борела против турските националисти предводени од [[Мустафа Кемал Ататурк]], војната што на крајот резултирала со огромна размена на население меѓу двете земји според Договорот од Лозана<ref>[http://www.spiegel.de/international/0,1518,451140,00.html "The Diaspora Welcomes the Pope"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604185021/http://www.spiegel.de/international/0%2C1518%2C451140%2C00.html |date= 4 June 2012 }}, ''Der Spiegel'' Online. 28 November 2006.</ref>. Според различни извори<ref>[[R. J. Rummel]], "The Holocaust in Comparative and Historical Perspective", 1998, ''Idea Journal of Social Issues'', Vol.3 no.2</ref>, неколку стотици илјади Грци загинале во овој период, што било поврзано со грчкиот геноцид<ref>{{наведени вести |url=https://www.nytimes.com/2000/09/17/nyregion/a-few-words-in-greek-tell-of-a-homeland-lost.html|first=Chris|last=Hedges|title=A Few Words in Greek Tell of a Homeland Lost|work=The New York Times|date=17 September 2000}}</ref>. ==Воени злосторства== ===Инциденти во Баралон=== {{главна|Инцидентот Баралонг }} [[Податотека:HMS Baralong.jpg|thumb|ХМС ''Баралонг''.]] На 19 август 1915 година, германската подморница У-27 била потонета од британскиот Q-брод ''HMS Baralong''. Сите преживеани Германци, по кратко време биле погубени од екипажот на Баралонг по наредба на поручникот Годфри Херберт, капетанот на бродот. Погубувањето било објавено во медиумите од страна на американски државјани на британски товарен брод натоварен со воени резерви, што го запреле У-27 само неколку минути пред инцидентот<ref>Halpern, Paul G. (1994). A Naval History of World War I. Routledge, p. 301; {{ISBN|1-85728-498-4}}</ref>. === Хемиско оружје=== {{главна|Хемиско оружје во Првата светска војна}} [[Податотека:French soldiers making a gas and flame attack on German trenches in Flanders. Belgium., ca. 1900 - 1982 - NARA - 530722.tif|thumb|left|Француски војници испуштиле гас и пламен на германските ровови во Фландрија]] Првата успешна употреба на отровен гас како оружје во војна се случила за време на Втората битка кај Ипре (22 април - 25 мај 1915). Гас наскоро се користел од страна на сите поголеми воинствени војници во текот на војната. Се проценува дека употребата на хемиско оружје од двете страни во текот на војната предизвикало 1,3 милиони жртви. На пример, Британците имале над 180.000 жртви на хемиско оружје за време на војната, а до една третина од американските жртви биле предизвикани од нив. Руската армија, наводно, претрпела околу 500.000 жртви на хемиско оружје во Првата светска војна<ref>Schneider, Barry R. (28 February 1999). Future War and Counterproliferation: US Military Responses to NBC. Praeger, p. 84; {{ISBN|0-275-96278-4}}</ref> Употребата на хемиско оружје во војувањето е во директна повреда на Хашката декларација од 1899 година, со која се забранува нивна употреба<ref>{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=y|id=hEH7KcpN-OcC|page=34}} |title=The Anatomy of the Nuremberg Trials: A Personal Memoir |first=Telford |last=Taylor |date=1 November 1993 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |isbn=0-316-83400-9 |accessdate=20 June 2013}}</ref><ref>{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=y|id=0PYx0j3wRvAC|page=7}} |title=Cornerstones of Security: Arms Control Treaties in the Nuclear Era |first1=Thomas |last1=Graham |first2=Damien J. |last2=Lavera |date=May 2003 |pages=7–9 |publisher=[[University of Washington Press]] |isbn=0-295-98296-9 |accessdate=5 July 2013}}</ref>. Употребата на отровниот гас не бил ограничен само на војниците. Цивилите биле изложени на ризик од гасовите, бидејќи ветровите ги ширеле отровните гасови низ нивните градови и ретко добивале предупредувања за потенцијална опасност. Во прилог на отсутни системи за предупредување, цивилите често немале пристап до ефективни гасни маски. Околу 100.000-260.000 цивилни жртви починале од хемиско оружје за време на конфликтот, а десетици илјади (заедно со воениот персонал) починале од лузни на белите дробови, оштетување на кожата и слично во годините по завршувањето на конфликтот. Многу команданти од двете страни знаеле дека таквото оружје ќе предизвика голема штета за цивилите, но сепак продолжиле да ги користат. Британскиот полицаец Сер Даглас Хаиг во својот дневник запишал: „Моите службеници и јас бевме свесни дека таквото оружје ќе им наштети на жените и децата што живеат во околните градови, бидејќи силните ветришта беа вообичаени на бојното поле. Сепак, бидејќи оружјето требаше да биде насочено против непријателот, никој од нас воопшто не беше загрижен“<ref>{{Наведена книга|title=The Poisonous Cloud: Chemical Warfare in the First World War|first=L. F.|last=Haber|date=20 February 1986|pages=106–108|publisher=Clarendon Press|isbn=0-19-858142-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Dew of Death: The Story of Lewisite, America's World War I Weapon of Mass destruction|url=https://archive.org/details/dewofdeathstoryo0000vile|first=Joel A.|last=Vilensky|date=20 February 1986|pages=[https://archive.org/details/dewofdeathstoryo0000vile/page/78 78]–80|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=0-253-34612-6}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents, Second Edition|first=D. Hank|last=Ellison|date=24 August 2007|pages=567–570|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-8493-1434-6}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=War Made New: Weapons, Warriors, and the Making of the Modern World|url=https://archive.org/details/warmadenewweapon0000boot|first=Max|last=Boot|date=16 August 2007|pages=[https://archive.org/details/warmadenewweapon0000boot/page/245 245]–250|publisher=Gotham|isbn=978-1-59240-315-8}}</ref>. === Геноцид и етничко чистење === {{главна|Ерменски геноцид|Асирски геноцид|Геноцид на понтиските Грци|Негирање на геноцид}} [[Податотека:Morgenthau336.jpg|thumb|Ерменци убиени за време на ерменскиот геноцид. Сликата е земена од „Приказната на амбасадорот Моргентау“, објавена во 1918 година.<ref>{{Наведена книга |author=Henry Morgenthau |title=Ambassador Mogenthau's story |publisher=Brigham Young University |url=http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/comment/morgenthau/Morgen25.htm |year=1918 |department=XXV: Talaat Tells Why He "Deports" the Armenians}}</ref>]] [[Податотека:Hromadná poprava srbského obyvatelstva.jpg|thumb|Австроунгарски војници погубуваат мажи и жени во Србија, 1916 година <ref>{{Наведена книга|last1=Honzík|first1=Miroslav|last2=Honzíková|first2=Hana|title=1914/1918, Léta zkázy a naděje|year=1984|publisher=Panorama|location=Czech Republic}}</ref>]] Етничкото чистење на ерменското население на Отоманското Царство, вклучувајќи ги и масовните депортации и погубувања, во последните години на Отоманското Царство се смета за геноцид<ref name="IAGSletter">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071006024502/http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm|archivedate=6 October 2007|author=[[International Association of Genocide Scholars]]|title=Open Letter to the Prime Minister of Turkey Recep Tayyip Erdoğan|date=13 June 2005|url-status=dead}}</ref>. Османлиите извршиле организирани и систематски масакри на ерменското население на почетокот на војната и портретирале намерно провоцирани акти на ерменски отпор како бунтови за оправдување на понатамошно истребување<ref name=leverkun>{{Наведена книга|last=Vartparonian|first=Paul Leverkuehn|others=translated by Alasdair Lean; with a preface by Jorge and a historical introduction by Hilmar|title=A German officer during the Armenian genocide: a biography of Max von Scheubner-Richter|year=2008|publisher=Taderon Press for the Gomidas Institute|location=London|isbn=978-1-903656-81-5|url=https://books.google.com/books?id=_hItAQAAIAAJ|author2=Kaiser}}</ref>. Во почетокот на 1915 година, голем број [[Ерменци]] доброволно се пријавиле за влез во руските сили, а османлиската влада го искористила ова како изговор за издавање на Законот за депортирање, со кој се дозволила депортација на Ерменците од источните провинции на Сирија помеѓу 1915 и 1918 година. Ерменците биле намерно однесени во смрт, а голем број биле нападнати од отомански разбојници{{sfn |Ferguson |2006 |p=177}}. Иако точниот број на смртни случаи е непознат, Меѓународната асоцијација на научници за геноцид проценува 1,5 милиони<ref name="IAGSletter"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genocidescholars.org/sites/default/files/document%09%5Bcurrent-page%3A1%5D/documents/US%20Congress_%20Armenian%20Resolution.pdf|title=International Association Of Genocide Scholars|accessdate=12 March 2013|archive-date=2013-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130226033839/http://www.genocidescholars.org/sites/default/files/document%09%5Bcurrent-page%3A1%5D/documents/US%20Congress_%20Armenian%20Resolution.pdf}}</ref>. Владата на Турција постојано го негирала геноцидот, тврдејќи дека оние што умреле биле жртви на меѓуетнички борби, глад или болести за време на Првата светска војна; овие тврдења се отфрлени од страна на повеќето историчари{{sfn |Fromkin |1989 |pp=212–215}}. Другите етнички групи биле слично нападнати од Отоманското Царство во овој период, вклучувајќи ги Асирците и Грците, а некои научници сметаат дека тие настани се дел од истата политика на истребување<ref>{{Наведена мрежна страница|author=International Association of Genocide Scholars|url=http://www.genocidescholars.org/images/Resolution_on_genocides_committed_by_the_Ottoman_Empire.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422005726/http://genocidescholars.org/images/Resolution_on_genocides_committed_by_the_Ottoman_Empire.pdf|archivedate=22 April 2008|url-status=dead|title=Resolution on genocides committed by the Ottoman empire}}</ref><ref>{{Наведена книга |last=Gaunt |first=David |url={{google books|plainurl=y|id=4mug9LrpLKcC}} |title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I |location=Piscataway, New Jersey |publisher=Gorgias Press |year=2006 }}{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведено списание |doi=10.1080/14623520801950820|last1=Schaller|first1=Dominik J|last2=Zimmerer|first2=Jürgen|year=2008|title=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies&nbsp;– introduction|journal=Journal of Genocide Research|volume=10|issue=1|pages=7–14| issn=1462-3528}}</ref>. ==Технологија== ===Воено оружје=== [[Податотека:Tanks on parade in London at the end of World War I, 1918 (3056450509).jpg|thumb|left|Тенкови на парадата во Лондон по крајот на војната]] Првата светска војна започна како судир на технологијата од [[XX век]] и тактиката од [[19 век]], со неизбежно големи последователни жртви. Меѓутоа, до крајот на [[1917]] година, главните војски, кои тогаш броеле милиони луѓе, се модернизирале и користеле телефонска, безжична комуникација{{sfn |Hartcup |1988 |p=154}}, оклопни возила, тенкови{{sfn |Hartcup |1988 |pp=82–86}}, и авиони. Пешадиските реформи биле реорганизирани, така што 100-те компании повеќе не биле главната единица на маневрирање. Наместо тоа, биле фаворизирани екипи од 10 или повеќе мажи, под команда на помлад подофицер. Артилеријата, исто така, доживеала револуција. Во [[1914]] година, топовите биле позиционирани во линијата на фронтот и пукале директно на нивните цели. До [[1917]] година, индиректното оружје како и минофрлачи и митралези било вообичаено, користејќи нови техники за откривање и движење, особено авиони и често се занемарувале теренските телефони<ref>Sterling, Christopher H.; Military Communications: From Ancient Times to the 21st Century (2008). Santa Barbara: ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-85109-732-6}} p. 444.</ref>. [[Контрабатирање|Контрабатираните]] мисии станале вообичаени, и често помагале во откривање на звук за лоцирање на непријателските позиции. [[Податотека:Austin21.jpg|thumb|right|Руски оклопни возила, 1919 година]] Германија била далеку понапред од сојузниците во т.н. стрелба од скриена позиција. Германската армија употребувала хаубици од 150 мм и 210 мм во [[1914]] година, кога типичните француски и британски биле само 75 мм и 105 мм. Британците имале хаубици од 152 мм, но истите биле премногу тешки за па морало да се влечат на теренот. Германците, исто така, поседувале тенкови од 305 м м и 420 мм,, кои биле идеално прилагодени за војување{{sfn |Mosier |2001 |pp=42–48}}<ref>{{Наведена книга|last=Jager|first=Herbert|title=German Artillery of World War One|publisher=Crowood Press|date=2001|pages=224|isbn=978-1861264039}}</ref>. [[Податотека:38cmBttrPommern.jpg|thumb|right|„Ланге Макс“, најголемиот тенк во светот во 1917 година]] Во [[1917]] година, на [[27 јуни]], [[Германци]]те го користеле својот најголем тенк на светот, со прекар „''Ланге Макс''“, кој бил во можност да пука до 50 километри. Голем дел од борбата вклучувала војна од рововите, во која стотици често загинале. Многу од најсмртоносните битки во историјата се случиле за време на Првата светска војна. Таквите битки ги вклучуваат битките кај [[Битка кај Пашендал|Пашендал]], [[Прва битка кај Марна|Марна]], [[Битка кај Камбре|Камбре]], [[Битка на Сома|Сома]], [[Верденска битка|Верден]] и [[Галиполска операција|Галиполе]]. Германците користеле [[Хабер-Бошов процес]] за да ги снабдат своите сили со барут и покрај блокадата од британската морнарица{{sfn |Hartcup |1988}}. Артилеријата била одговорна за најголемиот број жртви {{sfn |Raudzens |1990 |p=421}} и потрошила огромни количества експлозиви. Големиот број повреди на главата биле предизвикани од експлодирачки гранати, кои ги принудиле на завојуваните страни да го развијат современиот челичен шлем, предводен од [[Французи]]те. Широката употреба на хемиското воено оружје било голема одлика на конфликтот. Користените гасови вклучиле [[хлор]], [[иперит]] и [[фозген]]. Неколку жртви на војната биле предизвикани од употребата на гасот{{sfn |Raudzens |1990}}, бидејќи брзо се создале ефективни контрамерки за гасните напади, преку употреба на гас-маски. Употребата на хемиско оружје и стратешки бомбардирања од мал обем биле забранети од Хашките конвенции од [[1899]] и [[1907]] година, но и двете конфенции се покажале дека поседуваат ограничени ефекти{{sfn |Heller |1984}}, иако ја имале подржката од јавноста<ref>Postwar pulp novels on future "gas wars" included Reginald Glossop's 1932 novel ''Ghastly Dew'' and Neil Bell's 1931 novel ''The Gas War of 1940''.</ref>. Најмоќното копнено оружје било железничкиот топ со тежина од десетина тони<ref>{{YouTube|Hl4jJJ9b9MA|"Heavy Railroad Artillery"}}</ref>. [[Германци]]те го нарекле [[Дебела Берта]]. Германија го развил [[Париски топ|Парискиот топ]], кој можел да го бомбардира [[Париз]] од над 100 километри. [[Податотека:Vickers machine gun in the Battle of Passchendaele - September 1917.jpg|thumb |Британскиот [[Викерс]], 1917 година]] Ровови, митралези, воздухопловна извидувања, бодликава жица и современа артилерија со фрагментациони гранати помагале во борбите за време на Првата светска војна. Британците и Французите постојано барале решение во создавањето на тенкови. Првите британски тенкови биле користени за време на [[Битка на Сома|Битката кај Сома]] на [[15 септември]] [[1916]] година. Механичката веродостојност била проблем, но експериментот се покажал како достоен. Во текот на една година, Британците ги напаѓале стотиците тенкови и го покажале својот потенцијал за време на [[Битка кај Камбре|Битката кај Камбре]] во ноември [[1917]] година, со раскинување на линијата на Хинденбург, додека комбинираните тимови заробиле 8.000 непријателски војници. Во меѓувреме, Французите ги претставиле првите тенкови со вртечка школка, [[Рено FT-17]], кој станал решавачки инструмент за победата. Конфликтот исто така го видел и воведувањето на автоматско оружје, како што биле митралезот Луис, автоматската пушка [[M1918 BAR]] и MP 18. Друго ново оружје кое било употребувано бил [[пламенофрлач]], за првпат користено од германската војска, а подоцна и од други сили. Иако не е од висока тактичка вредност, пламенофрлачот било моќно, деморализирачко оружје кое предизвикало терор на бојното поле. Преносните железници биле развиени за да обезбедат огромни количества храна, вода и муниција потребни за поддршка на голем број војници во областите каде што биле уништени транспортни системи. Моторите со внатрешно согорување и подобрените системи за влечење за автомобили и камиони на крајот ги претвориле железните јажиња како застарени. ===Области земени во големи напади=== На Западниот фронт ниту една страна не постигнала импресивни придобивки во првите три години од војната со нападите во [[Верденска битка|Верден]], [[Битка на Сома|Сома]], [[Битка кај Пашендал|Пашендал]] и [[Битка кај Камбре|Камбре]] - освен исклучок била т.н. [[Офанзива на Невил]]. Во [[1918]] година Германците ги пресекле линиите на одбраната во три големи напади: [[Операција Михаил]], Лис, и на [[Трета битка кај Ени|Третата битка кај Ени]], каде ја покажале моќта на своите нови тактики. Сојузниците возвратиле во [[Соасон]], што им покажало на Германците дека тие мора да се вратат во одбраната и во [[Амјен]]. Тенковите одиграле значајна улога во двата напади, како што имало и претходната година во Камбре. Области земени во големи напади на Истокот биле поголеми. Германците се справиле добро во [[Прва битка кај Мазурските езера|Првата битка кај Мазурските езера]] принудувајќи ја подоцна Русија на мир. Австроунгарците и Германците се сојузиле за големиот успех во [[Офанзива Горлице-Тарнув]], предизвикувајќи Русите да ја напуштат Полска и да се повлечат. Во серија напади заедно со Бугарите ја окупирале Србија, Албанија, Црна Гора и поголемиот дел од Романија. Постигнувањата на сојузниците ги довело подоцна во [[Палестина]], во [[Македонија]] и во [[Виторио Венето]]. Областа окупирана на исток од страна на Централните сили на [[11 ноември]] [[1918]] година изнесувала 1.042.600 км<s>2</s>, приближно со големина на [[Колумбија]]. ===Поморски сили=== Германија распоредила У-бродови (подморници) по почетокот на војната. Наизменично помеѓу ограничената и неограничената подморска војна во Атлантикот, Царската Германска Морнарица имала план да ги лиши Британските Острови од витални резерви. Повеќето од нив биле заборавени во меѓувоениот период, додека [[Втората светска војна]] ја оживеала повторно нивната потреба<ref>Lawrence Sondhaus, ''The Great War at Sea: A Naval History of the First World War'' (2014).</ref>. ===Авијација=== [[Податотека:Sopwith F-1 Camel.jpg|thumb|left|[[RAF]] [[Sopwith Camel]]. In April 1917, the average life expectancy of a British pilot on the Western Front was 93 flying hours.<ref>{{Наведена книга|first1=Eric|last1=Lawson|first2=Jane|last2=Lawson|year=2002|url={{google books|plainurl=y|id=9PGHckhHiX0C}}pg=PT123 |title=The First Air Campaign: August 1914– November 1918 |publisher=Da Capo Press |page=123 |isbn= 0-306-81213-4}}</ref>]] Авиони со постојани крила за првпат биле употребени воено од [[Италијанци]]те во [[Либија]] на [[23 октомври]] [[1911]] година за време на [[Османлиско-италијанска војна|Италијанско-турската војна]] за извидување, но наскоро биле направени авиони за фрлање бомби и за фотографирање од воздухот следната година. До [[1914]] година, нивната воена корист била очигледна. Тие првично биле користени за извидување. За да ги соборат непријателските авиони, биле развиени против-авионски топови и борбени авиони. Биле создадени и стратешки бомбардери, главно од Германците и Британците, иако првите ги користеле и [[Цепелин]]ите<ref name="Cross 1991">{{harvnb |Cross |1991}}</ref>. Кон крајот на конфликтот, за првпат биле користени носачи на авиони, со ''[[HMS Furious]]''{{sfn |Cross |1991 |pp=56–57}}. Балони за набљудување со пилоти, биле користени како стационарни извидни платформи, пријавувајќи ги непријателските движења и насочувајќи ја артилеријата. Балоните најчесто имале екипа од двајца војници, опремени со падобрани{{sfn |Winter |1983}}. Во тоа време, падобраните биле премногу тешки за да ги користат пилотите на авиони, а помалите верзии не биле развиени до крајот на војната. ==Економски ефекти== Еден од најдраматичните ефекти од војната било проширувањето на владините овластувања и одговорности во Британија, Франција, САД и Доминионите на Британската Империја. За да ја искористат целата моќ на нивните општества, владите создале нови министерства и овластувања. Нови даноци биле наметнати и донесени закони, сите дизајнирани да ги зајакнат воените напори и многумина траат до ден-денес. На сличен начин, војната ги заострила способностите на некои поранешни големи и бирократизирани влади, како што се Австроунгарија и Германија. Бруто-домашниот производ (БДП) се зголемил за три сојузници (Велика Британија, Италија и САД), но се намалил во Франција и Русија, во неутрална Холандија и во трите главни Централни сили. Намалувањето во БДП во Австрија, Русија, Франција и Отоманското Царство се движело меѓу 30 и 40 отсто. На пример, во Австрија, повеќето свињи биле заклани, така што на крајот на војната немало месо. Во сите нации, владиниот удел во БДП се зголемил, надминувајќи 50% во Германија и Франција и речиси достигнал ниво во Британија. За да плати на САД, Британија наплатила големи инвестиции во американските железници, а потоа започнала да позајмува многу на [[Вол Стрит]]. Претседателот Вилсон бил на работ да ги прекине кредитите кон крајот на 1916 година, но дозволил големо зголемување на позајмиците на САД на Сојузниците. По 1919 година, САД побарале отплата на овие заеми. Отплатата, делумно, била финансирана од германските репарации, кои, пак, биле поддржани од американските заеми за Германија. Овој кружен систем се распаднал во 1931 година и некои кредити никогаш не биле вратени. Велика Британија сè уште им должи на САД 4,4 милијарди, долг од Првата светска војна во 1934 година. Последната рата конечно била платена во 2015 година<ref>{{cite web | url=https://www.express.co.uk/news/uk/562830/First-World-War-debt-paid-off | title=Britain FINALLY pays off last of First World War debt as George Osborn | date=2015-03-09 }}</ref>. Макро и микро-економските последици биле пренесени од војната. Семејствата биле променети со заминувањето на многу мажи. Со смртта или отсуството на примарниот примач на плата, жените биле принудени да влезат во работна сила. Во исто време, индустријата требало да ги замени изгубените работници испратени во војна. Ова помогнало во борбата за правата на глас за жените<ref>{{Наведена книга|last=Noakes|first=Lucy|title=Women in the British Army: War and the Gentle Sex, 1907–1948|year=2006|publisher=Routledge|location=Abingdon, England|isbn=0-415-39056-7|page=48}}</ref>. Првата светска војна дополнително ја зголемила родовата нерамнотежа, додавајќи го феноменот на вишок од жени. Смртта на скоро еден милион мажи за време на војната во Британија го зголемил родовиот јаз за речиси еден милион: од 670.000 до 1.700.000. Бројот на невенчани жени кои барале економски средства драматично се зголемил. Покрај тоа, демобилизацијата и економскиот пад по војната предизвикало голема невработеност. Војната го зголемило женското вработување. Во Британија, рационализацијата конечно била наметната во почетокот на [[1918]] година, ограничена на месо, шеќер и масти (путер и маргарин), но не и леб. Новиот систем функционирал беспрекорно. Од 1914 до 1918 година, членството на синдикатите двојно се зголемило, од малку над четири милиони до нешто повеќе од осум милиони. Велика Британија се свртела кон нејзините колонии за помош во добивање на суштински воени материјали чија понуда од традиционални извори станало тешко. Геолозите како [[Алберт Ернест Китсон]] биле повикани да пронајдат нови ресурси на скапоцени минерали во африканските колонии. Китсон открил важни нови депозити на манган, кои се користеле во производството на муниција, во Голд Коуст{{sfn |Green |1938 |pp=CXXVI}}. Според членот 231 од Версајскиот договор (т.н. ''клаузула за воена вина'') , Германија ја прифатила одговорноста за сета загуба и штета на која биле подложени сојузничките и асоцираните влади и нивните државјани како последица на војната<ref>{{Наведена книга|author=Anton Kaes et al., eds.|title=The Weimar Republic Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=J4A1gt4-VCsC&pg=PA8|year=1994|publisher=University of California Press|page=8|isbn=978-0-520-90960-1 }}</ref>. Со тоа била формулирано правна основа за репарации, а слична клаузула била вметната во договорите со Австрија и Унгарија. Сепак, ниту еден од нив не го толкувал тоа како признавање на воена вина<ref>Marls, The Myths of Reparations, pp.&nbsp;231–2</ref>. Во 1921 година вкупната сума за репарација била 132 милијарди златни знаци, меѓутоа, експертите од сојузниците знаеле дека Германија не може да ја плати оваа сума, поради кое била поделена на три категории<ref name=Marks237>Marks, p. 237</ref>. Оваа бројка можело да се плати во готово или во натура (јаглен, дрво, хемиски бои, итн. Кон 1929 година започнала Големата депресија, предизвикувајќи политички хаос низ целиот свет<ref>''World War One: A Short History'' By Norman Stone</ref>. Во 1932 година, меѓународната заедница ја суспендирала исплатата на репарациите, со што Германија само платила еквивалент на 20.598 милијарди во репарации<ref>Marks, p. 233</ref>. Со подемот на [[Адолф Хитлер]], сите обврзници и заеми што биле издадени во текот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите биле откажани. Така, по [[Втората светска војна]], на конференцијата во Лондон во [[1953]] година, Германија се согласила да продолжи со исплатата на позајмените пари. На [[3 октомври]] [[2010]] година, Германија го направила последното плаќање на овие обврзници{{efn|World War I officially ended when Germany paid off the final amount of reparations imposed on it by the Allies.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=First World War officially ends|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/8029948/First-World-War-officially-ends.html|work=The Telegraph|accessdate=15 March 2017|quote=The final payment of £59.5 million, writes off the crippling debt that was the price for one world war and laid the foundations for another.|first=Allan|last=Hall|date=28 September 2010|location=Berlin}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2023140,00.html|title=Why Did World War I Just End?|last1=Suddath|first1=Claire|date=4 October 2010|work=Time|accessdate=1 July 2013|quote=World War I ended over the weekend. Germany made its final reparations-related payment for the Great War on Oct. 3, nearly 92 years after the country's defeat by the Allies.|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817090503/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2023140,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://news.blogs.cnn.com/2010/09/30/world-war-i-to-finally-end-this-weekend/|title=World War I to finally end for Germany this weekend|date=30 September 2010|work=CNN|accessdate=15 March 2017|quote=Germany and the Allies can call it even on World War I this weekend.|archive-date=2017-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316204156/http://news.blogs.cnn.com/2010/09/30/world-war-i-to-finally-end-this-weekend/|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/12/26/opinion/26macmillan.html|title=Ending the War to End All Wars|date=25 December 2010|work=The New York Times |accessdate=15 March 2017|quote=NOT many people noticed at the time, but World War I ended this year.|first=Margaret|last=MacMillan}}</ref>}}. [I] ==Војнички искуства== Британските војници на војната првично биле волонтери, но повеќето подоцна биле регрутирани во служба. Преживеаните ветерани, враќајќи се дома, честопати откриле дека можат да разговараат за нивните искуства само меѓу себе. Групирајќи се заедно, тие формирале „здруженија на ветерани“ или „Легиони“. Мал број лични искуства на американски ветерани се собрани од страна на [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&field=all&war=worldwari|title=Search Results (+(war:"worldwari")) : Veterans History Project |publisher=American Folklife Center, Library of Congress |access-date=23 May 2017}}</ref>. ===Затвореници=== [[Податотека:German prisoners in a French prison camp. French Pictorial Service., 1917 - 1919 - NARA - 533724.tif|thumb|left |Германски затвореници цо Француски камп]] Околу осум милиони луѓе се предале или биле задржани во логорите за време на војната. Сите нации ветиле дека ќе ги следат Хашките конвенции за фер третман на воените заробеници, а стапката на преживување за воени заробеници била генерално многу повисока од онаа на борците на фронтот{{sfn |Phillimore |Bellot |1919 |pp=4–64}}. Поединечните предавања биле невообичаени, а големи единици обично се предавале масовно. Во опсадата на Мобеж се предале околу 40.000 француски војници, во Битката за Галиција Русите заробиле околу 100.000 до 120.000 австриски заробеници, во нападот на Брусилов околу 325.000 до 417.000 [[Германци]], а [[Австријци]]те им се предале на Русите, а во Битката кај Таненберг се предале 92.000 Руси. Кога осамениот гарнизон на [[Каунас]] се предал во [[1915]] година, околу 20.000 [[Руси]] станале затвореници, во битката во близина на [[Пшасниш]] (февруари-март 1915) 14.000 [[Германци]] им се предале на [[Руси]]те, а во [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] околу 12.000 Германци им се предале на сојузниците. 25-31% од руските загуби (како дел од заробените, повредените или убиените) имале затворенички статус, додека за Австроунгарија 32%, за Италија 26%, за Франција 12%, за Германија 9%; за Велика Британија 7%. Затворениците од сојузничките војски изнесувале околу 1,4 милиони (не вклучувајќи ја и Русија, која изгубила 2,5-3,5 милиони луѓе како затвореници). Од Централните сили околу 3,3 милиони луѓе станале затвореници, а повеќето од ним им се предале на Русите{{sfn |Ferguson |1999 |pp=368–9}}. Германија имала 2,5 милиони затвореници; Русија 2,2-2,9 милиони; додека Британија и Франција држеле околу 720.000. Повеќето биле заробени непосредно пред примирјето. САД имале 48.000. Најопасниот момент бил чинот на предавање, кога понекогаш биле истребувани беспомошни војници{{sfn |Blair |2005}}{{sfn |Cook |2006 |pp=637–665}}. Откако затворениците пристигнувале до логорите, условите, воопшто, биле задоволителни (и многу подобро отколку во [[Втората светска војна]]), благодарение на напорите на Меѓународниот црвен крст и инспекциите од страна на неутралните нации. Сепак, условите биле страшни во Русија: гладувањето било вообичаено за затворениците и цивилите. Околу 15-20% од затворениците во Русија починале, а во затворите на Централните сили, 8% биле Руси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://profismart.ru/web/bookreader-115250-24.php|archive-url=https://archive.today/20130417092302/http://profismart.ru/web/bookreader-115250-24.php|url-status=dead|archive-date=17 April 2013|title=Максим Оськин – Неизвестные трагедии Первой мировой Пленные Дезертиры Беженцы – стр 24 – Читаем онлайн|publisher=Profismart.ru|accessdate=13 March 2013}}</ref>. Во Германија, храната била ретка, но починале само 5% {{sfn |Speed |1990}}{{sfn |Ferguson |1999 |loc=Chapter 13}}{{sfn |Morton |1992}}. [[Податотека:1stGazaBritishPrisoners00118v.jpg|thumb|Британски затвореници чувани од османлиските сили по Првата битка за Газа во 1917 година.]] Османлиското Царство често лошо ги третирала војниците{{sfn |Bass |2002 |p=107}}. Околу 11.800 војници на Британското Царство, повеќето од нив [[Индијци]], станале затвореници по опсадата на Кут во [[Месопотамија]] во април 1916 година. Од нив, 4.250 загинале во заробеништво<ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=British National Archives|title=The Mesopotamia campaign|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/battles/mesopotamia.htm|accessdate=10 March 2007}}</ref>. Иако многумина биле во лоша состојба кога биле заробени, отоманските офицери ги принудувале да поминат 1100 километри во [[Анадолија]]. Преживеаните рекле: „Бевме пренмесуваи како ѕверови, да се откажевме значеше да умреме“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.awm.gov.au/stolenyears/ww1/turkey/story2.asp|publisher=Australian War Memorial|work=Stolen Years: Australian Prisoners of War|title=Prisoners of Turkey: Men of Kut ''Driven along like beasts''|accessdate=10 December 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108200459/http://www.awm.gov.au/stolenyears/ww1/turkey/story2.asp|archivedate=8 January 2009}}</ref>. Преживеаните откако пристигнале, биле принудени да ја изградат железничка пруга низ [[Таур]]. Во Србија, по битките во [[1914]] година, со кои австроунгарската војска била одбиена, останале над 70.000 заробеници од кои околу 20 000 биле со словенско потекло. Во епидемија на тифус што ја зафатила Србија поради ужасни последици на војната починале над 33 000 заробеници. Заробеници имале подобри услови за живеење од населението, за што сведочат членовите на европски комисии што набљудувале однос кон воените заробеници. Во Австроунгарија и Германија во 1917 година се наоѓале околу 127 500 заробени и 79 000 интернирани лица од територија на тогашната Србија. Истата година на територијата на Бугарија имало 32 000 заробеници и 100 000 интернирани српски цивили. На крајот на [[1917]]број година број на интернирани и затвореници изнесувал 341 500 лица.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 294 - 295.</ref> Во Русија, кога затворениците од чешката легија на австроунгарската војска биле ослободени во 1917 година, истите тие повторно се вооружиле и кратко станале воени сили за време на Руската граѓанска војна. Додека сојузничките затвореници од Централните сили биле брзо испраќани дома на крајот од активните непријателства, истиот третман не бил даден на затворениците од Централната власт на Сојузниците и Русија, од кои многумина служеле за присилна работа. Тие често биле ослободувани со многуте пристапи на Црвениот крст<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/57JQGQ|title=ICRC in WWI: overview of activities|publisher=Icrc.org|accessdate=15 June 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719030032/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/57JQGQ|archivedate=19 July 2010}}</ref>. Германските затвореници сè држеле во Русија до 1924 година<ref>{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,768983,00.html|title=GERMANY: Notes, Sep. 1, 1924|work=Time|date=1 September 1924|accessdate=15 June 2010|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817211702/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,768983,00.html|url-status=dead}}</ref>. ==Поддршка и противење== ===Поддршка=== [[Податотека:Affiche-guerre Femmes-au-travail.jpg|thumb|Постер кој ги повикува жените да се приклучат кон британските воени напори, објавен од страна на Младинската христијанска асоцијација]] На [[Балкан]]от, југословенските националисти, како што бил водачот, [[Анте Трумбиќ]], силно ја поддржувал војната, барајќи слобода на [[Југословени]]те од [[Австроунгарија]] и други странски сили и создавање независна [[Југославија]]. Југословенскиот комитет бил формиран во [[Париз]] на [[30 април]] [[1915]] година, но наскоро ја преместил својата канцеларија во [[Лондон]]. Трамбиќ го предводел Комитетот{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=1189}}. Во април [[1918]] година, се одржал Римскиот конгрес на обесправени националности, вклучувајќи ги и чехословачките, италијанските, полските, трансилванските и југословенските претставници, кои ги повикале сојузниците да го поддржат националното самоопределување за луѓето што живеат во Австроунгарија<ref name=autogenerated3/>. На [[Блискиот Исток]], арапскиот национализам се зголемил на отоманските територии како одговор на подемот на турскиот национализам за време на војната, при што арапските националистички водачи се залагале за создавање панарабска држава. Во [[1916]] година, Арапската револуција започнала на териториите на Блискиот Исток кој бил под контрола на отоманската власт, во обид да се постигне независност{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=117}}. Во [[Источна Африка]], [[Јасу V]] од [[Етиопија]] ја поддржувал државата Дервиш, која била во војна со Британците во кампањата во Сомалиленд.<ref>{{Наведена книга|last1=Mukhtar|first1=Mohammed|title=Historical Dictionary of Somalia|date=25 February 2003|publisher=Scarecrow Press|page=126|isbn=978-0-8108-6604-1 |url=https://books.google.com/books?id=DPwOsOcNy5YC&dq=iyasu+dervish&pg=PA126|accessdate=28 February 2017}}</ref>. Германскиот претставник Фон Сибург во [[Адис Абеба]] изјавил: „''Сега е време Етиопија да го поврати брегот на Црвеното Море, за да ги однесе Италијанците дома, за да ја обнови Империјата според нејзината древна големина''“. Етиопската империја била на работ на влегување во Првата светска војна на страната на Централните сили пред соборувањето на Јасу поради сојузничките притисоци врз етиопската аристократија<ref>{{наведени вести|title=How Ethiopian prince scuppered Germany's WW1 plans|url=http://www.bbc.com/news/world-37428682|accessdate=28 February 2017|agency=BBC News|date=25 September 2016}}</ref>. Голем број социјалистички партии првично ја поддржале војната кога започнала во август [[1914]] година<ref name=autogenerated3>{{harvnb |Tucker |Roberts |2005 |p=1001}}</ref>. Меѓутоа, европските социјалисти се поделиле на национални линии, како марксисти и синдикалисти. Откако започнала војната, австриските, британските, француските, германските и руските социјалисти ја следеле растечката националистичка струја со поддршка на интервенциите на нивните земји во војната{{sfn|Tucker |Roberts |2005 |p=884}}. Италијанскиот национализам бил поттикнат од избувнувањето на војната и на почетокот бил силно поддржан од различни политички фракции. Еден од најистакнатите и популарни италијански националистички поддржувачи на војната бил [[Габриеле Д’Анунцио]], кој го промовирал италијанскиот иредентизам и им помогнал на италијанската јавност да ја поддржи интервенцијата во војната{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=335}}. Италијанската либерална партија, под раководство на [[Паоло Босели]], промовирала интервенција во војната на страната на сојузниците и го користела друштвото „Данте Алигиери“ за промовирање на италијанскиот национализам{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=219}}. Италијанските социјалисти биле поделени околу тоа дали да ја поддржат војната или да се спротивстават на тоа; некои биле милитантни поддржувачи на војната, меѓу кои и [[Бенито Мусолини]] и [[Леонида Бисолати]]{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=209}}. Сепак, италијанската Социјалистичка партија одлучила да се спротивстави на војната откако биле убиени анти-милитаристички демонстранти, што резултирало со генерален [[штрајк]] наречен Црвена недела<ref name=autogenerated6>{{harvnb |Tucker |Roberts |2005 |p=596}}</ref>. Италијанската социјалистичка партија се исчистила од провоените националистички членови <ref name=autogenerated6/>, меѓу кои бил и Мусолини<ref name=autogenerated6/>. Мусолини, синдикалист кој ја поддржал војната врз основа на иредентистички тврдења за италијански населени региони на Австроунгарија, формирал движење кое подоцна се развило во Италијански сојуз на борбата, како потекло на фашизмот{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=826}}. Национализмот на Мусолини му овозможил да собере средства од Ансалдо (фирма за вооружување) и други компании за да ја создаде Ил Пополо д'Италија за да ги убеди социјалистите и револуционерите да ја поддржат војната<ref>Dennis Mack Smith. 1997. ''Modern Italy; A Political History''. Ann Arbor: The University of Michigan Press. Pp. 284.</ref>. ===Опозиција=== Откако војната била прогласена, многу социјалисти и синдикати ги поддржале нивните влади. Меѓу исклучоците биле Болшевиците, Социјалистичката партија на Америка и Италијанската социјалистичка партија, како и луѓето како [[Карл Либкнехт]], [[Роза Луксембург]] и нивните следбеници во [[Германија]]. [[Папа Бенедикт XV]], избран во папа помалку од три месеци пред започнувањето на Првата светска војна, ја направил војната и нејзините последици главен фокус на неговата рана понтификација. Во суштина спротивно на неговиот претходник<ref>{{Наведена книга|title=History of the Church|year=1981|publisher=Burns & Oates|location=London|isbn=0-86012-091-0 |translator-first=Margit |translator-last=Resch|volume=9|series=The Church in the industrial age|first=Roger|last=Aubert|editor=Hubert Jedin|editor2=John Dolan|page=521|department=Chapter 37: The Outbreak of World War I}}</ref>, пет дена по неговиот избор, тој зборувал за својата решеност да го направи она што може за да донесе мир. Неговата прва [[енциклика]], ''Ad beatissimi Apostolorum'', од [[1 ноември]] [[1914]] година, била засегната со оваа тема. Бенедикт XV ги нашол своите способности и единствена позиција како верски емисар на мирот игнориран од страна на воинствените сили. Договорот од Лондон од 1915 година меѓу Италија и Тројната Антанта вклучувал тајни одредби со кои сојузниците се согласиле со Италија да ги игнорираат папските мировни чекори кон централните сили. Како резултат на тоа, објавувањето на предложениот предлог на Бенедикт за седум точки од август 1917 година било игнорирано од страна на сите страни освен од Австроунгарија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Who's Who&nbsp;— Pope Benedict XV|publisher=firstworldwar.com|date=22 August 2009|url=http://www.firstworldwar.com/bio/popebenedict.htm}}</ref> [[Податотека:The Deserter.jpg|thumb|''The Deserter'', 1916. Антивоен цртан филм го прикажува Исус како се соочува со одред војници од пет европски земји.]] Во [[Велика Британија]], во [[1914]] година, годишниот камп за службеници за обука на државните службеници бил во Тидворн Пенингс. Шефот на британската армија имал задача да ги разгледа кадетите, но неминовноста на војната го спречило тоа. Наместо тоа, бил испратен генерал Хорас Смит-Дориен. Многу земји ги затворале оние што зборувале против конфликтот. Тука спаѓаат [[Јуџин Дебс]] во [[САД]] и [[Бертранд Расел]] во [[Британија]]. Во САД, Законот за шпионажа од 1917 година и Законот за затајување од 1918 година направиле федерално злосторство да се спротивстави на воените регрути или да даде какви било изјави што се сметаат за „нелојални“. Публикациите на сите критични за владата биле отстранети и многумина служеле долги затворски казни за изјавите за фактите кои се сметаа за непатриотични. Голем број националисти се спротивставиле на интервенцијата, особено во државите во кои националистите биле непријателски расположени. Иако огромното мнозинство на ирскиот народ се согласило да учествува во војната во 1914 и 1915 година, малцинство напредни ирски националисти жестоко се спротивставиле<ref>{{Наведена книга|last=Pennell|first=Catriona|title=A Kingdom United: Popular Responses to the Outbreak of the First World War in Britain and Ireland|url=https://archive.org/details/kingdomunitedpop0000penn|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-959058-2}}</ref>. Војната започнала во услови на криза во [[Ирска]] која се појавила во 1912 година и до јули 1914 имало сериозна можност за појава на граѓанска војна во Ирска. Ирските националисти и марксисти се обиделе да ја следат независноста на Ирска, кулминирајќи преку Велигденското востание од [[1916]] година, со тоа што Германија испратила 20.000 пушки во Ирска за да предизвика немири во Британија{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=584}}. Владата на Велика Британија ја ставила Ирска под воена состојба како одговор на Велигденското востание, иако, откако непосредната закана од револуцијата се распаднала, властите се обиделе да направат отстапки<ref>O'Halpin, Eunan, ''The Decline of the Union: British Government in Ireland, 1892–1920'', (Dublin, 1987)</ref>. Сепак, спротивставувањето на вмешаноста во војната се зголемило во Ирска, што резултирало со криза при регрутирањето во [[1918]] година. Во [[1917]] година, дејствијата на серија француски востаници довеле до десетици војници да бидат погубени, а многу повеќе затворени. [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R72520, Kiel, Novemberrevolution, Matrosenaufstand.jpg|thumb|[[Германска револуција]], Кил, 1918]] Во [[Милано]], во мај [[1917]] година, болшевичките револуционери организирале немири со повик за ставање крај на војната и успеале да ги затворат фабриките и да престане јавниот транспорт<ref name="Seton_6">Seton-Watson, Christopher. 1967. ''Italy from Liberalism to Fascism: 1870 to 1925''. London: Methuen & Co. Ltd. Pp. 471</ref>. Италијанската војска била принудена да влезе во Милано со тенкови и митралези за да се соочи со болшевиците и анархистите, кои насилно се бореле до [[23 мај]] кога армијата ја добила контрола над градот. Скоро 50 лица (вклучувајќи и тројца италијански војници) загинале, а повеќе од 800 луѓе биле уапсени<ref name="Seton_6"/>. Во септември [[1917]] година, руските војници во Франција започнале да се прашуваат зошто воопшто се бореле за Французите{{sfn |Cockfield |1997 |pp=171–237}}. Во Русија, спротивставувањето на војната довело до формирање на револуционерни комитети, кои помогнале да се разгори Октомвриската револуција од 1917 година, преку повикот за леб, земја и мир. Болшевиците се согласиле на мировен договор со Германија, мирот во Брест-Литовск, и покрај неговите сурови услови. Во северна Германија, на крајот од октомври [[1918]] година започнала Германската револуција од 1918-1919 година. Единиците на германската морнарица одбиле да заминат за последната операција која ја сметале за изгубена. Ова го иницирало востанието. Револтот на морнарите, кој потоа следел во поморските пристаништа се проширил низ целата земја за неколку дена и довел до прогласување на [[Република]] на [[9 ноември]] [[1918]] година и кратко потоа на абдикација на Кајзерот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]]. ===Регрутација=== [[Податотека:Young men registering for military conscription, New York City, June 5, 1917.jpg|thumb |Млади мажи се пријавуваат за регрутација, [[Њујорк]], [[5 јуни]] [[1917]] година]] Регрутацијата била честа појава во повеќето европски земји. Сепак, таа била контроверзна во земјите што зборуваат [[англиски јазик]]. Таа била особено непопуларна кај малцинските етнички групи, особено ирските католици во [[Ирска]]<ref>Alan J. Ward, "Lloyd George and the 1918 Irish conscription crisis". ''Historical Journal'' (1974) 17#1 pp: 107–129.</ref> и [[Австралија]], како и француските католици во [[Канада]]. ====Канада==== Во Канада ова прашање предизвикало голема политичка криза која трајно ги отуѓило [[Франкофони]]те. Отворениот политички јазол помеѓу француските Канаѓани, кои верувале дека нивната вистинска лојалност е во [[Канада]], а не во [[Британско Царство|Британското Царство]] и кај припадниците на ангофонското мнозинство, кои пак ја сметале војната како обврска за нивното британско наследство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/history/EPISCONTENTSE1EP12CH2PA3LE.html|title=The Conscription Crisis|publisher=CBC|date=2001}}</ref>. ====Австралија==== Во [[Австралија]], кампањата за регрутација на Били Хјуз, премиерот на земјата, предизвикало расцеп во Австралиската Лабуристичка Партија, така што Хјуз ја формирал Националистичката Партија на Австралија во [[1917]] година за да го продолжи ова прашање. Земјоделците, работничкото движење, Католичката црква и ирските католици успешно се спротивставиле на притисокот на Хјуз, кој бил одбиен во два наврати<ref>J. M. Main, ''Conscription: the Australian debate, 1901–1970'' (1970) [http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:338722 abstract] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150620181359/https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:338722 |date=2015-06-20 }}</ref>. ====Британија==== Во Британија, регрутацијата резултирала со повикување на скоро секој физички способен човек во [[Велика Британија]] - шест од десет милиони подобни за војување. Од нив, околу 750.000 ги загубиле своите животи. Повеќето смртни случаи биле на млади невенчани мажи. Во војната, 160.000 жени ги загубиле своите сопрузи и 300.000 деца ги загубиле своите татковци{{sfn |Havighurst |1985 |p=131}}. Регрутирањето за време на Првата светска војна започнало кога британската влада го усвоила Законот за воена служба во [[1916]] година. Законот укажувал дека самохраните мажи на возраст од 18 до 40 години можеле да бидат повикани на воена служба, освен ако не биле вдовици со деца. Имало систем на трибунали за воени служби за да се суди по барањата за изземање врз основа на извршување на цивилни дела од национално значење, домашни тешкотии, здравје и приговор на совеста. Законот поминал низ неколку промени пред завршувањето на војната. Оженетите мажи биле изземени од оригиналниот акт, иако ова било променето во јуни [[1916]] година. Старосната граница исто така била зголемена на 51 година. Признавањето на работата од национално значење исто така се намалило, а во последната година од војната имало поддршка за повикување на свештенството<ref>Chelmsford, J. E. "Clergy and Man-Power", ''[[The Times]]'' 15 April 1918, p. 12</ref>. Регрутација траела до средината на [[1919]] година. Поради политичката ситуација во [[Ирска]], никогаш не се применувало повикувањето. ====САД==== Во [[Соединетите Американски Држави]], регрутацијата започнала во [[1917]] година и генерално била добро прифатена, со неколку противања со опозицијата во изолирани рурални средини<ref>John Whiteclay Chambers, ''To raise an army: The draft comes to modern America'' (1987).</ref>. Администрацијата одлучила да се потпре првенствено на регрутација, наместо на доброволното ангажирање, за да се подигне воена работна сила кога само 73.000 војници во првите шест недели влегле<ref>Howard Zinn, ''People's History of the United States''. (Harper Collins, 2003): 134</ref>. Во [[1917]] година биле регистрирани 10 милиони мажи. Ова се сметало за несоодветно, така што возрасните групи се зголемиле, а исклучоците се намалиле, така што до крајот на [[1918]] година бројката се зголемила на 24 милиони мажи, кои биле регистрирани со скоро 3 милиони војници во воените служби. Нацртот бил универзален и вклучувал црнци на истите термини како и белците, иако тие служеле во различни единици. Црнците биле вкупно 367.710 војници (13.0% од вкупниот број), додека белците биле 2.442.586 (86.9%). Форми на отпор се движеале од мирен протест до насилни демонстрации. Најчестите тактики билепреку дезертирање или криење. Многу социјалисти биле затворени поради наводно попречување на регрутацијата. Најпознат е случајот со [[Јуџин Дебс]], претседател на Социјалистичката партија на Америка, кој се кандидирал за претседател во [[1920]] година од неговата затворска ќелија. Во [[1917]] година, голем број радикали и анархисти го оспориле новиот нацрт-закон во Федералниот суд, тврдејќи дека тоа било директно кршење на забраната за ропство. Врховниот суд едногласно ја потврдил уставноста на нацрт-законот во случаите на селективен предлог-закон од [[7 јануари]] [[1918]] година. ====Австроунгарија==== Како и сите армии на континентална Европа, Австроунгарија се потпирала на регрутација за да ги пополни своите редови. Меѓутоа, регрутирањето на службениците било доброволно. Ефектот од регрутацијата на почетокот на војната резултирал да една четвртина биле [[Словени]], додека повеќе од 75% од офицерите биле етнички [[Германци]]. Така, регрутацијата многу придонела за катастрофалниот настап на Австрија на бојното поле<ref>{{Наведена книга|title=Catastrophe: Europe goes to War 1914|url=https://archive.org/details/catastropheeurop0940hast_has311|last=Hastings|first=Max|publisher=Collins|year=2013|isbn=978-0-00-746764-8|location=London|pages=[https://archive.org/details/catastropheeurop0940hast_has311/page/30 30], 140}}</ref>. == Споменици == [[Податотека:Pagny le Chateau monument morts 002b.jpg|thumb|Меморијален споменик посветен на загинатите во војната]] Споменици биле изградени во илјадници села и градови. Оние што биле погребани во импровизираните гробишта постепено нивните останки биле префрлани на формални гробишта повторно во близина на бојните полиња, под грижа на неколку организации. Многу од овие гробишта исто така имаат централни споменици за исчезнатите или неидентификувани мртви, како што е споменикот на [[Менин Гејт]] и меморијалниот Тиепвал. Во [[1915]] година, [[Џон МекКреј]], канадски армиски лекар, ја напишал песната „''In Flanders Fields''“ како поздрав за оние што загинале во Големата војна. Објавена во магазинот ''Punch'' на [[8 декември]] [[1915]] година, таа сè уште се рецитира, особено на Денот на примирјето од Првата светска војна и на Денот во спомен на загинатите во војната<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10200|title=John McCrae|publisher=Historica|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609170125/http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10200|archivedate=9 June 2011}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/john-mccrae/|first=Evans|last=David|title=John McCrae|encyclopedia=Canadian Encyclopedia|accessdate=2018-03-03|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072732/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/john-mccrae/}}</ref>. Националниот музеј и спомен на Националната светска војна во Канзас Сити, Мисури, е споменик посветен на сите Американци кои служеле во Првата светска војна. Владата на Велика Британија имала буџетирано значителни ресурси за одбележување на војната во периодот од 2014 до 2018 година. Водечкото тело е Кралскиот воен музеј<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1914.org/|title=Commemoration website|publisher=1914.org|accessdate=28 February 2014|archive-date=2014-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208062818/http://www.1914.org/|url-status=dead}}</ref>. На [[3 август]] [[2014]] година, францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германскиот претседател [[Јоаким Гаук]] заедно ја одбележале стогодишнината од германското објавување на војна во Франција<ref name="HartmannswillerkopfMemorial">{{наведени вести|title=French, German Presidents Mark World War I Anniversary|url=http://www.francenews.net/index.php/sid/224398825/scat/e597bd109c960ae3/ht/French-German-Presidents-Mark-World-War-I-Anniversary|accessdate=3 August 2014|publisher=France News.Net|archive-date=2014-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010181836/http://www.francenews.net/index.php/sid/224398825/scat/e597bd109c960ae3/ht/French-German-Presidents-Mark-World-War-I-Anniversary|url-status=dead}}</ref>. ==Првата светска војна како тема во уметноста и во популарната култура== Првата светска војна имала трајно влијание врз колективната [[меморија]] на луѓето. Многумина во Британија ја виделе војната како сигнали за крајот на ерата на стабилност што се протегала назад во викторијанскиот период, а низ цела Европа многумина ја сметале за пресвртница.<ref>{{Наведена книга |first=Mark David|last=Sheftall|title=Altered Memories of the Great War: Divergent Narratives of Britain, Australia, New Zealand, and Canada|url=https://archive.org/details/alteredmemorieso0000shef|year=2010}}</ref> Историчарот Самуел Хајнс објаснил: {{quote |Една генерација невини млади мажи, заминаа во војна за да го направат светот безбеден за демократијата. Тие беа заклани во глупави битки планирани од глупави генерали. Оние кои преживеале биле шокирани, разочарани и огорчени од нивните воени искуства, и виделе дека нивните вистински непријатели не биле Германци, туку старите луѓе дома кои ги излажале. Тие ги отфрлија вредностите на општеството што ги испратило во војна, и со тоа ги разделиле своите генерации од минатото и од нивното културно наследство.<ref>{{Наведена книга |last=Hynes|first=Samuel Lynn|title=A war imagined: the First World War and English culture|year=1991|publisher=Atheneum|isbn=978-0-689-12128-9|pages=i–xii}}</ref>}} ===Првата светска војна како мотив во книжевноста=== Бројни дела од книжевноста и филмот обработуваат теми од Првата светска војна, како: * „Никодим“ — песна на македонскиот поет [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 53.</ref> * „Големиот другар“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Veliki drug'') — песна на српскиот писател [[Растко Петровиќ]].<ref>Zoran Mišić, ''Antologija srpske poezije''. Nolit, Beograd, 1963, стр. 207-209.</ref> * „[[Шумата на обесениот (роман)|Шумата на обесениот]]“ ({{langx|ro|Pădurea spânzuraților}}) — роман на романскиот писател [[Ливиу Ребреану]] од 1922 година. * „[[На Запад ништо ново]]“ — [[роман]] на германскиот писател [[Ерих Марија Ремарк]]. ===Првата светска војна како мотив во филмот=== * „[[Крилја (филм)|Крилја]]“ — филм од 1927 година во режија на [[Вилијам А. Велман]]. * „[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]“ — [[филм]] од 1930 година во [[режија]] на [[Луис Мајлстоун]]. * „[[Патеки на славата]]“ — американски филм од 1957 година во режија на [[Стенли Кјубрик]]. * „[[Маршот на Дрина (филм од 1964)|Маршот на Дрина]]“ (српски: ''Марш на Дрину'') — филм од 1964 година, во режија на [[Жика Митровиќ]]. * „[[Лекција по мртов јазик (филм)|Лекција по мртов јазик]]“ ([[полски]]: ''Lekcja martwego języka'') — филм од 1979 година, во [[режија]] на [[Јануш Мајевски]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0081041/ IMDb, Lekcja martwego jezyka (1979) (пристапено на 20.6.2020)]</ref> * „[[Галиполе (филм од 1981 година)|Галиполе]]“ ([[англиски]]: ''Gallipoli'') — филм од 1981 година во режија на [[Питер Вир]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0082432/ Gallipoli (пристапено на 27.11.2021)]</ref> * „[[1917 (филм)|1917]]“ — филм на [[режисер]]от [[Сем Мендес]] од 2019 година.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=2&datum=2023-05-07 HRT, 1917, američko-britansko-indijski film (2019.) (пристапено на 7.5.2023)]</ref> == Жртви == {|class="wikitable sortable" !Земја!!Жртви!!Мртви!!Ранети |- |[[Русија]] Убиени: 5,510,000 Ранети: 12,831,000 Исчезнати: 4,121,000[1] Убиени: 4,386,000 Ранети: 8,388,000 Исчезнати: 3,629,000[1] |align=right|6.600.000 |align=right|1.690.000 |align=right|5.950.000 |- |[[Германија]] |align=right|6.000.000 |align=right|2.037.700 |align=right|4.216.058 |- |[[Франција]] |align=right|5.623.800 |align=right|1.357.800 |align=right|4.266.000 |- |[[Австроунгарија]] |align=right|4.820.000 |align=right|1.200.000 |align=right|3.620.000 |- |[[Британска Империја]]* |align=right|2.998.583 |align=right|908.371 |align=right|2.090.300 |- |[[Италија]] |align=right|1.597.000 |align=right|650.000 |align=right|947.000 |- |[[Србија]] |align=right|1.978.148 |align=right|1.250.000 |align=right|728.148 |- |[[Отоманско Царство]] |align=right|725.000 |align=right|325.000 |align=right|400.000 |- |[[Романија]] |align=right|455.706 |align=right|335.706 |align=right|120.000 |- |[[САД]] |align=right|360.300 |align=right|126.000 |align=right|234.300 |- |[[Бугарија]] |align=right|239.890 |align=right|87.500 |align=right|152.390 |- |[[Канада]]* |align=right|239.605 |align=right|66.655 |align=right|172.950 |- |[[Австралија]]* |align=right|218.501 |align=right|59.330 |align=right|159.171 |- |[[Црна Гора]] |align=right|60.000 |align=right|50.000 |align=right|10.000 |- |[[Белгија]] |align=right|58.402 |align=right|13.716 |align=right|44.686 |- |[[Грција]] |align=right|26.000 |align=right|5.000 |align=right|21.000 |- |[[Португалија]] |align=right|20.973 |align=right|7.222 |align=right|13.751 |- |[[Њуфаундленд]]** |align=right|3.565 |align=right|1.251 |align=right|2.314 |- |[[Јапонија]] |align=right|1.207 |align=right|300 |align=right|907 |-class="sortbottom" |style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|'''Вкупно''' |align=right style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|31.266.438 |align=right style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|9.381.551 |align=right style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|23.148.975 |} <nowiki>*</nowiki>Британска Империја вклучува канадски, австралиски и индиски жртви.<br /> <nowiki>**</nowiki>Њуфаундленд не е дел од Канада во овој период. == Водачи == <gallery> Податотека:KaiserBill2.jpg|Вилхелм II од Германија Податотека:Theobald von Bethmann Hollweg(cropped).jpg|Германскиот канцелар Теобалд фон Битман-Холвег Податотека:Alexandre Ribot, French Prime minister.jpg|Францускиот премиер Александре Рибот Податотека:Herbert Henry Asquith.jpg|Британскиот премиер Херберт Хенри Аскуит Податотека:David Lloyd George.jpg|Британскиот премиер Дејвид Лојд Џорџ Податотека:Nicholas II of Russia01.jpg|Рускиот цар Николај II Податотека:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|Американскиот претседател Вудроу Вилсон Податотека:Andranikpasha.JPG|Ерменскиот водач Андраник Озаниан Податотека:Tisza István Napkelet grafika.PNG|Унгарскиот премиер Иштван Тиза </gallery> == Поврзано == * [[Историја на Европа]] * [[Историја на Балканот]] * [[Литература од Првата светска војна]] * [[Улога на жените во светските војни]] * [[Бојни отрови во Првата светска војна]] * [[Список на битки 1901-2000]] * [[Список на луѓе поврзани со Првата светска војна]] == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm Војната над сите војни на страната на BBC] * [http://reference.allrefer.com/encyclopedia/W/WW1.html Прва светска војна, војни и битки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050321232737/http://reference.allrefer.com/encyclopedia/W/WW1.html |date=2005-03-21 }} * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWW.htm Енциклопедија на Прва светска војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050303084453/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWW.htm |date=2005-03-03 }} * [http://www.militaryindexes.com/worldwarone/ Онлајн документи и индекси за Прва светска војна] * [http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/ Архива документи за Прва светска војна] * [http://users.hunterlink.net.au/~maampo/militaer/milindex.html Пред-воената германска армија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050205193544/http://users.hunterlink.net.au/~maampo/militaer/milindex.html |date=2005-02-05 }} * [http://www.1914-1918.net/ Британската армија во Големата војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151015192351/http://www.1914-1918.net/ |date=2015-10-15 }} * [http://www.greatwar.nl/ „Наследство на големата војна“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050213101606/http://www.greatwar.nl/ |date=2005-02-13 }} со многу слики * [http://www.firstworldwar.com/ First World War.com] „Мултимедијална историја на Прва светска војна“ * European Newspapers from the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=7&year=1914&&count=50 start of the First World War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115140047/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=7&year=1914&&count=50 |date=2016-01-15 }} and the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=11&year=1918&count=50 end of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150405154114/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=11&year=1918&count=50 |date=2015-04-05 }} * [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/World-War-I.ppt Powerpoint summary of the war] * [http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Main_Page The World War I Document Archive] Wiki, Brigham Young University * [http://maps.omniatlas.com/europe/19140905/ Maps of Europe] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140705003752/http://maps.omniatlas.com/europe/19140905/ |date=2014-07-05 }} covering the history of World War I at omniatlas.com * [https://networks.h-net.org/world-war-i-crossroads "World War I Crossroads"] current discussions by scholars * [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/military.htm#J. World War I (First World War) Guide to websites] * [https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm Documents from Mount Holyoke College] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190324234800/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm |date=2019-03-24 }} * [http://project.efg1914.eu/ EFG1914&nbsp;– Film digitisation project on First World War] * [http://www.europeanfilmgateway.eu/node/33/efg1914/multilingual%3A1 WWI Films on the European Film Gateway] * [http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection The British Pathé WW1 Film Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190324234810/http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection |date=2019-03-24 }} * [http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/WWIphoto World War I British press photograph collection] – A sampling of images distributed by the British government during the war to diplomats overseas, from the UBC Library Digital Collections * [http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&field=all&war=worldwari Personal accounts of American World War I veterans], Veterans History Project, Library of Congress. ===Анимирани мапи=== * [http://www.the-map-as-history.com/demos/tome06/ An animated map "Europe plunges into war"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200604165152/http://www.the-map-as-history.com/demos/tome06/ |date=2020-06-04 }} * [http://www.the-map-as-history.com/demos/tome03/ An animated map of Europe at the end of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200604165145/http://www.the-map-as-history.com/demos/tome03/ |date=2020-06-04 }} ===Библиотекарски водич=== * [http://natlib.govt.nz/researchers/guides/first-world-war National Library of New Zealand] * [http://guides.sl.nsw.gov.au/wwi-and-australia State Library of New South Wales] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/wwi/wwi.html US Library of Congress] * [http://libraries.iub.edu/guide-world-war-i-resources Indiana University Bloomington] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150605065400/http://libraries.iub.edu/guide-world-war-i-resources |date=2015-06-05 }}, USA * [http://guides.nyu.edu/content.php?pid=568692 New York University] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150405020007/http://guides.nyu.edu/content.php?pid=568692 |date=2015-04-05 }}, USA * [https://web.archive.org/web/20141020223852/http://guides.library.ualberta.ca/worldwar1914 University of Alberta], Canada {{Нормативна контрола}} {{избрана статија}} [[Категорија:Прва светска војна|*]] [[Категорија:Глобални судири]] [[Категорија:Војни на Унгарија]] [[Категорија:Војни на Црна Гора]] [[Категорија:Војни на Србија]] [[Категорија:Војни на Ерменија]] [[Категорија:Војни на Австралија]] [[Категорија:Војни на Австрија]] [[Категорија:Војни на Белгија]] [[Категорија:Војни на Британска Индија]] [[Категорија:Војни на Бугарија]] [[Категорија:Војни на Канада]] [[Категорија:Војни на Кина]] [[Категорија:Војни на Хрватска]] [[Категорија:Војни на Франција]] [[Категорија:Војни на Грција]] [[Категорија:Војни на Германија]] [[Категорија:Војни на Ирска]] [[Категорија:Војни на Италија]] [[Категорија:Војни на Јапонија]] [[Категорија:Војни на Република Македонија]] [[Категорија:Војни на Нов Зеланд]] [[Категорија:Војни на Португалија]] [[Категорија:Војни на Романија]] [[Категорија:Војни на Русија]] [[Категорија:Војни на ЈАР]] [[Категорија:Војни на Отоманското Царство]] [[Категорија:Војни на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Војни на САД]] pnuaz1s11i4vbbdgdrldn664ksdh87t 2003 0 2283 5603132 5505956 2026-08-02T11:14:23Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603132 wikitext text/x-wiki {{21 век}} {{Година во други календари|2003}} '''2003''' ('''[[Римски бројки|{{римски|2003}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 2003 година од новата ера, 3. од третиот милениум, 3. од [[XXI век]] и четвртта од [[2000-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7511 и 7512 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6753 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5763 и 5764 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2756. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2003 година се протега во 4639 и 4640, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4699 и 4700 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2546. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1423 и 1424 исламска година. == Настани == * [[1 февруари]] - Спејс шатлот [[Колумбија (спејс шатл)|Колумбија]] се распаѓа над небото на [[Тексас]], убивајќи ги сите 7 [[астронаут]]и * [[12 март]] - Во [[Белград]] е убиен српскиот премиер [[Зоран Џинџиќ]] * [[15 март]] - [[Ху Ѓинтао]] станува претседател на Народна Република [[Кина]] * [[19 март]] - Почнува [[Ирачка војна|Ирачката војна]], со американско бомбардирање на [[Багдад]]. * [[9 април]] - Коалиционите сили го освојуваат [[Багдад]], со што режимот на [[Садам Хусеин]] е симнат од власт. * [[1 јуни]] - [[Армија на Република Македонија|Армијата на Република Македонија]] се вклучува во [[мултинационални сили во Ирак|мултинационалните сили во Ирак]] * [[14 септември]] - На референдум [[Шведска]] го отфрла усвојувањето на [[евро]]то * [[19 октомври]] - папата [[Јован Павле II]] ја прогласи за блажена [[Мајка Тереза]], што е последен чин пред нејзиното прогласување за светица. * [[31 октомври]] - [[Махатир Мохамад]] поднесува оставка на функцијата премиер на [[Малезија]], по 22 години владеење * [[21 ноември]] - Во Скопје, во престрелка со полицијата, е убиен [[Диме Ицковски Поштарот]], еден од 20-те најбарани криминалци на списокот на МВР. * [[23 ноември]] - [[Едуард Шеварнаѕе]] е принуден да поднесе оставка на функцијата претседател на [[Грузија]] по масовните демонстрации против неговата власт * [[14 декември]] - Уапсен е [[Садам Хусеин]]. * [[26 декември]] - Катастрофален земјотрес во [[Бам]], [[Иран]]. Загинаа 26.000 луѓе. * [[31 декември]] - При влез во [[Република Македонија|Македонија]] е уапсен германскиот државјанин [[Калид Ел Масри]], кој подоцна поради сомение за [[тероризам]] е одведен во американски затвор во [[Авганистан]] == Родени == * == Починале == [[Податотека:Анте Поповски.tif|мини|На 1 октомври 2003 година починал македонскиот поет [[Анте Поповски]]]] * [[12 март]] - [[Зоран Џинџиќ]], српски премиер * [[21 април]] - [[Нина Симон]], американска пејачка * [[29 јуни]] - [[Кетрин Хепберн]], американска глумица * [[4 јули]] - [[Бери Вајт]], американски пејач * [[1 август]] - [[Мари Трентињан]], француска глумица * [[16 август]] - [[Иди Амин]], угандски претседател * [[30 август]] - [[Чарлс Бронсон]], американски глумец * [[11 септември]] - [[Ана Линд]], шведски политичар * [[12 септември]] - [[Џони Кеш]], американски пејач и гитарист * [[24 септември]] - [[Димитар Солев]], македонски писател * [[1 октомври]] - [[Анте Поповски]], македонски поет * [[19 октомври]] - [[Алија Изетбеговиќ]], босански претседател == Поврзано == == Надворешни врски == {{рвр|2003}} * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] [[Категорија:21 век|2003]] lrfz31aa4hnmimwzn1ny51cuh2j83fq 1970 0 2316 5603141 5505915 2026-08-02T11:33:26Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603141 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1970}} [[Податотека:1970 Events Montage.jpg|мини]] '''1970''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1970}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1970 година од новата ера, 970. од вториот милениум, 70. од [[XX век]] и прва од [[1970-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7478 и 7479 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6720 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5730 и 5731 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2723. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1970 година се протега во 4606 и 4607, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4666 и 4667 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2513. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1389 и 1390 исламска година. == Настани == [[File:Apollo 13 crew postmission onboard USS Iwo Jima.jpg|thumb|На 17 април 1970 година, екипажот на [[Аполо 13]] по слетувањето]] * == Родени == * [[31 август]] - [[Никола Груевски]], претседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]] == Починале == * == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во четврток|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1970}} [[Категорија:20 век|61970]] rj8zhbazsbl9tbovrfj5r6tgtg53ldw 1957 0 2329 5603151 5505898 2026-08-02T11:48:49Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603151 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1957}} '''1957''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1957}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1957 година од новата ера, 957. од вториот милениум, 57. од [[XX век]] и осма од [[1950-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7465 и 7466 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6707 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5717 и 5718 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2710. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1957 година се протега во 4593 и 4594, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4653 и 4654 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2500. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1376 и 1377 исламска година. == Настани == * [[1 јануари]] - [[Сар]] се приклучи кон [[Западна Германија]] * [[22 јануари]] - [[Израел]] се повлекува од [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] * [[6 март]] - Британските колонии [[Златен Брег (британска колонија)|Златен Брег]] и [[Британски Тоголанд]] се обединуваат во независната држава [[Гана]] * [[25 март]] - Со [[Договор од Рим|Договорот од Рим]] е основана [[Европска Економска Заедница|Европската Економска Заедница]] * [[25 јули]] - [[Тунис]] станува република * [[29 јули]] - Основана е [[Меѓународна агенција за јадрена енергија|Меѓународната агенција за јадрена енергија]] * [[31 август]] - [[Федерација Малаја|Федерацијата Малаја]] добива независност од Британија * [[4 октомври]] - [[СССР]] го лансира [[Спутник 1]], првиот вештачки сателит околу Земјата * [[3 ноември]] - [[СССР]] го лансира [[Спутник 2]], заедно со првото животно што оди во вселената, кучето Лајка == Родени == * [[19 февруари]] - [[Фалко]], австриски музичар * [[10 март]] - [[Осама бин Ладен]], саудиски терорист * [[14 април]] - [[Михаил Плетњов]], [[Русија|руски]] [[пијанист]], [[диригент]] и [[композитор]] * [[19 јуни]] - [[Ана Линд]], шведски политичар * [[27 јуни]] - [[Георги Прванов]], бугарски претседател * [[23 јули]] - [[Тео ван Гог]], холандски режисер * [[24 декември]] - [[Хамид Карзаи]], авганистански претседател == Починале == [[Податотека:Metodija Andonov.jpg|мини|На 24 јули 1957 година починал [[Методија Андонов - Ченто]], прв претседател на [[АСНОМ]]]] * [[14 јануари]] - [[Хамфри Богарт]], американски глумец * [[9 февруари]] - [[Миклош Хорти]], унгарски регент * [[2 мај]] - [[Џозеф Мекарти]], американски сенатор * [[24 јули]] - [[Методија Андонов - Ченто]], прв претседател на Президиумот на [[АСНОМ]] * [[7 август]] - [[Оливер Харди]], американски глумец * [[24 ноември]] - [[Диего Ривера]], мексикански сликар == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1957}} [[Категорија:20 век|51957]] mvbg78n9nao9pkdkrppqat35ecv3xl5 1951 0 2335 5603135 5505892 2026-08-02T11:18:07Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603135 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1951}} '''1951''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1951}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1951 година од новата ера, 951. од вториот милениум, 51. од [[XX век]] и втора од [[1950-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7459 и 7460 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6701 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5711 и 5712 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2704. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1951 година се протега во 4587 и 4588, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4647 и 4648 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2494. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1370 и 1371 исламска година. == Настани == * [[6 јануари]] – Во [[СФРЈ|Југославија]] е донесен закон со кој се забранува носење зар и фереџе. * [[27 февруари]] – Во [[САД]] е ратификуван 27-от амандман на [[Устав на САД|Уставот на САД]] со кој се ограничува мандатот на [[претседател на САД|претседател]]от на двапати. * [[29 март]] – Во [[САД]] [[Етел и Јулиус Розенберг]] се осудени на смртна казна поради заговор и вршење шпионажа. * [[18 април]] – Потпишан е [[Париски договор|Парискиот договор]] со кој е основана [[Европска заедница за јаглен и челик|Европската заедница за јаглен и челик]]. * [[15 мај]] – Во [[Боливија]] е извршен воен удар. * [[16 јули]] – Белгискиот крал [[Леополд III]] абдицира во корист на својот син [[Бодуен]]. * [[20 јули]] – Јорданскиот крал [[Абдулах I]] е убиен од страна на еден Палестинец. * [[11 ноември]] – [[Хуан Перон]] е повторно избран за претседател на [[Аргентина]]. * [[24 декември]] - [[Либија]] прогласува независност од [[Италија]]. [[Идриз I]] се прогласува за крал на [[Либија]]. == Родени == [[Податотека:Ванчо Петрушевски.jpg|мини|На 19 април 1951 година роден е македонскиот глумец, [[Ванчо Петрушевски]]]] * [[30 јануари]] - [[Фил Колинс]], британски музичар * [[20 февруари]] - [[Гордон Браун]], британски премиер * [[17 март]] - [[Курт Расел]], американски глумец * [[23 мај]] - [[Антонис Самарас]], грчки политичар и поранешен министер за надворешни работи; [[Анатолиј Карпов]], руски шахист * [[5 септември]] - [[Мајкл Китон]], американски глумец * [[29 септември]] - [[Мишел Башле]], чилеански претседател * [[2 октомври]] - [[Стинг]], британски музичар * [[26 ноември]] - [[Чичолина]], италијанска глумица и политичарка * [[11 декември]] - [[Катица Ќулавкова]], македонски писател == Починале == * [[8 јануари]] – [[Војдан Чернодрински]], македонски драматург * [[10 јануари]] – [[Синклер Луис]], американски писател, Нобеловец * [[30 јануари]] – [[Павел Шатев]], македонски револуционер * [[19 февруари]] – [[Андре Жид]], француски писател, Нобеловец * [[29 април]] – [[Лудвиг Витгенштајн]], австриски филозоф * [[13 јули]] - [[Панко Брашнаров]], македонски револуционер * [[23 јули]] – [[Филип Петен]], француски колаборационист == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1951}} [[Категорија:20 век|51951]] e9g59u8qb1jseyzhlyv7dbary5kd78v 1943 0 2343 5603128 5505882 2026-08-02T11:09:28Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603128 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1943}} '''1943''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1943}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1943 година од новата ера, 943. од вториот милениум, 43. од [[XX век]] и четвртта од [[1940-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7451 и 7452 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6693 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5703 и 5704 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2696. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1943 година се протега во 4579 и 4580, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4639 и 4640 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2486. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1361 и 1363 исламска година. == Настани == * [[2 февруари]] - Завршува [[Сталинградска битка|Сталинградската битка]] со предавање на германската шеста армија. * [[11 март]] - Бугарската војска и полиција ја спроведе акцијата на [[Депортација на Евреите од Македонија|апсење и депортација на Евреите од Македонија]] во логорот на смртта [[Треблинка]]. * [[19 март]] - Основана е [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]] како македонска секција на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Сојузот на комунистите на Југославија]]. * [[15 мај]] - Распуштена е [[Коминтерна]]та. * [[16 јуни]] - Бугарските војници [[Масакрот во Ваташа|стрелаа 12 младинци]] од селото [[Ваташа]]. * [[10 јули]] - Сојузниците се истоваруваат на [[Сицилија]]. * [[2 август|2]]-[[4 август]] - Во близина на село [[Отешево]] е одржано [[Преспанско советување на ЦК на КПМ|Преспанското советување на ЦК на КПМ]]. * [[18 август]] - на [[Славеј Планина]], [[Дебрца]] е формиран првиот [[Баталјон „Мирче Ацев“|македонски баталјон „Мирче Ацев“]]. Овој ден се смета за Ден на создавањето на организирана македонска војска и како таков е прифатен за Ден на [[Армијата на Република Македонија]]. * [[23 август]] - Завршува [[Битка за Курск|Битката за Курск]] со тежок пораз на германските сили. * [[8 септември]] ** [[Италија]] склучува примирје со сојузничките сили. ** По капитулацијата на фашистичка Италија, ослободен е [[Дебар]]. * [[11 септември]] - По капитулацијата на фашистичка Италија, партизанските единици го ослободуваат [[Кичево]]. * [[11 ноември]] - Формирана е [[Прва македонско-косовска бригада|Првата македонско-косовска бригада]]. * [[22 ноември]] - [[Либан]] добива независност од [[Франција]]. * [[9 декември]] - [[Антипартиска група|АНОК]] го објавува својот Приговор на Манифестот на [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]]. * [[29 ноември]] - Во [[Јајце]] се одржува Второто заседание на [[АВНОЈ]]. * [[22 декември]] - Одржан е Првиот конгрес на [[Народноослободителен младински сојуз на Македонија|Народноослободителниот младински сојуз на Македонија]]. == Родени == * [[28 јануари]] - [[Кирил Ценевски]], македонски режисер и сценарист * [[9 февруари]] - [[Џозеф Стиглиц]], американски економист * [[22 февруари]] - [[Хорст Келер]], германски претседател * [[25 февруари]] - [[Џорџ Харисон]], британски музичар * [[9 март]] - [[Роберт Фишер]], американски шаховски велемајстор * [[29 март]] - [[Џон Мејџор]], британски премиер * [[5 мај]] - [[Игнасио Рамоне]], шпански писател * [[26 јули]] - [[Мик Џегер]], англиски пејач * [[11 август]] - [[Первез Мушараф]], пакистански генерал * [[17 август]] - [[Роберт де Ниро]], американски глумец * [[6 септември]] - [[Роџер Вотерс]], англиски пејач ([[Pink Floyd]]) * [[29 септември]] - [[Лех Валенса]], полски претседател * [[8 декември]] - [[Џим Морисон]], американски пејач ([[The Doors]]) * [[24 декември]] - [[Тарја Халонен]], фински претседател * [[25 декември]] - [[Зафир Хаџиманов]], македонски пејач и композитор == Починале == [[Податотека:Blagoj Stračkovski, slika.jpg|thumb|right|На 13 јануари 1943 година разбеснетите бугарски војници жив го закопале [[Благој Страчковски]], македонски народен херој]] * [[4 јануари]] - [[Мирче Ацев]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[4 јануари]] - [[Страшо Пинџур]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[6 јануари]] - [[Трајко Бошкоски - Тарцан]], македонски комунист и партизан * [[7 јануари]] - [[Никола Тесла]], американски научник со српско потекло * [[13 јануари]] - [[Благој Страчковски]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[21 јануари]] - [[Благој Давков]], македонски комунист и партизан * [[1 февруари]] - [[Александар Урдаревски]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[14 февруари]] - [[Никола Петров Русински]], македонски социјалист, учесник во македонското револуционерно движење * [[18 февруари]] - [[Никола Пушкаров]], македонски револуционер * [[20 февруари]] - [[Раде Јовчевски - Корчагин]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[28 март]] - [[Сергеј Василевич Рахманинов]], руски пијанист, композитор и диригент * [[11 април]] - [[Лазо Трповски]], македонски комунист од Егејска Македонија * [[21 април]] - [[Боро Петрушевски]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[17 мај]] - [[Илија Антевски - Смок]], македонски комунист и партизан * [[17 мај]] - [[Душко Поповиќ]], македонски и српски комунист и партизан * [[21 мај]] - [[Ванчо Прке]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[6 јуни]] - [[Пантелис Пулјопулос]], грчки троцкист * [[10 јуни]] - [[Димката Ангелов Габерот]], македонски комунист и партизан * [[13 јуни]] - [[Кочо Рацин]], македонски поет и комунист * [[16 јуни]] - [[Блажо Тодоровски]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[22 јуни]] - [[Панде Кајзеро]], македонски комунист и партизан * [[13 јули]] - [[Иван Горан Ковачиќ]], хрватски поет и партизан * [[6 август]] - [[Трајче Петкановски]], македонски комунист и партизан * [[17 август]] - [[Славчо Стојменски]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[24 август]] - [[Симон Веј]], француска филозофка * [[28 август]] - [[Цар Борис III|Борис III]], бугарски цар * [[1 октомври]] - [[Мирко Милески]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[6 октомври]] - [[Јосиф Јосифовски|Јосиф Јосифовски - Свештарот]], македонски комунист и партизан (народен херој) * [[9 декември]] - [[Никола Парапунов]], македонски комунист == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1943}} [[Категорија:20 век|41943]] i3pqgrmxod4i0ym8u72felw4ojamzrc 1940 0 2346 5603136 5505879 2026-08-02T11:20:54Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603136 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1940}} '''1940''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1940}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1940 година од новата ера, 940. од вториот милениум, 40. од [[XX век]] и прва од [[1940-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7448 и 7449 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6690 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5700 и 5701 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2693. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1940 година се протега во 4576 и 4577, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4636 и 4637 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2483. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1358 и 1359 исламска година. == Настани == * [[5 март]] – [[Јосиф Сталин]] и останатите членови на [[Политбиро]]то на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] потпишуваат наредба со која се [[Катински масакр|стрелани]] од 15 до 22 илјади [[Полска|полски]] заробеници. * [[12 март]] – [[СССР]] и [[Финска]] потпишуваат мировен договор во [[Москва]], со што завршува [[Зимска војна|Зимската војна]]. * [[9 април]] – [[Германија]] ги напаѓа [[Данска]] и [[Норвешка]]. * [[12 април]] – [[Британија]] ги окупира [[Фарски острови|Фарските острови]] за да спречи [[Германија]] прва да ги заземе. * [[10 мај]] – Германските сили ги напаѓаат земјите на [[Бенелукс]]. * [[10 мај]] – [[Британија]] извршува [[инвазија на Исланд|инвазија]] на [[Исланд]]. * [[10 мај]] – [[Винстон Черчил]] е избран за британски премиер. * [[10 јуни]] – [[Италија]] им објавува војна на [[Франција]] и [[Британија]]. * [[14 јуни]] – [[Париз]] паѓа под германска окупација. * [[17 јуни]] – Советската војска влегува во [[Естонија]] и [[Латвија]]. * [[16 јули]] - [[Адолф Хитлер]] ја издал директивата „[[Морски лав]]“, план за инвазија врз [[Велика Британија]]. * [[7 септември]] – Со [[Договор во Крајова|Договорот во Крајова]], [[Романија]] ѝ ја отстапува [[Јужна Добруџа]] на [[Бугарија]]. * [[7 септември]] – [[Германија]] започнува со бомбардирањето на [[Лондон]]. * [[8 септември]] – На [[Водно]], [[Скопје]], се одржува Покраинската конференција на [[КПЈ]] за Македонија. [[Методија Шаторов - Шарло]] е избран за секретар на Покраинскиот комитет на КПЈ за Македонија, а [[Кочо Рацин]] е исклучен од партијата. * [[15 октомври]] – Првпат е емитуван филмот на [[Чарли Чаплин]], „[[Големиот диктатор (филм од 1940)|Големиот диктатор]]“, во кој тој ги исмева [[Адолф Хитлер]] и [[Бенито Мусолини]]. * [[19 октомври|19]] – [[23 октомври]] – Во [[Загреб]] се одржува Петтата земска конференција на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * [[28 октомври]] – [[Италија]] ја напаѓа [[Грција]]. * [[5 ноември]] – На американските претседателски избори победува демократот [[Франклин Рузвелт]] и станува првиот американски претседател со трет мандат. * [[20 ноември]] – [[Унгарија]], [[Романија]] и [[Словачка]] пристапуваат кон [[Сили на Оската|Силите на Оската]]. == Родени == * [[19 февруари]] - [[Сапармурат Нијазов]], туркменистански претседател * [[23 февруари]] - [[Питер Фонда]], американски глумец * [[7 март]] - [[Руди Дучке]], германски студентски водач * [[10 март]] - [[Чак Норис]], американски глумец * [[16 март]] - [[Бернардо Бертолучи]], италијански режисер * [[23 март]] - [[Ристо Шишков]], македонски глумец * [[29 март]] - [[Аструд Жилберто]], истакната бразилска пејачка на [[босанова]] и [[самба]], прославена со нејзината изведба песната „[[Девојката од Ипанема]]“. * [[25 април]] - [[Ал Пачино]], американски глумец * [[24 мај]] - [[Јосиф Бродски]], руски поет * [[5 октомври]] – [[Милена Дравиќ]], српска глумица * [[9 октомври]] - [[Џон Ленон]], британски пејач * [[23 октомври]] - [[Пеле]], бразилски фудбалер * [[27 ноември]] - [[Брус Ли]], кинеско-американски глумец == Починале == [[Податотека:Михаил-Булгаков.jpg|мини|На 10 март 1940 година починал рускиот писател, [[Михаил Булгаков]]]] * [[10 март]] - [[Михаил Булгаков]], руски писател * [[26 март]] - [[Спиридон Луис]], грчки атлетичар * [[14 мај]] - [[Ема Голдман]], американска анархистка * [[21 август]] - [[Лав Троцки]], [[русија|руски]] [[комунизам|комунистички]] водач и [[марксизам|марксистички]] теоретичар. * [[29 октомври]] - [[Димитрија Чуповски]], борец за македонска самобитност * [[9 ноември]] - [[Невил Чембрлен]], британски премиер * [[21 декември]] - [[Френсис Скот Фицџералд]], американски писател == Поврзано == * [[Престапна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1940}} [[Категорија:20 век|31940]] 9702z70m8dxy0ymbbjk44rvs8xmedla 1931 0 2355 5603133 5505868 2026-08-02T11:15:09Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603133 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1931}} '''1931''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1931}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1931 година од новата ера, 931. од вториот милениум, 31. од [[XX век]] и втора од [[1930-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7439 и 7440 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6681 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5691 и 5692 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2684. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1931 година се протега во 4567 и 4568, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4627 и 4628 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2474. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1349 и 1350 исламска година. == Настани == *[[24 април|24]]-[[26 април]] - Во [[Гери]] ([[Индијана]]) е формиран [[Македонски народен сојуз|Македонскиот народен сојуз]], прогресивна организација на македонските иселеници. *[[5 декември]] - [[Црква на Исус Христос Спасителот (Москва)|Црква на Исус Христос Спасителот во Москва]] беше уништен од страна наредба на [[Јосиф Сталин]]. == Родени == [[Податотека:Анте Поповски.tif|мини|На 3 јуни 1931 година е роден македонскиот поет [[Анте Поповски]]]] * [[8 јануари]] - [[Видое Видичевски]], македонски поет * [[1 февруари]] - [[Борис Елцин]], руски претседател * [[8 февруари]] - [[Џејмс Дин]], американски глумец * [[24 февруари]] - [[Славе Македонски]], македонски писател * [[21 март]] - [[Михаил Горбачов]], советски водач, Нобеловец * [[21 март]] - [[Блаже Ристовски]], македонски академик * [[3 јуни]] - [[Анте Поповски]], македонски поет * [[3 јуни]] - [[Раул Кастро]], кубански политичар * [[7 октомври]] - [[Дезмонд Туту]], јужноафрикански свештеник, Нобеловец == Починале == * [[13 декември]] - [[Гистав Ле Бон]], француски [[социопсихолог]] и [[социолог]] == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1931}} [[Категорија:20 век|31931]] b8sjfkqfij1cm2onla9dov0h8ubor0g 1930 0 2356 5603130 5505867 2026-08-02T11:11:34Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603130 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1930}} '''1930''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1930}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1930 година од новата ера, 930. од вториот милениум, 30. од [[XX век]] и прва од [[1930-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7438 и 7439 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6680 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5690 и 5691 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2683. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1930 година се протега во 4566 и 4567, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4626 и 4627 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2473. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1348 и 1349 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Вања Лазарова.jpg|мини|На 27 април 1930 година е родена македонскатa пејачка [[Вања Лазарова]]]] * [[24 мај]] - [[Димитар Солев]], македонски писател * [[27 април]] - [[Вања Лазарова]], македонска пејачка == Починале == * == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1930}} [[Категорија:20 век|21930]] koaml2xfbx7v71srqdjlmub3qgsprd0 1920 0 2366 5603127 5505855 2026-08-02T11:06:36Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603127 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1920}} '''1920''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1920}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1920 година од новата ера, 920. од вториот милениум, 20. од [[XX век]] и прва од [[1920-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7428 и 7429 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6670 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5680 и 5681 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2673. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1920 година се протега во 4556 и 4557, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4616 и 4617 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2463. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1338 и 1339 исламска година. == Настани == === јануари === * [[10 јануари]] - По иницијатива на претседателот на САД, [[Вудроу Вилсон]], формирана е [[Друштво на Народите]] со седиште во [[Женева]]. Целите на оваа организација беа да се зачува мирот и да се зајакне меѓународната соработка. Нејзината активност не ги донесе очекуваните резултати. Фактички престана да дејствува уште во [[1940]] година, а формално беше укината во [[1946]] година. * [[16 јануари]] - Во САД е воведена [[прохибиција]] на производството, точењето и уживањето на алкохолни пијалаци. Оваа мерка не доведе до подобрување на општествените прилики, туку, напротив, лавината на корупцијата и на ганстерството доби уште поголем замав. Прохибицијата во [[1933]] година ја укина претседателот [[Франклин Рузвелт]], отфрлајќи ја како штетна, утопистичка идеја. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === * [[24 октомври]] - На повторените општински избори во [[Скопје]] победи [[КПЈ]] со освоени 58% од гласовите. === ноември === === декември === == Родени == [[Податотека:Isaac.Asimov01.jpg|thumb|right|[[Исак Асимов]]]] * [[2 јануари]] - [[Исак Асимов]], руски писател * [[11 јануари]] - [[Славко Јаневски]], македонски писател * [[19 јануари]] - [[Хавиер Перес де Куељар]], генерален секретар на ОН од Перу * [[20 јануари]] - [[Федерико Фелини]], италијански режисер * [[18 мај]] - [[Јован Павле II]], римски папа * [[16 август]] - [[Хенри Чарлс Буковски]], американски поет и писател * [[19 декември]] - [[Лазар Мојсов]], македонски и југословенски политичар и дипломат * [[29 февруари]] - [[Благој Страчковски]], македонски народен херој, учесник во НОБ == Починале == * [[17 февруари]] - [[Јован Бабунски]], србомански четнички војвода * [[14 јуни]] - [[Макс Вебер]], германски социолог * [[29 декември]] — [[Марко Цепенков]], македонски собирач на народни умотворби == Поврзано == * [[Престапна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1920}} [[Категорија:20 век|11920]] 7xv3u5owrwvyicyi1o7kfjx2akcd1nr 1918 0 2368 5603125 5505851 2026-08-02T11:02:40Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603125 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1918}} '''1918''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1918}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1918 година од новата ера, 918. од вториот милениум, 18. од [[XX век]] и деветта од [[1910-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7426 и 7427 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6668 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5678 и 5679 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2671. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1918 година се протега во 4554 и 4555, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4614 и 4615 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2461. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1336 и 1337 исламска година. == Настани == [[Податотека:WWImontage.jpg|мини|На 11 ноември 1918 година завршила [[Прва светска војна|Првата светска војна]]]] === јануари === * [[3 јануари]] - Признаена е независноста на [[Финска]]. * [[25 јануари]] – [[Украина]] прогласува независност од [[Советска Русија]]. * [[28 јануари]] – [[Владимир Илич Ленин]], од името на Советот на народните комесари на Советска Русија, потпиша [[Декрет за формирање на Црвената армија]]. === февруари === * [[16 февруари]] – [[Литванија]] усвојува акт за независност од [[Советска Русија]]. * [[24 февруари]] – [[Естонија]] прогласува независност од [[Советска Русија]], но веќе следниот ден е заземена од [[Германија]]. === март === * [[3 март]] – [[Советска Русија]], [[Германија]] и [[Австроунгарија]] го потпишуваат [[Брест-литовски договор|Брест-литовскиот договор]] со кој Русија излегува од војната. * [[7 март]] – [[Финска]] формира сојуз со [[Германија]]. * [[12 март]] – [[Москва]] станува главен град на [[Советска Русија]]. === април === === мај === === јуни === === јули === === август === * [[30 август]] – Извршен е неуспешен атентат врз [[Владимир Ленин]] од страна на [[Фани Каплан]]. === септември === * [[29 септември]] – [[Бугарија]] капитулира. === октомври === * [[3 октомври]] – Бугарскиот цар [[Фердинанд I|Фердинанд]] абдицира во корист на својот син [[Цар Борис ІІІ|Борис III]]. * [[28 октомври]] – [[Чехословачка]] прогласува независност од [[Австроунгарија]]. * [[30 октомври]] – [[Северен Јемен]] прогласува независност од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. === ноември === * [[3 ноември]] – [[Полска]] прогласува независност од [[Русија]]. * [[9 ноември]] – Абдицира германскиот кајзер [[Вилхелм II]]. * [[12 ноември]] – [[Австрија]] станува република. * [[16 ноември]] - [[Унгарија]] објавува независност од [[Австрија]]. * [[18 ноември]] – [[Латвија]] прогласува независност од [[Русија]]. === декември === * [[1 декември]] – Прогласено е [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. * [[1 декември]] – [[Исланд]] станува автономно кралство, иако останува во персонална унија со [[Данска]]. == Родени == * [[15 јануари]] – [[Гамал Абдал Насер]], египетски претседател * [[26 јануари]] – [[Николае Чаушеску]], романски комунистички водач * [[5 март]] – [[Џејмс Тобин]], американски економист, нобеловец * [[14 јули]] – [[Ингмар Бергман]], шведски режисер * [[18 јули]] - [[Нелсон Мандела]], јужноафрикански претседател * [[18 октомври]] – [[Константин Мицотакис]], грчки премиер * [[19 октомври]] – [[Луј Алтисер]], француски филозоф * [[11 декември]] – [[Александар Солженицин]], руски писател, нобеловец * [[21 декември]] – [[Курт Валдхајм]], австриски претседател и генерален секретар на ОН * [[23 декември]] – [[Хелмут Шмит]], германски канцелар * [[25 декември]] – [[Анвар Садат]], египетски претседател, нобеловец == Починале == * [[25 март]] – [[Клод Дебиси]], француски композитор * [[28 април]] – [[Гаврило Принцип]], босански револуционер * [[30 мај]] - [[Георги Плеханов]], руски марксист * [[3 јули]] - [[Мехмед V]], турски султан * [[17 јули]] - [[Николај II Романов]], руски цар, убиен заедно со членовите на неговото семејство. * [[28 септември]] – [[Георг Зимел]], германски социолог и филозоф * [[9 ноември]] – [[Гијом Аполинер]], француски поет * [[11 декември]] – [[Иван Цанкар]], словенечки писател == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1918}} [[Категорија:20 век|11918]] fhcg5v0ttzs7c80anvrpmuekfxj17rs 1914 0 2372 5603123 5505847 2026-08-02T11:01:43Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603123 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1914}} '''1914''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1914}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1914 година од новата ера, 914. од вториот милениум, 14. од [[XX век]] и петта од [[1910-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7422 и 7423 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6664 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5674 и 5675 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2667. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1914 година се протега во 4550 и 4551, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4610 и 4611 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2457. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1332 и 1333 исламска година. ==1914 како тема во уметноста== * „1914“ - песна на српскиот писател [[Иво Андриќ]] од 1914 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 156.</ref> == Настани == [[Податотека:WWImontage.jpg|мини|На 28 јули 1914 година започнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]]]] === јануари === * [[14 јануари]] - [[Хенри Форд]], „крал на американската автомобилска индустрија“, ја пушти во работа првата бескрајна производна лента. Тоа значеше пресвртница, бидејќи го забрза производството на автомобили и придонесе за големо намалување на нивната цена. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == * [[14 април]] - [[Ташко Караџа]], македонски револуционер од [[Егејска Македонија]]. == Починале == * == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1914}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:20 век|11914]] 5b3zc6yi6sgjes3z668h5ngeqg5dgwm 1907 0 2379 5603158 5505838 2026-08-02T11:57:31Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603158 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1907}} '''1907''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1907}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1907 година од новата ера, 907. од вториот милениум, 7. од [[XX век]] и осма од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7415 и 7416 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6657 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5667 и 5668 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2660. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1907 година се протега во 4543 и 4544, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4603 и 4604 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2450. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1324 и 1325 исламска година. == Настани == * [[15 март|15]] - [[16 март]] - Први парламентарни избори во [[Финска]], први во светот на кои има и женски кандидати и први во [[Европа]] со општо право на глас * [[15 јуни]] - Одржана е Втората [[Хашка мировна конференција]] * [[25 јули]] - [[Кореја]] станува протекторат на [[Јапонија]] * [[31 август]] - Формирана е [[Англо-руска Антанта|Англо-руската Антанта]] * [[26 септември]] - [[Нов Зеланд]] и [[Њуфаундленд]] стануваат доминиони * [[16 ноември]] - [[Индијанска Територија|Индијанската Територија]] и [[Територија Оклахома|Територијата Оклахома]] стануваат 46-та американска држава, [[Оклахома]] == Родени == [[Податотека:Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6361580 (cropped2).jpg|мини|На 28 ноември 1907 година е роден италијанскиот писател [[Алберто Моравија]]]] * [[8 март]] - [[Константин Караманлис]], грчки политичар * [[9 март]] - [[Мирча Елијаде]], романски писател * [[22 мај]] - [[Лоренс Оливие]], британски глумец и режисер * [[26 мај]] - [[Рејчел Карсон]], американски биолог и писател * [[17 јуни]] - [[Чарлс Имс]], американски дизајнер и архитект * [[28 ноември]] - [[Алберто Моравија]], италијански писател == Починале == * [[2 февруари]] - [[Димитриј Менделеев]], руски хемичар == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1907}} [[Категорија:20 век|01907]] gv1tyi3s0gfmemk5s27bnug7frozlbw 1906 0 2380 5603121 5505837 2026-08-02T10:59:00Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603121 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1906}} '''1906''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1906}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1906 година од новата ера, 906. од вториот милениум, 6. од [[XX век]] и седма од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7414 и 7415 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6656 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5666 и 5667 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2659. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1906 година се протега во 4542 и 4543, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4602 и 4603 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2449. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1323 и 1324 исламска година. == Настани == [[Податотека:Market Street, San Francisco, in ruins (1906).jpg|мини|Урнатини од земјотресот во [[Сан Франциско]] од 1906 година]] * [[3 ноември]] - [[СОС]] стана меѓународен повик за помош == Родени == * [[19 март]] - [[Адолф Ајхман]], нацистички функционер * [[13 април]] - [[Самјуел Бекет]], ирски писател, добитник на Нобелова награда * [[25 септември]] - [[Димитриј Шостакович]], руски композитор * [[14 октомври]] - [[Хана Арент]], германски политиколог * [[19 декември]] - [[Леонид Брежнев]], водач на [[СССР]] од [[1964]] до [[1982]] == Починале == * [[19 април]] - [[Пјер Кири]], француски физичар, добитник на Нобелова награда * [[23 мај]] - [[Хенрик Ибзен]], норвешки драматург * [[22 октомври]] - [[Пол Сезан]], [[Франција|француски]] [[уметник]] и [[постимпресионизам|постимпресионистички]] [[сликар]]. == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1906}} [[Категорија:20 век|01906]] qpcip7algkhpawtudwa8i9dqwi31x1a 1905 0 2381 5603157 5505836 2026-08-02T11:54:54Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603157 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1905}} '''1905''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1905}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1905 година од новата ера, 905. од вториот милениум, 5. од [[XX век]] и шеста од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7413 и 7414 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6655 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5665 и 5666 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2658. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1905 година се протега во 4541 и 4542, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4601 и 4602 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2448. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1322 и 1323 исламска година. == Настани == === јануари === * [[2 јануари]] - Над селото [[Кнежево]], кратовско, почна Конгресот на Скопскиот револуционерен округ на [[ТМОРО]], што траеше до 7-ми јануари истата година. * [[26 јануари]] - - Кај [[Преторија]] во [[Јужна Африка]] откриен е „Калинан“, најголемиот дијамант во светот, со вредност од 3.106 карати. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === * [[7 јуни]] - [[Норвешка]] се одвојува од [[Шведска]]. === јули === === август === === септември === === октомври === * [[26 октомври]] - Официјализирање на независноста на [[Норвешка]] од [[Шведска]]. === ноември === === декември === == Родени == * == Починале == [[Податотека:Nikola karev.jpg|мини|На 27 април 1905 година починал водачот на [[Крушевска Република|Крушевската Република]], [[Никола Карев]]]] * [[27 април]] - [[Никола Карев]], македонски социјалист и водач на [[Крушевска Република|Крушевската Република]] == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1905}} [[Категорија:20 век|01905]] 3wo0bmfmctfobew91zqdr9cuv6s7176 1904 0 2382 5603154 5505835 2026-08-02T11:52:45Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603154 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1904}} '''1904''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1904}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1904 година од новата ера, 904. од вториот милениум, 4. од [[XX век]] и петта од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7412 и 7413 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6654 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5664 и 5665 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2657. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1904 година се протега во 4540 и 4541, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4600 и 4601 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2447. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1321 и 1322 исламска година. == Настани == === јануари === * [[25 јануари]] - Излезе првиот број на белградскиот весник „Политика“. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == * == Починале == [[Податотека:Ferdinand Ritter von Mannlicher 1904 C. Pietzner.jpg|мини|На 20 јануари 1904 година починал [[австрија|австрискиот]] изумител на [[Манлихерка]]та [[Фердинанд Манлихер]]]] * [[20 јануари]] - [[Фердинанд Манлихер]], [[австрија|австриски]] конструктор на [[оружје]], изумител на [[Манлихерка]]та == Поврзано == * [[Престапна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1904}} [[Категорија:20 век|01904]] 4hvwdp7ktrhv1xvwr0eqn28kw34pcy5 1903 0 2383 5603153 5505834 2026-08-02T11:51:09Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603153 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1903}} '''1903''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1903}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1903 година од новата ера, 903. од вториот милениум, 3. од [[XX век]] и четвртта од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7411 и 7412 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6653 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5663 и 5664 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2656. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1903 година се протега во 4539 и 4540, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4599 и 4600 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2446. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1320 и 1321 исламска година. == Настани == [[Податотека:BASA-1935K-1-60-7-IMARO.jpg|мини|десно|300п|На 2 август 1903 година избувнало [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. На фотографијата [[Гоце Делчев]] и [[Јане Сандански]] со Серската чета, фотографирано февруари 1903]] * [[2 август]] - избувнува [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и е основана [[Крушевска Република|Крушевската Република]] на чело со [[Никола Карев]]. Републиката постои 10 дена. * [[3 ноември]] - Со поддршка на [[САД]], [[Панама]] се прогласува себеси за независна од [[Колумбија]]. * Во [[Софија]] излезена е од печат книгата „[[За македонцките работи]]“ напишана од [[Крсте Петков Мисирков]]. == Родени == * == Починале == * [[4 мај]] - кај селото [[Баница (село)|Баница]], [[Гоце Делчев]] запаѓа во стапица и е усмртен во престрелка со [[Османлиско Царство|Турците]]. * [[Лазар Поп-Трајков]], македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[Македонска револуционерна организација|македонската револуционерна организација]]. == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1903}} [[Категорија:20 век|01903]] tb90qxd84mf0yghg2rhr0emsoabnr6a 1902 0 2384 5603150 5505833 2026-08-02T11:48:05Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603150 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1902}} '''1902''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1902}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1902 година од новата ера, 902. од вториот милениум, 2. од [[XX век]] и трета од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7410 и 7411 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6652 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5662 и 5663 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2655. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1902 година се протега во 4538 и 4539, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4598 и 4599 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2445. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1319 и 1320 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Metodija Andonov.jpg|мини|На 18 август 1902 година е роден [[Методија Андонов - Ченто]], прв претседател на [[АСНОМ]]]] * [[11 февруари]] - [[Арне Јакобсен]], дански архитект * [[18 август]] - [[Методија Андонов - Ченто]] - [[Македонија|македонски]] [[државник]], прв претседател на [[АСНОМ]] == Починале == * [[25 март]] - [[Методи Патчев]], македонски револуционер * [[13 јуни]] - [[Марко Лерински]], учесник во македонското револуционерно движење * [[23 јуни]] - [[Веле Марков]], македонски социјалист и револуционер * [[3 август]] - [[Лазар Москов]], македонски револуционер * [[29 септември]] - [[Емил Зола]], француски писател == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1902}} [[Категорија:20 век|01902]] rz5ot1yg87kkggy5u6zl8cgx2g7hby1 1901 0 2385 5603149 5505832 2026-08-02T11:46:20Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603149 wikitext text/x-wiki {{20 век}} {{Година во други календари|1901}} '''1901''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1901}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1901 година од новата ера, 901. од вториот милениум, 1. од [[XX век]] и втора од [[1900-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7409 и 7410 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6651 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5661 и 5662 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2654. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1901 година се протега во 4537 и 4538, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4597 и 4598 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2444. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1318 и 1319 исламска година. == Настани == [[Податотека:Roentgen2.jpg|мини|Доделена е првата [[Нобелова награда за физика]] на [[Вилхелм Конрад Рентген]]]] * [[1 јануари]] - Британските колонии [[Нов Јужен Велс]], [[Квинсленд]], [[Јужна Австралија]], [[Тасманија]] и [[Западна Австралија]] го формираат [[Австралија|Австралискиот Сојуз]]; [[Едмунд Бартон]] е избран за прв премиер. * Доделена е првата [[Нобелова награда за физика]] на [[Вилхелм Конрад Рентген]], од [[Германија]]. == Родени == * [[27 декември]] - [[Марлен Дитрих]], германско - американска глумица и пејачка * [[Лазо Трповски]], македонски комунист од [[Егејска Македонија]], еден од организаторите на [[Народноослободителна борба во Егејска Македонија|народноослободителната борба]] на македонското население во Егејска Македонија. == Починале == * == Поврзано == * [[Редовна година која започнува во среда|Календарот за таа година]] == Надворешни врски == {{рвр|1901}} [[Категорија:20 век|01901]] a4jhesez2jfhkoc0g1iu39ktsttjpza 1899 0 2393 5603085 5505826 2026-08-02T10:20:24Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603085 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1899}} '''1899''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1899}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1899 година од новата ера, 899. од вториот милениум, 99. од [[XIX век]] и последна од [[1890-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7407 и 7408 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6649 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5659 и 5660 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2652. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1899 година се протега во 4535 и 4536, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4595 и 4596 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2442. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1316 и 1317 исламска година. == Настани == === јануари === * [[19 јануари]] - [[Судан]] станал [[кондоминиум]] на [[Велика Британија]] и [[Египет]]. * [[21 јануари]] - [[Опел]] го произвел првиот [[автомобил]]. === февруари === === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == [[Податотека:ErnestHemingway.jpg|мини|На 21 јули роден е американскиот писател, добитник на Нобеловата и Пулицеровата награда, [[Ернест Хемингвеј]] ]] * [[29 март]] - [[Лаврентиј Берија]], советски политичар, раководител на советската тајна полиција и на безбедносните служби во времето на Сталин. Претставува еден од одговорните за Големата чистка од времето на [[Сталин]]. * [[29 април]] - [[Алдо Нади]], италијански [[мечувалство|мечувалец]]. Веројатно најголемиот мечувалец на сите времиња. * [[21 јули]] - [[Ернест Милер Хемингвеј]], [[САД|американски]] [[писател]], добитник на [[Нобелова награда|Нобеловата]] и [[Пулицерова Награда|Пулицеровата Награда]]. * [[17 јули]] - [[Џими Кегни]], легендарен [[САД|американски]] [[глумец]]. == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1899}} [[Категорија:19 век|91899]] g9v34iwfdl6o2eyewkllf6t8uk1ybe4 1891 0 2401 5603138 5505818 2026-08-02T11:21:52Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603138 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1891}} '''1891''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1891}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1891 година од новата ера, 891. од вториот милениум, 91. од [[XIX век]] и втора од [[1890-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7399 и 7400 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6641 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5651 и 5652 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2644. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1891 година се протега во 4527 и 4528, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4587 и 4588 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2434. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1308 и 1309 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Михаил-Булгаков.jpg|мини|На 15 мај 1891 година роден е рускиот писател, [[Михаил Булгаков]]]] * [[21 јануари]] - [[Франциско Лазаро]], првиот португалски маратонец на [[Олимписки игри|Олимписките игри]]. * [[15 мај]] - [[Михаил Булгаков]], [[Русија|руски]] романописец и драматург. * [[1 октомври]] - [[Ангел Динев]], македонски општественик и [[публицист]]. == Починале == * [[7 март]] - [[Франц Миклошич]], [[Словенија|словенечки]] [[славист]]. * [[8 мај]] - [[Мадам Блаватска]], основачот на [[теозофија]] и [[Друштво на теозофи|Друштвото на теозофи]]. * [[28 септември]] - [[Херман Мелвил]], [[САД|американски]] [[Проза|писател]], [[Есеј|есеист]] и [[поет]], наречен ''Американскиот [[Шекспир]]'', автор на делото ''[[Моби Дик]]''. * [[10 ноември]] - [[Артур Рембо]], [[Франција|француски]] [[поет]]. == Надворешни врски == {{рвр|1891}} [[Категорија:19 век|91891]] ol880ecp00id1usdpq7p82plokb5787 1883 0 2409 5603083 5505808 2026-08-02T10:18:27Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603083 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1883}} '''1883''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1883}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1883 година од новата ера, 883. од вториот милениум, 83. од [[XIX век]] и четвртта од [[1880-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7391 и 7392 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6633 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5643 и 5644 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2636. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1883 година се протега во 4519 и 4520, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4579 и 4580 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2426. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1300 и 1301 исламска година. == Настани == * == Родени == * [[18 февруари]] - [[Никос Казанѕакис]], грчки писател * [[23 февруари]] — [[Карл Јасперс]], германски филозоф * [[9 август]] - [[Панко Брашнаров]], македонски комунист * [[30 април]] - [[Јарослав Хашек]], чешки писател * [[3 јули]] - [[Франц Кафка]], писател на германски јазик * [[29 јули]] - [[Бенито Мусолини]], италијански диктатор == Починале == [[Податотека:Étienne Neurdein - Comte de Chambord (chiffre de trois quarts ca 1870).jpg|мини|На 24 август починал францускиот крал [[Анри V]]]] *[[13 февруари]] - [[Рихард Вагнер]], германски композитор * [[14 март]] - [[Карл Маркс]], германски економист и филозоф, основач на [[марксизмот]] * [[30 април]] - [[Едуар Мане]], француски сликар * [[24 август]] - [[Анри V]], француски крал (спорно) од [[Бурбонска династија|Бурбонската династија]] * [[3 септември]] - [[Иван Тургенев]], руски писател == Надворешни врски == {{рвр|1883}} [[Категорија:19 век|81883]] j5msskjvcsnvi3b6j3zqstjr2siohmd 1877 0 2415 5603118 5505800 2026-08-02T10:54:34Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603118 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1877}} '''1877''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1877}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1877 година од новата ера, 877. од вториот милениум, 77. од [[XIX век]] и осма од [[1870-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7385 и 7386 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6627 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5637 и 5638 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2630. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1877 година се протега во 4513 и 4514, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4573 и 4574 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2420. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1293 и 1294 исламска година. == Настани == [[Податотека:Treaty of San Stefano.jpg|мини|Во 1877 година бил потпишан [[Санстефански договор|Санстефанскиот мировен договор]]]] * Излегува од печат делото ''„Анти-Диринг“'' на [[Фридрих Енгелс]]. * На возраст од 21 г. Зигисмунд Шломо си го сменил името во Сигмунд, и оттогаш го знаеме како [[Сигмунд Фројд]]. * [[10 мај]] - [[Романија]] прогласува независност од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. * [[24 април]] - [[Руска Империја|Руската Империја]] и oбјавува војна на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], со што започнува десеттата руско-отоманска војна. * [[12 август]] - Американскиот астроном, [[Асаф Хол]], го открива [[Дејмос]], сателит на [[Марс]]. * [[18 август]] - [[Асаф Хол]] го открива [[Фобос]], сателит на [[Марс]]. == Родени == * [[26 јануари]] - [[Михаил Герџиков]], бугарски анархист и револуционер кој се вклучи во македонското народно-ослободително движење. * [[18 март]] - [[Едгар Кејси]], [[америка]]нски [[парапсихологија|парапсихолог]] и [[јасновидост|јасновидец]]. * [[29 јуни]] - [[Петар Кочиќ]], писател на српскиот [[реализам]]. * [[2 јули]] - [[Херман Хесе]], германски романописец, писател и поет. * [[8 јули]] - [[Елин Пелин]], прв оригинален [[писател]] за деца од [[Бугарија]], еден од најдобрите сликари на бугарското село. * [[11 септември]] - [[Феликс Ѓержински]], [[полска|полски]] [[комунизам|комунист]] со револуционерни идеи, основач на [[КГБ|Болшевичката тајна полиција]] [[Чека]], подоцна [[КГБ]]. * [[22 ноември]] - [[Ендре Ади]], [[Унгарија|унгарски]] [[поет]]. * [[23 ноември]] - [[Никола Карев]], македонски социјалист и водач на [[Крушевска Република|Крушевската Република]] * [[Лазар Москов]], македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење и деец на [[Македонска револуционерна организација|македонската револуционерна организација]] == Починале == * [[15 февруари]] - [[Рајко Жинзифов]], македонски преродбеник и [[Дводомни писатели|дводомен писател]]. * == Надворешни врски == {{рвр|1877}} [[Категорија:19 век|71877]] tw3ssmm7ixwex7fv0609w1zmy3gvyqn 1865 0 2427 5603114 5505786 2026-08-02T10:51:25Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603114 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1865}} '''1865''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1865}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1865 година од новата ера, 865. од вториот милениум, 65. од [[XIX век]] и шеста од [[1860-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7373 и 7374 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6615 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5625 и 5626 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2618. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1865 година се протега во 4501 и 4502, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4561 и 4562 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2408. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1281 и 1282 исламска година. == Настани == * == Родени == * == Починале == [[Податотека:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|мини|На 15 април 1865 година бил убиен американскиот претседател [[Абрахам Линколн]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1865}} [[Категорија:19 век|61865]] qqdvu2jerf6ngqyzoeb4fhfhacqatij 1851 0 2441 5603089 5505770 2026-08-02T10:22:57Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603089 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1851}} '''1851''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1851}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1851 година од новата ера, 851. од вториот милениум, 51. од [[XIX век]] и втора од [[1850-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7359 и 7360 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6601 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5611 и 5612 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2604. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1851 година се протега во 4487 и 4488, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4547 и 4548 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2394. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1267 и 1268 исламска година. == Настани == * Англискиот уметник [[Едвин Лендсиер]] ја насликува славната слика „[[Монарх на гленот (слика)|Монарх на гленот]]“. == Родени == * == Починале == [[Податотека:RothwellMaryShelley.jpg|right|thumb|200px|На 1 февруари починала британската писателка [[Мери Шели]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1851}} [[Категорија:19 век|51851]] i6xkv9fzf5vzmsey496kj1rrwch0kfp 1848 0 2444 5603155 5505765 2026-08-02T11:53:23Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603155 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1848}} '''1848''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1848}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1848 година од новата ера, 848. од вториот милениум, 48. од [[XIX век]] и деветта од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7356 и 7357 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6598 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5608 и 5609 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2601. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1848 година се протега во 4484 и 4485, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4544 и 4545 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2391. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1264 и 1265 исламска година. == Настани == === јануари === * [[24 јануари]] - Започнува Калифорниската златна треска во [[Сакраменто]]. === февруари === * [[21 февруари]] - Издаден [[Комунистички манифест|Комунистичкиот манифест]] === март === === април === === мај === === јуни === === јули === === август === === септември === === октомври === === ноември === === декември === == Родени == [[Податотека:Ferdinand Ritter von Mannlicher 1904 C. Pietzner.jpg|мини|На 30 јануари 1848 година роден е [[австрија|австрискиот]] изумител на [[Манлихерка]]та [[Фердинанд Манлихер]]]] * [[30 јануари]] - [[Фердинанд Манлихер]], [[австрија|австриски]] конструктор на [[оружје]], изумител на [[Манлихерка]]та == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1848}} [[Категорија:19 век|41848]] golrq0bsr4vdwlvytq40rfsyzjoy8uy 1845 0 2447 5603110 5505762 2026-08-02T10:46:48Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603110 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1845}} '''1845''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1845}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1845 година од новата ера, 845. од вториот милениум, 45. од [[XIX век]] и шеста од [[1840-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7353 и 7354 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6595 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5605 и 5606 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2598. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1845 година се протега во 4481 и 4482, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4541 и 4542 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2388. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1260 и 1262 исламска година. == Настани == [[Податотека:Famine memorial dublin.jpg|мини|Споменик на [[Голем глад во Ирска|Големиот глад]] во Даблин]] * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1845}} [[Категорија:19 век|41845]] s6azr116sc8o4fyv97uk6kepwoy15k2 1831 0 2461 5603106 5505746 2026-08-02T10:42:53Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603106 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1831}} '''1831''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1831}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1831 година од новата ера, 831. од вториот милениум, 31. од [[XIX век]] и втора од [[1830-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7339 и 7340 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6581 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5591 и 5592 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2584. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1831 година се протега во 4467 и 4468, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4527 и 4528 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2374. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1246 и 1247 исламска година. == Настани == [[Податотека:Michael Faraday sitting crop.jpg|мини|На 29 август 1831 година [[Мајкл Фарадеј]] го открил феноменот електромагнетна индукција]] * == Родени == * [[13 јуни]] - [[Џемс Кларк Максвел]], најголем теоретски физичар на [[XIX век]], кој ги даде теоретските основи на радиобрановите. * [[31 јули]] - [[Мадам Блаватска]], основачот на [[теозофија]] и [[Друштво на теозофи|Друштвото на теозофи]]. == Починале == * [[22 август]] - [[Ференц Казинци]], [[Унгарија|унгарски]] [[поет]], најнеуморниот агитатор за регенерацијата на [[унгарски јазик|унгарскиот јазик]] и литература. * [[14 ноември]] - [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел]], [[Германци|германски]] [[филозоф]]. == Надворешни врски == {{рвр|1831}} [[Категорија:19 век|1831]] 0riy9vi2ksmusv6da06lokt967lm7d9 1826 0 2466 5603077 5505739 2026-08-02T10:10:22Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603077 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1826}} '''1826''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1826}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1826 година од новата ера, 826. од вториот милениум, 26. од [[XIX век]] и седма од [[1820-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7334 и 7335 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6576 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5586 и 5587 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2579. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1826 година се протега во 4462 и 4463, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4522 и 4523 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2369. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1241 и 1242 исламска година. == Настани == * == Родени == * == Починале == [[Податотека:Le Vachez Collection - Jean Anthelme Brillat-Savarin (1755-1826).jpg|мини|На 2 февруари починал францускиот правник и политичар [[Жан Антелм Брија-Саварен]]]] * [[2 февруари]] - [[Жан Антелм Брија-Саварен]], [[франција|француски]] [[гастрономија|гастроном]] и писател. == Надворешни врски == {{рвр|1826}} [[Категорија:19 век|21826]] aomrtad6br6ciklozhageffziys514b 1825 0 2467 5603076 5505738 2026-08-02T10:09:01Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603076 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1825}} '''1825''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1825}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1825 година од новата ера, 825. од вториот милениум, 25. од [[XIX век]] и шеста од [[1820-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7333 и 7334 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6575 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5585 и 5586 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2578. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1825 година се протега во 4461 и 4462, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4521 и 4522 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2368. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1240 и 1241 исламска година. == Настани == * [[28 мај]] - [[Шарл X]] се крунисал во крал на [[Франција]]. * [[27 септември]] воспоставена е првата јавна железница меѓу [[Стоктон]] и [[Дарлингтон]] во [[Англија]]. == Родени == * == Починале == [[Податотека:Alexander_I_of_Russia_by_F.Kruger_(1837,_Hermitage).jpg|алт=The Tsar mounted on his horse|мини| На 19 ноември починал [[Александар I (Русија)|Александар I од Русија]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1825}} [[Категорија:19 век|21825]] dfz4myqqdt8bo45yj15kkg3ssm7t329 1820 0 2472 5603082 5505733 2026-08-02T10:17:35Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603082 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1820}} '''1820''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1820}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1820 година од новата ера, 820. од вториот милениум, 20. од [[XIX век]] и прва од [[1820-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7328 и 7329 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6570 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5580 и 5581 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2573. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1820 година се протега во 4456 и 4457, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4516 и 4517 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2363. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1235 и 1236 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Étienne Neurdein - Comte de Chambord (chiffre de trois quarts ca 1870).jpg|мини|[[Анри V]]]] * [[29 септември]] - [[Анри V]], француски крал (спорно) од [[Бурбонска династија|Бурбонската династија]]. == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1820}} [[Категорија:19 век|11820]] 4l11ipv4dvkqty4jj3demuldg54pux0 1819 0 2473 5603081 5505730 2026-08-02T10:16:01Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603081 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1819}} '''1819''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1819}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1819 година од новата ера, 819. од вториот милениум, 19. од [[XIX век]] и последна од [[1810-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7327 и 7328 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6569 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5579 и 5580 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2572. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1819 година се протега во 4455 и 4456, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4515 и 4516 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2362. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1234 и 1235 исламска година. == Настани == [[Податотека:Flag of Alabama.svg|мини|[[Алабама]] станала 22 држава на САД]] * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1819}} [[Категорија:19 век|11819]] eweyfavr7fzc3mtklmsx8d87z07v3gy 1818 0 2474 5603080 5505729 2026-08-02T10:12:34Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603080 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1818}} '''1818''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1818}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1818 година од новата ера, 818. од вториот милениум, 18. од [[XIX век]] и деветта од [[1810-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7326 и 7327 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6568 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5578 и 5579 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2571. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1818 година се протега во 4454 и 4455, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4514 и 4515 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2361. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1233 и 1234 исламска година. [[Податотека:VukKaradzic.jpg|мини|[[Вук Караџиќ]] ја спровел реформата на [[Српска кирилица|српската кирилица]]]] == Настани == * [[1 јануари]] - [[Мери Шели]] го објави романот за чудовиштето [[Франкенштајн]]. === Без датум === * [[Вук Караџиќ]] ја формулира [[српска азбука|српската азбука]]. == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1818}} [[Категорија:19 век|11818]] 4wefpll48oscrjsbee9cm11uzyonjj3 1809 0 2483 5603115 5505718 2026-08-02T10:52:09Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603115 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1809}} '''1809''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1809}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1809 година од новата ера, 809. од вториот милениум, 9. од [[XIX век]] и последна од [[1800-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7317 и 7318 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6559 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5569 и 5570 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2562. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1809 година се протега во 4445 и 4446, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4505 и 4506 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2352. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1223 и 1224 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|мини|На 12 февруари 1809 година роден е американскиот претседател [[Абрахам Линколн]]]] * [[19 јануари]] - [[Едгар Алан По]], американски писател * [[12 февруари]] - [[Абрахам Линколн]], 16ти [[претседател на САД]] * [[12 февруари]] - [[Чарлс Дарвин]], англиски биолог == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1809}} [[Категорија:19 век|01809]] bghvok26zb621vavd97ms0w88um7mav 1804 0 2488 5603099 5505713 2026-08-02T10:36:31Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603099 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1804}} '''1804''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1804}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1804 година од новата ера, 804. од вториот милениум, 4. од [[XIX век]] и петта од [[1800-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7312 и 7313 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6554 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5564 и 5565 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2557. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1804 година се протега во 4440 и 4441, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4500 и 4501 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2347. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1218 и 1219 исламска година. == Настани == [[Податотека:Flag of Haiti.svg|мини|Во 1804 година [[Хаити]] изборил независност од Франција]] * [[1 јануари]] — Независност на [[Хаити]] од [[Франција]]. * [[2 декември]] — [[Наполеон Бонапарт]] се прогласил за имепратор. == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1804}} [[Категорија:19 век|01804]] 93n8w5yfzhsyhqqyv0aos5kzhyuenuc Велмевци 0 3119 5603019 5565582 2026-08-02T08:49:52Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603019 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Велмевци | слика = Викиекспедиција Железник 4.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на самото сретсело во Велмевци | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 7 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 944-957 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=20 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=05 | lon_sec=50 | слава = [[Огнена Марија]], [[Илинден]], [[Мала Богородица]] и [[Света Петка|Св. Петка]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = | карта = Велмевци во Општина Демир Хисар.svg }} '''Велмевци''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == Се простира на падините на [[Илинска Планина]], на патниот правец [[Кичево]]-[[Битола]], 25 километри од градот [[Кичево]]. Селото обилува со [[извор]]и, со [[Бука|букова]] и [[даб]]ова [[шума]].<ref>''Панов, Митко: Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја. Патрија, Скопје, 1998''</ref> Атарот на селото зафаќа површина од {{км2|12,1}}, кој се состои од 211,1 [[хектар]] обработливо земјиште, 233,3 хектари пасишта и 729 хектари шуми. Велмевци се протега на надморска височина од 944 до 957 метри. == Историја == Селото било населено уште од предантичко време, а за првпат во туските документи се спомнува во 1468 година. Во [[XIX век]], Велмевци се наоѓало во Битолската каза (Демирхисарска нахија) во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во текот на долгата историја забележано е по [[Брсјачка буна|Брсјачката буна]] и [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во кои настани велмешани активно учествувале. Во црквата Св. Илија било осветено востаничкото знаме за Демир Хисар за време на илинденското востание и учествувале многу мажи и жени. <!--== Стопанство ==--> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|619 |1953|511 |1961|227 |1971|124 |1981|87 |1991|26 |1994|18 |2002|7 |2021|7 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Велмевци имало 800 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Велмевци имало 960 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Велмевци се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 139 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 7 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=1 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 7 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|800|960|619|511|227|124|87|26|18|7|7}} === Родови === Велмевци е чисто македонско православно село. Старото село Велмевци пропаднало, па денешното село го имаат обновено доселеници од селото [[Велмеј]], Дебрца, и таму имаат сродници. Овде се доселени средината на ХVIII век.<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-09-22|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/27418468|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Ф.|first=Трифуноски, Јован|date=1992|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670251582|oclc=27418468}}</ref> Родови во селото се: ''Беговци'' (7 к.); ''Мирчевци'' (29 к.); ''Стевановци'' (24 к.); ''Исламовци'' (10 к.); ''Смилевци'' (10 к.); ''Шкрековци'' (14 к.); ''Трпковци'' (2 к.); сите доселени од селото Велмеј; ''Пејцовци'' (24 к.) доселени се од сега раселениот град [[Закамен]], во [[Малесија|Струшка Малесија]]. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Беговци (8 к.), Стевановци со Орманковци, Тумнтевци и Макевци или Маневци (20 к.), Даскаловци со Златановци (8 к.), Смилевци (10 к.), Куковци (2 к.), Шотевци со Миленковци (1 к.), Маркушковци (5 к.), Џивџаровци со Апостоловци (7 к.) и Столевци со Голевци и Крошнаровци (1 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Мирчевци (26 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од селото [[Слатино (Охридско)|Слатино]] во [[Дебрца]]; ''Исламовци (9 к.)'' доселени се од раселениот град [[Закамен]] во [[Малесија|струшка Малесија]]; ''Пејцовци (17 к.)'' доселени се од раселениот град [[Закамен]] во [[Малесија|струшка Малесија]]; ''Огненовци со Тренчевци (3 к.)'' доселени се од раселениот град [[Закамен]] во [[Малесија|струшка Малесија]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 5.jpg|мини|300п|десно|Поранешното основно училиште во Велмевци]] * Поранешно основно училиште, кое престанало со работа во 1960-тите години<ref name="новамакедонија">{{наведени вести|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetail?title=%D0%92%D0%BE-%D0%BA%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B2%D1%86%D0%B8-%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B1%D0%B0%D0%BB-%D1%81%D0%B5-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4-107-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8&id=aa083143-fc30-47e0-86aa-fce2a098470a|title=Во кичевското село Велмевци фудбал се играло пред 107 години|last=Антоски|first=Зоран|date=23 август 2016|work=[[Нова Македонија]]|accessdate=23 август 2016|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Мало Црско, во која покрај селото Велмевци, се наоѓале и селата Големо Црско, Кладник, Мало Црско, Прострање и Цер. Општината Мало Црско постоела и во периодот 1950-1952. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 658 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 5 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 7.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква во Велмевци]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Беројци (Велмевци)|Беројци]] — рудник од средниот век; * [[Меризим (Велмевци)|Меризим]] — населба доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Велмевци|„Св. Илија“]] — изградена во [[1838]] година. Иконостасот е направен од Серафим од [[Тресонче]], во [[1873]] година. Од тој период е и фрескоживописот, кој го има на целата површина во внатрешноста на црквата. * [[Црква „Св. Богородица“ - Велмевци|„Св. Богородица“]] — постара од црквата „Св. Илија". Иконостасот е изработен во [[1875]] година од мијачки резбари. * [[Црква „Св. Петка“ - Велмевци|„Св. Петка“]] — изградена во [[1999]] година. * [[Црква „Св. Марена“ - Велмевци|„Св. Марена“]] — средновековна црква чии остатоци се наоѓаат над селото. Црквата е во урнатини. ;Гробишта * Вечното почивалиште на славниот војвода [[Јордан Пиперката]] заедно со неговата дружина, каде се наоѓа и споменик. ;Споменици * Споменик на народниот херој [[Јанкула Јосифоски]] == Редовни настани == * [[Илинден]] (2 август) — селска слава == Личности == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 15.jpg|мини|300п|десно|Селската чешма на која стои фудбалска топка во чест на првата фудбалска екипа во селото создадена во 1909 година.]] ;Родени во Велмевци * [[Киро Дојчиновски]] — историчар и писател * [[Ванчо Наумов]] (?-1903) — македонски револуционер од ВМРО * [[Симеон Смилев]] (1880-?) — македонски револуционер од ВМРО *[[Глигор Стојанов Даскалоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Никола Стојанов Димитријоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0" /> *[[Секула Стојанов Андрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Ставре Лазаров Апостолоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Крсте Стојков Стефаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том IV, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Јон Ристев Тренески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> *[[Трајан Ристев Тренески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> *[[Момир Цветанов Петрески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Велко Цветанов Илијоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Јанкула Јосифоски]] (1918-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] ;Други * Семејството на [[Кузман Јосифоски - Питу]] потекнува од Велмевци == Култура и спорт == Првата фудбалска екипа во селото било основана во 1909 година, многу години пред тоа да се случи во многу поголеми места и градови низ Македонија. Во чест на првата фудбалска екипа, чешмата на сретсело има камена топка.<ref name="новамакедонија" /> == Иселеништво == Ова село важело за печалбарско село, многу од населението се селело од селото во околните и подалечни држави и низ македонските градови, па така до 1952 година иселеници од селото имало во [[Бугарија]] (24 семејства), [[Битола]] (34 семејства), [[Ресен]] (7 семејства), [[Кичево]] (5 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (4 семејства), [[Охрид]] (2 семејства), [[Демир Капија]] (1 семејство), [[Унгарија]] (1 семејство), [[Романија]] (4 семејства), [[Скопје]] (4 семејства), [[Штип]] (1 семејство) и во [[Прилеп]] (5 семејства).<ref name=":3" /> Иселеништвото продолжило и потоа и многу од населението е мигрирано низ градовите во Македонија, прекуокеанските земји (САД, [[Канада]] и [[Австралија]]) и низ европските земји (Бугарија, [[Србија]], Романија, [[Хрватска]], [[Шведска]], [[Германија]], [[Франција]]).<ref name="новамакедонија" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=384|title=Мој Роден Крај|last=Bojchevski|first=Design by Angela Hristovska, Developed by Dijana Manchevska and Jovan|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-07-16|archive-date=2021-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716163030/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=384|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 1.jpg|Поглед на една од старите куќи во Велмевци Податотека:Викиекспедиција Железник 2.jpg|Споменик на Јанкула Јосифоски Податотека:Викиекспедиција Железник 3.jpg|Споменикот на Јосифоски во сретселото Податотека:Викиекспедиција Железник 6.jpg|Влезот во главната селска црква „Св. Илија“ Податотека:Викиекспедиција Железник 17.jpg|Поглед на помалата црква „Св. Петка“ Податотека:Викиекспедиција Железник 16.jpg|Стара куќа на самото сретсело </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === * ''Велмевци-предци и потомци'', Д-р Никола В. Димитров. - Скопје, 2009 == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Velmevci}} * [http://www.velmevci.bravehost.com/ Неофицијално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110202201419/http://www.velmevci.bravehost.com/ |date=2011-02-02 }} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Велмевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] s2dfzbv6gsb77qz5cv33wpfu8tor3ke 1801 0 3681 5603073 5505710 2026-08-02T10:06:05Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603073 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1801}} '''1801''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1801}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1801 година од новата ера, 801. од вториот милениум, 1. од [[XIX век]] и втора од [[1800-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7309 и 7310 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6551 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5561 и 5562 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2554. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1801 година се протега во 4437 и 4438, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4497 и 4498 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2344. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1215 и 1216 исламска година. == Настани == * [[1 јануари]] - [[Церера (џуџеста планета)|Церера]], првиот познат [[астероид]] е откриен од [[Џузепе Пјаци]]. == Родени == [[Податотека:Alexander_I_of_Russia_by_F.Kruger_(1837,_Hermitage).jpg|алт=The Tsar mounted on his horse|мини| На 23 март е роден [[Александар I (Русија)|Александар I од Русија]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1801}} [[Категорија:19 век|01801]] 2zx74qm0g8xcb6fxamfsk28x5hop2l6 5603074 5603073 2026-08-02T10:06:57Z SirGoldenBlade 46796 5603074 wikitext text/x-wiki {{19 век}} {{Година во други календари|1801}} '''1801''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1801}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1801 година од новата ера, 801. од вториот милениум, 1. од [[XIX век]] и втора од [[1800-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7309 и 7310 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6551 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5561 и 5562 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2554. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1801 година се протега во 4437 и 4438, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4497 и 4498 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2344. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1215 и 1216 исламска година. == Настани == * [[1 јануари]] - [[Церера (џуџеста планета)|Церера]], првиот познат [[астероид]] е откриен од [[Џузепе Пјаци]]. == Родени == [[Податотека:Alexander_I_of_Russia_by_F.Kruger_(1837,_Hermitage).jpg|алт=The Tsar mounted on his horse|мини| На 23 март стапил на престолот [[Александар I (Русија)|Александар I од Русија]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1801}} [[Категорија:19 век|01801]] juvcu2kfzfkugz7fpf3g8x0nuk7w3n0 1797 0 3689 5603087 5505702 2026-08-02T10:22:02Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603087 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1797}} '''1797''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1797}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1797 година од новата ера, 797. од вториот милениум, 97. од [[XVIII век]] и осма од [[1790-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7305 и 7306 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6547 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5557 и 5558 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2550. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1797 година се протега во 4433 и 4434, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4493 и 4494 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2340. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1211 и 1212 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:RothwellMaryShelley.jpg|right|thumb|200px|На 30 август е родена британската писателка [[Мери Шели]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1797}} [[Категорија:18 век|91797]] oiyqhbhukj6qs7x6ligce9s1c7j97rb 1794 0 3692 5603096 5505699 2026-08-02T10:33:09Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603096 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1794}} '''1794''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1794}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1794 година од новата ера, 794. од вториот милениум, 94. од [[XVIII век]] и петта од [[1790-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7302 и 7303 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6544 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5554 и 5555 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2547. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1794 година се протега во 4430 и 4431, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4490 и 4491 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2337. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1208 и 1209 исламска година. == Настани == * == Родени == * == Починале == [[Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 01 Crop.jpg|мини|На 11 септември 1794 година во Солун починал македонскиот светец [[Свети Анастасиј Радовишки]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1794}} [[Категорија:18 век|91794]] bu0ych60o1glef5mlk8xo2z3ydw1nqd 1791 0 3695 5603107 5505696 2026-08-02T10:44:05Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603107 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1791}} '''1791''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1791}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1791 година од новата ера, 791. од вториот милениум, 91. од [[XVIII век]] и втора од [[1790-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7299 и 7300 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6541 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5551 и 5552 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2544. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1791 година се протега во 4427 и 4428, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4487 и 4488 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2334. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1205 и 1206 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Michael Faraday sitting crop.jpg|мини|На 22 септември 1791 година е роден [[Мајкл Фарадеј]], кој го открил феноменот на [[електромагнетна индукција]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1791}} [[Категорија:18 век|91791]] 5utnx5a1spie2dzwiflnm9jgisxdp0i 1780 0 3706 5603094 5505683 2026-08-02T10:30:41Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603094 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1780}} '''1780''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1780}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1780 година од новата ера, 780. од вториот милениум, 80. од [[XVIII век]] и прва од [[1780-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7288 и 7289 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6530 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5540 и 5541 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2533. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1780 година се протега во 4416 и 4417, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4476 и 4477 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2323. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1193 и 1195 исламска година. == Настани == * == Родени == * == Починале == [[Податотека:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|мини|На 29 ноември 1780 година во Виена починала владетелката од Хабсбуршката династија, [[Марија Терезија]]]] * == Надворешни врски == {{рвр|1780}} [[Категорија:18 век|71780]] h7cmd1gmf0rrrmur7zt3bnoz5m1tejr 1777 0 3709 5603075 5505678 2026-08-02T10:08:02Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603075 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1777}} '''1777''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1777}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1777 година од новата ера, 777. од вториот милениум, 77. од [[XVIII век]] и осма од [[1770-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7285 и 7286 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6527 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5537 и 5538 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2530. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1777 година се протега во 4413 и 4414, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4473 и 4474 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2320. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1190 и 1191 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Alexander_I_of_Russia_by_F.Kruger_(1837,_Hermitage).jpg|алт=The Tsar mounted on his horse|мини| На 23 декември е роден [[Александар I (Русија)|Александар I од Русија]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1777}} [[Категорија:18 век|71777]] 8rbzq5a7bn3dh7b3k8t7qnrns5jrx5k 1774 0 3712 5603097 5505675 2026-08-02T10:34:04Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603097 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1774}} '''1774''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1774}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1774 година од новата ера, 774. од вториот милениум, 74. од [[XVIII век]] и петта од [[1770-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7282 и 7283 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6524 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5534 и 5535 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2527. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1774 година се протега во 4410 и 4411, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4470 и 4471 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2317. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1187 и 1188 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 01 Crop.jpg|мини|Во 1774 година во Радовиш е роден македонскиот светец [[Свети Анастасиј Радовишки]]]] * == Починале == * [[10 мај]] - [[Луј XV]], француски крал од [[Бурбонска династија|Бурбонската династија]]. == Надворешни врски == {{рвр|1774}} [[Категорија:18 век|71774]] peaynolm2evq0s91kwmftlrdkfhzbmu 1769 0 3717 5603102 5505668 2026-08-02T10:39:04Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603102 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1769}} '''1769''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1769}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1769 година од новата ера, 769. од вториот милениум, 69. од [[XVIII век]] и последна од [[1760-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7277 и 7278 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6519 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5529 и 5530 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2522. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1769 година се протега во 4405 и 4406, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4465 и 4466 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2312. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1182 и 1183 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|мини|На 15 август 1769 година е роден [[Наполеон Бонапарт]]]] * [[15 август]] - [[Наполеон Бонапарт]], француски државник, рефорамтор и император. == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1769}} [[Категорија:18 век|61769]] 6x8mhnp6gbbgc0omobcqkrtpobbq4n3 1747 0 3739 5603069 5505642 2026-08-02T09:59:33Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603069 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1747}} '''1747''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1747}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1747 година од новата ера, 747. од вториот милениум, 47. од [[XVIII век]] и осма од [[1740-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7255 и 7256 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6497 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5507 и 5508 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2500. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1747 година се протега во 4383 и 4384, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4443 и 4444 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2290. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1159 и 1160 исламска година. == Настани == [[Податотека:Bataille de Lawfeld, 2 juillet 1747.jpeg|мини|[[Битка кај Лофелд|Битката кај Лофелд]], помеѓу француските и англиските војски се одвивала на 2 јули 1747 година]] * [[31 јануари]] - Отворена е првата болница за [[венерични болести]] во [[Лондон]]. * [[2 јули]] - [[Битка кај Лофелд|Битката кај Лофелд]], помеѓу француските и англиските војски. * [[Џејмс Линд]] открива дека [[лимон]]от го спречува [[скорбут]]от. * Императорот [[Момозоно]] се качува на [[Јапонија|јапонскиот]] престол, наследувајќи го [[Сакурамачи]]. == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1747}} [[Категорија:18 век|41747]] m9wdnryo4v3a4kx2cg9dyacy308veyn 1730 0 3756 5603072 5505622 2026-08-02T10:03:30Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603072 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1730}} '''1730''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1730}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1730 година од новата ера, 730. од вториот милениум, 30. од [[XVIII век]] и прва од [[1730-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7238 и 7239 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6480 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5490 и 5491 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2483. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1730 година се протега во 4366 и 4367, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4426 и 4427 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2273. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1142 и 1143 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Charles Messier.jpg|мини|На 26 јуни 1730 година е роден француски астроном [[Шарл Месје]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1730}} [[Категорија:18 век|21730]] 3jef2q0rwdafzseuryi5afrf96a82p4 1728 0 3758 5603091 5505618 2026-08-02T10:26:15Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603091 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1728}} '''1728''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1728}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1728 година од новата ера, 728. од вториот милениум, 28. од [[XVIII век]] и деветта од [[1720-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7236 и 7237 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6478 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5488 и 5489 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2481. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1728 година се протега во 4364 и 4365, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4424 и 4425 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2271. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1140 и 1141 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Captainjamescookportrait.jpg|мини|На 27 октомври 1728 година роден е англиски [[морепловец]] [[Џејмс Кук]]]] * == Починале == * [[15 август]] - [[Марен Маре]], [[Франција|француски]] [[композитор]] за [[виола да гамба]] == Надворешни врски == {{рвр|1728}} [[Категорија:18 век|21728]] g0da01gdcxe5cxq03naf4zh7qs3ebcs 1717 0 3769 5603093 5505605 2026-08-02T10:30:13Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603093 wikitext text/x-wiki {{18 век}} {{Година во други календари|1717}} '''1717''' ('''[[Римски бројки|{{римски|1717}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 1717 година од новата ера, 717. од вториот милениум, 17. од [[XVIII век]] и осма од [[1710-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7225 и 7226 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6467 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5477 и 5478 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2470. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1717 година се протега во 4353 и 4354, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4413 и 4414 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2260. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1129 и 1130 исламска година. == Настани == * == Родени == [[Податотека:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|мини|На 13 мај 1717 година во Виена е родена владетелката од Хабсбуршката династија, [[Марија Терезија]]]] * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|1717}} [[Категорија:18 век|11717]] jinxft511m4ybpvn2llt2lwv81dq099 Рогачево 0 5246 5603007 5384184 2026-08-02T07:50:53Z P.Nedelkovski 47736 селска слава - Илинден 5603007 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= Rogachevo 18.JPG | опис= Куќи во Рогачево | име=Рогачево | регион= | општина=[[Општина Јегуновце|Јегуновце]] | население=282 | поштенски број= | надморска височина=770 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=9 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=9 | lon_sec=24 | слава = Илинден | мрежно место= http://www.rogacevo.5u.com | карта = Рогачево во Општина Јегуновце.svg }} '''Рогачево''' — село во [[Општина Јегуновце]], во областа [[Долни Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. == Географија и местоположба == Селото е сместено во областа [[Долни Полог]], во југоисточните пазуви на [[Шар Планина]], под црвот [[Љуботен (планински врв)|Љуботен]]. == Историја == Рогачево за првпат се споменува во турските дефтери и пописи во [[1467]] година. Според усмените приказни, се кажува дека тука во шумата над изворот се сокривале некој монаси, веднаш по [[Косовска битка|Косовската битка]]. Тоа место и тој извор и ден денес се вика ''Калуѓер''. Во Рогачево во [[1467]]-[[1468|68]] година имало 59 домаќинства и 4 вдовици. Во време на вториот и третиот попис во [[1545]] и [[1568]] за Рогачево нема точни информации колку домаќинства живееле, но има информации дека Рогачево и селото Вратница имале најголем број на домаќинства. Во {{римски|19}} век, Рогачево било село во рамките на Полошката нахија во Тетовската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|565 |1953|563 |1961|574 |1971|554 |1981|572 |1991|552 |1994|353 |2002|347 |2021|282 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рогачево живееле 210 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 211.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рогачево имало 440 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name="Brancoff, D.M 1905, pp.122-123">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година Рогачево е центар на општина и има 54 куќи со 396 жители, сите Македонци.<ref name=":1">Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.23.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Рогачево е средно по големина село, но со намалување на бројот на населението. Така, во 1961 година броело 574 жители, а во 1994 година 353 жители, македонско население. Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 347 жители, од кои 338 Македонци, 8 Срби и 1 останат.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 282 жители, од кои 250 [[Македонци]], 10 [[Македонски Срби|Срби]], 3 останати и 19 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|210|440|565|563|574|554|572|552|353|347|282}} === Родови === Рогачево е македонско православно село, родовите во селото се староседелски и доселенички. Според истражувањата од 1948 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Станковци (8 куќи);Ќосевци (3 куќи);'' ''Јанковци (8 куќи);'' ''Ивановци (9 куќи)'' имаат иселеници во [[Вратница]] и во [[Белград]] (едно семејство); ''Окалинци (2 куќи);'' ''Мрчиќевци (7 куќи);'' ''Милевци (3 куќи);'' ''Трпановци (4 куќи)'' имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство)'';'' ''Николовци (11 куќи)'' * '''Доселеници:''' ''Рајчиќевци (9 куќи)'' доселени се од селото [[Биќевац]] во [[Косово и Метохија|Косово]]. Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство); ''Шоповци (5 куќи)'' доселени се од [[Сириниќ]]; ''Грујевци (10 куќи)'' потекнуваат од предокот Грујо, кој се доселил од некое село во [[Горна Морава]]. Имаат иселеници во [[Ратае]], [[Раотинце]] и во [[Фалише]];.''Дојчиќевци (1 куќа)'' рано доселени од Косово или Горна Морава. Имаат иселеници во [[Јанчиште]]; ''Костанаќовци (1 куќа)'' потекнуваат од домазет кој дошол од соседното село [[Вратница]]. Таму припаѓал на некој староседелски род.<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1972|isbn=|location=Белград|pages=293-294-295}}</ref> == Општествени установи == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> *[[Црква „Вознесение Христово“ - Рогачево|Црква „Св. Спас“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Рогачево|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — црква во месноста Тиквица; *[[Црква „Св. Петка и Св. Недела“ - Рогачево|Црква „Св. Петка и Св. Недела“]] — мала црква по текот на Калуѓерска Река; *[[Црква „Св. Илија“ - Рогачево|Црква „Св. Илија“]] — главна манастирска црква во месноста Калуѓер; *[[Црква „Св. Спас“ - Рогачево|Црква „Св. Спас“]] — мала црква на влезот од селото; == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2131 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 339 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == [[Податотека:ФК Рудар Рогачево.png|thumb|150|ФК Рудар]] * [[Тони Коцески]] (р. [[1 февруари]] [[1972]]) - градоначалник на [[Општина Јегуновце]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://217.16.70.245/?pbroj=1742&pr=25|title=Нови градоначалници - Тони Коцески|date=16 октомври 2006|accessdate=2009-10-25}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Никола Пашиќ]]? (1845-1926) - српки политичар и државник (според некои извори се смета дека таткото е од Рогачево) * [[Бобан Јанчески - Јанкер]] - македонски фудбалер (р. [[30 април]] [[1978]], [[Виена]], потекло од Рогачево)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utrinskivesnik.com.mk/default-mk.asp?ItemID=EDE0CCDBFEEE244292C6ADAFCA940789|title=Кумановскиот „снајперист“ страв и трепет за голманите|date= 12 декември 2006|accessdate=2009-10-25}}</ref> == Култура и спорт == * [[ФК Рудар (Рогачево)|ФК Рудар]] == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Галерија == <center><gallery> Image:Repetitor vo rogachevo.JPG Image:Old house in Rogachevo.JPG Image:Old church of Holy Salvation in Rogachevo.JPG Image:New house in Rogachevo.JPG Image:New church of Holy Salvation in Rogachevo.JPG Image:Kalugjer Rogachevo.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo4.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo3.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo2.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo.JPG Image:Kaludjer in Rogachevo.JPG Image:Igralishte in Rogachevo.JPG Image:Rogachevo new house.JPG Image:Staro drvo na Kalugjer vo Rogachevo.JPG Image:Sv. Ilija natpis vo Rogachevo.JPG Image:Sv. Ilija vo Rogachevo.JPG Image:Sv. Spas in Rogachevo.JPG Image:Sv. Nedela in Rogachevo.JPG Image:Sv. Petka i Sv. Nedela in Rogachevo.JPG Image:Sv. Petka in Rogachevo.JPG </gallery></center> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rogačevo}} * [http://www.rogacevo.5u.com Портал на Рогачево] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060926222330/http://www.rogacevo.5u.com/ |date=2006-09-26 }} {{mk}} * [http://www.rogacevo.tk Рогачево] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100202041155/http://www.rogacevo.tk/ |date=2010-02-02 }} - информативна страница за Рогачево {{en}} * [http://www.netpress.com.mk/vest.asp?id=68185&kategorija=7 Рогачево природна реткост како во приказните]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - репортажа од селото {{Општина Јегуновце}} [[Категорија:Рогачево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Јегуновце]] 5355uts846rt84fzwmwbmwyf2vibago 5603008 5603007 2026-08-02T07:51:17Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603008 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= Rogachevo 18.JPG | опис= Куќи во Рогачево | име=Рогачево | регион= | општина=[[Општина Јегуновце|Јегуновце]] | население=282 | поштенски број= | надморска височина=770 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=9 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=9 | lon_sec=24 | слава = Илинден | мрежно место= http://www.rogacevo.5u.com | карта = Рогачево во Општина Јегуновце.svg }} '''Рогачево''' — село во [[Општина Јегуновце]], во областа [[Долни Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. == Географија и местоположба == Селото е сместено во областа [[Долни Полог]], во југоисточните пазуви на [[Шар Планина]], под црвот [[Љуботен (планински врв)|Љуботен]]. == Историја == Рогачево за првпат се споменува во турските дефтери и пописи во [[1467]] година. Според усмените приказни, се кажува дека тука во шумата над изворот се сокривале некој монаси, веднаш по [[Косовска битка|Косовската битка]]. Тоа место и тој извор и ден денес се вика ''Калуѓер''. Во Рогачево во [[1467]]-[[1468|68]] година имало 59 домаќинства и 4 вдовици. Во време на вториот и третиот попис во [[1545]] и [[1568]] за Рогачево нема точни информации колку домаќинства живееле, но има информации дека Рогачево и селото Вратница имале најголем број на домаќинства. Во {{римски|19}} век, Рогачево било село во рамките на Полошката нахија во Тетовската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|565 |1953|563 |1961|574 |1971|554 |1981|572 |1991|552 |1994|353 |2002|347 |2021|282 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рогачево живееле 210 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 211.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рогачево имало 440 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name="Brancoff, D.M 1905, pp.122-123">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година Рогачево е центар на општина и има 54 куќи со 396 жители, сите Македонци.<ref name=":1">Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.23.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Рогачево е средно по големина село, но со намалување на бројот на населението. Така, во 1961 година броело 574 жители, а во 1994 година 353 жители, македонско население. Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 347 жители, од кои 338 Македонци, 8 Срби и 1 останат.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 282 жители, од кои 250 [[Македонци]], 10 [[Македонски Срби|Срби]], 3 останати и 19 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|210|440|565|563|574|554|572|552|353|347|282}} === Родови === Рогачево е македонско православно село, родовите во селото се староседелски и доселенички. Според истражувањата од 1948 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Станковци (8 куќи);Ќосевци (3 куќи);'' ''Јанковци (8 куќи);'' ''Ивановци (9 куќи)'' имаат иселеници во [[Вратница]] и во [[Белград]] (едно семејство); ''Окалинци (2 куќи);'' ''Мрчиќевци (7 куќи);'' ''Милевци (3 куќи);'' ''Трпановци (4 куќи)'' имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство)'';'' ''Николовци (11 куќи)'' * '''Доселеници:''' ''Рајчиќевци (9 куќи)'' доселени се од селото [[Биќевац]] во [[Косово и Метохија|Косово]]. Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство); ''Шоповци (5 куќи)'' доселени се од [[Сириниќ]]; ''Грујевци (10 куќи)'' потекнуваат од предокот Грујо, кој се доселил од некое село во [[Горна Морава]]. Имаат иселеници во [[Ратае]], [[Раотинце]] и во [[Фалише]];.''Дојчиќевци (1 куќа)'' рано доселени од Косово или Горна Морава. Имаат иселеници во [[Јанчиште]]; ''Костанаќовци (1 куќа)'' потекнуваат од домазет кој дошол од соседното село [[Вратница]]. Таму припаѓал на некој староседелски род.<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1972|isbn=|location=Белград|pages=293-294-295}}</ref> == Општествени установи == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> *[[Црква „Вознесение Христово“ - Рогачево|Црква „Св. Спас“]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Рогачево|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — црква во месноста Тиквица; *[[Црква „Св. Петка и Св. Недела“ - Рогачево|Црква „Св. Петка и Св. Недела“]] — мала црква по текот на Калуѓерска Река; *[[Црква „Св. Илија“ - Рогачево|Црква „Св. Илија“]] — главна манастирска црква во месноста Калуѓер; *[[Црква „Св. Спас“ - Рогачево|Црква „Св. Спас“]] — мала црква на влезот од селото; == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2131 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 339 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == [[Податотека:ФК Рудар Рогачево.png|thumb|150|ФК Рудар]] * [[Тони Коцески]] (р. [[1 февруари]] [[1972]]) - градоначалник на [[Општина Јегуновце]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://217.16.70.245/?pbroj=1742&pr=25|title=Нови градоначалници - Тони Коцески|date=16 октомври 2006|accessdate=2009-10-25}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Никола Пашиќ]]? (1845-1926) - српки политичар и државник (според некои извори се смета дека таткото е од Рогачево) * [[Бобан Јанчески - Јанкер]] - македонски фудбалер (р. [[30 април]] [[1978]], [[Виена]], потекло од Рогачево)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utrinskivesnik.com.mk/default-mk.asp?ItemID=EDE0CCDBFEEE244292C6ADAFCA940789|title=Кумановскиот „снајперист“ страв и трепет за голманите|date= 12 декември 2006|accessdate=2009-10-25}}</ref> == Култура и спорт == * [[ФК Рудар (Рогачево)|ФК Рудар]] == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Галерија == <center><gallery> Image:Repetitor vo rogachevo.JPG Image:Old house in Rogachevo.JPG Image:Old church of Holy Salvation in Rogachevo.JPG Image:New house in Rogachevo.JPG Image:New church of Holy Salvation in Rogachevo.JPG Image:Kalugjer Rogachevo.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo4.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo3.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo2.JPG Image:Kaludjerska Reka in Rogachevo.JPG Image:Kaludjer in Rogachevo.JPG Image:Igralishte in Rogachevo.JPG Image:Rogachevo new house.JPG Image:Staro drvo na Kalugjer vo Rogachevo.JPG Image:Sv. Ilija natpis vo Rogachevo.JPG Image:Sv. Ilija vo Rogachevo.JPG Image:Sv. Spas in Rogachevo.JPG Image:Sv. Nedela in Rogachevo.JPG Image:Sv. Petka i Sv. Nedela in Rogachevo.JPG Image:Sv. Petka in Rogachevo.JPG </gallery></center> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rogačevo}} * [http://www.rogacevo.5u.com Портал на Рогачево] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060926222330/http://www.rogacevo.5u.com/ |date=2006-09-26 }} {{mk}} * [http://www.rogacevo.tk Рогачево] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100202041155/http://www.rogacevo.tk/ |date=2010-02-02 }} - информативна страница за Рогачево {{en}} * [http://www.netpress.com.mk/vest.asp?id=68185&kategorija=7 Рогачево природна реткост како во приказните]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - репортажа од селото {{Општина Јегуновце}} [[Категорија:Рогачево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Јегуновце]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] sro4sudb1dvz7vcdd323v1mv2r01ism Мршевци 0 7301 5603005 5577696 2026-08-02T07:48:03Z P.Nedelkovski 47736 селска слава - Илинден 5603005 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Mrshevci-od-patot.JPG | опис=Поглед на селото Мршевци | име=Мршевци | регион= | општина=[[Општина Илинден|Илиден]] | население=547 | поштенски број= | надморска височина=330 | географска широчина=42° 2' 20" сев. ш. | географска должина=21° 38' 58" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=2 | lat_sec=20 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=38 | lon_sec=58 | слава = [[Илинден]] | мрежно место= | карта = Мршевци во Општина Илинден.svg }} '''Мршевци''' — село во [[Општина Илинден]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == [[File:Mrshevci-od-crkvata.jpg|thumb|300px|left|Поглед на селото Мршевци од возвишението кај селската црква „Св. Спас“]] Мршевци се наоѓа во источниот дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] на територијата на [[Општина Илинден]], на 27 километри оддалеченост од градот [[Скопје]]<ref>Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.38</ref>. Селото е рамничарско и лежи на надморска височина од 330 метри<ref name="ReferenceA">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.203</ref> во долниот широк дел на Никуштанската речица<ref name="ReferenceB">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.38</ref>. Има исклучителна полјоделска функција. Мршевци се наоѓа во подножјето на возвишението Ајватовски Рид, веднаш зад рафинеријата „ОКТА“. Изгледот на Мршевци се разликува од останатите села, бидејќи во него плански биле доселувани српски колонисти во периодот на српската окупација (Кралство СХС) пред втората светска војна. Селото се состои од четири долги улици во правец север - југ и три пократки кои се протегаат во правец исток - запад<ref name="ReferenceB"/>. Атарот на селото зафаќа површина од 7,9&nbsp;км<sup>2</sup> на кој доминира обработливото земјиште со 618&nbsp;ха<ref name="ReferenceA"/>. == Историја == [[File:Големата Мајка-Мршевци.jpg|thumb|мини|180п|десно|Големата мајка, жртвеник од средниот [[неолит]] пронајден во Мршевци]] Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Чаирско Поле'' ([[Скопска Блатија|Блатија]]) во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. До 1908 година Мршевци било чисто [[Македонци|македонско]] село населено со [[Македонци]] и броело 3 куќи од родовите: Крстевци, Серафиновци и Лазеви<ref name="ReferenceB" />. Македонците од Мршевци работеле на чифлизите на Нури и Асан-Бег од Скопје, сè до 1908 година кога турската државна власт ги откупила чифлиците, ги раселила Македонците (Крстевци и Серафиновци отишле во [[Скопје]], а Лазеви во [[Агино Село]]), а на нивно место населила околу 100 „бошњачки“ муслимански домаќинства<ref name="ReferenceB" />. Муслиманите се задржале во Мршевци до крајот на турското владеење во 1912 година, кога се повлекле со турската војска, плашејќи се од одмазда, бидејќи често им напакостувале и ги ограбувале селаните од околните села или патниците кои минувале низ селото одејќи за [[Скопје]] или [[Куманово]]<ref>Исто</ref>. Од 1912 до 1921 година, Мршевци било пусто селиште, разрушените куќи станале змијарници, а целиот атар бил обраснат со коров и трња. Во март 1921 година во селото започнале да се доселуваат српски колонисти од јужна Србија, Далмација и Босна, а српската окупаторска власт дури им доделувала (подарила) потетези (Курилово, Рамниште, Два Брата, Голем Рид) со плодно земјиште и пасишта, кој неправедно ги одземала од соседните чисти македонски села [[Бучинци]] и [[Бујковци]]. Во јуни 1941 година бугарските фашистички окупаторски власти ги иселиле речиси сите српски доселенички семејства, освен 2 семејства кои биле по потекло од [[Македонија]], а на нивно место доселила семејства од околината на [[Крива Паланка]] и [[Куманово]]<ref>Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.39</ref>. По втората светска војна еден дел од српските колонисти успеал да се врати назад во селото, a во поголем дел почнале да се доселуваат [[Македонци]] од североисточна [[Македонија]]. == Стопанство == [[File:Mrshevci-MKD.jpg|thumb|250px|Поглед на Мршевци од ридовите над селото]] Селското население во најголем дел се занимава со земјоделство и сточарство, особено со одгледување на житни култури, посебно пченица, ’рж и јачмен и тоа на големи посеви. Исто така се одгледуваат и спанаќ, морков, зелка и градинрско производство на зеленчук под пластеник, највеќе пиперки, марули, домати, кромид. Од сточарството најзастапено е краварството. Во помал дел е застапено и лозарството. Поради непосредната близина на рафинеријата за нафта „ОКТА“ еден дел од населението е вработено во неа, а некои од жителите работат и во индустриските хали и погони во економската зона „Бунарџик“ и индустриската зона „Илинден“. Слабата развиеност и опаѓање на сточарството се должи зафаќањето на сите пасишта за одгледување на жита од земјоделскиот комбинат „Скопско Поле“ во шеесеттите години на XX век<ref name="ReferenceC">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.40</ref>. Поради послабите услови за поединечно земјоделство и сточарство, во времето на социјализмот, младото население на селото се посветувало повеќе на други стопански занимања, Македонците претежно работеле како градежни работници поради тоа што тоа занимање им било познато уште во крајот од каде што им била старината, додека Србите оделе на изучување занаети во [[Скопје]], по што станувале бравари, возачи итн<ref name="ReferenceC"/>. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|526 |1953|546 |1961|666 |1971|642 |1981|656 |1991|656 |1994|650 |2002|651 |2021|547 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото е заведено под името ''Емир Шахли'' и било [[Христијанство|христијанско]], каде имало 10 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 30 мажи христијани, со 3 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 66 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Мршевци живееле 30 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_26.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.207]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Мршевци имало 40 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.114-115.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] во 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 1961 година во селото Мршевци броело 666 жители од кои 388 [[Македонци]], 260 [[Срби]] и 18 неопределени, додека во 1994 година, во селото Мршевци живееле 650 жители од кои 385 [[Македонци]], 255 [[Срби]] и 10 попишани како други<ref name="ReferenceA"/>. Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 651 жител, од кои 403 Македонци, 242 Срби и 6 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 547 жители, од кои 395 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 143 [[Македонски Срби|Срби]], 2 останати и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !'''Вкупно''' |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''526''' |- |1953 |293 |1 |— |— |— |250 |... |2 |— |'''546''' |- |1961 |388 |— |— |... |... |260 |... |18 |— |'''666''' |- |1971 |360 |2 |— |— |... |263 |... |17 |— |'''642''' |- |1981 |401 |— |— |— |— |244 |... |11 |— |'''656''' |- |1991 |394 |— |— |— |— |252 |— |10 |— |'''656''' |- |1994 |385 |— |— |— |— |255 |— |10 |— |'''650''' |- |2002 |403 |— |— |— |— |242 |— |6 |— |'''651''' |- |2021 |395 |— |— |— |1 |143 |— |2 |6 |'''547''' |} ===Родови:=== Мршевци е македонско-српско село. Според истражувањата од 1963 година, родови во Мршевци се: * '''Српски родови:''' ''Радуловиќи (3 к.) и Николиќи (2 к.)'' најстари селски родови, доселени се на почетокот од 1921 година од селото [[Кијевац]] кај [[Сурдулица]]; ''Сврабиќи (2 к.)'' доселени се во 1921 година одма после првите родови, доселени се од местото [[Суње]] во [[Хрватска]]; ''Медаревиќи (2 к.) и Стојановиќи (1 к.)'' доселени се од околината на [[Дрвар]] во [[Босна и Херцеговина]]; ''Милковиќи (1 к.)'' доселени се во 1922 година од околината на [[Крушевац]] во [[Србија]]; ''Вучиќеви (2 к.)'' доселени се во 1922 година од околината на [[Чачак]] во [[Србија]]; ''Јерац (1 к.)'' доселени се од околината на [[Трстеник]] во [[Србија]]; ''Пешиќи (4 к.)'' доселени се во 1922 година од селото [[Рупља]] кај [[Грделичка Клисура]]; ''Крстиќи (5 к.), Стојановиќи (4 к.), Станојевиќи (2 к.), Цветковиќи (1 к.), Момчиловиќи (1 к.), Данковиќи (2 к.) и Илиќи (1 к.)'' доселени се во 1922 и 1923 година од селото [[Предајане]] кај [[Грделичка Клисура]] во [[Србија]]; ''Јовиќи (1 к.)'' доселени се во 1923 година од [[Врањска Бања]] во [[Србија]]. * '''Македонски родови:''' ''Богдановци (1 к.) и Стојчевци (1 к.)'' првите се доселени од [[Кривопаланечко]], а вторите од областа [[Козјачија]]. Во текот на Втората светска војна во куќите на иселените српски колонисти од страна на бугарските се населени (50 к.) од [[Кривопаланечко]] и [[Кумановско]]. Некои од поголемите родови доселени се викаат ''Томевци, Ангеловци, Димитријевци, Трајановци,'' итд.<ref>{{Наведена книга|title=Сеоска насеља скопске котлине|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=|year=1964|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Свети Спас во селото Мршевци.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Спас“]] === Цркви === * [[Црква „Св. Спас“ - Мршевци]] == Редовни настани == Селска слава на селото Мршевци е Спасовден, што е воедно и патронен празник на селската црква. == Личности == Личности родени во Мршевци: * [[Игнат Николиќ]] ( [[1921]] ― [[1944]]) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] == Култура и спорт == Клубот ФК Мршевци е основан во 1970 година и се натпреварува во четвртата лига. == Иселеништво == Иселеници од Мршевци има во околните села [[Бујковци]], [[Текија]], [[Дељадровци]] и градовите [[Скопје]] и [[Куманово]]. Најголем дел од колонизираните [[Срби]] од страна на окупаторската власт на [[Кралство СХС]] биле протерани и иселени во [[Србија]] од страна на [[Бугарија|бугарската]] фашистичка окупаторска власт за време на Втората светска војна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Илинден |state=expanded}} {{Скопски села}} [[Категорија:Мршевци| ]] ndy1psho61oyed9l7iagpgspxyrrjab 5603006 5603005 2026-08-02T07:48:37Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603006 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Mrshevci-od-patot.JPG | опис=Поглед на селото Мршевци | име=Мршевци | регион= | општина=[[Општина Илинден|Илиден]] | население=547 | поштенски број= | надморска височина=330 | географска широчина=42° 2' 20" сев. ш. | географска должина=21° 38' 58" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=2 | lat_sec=20 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=38 | lon_sec=58 | слава = [[Илинден]] | мрежно место= | карта = Мршевци во Општина Илинден.svg }} '''Мршевци''' — село во [[Општина Илинден]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == [[File:Mrshevci-od-crkvata.jpg|thumb|300px|left|Поглед на селото Мршевци од возвишението кај селската црква „Св. Спас“]] Мршевци се наоѓа во источниот дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] на територијата на [[Општина Илинден]], на 27 километри оддалеченост од градот [[Скопје]]<ref>Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.38</ref>. Селото е рамничарско и лежи на надморска височина од 330 метри<ref name="ReferenceA">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.203</ref> во долниот широк дел на Никуштанската речица<ref name="ReferenceB">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.38</ref>. Има исклучителна полјоделска функција. Мршевци се наоѓа во подножјето на возвишението Ајватовски Рид, веднаш зад рафинеријата „ОКТА“. Изгледот на Мршевци се разликува од останатите села, бидејќи во него плански биле доселувани српски колонисти во периодот на српската окупација (Кралство СХС) пред втората светска војна. Селото се состои од четири долги улици во правец север - југ и три пократки кои се протегаат во правец исток - запад<ref name="ReferenceB"/>. Атарот на селото зафаќа површина од 7,9&nbsp;км<sup>2</sup> на кој доминира обработливото земјиште со 618&nbsp;ха<ref name="ReferenceA"/>. == Историја == [[File:Големата Мајка-Мршевци.jpg|thumb|мини|180п|десно|Големата мајка, жртвеник од средниот [[неолит]] пронајден во Мршевци]] Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Чаирско Поле'' ([[Скопска Блатија|Блатија]]) во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. До 1908 година Мршевци било чисто [[Македонци|македонско]] село населено со [[Македонци]] и броело 3 куќи од родовите: Крстевци, Серафиновци и Лазеви<ref name="ReferenceB" />. Македонците од Мршевци работеле на чифлизите на Нури и Асан-Бег од Скопје, сè до 1908 година кога турската државна власт ги откупила чифлиците, ги раселила Македонците (Крстевци и Серафиновци отишле во [[Скопје]], а Лазеви во [[Агино Село]]), а на нивно место населила околу 100 „бошњачки“ муслимански домаќинства<ref name="ReferenceB" />. Муслиманите се задржале во Мршевци до крајот на турското владеење во 1912 година, кога се повлекле со турската војска, плашејќи се од одмазда, бидејќи често им напакостувале и ги ограбувале селаните од околните села или патниците кои минувале низ селото одејќи за [[Скопје]] или [[Куманово]]<ref>Исто</ref>. Од 1912 до 1921 година, Мршевци било пусто селиште, разрушените куќи станале змијарници, а целиот атар бил обраснат со коров и трња. Во март 1921 година во селото започнале да се доселуваат српски колонисти од јужна Србија, Далмација и Босна, а српската окупаторска власт дури им доделувала (подарила) потетези (Курилово, Рамниште, Два Брата, Голем Рид) со плодно земјиште и пасишта, кој неправедно ги одземала од соседните чисти македонски села [[Бучинци]] и [[Бујковци]]. Во јуни 1941 година бугарските фашистички окупаторски власти ги иселиле речиси сите српски доселенички семејства, освен 2 семејства кои биле по потекло од [[Македонија]], а на нивно место доселила семејства од околината на [[Крива Паланка]] и [[Куманово]]<ref>Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.39</ref>. По втората светска војна еден дел од српските колонисти успеал да се врати назад во селото, a во поголем дел почнале да се доселуваат [[Македонци]] од североисточна [[Македонија]]. == Стопанство == [[File:Mrshevci-MKD.jpg|thumb|250px|Поглед на Мршевци од ридовите над селото]] Селското население во најголем дел се занимава со земјоделство и сточарство, особено со одгледување на житни култури, посебно пченица, ’рж и јачмен и тоа на големи посеви. Исто така се одгледуваат и спанаќ, морков, зелка и градинрско производство на зеленчук под пластеник, највеќе пиперки, марули, домати, кромид. Од сточарството најзастапено е краварството. Во помал дел е застапено и лозарството. Поради непосредната близина на рафинеријата за нафта „ОКТА“ еден дел од населението е вработено во неа, а некои од жителите работат и во индустриските хали и погони во економската зона „Бунарџик“ и индустриската зона „Илинден“. Слабата развиеност и опаѓање на сточарството се должи зафаќањето на сите пасишта за одгледување на жита од земјоделскиот комбинат „Скопско Поле“ во шеесеттите години на XX век<ref name="ReferenceC">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр.40</ref>. Поради послабите услови за поединечно земјоделство и сточарство, во времето на социјализмот, младото население на селото се посветувало повеќе на други стопански занимања, Македонците претежно работеле како градежни работници поради тоа што тоа занимање им било познато уште во крајот од каде што им била старината, додека Србите оделе на изучување занаети во [[Скопје]], по што станувале бравари, возачи итн<ref name="ReferenceC"/>. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|526 |1953|546 |1961|666 |1971|642 |1981|656 |1991|656 |1994|650 |2002|651 |2021|547 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото е заведено под името ''Емир Шахли'' и било [[Христијанство|христијанско]], каде имало 10 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 30 мажи христијани, со 3 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 66 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Мршевци живееле 30 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_26.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.207]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Мршевци имало 40 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.114-115.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] во 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 1961 година во селото Мршевци броело 666 жители од кои 388 [[Македонци]], 260 [[Срби]] и 18 неопределени, додека во 1994 година, во селото Мршевци живееле 650 жители од кои 385 [[Македонци]], 255 [[Срби]] и 10 попишани како други<ref name="ReferenceA"/>. Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 651 жител, од кои 403 Македонци, 242 Срби и 6 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 547 жители, од кои 395 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 143 [[Македонски Срби|Срби]], 2 останати и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !'''Вкупно''' |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''526''' |- |1953 |293 |1 |— |— |— |250 |... |2 |— |'''546''' |- |1961 |388 |— |— |... |... |260 |... |18 |— |'''666''' |- |1971 |360 |2 |— |— |... |263 |... |17 |— |'''642''' |- |1981 |401 |— |— |— |— |244 |... |11 |— |'''656''' |- |1991 |394 |— |— |— |— |252 |— |10 |— |'''656''' |- |1994 |385 |— |— |— |— |255 |— |10 |— |'''650''' |- |2002 |403 |— |— |— |— |242 |— |6 |— |'''651''' |- |2021 |395 |— |— |— |1 |143 |— |2 |6 |'''547''' |} ===Родови:=== Мршевци е македонско-српско село. Според истражувањата од 1963 година, родови во Мршевци се: * '''Српски родови:''' ''Радуловиќи (3 к.) и Николиќи (2 к.)'' најстари селски родови, доселени се на почетокот од 1921 година од селото [[Кијевац]] кај [[Сурдулица]]; ''Сврабиќи (2 к.)'' доселени се во 1921 година одма после првите родови, доселени се од местото [[Суње]] во [[Хрватска]]; ''Медаревиќи (2 к.) и Стојановиќи (1 к.)'' доселени се од околината на [[Дрвар]] во [[Босна и Херцеговина]]; ''Милковиќи (1 к.)'' доселени се во 1922 година од околината на [[Крушевац]] во [[Србија]]; ''Вучиќеви (2 к.)'' доселени се во 1922 година од околината на [[Чачак]] во [[Србија]]; ''Јерац (1 к.)'' доселени се од околината на [[Трстеник]] во [[Србија]]; ''Пешиќи (4 к.)'' доселени се во 1922 година од селото [[Рупља]] кај [[Грделичка Клисура]]; ''Крстиќи (5 к.), Стојановиќи (4 к.), Станојевиќи (2 к.), Цветковиќи (1 к.), Момчиловиќи (1 к.), Данковиќи (2 к.) и Илиќи (1 к.)'' доселени се во 1922 и 1923 година од селото [[Предајане]] кај [[Грделичка Клисура]] во [[Србија]]; ''Јовиќи (1 к.)'' доселени се во 1923 година од [[Врањска Бања]] во [[Србија]]. * '''Македонски родови:''' ''Богдановци (1 к.) и Стојчевци (1 к.)'' првите се доселени од [[Кривопаланечко]], а вторите од областа [[Козјачија]]. Во текот на Втората светска војна во куќите на иселените српски колонисти од страна на бугарските се населени (50 к.) од [[Кривопаланечко]] и [[Кумановско]]. Некои од поголемите родови доселени се викаат ''Томевци, Ангеловци, Димитријевци, Трајановци,'' итд.<ref>{{Наведена книга|title=Сеоска насеља скопске котлине|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=|year=1964|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црквата Свети Спас во селото Мршевци.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Спас“]] === Цркви === * [[Црква „Св. Спас“ - Мршевци]] == Редовни настани == Селска слава на селото Мршевци е Спасовден, што е воедно и патронен празник на селската црква. == Личности == Личности родени во Мршевци: * [[Игнат Николиќ]] ( [[1921]] ― [[1944]]) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] == Култура и спорт == Клубот ФК Мршевци е основан во 1970 година и се натпреварува во четвртата лига. == Иселеништво == Иселеници од Мршевци има во околните села [[Бујковци]], [[Текија]], [[Дељадровци]] и градовите [[Скопје]] и [[Куманово]]. Најголем дел од колонизираните [[Срби]] од страна на окупаторската власт на [[Кралство СХС]] биле протерани и иселени во [[Србија]] од страна на [[Бугарија|бугарската]] фашистичка окупаторска власт за време на Втората светска војна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Илинден |state=expanded}} {{Скопски села}} [[Категорија:Мршевци| ]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] hmfu3tbivun36ekeh286oascozanivt Горни Подлог 0 9000 5603033 5284528 2026-08-02T09:02:39Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603033 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горни Подлог | слика = Поглед на Горни Подлог.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Горни Подлог | општина = {{општинскигрб|Општина Кочани}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Кочанска Котлина|Кочанско Поле]] | население = 571 | година = 2021 | поштенски број = 2307 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 314 | lat_dir= | lat_deg=41 | lat_min=57 | lat_sec=52 | lon_dir= | lon_deg= 22| lon_min= 23| lon_sec=0 | слава = [[Илинден]] | мрежно место = | карта = Горни Подлог во Општина Кочани.svg }} '''Горни Подлог''' — село во [[Општина Кочани]], во областа [[Кочанска Котлина|Кочанско Поле]], во околината на градот [[Кочани]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во [[Кочанска Котлина|Кочанското Поле]], во јужниот дел на [[Општина Кочани]], од десната страна на реката [[Брегалница]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=19 октомври 2024|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=75}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 314 метри. Од градот [[Кочани]], селото е оддалечено само 4 километри, па дури може и да се смета дека припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од експресниот пат Штип-Кочани ([[Автопат А3 (Македонија)|А3]]). Горни Подлог е изразено низинско село, сместено југозападно од градот [[Кочани]] и во непосредна близина на [[Долни Подлог]] на запад и [[Мојанци (Кочанско)|Мојанци]] на југ. Во минатото, водата за пиење доаѓала од три бунари на длабочина од 2-3 метри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://search.worldcat.org/title/16745284|title=Кочанска котлина : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=141-142|date=1970|publisher=Универзитетска печатница|isbn=|location=Скопје|oclc=16745284}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Горни и Долни Лаки, Мокра, Кукудина, Владичко Поле, Долно Поле, Мојанско Поле, Стари Лозја и Пазарски Пат.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на Горно и Долно Маало. Долно Маало е поново, создадено по 1945 година.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Споменик на НОБ во Горни Подлог.jpg|мини|300п|десно|Споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] во селото]] Според денешното население, селото не е многу старо. Било основано од македонски доселеници на земјата на некои чифликсајбии. Како најстари родови се сметаат Ефремови, Лазареви и Нановци. Сите тие дошле на почетокот на {{римски|19}} век, додека предците на останатите родови дошле подоцна.<ref name=":0" /> Горни и Долни Подлог некогаш биле едно село, но потоа [[Кочанска Река]] го издлабила коритото помеѓу нив и оттогаш тие се посебни села. Во поново време, реката повторно го променила своето корито и сега тече северно од овие села. Во близина на селото се познава напуштеното речно корито.<ref name=":0" /> За време на отоманскиот период, Горни Подлог останало македонско село. При ослободувањето од Турците во него имало 25 македонски куќи. Сите мештани работеле на [[Чифлиг|чифлиците]].<ref name=":0" /> Во минатото, селото често страдало од излевањето на Кочанска Река. Големи поплави се случиле во 1926 и во 1936 година. Од 1952 година престанале поплавите, бидејќи за реката било ископано ново корито.<ref name=":0" /> == Стопанство == [[Податотека:Општествен објект во Горни Подлог.jpg|мини|300п|десно|Објектот на поранешната земјоделско-сточарската задруга „Моша Пијаде“]] Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од само 2,7 километри квадратни. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 244,3 хектари, на пасиштата отпаѓаат 8,5 хектари, а на шумите помалку од еден хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него има продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Атарот на селото до 1912 година припаѓал на турските чифликсајбии, а Македонците немале своја земја. Чифликсајбиите живееле во Зрновци и во Кочани. Последни од нив биле од Зрновци: Љатив-бег, Бари-бег, Зула-бег, Риза-бег, Тасим-ефенди и Амет-паша. Имињата на чифликсајбиите од Кочани не се памтат. Тогаш и некои кочански мештани (Македонци) купиле своја земја.<ref name=":0" /> Во социјалистичкиот период, во селото постоела земјоделско-сточарската задруга „Моша Пијаде“, која била надлежна и за селото Долни Подлог и Мојанци.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|435 |1953|531 |1961|668 |1971|713 |1981|747 |1991|758 |1994|749 |2002|704 |2021|571 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горни Подлог живееле 230 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 227.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горни Подлог имало 280 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 132-133.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, но со пораст на бројот на населението. Во 1961 година селото броело 668 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 749 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало 704 жители, од кои 702 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 1 [[Македонски Власи|Влав]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 октомври 2024}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 571 жител, од кои 538 [[Македонци]], 2 [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]], 4 останати и 27 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|280|435|531|668|713|747|758|749|704|571}} === Родови === Горни Подлог е македонско православно село. Сите родови во селото се доселеници.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1960 година, родови во селото: * '''Родови доселени во текот на турското владеење:''' ''Ефремовци'' (5 к.) и ''Газарци'' (3 к.), потекнуваат од ист предок. Доселени се од селото [[Тркање (село)|Тркање]]; ''Наневци'' (11 к.) и ''Лазаровци'' (5 к.), доселени се, но не знаат од каде; ''Кузмановци'' (3 к.), ''Витановци'' (2 к.) и ''Зашовци'' (2 к.), порано биле еден род. Доселени се, но не знаат од каде; ''Андовци'' (3 к.), ''Таневци'' (3 к.) и ''Тоневци'' (3 к.), доселени се од селото [[Мојанци (Кочанско)|Мојанци]]; ''Теренчанци'' (5 к.), доселени се од селото [[Теранци]]; ''Манчевци'' (3 к.) и ''Денковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Долни Подлог]]; ''Атанасовци'' (3 к.), доселени се од селото [[Безиково]]; ''Ѓерасимовци'' (2 к.) и ''Уткинци'' (2 к.), доселени се од селото [[Соколарци]]; ''Мустревци'' (2 к.), ''Комарци'' (1 к.) и ''Тасевци'' (1 к.), порано биле еден род, и доселени се од селото [[Мојанци (Кочанско)|Мојанци]]; ''Домазетовци'' (3 к.), ''Андовци'' (3 к.), ''Чанданци'' (3 к.), ''Миајловци'' (1 к.), ''Грашковци'' (5 к.) и ''Давидовци'' (2 к.), сите овие родови се доселени, но не знаат од каде. * '''Родови доселени од 1912 до 1946 година:''' ''Грковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мојанци (Кочанско)|Мојанци]]; ''Рашковци'' (2 к.), доселени се од некое село [[Чурилек]] кај [[Делчево]]; ''Маријинци'' (3 к.), доселени се од селото [[Облешево]]; ''Сандо'' (1 к.), доселени се од селото [[Пашаџиково]]; ''Лазар'' (1 к.), доселени се од селото [[Полаки]]; ''Шутевци'' (5 к.), доселени се во 1942 година од селото [[Пресека]]; ''Безинковци'' (2 к.), доселени се во 1946 година од селото [[Безиково]]; ''Малин'' (1 к.), доселени се од селото [[Речани (Кочанско)|Речани]]; ''Трајан'' (1 к.), доселени се од селото [[Касир]] на [[Осоговски Планини|Осогово]]. Поновите доселеници главно добиле и се населиле на земјата добиена од државните власти. Во селото постои и едно бегалско семејство од Егејска Македонија. Тоа се ''Самандови'' (2 к.), од селото [[Пожарско|Пожар]], Леринско. === Иселеништво === Во поново време е забележано намалување на бројот на жителите. == Општествени установи == * [[ПУ „Св. Кирил и Методиј“ - Горни Подлог|Подрачното основно училиште „Св. Кирил и Методиј“]], деветгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Кочани]] * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|2307]]) * Амбуланта <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Амбуланта во Горни Подлог.jpg|Амбулантата Податотека:ОУ „Кирил и Методиј“ - Горни Подлог.jpg|Основното училиште Податотека:Пошта во Горни Подлог.jpg|Поштата </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Горни Подлог било село во [[Кочанска Каза|Кочанската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кочани]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Кочани]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кочани. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Кочани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Облешево, во која покрај селото Горни Подлог се наоѓале селата Бања, Долни Подлог, Мојанци, Облешево, Спанчево, Тркање и Чифлик. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Долни Подлог, во која влегувале селата Горни Подлог, Долни Подлог, Мојанци и Тркање. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0862 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 554 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 556 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/553/pollingStation/21904|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=19 октомври 2024}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Горни Подлог|Црква „Св. Јован Крстител“]] — манастирска црква ;Манастири * [[Горноподлошки манастир]] — манастир во селото ;Споменици * Споменик на НОБ со спомен-плоча <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Горноподлошки манастир.jpg|Манастирот Податотека:Црква „Св. Јован Крстител“ - Горни Подлог.jpg|Манастирската црква „Св. Јован Крстител“ Податотека:Споменик на НОБ во Горни Подлог 2.jpg|Спомен-плочата на споменикот </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Илинден]] — главна селска слава <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Горни Подлог == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Кирил и Методиј“ - Горни Подлог 2.jpg|Кошаркарско игралиште Податотека:Лулашки во Горни Подлог.jpg|Лулашки во селото Податотека:Фудбалско игралиште во Горни Подлог.jpg|Фудбалско игралиште </gallery> == Поврзано == * [[Општина Кочани]] * [[Кочанска Котлина]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorni Podlog}} {{Општина Кочани}} [[Категорија:Горни Подлог| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кочански села]] [[Категорија:Села во Општина Кочани]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] b8bz7tek2sqyysx4zqp8dwcc32027hd Мачево 0 9041 5603022 5585371 2026-08-02T08:53:31Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Атанасовден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603022 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мачево | слика = Панорамски поглед на Мачево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Мачево | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | област = [[Малешевија]] | население = 143 | година = 2002 | поштенски број = 2330 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 791 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=44 | lat_sec=54 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=47 | lon_sec=40 | слава = [[Атанасовден]] | мрежно место = | карта = Мачево во Општина Берово.svg }} '''Мачево''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Малешевија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Берово]], на патот [[Берово]]-[[Виница]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=11 март 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=193}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 790 метри. Од градот [[Берово]], населбата е оддалечена 9 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 9,7&nbsp;км<sup>2</sup>. На него обработливото земјиште зазема површина од 371 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 309 хектари, а на шумите 249 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во XIX век, Мачево било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото се претпоставува дека го добива името "Мачево" бидејќи било често мачено од другите села. Вкупно 1 жител на оваа населба e заведен како жртвa во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|329 |1953|322 |1961|297 |1971|276 |1981|260 |1991|208 |1994|216 |2002|206 |2021|143 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мачево имало 340 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Мачево имало 264 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 297 жители, а во 1994 година се намалил на 216 жители, [[Македонци|македонско]] население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 206 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=11 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 143 жители, од кои 140 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|264|329|322|297|276|260|208|216|206|143}} == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Мачево.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Мачево|Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url= http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=215:2010-03-18-08-47-52&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Дедо Иљо Малешевски“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=8 јануари 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово]] == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Робово, во која влегувале селата Мачево, Робово и Умлена. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната општина Владимирово, во која покрај селото Мачево се наоѓале и селата Владимирово и Русиново. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0011 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 138 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Мачево.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Атанасиј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Воднико (Мачево)|Воднико]] — [[населба]] од [[неолитско време|неолитското време]]; * [[Градиште (Мачево)|Градиште]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Гробишта (Мачево)|Гробишта]] — старохристијанска [[црква]] со [[некропола]]; * [[Караѓузлија (Мачево)|Караѓузлија]] — [[населба]] од [[римско време|римското време]]; * [[Кремениште (Мачево)|Кремениште-Селиште]] — [[населба]] од [[римско време|римското време]]; * [[Манастир (Мачево)|Манастир]] — старохристијанска [[црква]]; * [[Мачево (археолошко наоѓалиште)|Мачево]] — [[населба]] од [[хеленистичко време|хеленистичкото време]]; * [[Могила (Мачево)|Могила]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]; * [[Цуцуло (Мачево)|Цуцуло]] — [[населба]] од [[римско време|римското време]] и старохристијанска [[црква]]; и * [[Человеко (Мачево)|Человеко]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Мачево|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна селска црква == Редовни настани == * [[Атанасовден]] — главна селска слава * [[Илинден]] — црковно-народен собир == Личности == ;Родени во Мачево * [[Методи Стамболиски]] — началник на Генералштабот на АРМ <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=180px> Податотека:Брегалница крај Мачево.jpg|Реката [[Брегалница]] крај селото Податотека:Гробишта во Мачево 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Куќи во Мачево 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Куќи во Мачево.jpg|Куќи во Мачево Податотека:Поглед на Мачево.jpg|Поглед на Мачево Податотека:Улица во Мачево.jpg|Улица во Мачево </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mačevo}} {{Општина Берово}} [[Категорија:Мачево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] [[Категорија:Села со слава Атанасовден во Македонија]] 21jbzj4y3y3llulheuf93yf65ue3q7p Ратево 0 9045 5603032 5586848 2026-08-02T09:01:56Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Павловден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603032 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ратево | слика = Викиекспедиција Малешевија (135).jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Ратево | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | област = [[Малешевија]] | население = 630 | година = 2002 | поштенски број = 2330 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 860 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=40 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=51 | lon_sec=00 | слава = [[Павловден]] | мрежно место = | карта = Ратево во Општина Берово.svg }} '''Ратево''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Малешевија]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Берово]], во горното сливно подрачје на реката [[Брегалница]], недалеку од [[Беровско Езеро|Беровското Езеро]] (нарекувано и '''Ратевско Езеро''').<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=256}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 860 метри. Од градот [[Берово]] е оддалечено 7 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 39,7&nbsp;км<sup>2</sup>. На него обработливото земјиште зазема површина од 1.843 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 1.205 хектари, а на пасиштата 836 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во XIX век, Ратево било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 20 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1259 |1953|1267 |1961|1229 |1971|1145 |1981|1060 |1991|934 |1994|910 |2002|844 |2021|630 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ратево имало 630 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ратево имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.050 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, но со намалување на бројот на жителите. Во 1961 година селото имало 1.229 жители, од кои 1.176 биле [[Македонци]], a 53 жители биле [[Турци]]. Во 1994 година бројот се намалил на 910 жители, од кои 905 Македонци и 5 [[Роми]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 844 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 април 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 630 жители, од кои 612 [[Македонци]] и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|630|630|1.259|1.267|1.229|1.145|1.060|934|910|844|630}} == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (146).jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Ратево|Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url= http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=215:2010-03-18-08-47-52&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Дедо Иљо Малешевски“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=6 април 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово]] * Амбуланта * Културен дом == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Ратево, во која единствено село било Ратево. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Беровска градска општина, во која покрај селото Ратево се наоѓале градот Берово и селата Двориште и Смојмирово. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0013 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 664 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (138).jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Петар и Павле“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште I (Ратево)|Градиште I]] — [[градиште]] и [[некропола]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Градиште II (Ратево)|Градиште II]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]] и старохристијанска [[црква]]; * [[Грамади (Ратево)|Грамади]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Жизница (Ратево)|Жизница]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Манастир (Ратево)|Манастир]] — старохристијанска [[базилика]]; и * [[Слатина (Ратево)|Слатина]] — [[могила]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Ратево|Црква „Св. Петар и Павле“]] — главна селска црква ;Бисти * Биста на [[Ефтим Папалиски]] * Биста на [[Ефтим Крстовски]] ;Реки<ref>{{РекиМак|страница=60}}</ref> * [[Ратевска Река]] — река која поминува низ самото село == Редовни настани == * [[Ратевски бамбурци]] (20 јануари) — жителите се маскираат со маски направени од животински кожи; карневалот има вековна традиција која се одржала до денес, со идеја маските и звукот од прапорците да ги избркаат лошите духови.<ref name="пијанец-малеш">{{наведена мрежна страница|url=http://star.pehcevo.gov.mk/images/stories/sliki1/pijanec%20i%20males.pdf.pdf|last=Илиевска-Арсова|first=Весна|title=Пијанец-Малеш, изобилство од сонце и насмевки!|publisher=Центар за развој на Источен плански регион|year=2011|accessdate=6 април 2017|location=Штип|page=27}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Павловден]] (13 јули) — главна селска слава * [[Илинден]] (2 август) — црковно-народен собир * [[Голема Богородица]] (28 август) — црковно-народен собир <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Ратево-марка.jpg|Марка на Македонска Пошта со традиционална куќа од Ратево Податотека:Викиекспедиција Малешевија (147).jpg|Поглед на [[Ратевска Река]] под селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (133).jpg|Пилана на влезот во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (134).jpg|Селските гробишта сместени на влезот во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (136).jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (142).jpg|Сретселото во Ратево Податотека:Викиекспедиција Малешевија (143).jpg|Биста на Ефтим Папалиски Податотека:Викиекспедиција Малешевија (144).jpg|Биста на Ефтим Крстовски Податотека:Викиекспедиција Малешевија (145).jpg|Културниот дом во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (132).jpg|Поглед на Аврамови Колиби, дел од селото, сместено покрај патот Берово-Струмица </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ratevo}} {{Општина Берово}} [[Категорија:Ратево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] [[Категорија:Села со слава Павловден во Македонија]] cjdw9vps7qh8zwy22r9kbacvmci47k9 Умлена 0 9048 5603026 5576401 2026-08-02T08:57:50Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603026 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Умлена | слика = Панорамски поглед на Умлена 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на Умлена | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Пехчево}} | област = [[Малешевија]] | население = 209 | година = 2002 | поштенски број = 2326 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 900 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=46 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=49 | lon_sec=59 | слава = [[Илинден]] | мрежно место = | карта = Умлена во Општина Пехчево.svg }} '''Умлена''' — село во [[Општина Пехчево]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Пехчево]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорамски поглед на Умлена.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Малешевија]], во западниот дел на територијата на [[Општина Пехчево]], од десната страна на реката [[Брегалница]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 март 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=307}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 880 до 920 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 16,6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него обработливото земјиште зазема површина од 713 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 438 хектари, а на шумите 435 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во XIX век, Умлена било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 1 жител на оваа населба е заведен како жртвa во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|611 |1953|640 |1961|643 |1971|593 |1981|520 |1991|401 |1994|391 |2002|354 |2021|209 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Умлена имало 500 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Умлена имало 600 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Умлена е средно село по големина, населено со македонско население. Тоа, во 1961 година броело 643 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 391 жител.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Умлена живееле 354 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 март 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 209 жители, од кои 198 [[Македонци]], 2 останати и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|500|600|611|640|643|593|520|401|391|354|209}} == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Умлена.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во Умлена]] * [[ПУ „Ванчо Китанов“ - Умлена|Основно училиште „Ванчо Китанов“]] до V одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pehcevo.gov.mk/obrazovanie/|title=ООУ Ванчо Китанов Пехчево|last=|first=|date=|work=[[Општина Пехчево]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=25 март 2018}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Ванчо Китанов“ - Пехчево]] * Амбуланта * Дом на културата * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Пехчево]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пехчево. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Робово, во која влегувале селата Мачево, Робово и Умлена. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Пехчевска градска општина, во која покрај селото Умлена се наоѓале градот Пехчево и селата Будинарци, Митрашинци, Негрево, Робово, Црник и Чифлик. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0023 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 март 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 231 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=58&ps=104|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616003720/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=58&ps=104|archive-date=2020-06-16|dead-url=|accessdate=25 март 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 215 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/58/105|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505192629/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/58/105|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Спас“ - Умлена.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Спас“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Грамадна (Умлена)|Грамадна]] — [[населба]] од [[доцноантичко време]]; и * [[Могила (Умлена)|Могила]] — [[населба]] од [[доцноантичко време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Вознесение Христово“ - Умлена|Црква „Вознесение Христово“]] — главна селска црква, изградена на почетокот на {{римски|20}} век ;Споменици на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] * Биста на [[Јован Каракашов|Јован Ј. Каракашов]] === Сребрен крст === Во населбата Тодоричево, што се наоѓа источно од селото Умлена, на далечина од два километра е пронајден доста вреден сребрен крст. Крстот е во двојна изработка, а на платформата има изгравирано писмо на грчки јазик. Овој крст грижливо се чува во селската црква „Свети Спас“ во Умлена. == Редовни настани == * [[Илинден]] (2 август) — селска слава, прославата се изведува во дворот на црквата „Свети Спас“; се собираат на курбан жителите на селото Умлена, оние кои живеат во селото, но и оние кои се иселиле од него и живеат во поголемите градови или во странство; и * [[Велигден]] — во селото се одржува меморијален турнир за фудбал наречен „Златива“, во чест на прерано загинатите Златко В. и Иванка Т., загинати во сообраќајна несреќа на Велигден во 1999 година. == Личности == ;Родени во Умлена * [[Ефтим Таковски]] — режисер, раскажувач и публицист <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170px"> Податотека:Куќи во Умлена.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Умлена.jpg|Поглед на селото Податотека:Споменик на Јован Ј. Каракашов во Умлена.jpg|Биста на Јован Каракашов Податотека:Улица во Умлена.jpg|Улица во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Umlena}} {{Општина Пехчево}} [[Категорија:Умлена| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пехчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Пехчево]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] k99mfo6ua458j696xntm025l3x376nw Октиси 0 9563 5603010 5548933 2026-08-02T08:00:05Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603010 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Октиси | слика = Викиекспедиција во Дримкол 04.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Октиси | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 1.925 | година = 2002 | поштенски број = 6339 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 750 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=13 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=25 | слава = [[Атанасовден]]<br/>[[Илинден]] | мрежно место = | карта = Октиси во Општина Струга.svg }} '''Октиси''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], во околина на градот [[Струга]]. == Потекло на името == Има повеќе тези за потеклото на името, меѓу кои најпозната е онаа која вели дека името потекнува од [[латински]]от збор ''octus'' (осум), што претставува осум ранохристијански цркви од кои дел и денеска се претпоставува дека постојат. Како втора теза се истакнува и тезата за разделната печалбарска приказна во која се разделуваат двајца млади, мажот отишол на печалба оставајќи ја својата жена и после долго време се враќа во неговото старо огниште. На врата го пречекува неговиот син, кој веќе бил пораснат, но не си го препознал татко си и викнал по мајка си, а таа кога го видела нејзиниот маж не рекла ништо друго освен „ОХ ТИСИ“.<ref>[http://www.gomacedonia.com/oktisi.shtml Октиси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091213040911/http://www.gomacedonia.com/oktisi.shtml |date=2009-12-13 }} на gomacedonia.com</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 183.jpg|мини|300п|лево|Поглед на горниот дел од селото од дворот на црквата „Св. Атанасиј“]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Струга]], во западниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], а под источната падина на планината [[Јабланица]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=19 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=218}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 800 метри. Од самиот град Струга е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на ова големо потпланинско село се наоѓаат во близина на селото [[Вевчани]], односно од неговата југоисточна страна.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград |pages=183-186}}</ref> Месностите во атарот на селото во источниот дел на селото ги носат следниве имиња: Горни ливаѓе, Песоци, Камејнци, Пашино, Долни ливади, Жабјак, Подредеш, Врани лозје, Лениште, Горна и Долна краста. Месностите во западниот дел на селото, односно во планинскиот дел се: Долно и Горно градиште, Јазвиње, Порта, Присој, Сиње брдо, Јаблан, Осој, Вајтос, Тумба и Бела црвеника.<ref name=":0" /> Октиси има збиен тип. Издолжено е во насока запад-исток околу еден километар. Затоа е поделено на три краеви: Горен, Среден и Долен крај. Во секој крај има маала кои зависат од имињата на родовите кои живеат во нив.<ref name=":0" /> Селото Октиси брои над 900 куќи, кои се распоредени во 4 поголеми маала: Горна маала, Крштиште, Средна маала и Долна маала. Потоа самите маала се сотавени од други помали маала, како што се Подлојза, Нападина, Подредеш, Желинва краста, Кошарје и други. == Историја == [[Податотека:Октиси Базилика.jpg|мини|300п|десно|Мозаици од ранохристијанската базилика во Октиси од крајот на V и почетокот на VI век]] Меѓу народот се верува дека Октиси претставува едно од двете најстари села Струшко. За сите други села може да се дознае како настанале. Единствено за Октиси тоа не може никој да го знае. Селаните тоа го поврзуваат и со потеклото на името, односно со значење на осум цркви.<ref name=":0" /> Од римско време мора да се споменат остатоците на монументалната ранохристијанска [[базилика]] со мозаик. Покрај постојните три цркви во селото (Св. Атанасиј, Св. Димитриј и Св. Никола), кои постојат денес, низ селото се знаат и местата на останатите средновековни црковни светилишта, како Св. Врачи, Св. Димитриј, Св. Недела, Св. Среда и Св. Јован.<ref name=":0" /> Жителите веруваат дека селото порано претставувало гратче, односно било градско средиште. Тогаш имало и две тврдини, по една на височинките Горно и Долно Градиште.<ref name=":0" /> Северно од селото, кај основното училиште се наоѓа средновековна словенска базилика покриена со земја. Кога [[Скендербег]] бегал од оваа област, тој со себе повел и народ од околината на Струга, кога се верува дека Октиси било напуштено (околу 1449 година).<ref name=":0" /> Денешното село било обновено од предците на денешните селски родови. Тие дошле од месноста Врани лозје, која се наоѓа во источниот дел на селото. Овие родови се поделиле, односно едните останале христијани, а другите го прифатиле исламот. Некои муслимански родови се доселиле подоцна од други краеви.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Октиси било село во рамките на Струшката нахија во [[Охридска каза|Охридската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 13,3&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 315 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 454 хектари, а на шумите 429 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Жителите на Октиси немаат пасишта на планината Јабланица, па затоа отсекогаш биле слаби сточари. Главно занимавање било земјоделството и печалбата.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1596 |1953|1736 |1961|1965 |1971|2278 |1981|2692 |1991|3133 |1994|2806 |2002|2479 |2021|1925 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 60 домаќинства и 162 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Октиси имало 1.390 жители, од кои 840 Македонци христијани и 550 [[Македонци муслимани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Октиси имало 1.016 жители.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.164-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Октиси е претставено како македонско-албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 220 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|31}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Октиси е големо село, кое што во 1961 година имало 1.965 жители, од кои 1.840 биле [[Македонци]], 103 [[Турци]] и 11 жители [[Албанци]]. Во 1994 година, бројот се зголемил на 2.806 жители, од кои 2.712 биле [[Македонци]], 52 [[Турци]], 25 [[Албанци]] и двајца жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Октиси живееле 2.479 жители, од кои 955 [[Македонци]], 346 [[Албанци]], 1.071 [[Турци|Турчин]], 1 [[Роми|Ром]], 15 [[Бошњаци]] и 91 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.925 жители, од кои 409 [[Македонци]], 241 [[Македонски Албанци|Албанец]], 762 [[Македонски Турци|Турци]], 2 [[Македонски Роми|Роми]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 8 [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]], 331 останат и 171 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Октиси: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — |'''1.596''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 1.257 | 34 | 237 | 0 | 1 | — | 207 | — |'''1.736''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 1.840 | 11 | 103 | — | 1 | — | 10 | — |'''1.965''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 1.978 | 33 | 250 | 0 | 2 | — | 15 | — |'''2.278''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 2.688 | 1 | 0 | 0 | 0 | — | 3 | — |'''2.692''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 2.102 | 19 | 47 | 0 | 1 | — | 964 | — |'''3.133''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 2.712 | 25 | 52 | 0 | 2 | — | 15 | — |'''2.806''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 955 | 346 | 1.071 | 1 | 0 | 15 | 91 | — |'''2.479''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 409 | 241 | 762 | 2 | 1 | 8 | 331 | 171 |'''1.925''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> Следува табела на мајчин јазик на населението (попис 2002 г.): {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''јазик''' | '''вкупно''' |- | [[Македонски јазик|македонски]] | 2.366 |- | [[Албански јазик|албански]] | 60 |- | [[Турски јазик|турски]] | 41 |- | останати | 11 |} Од религиски аспект, во селото се застапени следниве религии (попис 2002 г.): {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''религија''' | '''население''' | '''проценти''' |- | [[муслимани]] | 2.069 | (83,46&nbsp;%) |- | [[Православие|православни]] | 406 | (16,38&nbsp;%) |- | останати | 4 | (0,16&nbsp;%) |} Поради социолошки, економски и политички влијанија, голем дел од муслиманското население во селото се декларира со различни националности, како [[Турци]], [[Албанци]] и други. Се мисли дека биле подложни на асимилација (наметнување) на [[Турски јазик|турскиот јазик]], но противречи фактот дека тие си го зборувале [[Македонски јазик|македонскиот јазик]], а турскиот како таков не бил воопшто имплементиран (но сепак има големи траги од турски зборови во локалниот говор, како и во целосност од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]). Тоа е уште еден факт дека на [[Турци]]те не им било во план да го вметнат турскиот јазик како службен јазик во империјата (како на пример што направија големите европски држави: Велика Британија, Франција, Германија, Шпанија и други со нивната колонизација). === Родови === Селото Октиси живее македонско население, кое е поделено на христијани и муслимани:<ref name=":0" /> * Христијански родови се: ''Дузлевци'' (6 к.), ''Шурбановци'' (6 к.), ''Ашталоски'' (5 к.), ''Јанчески'' (5 к.), ''Божиниќевски'' (4 к.) и ''Томоски'' (4 к.), сите слават Св. Петка и некогаш претставувале еден род; ''Качески'' (6 к.), ''Ќумкароски'' (5 к.) и ''Дулески'' (3 к.), слават Св. Никола и некогаш претставувале еден род; ''Дишлески'' (5 к.), ''Ѓончески'' (5 к.) и ''Мартиноски'' (4 к.), слават Мартинија и некогаш претставувале еден род, во првиот род ја знаат следнава генеалогија Наум (жив, 80 години)-Риста-Наум-Митре-Трпо и ''Куциноски'' (6 к.), ''Гулицоски'' (6 к.) и ''Прчакоски'' (5 к.), слават Св. Алимпија и некогаш претставувале еден род. Сите претходни родови се старинци. Доселеници има само од домазетите, кои се: ''Балалоски'' (3 к.) и ''Џепароски'' (2 к.), каде слават две слави, Св. Петка и Богородица Пречиста. * Муслимански родови се: ''Оџоски'' (25 к.), ''Бајрамоски'' (25 к.), ''Цаноски'' (25 к.), ''Шаиноски'' (25 к.), ''Мустафоски'' (25 к.), ''Имероски'' (25 к.) и ''Асан-Тодоски'' (25 к.). Меѓу овие родови некои се старинци. ''Османоски'' (20 к.), потекнуваат од два браќа Исмаил и Осман. Во родот се знае следната генеалогија Таир (жив, 60 години)-Рамуш-Таир-Раман-Мифтар-Исмаил, еден од браќата кои се доселиле, нивното потекло е од областа Долен Дебар (околината на [[Пешкопеја]]); ''Дервишоски'' (22 к.), потекнуваат од доселеници, веројатно [[Албанци]], дошле кога и Османоски; ''Одоќоски'' (25 к.), доселени се од некое село од Пешкопеја, веројатно Бурен; ''Дервишоски'' (3 к.), потекнуваат од христијанинот Санде, доселен од Вевчани, но тука го прифатил исламот, неговите роднини во Вевчани се Алуловци. == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Октиси.jpg|мини|200п|десно|Поглед на основното училиште во селото]] * [[ОУ „Единство“ - Октиси|Основно училиште „Единство“]] — централно основно училиште до IX одделение * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6339]]) == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било дел од тогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Вевчани, во која покрај селото Октиси, се наоѓале и селата Вевчани и Горна Белица. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на некогашната општина Вевчани, во која влегувале селата Вевчани и Октиси. === Избирачко место === Во селото постојат следниве избирачки места: 1882, 1883, 1883/1, 1884 и 1884/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште во селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=19 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 3.084 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2206|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506175956/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2206|archive-date=2021-05-06|dead-url=|accessdate=19 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 3.048 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2206|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=19 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 02.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Атанасиј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Вајтос (Октиси)|Вајтос]] — утврдена населба од раноантичко и римско време * [[Гончаровска Куќа (Октиси)|Гончаровска Куќа]] — некропола од доцноантичко време * [[Градиште (Октиси)|Градиште]] — средновековна утврдена населба * [[Св. Атанасија (Октиси)|Св. Атанасија]] — средновековна црква и некропола * [[Св. Врачи (Октиси)|Св. Врачи]] — средновековна црква * [[Св. Димитрија (Октиси)|Св. Димитрија]] — средновековна црква * [[Св. Никола (Октиси)|Св. Никола]] — старохристијанска базилика ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Октиси|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Октиси|Црква „Св. Атанасиј“]] — гробјанска црква; и * [[Црква „Св. Димитрија“ - Октиси|Црква „Св. Димитрија“]] — првовремено параклис, но подоцна црква. Поради верски нетрпеливости на [[25 август]] [[2013]] било спречено осветување на камен-темелникот од страна на муслиманите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://a1on.mk/wordpress/archives/196170 |title=''Напнато во Октиси: Жителите не дозволуваат изградба на црква'' |accessdate=2013-08-25 |archive-date=2013-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827095403/http://a1on.mk/wordpress/archives/196170 |url-status=dead }}</ref> ;Други црковни светилишта * месност „Свети Јован Крстител" — каде што се фрла крстот на [[Богојавление]]. ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Алипашина џамија (Октиси)|Алипашина џамија]] (наречена и Горна џамија) — постара џамија во селото, изградена во 1903 година; и * [[Акташ џамија (Октиси)|Акташ џамија]] (наречена и Долна џамија) — понова џамија во селото, изградена во 1968 година. == Редовни настани == * [[Атанасовден]] — црковно-народен собир; и * [[Илинден]] — селска слава, поради тоа што главната селска црква е осветена на овој ден. == Личности == ;Родени во Октиси * [[Пантелеј Томовски]] (1872-1936) — револуционер * [[Русанда Бадалоска]] (р. 1900) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Савета Ашталкоска]] (р. 1905) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Јованка Гонческа]] (р.1890) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Лена Ѓумкароска]] (1898- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Петре Ѓончески]] (1923-1951) — партизан * [[Никола Ѓончески]] (р. 1932) — политичар и инженер * [[Јаков Лазароски]] (р. 1936) — политичар, психолог и универзитетски професор * [[Милован Шиковски]] (р. 1937) — политичар и поранешен пратеник во Собранието на Македонија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=73F123EE36C240449DC802EC8A0C9AF0|title=Милован Шиковски|publisher=Собрание на Република Македонија|accessdate=2010-02-10}}</ref> * [[Цветле Јанеска]] (р. 1947) — политичар, пратеник во македонското Собрание од страна на СДСМ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=9341221CEAB40F4BBD200F391E2149A8|title=ЦВЕТЛЕ ЈАНЕСКА|publisher=Собрание на Република Македонија|accessdate=2010-02-10}}</ref> * [[Фијат Цаноски]] (1960) — стопанственик и политичар * [[Мирсад Мијадиноски]] (р. 1981) — фудбалер <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == И од ова село, најмногу се иселувало македонското христијанско население. Има иселеници во [[Струга]], [[Охрид]], [[Битола]], [[Белград]], [[Панчево]] и [[Подгорица]]. Поголемите иселувања биле по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од [[Македонци муслимани|Торбешите]] има малку иселувања, околу 20 семејства. Најчесто се иселиле во [[Турција]], Струга и Охрид. Целосно е иселен родот ''Оџовци'' во Турција. Има иселеници и во соседните села: [[Долна Белица]] (''Октишани'', 8 к.) и во [[Заграчани]] (Октишани, 15 к.).<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Oktisi}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Октиси| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] bailjcln22zodoop9no3bgf9durp2hg Српци 0 10435 5603009 5576082 2026-08-02T07:59:03Z P.Nedelkovski 47736 селска слава - Голема Богородица 5603009 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Српци | име2 = Горно Српци | слика = Воздушен поглед на Српци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | област = [[Цапарско Поле]] | население = 45 | година = 2002 | поштенски број = 7314 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 910 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=5 | lat_sec=9 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=41 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Српци во Општина Битола.svg }} '''Српци''' (нарекувано и '''Горно Српци''') — село во [[Општина Битола]], во областа [[Цапарско Поле]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Сретсело на Српци.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Најверодостојно е дека потеклото за името на ова село е во врска со неговата местоположба, односно потпирањето на еден потпланински лак налик на [[срп]]. Горно Српци се именува, бидејќи има и друго село со слична местоположба што се вика [[Долно Српци]]. .<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=183|title=Мој Роден Крај|work= www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-30|archive-date=2026-05-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=183|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во источниот дел на областа [[Цапарско Поле]], во западниот дел од [[Општина Битола]]. Селото се наоѓа северно од регионалниот пат Битола-Охрид. Од градот [[Битола]] е оддалечено 14 километри и е вгнездено во планинските предели на [[Облаковска Планина|Снеговско-облаковскиот масив]]. Се наоѓа на 910 метри надморска височина и спаѓа во редот на ридските села.<ref name=":1"/> Низ селото поминува локален асфалтен пат кој се двои од магистралниот пат [[Автопат А3 (Македонија)|А3]] кај клучката Ротино. Селото се наоѓа во всечена долина на југозападната падина на Облаковска Планина. Околни села се [[Рамна]], [[Цапари]] и [[Ротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од поголем број на бунари, а во селото постои и чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=250-251|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Тапанец, Вакавска Корија, Петко Осој, Качаник, Градиште, Јасиче, Рамница, Смрдливец, Катуниште, Групчениште, Евла, Мечи Камен, Станов Дол, Кљакоица, Грамадиште, Плужиње, Коритница, Тутков Камен, Горни Ливади и Манастир.<ref name=":0" /> Српци има збиен тип и куќите се групирани во три маала: Горно, Средно и Долно. Главен дел на селото е Долното Маало.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Sarbtsi 1903.jpg|мини|300п|десно|Мештани во 1903 година]] Наоѓалиштето [[Грамадиште (Српци)|Градиште]] е возвишение во близина на селото, на југоисточната страна. На врвот на возвишението се наоѓаат остатоци од некогашна тврдина. [[Грамадиште (Српци)|Грамадиште]] е месност јужно од селото, покрај патот Битола-Охрид, каде низ нивите и ливадите мештаните наоѓале ќерамиди, грнци, камења и друго. Сите тврдат дека таму некогаш имало село. Покрај Грамадиште се наоѓа и месноста Ѓеројца, каде се говори дека некогаш живееле [[Гегиско наречје|Геги]]. Мештанин од селото во 1950-тите години пронашол мермерна плоча на Грамадиште со текст на грчки и латински јазик. Написите не се дешифрирани, а плочата се чува во [[Народен музеј - Битола|Народниот музеј во Битола]].<ref name=":0" /> Горно Српци е старо село, но не се знае кога е основано. Под името '''Мало Српци''' се споменува помеѓу 1650 и 1750 година. Во ова село постои значителен број на староседелски родови. Тие родови се намножиле од некогашните седум домаќинства. За време на отоманскиот период, Албанци се обиделе да се населат во ова село, но дошле во судир со мештаните Македонци и поради тоа тие отишле во соседното село [[Рамна]].<ref name=":0" /> Животот на мештаните од ова село до ослободувањето од Турците бил тежок, бидејќи често страдале од Албанците од околните села — Рамна, [[Лера]] и [[Кажани]]. Тие им ги земале најдобрите ниви, ги терале да работат за нив во нивните села, им одземале стока и друго. По своите зулуми најмногу бил познат некој Беќо од Рамна, кого го убиле комитите. Тогаш српчанското поле биле во посед на Албанците, кое си го вратиле назад со купување на нивите по 1912 година.<ref name=":0" /> Во Долното Маало се наоѓа [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Српци|црквата „Св. Ѓорѓи“]], изградена во првата половина на {{римски|19}} век, поточно во 1831 година, додека во месноста Манастир над селото се наоѓа помала [[Црква „Пресвета Богородица“ - Српци|црква „Пресвета Богородица“]] подигната во 1927 година.<ref name=":0" /> Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Еден Албанец од соседното Рамна пред крајот на отоманскиот период успеал во селото да направи мал [[чифлиг]] и изградил кула. Земјата на тој чифлиг ја откупиле некои мештани.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|634 |1953|650 |1961|548 |1971|497 |1981|547 |1991|179 |1994|111 |2002|65 |2021|45 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Српци имало 820 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Српци се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 53 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Српци имало 576 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 174-175.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Српци имало 65 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=31 мај 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 45 жители, од кои 39 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|820|576|634|650|548|497|547|179|111|65|45}} === Родови === Горно Српци или Српци е македонско православно село, родовите во селото поголемиот број се староседелски, а помалку доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1957 година на [[Јован Трифуноски]], родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Јоновци'' (2 к.), ''Лазевци'' (2 к.), ''Гуле'' (1 к.), ''Дамчевци'' (10 к.), ''Кумчевци'' (6 к.), ''Крстевци'' (5 к.), ''Гулабовци'' (5 к.), ''Ѓореј'' (4 к.) (првично „Иванови“ од нив потекнува - [[Омраам Микаел Аиванов]] (Михаил Иванов, 1900-1986) — филозоф-мистик, ученик на [[Петар Данов]]<ref>[https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/%D0%BA%D0%BE%D1%98-%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B5%D0%BB-%D0%B0%D1%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%83%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B5/ Кој е Михаел Ајванхов]</ref> во род со битолскиот писател по потекло од Српци [[Тоде Ѓорески]], ''Барбовци'' (4 к.), ''Мишовци'' (3 к.), ''Златевци'' (3 к.), ''Скандиловци'' (2 к.), ''Радевци'' (2 к.), ''Шавкуловци'' (2 к.), ''Анѓелеј'' (1 к.), ''Шаковци'' (1 к.), ''Ѓорговци'' (1 к.), ''Трајановци'' (1 к.), ''Миленковци'' (10 к.), ''Зулумој'' (7 к.), ''Јончевци'' (7 к.), ''Јанаќој'' (6 к.), ''Бошевци'' (3 к.) и ''Вељановци'' (1 к.). Родовите Јоновци, Лазевци и Гуле потекнуваат од ист предок, и родовите Скандиловци, Шаковци и Крстевци потекнуваат од ист предок. * '''Доселеници:''' ''Обедниковци'' (3 к.), доселени се во првата половина од XIX век од селото [[Обедник]] во [[Железник]]. Го знаат следното родословие: Ташко (жив, 25 години во 1951 г.)-Спиро-Коте-Ѓоргија, се доселил таткото на Ѓоргија; ''Јовчевци'' (2 к.), доселени се од некое село во [[Преспа]]; ''Тасевци'' (4 к.), доселени се од селото [[Рамна]], таму биле староседелци; ''Дошлаковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]] во Охридско; ''Колевци'' (4 к.), ''Каракли'' (3 к.), ''Балевци'' (2 к.), ''Ружој'' (2 к.) и ''Марковци'' (1 к.), доселени се однекаде; ''Влав'' (1 к.), потекнува од [[Власи|Влав]], кој се доселил од [[Музакија]] во [[Албанија]]. Во Српци се оженил со Македонка, и сега во нивната куќа се зборува македонски. === Иселеништво === Родот Милошевци (3 к.) се иселил во [[Ротино]], а имало иселувања во Северна Америка и Австралија. Поголемо иселување имало во периодот 1961-1971.<ref name=":0" /> До 1951 година, од селото имало иселеници во [[Битола]] (6 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (20 семејства), [[Бугарија]] (22 семејства), [[Охрид]] (1 семејство), [[Србија]] (1 семејство), [[Аргентина]] (1 семејство) и во [[Австралија]] (7 семејства).<ref>{{Наведена книга|title=|others=Русиќ, Бранислав. Цапарско Поле. Архивски фонд на МАНУ, к-4, AE 94/16.}}</ref> Иселеништвото продолжило и потоа и водело кон Битола, [[Скопје]], САД, [[Канада]], [[Австралија]] и низ [[Европа]]. Бројот на иселеници изнесува околу 500 лица.<ref name=":1" /> == Општествени установи == * Задружен дом * Поранешно основно училиште <gallery mode="packed" heights="150п" caption="Поранешното основно училиште"> Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Српци 2.jpg|Состојба во 2025 г. Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Српци 3.jpg|Состојба во 2025 г. Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Српци 4.jpg|Состојба во 2025 г. Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Српци 5.jpg|Состојба во 2025 г. Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Српци.jpg|Состојба во 2025 г. Податотека:Sarbtsi Old School.JPG|Состојба во 2009 г. </gallery> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Општествен објект во Српци.jpg|мини|300п|десно|Задружниот дом во селото]] Во {{римски|19}} век, Српци било село во нахијата Ѓават-Кол, во Битолската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе биле придодадени поранешните општини, [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]] и [[Општина Цапари|Цапари]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Цапари. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Дихово. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кажани, во која покрај селото Српци се наоѓале селата Гопеш, Доленци, Ѓавато, Кажани, Лера, Маловиште, Рамна, Ротино и Цапари. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Цапари, во која влегувале селата Рамна, Ротино, Српци и Цапари. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0211 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во задружниот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=27 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 70 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=27 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|27}}</ref> * [[Грамадиште (Српци)|Грамадиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Српци|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Богородица“ - Српци|Црква „Св. Богородица“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Српчански манастир]] — помал манастир над селото ;Споменици * Спомен-плоча за НОБ поставена на зградата на основното училиште <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:ОУ „Елпида Караманди“ - Српци 6.jpg|Спомен-плочата на основното училиште Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Српци.jpg|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Српци.jpg|Манастирската црква „Св. Богородица“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Ѓурѓовден]] — црковна слава; и * [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] — селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Српци * [[Апостол Дошлаков]] — револуционер од ВМОРО;<ref>Илюстрация Илинден, 1934, бр.54, стр.14</ref> * [[Трајан Талев Ачески]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="книга">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Лазар Кузев Дамчевски]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="книга"/> * [[Петре Илијев Зулумов]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="книга"/> * [[Јонче Трајчев Јанакиоски]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="книга"/> * [[Ѓорги Кулевски]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="книга"/> * [[Трајан Петров Марковски]] — револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref name="книга"/> * [[Видан Јанаќиевски]] — македонски партизан, учесник во НОБ; * [[Омраам Микаел Аиванов]] (Михаил Иванов, 1900-1986) — [[филозоф]]-мистик, ученик на [[Петар Данов]]; и * [[Тоде Ѓорески]] — писател]], новинар и библиофил. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 07.jpg|Селските гробишта Податотека:Sarbtsi Houses.JPG|Стари куќи во селото Податотека:Автобуска постојка во Српци.jpg|Автобуска постојка Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 09.jpg|Чешмата на влезот Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 10.jpg|Задружниот дом Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 08.jpg|Селските гробишта на влезот во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Цапарско Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Srpci}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Српци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] lyagohdpsoilox1ln60162rwffcoj81 Жван 0 10844 5603020 5583976 2026-08-02T08:50:25Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603020 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Жван | слика = Викиекспедиција Железник 162.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Жван | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 242 | година = 2002 | поштенски број = 7244 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 643 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=07 | lon_sec=07 | слава = [[Митровден]], [[Света Петка|Св. Петка]], [[Петковден]] и [[Илинден]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = | карта = Жван во Општина Демир Хисар.svg }} '''Жван''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. Меѓу селата [[Слоештица]] и Жван е сместен [[Топлички манастир|Топличкиот манастир]]. == Потекло на името == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 161.jpg|мини|300п|лево|Куќи изградена со камен можат да се сретнат низ целото село]] Во минатото селото Жван преживеало многубројни војни, па поради тие војни е поделено на два дела, односно селото Жван и подмесноста Отрап. Според една легенда, името Жван е добиено според [[ан]]от што се наоѓал во месноста Отрап. Кога тој ан станал познат луѓето често се прашувале каде ќе одиш и тие често одговарале ан, со што анот станал живан и со текот на времето селото го нарекле Жван. == Географија и местоположба == Сместено е на десниот брег на реката [[Црна Река|Црна]], која лежи на самиот пат помеѓу Кичево и Битола. Претставува развиен рурален центар. Селото е рамничарско, на надморска височина од 690 метри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 декември 2016|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=123}}</ref> Селото Жван се наоѓа северно од градот [[Демир Хисар]]. Сместено е под планината [[Бигла]], непосредно под пасивниот [[Рудник „Демир Хисар“|рудник за железна руда]]. Земјиштето на Жван зафаќа површина од 9,1&nbsp;км<sup>2</sup>, од кои обработлива земја е 248,9 [[хектар|ха]], пасиштата заземаат 154,2&nbsp;ха, а горите 456,4&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија" /> Соседни села на Жван: [[Слоештица]] и [[Мренога]] од југозапад и југ, [[Бабино]] од северозапад, [[Доленци (Демирхисарско)|Доленци]] од север, и [[Сопотница]] од исток. {{среди}} {{wide image|Викиекспедиција Железник Дополнителни 04.jpg|1024px|Панорамски поглед на Жван, погледнато од дворот на црквата „[[Црква „Св. Петка“ - Жван|Св. Петка]]“}} == Историја == Во [[XIX век]], Жван било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Битола|Битолската каза]] ([[Демир Хисар|нахија Демир Хисар]]), на [[Отоманското Царство]]. Според истражувањата на [[Пане Перуновски]] селото во пописните турски дефтери е запишано како Џван-хане. Во текот на петнаесеттиот век населбата броела шеесет и едно семејство, а во почетокот на седумнаесеттиот век биле регистрирани дваесет и една куќа. Селото првин се наоѓало на потегот на црквите „Света Петка“ и „Свети Димитрија“ кои се на левата страна на Црна Река. Со оглед на денешната распространетост на селото од двете страни на реката се забележува одредено проширување. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 164.jpg|мини|300п|десно|Дел од малото жванско поле]] Стопанството во ова село не е развиено. Под овој поим може да се каже само дека, жителите сами одгледуваат земјоделски производи и чуваат домашни животни. Сето тоа што го произведуваат е за свои потреби, и многу мал дел е за продажба. Најпознат производ е жванскиот грав, кој се смета за втор по квалитет во Општина Демир Хисар, веднаш после гравот произведен во село Обедник. Се сади заедно со пченка, која исто така е доста застапена. Од други земјоделски култури се одгледува пченица, компир. Друга стопанска гранка е и печуркарството. Во шумите на ова село може да се најде печурка од видовите на: врган, лисичарка, кукмарец, срњак. Во ливадите од ова село исто така може да се најде и печурката ливадарка. Постојат две сезони за собирање на печурка и тоа во пролет и есен. Собраниот производ се откупува преку посредувачи кои се сопственици на продавниците во ова село, а откупот го вршат фирми од општина Демир Хисар кој овој производ го обработуваат и го пласираат во земјата, но и на странски пазари. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|779 |1953|907 |1961|904 |1971|786 |1981|699 |1991|531 |1994|506 |2002|428 |2021|242 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Жван имало 340 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Жван имало 360 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Жван се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 41 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во текот на втората половина на [[XX век]], од Жван се иселил значителен број од населението. Во [[1961]] година селото имало 904 жители, а во [[1994]] година 506 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 428 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 август 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 242 жители, од кои 220 [[Македонци]] и 22 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|340|360|779|907|904|786|699|531|506|428|242}} === Родови === Жван е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1951 година родови во селото:<ref name=":4">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *'''Староседелци:''' ''Близнаковци'' (7 к.), ''Шулевци'' (7 к.), ''Бучуковци'' (7 к.), ''Рутевци'' (4 к.), ''Грошаровци'' (2 к.) и ''Станојовци'' (6 к.). *'''Со непознато потекло:''' ''Ташовци'' (4 к.), ''Џамбазовци'' (5 к.), ''Јанкуловци'' (2 к.), ''Лапевци'' (2 к.) и ''Ташовци'' (1 к.). *'''Доселеници со познато место на потекло:''' ''Каравиловци'' (33 к.), се делат на ''Пецовци, Стевановци, Гроздановци, Кузмановци, Калевци и Филиповци'', доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Галичник]]. Го знаат следното родословие: Мице (жив на 95&nbsp;г. во 1951 година) Вилип-Миленко, дошол таткото или дедото на Миленко; ''Талевци'' (4 к.), ''Андревци'' (2 к.) и ''Дуковци'' (3 к.), ''Андревци и Дуковци'' се деленици од ''Талевци.'' Доселени се од селото [[Базерник]]; ''Бабинци'' (3 к.), ''Калаповци'' (3 к.) и ''Кучкаровци или Талевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Бабино]]; ''Бавчанџиовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Бучин]], [[Крушевско]]; ''Павлевци'' (7 к.), доселени се од селото [[Прострање]]; ''Китовци'' (3 к.), ''Здравевци'' (3 к.), ''Најдовци'' (4 к.) и ''Ендековци'' (3 к.), доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Дамчевци'' (3 к.), доселени се од селото [[Слоештица]] и ''Момировци'' (2 к.), доселени се од [[Битолско]]. == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Железник Дополнителни 07.jpg|мини|300п|десно|Влезот на основното училиште „Браќа Миладиновци“ во селото Жван]] * [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Жван]]<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref> * Месна заедница „Жван“ * Амбуланта * Пошта == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Жван, во која покрај селото Жван, се наоѓале и селата Вирово, Мренога, Радово, Слоештица, Сопотница, Суво Грло и Церово. Општината Жван постоела и во периодот 1950-1952, кога влегувале селата Жван, Мренога, Слојштица, Сопотница и Суво Грло. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 648 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 268 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 158.jpg|мини|300п|десно|Спомен-чешката за загинатите од [[НОБ]] на сретсело]] [[Податотека:Топлички манастир.jpg|мини|300п|десно|Поглед на црквата „Св. Никола Топлички“ во Топличкиот манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште (Жван)|Градиште]] — населба од доцноантичко време; * [[Латинска Црква (Жван)|Латинска Црква]] — црква од средниот век; * [[Мајданиште (Жван)|Мајданиште]] — населба и топилница од доцноантичко време; * [[Св. Арангел (Жван)|Св. Арангел]] — црква и некропола од средниот век; * [[Св. Илија (Жван)|Св. Илија]] — црква од средниот век; * [[Селиште (Жван)|Селиште]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Црква „Св. Димитриј“]] — позната и како „Латинска црква“, изградена во 1634 година; * [[Црква „Св. Петка“ - Жван|Црква „Св. Петка“]] — гробјанска црква; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Жван|Црква „Св. Архангел Михаил“]] * [[Црква „Св. Илија“ - Жван|Црква „Св. Илија“]] ;Манастири * [[Топлички манастир]] — средновековен манастир ;Реки * [[Црна Река]] ;Споменици * Спомен-чешма за загинатите во НОБ == Редовни настани == * [[Петковден]] (8 август) — селска слава == Личности == ;Родени * [[Божин Павловски]] (р. 1942) — македонски писател * [[Раде Силјан]] (р. 1950) — македонски поет, есеист, критичар, преведувач *[[Никола Стојанов Калапоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Никола Јонов Кузманоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0" /> *[[Тале Грозданов Гроздановски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Трајко Петров Дамчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Коста Ристев Бавчанџиски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Мирче Крстев Близнакоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":2" /> *[[Јонче Најдов Најдоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Пејко Јанкулев Јанкулески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Мицко Јошев Јошески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":3" /> *[[Борис Дамчевски]] — македонски партизан ;Починати * [[Демир Идрисовски]] (? [[Трновци]], битолско - 2 април 1941) — македонски борец, убиен од страна на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската окупаторска власт]] ;Поврзани * [[Мартин Филиповски|Мартин]] и [[Стефан Филиповски]] ([[Next Time]]) — македонски музичари со потекло од Жван * [[Јонче Христовски]] — по потекло од Жван == Култура и спорт == Жван во минатото имал многу успеси во спортот. Претежно во фудбалот. Најпрво се натпреварувал во општинска лига и го освоил пехарот во шеесеттите години. Потоа со квалификациите во Македонски Брод, Жван се пласира во Регион. Спортот во Жван се распаднал во 1995-1996. Денес после 15 години Жван повторно формира екипа, која очекува да започне Општинска лига за да може да се натпреваруваат. == Иселеништво == До 1951 година иселеници од селото има во [[Битола]] (2 семејства), [[Аргентина]] (1 семејство), [[Соединети Американски Држави|САД]] (1 семејство), [[Бугарија]] (1 семејство) и во [[Демир Хисар]] (3 семејства).<ref name=":4" /> Иселеништвото продолжило и потоа што може да се забележи и по големиот пад на население во пописите. * == Занимливости == * Жван се споменува во повеќе епизоди на [[анимација (филм)|анимираната]] серија „[[Еднооки]]“. * Игор Џамбазов го има во неколку наврати спомнато Жван, во познатата Жванска изрека „Во светот постојат три типа на луѓе: луѓе, нелуѓе и Жванци“. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 157.jpg|Полусрушена куќа во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 159.jpg|Сретселото во Жван Податотека:Викиекспедиција Железник 160.jpg|Улица во селото Жван Податотека:Викиекспедиција Железник 166.jpg|Селските гробишта во Жван File:Seal of Zhvan Ilinden Organisation.jpg|Печат на демир-хисарското друштво „Илинден“. </gallery> == Поврзано == * [[Жван (Украина)]] — истоимено село во [[Виничка област|Виничката област]], [[Украина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žvan}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Жван| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] oib17pxiaxutsxyn2xo6lfal3ik2q3r Рилево 0 10946 5603017 5600748 2026-08-02T08:40:52Z P.Nedelkovski 47736 Селска слава - Спасовден 5603017 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рилево | слика = Поглед на Рилево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Рилево | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 7505 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 | слава = [[Спасовден]] | мрежно место = | карта = Рилево во Општина Долнени.svg }} '''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]] Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].<ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}</ref> Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.<ref name=mitkopanov>{{наведена книга| last = Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}</ref> Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.<ref name=jovantrifunoski/> Атарот зафаќа простор од 12,5&nbsp;км<sup>2</sup> на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.<ref name=jovantrifunoski/> == Историја == Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.<ref name=jovantrifunoski/> Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.<ref name=jovantrifunoski/> [[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]] Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.<ref name=jovantrifunoski/> Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).<ref name=jovantrifunoski/> Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. [[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]] Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.<ref name=jovantrifunoski/> {{-}} == Стопанство == [[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]] Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|891 |1953|969 |1961|885 |1971|671 |1981|333 |1991|133 |1994|106 |2002|69 |2021|48 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}} === Родови === Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства<ref name=jovantrifunoski/>. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Бачевци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден<ref name=jovantrifunoski/>. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref><ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''</ref> * [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време; * [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период; * [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период; * [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]]. ;Чешма * Христијанска чешма == Личности == ;Родени во Рилево * [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|url-status=dead}}</ref> * Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |title=архивска копија |accessdate=2024-07-21 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}</ref> * Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.<ref name=":1" /> * Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.<ref name=":1" /> == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]<ref name=jovantrifunoski/>. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Rilevo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“] {{Општина Долнени}} [[Категорија:Рилево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] o68z33fbyqp9idsgeyo9s8d6xue2m55 5603018 5603017 2026-08-02T08:42:50Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Спасовден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603018 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рилево | слика = Поглед на Рилево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Рилево | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 7505 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 | слава = [[Спасовден]] | мрежно место = | карта = Рилево во Општина Долнени.svg }} '''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]] Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].<ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}</ref> Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.<ref name=mitkopanov>{{наведена книга| last = Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}</ref> Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.<ref name=jovantrifunoski/> Атарот зафаќа простор од 12,5&nbsp;км<sup>2</sup> на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.<ref name=jovantrifunoski/> == Историја == Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.<ref name=jovantrifunoski/> Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.<ref name=jovantrifunoski/> [[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]] Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.<ref name=jovantrifunoski/> Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).<ref name=jovantrifunoski/> Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. [[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]] Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.<ref name=jovantrifunoski/> {{-}} == Стопанство == [[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]] Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|891 |1953|969 |1961|885 |1971|671 |1981|333 |1991|133 |1994|106 |2002|69 |2021|48 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}} === Родови === Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства<ref name=jovantrifunoski/>. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Бачевци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден<ref name=jovantrifunoski/>. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref><ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''</ref> * [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време; * [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период; * [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период; * [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]]. ;Чешма * Христијанска чешма == Личности == ;Родени во Рилево * [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|url-status=dead}}</ref> * Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |title=архивска копија |accessdate=2024-07-21 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}</ref> * Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.<ref name=":1" /> * Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.<ref name=":1" /> == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]<ref name=jovantrifunoski/>. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Rilevo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“] {{Општина Долнени}} [[Категорија:Рилево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] [[Категорија:Села со слава Спасовден во Македонија]] 2v977r41j2o37isfcub3wvcee1q37sp Долна Бошава 0 11086 5603021 5215064 2026-08-02T08:52:40Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603021 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долна Бошава | слика = Куќа во Долна Бошава.jpg | големина на слика = 300п | опис = Стара куќа во селото Долна Бошава | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Бошава (област)|Бошава]] | население = 2 | година = 2002 | поштенски број = 1437 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 510 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=7 | lon_sec=18 | слава = [[Илинден]] | мрежно место = | карта = Долна Бошава во Општина Кавадарци.svg }} '''Долна Бошава''' — село во [[Општина Кавадарци]], во областа [[Бошавија|Бошава]], во околината на градот [[Кавадарци]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Бошава кај Долна Бошава 2.jpg|мини|300п|лево|Реката [[Бошава]] низ селото]] Селото се наоѓа во јужниот дел од [[Општина Кавадарци]], од десната страна на реката [[Бошава]], чиј атар со долг и тесен облик, се издига до сртот на [[Кожуф]], каде што се допира со државната гранична линија со [[Грција]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=14 јануари 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=102}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 510 метри. Од градот [[Кавадарци]] е оддалечено 21 километар.<ref name="енциклопедија" /> Селото има заеднички атар со соседното село [[Горна Бошава]], којшто зафаќа простор од 43,6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 2.916,2 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 827,8 хектари, а на обработливото земјиште 550,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа на ниска тераса на левата и присојничава страна на реката [[Бошава]], во подножјето на планината [[Кожуф]]. Има издолжен облик. Било поделено на Горно и Долно Маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец|accessdate=7 јануари 2018|year= |publisher=|location=|language=|page=307-310}}</ref> Селото се наоѓа во долината на реката [[Бошава]]. До селото се доаѓа преку асфалтен пат од [[Кавадарци]] преку [[Витачево]] и селата [[Страгово]] и [[Крњево]]. Од Долна Бошава продолжува земјен пат до [[Конопиште]] по долината на Бошава. == Историја == Долна Бошава е старо село, кое пред основањето на соседното [[Горна Бошава]], се нарекувало само Бошава. На почетокот на {{римски|19}} век, селото поради зулум на Рибаровци се раселило, старите родови побегнале во [[Меглен]]. Подоцна, некои од нив се вратиле.<ref name="книгатиквеш" /> Во {{римски|19}} век, Долна Бошава било село во Рожденската нахија во Тиквешката каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Селото подеднакво се занимаваат со земјоделство и сточарство. До ослободувањето од турско ропство, Долното Маало било во посед на Шаќири-бег Рибаровски од [[Долни Дисан]], додека Горното Маало било во посед на Усни-бег Рибаровски од [[Кавадарци]].<ref name="книгатиквеш" /> == Население == [[Податотека:Селска чешма во Долна Бошава.jpg|мини|300п|десно|Селската чешма во селото]] [[Податотека:Споменик во Долна Бошава.jpg|мини|300п|десно|Споменик на загинатиот бранител [[Блашко Толев]]]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|221 |1953|249 |1961|217 |1971|177 |1981|99 |1991|52 |1994|46 |2002|25 |2021|2 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селата Горна и Долна Бошава имало 625 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 155.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 217 жители, а во 1994 година 46 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Долна Бошава имало 25 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 јануари 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|625|—|221|249|217|177|99|52|46|25|2}} === Родови === Како родови во Долна Бошава се споменуваат:<ref name="книгатиквеш" /> *'''Старинци:''' ''Савевци-Караџовци (1 к.)'' некогаш во дамнешни времиња избегале во [[Меглен]], па потоа се вратиле назад. А таму останале некои нивни роднини. *'''Доселеници:''' ''Мановци (1 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од селото [[Бешиште]] во [[Мариово]]; ''Поспаловци (1 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од селото [[Бегниште]]; ''Бадевци (2 к.)'' доселени се околу 1840 година од селото [[Страгово]]; ''Димовци (2 к.)'' доселени се околу 1840, но не знаат од каде; ''Кошанци (1 к.)'' доселени се околу 1840 година од селото [[Кошани]]; ''Аврамовци (2 к.)'' доселени се околу 1860 година од селото [[Конопиште]]; ''Ѓоговци (1 к.)'' доселени се околу 1880 година од селото [[Горни Дисан]]; ''Мировци (1 к.)'' доселени се околу 1880 година од селото [[Моклиште (село)|Моклиште]]; ''Гркљановци (1 к.)'' доселени се околу 1880 година од селото [[Страгово]]; ''Ѓорѓовци (1 к.)'' доселени се околу 1890 година од околината на [[Костур (округ)|Костур]]; ''Најдовци (1 к.)'' доселени се околу 1890 година од селото [[Конопиште]]; ''Крстевци (1 к.)'' доселени се околу 1890 година од селото [[Конопиште]]; ''Николовци (3 к.)'' доселени се околу 1890 година од селото [[Стрмашево]]; ''Ѓурчијовци (1 к.)'' доселени се околу 1902 година од селото [[Стрмашево]]; ''Ѓорѓевци (1 к.)'' доселени се околу 1905 година од селото [[Бунарче]]; ''Данчевци (1 к.), Димковци (1 к.), Афковци (1 к.), Ичковци (1 к.) и Танчевци (1 к.)'' доселени се во 1916 година од селото [[Зборско]] во [[Меглен]]; ''Бешировци (1 к.)'' доселени се во 1917 година од селото [[Страгово]], а таму во 1916 година од селото [[Зборско]] во [[Меглен]]; ''Аџијовци (1 к.)'' доселени се во 1922 година од селото [[Страгово]]. А таму во 1916 година од селото [[Зборско]] во [[Меглен]]. <!--== Општествени институции ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Конопиште. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Крњево, во која влегувале селата Барово, Горна Бошава, Долна Бошава, Крњево, Страгово и Стрмашево. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Крњево, во која покрај селото Долна Бошава се наоѓале селата Барово, Бохула, Бунарче, Горна Бошава, Конопиште, Крњево, Радња, Страгово, Стрмашево и Чемерско. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Конопиште. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0706 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во зграда на општината, поранешни простории на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=14 јануари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=887#|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 јануари 2018}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/887|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505191550/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/887|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Бошавички манастир.jpg|мини|300п|десно|Поглед на [[Бошавски манастир|Бошавичкиот манастир]]]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=170&Itemid=55|title=Цркви во Ваташката парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=9 декември 2017}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Бошава|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна манастирска црква ;Споменици * Споменик на загинатиот бранител [[Блашко Толев]] ;Манастири * [[Бошавски манастир]] — манастир изграден во 1839 година ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=14}}</ref> * [[Бошава]] == Редовни настани == * [[Илинден]] (2 август) — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Иселеништво == Стари иселеници има во областа [[Меглен]] (Ќосовци, Дафиновци, Савевци и др.) во [[Егејска Македонија]].<ref name="книгатиквеш" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolna Bošava}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Долна Бошава| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] hwrjc7bm8urv88ktmudvw0w6aibzchu Љубојно 0 11590 5603037 5540385 2026-08-02T09:07:26Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Атанасовден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603037 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Љубојно | слика = Ljubojno.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед кон сретселото | општина = {{општинскигрб|Општина Ресен}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Долна Преспа]] | население = 141 | година = 2002 | поштенски број = 7318 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 900 | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=53 | lat_sec=39 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=8 | lon_sec=26 | слава = [[Атанасовден]]<ref>Љубојно, сè до 1941 година, за своја општа селска слава го имало „Св. Атанас“ - летен (15 мај). Но, со почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кога повеќето љубанци се најдоа во заробеништво на агресорските војски, а за кои се сметало дека загинале некаде на фронтовите ширум земјата, селото соопштило дека при ваква несреќа, нема да се слави, со што околните мештани на селата сфатиле дека засекогаш Љубојно ја откажало својата слава.</ref> | мрежно место = www.ljubojno.com | карта = Љубојно во Општина Ресен.svg }} '''Љубојно''' — село во [[Општина Ресен]], во областа [[Долна Преспа]], во околината на градот [[Ресен]], сместено во близина на брегот на [[Преспанско Езеро|Големото Преспанско Езеро]]. == Потекло на името == Во врска со името на селото, [[Влоѓимјеж Пјанка]] пишува дека е посвојно образувано со помош на наставката „-јно“ од личното име Љубота или можеби од женското име Љубова. Ова се потврдува и низ преданијата на некои љубанци.<ref name="книга" /> Меѓутоа, кај постарите жители на селото се раскажувале и две легенди, кои упатуваат дека името на селото е изведено од зборот „љубов“. Едната легенда говори дека некогаш (многу одамна) од двете соседни населби (Калинци и Куќиштата) се вљубиле момче и девојка. Но, поради лошите меѓусоседски односи на жителите од двете населби, момчето и девојката не смееле да се земат. На крајот, победила љубовта. Тие се земале и побегнале од своите населби. Во непосредна близина на реката подигнале свој дом за вечно и среќно живеење. Подоцна, во нивната близина се доселувале и други семејства. Населбата што се создала била наречена Љубојно по приказната за нераскинливата љубов на нејзините први жители.<ref name="книга" /> Втората легенда говори дека името на селото настанало кога двете населби (Калинци и Куќиштата) почнале да се соединуваат и да ја градат новата населба (на сегашната положба). Тоа го правеле со голема љубов и меѓусебна почит (се сакале, се љубеле). Од таа меѓусебна почит и љубов, настанало и името на нивното село.<ref name="книга" /> Во историските извори, ова село е забележано како „Љубовино“. Тоа се совпаѓа со едно предание според кое името дошло по првонаселената меанџика Љуба, која точела многу убаво вино. Кога муштериите влегувале во меаната гласно нарачувале „''Љубо, вино''“. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 142.jpg|мини|300п|лево|Уредени камени куќи на патот кон селото [[Брајчино]]]] Селото е сместено на околу 2 километри источно од [[Преспанско Езеро|Големото Преспанско Езеро]], во една од западните пазуви на планината [[Баба (планина)|Баба]], во долниот тек на живописната долина на [[Брајчинска Река]]. Се простира на обата брега на реката, на надморска височина од околу 920 метри.<ref name="книга">{{наведена книга|last=Јовановски|first=Владо|authorlink=Владо Јовановски|title=Населбите во Преспа|url= https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0.pdf|accessdate=26 ноември 2016|year=2005|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|location=Скопје|isbn=9789989920554|pages=199–208}}</ref><ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 ноември 2016|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=185}}</ref> Се наоѓа 2 километри од езерото, а на 28 километри оддалеченост од градот [[Ресен]].<ref name="енциклопедија" /> Нема сознанија дека селото било преместено. Се пренесува предание дека селото настанало со доселување на домаќинства од најблиските некогашни заселци Калинци (Колибите) и Куќиштата, а подоцна и од други подалечни места.<ref name="книга" /> Љубојно се граничи со следниве села: со [[Штрбово]] на север, со [[Брајчино]] на исток, со селото [[Долно Дупени]] на југ и со селото [[Наколец]] на запад.<ref name="книга" /> Атарот на Љубојно се простира на површина од 1358 хектари (околу 13,58&nbsp;км<sup>2</sup>) и зафаќа рамничарско и ридско-планинско земјиште, на северната страна на селото голет, а на јужната, југоисточната и источната се простира густа претежно дабова шума. Од вкупната површина на атарот: 477,4 [[хектар]]и се обработливо земјиште, 396,9 хектари пасишта и 396,7 хектари шума.<ref name="книга" /> [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 136.jpg|мини|300п|лево|Куќа во староградска архитектура, вообичаена за поголемиот дел од куќите во Љубојно]] Низ атарот на селото тече [[Брајчинска Река]] (кај љубанци позната и по името „Стара Река“), водоносна, брза и бистра, никогаш не пресушува. На нејзиниот јаз кој минува низ селото, до годините на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] работеле 16 воденици, две валалници и девет казани за варење ракија.<ref name="книга" /> За разлика од повеќето преспански села, во права смисла на зборот Љубојно е село од собран, дури збиен тип, со околу 350 куќи, градени наблиску или меѓусебно поврзани и правилно распоредени од двете страни на јасно создадените и делумно асфалтираните улици. Основен белег на селото му даваат куќите градени меѓу двете светски војни, со печалбарски пари. Нив посебно ги краси фино делканиот камен, разнобојните фасади и вкусно гелендираните балкони. Двориштата во кои се наоѓаат останатите стопански објекти (тремови, штали, плевни, магацини, гаражи, фурни, бунари, гумна, и сл.) главно се оградени со високи авлии и широки порти. Денес, се обновуваат старите, но се градат и нови современи куќи. Селото Љубојно носи особености на мала градска населба.<ref name="книга" /> Според групираноста на куќите и семејствата, селото се дели на повеќе поголеми маала: Чифличка (западниот), Пашариковска (југоисточниот), Илиовска (североисточниот), Сејменовска, Бубутиовска или Лембовска (средишниот) и Поленска или Кондовска или Лубаровска (јужниот дел на селото).<ref name="книга" /> Самото село е директно поврзано со асфалтен пат со [[Наколец]] и [[Долно Дупени]], кои лежат крај главниот регионален пат кој го поврзува источниот брег на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] со магистралниот пат за [[Ресен]] и [[Битола]], а од Љубојно води и единствениот пат кон Брајчино кој е обновен, проширен и асфалтиран во најново време. == Историја == [[Податотека:Lyuboyno Bridge IWW.jpg|мини|300п|десно|Мост во Љубојно за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]]] Љубојно е старо христијанско село во кое отсекогаш живееле православни [[Македонци]]. Под различни облици на денешното име (Љубоини, Лјубојно, Љубоино и Љубојно) неговото постоење е забележано во повеќе извори од различни периоди. Најрано е споменато во втората [[грамота]] на [[Цар Душан|царот Душан]] од [[1337]] година кога тој ја подарил селската црква Свети Никола на манастирот [[Трескавец]].<ref name="книга" /><ref name="енциклопедија" /> Подоцна, Љубојно повторно се спомнува и во еден запис на [[Сливнички манастир|Сливничкиот манастир]] од [[1607]] година, како поголема македонска населба. Од ова село потекнува Георги Трајков, учесник во [[Кресненско востание|Кресненското востание]] (1878/79) во четата на Стефо Николов од село Бесвина.<ref name="книга" /> Во [[XIX век]], Љубојно се наоѓало во Битолската каза, нахија Долна Преспа, во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 140.jpg|мини|300п|десно|Спомен-плоча за страдањата и случувањето за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]]] До 1912 година, Љубојно било под турска власт, а во тој склоп и беговски чифлик. Љубанци никогаш не се помириле со турското ропство. Масовно и активно учествувале во подготовките и текот на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во 1902 година, во селото било создадено раководно востаничко тело и три востанички чети. На 5 март 1903 година во селото е водена тешка борба со турската војска. Во почетокот на востанието љубанската чета учествувала во нападот на нахискиот центар [[Наколец]]. Загинале 20 луѓе, селото било ограбено и биле изгорени 105 куќи.<ref name="книга" /> Дополнително, населението во Љубојно гладувало затоа што Турците ги изгореле снопјето и го однеле сето овршено жито.<ref name="енигма">Јоновски, Ј. Кирил. „Преспа - историска енигма“. Скопје, 2002. стр. 89-91</ref> Според записите на хуманитарната делегација на Скопската митрополија во книгара „Спомени од една обиколка во 1903“ (издадена во 1910 година), за време на Илинденското востание, Љубојно било опколено од војска од три страни при што биле изгорени 105 македонски и 11 турски, а само една мала куќичка среде селото останала здрава.<ref name="енигма" /> Страдањата и случувањата за време на Илинденското востание во Љубојно се запишани на спомен-плочата која се наоѓа на куќа веднаш до патот кон Брајчино во горниот дел на селото. Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] (ноември 1912), селото се нашло под српска власт, а во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] под бугарска окупација, со што се најде и во зафатот на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]]. Во еден период на војната (1916 година), Љубојно било засолниште за евакуираните жители на селото [[Долно Дупени]]. Подоцна, со поместувањето на фронтот, низ селото поминале и војските на [[Антанта]]та. Во текот на војната, љубанци биле мобилизирани во војските на спротивставените страни.<ref name="книга" /> Во 1917 година селото го зафатило „шпанска грозница“ (пегав тифус), од која умреле повеќе луѓе.<ref name="книга" /> По завршувањето на Првата светска војна, Љубојно повторно се нашло под српска власт. Во ова време, Љубојно претставувало седиште на новосоздадената општина.<ref name="книга" /> [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 158.jpg|мини|300п|десно|Спомен-плоча за борбите против германските војници на 8 септември 1943 година за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] селото паднало под окупација на фашистичка [[Италија]] (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. [[Голема Албанија]]. Во Љубојно била основана општина (истурен пункт на Потпрефектурата Царев Двор).<ref name="енигма" /> Во селото имало италијанска војска, карабињери и албанска полиција. На 12 декември 1941 година во селото биле одржани жестоки демонстрации против назначувањето на албанска администрација (кмет, чиновници и учители). По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) било слободна територија на [[НОАВМ]]. На 8 ноември 1943 година паднало под окупација на фашистичка [[Бугарија]], под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година. Загинале пет борци.<ref name="книга" /><ref>Загинати: Цветко Думбовски, Јонче Шалковски, Васил Јовковски, Пандо Пашариковски и Јоше Рајчовски.</ref> На 8 септември 1943 кај селската црква во борбите против хитлеровските германски банди при разоружувањето на италијанската фашистичка војска јуначки загинале [[Крстин Чулаковски|Кичо Чулаковски]] од Љубојно кој живеел во битолското село [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]], Ристо Т. Ѓоршевски од село [[Канино]] (Битолско) и Фари К. Ибраиме од село [[Нижеполе]] (Битолско). Овој историски настан е запишан на спомен-плочата на [[НОБ]], која се наоѓа на оградата до влезот во дворот на селската црква и гробишта на сретсело.<ref name="книга" /> Со прва училишна зграда се здобило во 1906 година, а со нова во 1971 година, жандермериска станица била основана во 1922 година, општинска зграда подигната во 1926 година, објекти за потребите на граничните единици во 1932 година, пошта во 1936 година, царинарница во 1937 година, дом на културата во 1952 година, електрична енергија селото добило во 1951 година, амбуланта во 1961 година, асфалтен пат во 1985 година, водовод во 1976 година, телефонски приклучоци во 1988 година.<ref name="книга" /> == Стопанство == [[Податотека:Премиерот Ковачевски во посета на Преспа (20.01.2023) - 52638228666.jpg|мини|300x300пкс|Старото училиште „Димитар Влахов“ во селото, отворено на 15 ноември 1944 година како второ училиште во кое службен јазик е македонскиот.]] Својата издршка, љубанци претежно ја обезбедувале преку поледелството, сточарството, занаетчиството, трговијата и печалбарството. Во рамките на поледелството најмногу произведувале житарици (’рж, пченица, јачмен, пченка, и др.), потоа саделе лозја, зеленчукови и овошни градини, во кои најмногу се одгледувале грав, пипер, патлиџан, кромид, лук, зелка и друго. Во рамките на сточарството најмногу се одгледувале волови, крави, коњи, магарињи, овци, кози и свињи. Покрај ова, во периодот меѓу двете светски војни и во годините на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и непосредно по неа, доста се занимавале со занаетчиство и трговија. Во тоа време, Љубојно имало 14 чевларски работилници, 8 дуќани на стока за широка потрошувачка и текстил, 5 кафеани, 6 дрводелски и 4 шнајдерски работилници, 2 фурни за леб, 8 воденици, 2 ковачници и 1 берберница. По ослободувањето на земјата, повеќе луѓе се вработиле во органите на управата, општествените дејности и претпријатијата. Љубанци одамна почнале со печалба, најмногу ги има во [[САД]] и [[Канада]].<ref name="книга" /> Денес, како и во другите села во [[Преспа]] единствена земјоделска гранка која е застапена за надворешни пазари и трговија е овоштарството, односно производството на јаболка. Поради карактеристичната местоположба на селото и живата природа, Љубојно е типично македонско село со огромен потенцијал за еколошки туризам. Туристички активности во селото се поврзани претежно со езерскиот туризам. Останатите активности на селскиот туризам се многу скромни. Во селото, туристичкиот престој на голем број од посетителите е поврзан со месното население, заснован на роднинска поврзаност со посетителите кои доаѓаат од градските средини. Тоа е население по потекло од ова село коешто се иселило пред многу децении. Во обновените селски куќи или новоизградените, претежно во летниот период во текот на летните одмори и за време на викендите и празниците, во семејните куќи престојуваат сопствениците со семејството, со свои роднини или со пријатели. Најчест мотив за посета на туристите претежно домашни е езерото за капење и сончање. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1171 |1953|1209 |1961|884 |1971|753 |1981|965 |1991|464 |1994|238 |2002|186 |2021|141 }} Во текот на своето постоење, Љубојно го бележело следниот демографски развој: во 1568/69 година селото имало 45 семејства (опширен пописен дефтер за казите Горица, Биглишта и Хрупишта).<ref name="книга" /> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Љубојно имало 550 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 241.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Љубојно имало 786 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 170-171.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Љубојно се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 89 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.000 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Поради традицијата кон печалбарството и иселеништвото, Љубојно забележува голем, значаен и постојан пад на бројот на своите жители. Така Љубојно некогаш била голема печалбарска селска населба, но од неа се иселил значителен број на населението и таа преминала од големо во мало село.<ref name="енциклопедија" /> Во 1961 година во Љубојно живееле 884 жители, од кои 868 биле [[Македонци]], 10 [[Албанци]], додека во 1994 бројот се намалил на 238 жители од кои 223 [[Македонци]], 12 [[Албанци]] и 1 [[Власи|Влав]]. Според пописот од 2002 година, во селото Љубојно имало 186 жители, од кои 175 [[Македонци]], 10 [[Албанци]] и 1 [[Власи|Влав]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 141 жител, од кои 131 [[Македонци|Македонец]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 1 останат и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|550|786|1.171|1.209|884|753|965|464|238|186|141}} === Родови === Во селото Љубојно живеат исклучиво [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Семејства и родови од Љубојно се: ''Алабаковци'' кои се доселиле од [[Долно Котори|Котори]] во [[Леринско]] (од овој род потекнува познатиот македонски пејач [[Ламбе Алабаковски]]), ''Бубутиовци'', ''Баковци'' кои се доселиле од [[Герман (Леринско)|Герман]], ''Видиновци'', ''Василевци'' кои се доселиле од [[Р’мби]], ''Врчковци'', ''Голомадевци'', ''Грежловци'', ''Герман(ов)ци'' кои се доселени од [[Герман (Леринско)|Герман]], ''Граматниковци'' кои се доселени од [[Рудари (село)|Рудари]], ''Грковци'', ''Дупенци'' кои се доселени од [[Долно Дупени]], ''Димовци'', ''Долевци'', ''Думбовци'', ''Дораковци'', ''Деникини'' кои се доселени од [[Крани]], ''Јовковци'', ''Јаневци'', ''Јанковци'', ''Кичовци'', ''Казиовци'', ''Кондовци'' кои се доселиле од [[Ѓирокастро]] во [[Албанија]], ''Карапашовци'' кои се доселиле од [[Охридско]], ''Клунковци'', ''Крстиновци'' кои се доселени од [[Наколец]], ''Калајџиовци'' доселени од [[Охридско]], ''Ложенковци'' доселени од местото Лок, ''Лембовци'', ''Лубаровци'', ''Ластагарковци'', ''Мартиновци'', ''Мелевци'', ''Марковци'', ''Масларџиовци'', ''Мешковци'', ''Милевци'', ''Манивиловци'', ''Нановски'' доселени од [[Наколец]], ''Нивичани'' доселени од [[Нивици]], ''Најдовци'', ''Николовци'', ''Паспаловци'' кои се доселиле од [[Скребатно]] - Охридско, ''Петковци'', ''Поповци'', ''Пашариковци'' се доселиле од [[Брајчино]], ''Панчевци'' доселени од [[Нивици]], ''Петревци'' кои се доселиле од [[Граждено]], ''Рајчовци'', ''Стасовци'', ''Србиновци'', ''Стојковци'', ''Трифуновци'' се доселиле од [[Крани]], ''Томулевци'' кои се доселиле од Прмети во Албанија, ''Танчевци'', ''Фотевци'', ''Чулаковци'', ''Шерденковци'' се доселиле од [[Ракицко]] во Албанија, ''Шалковци''.<ref name="книга" /> По педесеттите години на XX век, по различни основи, во Љубојно се доселиле и следните македонски семејства: ''Дурловци'' од [[Герман (Леринско)|Герман]], ''Јовановци'' од [[Сливово]] - Охридско, ''Кузмановци'' од [[Лесково]] - Демирхисарско, ''Колевци'' од [[Велестово]] - Охридско, ''Колачковци'' од [[Герман (Леринско)|Герман]], ''Настевци'' од [[Подмочани]], ''Петревци'' од [[Езерани]], ''Поповци'' од [[Брајчино]], ''Тодоровци'' од [[Долно Дупени]], ''Трајковци'' од [[Бач]] - Битолско, ''Цветановци'' од [[Единаковци]] - Демирхисарско и ''Џајковци'' од [[Брајчино]].<ref name="книга" /> Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1949 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Волкановци со Стасовци, Павлевци, Србиновци и Најдовци (10 к.), Казиовци и Бежановци (1 к.), Мартиновци (1 к.), Лубаровци (5 к.), Радичовци (7 к.), Сејменовци со Чулаковци, Џајковци, Масларџиовци, Дураковци и Јаневци (25 к.), Бубутиовци (10 к.), Лембовци (11 к.), Голомадевци со Колевци (5 к.), Николовци (2 к.), Милевци (6 к.), Долевци (1 к.), Видиновци (6 к.), Фотевци (5 к.), Маркулевци (1 к.) и Шалковци (5 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Граматинковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Рудари (село)|Рудари]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] од [[Преспа]]; ''Германци или Карафиловци (5 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Леринско)|Герман]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] од [[Преспа]]; ''Баковци (3 к.)'' доселени од истото село, [[Герман (Леринско)|Герман]]; ''Поповци и Кичовци (6 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]]; ''Нивичани (4 к.)'' доселени се од селото [[Нивици]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] од [[Преспа]]; ''Паспаловци (12 к.) и Карапашовци (5 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно]] кај [[Охрид]]; ''Дупенци (2 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]]; ''Пашариковци (6 к.)'' доселени се од селото [[Брајчино]]; ''Томулевци (5 к.) и Алабаковци (4 к.)'' доселени се од околината на [[Трикала тесалија|Трикала]] во [[Тесалија]]; ''Шерденковци (5 к.)'' доселени се од [[Рупишта]] кај [[Костур (град)|Костур]]; ''Кондевци (12 к.)'' доселени се од околината на [[Ѓирокастро]] во [[Албанија]]. Потекнуваат од предок [[Власи|Влав]]; ''Јанкуловци (2 к.)'' доселени се од селото [[Нивици]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] од [[Преспа]]; ''Калинци со Манивиловци и Мастагарковци (7 к.)'' доселени се од некое старо село [[Германец]], северозападно од Љубојно; ''Калајџиевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]], таму имале истоимени роднини; ''Думбовци (2 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Леринско)|Герман]]; ''Милевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Крани]]; ''Николчановци (3 к.)'' доселени се од селото [[Наколец]], каде припаѓале на родот ''Стојчевци''; ''Робенковци (3 к.)'' доселени се од селото [[Р’мби]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] од [[Преспа]].<ref>{{Наведена книга|title=Преспанска област|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски Фонд на МАНУ, к-2, АЕ 87|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 150.jpg|мини|300п|десно|Поштата во селото]] [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 157.jpg|мини|300п|десно|Зградата на централното основно училиште „Димитар Влахов“]] * Месна заедница * Пошта со број 7318<ref name="единици">{{наведена мрежна страница|url=http://www.posta.mk/files/dokumenti/dostavni_posti.pdf|title=Список на поштенски единици|work=Македонска пошта|accessdate=26 јули 2016|location=Скопје|archive-date=2016-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803163606/http://www.posta.mk/files/dokumenti/dostavni_posti.pdf|url-status=dead}}</ref> * Амбуланта * Дом на културата * [[ОУ „Димитар Влахов“ - Љубојно|ОУ „Димитар Влахов“]] — централно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Ресен]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Љубојно, во која покрај селото Љубојно, се наоѓале и селата Арвати, Брајчино, Долно Дупени, Крани, Наколец, Сливница и Штрбово. Во периодот 1950-1952 година, селото повторно било дел седиште на некогашната Општина Љубојно, во која влегувале селата Брајчино, Долно Дупени, Наколец и Љубојно. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1648 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на селски дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 214 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 160.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Јован Богослов“, сместена на сретсело]] [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 156.jpg|мини|300п|десно|Поглед од селото кон Љубојнскиот манастир над селото]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Куќишта (Љубојно)|Куѓишта]] — населба од римско време; * [[Рудина (Љубојно)|Рудина]] — населба од римско време; * [[Кула (Љубојно)|Кула]] — населба со некропола од доцноантичко време; * [[Граишта (Љубојно)|Граишта]] — некропола од римско време; * [[Присој (Љубојно)|Присој]] — населба од римско време; * [[Св. Димитрија (Љубојно)|Св. Димитрија]] — црква и некропола од средниот век. ;Цркви<ref>[http://www.mn.mk/iselenici-region/10653-Pecalbarska-ljubov-kon-crkvite-i-manastirite-vo-Ljubojno ''Печалбарска љубов кон црквите и манастирите во Љубојно'']</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brajcino.mk/Brajcino/info/Default.aspx#kultura |title=''Манастирите и Црквите во Брајчино'' |accessdate=26 ноември 2016 |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222085258/http://brajcino.mk/Brajcino/info/Default.aspx#kultura |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Јован Богослов“ - Љубојно|„Св. Јован Богослов“]] — главна селска црква изградена во [[1861]] година, по опожарувањето во [[1903]] година обновена е во [[1921]] година. Црквата е трокорабна со многуаголна апсида (седумстрана). Во олтарниот простор има ѕидно сликарство кое датира од [[1928]] година; * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Љубојно|„Воведение на Пресвета Богородица“]] — мала еднокорабна градба со полукружна апсида изградена врз постар објект од кој е зачуван олтарен фрескоживопис од [[XVII век]]; * [[Црква „Св. Илија“ - Љубојно|„Св. Илија“]] — се наоѓа источно од селото на патот кој води кон [[Брајчино]], се претпоставува дека е изградена во [[XIX век]], а подоцна е обновена. Нема живопис, а фреските се од понов датум; * [[Црква „Св. Никола“ - Љубојно|„Св. Никола“]] — мала градба со полукружна апсида, која најверојатно е изградена во XIV век, бидејќи се споменува како подарок на манастирот Трескавец во повелба на царот Душан од 1337 година;<ref name="енциклопедија" /> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Љубојно|„Св. Атанасиј“]] — се наоѓа на околу 1 километар источно од селото. Подигната е во [[1623]] година, а обновена во [[1968]]. Во олтарот има сочуван фрескоживопис; * [[Црква „Св. Марена“ - Љубојно|„Св. Марена“]] — се наоѓа на западниот крај на селото, претставува мала и неугледна градба во маалото на Шерденковци. Култот на Света Марена е многу раширен во делот на Преспа кој денес се наоѓа во границите на Албанија. Во Љубојно го почитува семејството Шерденковци; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Љубојно|„Св. Димитриј“]] — се наоѓа на околу 1 километар западно од селото, има мала градба; * [[Црква „Св. Богородица“ - Љубојно|„Св. Богородица“]] — се наоѓа западно од селото, мала по димензии и со скромна архитектура; * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Љубојно|„Св. Петар и Павле“]] — манастирска црква, се наоѓа на 1,5 километри источно од селото. Изградена е во [[1923]] година. Има убава камбанарија и прекрасен [[видиковец]]. До црквата води земјен пат. ;Манастири * [[Љубојнски манастир]] — манастир сместен над селото посветен на Свети Петар и Павле ;Споменици * Спомен-плоча за настаните од Илинденското востание * Спомен-плоча за настаните од 1943 година * Спомен-плоча за загинатите во [[НОБ]] == Редовни настани == ;Суроа Во Љубојно, „Суроа“ се одбележува вечерта спроти [[Василица]], во близина на Полената (сретсело). Вечерта се пали голем оган и се принесува трпеза на која главниот дел од јадењето го носи „кумот“, се пие топла ракија и вечерта се развива во народна веселба во која селото функционира како духовна целина. Заедницата ги гони лошите работи од годината која заминува и ја прославува новата година. Рано наутро на самиот ден Василица, мали коледарчиња ги обиколуваат селските куќи и пеат пригодни песни, а домаќините ги даруваат со прилози во слатки, овошје и ситни пари. ;Богојавление-Водици ([[19 јануари]]) Ова е уште еден од празниците кои можат да се вклопат во културната понуда. Во зависност од поставеноста на селата, осветувањето на водите и фаќањето на крстот се врши на езерскиот брег (Стење), или во локалните реки (Љубојно, Брајчино). ;Илинден ([[2 август]]) Овој празник во Љубојно се прославува како верски празник и како современа манифестација од циклусот на „иселенички средби“. Прославата започнува на 1 август со културни манифестации од типот на промоции на книги и монографии за селото и литературни читања. Наутро, на 2 август, жителите на селото одат во црквата Свети Илија каде палат свеќи, а подоцна во текот на денот сите куќи во селото се отворени за гости кои доаѓаат на „визита“. Селото е едно од опожарените места во Преспа за време на [[Илинденското востание]], настан кој се одбележува со полагање на свежо цвеќе на спомен-плочите на загинатите во Илинденското востание и во [[Втората светска војна]]. Вечерта на 2 август на селската Полена (сретсело) се организира голема народна веселба, на која гостуваат културно-уметнички друштва, врвни македонски фолк и поп-ѕвезди. Овој дел од прославата е најмасовен и според љубанци се собираат помеѓу две и три илјади посетители. Локалната НВО за развој на туризмот организира и продажба на промотивен материјал од Љубојно (престилки, капчиња...) се продаваат и слатки и домашни бели печива на посебно поставени штандови. За Љубанци, Илинден е „најголемиот ден“ во годината и сите масовно се трудат да бидат присутни во селото, без разлика каде живеат во светот. == Личности == * [[Јоше Шерденков]] — војвода во Ресенско *[[Јандрија Стојанов Казиовски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II.|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|others=|year=2016|isbn=|location=|pages=|author=Јасмина Дамјановска}}</ref> *[[Спиро Фотев Ложанков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0" /> *[[Васил Танчев Голомадевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел II.|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=|author=Јасмина Дамјановска}}</ref> *[[Христо поп Димитровски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Никола Бубутиевски|Никола Христов Бубутиевски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел I.|author2=Ленина Жила|author3=Филип Петровски|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=|author=Јасмина Дамјановска}}</ref> *[[Миланка Бубутиовска]] (1930-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Спаса Алабаковска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Фанија Богутиовска]] (1897-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Божана Јовковска|Божана Никола Јовковска]] (1900 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васил Јовковски|Васил Наум Јовковски]] (1904-1943) — учесник во НОВ на Македонија * [[Софија Јовковска]] (1878- ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Божин Шерденковски]] (1928-2010) — градежен инженер * [[Методија Фотев]] (р. 1932) — писател * [[Наум Манивилов - Преспански]] (1934-1961) — поет * [[Славе Николовски Катин]] (р. 1941) — писател * [[Јосиф Грезловски - Гандето]] (р. 1945) — писател * [[Кристофер Масларџиевски]]<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=F12D2EE4FC3CD84AB404D33A4714360F&arc=1 ''КРИСТОФЕР МАСЛАРЏИЕВСКИ, 22-ГОДИШЕН АКТЕР ВО САД -Македонското презиме буди интерес во Холивуд'']</ref> — холивудски глумец * [[Владо Туџаровски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |title=''ВМРО-вците во Битола и нивните акции'' |accessdate=2009-02-25 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508014511/http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm |url-status=dead }}</ref> — државник и лекар * [[Ламбе Алабаковски]]<ref>[http://www.prespasky.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=89:2009-02-15-21-53-31&catid=43:2009-02-10-04-24-56&Itemid=64 ''Може да се спомне дека во Љубојно е родена и се школувала веќе една од најпознатите македонски естрадни ѕвезди – Ламбе Алабаковски'']{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> — пејач <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == До 1949 година иселеници од селото имало во [[Соединети Американски Држави|САД]] (13 семејства), [[Битола]] (11 семејства), [[Србија]] (5 семејства), [[Канада]] (2 семејства), [[Бугарија]] (1 семејство), [[Штип]] (1 семејство), [[Австралија]] (1 семејство), [[Ресен]] (1 семејство), [[Скопје]] (1 семејство). Иселеништвото продолжило и потоа и водело кон градовите во Македонија, европските и прекуокеански држави. == Галерија == <center>'''Архитектура'''</center> <gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Преспа 137.jpg|Напуштена стара куќа Податотека:Викиекспедиција Преспа 138.jpg|Уредена куќа со чардак Податотека:Викиекспедиција Преспа 139.jpg|Руинирана стара куќа Податотека:Викиекспедиција Преспа 143.jpg|Камени стари куќи Податотека:Викиекспедиција Преспа 145.jpg|Куќа во близина на сретселото Податотека:Викиекспедиција Преспа 146.jpg|Новоизградена куќа уредена во стар стил Податотека:Викиекспедиција Преспа 147.jpg|Стара куќа на сретселото Податотека:Викиекспедиција Преспа 163.jpg|Куќа од 1932 година на самото сретсело </gallery> <center>'''Улици'''</center> <gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Преспа 141.jpg|Асфалтирана улица во селото Податотека:Викиекспедиција Преспа 144.jpg|Улица во долното маало Податотека:Викиекспедиција Преспа 151.jpg|Камени куќи со огради Податотека:Викиекспедиција Преспа 148.jpg|Сретселото во Љубојн </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ljubojno}} {{Општина Ресен}} [[Категорија:Љубојно| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Ресенски села]] [[Категорија:Села во Општина Ресен]] [[Категорија:Села со слава Атанасовден во Македонија]] loryg3mgvyfsmlbl6lj1n35vo9o6jv5 Горно Ѓуѓанци 0 11617 5603029 5183343 2026-08-02T09:00:29Z P.Nedelkovski 47736 селска слава - Илинден 5603029 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Ѓуѓанци | име2 = Горно Ѓуѓанце | слика = Поглед на Горно Ѓуѓанце 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед кон селото | општина = {{општинскигрб|Општина Свети Николе}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | област = [[Овче Поле]] | население = 3 | година = 2002 | поштенски број = 2220 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 590 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=59| lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=59| lon_sec=07 | слава = [[Илинден]], [[Света Троица]] | мрежно место = | карта = Горно Ѓуѓанце во Општина Свети Николе.svg }} '''Горно Ѓуѓанци''' (порано: '''Горно Ѓуѓанце''') — мало село во областа [[Овче Поле]], во [[Општина Свети Николе]], во близина на градот [[Свети Николе]]. == Потекло и значење на името == Името на селото доаѓа од соседното пониско село Ѓуѓанци (Долно), кое било постаро.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Горно Ѓуѓанце.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Ова мало село се наоѓа во областа [[Овче Поле]], во крајниот северен дел на територијата на [[Општина Свети Николе]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Куманово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 март 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=77}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 590 метри. Од градот [[Свети Николе]] е оддалечено 17 километри, а од регионалниот пат Свети Николе-[[Куманово]] околу 9 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во долина на доста неповолна положба, а околното земјиште е подложно на свлечишта. Во минатото се срушиле повеќе куќи, а во свлечиштата биле зафатени овоштарници и ниви. Во близина на селото се наоѓа селото [[Долно Ѓуѓанци]] на југозапад, [[Кокошиње]] на северозапад и [[Строиманци]] на исток. Мештаните се снабдувале со вода за пиење од една чешма и еден бунар. Околу селото има и неколку кладенци и бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Овчепољска Котлина|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=[[Хрватска академија на науките и уметностите|Југословенска академија на науките и уметностите]]|year=1964|isbn=|location=[[Загреб]]|pages=685-687}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Лингура, Маџаров Рид, Горна Црква, Благи Дол, Банев Рид, Средни Рид, Дренов Дол, Падина, Црвен Брег и Мртвица.<ref name=":0" /> Селото има разреден тип. Некои групи на куќи во селото се нарекуваат по родовите кои живеат во нив, како Кушевци, Тангарци, Спаскови, Нешовци и други.<ref name=":0" /> До селото се пристапува преку соседното село [[Долно Ѓуѓанци]] каде завршува асфалтниот пат и до Горно Ѓуѓанци води земјен пат. == Историја == Над селото се наоѓа карпест рид Дрма, каде што според мештаните се наоѓало градиште и се наоѓаат остатоци од еден одбранбен ѕид во помал обем. Таму, мештаните се собирале за Илинден, каде што се наоѓале два камени крста.<ref name=":0" /> Југозападно од селото се наоѓа црква во рушевини, додека уште една црква во рушевини се наоѓа над селото. Остатоци од старини се наоѓаат и на месноста Мртвица, околу 500 метри пониско од селото. Овие цркви и старини припаѓале на селото, кое постоело пред денешното. Кога истото пропаднало, денешните мештани не го знаат.<ref name=":0" /> Денешното село е младо, населено најпрвин од двата македонски рода: Кушевци и Васевци. Подоцна се доселиле и други македонски родови.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Горно Ѓуѓанци било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во 2014 година на селото му е вратено неговото старо име ''Горно Ѓуѓанци''.<ref>{{Наведено списание|last=|first=|date=|title=Закон за изменување и дополнување на законот за територијалната организација на локалната самоуправа во Република Македонија|url=http://www.gazibaba.gov.mk/business/media/pdf/zakonska_regulativa/ogb/zakon_za_teritorijalnata_organizacija_na_lokalnata_samouprava_vo_rm/6_id_zakon_za_teritorijalna_organizacija_na_ls_vo_rm_149_13102014.pdf|journal=Сл. Весник на Р Македонија, бр.149 од 13.09.2014 година|volume=|pages=|access-date=2020-05-28|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028151027/http://www.gazibaba.gov.mk/business/media/pdf/zakonska_regulativa/ogb/zakon_za_teritorijalnata_organizacija_na_lokalnata_samouprava_vo_rm/6_id_zakon_za_teritorijalna_organizacija_na_ls_vo_rm_149_13102014.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 8,6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 426,9 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 283 хектари, а на шумите 132,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на отоманската власт, двете села Горно и Долно Ѓуѓанци припаѓале на Мемед-бег, населен во [[Кратово]]. Потоа, тој бил наследен од синот Мустафа и внукот Назим. Назим-бег од 1912 до 1918 година ја продал целата земја на селаните, кои дотогаш ја обработувале.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|198 |1953|211 |1961|178 |1971|91 |1981|37 |1991|18 |1994|11 |2002|3 |2021|3 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Горно Ѓуѓанци имало 110 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 222.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Горно Ѓуѓанци имало 160 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 130-131.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 178 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 11 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Горно Ѓуѓанци живееле само 3 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 март 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|110|160|198|211|178|91|37|18|11|3|3}} === Родови === Горно Ѓуѓанци е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1957/58 година родови во селото се: * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Кушевци'' (5 к.), доселени се од селото [[Криви Дол]], [[Штипско]]. Тие се најстар род во селото, доселени се средината на XIX век. Го знаат следното родословие: Ѓуро (жив на 45&nbsp;г. во 1957/58 година) Гаврил-Наун-Богатин, кој се доселил во селото; ''Албанци'' (2 к.), старо име ''Васевци''. Доселени се кога и претходниот род, доселени се од селото [[Немањици]], таму веројатно биле староседелци; ''Спасковци'' (4 к.), доселени се после претходните родови од селото [[Строиманци]], подалечно потекло од селото [[Стрисовци]], [[Пробиштипско]]; ''Тангарци'' (4 к.), и тие се доселени од селото [[Строиманци]], подалечно потекло од селото [[Мородвис]], [[Кочанско]]; ''Нешовци'' (4 к.), доселени се од селото [[Клечевце]], [[Кумановско]]; ''Димитријевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Крива Јаболка]], [[Кривопаланечко]]; ''Лазаровци'' (2 к.) и ''Куклинци'' (1 к.), доселени се од селото [[Строиманци]], таму биле доселени од селото [[Стрисовци]], [[Пробиштипско]]; ''Дураци'' (2 к.), доселени се од селото [[Долно Ѓуѓанци]], таму имаат роднини, возможно е таму да биле староседелци; ''Ампевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Барбарево]], [[Пробиштипско]]; ''Черкезовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Секулица]], [[Кратовско]] и ''Златевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Долно Ѓуѓанци]], можеби таму биле староседелци. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Свети Николе]], која била една од ретките општини кои не биле променети по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во Општина Свети Николе. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Свети Николе. Селото припаѓало на некогашната општина Орашац во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Павлешенци, во која покрај селото Горно Ѓуѓанци, се наоѓале и селата Габреш, Градиште, Долно Ѓуѓанци, Кокошиње, Кутли Бег, Кучкарево, К’шање, Павлешенци, Пезово, Стањевци и Строиманци. Селото припаѓало на Општина Долно Ѓуѓанци во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Горно Ѓуѓанци, Долно Ѓуѓанци, Кокошиње, Павлешенци, Строиманци и Стрњевец. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1694 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Долно Ѓуѓанци]]. Во ова избирачко место влегуваат селата Горно Ѓуѓанци, Долно Ѓуѓанци и [[Строиманци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 96 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 90 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=26 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|346}}</ref> * [[Градиште (Горно Ѓуѓанци)|Градиште]] — градиште од доцноантичко време; * [[Кушевски Трла (Горно Ѓуѓанци)|Кушевски Трла]] — населба и некропола од доцноантичко време; и * [[Пуста Црква (Горно Ѓуѓанци)|Пуста Црква]] — црква од средниот век. ;Цркви<ref name=":0" /> Во минатото во селото имало две цркви и двете сега срушени. Едната кај денешните селски гробишта, а втората над селото во месноста Горна или Пуста Црква. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Илинден]] — главна селска слава; и * [[Света Троица]] — селска слава. == Личности == ;Починати во Горно Ѓуѓанци * [[Кочо Матевски]] (?-1904) — револуционер <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Овче Поле]] * [[Општина Свети Николе]] * [[Свети Николе]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Ǵuǵance}} {{Општина Свети Николе}} [[Категорија:Горно Ѓуѓанци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Светиниколски села]] [[Категорија:Села во Општина Свети Николе]] dhjxyg17osi940gxx46jpqeb7jqlsre 5603030 5603029 2026-08-02T09:00:53Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603030 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Ѓуѓанци | име2 = Горно Ѓуѓанце | слика = Поглед на Горно Ѓуѓанце 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед кон селото | општина = {{општинскигрб|Општина Свети Николе}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | област = [[Овче Поле]] | население = 3 | година = 2002 | поштенски број = 2220 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 590 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=59| lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=59| lon_sec=07 | слава = [[Илинден]], [[Света Троица]] | мрежно место = | карта = Горно Ѓуѓанце во Општина Свети Николе.svg }} '''Горно Ѓуѓанци''' (порано: '''Горно Ѓуѓанце''') — мало село во областа [[Овче Поле]], во [[Општина Свети Николе]], во близина на градот [[Свети Николе]]. == Потекло и значење на името == Името на селото доаѓа од соседното пониско село Ѓуѓанци (Долно), кое било постаро.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Горно Ѓуѓанце.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Ова мало село се наоѓа во областа [[Овче Поле]], во крајниот северен дел на територијата на [[Општина Свети Николе]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Куманово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 март 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=77}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 590 метри. Од градот [[Свети Николе]] е оддалечено 17 километри, а од регионалниот пат Свети Николе-[[Куманово]] околу 9 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во долина на доста неповолна положба, а околното земјиште е подложно на свлечишта. Во минатото се срушиле повеќе куќи, а во свлечиштата биле зафатени овоштарници и ниви. Во близина на селото се наоѓа селото [[Долно Ѓуѓанци]] на југозапад, [[Кокошиње]] на северозапад и [[Строиманци]] на исток. Мештаните се снабдувале со вода за пиење од една чешма и еден бунар. Околу селото има и неколку кладенци и бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Овчепољска Котлина|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=[[Хрватска академија на науките и уметностите|Југословенска академија на науките и уметностите]]|year=1964|isbn=|location=[[Загреб]]|pages=685-687}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Лингура, Маџаров Рид, Горна Црква, Благи Дол, Банев Рид, Средни Рид, Дренов Дол, Падина, Црвен Брег и Мртвица.<ref name=":0" /> Селото има разреден тип. Некои групи на куќи во селото се нарекуваат по родовите кои живеат во нив, како Кушевци, Тангарци, Спаскови, Нешовци и други.<ref name=":0" /> До селото се пристапува преку соседното село [[Долно Ѓуѓанци]] каде завршува асфалтниот пат и до Горно Ѓуѓанци води земјен пат. == Историја == Над селото се наоѓа карпест рид Дрма, каде што според мештаните се наоѓало градиште и се наоѓаат остатоци од еден одбранбен ѕид во помал обем. Таму, мештаните се собирале за Илинден, каде што се наоѓале два камени крста.<ref name=":0" /> Југозападно од селото се наоѓа црква во рушевини, додека уште една црква во рушевини се наоѓа над селото. Остатоци од старини се наоѓаат и на месноста Мртвица, околу 500 метри пониско од селото. Овие цркви и старини припаѓале на селото, кое постоело пред денешното. Кога истото пропаднало, денешните мештани не го знаат.<ref name=":0" /> Денешното село е младо, населено најпрвин од двата македонски рода: Кушевци и Васевци. Подоцна се доселиле и други македонски родови.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Горно Ѓуѓанци било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во 2014 година на селото му е вратено неговото старо име ''Горно Ѓуѓанци''.<ref>{{Наведено списание|last=|first=|date=|title=Закон за изменување и дополнување на законот за територијалната организација на локалната самоуправа во Република Македонија|url=http://www.gazibaba.gov.mk/business/media/pdf/zakonska_regulativa/ogb/zakon_za_teritorijalnata_organizacija_na_lokalnata_samouprava_vo_rm/6_id_zakon_za_teritorijalna_organizacija_na_ls_vo_rm_149_13102014.pdf|journal=Сл. Весник на Р Македонија, бр.149 од 13.09.2014 година|volume=|pages=|access-date=2020-05-28|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028151027/http://www.gazibaba.gov.mk/business/media/pdf/zakonska_regulativa/ogb/zakon_za_teritorijalnata_organizacija_na_lokalnata_samouprava_vo_rm/6_id_zakon_za_teritorijalna_organizacija_na_ls_vo_rm_149_13102014.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 8,6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 426,9 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 283 хектари, а на шумите 132,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на отоманската власт, двете села Горно и Долно Ѓуѓанци припаѓале на Мемед-бег, населен во [[Кратово]]. Потоа, тој бил наследен од синот Мустафа и внукот Назим. Назим-бег од 1912 до 1918 година ја продал целата земја на селаните, кои дотогаш ја обработувале.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|198 |1953|211 |1961|178 |1971|91 |1981|37 |1991|18 |1994|11 |2002|3 |2021|3 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Горно Ѓуѓанци имало 110 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 222.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Горно Ѓуѓанци имало 160 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 130-131.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 178 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 11 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Горно Ѓуѓанци живееле само 3 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 март 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|110|160|198|211|178|91|37|18|11|3|3}} === Родови === Горно Ѓуѓанци е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1957/58 година родови во селото се: * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Кушевци'' (5 к.), доселени се од селото [[Криви Дол]], [[Штипско]]. Тие се најстар род во селото, доселени се средината на XIX век. Го знаат следното родословие: Ѓуро (жив на 45&nbsp;г. во 1957/58 година) Гаврил-Наун-Богатин, кој се доселил во селото; ''Албанци'' (2 к.), старо име ''Васевци''. Доселени се кога и претходниот род, доселени се од селото [[Немањици]], таму веројатно биле староседелци; ''Спасковци'' (4 к.), доселени се после претходните родови од селото [[Строиманци]], подалечно потекло од селото [[Стрисовци]], [[Пробиштипско]]; ''Тангарци'' (4 к.), и тие се доселени од селото [[Строиманци]], подалечно потекло од селото [[Мородвис]], [[Кочанско]]; ''Нешовци'' (4 к.), доселени се од селото [[Клечевце]], [[Кумановско]]; ''Димитријевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Крива Јаболка]], [[Кривопаланечко]]; ''Лазаровци'' (2 к.) и ''Куклинци'' (1 к.), доселени се од селото [[Строиманци]], таму биле доселени од селото [[Стрисовци]], [[Пробиштипско]]; ''Дураци'' (2 к.), доселени се од селото [[Долно Ѓуѓанци]], таму имаат роднини, возможно е таму да биле староседелци; ''Ампевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Барбарево]], [[Пробиштипско]]; ''Черкезовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Секулица]], [[Кратовско]] и ''Златевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Долно Ѓуѓанци]], можеби таму биле староседелци. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Свети Николе]], која била една од ретките општини кои не биле променети по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во Општина Свети Николе. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Свети Николе. Селото припаѓало на некогашната општина Орашац во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Павлешенци, во која покрај селото Горно Ѓуѓанци, се наоѓале и селата Габреш, Градиште, Долно Ѓуѓанци, Кокошиње, Кутли Бег, Кучкарево, К’шање, Павлешенци, Пезово, Стањевци и Строиманци. Селото припаѓало на Општина Долно Ѓуѓанци во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Горно Ѓуѓанци, Долно Ѓуѓанци, Кокошиње, Павлешенци, Строиманци и Стрњевец. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1694 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Долно Ѓуѓанци]]. Во ова избирачко место влегуваат селата Горно Ѓуѓанци, Долно Ѓуѓанци и [[Строиманци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 96 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 90 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=26 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|346}}</ref> * [[Градиште (Горно Ѓуѓанци)|Градиште]] — градиште од доцноантичко време; * [[Кушевски Трла (Горно Ѓуѓанци)|Кушевски Трла]] — населба и некропола од доцноантичко време; и * [[Пуста Црква (Горно Ѓуѓанци)|Пуста Црква]] — црква од средниот век. ;Цркви<ref name=":0" /> Во минатото во селото имало две цркви и двете сега срушени. Едната кај денешните селски гробишта, а втората над селото во месноста Горна или Пуста Црква. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Илинден]] — главна селска слава; и * [[Света Троица]] — селска слава. == Личности == ;Починати во Горно Ѓуѓанци * [[Кочо Матевски]] (?-1904) — револуционер <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Овче Поле]] * [[Општина Свети Николе]] * [[Свети Николе]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Ǵuǵance}} {{Општина Свети Николе}} [[Категорија:Горно Ѓуѓанци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Светиниколски села]] [[Категорија:Села во Општина Свети Николе]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] mr9le72n0fqk7gyx7nxcmf5arzvwpbo Изгубени 0 18945 5602901 5421141 2026-08-01T18:53:06Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602901 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за телевизија | show_name = Изубени | image = Lost main title.svg | caption = Логото на Изгубени | genre = [[Драма]]<br />Авантура<br />Мистерија<br />Фантазија | creator = [[Џефри Липер]]<br />[[Џ. Џ. Ejбрамс]]<br />[[Дејмон Линделоф]] | starring = [[Метју Фокс]]<br />[[Еванџелин Лили]]<br />[[Џош Холовеј]]<br />[[Невин Ендру]]<br />[[Тери O'Квин]] | country = {{САД}} | language = [[Англиски]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 103 ([[Список на епизоди од Изгубени|список на епизоди]]) | executive_producer = [[Џ. Џ. Ejбрамс]]<br />[[Дејмон Линделоф]]<br />[[Брајан Бурк]]<br />[[Џек Бендер]]<br />[[Едвард Китис]]<br />[[Адам Хорвитс]]<br />[[Карлтон Кјуз]] | location = [[Оаху, Хаваи]] | runtime = 42 минути | network = [[ABC]] и [[А1 Телевизија]] за [[Македонија]] | first_aired = [[22 септември]] [[2004]] - сè уште | website = http://abc.go.com/primetime/lost }} '''''Изгубени''''' ({{langx|en|Lost}}) — американска драмска [[телевизиска серија]]. Ги следи животите на група преживеаници од авионска несреќа на мистериозен [[тропски остров]], откако комерцијален патнички авион летајќи помеѓу Сиднеј, Австралија и Лос Анџелес, САД, се урива некаде на [[Океанија|Јужниот Тихи Океан]]. Секоја епизода вообичаено прикажува првостепено дејствие на островот како и второстепено дејствие од друга точка во животот на ликот, иако други заплетни направи поврзани со времето ја променуваат оваа формула во подоцнежните епизоди. Првата епизода беше првпат емитувана на 22 септември 2004,<ref name = "Pilot: Part 1">{{cite episode | title = Pilot: Part 1 | episode-link = Pilot (Lost) | series = Lost | credits = [[J. J. Abrams]] | writers = J. J. Abrams, [[Damon Lindelof]] & [[Jeffrey Lieber]] (story) and J. J. Abrams & Damon Lindelof, (teleplay) | network = ABC | airdate = 2004-09-22 | season = 1 | number = 1}}</ref> и оттогаш цели 5 сезони се емитувани. Серијата се емитува на [[American Broadcasting Company|ABC Network]] во САД, додека во Македонија на [[А1 телевизија|телевизија А1]]. Поради нејзината ансамблна глумечка екипа и трошокот на снимање примарно на локации во [[Оаху, Хаваи]],<ref name="ABC About ''Lost''">{{Наведена мрежна страница |url=http://abc.go.com/primetime/lost/index?pn=about |title=''Lost'': About the Show - ABC.com |accessdate=2009-08-04 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728215109/http://abc.go.com/primetime/lost/index?pn=about |url-status=dead }}</ref> серијата е една од најсапките телевизиски серии.<ref>{{наведени вести | url=http://starbulletin.com/2005/01/26/news/story2.html | title=High filming costs force ABC network executives to consider relocating | last=Ryan | first=Tim | date=2005-01-26 | publisher=Honolulu Star-Bulletin | access-date=2009-08-04 | archive-date=2008-09-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080908022909/http://starbulletin.com/2005/01/26/news/story2.html | url-status=dead }}</ref> Создадена е од [[Дејмон Линделоф]], [[Џ. Џ. Ејбрамс]] и [[Џефри Липер]] и е продуцирана од [[ABC Studios]], [[Bad Robot Productions]] и Grass Skirt Productions. Главната музика е компонирана од [[Мајкл Џајакино]]. Моментални извршни продуценти се Линделоф, Ејбрамс, [[Брајан Бурк]], [[Џек Бендер]], [[Едвард Китсис]], [[Адам Хоровиц]] и [[Карлтон Кјуз]]. Критички признаена и со народен успех, ''Изгубени'' се има здобиено со просек од 16 милиони гледачи по епизода на ABC за време на првата година. Има освоено бројни идустриски награди вклучувајќи [[57 доделување Еми награди за ударни термини|Еми награда]] за најдобра драмска серија во 2005,<ref name=Emmys.tv>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.emmys.tv/downloads/images/2006emmys/05_06_facts_and_figs.php |title=58th Primetime Emmy Award Nominees and Winners - Emmys.tv |accessdate=2009-08-04 |archive-date=2009-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603022109/http://www.emmys.tv/downloads/images/2006emmys/05_06_facts_and_figs.php |url-status=dead }}</ref> најдобар американски увоз на [[БАФТА телевизиските награди]] во 2005, [[Златен глобус]] за најдобра драма во 2006 и САГ награда за најдобар ансамбл на драмска серија. Како рефлектирање на своите обожаватели, серијата е станата дел од американската [[народна култура]] со оглед на својата приказна и елементите се појавува во други телевизиски серии,<ref>{{наведени вести| title=Your ''Veronica Mars'' Questions Answered!|last=Thomas|first=Rob|url =http://www.tvguide.com/news/Veronica-Mars-Questions-35968.aspx |publisher=TVGuide.com Insider|date=2006-02-01}}</ref> реклами, [[стрип]]ови,<ref>Hughes, Adam (cover artist). [http://www.dccomics.com/comics/?cm=4686 ''Catwoman'', issue 51]. 25 јануари 2006.</ref> [[семрежен стрип|семрежни стрипови]], [[списание|хумористични списанија]], [[видеоигра]]<ref>{{наведени вести | last= | first= | title=''Lost'' Found In Half-Life 2 |date=2007-10-14 | publisher=Kotaku | url =http://kotaku.com/gaming/easter-egg/lost-found-in-half+life-2-310606.php}}</ref><ref>{{наведени вести | last= | first= | title=The ''Lost'' Numbers in HL2 | date=2007-10-14 | publisher=Kotaku | url=http://kotaku.com/gaming/easter-egg/the-lost-numbers-in-hl2-310631.php | archiveurl=https://archive.today/20120709211221/http://kotaku.com/310631/the-lost-numbers-in-hl2?tag=gamingeasteregg | archivedate=2012-07-09 | access-date=2009-08-04 | url-status=live }}</ref> и музички [[стих]]ови. Измислениот свет на серијата е проширен и дополнително истражуван низ сврзани [[роман]]и, [[видеоигра|видео]] и [[игри на табли]], како и игри во алтернативна реалност, ''[[Lost Experience]]'' и ''[[Find 815]]''. Серијата ''„Изгубени“'' е предвидено да се состои од шест сезони во кои ќе се прикажат 121 епизода.<ref name="blog.zap2it.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/06/lost-will-last-a-little-longer.html |title=архивски примерок |accessdate=2009-08-04 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728055735/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/06/lost-will-last-a-little-longer.html |url-status=dead }}</ref> Шестата сезона ќе биде составена од 18 епизоди<ref name=17ep>{{наведени вести |url=http://www.tvguide.com/news/lost-season-5-1000807.aspx |last= Mitovich |first=Matt |title=''Lost'' Fans Will Get an Uninterrupted Season 5 |publisher= [[TV Guide]] |date=2008-12-18 |accessdate= 2009-04-12}}</ref> кои ќе се емитуваат во мај 2010.<ref name=May2010>Adalian, Josef, (6 мај 2007) [http://www.variety.com/article/VR1117964371.html ''Lost'' Set for Three More Years], ''Variety''. Посетено на 12 април 2009.</ref> == Продукција == === Концепт === === Формат на епизоди === === Музика === == Глумечка екипа и ликови == {{главна|Ликови од Изгубени}} [[Податотека:LostS5Cast.jpg|мини|400п|Моментални главни ликови од лево кон десно: [[Бен Лајнус|Бен]], [[Дезмонд Хјум|Дезмонд]], [[Хуго „Харли“ Рејес|Харли]], [[Џејмс „Соер“ Форд|Соер]], [[Џулиет Бурк|Џулиет]], [[Џек Шепард|Џек]], [[Даниел Фарадеј|Фарадеј]], [[Саид Џарах|Саид]], [[Сан-Хуа Квон|Сан]], [[Кејт Остен|Кејт]], [[Џон Лок (Изгубени)|Лок]], [[Џин-Су Квон|Џин]] и [[Мајлс Стром|Мајлс]].]] Од вкупно 324 луѓе качени на [[Оушеаник лет 815]],<ref>[[Drew Goddard|Goddard, Drew]] (writer) & [[Brian K. Vaughan|Vaughan, Brian K.]] (writer) & [[Stephen Williams (director)|Williams, Stephen]] (director), "[[Confirmed Dead]]". ''Lost'', [[American Broadcasting Company|ABC]]. [[List of Lost episodes|Episode 2]], [[Lost (season 4)|season 4]]. Aired on 7 февруари 2008.</ref> првобитно има 71 преживеан (како и едно куче) распространети низ трите делови од авионот. Отворачката сезона обработува 14 редовни улоги, правејќи ја глумечката екипа втора по големина во тогашната американска телевизиска сезона, веднаш зад таа на ''[[Очајни домаќинки]]''. Додека големата глумечка екипа ја прави ''Изгубени'' поскапа за продуцирање, сценаристите надоместуваат со повеќе попустливост во одлуките на приказната. Според извршниот продуцент Брајан Бурк, „Може да има сè повеќе интеракции помеѓу ликовите и да се создаваат повеќе разновидни ликови, повеќе минатни приказни и повеќе [[љубовен триаголник|љубовни триаголници]].“<ref>{{наведени вести|title=TV hits maximum occupancy|publisher=USA Today|last=Keveney|first=Bill|url =http://www.usatoday.com/life/television/news/2005-11-08-ensemble-casts_x.htm| date=2005-08-11 }}</ref> Почетната сезона има 14 главни ликови. [[Нејвин Ендрус]] го толкува ирачанскиот републички чувар [[Саид Џарах]]. [[Емили де Равин]] ја игра бремената Австралијанка [[Клер Лителтон]]. [[Метју Фокс (глумец)|Метју Фокс]] го портретира измачениот хирург и протагонист [[Џек Шепард]]. [[Хорхе Гарсија]] го толкува [[Хуго „Харли“ Рејес]], несреќен добитник на лотарија. [[Меги Грејс]] ја игра [[Шенон Ратерфорд]], поранешна учителка по танц. [[Џош Холовеј]] го глуми измамникот [[Џејмс „Соер“ Форд]]. [[Јунџин Ким]] ја игра [[Сан-Хуа Квон]], ќерка на моќен корејски стопанственик и мафијаш, со [[Даниел Де Ким]] како нејзиниот сопруг [[Џин-Су Квон]]. [[Еванџелин Лили]] ја толкува бегалката [[Кејт Остен]]. [[Доминик Монахан]] ја глуми поранешната рок ѕвезда и зависник од дрога [[Чарли Пејс]]. [[Тери О‘Квин]] го игра мистериозниот [[Џон Лок (Изгубеин)|Џон Лок]]. [[Харолд Перино]] го толкува градежникот [[Мајкл Досон (Изгубени)|Мајкл Досон]], додека детскиот глумец [[Малком Дејвид Кели]] го глуми неговиот млад син, [[Волт Лојд]]. [[Ијан Сомерхалдер]] го игра [[Бун Карлајл]], извршен директор за операции на бизнисот за свадби на својата мајка и полубрат на Шенон. За време на првите две сезони, некои ликови се отфрлени за да се создаде простор за нови ликови со нови приказни.<ref>{{наведени вести|url =http://www.usatoday.com/life/television/news/2005-09-13-lost_x.htm| publisher=USA Today|last= Keck|first=William |date=2005-09-13|title=''Lost'' in the face of death}}</ref><ref>{{нмс|url=http://www.comic-con.org/cci/cci06prog_lost.shtml|publisher=Comic Con|title=Interview with Damon Lindelof and Carlton Cuse|quote="Carlton: There will always be new characters that will be joining the cast of Lost. We will try to give the audience a lot of stuff with your favorite characters and introducing new characters and evolving the story is just part of the DNA of the show."|accessdate=2008-08-31|archive-date=2007-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070501211257/http://www.comic-con.org/cci/cci06prog_lost.shtml|url-status=dead}}</ref> Бун Карлајл е првиот главен лик кој е отфрлен, умирајќи близу крајот на првата сезона. Волт добива гостинска улога по настаните од крајот на првата сезона, правејќи ретки појавувања низ втората сезона. Напуштањето на Шенон по осум епизоди во втората сезона отвори пат за новодојдените [[г-дин Еко]], нигерски католички свештеник и поранешен криминалец толкуван од [[Адевал Акиноу-Агбаџ]]; [[Ана Лусија Кортес]], службеник од обезбедувањето на аеродромот и поранешен полицаец толкувана од [[Мишел Родригес]]; и [[Либи (Изгубени)|Либи]], наводен клинички психолог портретирана од [[Синтија Ваторс]]. Ана Лусија и Либи беа отфрлени од серијата близу крајот на втората сезона. Во третата сезона, [[Хенри Ијан Кјусик]] се појави како поранешниот шкотски војник [[Дезмонд Хјум]], како и [[Мајкл Емерсон]] во улогата на [[Бен Лајнус]] (претходно познат како Хенри Гејл), член на „[[Други (Изгубени)|Другите]]“ со висок ранк. Покрај тоа, три нови глумци се придружија на глумечката екипа: [[Елизабет Мичел]], како доктрорката за плодност и „Друга“ [[Џулиет Бурк]] и [[Кили Санчес]] и [[Родриго Санторо]] како преживеаниот пар [[Ники и Паоло|Ники Фернандес]] и [[Ники и Паоло|Паоло]]. Еко е отфрлен рано во сезоната, а Ники и Паоло во средината на сезоната во нивната прва ретроспективна епизода. Чарли ја напушта серијата во финалето на третата сезона. Во четвртата сезона, [[Харолд Перино]] повторно се враќа во глумечката екипа да ја репризира улогата на [[Мајкл Досон (Изгубени)|Мајкл Досон]], сега самоубиствен и на очајно искупувачко патување да се искупи за своите претходни злодела.<ref>[http://abclocal.go.com/wls/story?section=entertainment&id=5509852 ABC: Turncoat Michael Returns to ''Lost'' Island]{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ABC7Chicago.com, 25 јули 2007.</ref> Покрај Перино, додатни нови глумци&nbsp;— [[Џереми Дејвис (глумец)|Џереми Дејвис]] како [[Даниел Фарадеј]], напнат физичар во кој се буди научен интерес за островот; [[Кен Ленг]] како [[Мајлс Стром]], саркастичен наводен духошепотач, и [[Ребека Мејдер]] како [[Шарлот Стејпелс Луис]], практичен и одлучен антрополог и успешен академик&nbsp;— се придружуваат на глумечката екипа.<ref>{{нмс | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20053863,00.html | title = ''Lost'': Five Fresh Faces | last = Jensen | first = Jeff | accessdate = 2007-08-30 | publisher = EW.com | archive-date = 2009-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091014201249/http://www.ew.com/ew/article/0,,20053863,00.html | url-status = dead }}</ref> Клер, која мистериозно исчезнува со нејзиниот мртов биолошки татко близу крајот на сезоната, не се враќа со редовна улога во петтата сезона, но ќе се врати во шестата и последна сезона.<ref>{{нмс | url = http://www.eonline.com/uberblog/detail.jsp?contentId=4378 |title = Lost Redux: Promises to Keep, and Miles to Go Before We Sleep |accessdate = 2008-06-05 |author = Godwin, Jennifer |date = 2008-05-30 |publisher = [[E!]]}}</ref> Мајкл е отфрлен на крајот од четврата сезона.<ref>{{нмс |url = http://seattlepi.nwsource.com/tvguide/365208_tvgif30.html |title = Harold Perrineau Dishes on his Lost Exit (Again) |accessdate = 2008-05-30 |author = Malcom, Shawna |date = 2008-05-30 |publisher = TV Guide]]'' |archive-date = 2008-05-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080531033101/http://seattlepi.nwsource.com/tvguide/365208_tvgif30.html |url-status = dead }}</ref> == Сезонски синопсиси == {{главна|Список на епизоди од Изгубени}} === Прва сезона (2004-2005) === {{главна|Изгубени (1. сезона)}} Првата сезона обработува 25 епизоди кои се емитуваа секоја среда во 20:00 во САД, почнувајќи од 22 септември 2004. Авион се урива поставувајќи ги преживеаните патници на [[Оушеаник лет 815]] на навидум [[остров|напуштен тропски остров]], присилувајќи ја групата непознати да соработува ако сака да преживее. Нивниот опстанок е загрозен од мистериозни ентитети вклучувајќи бели мечки, невидено суштество кое талка низ шумата и злонамерните населеници на островот познати како „[[Други (Изгубени)|Другите]]“. Наидуваат и на Французинка по име Даниел Русо која преживеала бродолом на островот пред 16 години и пронашла мистериозно метално окно закопано во земјата. Направен е обид да се замине од островот на сплав. === Втора сезона (2005-2006) === {{главна|Изгубени (2. сезона)}} Втората сезона обработува 24 епизоди кои се емитуваа секоја среда во 21:00 во САД и Канада почнувајќи од 21 септември 2005. Најголем дел од приказната, која продолжува 45 денови по падот, се сосредоточува на растечкиот конфликт помеѓу преживеаните и Другите, со постојаниот судир на вербата и науката кој станува тематски во наредните неколку епизоди. Додека некои мистерии се разрешени, нови прашања се отворени. Нови ликови се воведени вклучувајќи ги преживеаните од задниот дел на авионот и некои од жителите на островот. Повеќе митологии на островот и увиди во минатото на преживеаните се изнесени на виделина. Окното е истражено и постоењето на [[Дарма Иницијатива|Дарма иницијативата]] како и нејзиниот добротвор, [[Хансо фондација]]та, се откриени. Како што вистината за мистериозните Други почнува да се открива, еден од преживеаните ги предава останатите, а и причината за уривање на авионот се открива. === Трета сезона (2006-2007) === {{главна|Изгубени (3. сезона)}} Третата сезона обработува 23 епизоди кои се прикажуваа секоја среда во 21:00 во САД и Канада почнувајќи од 4 октомври 2006. Серијата се врати од хијатус на 7 февруари 2007 и се прикажуваше во 22:00. Приказната продолжува 67 денови по падот. Нови преживеаници и Други се претставени, со што преживеаниците осознаваат сè повеќе за Другите и нивното минато на островот. Еден од Другите и нов жител на островот им се придружуваат на преживеаните додека еден преживеаник ги напушта. Војна помеѓу преживеаните и Другите се навестува и преживеаните контактираат со спасувачки тим. === Четврта сезона (2008) === {{главна|Изгубени (4. сезона)}} Четвртата сезона требаше да обработува 16 епизоди, но заради штрајкот на сценаристите во САД, се прикажаа само 14 епизоди. Емитувањето на епизодите во САД и Канада започна на 31 јануари 2008,<ref name="s4">Hartman, Hope & Rous, Alison (14 декември 2007) "[http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=121407_01 ABC Unveils Midseason Primetime Schedule]," ''[[ABC Studios|ABC Medianet]]''. Посетено на 14 декември 2007.</ref> и се содржеше од 8 епизоди веќе снимени и прикажани пред штракот, и 6 додатни епизоди кои беа снимени и прикажани по штрајкот. Оваа сезона се фокусира на справувањето на преживеаниците со луѓето од бродот ''Кахана'', и напуштањето на островот од страна на „Шестемина на Оушеаник“. === Петта сезона (2009) === {{главна|Изгубени (5. сезона)}} Петтата сезона обработува 17 епизоди кои се емитуваа секоја среда во 21:00 во САД и Канада почнувајќи од 21 јануари 2009. Петтата сезона следи две временски дејствија. Првото се случува на островот каде преостанатите преживеаници скокаат напред и назад низ времето додека не се конечно заглавени со [[Дарма иницијатива]]та во 1977. Второто дејствие го продолжува првобитното временско дејствије кое се случува надвор од островот; и го следи враќањето на Шестемина на Оушеаник на островот на Аџира Ервејс лет 316 во 2007. === Шеста сезона (2010) === == ДВД изданија == '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (1. сезона)|прва сезона]]''“''' e насловот на ДВД сетот од [[Изгубени (1. сезона)|првата сезона]] на мега хит серијата Изгубени. Овој [[ДВД]] сет беше реализиран на [[6 септември]] [[2005]] (две невели пред премиерата на [[Изгубени (2. сезона)|втората сезона]]) во [[САД]]. Беше дистрибуирано од страна на [[Волт Дизни Студио]]то. Овој [[ДВД]] ссет ги содржи сите прикажани епизоди од сезоната, но вклучува и коментари за епизодата, грешки при снимањето, како се правела сезоната, и избришани сцени. '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (2. сезона)|втора сезона]] - Издолжено Искуство''“''' е насловот на [[ДВД]] сетот за [[Изгубени (2. сезона)|втората сезона]] на Изгубени. Овој [[ДВД]] сет беше реализиран на [[5 септември]] [[2006]] во [[САД]] и на [[2 октомври]] [[2006]] во [[Велика Британија]]. Секое издание ги вклучува сите прикажани епизоди од [[Изгубени (2. сезона|втората сезнона]] вклучувајќи и грешки при снимањето, избришани сцени и специјалната епизода "Врски во Изгубени", која ги покажува поврзаностите помеѓу ликовите пред паѓањето на авионот. '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (3. сезона)|трета сезона]] - Неистражено Искуство''“''' е насловот на [[ДВД]] сетот за [[Изгубени (3. сезона)|третата сезона]] на Изгубени. Овој [[ДВД]] сет беше реализиран на [[26 септември]] [[2007]] во [[Бразил]], [[11 декември]] [[2007]] во [[САД]] и [[Канада]], и на [[22 октомври]] [[2007]] во [[Велика Британија]]. '''„''Изгубени: Целосна [[Изгубени (4. сезона)|Четврта Сезона]] - Проширено Искуство''“''' е насловот на [[ДВД]] сетот за [[Изгубени (4. сезона)|четвртата сезона]] на серијата Изгубени. Овој [[ДВД]] сет ќе биде реализиран на [[27 октомври]] [[2008]] во [[Велика Британија]], и на [[9 декември]] [[2008]] во [[САД]]. {| class="navbox collapsible nowraplinks" style="margin-left:auto; margin-right:auto; width:auto" |- !colspan="2"| {{Tnavbar-collapsible| ''Изгубени'' |Изгубени}} |- !style="background-color:#ddddff"| Продукција |style="background-color:#fdfdfd;text-align:left"| [[Изгубени список на епизоди|Список на епизоди]] • [[Изгубени Список на музички остварувања|Музика]] • [[Изгубени (1. сезона)|1. сезона]] • [[Изгубени (2. сезона)|2. сезона]]• [[Изгубени (3. сезона)|3. сезона]] • [[Изгубени (4. сезона)|4. сезона]] |- !style="background-color:#ddddff"| Главни ликови |style="background-color:#f7f7f7;text-align:left"| [[Ана Лусија Кортес|Ана Лусија]] • [[Бен Лајнус|Бен]] • [[Бун Карлајн|Бун]] • [[Чарли Пејс|Чарли]] • [[Шарлот Левис|Шарлот]] • [[Клер Лителон|Клер]] • [[Даниел Фарадеј|Даниел]] • [[Дезмонд Хјум|Дезмонд]] • [[Хуго "Харли" Рејес|Харли]] • [[Џек Шепард|Џек]] • [[Џин Квон|Џин]] • [[Џулиет Бурк|Џулиет]]<br />[[Кејт Остен|Кејт]] • [[Либи (Изгубени)|Либи]] • [[Џон Лок (Изгубени)|Лок]] • [[Мајкл Доусон|Мајкл]] • [[Мајлс Стром|Мајлс]] • [[Г-дин Еко]] • [[Ники и Пауло|Ники]] • [[Ники и Пауло|Пауло]] • [[Џејмс "Соер" Форд|Соер]] • [[Саид Џарах|Саид]] • [[Шенон Ратерфорд|Шенон]] • [[Сан Квон|Сан]] • [[Волт Лоид|Волт]] |- !style="background-color:#ddddff"| Споредни ликови |style="background-color:#fdfdfd;text-align:left"| [[Алекс (Изгубени)|Алекс]] • [[Бернард Надлер|Бернард]] • [[Кристијан Шепард|Кристијан]] • [[Итан Ром|Итан]] • [[Роуз Хендерсон|Роуз]] • [[Даниел Русо|Русо]] • [[Том (Изгубени)|Том]] |- !style="background-color:#ddddff"| Групи |style="background-color:#f7f7f7;text-align:left"| [[Дарма Иницијатива]] • [[Хансо Фондација]] • [[Оушеаник Авиокомпанија]] • [[Другите]] |- |} <noinclude> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.a1.com.mk/emisii/serii/serija.asp?ID=44 А1 телевизија] * [http://abc.go.com/primetime/lost/podcasts/107675.html ABC - ''Lost'' Официјален Podcast] * [http://www.oceanicflight815.com Официјален портал ''Lost'' - 1 сезона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090417032612/http://www.oceanicflight815.com/ |date=2009-04-17 }} * [http://video.movies.go.com/lost2/ Официјален ''Lost'' DVD портал на 2 сезона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061129151655/http://video.movies.go.com/lost2/ |date=2006-11-29 }} * [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/show/CTVShows/1095870160985_5/ CTV - ''Lost''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090626010644/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/show/CTVShows/1095870160985_5/ |date=2009-06-26 }} (Канада) * [http://au.yahoo.com/lost Channel 7 - ''Lost''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081028203507/http://au.yahoo.com/lost/ |date=2008-10-28 }} (Австралија) * [http://www.channel4.com/lost Channel 4 - ''Lost''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080517172652/http://www.channel4.com/lost |date=2008-05-17 }} (Обединето Кралство) * [http://lostseries.blog.com.mk Најпосетуваниот македонски блог за Изгубени] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140403194011/http://lostseries.blog.com.mk/ |date=2014-04-03 }} * [http://lostpedia.wikia.com/ Lostpedia - Википедија за Изгубени] * [http://darkufo.blogspot.com/ DarkUFO - Популарен обожавателски блог за Изгубени] ;Спонзориран форум * [http://www.thefuselage.com/ Трупот на авионот]: форум спонзориран од креативниот тим на серијата ;Официјални поврзани мрежни места * [http://www.thehansofoundation.org/ Фондацијата Ханзо] {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20080229051627/http%3A//www.thehansofoundation.org/ |date=2008-02-29 }}: фиктивна фондација зад DHARMA иницијативата * [http://www.find815.com/ Пронајди го летот]: фиктивна игра која беше актуелна во периодот јануари-февруари 2008 * [http://www.dharmawantsyou.com/ ДАРМА те очекува]: Мрежно место на кој беа достапни официјални видеа од епизодите од петтата сезона * [http://www.oceanic-air.com/ Oceanic Airlines] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090523091708/http://www.oceanic-air.com/ |date=2009-05-23 }}: фиктивна авионска линија 815 чиешто уривање е предмет на серијата <br /> {{Изгубени}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Изгубени| ]] [[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 2004 година]] tbljmn87he3lq46icejg73gn29c5ipt Здравко Чолиќ 0 23855 5603063 5551977 2026-08-02T09:50:37Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5603063 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Здравко Чолиќ |Img = ZdravkoColic.JPG |Img_capt = Здравко Чолиќ во 2007 |Background = solo_singer |Alias = ''Чола'' |Born = {{роден на|30 |мај|1951}} <br>{{роден во|Сараево}}, [[Социјалистичка Република Босна и Херцеговина|СР Босна и Херцеговина]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] |Died = |Origin = Сараево, [[Босна и Херцеговина]] |Instrument = |Genre = шлагери, рок, поп-рок, диско, [[поп музика|поп]], поп-фолк |Occupation = [[пејач]], [[текстописец]] |Education = Државен економски факултет, Сараево |Years_active = 1968–сѐ уште |Label = Београд диск, Југотон, ПГП РТБ, Диско тон, Комуна |Associated_acts = Амбасадори<br>Корни Група |URL = [http://www.zdravkocolic-cola.com zdravkocolic-cola.com] }} '''Здравко Чолиќ''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Здравко Чолић''; р. [[30 мај]] [[1951]] во [[Сараево]]) — [[Босна и Херцеговина|босански]] и [[Србија|српски]] поп-пејач, популарен ширум цела поранешна [[Југославија]]. == Кариера == Уште од мали нозе Чолиќ покажал интерес за музиката е се запишал во школскиот хор, кој изведувал јавно за празници. Неговата прва група била ''Амбасадори'', во која влегол во 1969 и останал две и пол години. Таму го запознава [[Корнелије Ковач]], влијателна личност во музичките кругови, и така започнува неговиот пат кон славата. По неуспешните обиди во групата [[Корни]], Чолиќ настапува на музички фестивал во Сараево, каде освојува трета награда. Чолиќ бил претставник на [[СФРЈ|Југославија]] на [[Евровизија 1973]] со песната ''Гори ватра''. Иако на самиот натпревар песната добила ниско место, истата станала голем хит во Југославија. Неговиот прв албум е ''Ти и ја'' во 1975. Вториот пак, насловен како ''Ако приѓеш ближе'' (1977), се продал во 900,000 примероци, и од него прозлегуваат некои од најпознатите и најомилените песни. Својот врв Чолиќ го достигнува во почетокот на 1980-тите, кога бил можеби најпопуларниот музичар во Југославија. Во [[1984]], Чолиќ се сели од родниот град, [[Сараево]] во [[Белград]]. По [[Босанска војна|војната]] и долга пауза, тој е враќа на музичката сцена и си ја враќа популарноста до извесно ниво и сѐ уште држи повремени концерти. Чолиќ има Дипломирано на Економскиот Факултет при [[Универзитет во Сараево|Универзитетот во Сараево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geocities.com/fensi88/int78.html |title=архивски примерок |accessdate=2006-05-14 |archive-date=2006-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060514015532/http://www.geocities.com/fensi88/int78.html |url-status=dead }}</ref> == Легенда == Здравко Чолиќ важи за една од најголемите, а можеби и најголемата музичка легенда од времето на СФРЈ. Со неговите хитови „Пусти, пусти моду“ , „Писаќу јој писма дуга“ , „Мало појачај радио“ и други, ги натера неговите обожаватели да се внесат во тој свет на музиката на Чолиќ. Со неговите концерти низ цела Југославија создаде вртоглавица кај неговите обожавателки. Денес Здравко Чолиќ, по паузата за време на војните во регионов, повторно ја потсетува неговата публика на старите хитови, а создава и нови. Настапува по цела година и насекаде: Србија, БиХ, Хрватска, Словенија, Македонија, Црна Гора, Австрија, Швајцарија, САД, Канада... Еден од неговите најголеми концерти беше во 2007 на стадионот Маракана во Белград каде собра неколку десетици илјади публика, а концертот го заврши со песната „Пјесмо моја“ и спектакуларен огномет над Белград. == Дискографија == === Албуми === * ''Ти и ја'' (1975) * ''Ако приѓеш ближе'' (1977) * ''Због тебе'' (1980) * ''Мало појачај радио'' (1981) * ''Шта ми радиш'' (1983) * ''Ти си ми у крви'' (1984) * ''Rоди ме мајко сретног'' (1988) * ''Да ти кажем шта ми је'' (1990) * ''Кад би моја била'' (1997) * ''Окано'' (2000) * ''Чаролија'' (2003) * ''Завичај'' (2006) * ''Кад погледаш ме преко рамена'' (2010) * ''Ватра и барут'' (2013) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zdravkocolic-cola.com Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051104084130/http://www.zdravkocolic-cola.com/ |date=2005-11-04 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чолиќ, Здравко}} [[Категорија:Босански музичари]] [[Категорија:Српски кантавтори]] [[Категорија:Српски поп пејачи]] [[Категорија:Југословенски рок-пејачи]] [[Категорија:Југословенски музичари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Срби во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 58gpk8n0wj9bee9so240an2bifitua2 Китови 0 25284 5602865 4860443 2026-08-01T16:39:21Z Bojan9Spasovski 91316 5602865 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = | name = Китови | fossil_range = Ран [[еоцен]] - денес | image = Baleine à bosse et son baleineau 2.jpg | image_width = 250px | image_caption = Кит ''Megaptera novaeangliae'' | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | subphylum = [[‘Рбетници]] | classis = [[Цицач]]и | ordo = '''Cetacea''' | ordo_authority = [[Матурин Жак Бризон|Бризон]], 1762 | subdivision_ranks = [[Ред (биологија)|Подредови]] | subdivision = [[Беззаби китови|Mysticeti]]<br /> [[Odontoceti]]<br /> [[Archaeoceti]] (изумрен)<br /> }} '''Китот''' — голем [[цицач]] кој целиот свој живот го поминува во [[вода]]. Китовите имаат рибовидно тело; но нивните опашни перки се хоризонтални наместо вертикални како кај [[риби]]те. Тие имаат весловидни предни екстремитети. Нивната [[кожа]] е мазна и сјајна и, во зависност од видот, може да е црна, бела или да е со различни бои и шари. Под кожата се наоѓа тенок слој на [[масно ткиво]], наречено [[китово масло]], кое дава изолација и служи како извор на складирана енергија. Китовите не се риби. Рибите се ладнокрвни и дишат под водата користејќи [[жабри]]. Од друга страна, китовите одржуваат топла и константна телесна температура од околу 37&nbsp;°C и дишат [[воздух]] со помош на [[Бел дроб|бели дробови]]. За разлика од рибите, кои ги движат своите вертикални опашни перки од една страна на друга додека пливаат, китовите ги движат нивните хоризонтални опашни перки горе-долу за да се пропелираат себеси низ водата. Китовите припаѓаат на мамалискиот ред [[Китовидни|Cetacea]]. Научниците ги класифицираат китовите во две групи. Една група, позната како [[вилични китови]] (''Odontoceti''), имаат вилици со остри [[заб]]и кои ги користат при ловењето на риби, [[Лигна|лигни]] и друг плен. Во вилични китови се вбројуваат [[делфин]]ите и [[порпоизи]]те. Другата група на китови е [[беззаби китови]] (''Mysticeti'') кои немаат заби. Овие китови користат гигантски и флексибилни чешловидни структури за филтрирање на мали риби и ситни [[ракови]] од водата. Китовите можат да се најдат во сите светски [[океан]]и, па дури и во неколку [[Река|реки]]. Еден вид на делфин, [[виолетов речен делфин]], живее само во реката [[Амазон]] и нејзините поголеми притоки. Некои китови, вклучувајќи ги [[Син кит|синиот]], [[Грбест кит|грбестиот]] и [[Сив кит|сивиот]], мигирираат на огромни растојанија, патувајќи меѓу тропските региони во зима и субполарните води во лето. Другите китови не мигрираат на долги растојанија или, како на пример [[Кит-убиец|китот-убиец]], талкаат без специфични мигрирачки патишта. == Физички опис == Китовите се огромни во споредба со сите други животни. Синиот кит е еден од најголемите животни воопшто, со должина од преку 24 m и тежина од 150 метрички тони. Неговото [[срце]] е големо колку фолксваген [[буба]], а неговото тело е речиси големо и тешко како тоа на најголемиот познат [[диносаурус]]. Китовите поседуваат кружно тело заострено во задниот дел во пар на широки хоризонтални опашни перки. [[Коска|Коските]] на опашните перки ги претставуваат екстремитетите на копнените цицачи. Многу китови имаат дорзална перка сместена на или позади центарот на грбот. ==Китовите како тема во уметноста и во популарната култура== * „Незаконски товар“ — краток расказ на македонскиот писател [[Ѓорѓи Крстевски (писател)|Ѓорѓи Крстевски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 267.</ref> * „Риболовот на китови на Гренланд“ (англиски: ''Greenland Whale Fisheries'') - песна на ирската рок-група [[Поугс]] (''The Pogues'') од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=37hGcQ3kUMk YouTube, The Pogues - Red Roses For Me (FULL ALBUM) (пристапено на 22.8.2017)]</ref> * „Последниот голем американски кит“ (англиски: ''Last Great American Whale'') - песна на американсиот рок-музичар [[Лу Рид]] (''Lou Reed'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Lou-Reed-New-York/master/44356 Discogs, Lou Reed ‎– New York (пристапено на 26.3.2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Цицачи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Цицачи]] [[Категорија:Китови]] 04ziitwd690m67cqe3aqqya3n5p0yb3 Света Петка (Скопско) 0 25725 5602928 5467392 2026-08-01T19:52:40Z UshtariKohes 135538 Промени за Вистината на Селото Света Петка 5602928 wikitext text/x-wiki :''Оваа статија се однесува на селото Света Петка во [[Општина Сопиште]]. За светицата со исто име, видете [[Света Петка]].'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Света Петка | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Сопиште}} | население=747 | поштенски број= | надморска височина=587 | географска широчина=41° 56' 27" сев. ш. | географска должина=21° 19' 55" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=56 | lat_sec=27 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=55 | мрежно место= | карта = Света Петка во Општина Сопиште.svg }} '''Света Петка''' — село во [[Општина Сопиште]]. Според пописот од 2002 година, селото имало население од 712 жители. == Географија и местоположба == Селото е дел од областа [[Каршијак]] и се наоѓа во јужното подножје на [[Водно]]. == Историја == Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Ислам|муслиманско]], со 20 [[Ислам|муслимански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 40 мажи Албанци Муслимани , со 6 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 92 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] од 1900 година, селото имало 20 жители ортодокци (Албанци) и 200 жители муслимани (Албанци).<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.256]</ref> После [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], 1913 г. селото влегува во границите на [[Србија]]'','' како дел од Општина [[Говрлево]] и има 337 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|450 |1953|503 |1961|460 |1971|519 |1981|590 |1991|0 |1994|632 |2002|712 |2021|747 }} Според пописот од 2002 година, селото имало население од 712 жители, од кои 701 [[Албанци|Албанец]] и 11 останати. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 747 жители, од кои 701 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 46 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|220|—|450|503|460|519|590|0|632|712|747}} === Родови === Света Петка е албанско село. Според истражувањата од 1950 година, родови во селото се следните: Во селото имало Илири во Дарданската Каза ,во кое се Споменува во Книгата (Anitquarian researches in Illyricum Sir Arthur Evans, John Evans Arthur ) Плодот на селото се Старо Илири Дардани ( in the village of Dolnji Sulna, the fountain was adorned with a sepulchral slab containing the Illyrian name-form “ Gatties ” the son of Alexander ( . ALEXANDER VIXIT ANNIS VIIII GATTIES ALEXANDRI FILIO PIENTISSIMO POSVIT ) во книгата се пишува дека целиот регион биле Илири денешни Албанци подоцна се наведува дека некои семејства дошле во селото и останале засекогаш тн. плодовите Абдалар (21 к.) доселени се од некое село во Горна Река. Го знаат следното родословие: Меџид (жив на 45&nbsp;г. во 1950 година) Џеладин-Кадри-Емин-Абди Ќаја, кој се доселил. Тоа било во почетокот од XVIII век; ''Шопалар (20 к.)'' потекнуваат од фисот Соп во [[Албанија|северна Албанија]]; ''Аџијалар (12 к.)'' доселени се од некое село во [[Горна Река]]. Уште подалечно потекло од [[Албанија]]; ''Аљиалар (11 к.)'' доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Жировница]] во [[Долна Река]]. Од Жировница се иселиле двајца блиски роднини, едниот се населил во [[Говрлево]] каде прешол во православие. Тие и сега постојат во тоа село (''Скендеровци''). Тие долго време се пазеле како блиски роднини. Го знаат следното родословие: Милаим (жив на 50&nbsp;г. во 1950 година) Селам-Бислим-Бејтула-Алил, кој се доселил околу 1810 година во [[Говрлево]], па набрзо прешол во Света Петка.<ref>{{Наведена книга|title=Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Филозофски факултет|year=1958|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref><!-- == Стопанство == == Општествени институции == == Самоуправа и политика ==--> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. стр. 382, Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Рамниште (Света Петка)|Рамниште]] — населба и некропола од средниот век <!-- == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Поврзано == * [[Каршијак]] * [[Општина Сопиште]] * [[Сопиште]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Sveta Petka, Skopje}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0,,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.941305,21.334205&spn=0.004333,0.010568&sll=41.940611,21.420722&sspn=0.008667,0.021136&t=h&hnear=Sveta+Petka,+Macedonia+(FYROM)&z=17 Сателитска снимка на Света Петка] на Карти на Гугл {{Општина Сопиште}} {{Торбешија}} {{Скопски села}} [[Категорија:Света Петка (Скопско)| ]] 7qae9tlhd2b9q2aa9jtzlrnorm8hkv0 5602929 5602928 2026-08-01T19:57:11Z UshtariKohes 135538 Вистината за Селото Света Петка 5602929 wikitext text/x-wiki :''Оваа статија се однесува на селото Света Петка во [[Општина Сопиште]]. За светицата со исто име, видете [[Света Петка]].'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Света Петка | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Сопиште}} | население=747 | поштенски број= | надморска височина=587 | географска широчина=41° 56' 27" сев. ш. | географска должина=21° 19' 55" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=56 | lat_sec=27 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=55 | мрежно место= | карта = Света Петка во Општина Сопиште.svg }} '''Света Петка''' — село во [[Општина Сопиште]]. Според пописот од 2002 година, селото имало население од 712 жители. == Географија и местоположба == Селото е дел од областа [[Каршијак]] и се наоѓа во јужното подножје на [[Водно]]. == Историја == Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Ислам|муслиманско]], со 20 [[Ислам|муслимански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 40 мажи Албанци Муслимани , со 6 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 92 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] од 1900 година, селото имало 20 жители ортодокци (Албанци) и 200 жители муслимани (Албанци).<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.256]</ref> После [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], 1913 г. селото влегува во границите на [[Србија]]'','' како дел од Општина [[Говрлево]] и има 337 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|450 |1953|503 |1961|460 |1971|519 |1981|590 |1991|0 |1994|632 |2002|712 |2021|747 }} Според пописот од 2002 година, селото имало население од 712 жители, од кои 701 [[Албанци|Албанец]] и 11 останати. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 747 жители, од кои 701 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 46 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|220|—|450|503|460|519|590|0|632|712|747}} === Родови === Света Петка е Албанско село. Во селото имало Илири во Дарданската Каза ,во кое се Споменува во Книгата (Anitquarian researches in Illyricum Sir Arthur Evans, John Evans Arthur ) Плодот на селото се Старо Илири Дардани ( in the village of Dolnji Sulna, the fountain was adorned with a sepulchral slab containing the Illyrian name-form “ Gatties ” the son of Alexander ( . ALEXANDER VIXIT ANNIS VIIII GATTIES ALEXANDRI FILIO PIENTISSIMO POSVIT ) во книгата се пишува дека целиот регион биле Илири денешни Албанци. Според истражувањата од 1950 година, родови во селото се следните: подоцна се наведува дека некои семејства дошле во селото и останале засекогаш тн. плодовите Абдалар (21 к.) доселени се од некое село во Горна Река. Го знаат следното родословие: Меџид (жив на 45&nbsp;г. во 1950 година) Џеладин-Кадри-Емин-Абди Ќаја, кој се доселил. Тоа било во почетокот од XVIII век; ''Шопалар (20 к.)'' потекнуваат од фисот Соп во [[Албанија|северна Албанија]]; ''Аџијалар (12 к.)'' доселени се од некое село во [[Горна Река]]. Уште подалечно потекло од [[Албанија]]; ''Аљиалар (11 к.)'' доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Жировница]] во [[Долна Река]]. Од Жировница се иселиле двајца блиски роднини, едниот се населил во [[Говрлево]] каде прешол во православие. Тие и сега постојат во тоа село (''Скендеровци''). Тие долго време се пазеле како блиски роднини. Го знаат следното родословие: Милаим (жив на 50&nbsp;г. во 1950 година) Селам-Бислим-Бејтула-Алил, кој се доселил околу 1810 година во [[Говрлево]], па набрзо прешол во Света Петка.<ref>{{Наведена книга|title=Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Филозофски факултет|year=1958|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref><!-- == Стопанство == == Општествени институции == == Самоуправа и политика ==--> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. стр. 382, Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Рамниште (Света Петка)|Рамниште]] — населба и некропола од средниот век <!-- == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Поврзано == * [[Каршијак]] * [[Општина Сопиште]] * [[Сопиште]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Sveta Petka, Skopje}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0,,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.941305,21.334205&spn=0.004333,0.010568&sll=41.940611,21.420722&sspn=0.008667,0.021136&t=h&hnear=Sveta+Petka,+Macedonia+(FYROM)&z=17 Сателитска снимка на Света Петка] на Карти на Гугл {{Општина Сопиште}} {{Торбешија}} {{Скопски села}} [[Категорија:Света Петка (Скопско)| ]] 06uqwywdo7xs0wg4jskaaat9p695n1z Петар Манџуков 0 33500 5602869 5537351 2026-08-01T17:00:54Z Kiril Simeonovski 3243 5602869 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Петар Манџуков | портрет = Петар Манџуков.jpg | опис = македонски револуционер | портрет-описание = | наставка = | роден-дата =26 јули 1878 | роден-место = [[Мирковци]], [[Скопско]] | починал-дата = 1 јануари 1966 | починал-место = {{починал во|Пловдив}}, [[Бугарија]] }} '''Петар Манџуков''' ({{рн|26|јули|1878}} - {{пн|1|јануари|1966}}) — македонски револуционер, просветен работник, [[анархист]], еден од основачите на [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]] во Женева (1898 г.), како и соработник на илегалните весници „Отм’штение“ и „Глас“. Бил учесник во четата на [[Гоце Делчев]]. Бил ценет автор на мемоарска белетристика. Позната е неговата мемоарска проза „Предвесници на бурата“.<ref>[http://www.strumski.com/books/Petar_Mandzhukov_Predvestnici_Na_Buryata_Spomeni.pdf „Предвесници на бурата“], ФАБ, София, 2013.</ref> == Животопис == === Образование и првите контакти со македонското револуционерно движење === Роден е во скопското селото [[Мирковци]] на [[Скопска Црна Гора]], а основно училиште завршува во [[Ловеч]], [[Бугарија]]. Средното образование го започнал во [[Пловдив]] под непосредно менторство на неговиот вујко, митрополитот охридски и пловдивски [[Натанаил Кучевишки]]. Поради личното ангажирање во работата на месниот анахристички кружок, есента 1895 година е исклучен од пловдивската гимназија во V клас и образованието го продолжува во [[Казанлак]] и [[Лом]]. === Приклучување кон МТРК === Кон крајот на мај 1898 пристигнува во Женева со намера да студира хемија. Сепак, вистинскиот повод за неговото доаѓање во [[Швајцарија]] е желбата за директно поврзување со МТРК и стекнување на неопходна теоретска подготовка за идната анархистичка револуционерна дејност. Соработувајќи агилно со предводниците на овој кружок: [[Михаил Герџиков]], [[Светослав Мерџанов]], [[Петар Соколов]], [[Јордан Калчев]] и другите, сосема ги запоставува студиите. Во Женева, од француски на бугарски ја преведува брошурата на [[Себастиен Фор]] „Престапите на Бога“, а од руски „Речта на Емил Анри“. Двата превода му ги доставува на [[Гоце Делчев]] за да ги публикува. === Враќање во Македонија, приклучување кон четата на Гоце Делчев === Напуштајќи ги дефинитивно студиите, по краткотраен престој во [[Бугарија]], заминува во [[Македонија]] со задача да организира анархистички кружоци во Солунската егзархиска гимназија и Скопското педагошко училиште. Меѓутоа во јануари [[1899]] ќе биде откриен од турските власти во [[Скопје]], каде што ќе помине неколку месеци во истражниот затвор. Ослободен поради недостиг од докази, тој заедно со четата на [[Гоце Делчев]] ќе крстосува низ [[Македонија]] и ќе присуствува на средбата на револуционерните чети во подножјето на Спиров Чукар, [[Сер]]ско. === Акции === Кон крајот на ноември 1899 година, заедно со Светослав Мерџанов, пристигнуваат во [[Цариград]] со тајна задача, да ископаат тунел до Отоманската банка и да ја минираат. Акцијата е финансирана од [[Врховен македонски комитет|Врховниот македонски комитет]] од [[Софија]] предводен од [[Борис Сарафов]]. Подоцна ним ќе им се приклучат и други анархисти како [[Павел Шатев]]. Потфатот во Цариград доживува целосен неуспех при откривањето на тунелот во еден случаен пожар во близина на банката. Главните негови дејци се веднаш затворени, но по интервенција на бугарскиот диполоматски претставник во Цариград Иван Гешов тие се екстрадирани во [[Бугарија]]. Во септември [[1901]] година Манџуков на чело на чета презел обид да ослободи од затворот во Едрене [[Слави Мерџанов]], како за цел, тој планирал да го заземе [[Ориент-експрес (воз)|Ориент-експрес]] и да ги земе патниците како заложници, но претрпел неуспех. Без пари, во летото на 1902 година во Софија, тој го планирал убиството на еден свој познаник од Цариград, но откако претходно без негово знаење го осугурал на свое име за големи сума пари, чија сима би била исплатена на трето лице. Потфатот пропаднал поради ненадејното заминување на незнајната жртва. По неуспехот Манџуков извесно време се занимавал со уцени во корист на Врховниот комитет. Од пролета на 1903 година Петар Манџуков станал војвода на чета на [[ВМОК]] на [[Родопи]]те. Со новата чета Манџуков се упатил да ја уништи железничката пруга [[Крстополе]] - [[Скеча]], а сè со цел да биде спречено пренесувањето на отомански војници. Поради вниманието на турската железничка заштита пропаднал и овој напор. Манџуков дознал од весниците за Солунските атентати и за смрта на самите атентатори, меѓу кои биле и неговите најблиски пријатели. За време на Илинденското востание бил војвода на чета во [[Смољан|Ахчелебискиот]] револуционерен реон. По востанието Манџуков го извршил своето прво убиство по нарачка на Комитетот. Жртвата била Турчин, кој го тероризирал населението во регионот. Само четири дена потоа следувала нова нарачка, овој пат за убиството на Бугарин од Лакавица. Како стражар на заспаната врховистичка чета, Манџуков ја преиспитал својата улога на платен убиец на организација, која му била туѓа на неговите анархо-комунистички погледи и тој ги прекинал односите со Комитетот. === Натамошен живот === Смислата во натамошниот живот ја пронаоѓа во посветувањето на едно благородно општополезно дело. Завршувајќи више образование на шумарската академија во [[Нанси]] (Франција) во 1909 година, до крајот на својот живот ќе работи на зачувување и збогатување на природните богатства на [[Бугарија]]. Починал во [[Пловдив]] во поодмината старост во 1966 година. === Дела === Манџуков е автор е на две дела „Одисеја на првите“ (1947), посветено на страдањата на првите шумари во Бугарија и на петтомната мемоарска проза „Предвесници на бурата“ (1993) чиј оригинален ракопис е депониран во архивот на градот Пловдив, заедно со целокупната негова литературна оставнина. Таа, според идејно-содржинската структурираност и според начинот на обликувањето на третираната материја се вбројува меѓу најдобрите обрасци на овој вид литература. ==Цитати== :„По некаква верна интуиција, каква што поседуваат само народите, Македонците го чувстуваа Фердинанд како душман на македонскиот народ; душманот, по чијашто заповед и самоволие, четата на дворцовиот агент Тодор Панов (како што гласеше бугарското име на Ерменецот-авантурист Торос Степањан) во почетокот на Првата европска војна, ќе го искасапи речиси целото население на прилепските села: Слепче, Маргари, Долгаец и Богомила… за да се всее по таков начин крвна омраза меѓу бугарскиот и македонскиот народ…“<ref>''Предвесници на бурата'', стр 477.</ref> :„Нашиот несреќен македонски народ е изложен на безброј несреќи и понижувања од Турците... Далеку позагрижувачки е поведението на Европа, која за сметка на своите сомнителни интереси го заборава својот долг кон еден мал народ во срцето на светот. Ми се чини дека нашата должност во моментот е борбата да ни биде свртена кон таа Европа, која одлучува за судбината на нашиот народ, а потоа борбата со Турците ќе биде беспредметна. Чинам дека треба да сториме се, да ја заболи Европа, удирајќи ја по џебот за да се свести дека и другите поробени луѓе имаат право на живот и слобода... македонскиот народ... не може да се ослободи со едно востание... Ние сакаме да жртвуваме сопствени, а не народни животи... Ние сакаме повремено да предизвикуваме судири... и преку нашата крв да го свртуваме вниманието и симпатиите на човекољубивата Европа... македонското прашање ќе може... да се реши само ако ние, водечките Македонци... постојано предизвикуваме безредици."<ref>К. Битоски, ''Солунски атентати'', Скопје, 1985.</ref> == Наводи == <references/> == Литература == * Петар Манџуков, „Предвесници на бурата: мемоари“, Т. 1, „Менора“, Скопје, 1997. * Петар Манџуков, „Предвесници на бурата: мемоари“, Т. 2, „Менора“, Скопје, 1999. * Петар Манџуков, „Предвесници на бурата: мемоари“, Т. 3, „Менора“, Скопје, 2003. * Петар Манџуков, „Скопска Црна Гора: битови белешки“, МИ-АН, Скопје, 2011. * Македонка Митрова (ур.), „Петар Манџуков (1878-1966): анархист и критичар на едно совремие: публикации и писма“, Државен архив на Република Македонија, Скопје, 2019. *Македонка Митрова (ур.), „Петар Манџуков (1878-1966) и неговиот анархистички светоглед: раскази, публикации и писма“, Државен архив на Република Македонија, Скопје, 2020. == Надворешни врски == * [[s:Писмо од Петар Манџуков до Костадин Кирков|Писмо од Петар Манџуков до Костадин Кирков]] * [http://crnblok.blogspot.com/2013/10/blog-post_28.html „Интересен дијалог помеѓу гемиџиите Петар Манџуков и Павел Шатев“], „Црн блок“. * [http://www.strumski.com/books/Petar_Mandzhukov_Predvestnici_Na_Buryata_Spomeni.pdf „Предвесници на бурата“], ФАБ, София, 2013. * [http://anarhija.freediscussions.net/html-h32.htm Кратка биографија на Петар Манџуков од Георги Хаџиев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513022523/http://anarhija.freediscussions.net/html-h32.htm |date=2010-05-13 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манџуков, Петар}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски мемоаристи]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Пловдив]] [[Категорија:Мирковци]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] 4g77aiyg9amsescbz1bhn35ukxxrp71 Мишо Ковач 0 41616 5602889 5601013 2026-08-01T17:33:21Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-41828-39|~2026-41828-39]]) и ја поврати преработката 5130843 на Boris Cheshlarov 5602889 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox musical artist | Name = Мишо Ковач | Img = | Img_capt = | Img_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | Landscape = | Background = соло пејач | Birth_name = | Alias = Мате Мишо Ковач | Born = 17 јули 1941, [[Кралство Југославија]] (сега Хрватска) (82) | Height = | Origin = {{знамеикона|Croatia}} [[Хрватска]] | Died = | Genre = [[Поп-музика]] | Occupation = [[пејач]] | Instrument = | Years_active = 1969 — сегашност | Label = }} '''Мишо Ковач''' ([[17 јули]] [[1941]]) е [[Хрватска|хрватски]] пејач на забавна музика. ==Биографија == Роден е од мајка [[Зринка]] и татко [[Јаков Ковач]]. Мишо пораснал во семејство со братот Ратко и сестрата Бланка. Работата како тапетар требало да ја одреди професијата во неговиот живот, но, на еден натпревар за таленти во Карловац, со песната"I can't stop loving you" на [[Реј Чарлс]], доживеал голем успех, па така го одредил животниот, а и естрадниот пат. Хитот со кој се издигнал помеѓу најуспешните пејачи на забавна музика некогаш гледани на сите простори на поранешна [[Југославија]], беше песната "Više se nećeš vratiti", победничка песна на некогашниот популарен сараевски фестивал "Vaš šlager sezone" ([[1969]]), дело на тогашниот млад композитор и текстописец Ѓорѓе Новковиќ. Тој сингл е продаден во пола милион примероци, а сорабтоката со Новковиќ го обележала скоро целиот опус на Ковач, и е продолжена понатаму, сè до изненадната смрт на Новковиќ, [[2007]] година. Во [[1971]] го освојува сплитскиот фестивал со песната на Стефан Михаљинац "Proplakat će zora", кој сингл, исто така е продаден во пола милион примероциu, и дефинивно се зацврстува на престолот на најпопуларен пејач на поранешните југословенски простори, а и покрај годините, неговата популарност и до ден денес не е избледена. По [[1980]]тата и победата во [[Сплит]] со песната "Dobra ti večer mati moja" долги години не настапува на ниеден фестивал. Пејач е со далеку најмногу продадени плочи и (и останати медиуми) на забавна музика во поранешна Југославија, а за Хрватска да не станува ни збор. Заедно со Раде Шербеџија во филмот "Poslijepodne jednog fazana" ги вкусил и филмските води. Музичката кариера и понатаму се развива, пет пати е прогласуван за пејач на годината, а во [[1989]] година е прогласен за личност на годината во поранешна Југославија. Од сопругата Љубица се разведува после четири години брак, па во [[1973]] се венчава со сплиќанката Анита Батурина, Мис на Југославија, со која во 1975 година го добива синот Еди, а две години подоцна и ќерката Ивана. На турнеите по Канада и Австралија во 80-тите одбива да пее под Павелиќевата слика со што стекнува репутација на “комуњар“ помеѓу екстремната емиграција која тоа никогаш не му го прости. Пред првите повеќепартиски избори во Хрваткса во големото интервју издадено во Неделна Далмација под наслов "Dalmacija u mom oku" изјавува: "Ако овие дојдат на власт, за мене овде веќе нема место", мислејќи на ХДЗ. Во 1992, дојде до голема трагедија. Неговиот син, Еди, кој се придружил на специјалната војска на Хрватска наречена "Шкорпиони" во текот на граѓанската војна, е убиен во [[Загреб]] под сомнителни околности. Мишо таа вест никогаш во потполност не ја преболе. Полицијата објави соопштение во кое се тврди дека станува збор за замоубиство. Но, Мишо Ковач и ден денес тврди дека станува збор за убиство. По смртта на Еди, јавно објавува дека повеќе нема да настапува. После тоа пристапува кон сликање за весниците во црна облека. Западнат во депресија на 14 февруари 1999, во станот во Загреб на улицата Максимирска 69, Мишо Ковач пукаше во себе со непријавениот пиштол "Берета", но тој неуспешен обид за самоубиство му донесе до знаење дека животот мора да продолжи понатаму. Во тие 90-ти години, освен синот Еди, ја загуби мајка му и помладиот брат Ратко. Пред неговиот обид за самоубиство, бракот со Анита се распаѓа, па пробува да оствари љубовна врска со 30 години помладата [[Силвија Конте Калви Марковиќ]]. По уште еден љубовен бродолом, негова сопруга постанува [[Лидија Пинтариќ]]. По опоравувањето од пукањето во себеси, во Сплит одржува проштален концерт пред околу 50000 луѓе. Тоа го повтори и во домот на спортови во Загреб, а после тоа следеше цела серија на проштални концерти. Сепак, тоа не беше крај на Мишовата кариера. Следеа и нови албуми. Во [[1999]] година, Мишо го сними албумот "Budi čovjek dobre volje", како што самиот кажува за кој е заслужна неговата ќерка Ивана. Самиот смета дека тоа му е најдобар албум во неговата кариера. == Албуми == * Mišo Kovač ([[1972]]) * Portret ([[1973]]) * Mi smo se voljeli ([[1974]]) * Oj ti dušo duše moje (1974) * Ovo je naša noć ([[1977]]) * Uvijek ima nešto dalje ([[1979]]) * Čovjek bez adrese ([[1980]]) * Jači od vjetra ([[1981]]) * Dalmacija u mom oku ([[1982]]) * Osjećam te ([[1983]]) * Zajedno smo ([[1984]]) * Potraži me u pjesmi ([[1984]]) * Ostala si uvijek ista ([[1985]]) * Ti si pjesma moje duše ([[1986]]) * Malo mi je jedan život s tobom ([[1987]]) * La paloma - koncert ([[1988]]) * Sačuvali smo od zaborava (1988) * Samo nas nebo rastavit može (1988) * Suza nebeska ([[1989]]) * Za kim zvono plače ([[1990]]) * Grobovi mi nikad oprostiti neće ([[1991]]) * Pjesma za Edija ([[1993]]) * Stari portret ([[1993]]) * Mate Mišo Kovač ([[1994]]) * Mojoj vjernoj publici ([[1995]]) * Al je ljubav bolest teška ([[1996]]) * Osjećam se jači ([[1997]]) * Budi čovjek dobre volje ([[1999]]) * Pjevaj, legendo (1999) * Rane godine 1964-69 (1999) * Dalmatino ([[2001]]) * Zabavni megamix ([[2002]]) * Mir u srce ([[2004]]) * Mišo u Šibeniku ([[2005]]) * Ja sam kovač svoje sreće ([[2006]]) * The platinum collection (2006) * Ne trazim istinu (2010) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Музика]] [[Категорија:Далматинци]] [[Категорија:Хрватски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1941 година]] 2w1lmnb187sywv4j83v9677a2llxfmg 113 0 43492 5603060 5504493 2026-08-02T09:47:27Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603060 wikitext text/x-wiki {{2 век}} {{Година во други календари|113}} '''113''' ('''[[Римски бројки|{{римски|113}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 113 година од новата ера, 113. од првиот милениум, 13. од [[II век]] и четвртта од [[110-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5621 и 5622 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4863 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3873 и 3874 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 866. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 113 година се протега во 2749 и 2750, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2809 и 2810 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 656. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 525 и 524 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Pliny the Younger and his Mother at Misenum, 79 A.D., by Angelica Kauffmann, English, 1785, oil on canvas - Princeton University Art Museum - DSC06494 (cropped).jpg|мини|Починал [[Плиниј Помладиот]]]] == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|113}} [[Категорија:2 век]] q0lt8bmx5azgllitjp4pw8c9h3j477l 3 0 43583 5603061 5506277 2026-08-02T09:49:01Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603061 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|3}} '''3''' ('''[[Римски бројки|{{римски|3}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 3 година од новата ера, 3. од првиот милениум, 3. од [[I век]] и трета од [[0-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5511 и 5512 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4753 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3763 и 3764 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 756. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 3 година се протега во 2639 и 2640, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2699 и 2700 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 546. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 638 и 637 година пред хиџра. == Настани == * [[Луциј Аелиус Ламија]] и [[Марко Валериј Месала Месалин]] служат како римски [[конзул]]и. [[Податотека:INC-2951-a Ауреус. Гальба. Ок. 68—69 гг. (аверс).png|мини|Роден е римскиот цар [[Галба]]]] == Родени == * [[Бан Биао]], кинески историчар (починал [[54]] година); * [[Апостол Павле]] (починал [[67]] година). == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|3}} [[als:0er#Johr 3]] [[Категорија:1 век]] mmq17wjsd36h27fqtjr0cqwcddp9lqv 51 0 43631 5603067 5506750 2026-08-02T09:55:00Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603067 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|51}} '''51''' ('''[[Римски бројки|{{римски|51}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 51 година од новата ера, 51. од првиот милениум, 51. од [[I век]] и втора од [[50-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5559 и 5560 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4801 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3811 и 3812 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 804. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 51 година се протега во 2687 и 2688, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2747 и 2748 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 594. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 589 и 588 година пред хиџра. == Настани == * [[Податотека:Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG|мини|Роден е римскиот цар [[Домицијан]]]] == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|51}} [[als:50er#51]] [[Категорија:1 век]] 9g6xd75wk59el3c7uxi5rbezd458zq8 60 0 43640 5603055 5506950 2026-08-02T09:43:24Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603055 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|60}} '''60''' ('''[[Римски бројки|{{римски|60}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 60 година од новата ера, 60. од првиот милениум, 60. од [[I век]] и прва од [[60-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5568 и 5569 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4810 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3820 и 3821 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 813. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 60 година се протега во 2696 и 2697, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2756 и 2757 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 603. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 579 и 578 година пред хиџра. [[Податотека:Queen Boudica by John Opie.jpg|right|thumb|Се случило востанието на кралицата [[Будика]]]] == Настани == * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|60}} [[als:60er#60]] [[Категорија:1 век]] fse15zzfkef4yeri0u6z64l5mkwwdud 61 0 43641 5603059 5506972 2026-08-02T09:46:57Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603059 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|61}} '''61''' ('''[[Римски бројки|{{римски|61}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 61 година од новата ера, 61. од првиот милениум, 61. од [[I век]] и втора од [[60-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5569 и 5570 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4811 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3821 и 3822 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 814. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 61 година се протега во 2697 и 2698, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2757 и 2758 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 604. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 578 и 577 година пред хиџра. == Настани == * [[Податотека:Pliny the Younger and his Mother at Misenum, 79 A.D., by Angelica Kauffmann, English, 1785, oil on canvas - Princeton University Art Museum - DSC06494 (cropped).jpg|мини|Роден е [[Плиниј Помладиот]]]] == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|61}} [[als:60er#61]] [[Категорија:1 век]] rhxepntd55g2ypeockz169tgnxvhkr2 67 0 43647 5603052 5507104 2026-08-02T09:40:07Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603052 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|67}} '''67''' ('''[[Римски бројки|{{римски|67}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 67 година од новата ера, 67. од првиот милениум, 67. од [[I век]] и осма од [[60-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5575 и 5576 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4817 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3827 и 3828 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 820. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 67 година се протега во 2703 и 2704, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2763 и 2764 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 610. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 572 и 571 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Rublev Paul.jpg|мини|Починал [[Апостол Павле]]]] == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|67}} [[als:60er#67]] [[Категорија:1 век]] qpdytpm9017pvyn7myefcq9gki814vn 68 0 43648 5603064 5507126 2026-08-02T09:51:02Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603064 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|68}} '''68''' ('''[[Римски бројки|{{римски|68}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 68 година од новата ера, 68. од првиот милениум, 68. од [[I век]] и деветта од [[60-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5576 и 5577 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4818 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3828 и 3829 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 821. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 68 година се протега во 2704 и 2705, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2764 и 2765 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 611. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 571 и 570 година пред хиџра. [[Податотека:INC-2951-a Ауреус. Гальба. Ок. 68—69 гг. (аверс).png|мини|На 6 јуни [[Галба]] е прогласен за римски цар ]] == Настани == * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|68}} [[als:60er#68]] [[Категорија:1 век]] lr9mjp0gypey3i7f4jiuuh2u4ev64hm 69 0 43649 5603062 5507148 2026-08-02T09:49:44Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603062 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|69}} '''69''' ('''[[Римски бројки|{{римски|69}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 69 година од новата ера, 69. од првиот милениум, 69. од [[I век]] и последна од [[60-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5577 и 5578 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4819 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3829 и 3830 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 822. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 69 година се протега во 2705 и 2706, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2765 и 2766 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 612. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 570 и 569 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:INC-2951-a Ауреус. Гальба. Ок. 68—69 гг. (аверс).png|мини|Починал римскиот цар [[Галба]]]] == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|69}} [[als:60er#69]] [[Категорија:1 век]] o2uucye39rdprny4qrjzbifx3f3i5t2 92 0 43672 5603066 5507664 2026-08-02T09:54:01Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603066 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|92}} '''92''' ('''[[Римски бројки|{{римски|92}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 92 година од новата ера, 92. од првиот милениум, 92. од [[I век]] и трета од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5600 и 5601 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4842 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3852 и 3853 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 845. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 92 година се протега во 2728 и 2729, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2788 и 2789 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 635. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 546 и 545 година пред хиџра. [[Податотека:Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG|мини|[[Домицијан]] станал рисмки конзул]] == Настани == * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|92}} [[als:90er#Johr 92]] [[Категорија:1 век]] eawazdqbchze9lq92jec7qlmqxwgr4s 93 0 43673 5603065 5507687 2026-08-02T09:52:45Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603065 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|93}} '''93''' ('''[[Римски бројки|{{римски|93}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 93 година од новата ера, 93. од првиот милениум, 93. од [[I век]] и четвртта од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5601 и 5602 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4843 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3853 и 3854 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 846. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 93 година се протега во 2729 и 2730, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2789 и 2790 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 636. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 545 и 544 година пред хиџра. [[Податотека:Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG|мини|[[Домицијан]] започнал со прогон на христијаните]] == Настани == * == Родени == * == Починале == * [[als:90er#Johr 93]] [[Категорија:1 век]] 1mzve6cjkbi21eqxoq6zyrdmqpxepfq 95 0 43675 5603045 5507731 2026-08-02T09:27:21Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603045 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|95}} '''95''' ('''[[Римски бројки|{{римски|95}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 95 година од новата ера, 95. од првиот милениум, 95. од [[I век]] и шеста од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5603 и 5604 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4845 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3855 и 3856 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 848. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 95 година се протега во 2731 и 2732, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2791 и 2792 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 638. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 543 и 542 година пред хиџра. [[Податотека:Appian (Latin), Florence, BML, Plut. 68.19 (cropped).jpg|мини|Роден е Апијан, римски историчар од [[Александрија]].]] == Настани == * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|95}} [[als:90er#Johr 95]] [[Категорија:1 век]] ihq7p4w69st0ndb0d2izqi5s6kcdxgg 96 0 43676 5603046 5507753 2026-08-02T09:29:19Z SirGoldenBlade 46796 /* Починале */ 5603046 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|96}} '''96''' ('''[[Римски бројки|{{римски|96}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 96 година од новата ера, 96. од првиот милениум, 96. од [[I век]] и седма од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5604 и 5605 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4846 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3856 и 3857 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 849. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 96 година се протега во 2732 и 2733, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2792 и 2793 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 639. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 542 и 541 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG|мини|лево|На 18 септември починал Домицијан, последниот римски цар од династијата на Флавијците]] == Починале == * [[als:90er#Johr 96]] [[Категорија:1 век]] cdzopsfljkjdmzije62xms36l0ymlbx 5603047 5603046 2026-08-02T09:29:47Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603047 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|96}} '''96''' ('''[[Римски бројки|{{римски|96}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 96 година од новата ера, 96. од првиот милениум, 96. од [[I век]] и седма од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5604 и 5605 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4846 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3856 и 3857 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 849. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 96 година се протега во 2732 и 2733, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2792 и 2793 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 639. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 542 и 541 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG|мини|десно|На 18 септември починал Домицијан, последниот римски цар од династијата на Флавијците]] == Починале == * [[als:90er#Johr 96]] [[Категорија:1 век]] b8ekjhwnfmhynjrvc6ycyvnar12uvj4 97 0 43677 5603048 5507775 2026-08-02T09:32:16Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603048 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|97}} '''97''' ('''[[Римски бројки|{{римски|97}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 97 година од новата ера, 97. од првиот милениум, 97. од [[I век]] и осма од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5605 и 5606 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4847 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3857 и 3858 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 850. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 97 година се протега во 2733 и 2734, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2793 и 2794 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 640. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 541 и 540 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Tomb of Lucius Verginius Rufus.png|мини|Гробот на Луциј Вергиниј Руф, римски командант и конзул, починат во 97 година ]] == Починале == * [[als:90er#Johr 97]] [[Категорија:1 век]] muv0w37yo05undl1ipri30kvdi0kz52 98 0 43678 5603049 5507797 2026-08-02T09:34:40Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603049 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|98}} '''98''' ('''[[Римски бројки|{{римски|98}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 98 година од новата ера, 98. од првиот милениум, 98. од [[I век]] и деветта од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5606 и 5607 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4848 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3858 и 3859 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 851. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 98 година се протега во 2734 и 2735, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2794 и 2795 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 641. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 540 и 539 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG|мини|На 27 јануари починал римскиот цар [[Нерва]]]] == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|98}} [[als:90er#Johr 98]] [[Категорија:1 век]] ld1pvkgi0fby9qqbif2etvbef8p0q4w 99 0 43679 5603050 5507820 2026-08-02T09:36:28Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603050 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|99}} '''99''' ('''[[Римски бројки|{{римски|99}}]]''') — [[година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 99 година од новата ера, 99. од првиот милениум, 99. од [[I век]] и последна од [[90-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5607 и 5608 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4849 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3859 и 3860 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 852. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 99 година се протега во 2735 и 2736, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2795 и 2796 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 642. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 539 и 538 година пред хиџра. == Настани == * == Родени == * [[Податотека:Clemens Romanus.jpg|мини|Починал [[Папа Климент I|папата Климент I]]]] == Починале == * [[als:90er#Johr 99]] [[Категорија:1 век]] esmlgtgorjza58ftb3blvyhskgk67gn 100 0 43680 5603051 5504200 2026-08-02T09:37:24Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603051 wikitext text/x-wiki {{1 век}} {{Година во други календари|100}} '''100''' ('''[[Римски бројки|{{римски|100}}]]''') — [[престапна година]] според општоприфатениот календар. Тоа била 100 година од новата ера, 100. од првиот милениум, последна од [[I век]] и прва од [[10-ти]]те. == Други календари == Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 5608 и 5609 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 4850 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 3860 и 3861 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 853. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 100 година се протега во 2736 и 2737, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2796 и 2797 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 643. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 538 и 537 година пред хиџра. [[Податотека:World in 100 CE.PNG|мини|Светот во 100 година од нашата ера]] == Настани == * == Родени == * == Починале == * == Надворешни врски == {{рвр|100}} [[Категорија:1 век]] mjx6rrvvxn72fllzu6i6obx2r7j9nqs Бела мечка 0 44003 5602861 5414270 2026-08-01T16:38:03Z Bojan9Spasovski 91316 5602861 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = Бела мечка | image = Polar Bear - Alaska.jpg | image_width = 250px | status = VU<!-- Note that this is the IUCN designation. It is listed as "threatened" under the U.S. Endangered Species Act, but "vulnerable" internationally.--> | trend = down | status_ref =<ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=Schliebe ''et al''|year=2008|id=22823|title=Ursus maritimus|downloaded=9 мај 2006}} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]]<small> | classis = [[Цицачи]]</small> | ordo = [[Месојадци]] | familia = [[Мечки]] | genus = ''[[Мечки (род)|Мечки]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[Constantine John Phipps|Phipps]], 1774<ref name="Phipps1774">{{наведена книга| last = Phipps | first = John | authorlink = John Phipps | title = A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 /by Constantine John Phipps.| publisher = London :Printed by W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse | year = 1774| pages = 185| url = http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763| accessdate = 2008-09-08}}</ref> | range_map = Cypron-Range Ursus maritimus.svg | range_map_caption = Распространетост на белата мечка }} '''Белата мечка''' (''Ursus maritimus''), позната и како '''поларна мечка''' — [[мечка]] која живее во областа на [[Северен Пол|Северниот Пол]]. Таа е најголемиот сувоземен месојад на светот, бидејќи мажјаците најчесто тежат 300 - 600 кг, а [[полов диморфизам|женките пола од тоа]]. Крзното ѝ е прозрачно, но изгледа како бело или кремасто, со што му обезбедува на животното добра камуфлажа. Кожата ѝ е всушност црна. Дебелото сало и крзно ја изолираат од студот. Има кус опаш и мали уши, што ја намалува загубата на топлина. Има и релативно мала глава и долгнавесто тело, што ѝ дава брзина при пливањето. Белата мечка е полуводен цицач, прилагоден на живот на копно, море и мраз, и е врвен месојад во нејзиниот животен простор. Се храни главно со [[фока|фоки]], млади [[морж]]ови и [[кит]]ови, но всушност, ќе изеде сè што може да улови. Белите мечки се ранлив вид со висок ризик за исчезнување поради прекумерниот лов и поради исчезнувањето на нивниот животен простор, што доаѓа како резултат на топењето на мразот на Северниот Пол. Зоолозите и климатолозите веруваат дека популацијата на белите мечки ќе се намали на една третина од сегашната до 2050&nbsp;г.<ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=Schliebe ''et al''|year=2006|id=22823|title=Ursus maritimus|downloaded=9 мај 2006}} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref><ref name="amstrup2007">{{Citation | last1 = Amstrup | first1 = Steven C. | last2 = Marcot | first2 = Bruce G. | last3 = Douglas | first3 = David C. | year = 2007 | title = Forecasting the Range-wide Status of Polar Bears at Selected Times in the 21st Century | publication-place = Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey | id = | url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf | accessdate = 2007-09-29 | archive-date = 2007-10-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071025220330/http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="stirling2006">{{наведено списание | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling | author2 = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | title = Possible Effects of Climate Warming on Selected Populations of Polar Bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261-275 | issn = 0004-0843 | url = http://neptune.gsfc.nasa.gov/publications/pdf/pubs2006/Stirling%20-%20Possible%20Effects%20of%20Climate%20Warming.pdf | language = en | format = PDF | accessdate = 2007-09-15 | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = | archive-date = 2007-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://neptune.gsfc.nasa.gov/publications/pdf/pubs2006/Stirling%20-%20Possible%20Effects%20of%20Climate%20Warming.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="derocher2004">{{Citation | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling | date=April 2004 | title=Polar Bears in a Warming Climate | periodical=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176 | doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Deroche_%20Lunn_Stirling_Warming_climate_2004.pdf | issn=1540-7063 | accessdate=2007-10-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525195429/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Deroche_%20Lunn_Stirling_Warming_climate_2004.pdf | archivedate=2005-05-25 | url-status=dead }}</ref> Во речиси сите земји од регионот на Северниот Пол белата мечка е прогласена за загрозен вид и е заштитена со закон. == Изглед, мерки, еволуција == === Големина и тежина === [[Податотека:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|Diving polar bear]] Белите мечки се меѓу најголемите сувоземни месојади. Мажјаците може да тежат и до двапати повеќе од вториот по големина месојад - [[сибирски тигар|сибирскиот тигар]]. Мажјаците се 25-45% потешки од женките, тежат 350-650 кг, и се долги 2,5-3 м (видете: [[полов диморфизам]]). Возрасните женки тежат 150–250&nbsp;кг и се долги 2-2,5 м, но тежината им се удвојува за време на бременоста.<ref name="stirling1988">{{Citation | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref><ref>Stirling makes no mention of length, these are from [http://www.seaworld.org/infobooks/PolarBears/pbphysical.html SeaWorld] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090228161304/http://www.seaworld.org/infobooks/PolarBears/pbphysical.html |date=2009-02-28 }}</ref>. Опашката им е долга 8-12 см.<ref name="Bearalmanac">{{наведена книга | author = Brown, Gary | title = Great Bear Almanac | year = 1996 | pages= 340 | id = ISBN 1-55821-474-7}}</ref> При раѓање мечињата тежат 600-700 гр. Најголемата регистрирана бела мечка бил мажјак, наводно тежок околу 1000 кг, застрелан во северозападна [[Алјаска]] во 1960 година.<ref name=Wood>{{наведена книга |last= Wood |first=G.L. |year= 1981 |title= The Guinness Book of Animal Records |pages=240}}</ref> === Крзно и кожа === [[Податотека:Wiki polarbear.jpg|thumb|right|Инфрацрвена снимка на бела мечка. Крзното речиси целосно ја изолира од надворешната средина.]] Крзното на белата мечка ѝ обезбедува камуфлажа и изолација. Иако изгледа бело, крзното е прозрачно, налик на водените капки што го сочинуваат облакот. Со староста крзното може да пожолти. Тврдите влакна на стапалата на мечката ѝ даваат изолација и кочење на мразот. Белите мечки се митарат од мај до август<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref>, но за разлика од други [[Арктик|арктички]] цицачи, бојата на летното и зимското крзно не се разликува. Густото поткрзно одлично ја загрева мечката: тие се прегреваат на температури над 10&nbsp;°C, а и речиси невидливи се на инфрацрвена камера, што значи дека не испуштаат топлина. Надворешното крзно е долго 5-15 см, освен на предните нозе на мажјаците, кај што расте и подолго. Се смета дека тоа има намена да ги привлекува женките, слично како гривата кај лавот.<ref name="Dimorph">{{наведено списание |last= Derocher |first= Andrew E |author2= Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year= 2005 |title= Sexual dimorphism of polar bears |journal= Journal of Mammalogy |volume= 86 |issue= 5 |pages= 895–901 |issn= 1545-1542 |url= http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |access-date= 2008-02-11 |archive-date= 2006-03-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060301163819/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status= dead }}</ref> === Еволуција === Се верува дека семејството мечки се издиференцирало од месојадите пред околу 38 милиони години. Според [[ДНК]] анализите и најдените фосили, белата мечка се издвоила како вид од [[кафеавата мечка]] пред само околу 200.000 години. Најстариот најден фосил на бела мечка е стар околу 100.000 години. Најдените фосили покажуваат и дека пред само 10-20.000 години катниците на белата мечка почнале да се разликуваат од оние на кафеавата. Генетски најблизок сродник на белата мечка е една популација на [[алјаска кафеава мечка|алјаските кафеави мечки]] (кодијак).<ref>Marris, E. 2007. Nature 446, 250-253. [http://www.nature.com/nature/journal/v446/n7133/full/446250a.html#B1 Linnaeus at 300: The species and the specious]</ref> Белите мечки можат и да се парат со нив и да родат здрави и плодни младенчиња.<ref name="DeMaster1981">{{Citation | last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling | date=8 мај 1981 | year=1981 | title=Ursus Maritimus | periodical=Mammalian Species | publisher=[[American Society of Mammalogists]] | volume=145 | issue=145 | pages= 1–7 | url=http://links.jstor.org/sici?sici=0076-3519(19810508)2%3A145%3C1%3AUM%3E2.0.CO%3B2-D | issn=0076-3519 | doi=10.2307/3503828 | jstor=3503828 | oclc=46381503 | accessdate=2008-01-21}}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Citation | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 декември 2006 | year =2006 | title =Range-wide Status Review of the Polar Bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[U.S. Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | accessdate =2007-10-31 | archive-date =2009-05-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}.</ref> Сето ова покажува дека белата мечка е релативно нов вид. == Поведение == [[Податотека:Polar bears near north pole.jpg|thumb|right|Три бели мечки љубопитно ја разгледуваат подморницата ''УСС Хонолулу'' 450 км од [[Северниот Пол]]. Фотографија на морнарицата на САД.]] Белите мечки се огромни, агресивни, љубопитни, и потенцијално опасни за луѓето. Дивите бели мечки, за разлика од другите видови на мечки, се речиси сосема ненавикнати на луѓе, и лесно може да ги нападнат како потенцијален плен. Мажјаците се самотници, се здружуваат со женките само во сезоната на парење, а женките се обично дружељубиви меѓусебе. Иако го имаат истиот хормон за [[хибернација]] како и останатите мечки, белите мечки не ја преспиваат зимата, освен бремените женки. === Живеалиште === [[Податотека:Polar bear range map.png|thumb|left|Карта на распространетост на белите мечки.]] Белите мечки живеат во деветнаесет различни популации во пет земји: * [[Канада]] — на архипелагот Вајт * [[Данска]] — на островот [[Гренланд]] * [[Норвешка]] — на Свалбард * [[Русија]] — централен [[Сибир]] и [[Франц-Јосифова Земја]] * [[САД]] — [[Алјаска]] Се проценува дека постојат 20-25.000 бели мечки, од кои околу 60% живеат во Канада<ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{Наведена мрежна страница | title = Polar Bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate = 2007-09-15 }}</ref>. Деветнаесетте популации се движат во рамки на засебни географски региони, но студиите на ДНК покажуваат дека тие меѓусебно се мешаат.<ref>{{Citation | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | date=October 1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | periodical=Molecular Ecology | publisher=Blackwell Science | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | pmid=10583821 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | issn=1471-8278 | accessdate=2007-11-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=2005-05-25 | url-status=dead }}.</ref> Иако минува многу време на копно и на мраз, белата мечка се смета за морски цицач поради тесната врска со морето. Јужните граници на нејзиното живеалиште се ограничени од простирањето на мразот. Топењето на мразот, предизвикано од [[Глобално затоплување|глобалното затоплување]], практично значи уништување на животната средина на белите мечки, и го загрозува нивното преживување како вид. === Лов и исхрана === [[Податотека:Polar Bear ANWR 10.jpg|200px|Бела мечка на труп од [[кит]]|left|thumb]] Белите мечки се најкрвожедните членови на семејството на мечките. За разлика од останатите мечки, белата мечка се храни речиси исклучиво со месо. Се хранат со [[фоки]], особено со прстенестата фока, која отвора дупки во мразот за да дише<ref>{{Citation | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Wiig | first2=Øystein | last3=Andersen | first3=Magnus | date=June 2002 | title=Diet composition of polar bears in Svalbard and the western Barents Sea | periodical=Polar Biology | publication-place=Berlin / Heidelberg | publisher=Springer | volume=25 | issue=6 | pages=448–452 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Derocher_et_al_2003a.pdf | issn=0722-4060 | doi=10.1007/s00300-002-0364-0 | accessdate=2007-11-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20031106021944/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Derocher_et_al_2003a.pdf | archivedate=2003-11-06 | url-status=dead }}.</ref>, но всушнот јадат сè што можат да фатат: птици, јајца, глодачи, ракови, шкампи, белуга китови, млади од моржови, лосови и др. Забележано е во ретки случаи дека јадат и растенија како бобинки, корења и морски треви, но тоа не е значаен дел од нивната исхрана. Метаболизмот на белата мечка е прилагоден на исхрана со сало од морски цицачи<ref>{{Citation | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | periodical=Oecologia | place=Berlin / Heidelberg | publisher=Springer | volume=86 | issue=4 | pages= 598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | pmid=28313343 | issn=0029-8549}}</ref><ref>{{Citation | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | periodical=Canadian Journal of Zoology | place=Ottawa | publisher=National Research Council of Canada | volume=63 | issue=5 | pages= 1033–1036 | doi=10.1139/z85-155 | issn=0008-4301}}</ref>. Повеќето животни се побрзи од белата мечка на отворено или во вода, а и брзо се прегрева, затоа мечките ловат на работ меѓу мразот и морето, или се хранат со трупови од умрени [[морж]]ови или [[кит]]ови. Кога мразот е повлечен во текот на летото, живеат од своите мrсни резерви и ретко ловат. Иако се мошне силни, ретко напаѓаат возрасни моржови, бидејќи тие се двојно потешки, но и таков случај е забележан на камера<ref name="Clarkson1994" />. Како месојад кој се храни со месојади што јадат риба, белата мечка внесува големи количества ретинол - [[витамин А]], кој се складира во црниот дроб. Поради тоа, црниот дроб им е отровен за луѓето, бидејќи предизвикува хипервитаминоза на витаминот А. Белите мечки се одлични пливачи и биле видени во арктичките води и на 100 км од брегот. Во некои случаи поминуваат доста време и на сантите мраз. Нивното сало, што достигнува дебелина до 12 см, им дава дополнителна пловност, а и ги изолира од студената вода. Во последно време, регистрирани се 4 давења на бели мечки, веројатно поради тоа што отишле предалеку барајќи храна поради топењето на мразот<ref name="monnett2006">{{Citation | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=20 јули,06 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea | periodical=Polar Biology | publication-place=Berlin | publisher=Springer | volume=29 | issue=8 | pages= 681–687 | issn=0722-4060 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2}}</ref>. Бидејќи се љубопитни и јадат сѐ што ќе стигнат, белите мечки го истражуваат и го јадат и ѓубрето што го оставаат луѓето. Забележано е дека јадат пластика, акумулатори, етлен гликол, хидраулично масло, моторно масло, стиропор и др.<ref name="Clarkson1994">{{Citation | last1=Clarkson | first1=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C-25 to C-34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=2007-11-13 | archive-date=2007-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}.</ref><ref name="Manning">{{Citation | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on "Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses" | periodical=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | doi=10.14430/arctic3663 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | issn=0004-0843 | accessdate=2007-11-13 | archive-date=2008-04-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=dead }}.</ref> Поради тоа што се наоѓаат на врвот на ланецот на исхраната, белите мечки страдаат од прекумерно внесување на разни токсични материи кои влијаат врз [[имунитет]]от, вродените мани, наталитетот, однесувањето, бројноста, и др.<ref>{{Citation | last1=Skaare | first1=Janneche Utne | last2=Larsen | first2=Hans Jørgen | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | date=December 2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | periodical=Toxicology | publication-place=Shannon, Ireland | publisher=Elsevier Science | volume=181-182 | issue= | pages=193–197 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | pmid=12505309 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | issn=0300-483X | accessdate=2007-11-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20031105234254/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=2003-11-05 | url-status=dead }}.</ref><ref>{{Citation | last1=Wiig | first1=Oystein | last2=Derocher | first2=Andrew E. | last3=Cronin | first3=Matthew M. | last4=Skaare | first4=Janneche U. | date=October 1998 | title=Female Pseudohermaphrodite Polar Bears at Svalbard | periodical=Journal of Wildlife Diseases | publication-place=Lawrence, Kansas | publisher=Wildlife Disease Association | volume=34 | issue=4 | pages=792–796 | doi=10.7589/0090-3558-34.4.792 | pmid=9813850 | url=http://www.jwildlifedis.org/cgi/reprint/34/4/792.pdf | issn=0090-3558 | accessdate=2007-11-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082136/http://www.jwildlifedis.org/cgi/reprint/34/4/792.pdf | archivedate=2008-04-09 | url-status=live }}.</ref> === Размножување === [[Податотека:Ursus maritimus 3 1999-07-11.jpg|thumb|Мајка и две мечиња на островот Гиљамо во Националниот парк Укусиксалик - [[Канада]].]] Белите мечки се парат во април и мај во период од една недела, колку што е потребно за да се индуцира овулација. Оплоденото јајце останува во мирување во мајката до август или септември. Во овој период од 4 месеци, женките јадат огромни количества храна подготвувајќи се за бременоста, и често ја зголемуваат тежината и повеќе од двојно. Кога храната станува недостапна во август поради топењето на мразот, мечката копа дувло во снегот и влегува во заспана состојба слична на [[хибернација]]. Во области каде што преку целата година имаат храна, остануваат активни до октомври. Мечињата се раѓаат во декември без да се разбуди мајката. Таа останува заспана додека ги дои, сѐ до март, кога семејството излегува од дувлото. Најголемата закана за младенчињата се други возразни мажјаци, кои би ги убиле младите за да се парат со мајката. Мајката ги одгледува мечињата до втората или третата години, после што тие се одвојуваат. Помалку од половина од новородените мечиња ја преживуваат првата година од животот.<ref name="regehr2006">{{Citation | last1 = Regehr | first1 = Eric V. | last2=Amstrup | first2=Steven C. | last3=Stirling | first3=Ian | year = 2006 | title = Polar Bear Population Status in the Southern Beaufort Sea | publication-place =Reston, Virginia | place =Anchorage, Alaska | publisher = U.S. Geological Survey | id = Open-File Report 2006-1337 | url = http://pubs.usgs.gov/of/2006/1337/pdf/ofr20061337.pdf | accessdate =2007-09-15}}</ref> Полната зрелост настапува на возраст од околу 4 години, но може да задоцни и до 6.<ref name="stirling1988" /> == Заштита == Од 1973 година, земјите во кои живеат бели мечки имаат потпишано меѓународен договор за нивна заштита. Заштитата главно се однесува на ограничувањето на ловот, кој е ограничен само на лов за домородната популација до извесни квоти. Ловот на белите мечки целосно е забранет во [[Норвешка]] уште од 1975 година. На [[14 мај]] [[2008]] година, [[САД]] ја впишаа белата мечка како загрозен вид. == Занимливости == [[Податотека:MyToonie.jpg|150px|right|thumb]] * Белите мечки се познати по своето бело крзно и необично место на живеење. Компании како [[Кока-Кола]] и други, употребуваат слика на белата мечка за свое лого, реклама или на пакувањето на производите. * Канадската монета од 2 долари е со слика на бела мечка. * ТВ серијата „[[Изгубени]]“ прикажува бели мечки на непознат тропски остров. * Белата мечка беше маскота на Зимските [[Олимписки игри]] во [[Калгари]] - Канада, 1988. * [[Северозападните Територии]] и [[Нунавут]] во [[Канада]] имаат регистарска табличка на возилата во форма на бела мечка. ==Белата мечка како мотив во популарната култура== * „Бела мечка“ (англиски: ''Polar Bear'') — песна на британската рок-група [[Рајд]] (''Ride'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/19469-Ride-Nowhere Ride – Nowhere (пристапено на 15.2.2024)]</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Ursus maritimus|Бела мечка}} {{Мечки}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Животни]] [[Категорија:Цицачи]] [[Категорија:Ѕверови]] [[Категорија:Мечки]] gt210pzos49z4qc67qxreuib38gtdlt Спортска сала „Борис Трајковски“ 0 47342 5602893 5601069 2026-08-01T17:36:00Z Gurther 105215 5602893 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија стадион | име= Т Арена [[Податотека:TrajkovskiSportsArenaSkopjeMacedonia.JPG|center|250px|Надворешен изглед на салата]]| локација= [[Скопје]], [[Република Македонија|Македонија]]| темели= 2003| отворен= 2008 | сопственик= [[Град Скопје]] | operator= | construction_cost = | играат= [[Кошаркарска репрезентација на Македонија|Кошаркарска репрезентација]] (мажи и жени), [[Македонска ракометна репрезентација|Ракометна репрезентација]] (мажи и жени), [[Македонска одбојкарска репрезентација|Одбојкарска репрезентација]] (мажи и жени)| сместивост= 6,200¹<br />¹<small>4.360 фиксни и дополнителни 1840 мобилни седишта</small> <ref>http://www.ehf-euro.com/Boris-Trajkovski.861.0.html</ref>| }} '''Спортска сала „Борис Трајковски“''' — најголема повеќенаменска [[спортска сала]] во [[Македонија]]. При нејзиното пуштање во употреба била именувана по покојниот македонски претседател [[Борис Трајковски]]. Нејзиното свечено отворање било на [[22 мај]] кога настапиле кошаркарските егзибионисти [[Харлем Глоубтротерс]]. Салата има сместивост од 6,200 места. Салата била домаќин на [[Европско првенство во ракомет за жени 2008|Европското првенство во ракомет за жени]] одржано во [[2008]]. Таа е исто така дом на повеќе македонски национални репрезентации. Во [[2026|2026 година]], Спортскиот центар „Борис Трајковски“ и [[Македонски Телеком]] започнале стратешко партнерство со кое салата била преименувана во Т Арена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telekom.mk//ns-newsarticle-najgolemata-sportska-sala-vo-makedonija-stanuva-t-arena.nspx|title=Најголемата спортска сала во Македонија станува Т Арена|work=www.telekom.mk|language=mk|accessdate=2026-07-27}}</ref> == Технички спецификации == Повеќенаменската сала “Борис Трајковски” е и најкомплексниот спортски објект што некогаш се изградил во [[Македонија]]. Во неа постојат две сали, една поголема која е и главна со максимална сместивост од 7000 (за [[кошарка]]рски натпревари) и 10,000 за концерти и други културни манифестации, како и една помала со сместивост од 500 седишта која може да се користи за тренинзи и за помали натпревари. Комплексот располага со опрема и со реквизити за сите спортови што се играат во него, а е приспособен во него да се одржуваат и музички, културни и други манифестации. Мултифункционалноста на објектот се надополнува со изградбата на сауна, фитнес сала, кугларница, амбуланта и други. Во склоп на салата се наоѓаат и деловни простории во кои е сместено претпријатието што ја управува салата, а предвидени се и два ресторани и кафулиња, како и простори за продавници.<ref>http://www.ehf-euro.com/Boris-Trajkovski.861.0.html| "Податоци за салата од ЕХФ"</ref>|<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.scboristrajkovski.gov.mk/mk/za-nas |title=архивски примерок |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2010-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115170528/http://www.scboristrajkovski.gov.mk/mk/za-nas |url-status=dead }}</ref> == Историја == Салата започнала да се гради на почетокот на [[2004]], а инвеститор бил [[Градот Скопје|Град Скопје]]. Таа била најавувана како еден од капиталните проекти на поранешниот градоначалник [[Ристо Пенов]]. Првичниот рок што си го поставиле градските власти за завршување на изградбата бил една година, но тој бил повеќекратно пробиен поради проблемите кои се појавувалее при изградбата. Уште на почетокот, додека се копале [[темелите]], избиле подземни води и целото [[градилиште]] се [[поплава|поплавило]]. Тоа донело дополнителни трошоци од околу еден милион евра На неколку наврати градската каса останувала без доволно средства, што довело неколкупати свечено да биде одбележувано продолжувањето на градежните работи по повторното изнаоѓање на материјални средства. По доаѓањето на [[Трифун Костовски]] на [[градоначалник|градоначалничката функција]] на [[Град Скопје]], градот започнал преговори со [[Владата]] да го предаде објектот во нивна [[јурисдикција]]. Преговорите се воделе уште со претходната влада и завршиле безуспешно, по што во февруари 2007 градот и [[Влада на Република Македонија|Владата]] потпишале договор за примопредавање. Било формирано заедничкото друштво „Борис Трајковски” кое раководи со објектот, и секој од инвеститорите добил соодветен број акции во него, според парите што ги вложил или што ќе треба да ги вложи во изградбата. Дополнително се направени измени во вентилацискиот систем кој сега е способен да овозможува непречена вентилација за 10.000 посетители. Во [[јули]] [[2026|2026 година]], салата го добило името Т Арена. == Галерија == <gallery> Податотека:Trajkovskiarena-side.JPG|Надворешен изглед на салата Податотека:Boris Trajkovski Sports Arena- east.JPG|Поглед кон источната страна Податотека:Boris_Trajkovski_Sports_Arena-_north.JPG|Поглед кон северната трибина Податотека:Boris_Trajkovski_Sports_Arena-_south.JPG|Поглед кон јужната трибина Податотека:Спортска сала Борис Трајковски.jpg|Атмосфера пред започнување на кошаркарски натпревар Податотека:Сала Борис Трајковски.gif|Надворешен изглед на салата </gallery> == Наводи == {{наводи}} === Белешки === * {{note label|А|а|а}} Сместивоста на салата дополнително била зголемена во март 2009 година.На источната трибина беше изградена монтажна трибина од 250 седишта. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Борис Трајковски}} [[Категорија:Кошаркарски собиралишта во Македонија]] [[Категорија:Спортски сали во Македонија|Борис Трајковски]] [[Категорија:Спортски зданија во Скопје]] [[Категорија:Борис Трајковски]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2008 година]] kbm8kxkxmgivggs81cra4qmmr6y9yhe Модифицирана Меркалиева скала 0 47636 5602923 5602263 2026-08-01T19:38:25Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602923 wikitext text/x-wiki [[Податотека:1755 Lisbon earthquake.jpg|мини|Лисабон, Португалија, за време на Големиот лисабонски земјотрес во 1755 година]] '''Меркалиевата скала на јачина''' се користи за мерење на јачина на [[земјотрес]]. Оваа скала ги опишува ефектите од земјотресите на Земјината површина, луѓето, природните објекти и производите на човечкиот труд со скала од 1 до 12. Меркалиевата скала произлегла од масовно користена скала од десет степени Роси-Форел, која била ревидирана од [[италија]]нскиот [[вулкан]]олог [[Ѓузепе Меркали]] во 1883 и 1902. Изразот Меркалиева скала на јачина или Меркалиева скала не треба да се користи, освен ако не се мисли на оригиналната скала од 10 степени од 1902 година. Во 1902 година Меркалиевата скала од десет степени била проширена на дванаесет степени од италијанскиот [[физичар]] [[Адолфо Канкани]]. Таа подоцна била комплетно преработена од геофизичарот Август Хајнрих Зиеберг и стана позната како Меркали-Канкани-Зиебергова (МКС) скала. Оваа скала била уште двапати доплнувана од [[хари Вуд|Хари О. Вуд]] и [[Френк Нуман]] и конечно од [[Чарлс Рихтер]]. Денес оваа скала е позната како Изменета Меркалиева скала - MMI.<ref>[http://ktk.gf.ukim.edu.mk/index.php/mk/2009-02-18-08-08-47/category/8-?download=10%3A Земјотрес, хазард и ризик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306190601/http://ktk.gf.ukim.edu.mk/index.php/mk/2009-02-18-08-08-47/category/8-?download=10: |date=2016-03-06 }} {{mk}}</ref> Пониските степени во оваа скала се дефинираат според осетот на луѓето, додека повисоките степени се засновани на забележаните ефекти од земјотрес. == Степени == Меркалиевата сеизмичка скала има 12 степени: {| class="wikitable" ! Степен ! [[Максимално забрзување на тлото]] (прибл.)<ref>{{cite web |title=Representing Macroseismic Intensity on Maps – ShakeMap Documentation |url=https://ghsc.code-pages.usgs.gov/esi/shakemap/manual4_0/ug_intensity.html |website=U.S. Geological Survey |access-date=2 October 2025}}</ref> ! Состојба на тлото ! Примери |-<!--- Please limit to examples to two or three notable events ---> ! style="{{shindo/color|mmi|1}}width:180px;text-align:left" id="mmi-1" | <span><big>I. Незабележлив</big></span> | <{{cvt|0.0005|g0|m/s2}} | Не се чувствува, освен од многу мал број лица при особено поволни услови. | [[Земјотреси кај Назко во 2007–2008 година|Назко 2007–2008]] |- ! style="{{shindo/color|mmi|2}}text-align:left" id="mmi-2" | <span><big>II. Занемарлив</big></span> | rowspan="2" | {{cvt|0.003|g0|m/s2}} | Го чувствуваат само мал број лица во мирување, особено на повисоките катови на зградите. Нежно обесените предмети може слабо да се нишаат. | [[Земјотрес во Ел Салвадор (2012)|Ел Салвадор 2012]] |- ! style="{{shindo/color|mmi|3}}text-align:left" id="mmi-3" | <span><big>III. Слаб</big></span> | Се чувствува доста забележливо во затворени простории, особено на повисоките катови на зградите. Многумина не сфаќаат дека станува збор за земјотрес. Возилата во мирување може благо да се нишаат. Вибрациите наликуваат на оние при поминување на камион, а нивното времетраење може да се процени. | [[Земјотрес во Никарагва (1992)|Никарагва 1992]] |- ! style="{{shindo/color|mmi|4}}text-align:left" id="mmi-4" | <span><big>IV. Умерен</big></span> | {{cvt|0.028|g0|m/s2}} | Во затворени простории го чувствуваат многумина, а на отворено само мал број луѓе во текот на денот. Ноќе, некои луѓе се будат. Садовите, прозорците и вратите се затресуваат, а од ѕидовите се слушаат звуци на пукање. Чувството е слично на удар од тежок камион во зграда. Возилата во мирување забележливо се нишаат. | [[Земјотрес и цунами кај Пангандаран (2006)|Пангандаран 2006]] |- ! style="{{shindo/color|mmi|5}}text-align:left" id="mmi-5" | <span><big>V. Прилично силен</big></span> | {{cvt|0.062|g0|m/s2}} | Го чувствуваат речиси сите; многумина се будат од сон. Некои садови и прозорски стакла се кршат. Нестабилните предмети се превртуваат. Часовниците со нишало може да запрат. | {{Plainlist| * [[Земјотрес и цунами кај Ментавај (2010)|Ментавај 2010]] * [[Земјотрес во Охотско Море (2013)|Охотско Море 2013]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|6}}text-align:left" id="mmi-6" | <span><big>VI. Силен</big></span> | {{cvt|0.12|g0|m/s2}} | Го чувствуваат сите, а многумина се исплашени. Некои потешки парчиња мебел се поместуваат, а на поединечни места паѓа малтер. Штетите се мали. | {{Plainlist| * [[Земјотрес на Алеутските Острови (1946)|Алеутските Острови 1946]] * [[Земјотрес во Боливија (1994)|Боливија 1994]] * [[Земјотрес и цунами кај Самоа (2009)|Самоа 2009]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|7}}text-align:left" id="mmi-7" | <span><big>VII. Многу силен</big></span> | {{cvt|0.22|g0|m/s2}} | Штетите се занемарливи кај зградите со добар проект и квалитетна градба; но се мали до умерени кај добро изградени обични објекти. Кај слабо изградени или лошо проектирани објекти штетите се значителни; некои оџаци се оштетуваат или се уриваат. Земјотресот го забележуваат и возачите на моторни возила. | {{Plainlist| * [[Земјотресот во Фарсинај (1957)|Фарсинај 1957]] * [[Земјотрес во Илиноис (1968)|Илиноис 1968]] * [[Земјотрес во Долна Калифорнија (2010)|Долна Калифорнија 2010]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|8}}text-align:left" id="mmi-8" | <span><big>VIII. Разорен</big></span> | {{cvt|0.40|g0|m/s2}} | Штетите се мали кај специјално проектираните објекти; значителни се кај обичните цврсти згради, со делумно уривање. Штетите се големи кај слабо изградените објекти. Доаѓа до паѓање на оџаци, фабрички оџаци, столбови, споменици и ѕидови. Тешкиот мебел се превртува. Во мали количини се исфрлаат песок и кал. Се појавуваат промени во водата во бунарите. Возачите на моторни возила се вознемирени. |{{Plainlist| * [[Земјотрес во Анкаш (1970)|Анкаш 1970]] * [[Земјотрес во Буин-Захра (2002)|Буин-Захра 2002]] * [[Земјотреси во Ван (2011)|Ван 2011]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|9}}text-align:left" id="mmi-9" | <big>IX. Опустошувачки</big> | {{cvt|0.75|g0|m/s2}} | Штетите се значителни кај специјално проектираните објекти; добро проектираните скелетни конструкции се изместуваат. Штетите се големи кај цврстите згради, со делумно уривање. Зградите се поместуваат од темелите. Се појавува втечнување на тлото. Подземните цевки се кршат. | {{Plainlist| * [[Земјотрес во Хаиченг (1975)|Хаиченг 1975]] * [[Земјотрес во Мексико Сити (1985)|Мексико Сити 1985]] * [[Земјотрес и цунами во Индискиот Океан (2004)|Индискиот Океан 2004]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|10}}text-align:left" id="mmi-10" | <big>X. Уништувачки</big> | rowspan=3 | >{{cvt|1.39|g0|m/s2}} | Некои добро изградени дрвени објекти се уништени; повеќето ѕидани и скелетни конструкции се уништени заедно со темелите. Шините се искривуваат. Се појавуваат значителни свлечишта покрај речните брегови и на стрмни падини. Песокот и калта се поместуваат. Водата се прелева преку бреговите. | {{Plainlist| * [[Земјотрес во Манџил–Рудбар (1990)|Манџил–Рудбар 1990]] * [[Земјотрес во Хаити (2010)|Хаити 2010]] * [[Земјотрес и цунами во Сулавеси (2018)|Сулавеси 2018]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|11}}text-align:left" id="mmi-11" | <big>XI. Катастрофален</big> | Малку, ако воопшто има, ѕидани објекти остануваат неурнати. Мостовите се уништени. Во тлото се појавуваат широки пукнатини. Подземните цевководи се целосно ставени вон употреба. На меко тло се појавуваат слегнувања и свлечишта. Шините се силно искривени. |{{Plainlist| * [[Земјотрес во Сан Франциско (1906)|Сан Франциско 1906]] * [[Земјотрес во округот Керн (1952)|Керн 1952]] * [[Земјотрес во Сечуан (2008)|Сечуан 2008]] }} |- ! style="{{shindo/color|mmi|12}}text-align:left" id="mmi-12" | <big>XII. Катаклизмичен</big> | Штетите се целосни. На површината на тлото се забележуваат брановидни деформации. Линиите на видик и хоризонталните рамнини се нарушени. Предметите се исфрлаат во воздух. |{{Plainlist| * [[Земјотрес во Монголија (1957)|Монголија 1957]] * [[Земјотрес во Валдивија (1960)|Валдивија 1960]] * [[Земјотреси во Турција и Сирија (2023)|Турција–Сирија 2023]] }} |} == Поврзано == *[[Рихтерова скала]] == Извори == {{наводи}} {{Никулец}} [[Категорија:Сеизмологија]] [[Категорија:Земјотреси]] [[Категорија:Сеизмички скали]] [[Категорија:Италијански пронајдоци]] 5lzqayqyhzvspw52fcwpygv754b2630 Летни олимписки игри 1968 0 59962 5602920 5254909 2026-08-01T19:33:59Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602920 wikitext text/x-wiki [[Податотека:1968 Mexico emblem.svg|мини|Амблем на Летните олимписки игри 1968 година]] {{Olympics infobox|1968|Summer | Name = Games of the XIX Olympiad | Logo = 1968 Meksiko.gif | Size = 250px | Host city = [[Мексико Сити]], [[Мексико]] | Nations participating = 112 | Athletes participating = 5,530<br />(4,750 мажи, 780 жени)| Events = 172 во 20 [[спорт]]ови | Opening ceremony = [[12 октомври]] [[1968]] | Closing ceremony = [[27 октомври]] [[1968]] | Officially opened by = [[Густаво Диаз Ордаз]] | Athlete's Oath = [[Пабло Горидо]] | Judge's Oath = | Olympic Torch = [[Норма Ерикета Базилио де Сотело]] | Stadium = [[Estadio Olímpico Universitario]] | }} '''Летните олимписки игри - 1968''' или '''19-тите Летни олимписки игри''' се одржале во градот [[Мексико (град)|Мексико]], [[Мексико]]. Градот бил избран за домаќин на [[18 октомври]] [[1963]] година на 60-тата сесија на [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]] во [[Баден- Баден]]. Останати кадндидати биле [[Детроит]], [[Лион]] и [[Буенос Аирес]]. Игрите се одржале само 10 дена по [[Масакар Тлателоко|масакрот Тлателоко]] во којшто на [[2 октомври]] [[1968]] биле убиени стотици студенти од страна на тајните службени сили. {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse: collapse;" |- ! colspan="7" | Резултати од гласањето за избор на град-домаќин на Летните олимписки игри - 1968 |- | '''Град''' | '''Земја''' | bgcolor=""|'''Прв круг''' |- ||[[Мексико (град)|Мексико]]|| [[Податотека:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Мексико]] ||'''30''' |- ||[[Детроит]]|| [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[САД]] ||14 |- ||[[Лион]]|| [[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Франција]] ||12 |- ||[[Буенос Аирес]]|| [[Податотека:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Аргентина]] ||2 |} == Ретроспектива == * Големата надморска висина на [[Мексико (град)|Мексико]] (2240m) ги отежнала условите за настап на игрите, а на многу спортисти им била потребна поголема адаптација. Но, сепак големата надморска висина овозможила полесно да се постигнат неколку рекорди, особено во скокачките дисциплини. * За првпат на [[Олимписките игри]] спортистите од [[Источна Германија|Источна]] и [[Западна Германија]] настаплие одделно за двете земји. * Фрлачот на диск [[Ал Ертер]] го освоил својот четврти златен медал на четвртите Олимписки игри. * [[Боб Бимон]] поставил нов светски рекорд во скок во далечина со фантастични 8.90m. Овој резултат бил за 55&nbsp;cm подобар од рекордот стар една година чиј сопственик бил [[Игор Тер- Ованесјан]]. Резултатот 8.90m бил светски рекорд сè до историското финале на [[Светското првенство во атлетика - 1991]] одржано во [[Токио]] каде што [[Мајк Пауел]] станал светски рекордер прескокнувајќи 8.95m. * Во трискок светскиот рекорд бил подобруван дури 5 пати од тројца различни атлетичари. * [[Дик Фосбари]] освоил златен медал во скок во височина употребувајќи го својот препознатлив стил кој по неговото име ќе стане доминантен во оваа дисциплина. * На свечената веремонија на доделување на медалите на најдобрите натрпреварувачи во атлетската трка на 200m во машка конкуренција, американските натпреварувачи [[Томи Смит]] (злато) и [[Џон Карлос]] (бронза), и двајцата црномурести, ги подигнале своите глави во знак на доминација на црната раса по што и двајцата биле доживотно дисквалификувани од страна на [[Меѓунардониот олимписки комитет]]. * По освојувањето на златниот медлал во [[бокс]] во супертешка категорија, [[Џорџ Форман]], кружел околу рингот со мало американско знаменце и се поклонил неколкупати пред публиката. * Гимнастичарката [[Вера Чаславска]] од [[Чехословачка]] освоила 4 златни медали. * [[Чарлс Хикокс]] освоил 3 златни медали во [[пливање]], а [[Деби Меер]] станал првиот пливач којшто победил на 200, 400 и на 800m слободен стил. * За првпат на Олимписките игри биле воведени допинг-тестовите. Шведскиот натпреварувач во современ петобој [[Ханс Гунар Лиљенвал]] бил дисквалификуван поради козумирање на алкохол. * [[Џон Стивен Аквари]] од [[Танзанија]] станал популарен по тоа што завршил последен на маратонот поради повреда на коленото. * Ова се првите од трите Летни олимписки игри на кои се натпреварувал [[Жак Рог]], подоцна осмиот претседател на МОК. * Мексиканската спортистката [[Норма Ерикето Базилио де Сотело]] станала првата жена којашто го запалила Олимпискиот оган. * Ова биле првите [[Олимписки игри]] на кои африканските спортисти ја покажале својата доминација на средните и долгите атлетски патеки. Тие ги освоиле златните медали во сите дисциплини од 800m до маратонот. Ваквиот успех, африканските натпреварувачи го постигнуваат и денес. == Спортови == {| | * [[Атлетика]] * [[Кошарка]] * [[Бокс]] * [[Кано]] * [[Велосипедизам]] * [[Скокови во вода]] * [[Коњички спортови]] * [[Мечување]] * [[Фудбал]] * [[Гимнастика]] |width=20| |valign=top| * [[Хокеј на трева]] * [[Современ петобој]] * [[Веслање]] * [[Едрење]] * [[Стрелаштво]] * [[Пливање]] * [[Одбојка]] * [[Ватерполо]] * [[Подигање тегови]] * [[Борење]] |} == Демонстративни спортови == * [[Баскиска пелота]] * [[Тенис]] == Земји-учеснички == [[Податотека:1968 Summer Olympic games countries.png|thumb|240px|Со сина боја се обележани земјите коишто дебитираат на Олимписките игри]] На игрите за првпат настапиле спортисти од повеќе од 100 земји (112). Спортистите од [[Источна Германија|Источна]] и [[Западна германија]] настапиле одвоено за своие земји. {| |valign=top| * [[Авганистан]] * [[Алжир]] * [[Аргентина]] * [[Австралија]] * [[Австрија]] * [[Бахами]] * [[Барбадос]] * [[Белгија]] * [[Бермуда]] * [[Боливија]] * [[Бразил]] * [[Британски Хондурас]] * [[Бугарија]] * [[Бурма]] * [[Камерун]] * [[Канада]] * [[Централноафриканска Република]] * [[Цејлон]] * [[Чад]] * [[Чиле]] * [[Колумбија]] * [[Демократска Република Конго]] * [[Костарика]] * [[Брег на Слоновата Коска]] * [[Куба]] * [[Чехословачка]] * [[Данска]] * [[Доминиканска Република]] |width=20| |valign=top| * [[Еквадор]] * [[Египет]] * [[Ел Салвадор]] * [[Етиопија]] * [[Фиџи]] * [[Финска]] * [[Франција]] * [[Источна Германија]] * [[Западна Германија]] * [[Гана]] * [[Велика Британија]] * [[Грција]] * [[Гватемала]] * [[Гвинеја]] * [[Гвајана]] * [[Хондурас]] * [[Хонгконг]] * [[Унгарија]] * [[Исланд]] * [[Индија]] * [[Индонезија]] * [[Иран]] * [[Ирак]] * [[Ирска]] * [[Израел]] * [[Италија]] * [[Јамајка]] * [[Јапонија]] |width=20| |valign=top| * [[Кенија]] * [[Кореја]] * [[Кувајт]] * [[Либан]] * [[Либерија]] * [[Лихтенштајн]] * [[Луксембург]] * [[Мадагаскар]] * [[Малезија]] * [[Мали]] * [[Малта]] * [[Мексико]] * [[Монако]] * [[Монголија]] * [[Мароко]] * [[Холандија]] * [[Холандски Антили]] * [[Нов Зеланд]] * [[Никарагва]] * [[Нигер]] * [[Нигерија]] * [[Норвешка]] * [[Пакистан]] * [[Панама]] * [[Парагвај]] * [[Перу]] * [[Филипини]] * [[Полска]] |width=20| |valign=top| * [[Португалија]] * [[Порторико]] * [[Романија]] * [[Сан Марино]] * [[Сенегал]] * [[Сиера Леоне]] * [[Сингапур]] * [[Советски Сојуз]] * [[Шпанија]] * [[Судан]] * [[Суринам]] * [[Шведска]] * [[Швајцарија]] * [[Сирија]] * [[Тајван]] * [[Танзанија]] * [[Тајланд]] * [[Тринидад и Тобаго]] * [[Тунис]] * [[Турција]] * [[Уганда]] * [[САД]] * [[Уругвај]] * [[Венецуела]] * [[Виетнам]] * [[Девствени Острови]] * [[СФРЈ]] * [[Замбија]] |} == Освојувачи на медали == {| {{RankedMedalTable}} |- |1||align=left| [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[САД]] ||45||28||34||107 |- |2||align=left| [[Податотека:Flag of the Soviet Union.svg|20px]] [[СССР]] ||29||32||30||91 |- |3||align=left| [[Податотека:Flag of Japan.svg|20px]] [[Јапонија]] ||11||7||7||25 |- |4||align=left| [[Податотека:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Унгарија]] ||10||10||12||32 |- |5||align=left| [[Податотека:Flag of East Germany.svg|20px]] [[Источна Германија]] ||9||9||7||25 |- |6||align=left| [[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Франција]] ||7||3||5||15 |- |7||align=left| [[Податотека:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Чехословачка]] ||7||2||4||13 |- |8||align=left| [[Податотека:Flag of Germany.svg|20px]] [[Западна Германија]] ||5||11||10||26 |- |9||align=left| [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px]] [[Австралија]] ||5||7||5||17 |- |10||align=left| [[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Велика Британија]] ||5||5||3||13 |} == Надворешни врски == * [http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1968 IOC Site on 1968 Summer Olympics] * [http://www.gamesbids.com/english/archives/past.shtml Result of the 1968 Summer Olympics host city candidacies] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180319051500/http://www.gamesbids.com/english/archives/past.shtml |date=2018-03-19 }} * [http://www.wsws.org/articles/2000/oct2000/olym-o25.shtml An article on the American Sprinters Controversy] {{Олимписки игри}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Летни олимписки игри 1968| ]] efposw4o0pxmpfbt3o6ku287jod8t26 1730-ти 0 73500 5603071 5133301 2026-08-02T10:03:09Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603071 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1730-ти}} == Настани == * [[1730]] — [[Махмуд I]] станал султан после немирите во [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. * [[1733]] — започнала [[Војна за полското наследство|Војната за полското наследство]]. * [[1735]] — започнала [[Руско-турска војна (1735-1739)|Руско-турска војна]], која ќе трае во следните четири години. * [[1735]] — царот [[Ќианлонг]] започнал голема територијална експанзија на [[Кина]]. * [[1738]] — завршила [[Војна за полското наследство|Војната за полското наследство]]. * [[1739]] — со [[Белградски мир|Белградскиот мир]], [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] успеало да поврати [[Кралство Србија (1718—1739)|дел од териториите]] што претходно ги изгубило. == Личности == ===Родени=== [[Податотека:Charles Messier.jpg|мини|На 26 јуни 1730 година е роден француски астроном [[Шарл Месје]]]] * [[1730]] — роден [[Едмунд Берк]], ирско-британски државник. * [[1730]] — роден [[Шарл Месје]], француски астроном. * [[1731]] — роден [[Хенри Кевендиш]], англиски природен филозоф, научник и значаен експериментален и теориски хемичар и физичар. * [[1731]] — роден [[Виктор Луј]], француски архитект. * [[1732]] — роден [[Џорџ Вашингтон]], првиот американски претседател. * [[1732]] — роден [[Карл Готхард Лангханс]], пруски градител и архитект. * [[1732]] — роден [[Јозеф Хајдн]], австриски композитор. * [[1733]] — роден [[Џозеф Пристли]], англиски материјалистички филозоф, психолог, физичар и хемичар. * [[1734]] — роден [[Прокопиј Цариградски]], вселенски патријарх. * [[1734]] — роден [[Џорџ Ромни]], англиски портретист. * [[1735]] — роден [[Џон Адамс]], американси политичар и вториот претседател на Соединетите Американски Држави. * [[1735]] — роден [[Јосиф Николај Лауренти]], австриски природонаучник од италијанско потекло. * [[1736]] — роден [[Шарл Огистен де Кулон]], француски физичар. * [[1737]] — роден [[Лујџи Галвани]], италијански физичар. * [[1738]] — роден [[Вилијам Хершел]], англиски астроном од германско потекло. ===Починати=== * [[1730]] — починат [[Антоан Ломе де Ламот-Кадилак]], основач на Детроит. * [[1730]] — починат [[Папа Бенедикт XIII]]. * [[1730]] — починат [[Папа Климент XII]]. * [[1730]] — починат [[Патрона Халил]], поттикнувач на востанието од 1730 година. * [[1730]] — починат [[Петар II (Русија)|Петар II]], император на Русија. * [[1731]] — починат [[Даниел Дефо]], англиски автор, новинар и памфлетист. * [[1732]] — починат [[Франц Лудвиг Фалечко-Нојбуршки]], германски епископ и архиепископ (надбискуп) на неколку епархии и Голем мајстор на Тевтонскиот ред. * [[1733]] — починат [[Франсоа Купрен]], француски барокен композитор, оргулар и чембалист. * [[1733]] — починат [[Кристијан Пецолд]], германски композитор и оргулар. * [[1735]] — починат [[Еремија III Цариградски]], вселенски патријарх. * [[1736]] — починат [[Ахмед III]], дваесет и третиот султан на Отоманското Царство. * [[1736]] — починат [[Козма III Цариградски]], вселенски патријарх. * [[1736]] — починат [[Даниел Габриел Фаренхајт]], германски потчиненик на полската круна, физичар и инженер. == Откритија == * ... [[Категорија:18 век]] [[Категорија:1730-ти]] 4gckdekylb28y45svtm39jerbymffb3 1740-ти 0 73501 5603070 5081686 2026-08-02T10:01:28Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603070 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1740-ти}} == Настани == * [[1740]] — [[Фридрих II Велики|Фридрих II]] станува крал на [[Пруско Кралство|Прусија]]. * [[1740]] — гладот во [[Ирска]], кој траел две години, убил 10% од населението. * [[1740]] — започнала [[Војна за австриското наследство|Војната за австриското наследство]]. * [[1741]] — Русите почнуваат да ги населуваат [[Алеутски Острови|Алеутските Острови]]. * [[1741]] — [[Елисавета Петровна]] станува царевица на [[Руско Царство|Русија]]. * [[1741]] — [[папа Бенедикт XIV|папата Бенедикт XIV]] го издава ''Immensa Pastorum principis'' против ропството. * [[1744]] — [[Мохамед ибн Сауд]] ја основа првата [[Саудиска Арабија|саудиска држава]]. * [[1747]] — [[Ахмед Шах Дурани]] го основа [[Дуранско Царство|Дуранското Царство]] на подрачјето на денешен [[Авганистан]]. == Личности == ===Родени=== * [[1740]] — роден [[Иван VI (Русија)|Иван VI]], император на Русија. * [[1740]] — роден [[Папа Пиј VII]]. * [[1740]] — роден [[Маркиз де Сад]], француски аристократ, политичар, филозоф и писател познат по неговиот бурен начин на живот. * [[1740]] — роден [[Џејмс Босвел]], шкотски биограф. * [[1741]] — роден [[Али-паша Јанински]], османлиски феудалец од албанско потекло, паша на Јанина, а потоа одметник од централната османлиска власт и независен владетел. * [[1741]] — роден [[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јосиф II]], ладетел од Хабсбуршката династија како цар на Светото Римско Царство. * [[1741]] — роден [[Пјер Шодерло Де Лакло]], француски армиски генерал, државен службеник и писател. * [[1741]] — роден [[Петер Симон Палас]], германски зоолог и ботаничар кој работел во Русија. * [[1743]] — роден [[Антоан Лавоазје]], француски научник и математичар. * [[1743]] — роден [[Џозеф Бенкс]], англиски ботаничар. * [[1743]] — роден [[Жан-Симон Бертелми]], француски сликар. * [[1743]] — роден [[Лујџи Бокерини]], италијански композитор и виолончелист. * [[1743]] — роден [[Гаврила Романович Державин]], руски поет. * [[1743]] — роден [[Жан Пол Мара]], доктор, физичар, истражувачки научник за топлина, светлина и електрицитет, политички теоретичар, книжевник и полиглот, а најдобро познат по својата кариера во Франција како радикален новинар и политичар за време на француската буржоаска револуција. * [[1743]] — роден [[Чарлс Камерон]], шкотски архитект. * [[1743]] — роден [[Томас Џеферсон]], третиот претседател на САД, главниот автор на Декларацијата за независност. * [[1744]] — роден [[Жан Батист Ламарк]], француски природонаучник и филозоф. * [[1744]] — роден [[Конрад Менх]], германски ботаничар. * [[1745]] — роден [[Алесандро Волта]], италијански физичар. * [[1746]] — роден [[Фридрих Хајнрих Вигерс]], германски ботаничар. * [[1746]] — роден [[Франциско Гоја]], шпански сликар. * [[1746]] — роден [[Григориј V Цариградски]], вселенски патријарх. * [[1746]] — роден [[Тадеуш Кошќушко]], полски, белоруски и литвански национален херој, генерал и водач на востанието од 1794 година против Русија. * [[1746]] — роден [[Гаспар Монж]], француски математичар. * [[1746]] — роден [[Јохан Хајнрих Песталоци]], швајцарски педагог и реформатор. * [[1748]] — роден [[Адам Вајсхаупт]], германски филозоф и основач на илуминатите. * [[1748]] — роден [[Џозеф Брама]], англиски бравар и пронаоѓач. * [[1748]] — роден [[Луј Жан Пјер Вјејо]], француски орнитолог. * [[1748]] — роден [[Јохан Фридрих Гмелин]], германски природонаучник, ботаничар, ентомолог, херпетолог и малаколог.. * [[1748]] — родена [[Олимпија де Гуж]], француски драмски писател и политички активист. * [[1748]] — роден [[Жак-Луј Давид]], француски сликар, претставник на неокласицизмот. * [[1748]] — роден [[Антоан Лоран де Жисје]], француски ботаничар, познат како првиот што објавил биолошка класификација на цветните растенија, во голема мера непроменета до денес. * [[1748]] — роден [[Карло IV (Шпанија)|Карло IV]], крал на Шпанија. * [[1749]] — роден [[Јохан Волфганг фон Гете]], германски романописец, поет, драматург, хуманист, научник, филозоф и десет години премиер на војводството Вајмар. * [[1749]] — роден [[Едвард Џенер]], англиски лекар, пронаоѓач на вакцината против големи сипаници. * [[1749]] — роден [[Оноре Габриел Мирабо]], француски политичар и државник. * [[1749]] — роден [[Доменико Чимароза]], италијански композитор. ===Починати=== [[Податотека:Jan van Huysum - portrait by Arnold Boonen.jpg|мини|Починал холансдскиот сликар [[Јан ван Хејсум]]]] * [[1740]] — почината [[Ана Ивановна]], царица на Русија во периодот од 1730 до 1740 година. * [[1740]] — починат [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]], владетел од Хабсбуршката династија како цар на Светото Римско Царство и крал на Германија (1711-1740), војвода од Тишен (1711–1722), надвојвода на Австрија, крал на Хрватска (како Карло III), крал на Бохемија (како Карло II) и крал на Унгарија (како Карло III) (1711–1740) и претендент кон шпанскиот престол до 1711 година. * [[1740]] — починат [[Папа Климент XII]], римски папа од 12 јули 1730 до 6 февруари 1740. * [[1741]] — починат [[Антонио Вивалди]], венецијански свештеник и композитор од времето на барокот, како и познат виолинист. * [[1741]] — починат [[Шарл Ролен]], француски историчар и просветител. * [[1743]] — починат [[Ијасент Риго]], француски барокен сликар од каталонско потекло. * [[1744]] — починат [[Џамбатиста Вико]], италијански филозоф. * [[1744]] — починат [[Александар Поуп]], англиски поет од 18 век, најпознат по неговите сатирични стихови и преводот на Хомер. * [[1744]] — починат [[Андерс Целзиус]], шведски физичар и астроном. * [[1745]] — починат [[Карло VII (Свето Римско Царство)|Карло VII]], владетел од династијата на Вителсбаховците како цар на Светото Римско Царство (1742-1745), крал на Бохемија (1741-1743) и Изборен кнез на Баварија (1726–1745). * [[1745]] — починат [[Џонатан Свифт]], најголем англиски критичар еден од најостроумните критичари на човековата природа и општествените процеси. * [[1746]] — починат [[Филип V (Шпанија)|Филип V]], француски и крал на Шпанија, прв претставник од Бурбонската династија во Шпанија кој се качил на престолот. * [[1747]] — починат [[Ален Рене Лесаж]], француски писател, основоположник на модерниот реалистички роман. * [[1747]] — починат [[Алесандро Марчело]], италијански благородник, композитор и музичар. * [[1747]] — починат [[Неофит VI Цариградски]], вселенски патријарх. * [[1749]] — починат [[Јан ван Хејсум]], холандски сликар. == Откритија == * ... [[Категорија:18 век]] [[Категорија:1740-ти]] 9hrhl8kvptbrs32nyxjf36fcpeox9o2 1770-ти 0 73504 5603090 5143108 2026-08-02T10:25:23Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603090 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1770-ти}} == Настани == * [[1770]] — големиот глад во [[Чешка]]. * [[1772]] — [[Поделба на Полска|Првата поделба на Полска]]. * [[1773]] — во [[бостон]]ското пристаниште дошло до протест на американските колонисти познат како [[Бостонска чајна забава]]. * [[1773]] — почнало [[Пугачово востание|Пугачовото востание]], најголемата селска буна во руската историја. * [[1774]] — [[Јохан Волфганг Гете]] го објавил ''[[Страдањата на младиот Вертер]]''. * [[1775]] — почнала [[Американската војна за независност]]. * [[1776]] — донесена американската [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност на САД]]. * [[1776]] — револуција во [[Чешка]]. * [[1778]] — почнала [[Војна за баварското наследство|војната за баварското наследство]] меѓу Австрија и [[Пруско Кралство|Прусија]], која завршила година дена подоцна. * [[1778]] — [[Џејмс Кук]] станал првиот Европеец кој дошол на [[Хаваи]]те. == Личности == ===Личности од Македонија=== ==== Родени ==== * [[1770]] — роден [[Константин Бели - Македонецот]], [[Австрија|австриски]] [[барон]] од [[Македонци|македонско потекло]], роден во [[Влашка Блаца|Блаца]], [[Кајларско]], [[Егејска Македонија]], од каде неговото семејство се иселува во [[Австроунгарија]]. * [[1771]] — роден [[Кирил Пејчиновиќ - Тетоец]], [[Македонци|македонски]] [[Просветителство|просветителски автор]] кој сите свои дела ги напишал на народен јазик. * [[1774]] — роден [[Свети Анастасиј Радовишки]], македонски христијански светец - новомаченик. * [[1775]] — роден [[Ѓурчин Кокалески]], еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]] и општественици. Автор е на првиот македонски [[автобиографија|автобиографски]] текст на народен јазик и со словенското писмо под наслов „Наказание“. ===Личности од светот=== ==== Родени ==== * [[1770]] — роден [[Лудвиг ван Бетовен]], [[Германија|германски]] [[композитор]] на [[класична музика]] и [[пијано|пијанист]]. * [[1770]] — роден [[Вилијам Вордсворт]], [[Англија|англиски]] [[поет]]-романтичар. * [[1770]] — роден [[Етјен Пивер де Сенакур]], [[Франција|француски]] [[филозоф]] и есеист. * [[1770]] — роден [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел]], [[Германија|германски]] [[филозоф]]. * [[1771]] — роден [[Роберт Овен]], англиски [[социјалист]], еден од најпознатите претставници на утопискиот социјализам. * [[1771]] — роден [[Мехмед Селим-паша]], османлиски државник, [[голем везир]] на султанот [[Махмуд II]] од 14 септември 1824 до 24 октомври 1828 година. * [[1771]] — роден [[Волтер Скот]], [[Шкотска|шкотски]] [[поет]] и [[романописец]], творец на модерниот [[историски роман]]. * [[1772]] — роден [[Лук Хауард]], англиски аптекар и аматерски метеоролог. * [[1772]] — роден [[Мелетиј III Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во 1845 година. * [[1772]] — роден [[Нино (принцеза)|Нино]], [[Грузија|грузиска]] кралска принцеза (''батонишвили'') како ќерка на кралот Георгиј XII Грузиски и сопружна принцеза на Мингрелија како сопруга на Григол Дадијани, суверениот принц на Мингрелија. * [[1772]] — роден [[Давид Рикардо]], англиски [[економист]], главен претставник на англиската класична школа. * [[1773]] — роден [[Витез Михај Чоконаи]], унгарски [[поет]]. * [[1773]] — роден [[Роберт Браун]], шкотски [[ботаничар]]. * [[1774]] — роден [[Каспар Давид Фридрих]], германски [[романтизам|романтистички]] [[пределно сликарство|пределен сликар]]. * [[1775]] — роден [[Андре Мари Ампер]], основач на [[електродинамика]]та, француски [[физичар]] и [[математичар]]. * [[1775]] — роден [[Кирил VII Цариградски ]], [[вселенски патријарх]] од 1855 до 1860 година. * [[1775]] — родена [[Џејн Остин]], англиски [[романописец]]. * [[1775]] — роден [[Фридрих Вилхелм Јозеф фон Шелинг]], германски филозоф, претставник на [[идеализам|идеализмот]]. * [[1776]] — роден [[Ернест Теодор Хофман]], германски [[писател]], [[композитор]], [[цртач]], [[судија]] и професор по [[музика]]. * [[1776]] — роден [[Јоанис Каподистријас]], руски министер за надворешни работи со грчко потекло и прв премиер на новосоздадената грчка држава. * [[1776]] — роден [[Николај Каменски]], [[Русија|руски]] [[генерал]]. * [[1776]] — роден [[Џон Констабл]], [[Англија|англиски]] уметник од времето на [[романтизам|романтизмот]]. * [[1776]] — родена [[Накшидил султан]], сопруга на османлискиот султан [[Абдул Хамид I]] и [[валиде султан]] на нејзиниот син [[Махмуд II]]. * [[1777]] — роден [[Александар I (Русија)|Александар I]], [[император]] на [[Русија]] во периодот од [[1801]] до [[1825]] од династијата ''Холштаин-Готорп-Романов''. * [[1777]] — роден [[Карл Фридрих Гаус]], германски [[математичар]]. * [[1777]] — роден [[Фридрих де ла Мот Фуке]], [[Германија|германски]] [[писател]] од [[Романтизам|романтистичкото движење]]. * [[1777]] — роден [[Ханс Кристијан Ерстед]], [[Данска|дански]] [[физика|физичар]], [[хемија|хемичар]], и следбеник на [[Имануел Кант]] кој го открил магнетниот ефект на електричната струја. * [[1777]] — роден [[Лукијан Мушицки]], српски [[владика]] и [[поет]]. * [[1778]] — роден [[Жозеф Геј-Лисак]], француски [[хемичар]] и [[физичар]]. * [[1778]] — роден [[Јозеф Вроњски]], полски [[филозоф]], [[математичар]], [[физичар]], [[правник]] и [[економист]]. * [[1778]] — роден [[Кунрад Јакоб Теминк]], [[Холанѓани|холандски]] [[аристократ]] и [[зоолог]]. * [[1779]] — роден [[Антим V Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во период од тринаесет месеци во 1841 до 1842 година. * [[1779]] — роден [[Мустафа IV]], дваесет и деветтиот [[султан]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во периодот од 1807–1808 година. ====Починати==== [[Податотека:Captainjamescookportrait.jpg|мини|На 14 февруари 1779 година починал англиски [[морепловец]] [[Џејмс Кук]]]] * [[1770]] — починат [[Џовани Батиста Тјеполо]], [[италија]]нски [[фреска|фрескосликар]] во стилот [[рококо]] и еден од последните претставници на [[Венецијанска школа|Венецијанската школа]]. * [[1771]] — починат [[Томас Греј]], англиски [[поет]]. * [[1771]] — починат [[Бартоломео Растрели]], [[Русија|руски]] архитект со [[италија]]нско потекло. * [[1771]] — починат [[Џовани Батиста Моргањи]], италијански медицински [[научник]]. * [[1772]] — починат [[Емануел Сведенборг]], [[Шведска|шведски]] [[наука|научник]], [[филозоф]], [[мистицизам|мистик]] и [[теологија|теолог]]. * [[1774]] — починат [[папа Климент XIV|папата Климент XIV]], римски [[папа]] од [[19 мај]] [[1769]] до [[22 септември]] [[1774]] година. * [[1774]] — починат [[Мустафа III]], дваесет и шестиот [[султан]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. * [[1775]] — починат [[Кирил V Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во два наврати од 1748 до 1751 година и од 1752 до 1757 година. * [[1775]] — починат [[Самуил Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во два наврати во периодите од 1763 до 1768 година и од 1773 до 1774 година. * [[1776]] — починат [[Дејвид Хјум]], [[Шкотска|шкотски]] [[филозофија|филозоф]] и [[историја|историчар]]. * [[1777]] — починат [[Максимилијан III Јосиф]], владетел од [[Вителсбаховци|династијата на Вителсбаховците]] како [[Изборно Кнежевство Баварија|изборен кнез на Баварија]] (1745–1777). * [[1778]] — починат [[Франсоа Волтер]], француски [[просветителство|просветителски]] писател, историчар и [[филозофија|филозоф]], познат по неговата [[духовитост]] и по неговото застапување за граѓанска слобода, вклучувајќи ги и верската слобода и слободната трговија. * [[1778]] — починат [[Жан-Жак Русо]], [[Женева|женевски]] филозоф, писател и композитор од периодот на францускиот [[романтизам]]. * [[1779]] — починат [[Џејмс Кук]], англиски [[морепловец]], откривач на источниот брег на [[Австралија]], многу острови во Јужниот [[Тихи Океан]] и прв кој ги обиколил бреговите на [[Алјаска]]. * [[1779]] — починат [[Антон Рафаел Менгс]], [[Германци|германски]] сликар од [[Чешка (историска област)|Чешка]]. * [[1779]] — починат [[Серафим II Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во периодот од 1757 до 1761 година. == Откритија == * ... [[Категорија:18 век]] [[Категорија:1770-ти]] 62mcbm0guilvil35pnpotbsqpf97cdy 1780-ти 0 73505 5603092 5131625 2026-08-02T10:29:29Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603092 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1780-ти}} == Настани == * [[1783]] — во [[Франција]] изведени првите летови со [[Балон (воздухоплов)|балон]]и на гас и топол воздух. * [[1783]] — завршила [[Американска војна за независност|Американската војна за независност]]. * [[1785]] — [[Јозеф II Хабсбуршки|Јосиф II]] го укинал [[кметство]]то во [[Хабсбуршка Унгарија|Унгарија]]. * [[1787]] — [[САД]] го добиле [[Устав на Соединетите Американски Држави|уставот]]. * [[1787]] — ослободени робови од [[Лондон]] го основале [[Фритаун]]. * [[1788]] — [[Кралство Велика Британија|Обединетото Кралство Велика Британија]] основало затвореничка колонија во [[Нов Јужен Велс]], [[Австралија]]. * [[1788]] — почнала [[Австриско-турска војна (1787-1791)|Дубичката војна]], последната голема војна меѓу [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] и [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. * [[1789]] — со падот на [[Бастилја]] започнала [[Француска револуција|Француската револуција]]. * [[1789]] — [[Џорџ Вашингтон]] избран за прв претседател на [[САД]]. * [[1781]] — [[Имануел Кант]] ја објавил ''[[Критика на чистиот ум]]''. == Личности == ===Личности од Македонија=== ==== Родени ==== * 1780-ти - роден [[Петре Филипов]]-Гарката македонски [[зограф]]. ==== Починати ==== * [[1780]] — починат [[Свети Кипријан Слепченски]], [[Македонци|македонски]] [[православие|православен]] [[светител]]. ===Личности од светот=== ==== Родени ==== * [[1780]] — роден [[Пјер Жан де Беранже]], француски [[поет]]. * [[1780]] — роден [[Милован Видаковиќ]], српски [[писател]]. * [[1780]] — роден [[Евгениј II Цариградски]], [[вселенски патријарх]] од 1821 до 1822 година. * [[1780]] — роден [[Јернеј Копитар]], [[Словенија|словенечки]] преродбеник и угледен [[Словенија|австриски]] [[славист]], автор на првата научна словенечка [[граматика]], издавач на стари словенски споменици и значаен помагач на филолошкото дело на [[Вук Караџиќ]]. * [[1780]] — роден [[Решид Мехмед-паша]], османлиски државник и генерал кој се издигнал на позицијата [[голем везир]] во првата половина на {{римски|19}} век, и имал важна улога во [[Грчка војна за независност|Грчката војна за независност]]. * [[1780]] — роден [[Мехмед Емин Рауф-паша]], [[голем везир]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], двапати под [[Махмуд II]] „Адли“ (вл. 1808&ndash;1839) и трипати под [[Абдул Меџит I]] (вл. 1839&ndash;1861). * [[1780]] — роден [[Шарл Нодје]], француски [[писател]], [[романописец]] и [[академик]]. * [[1781]] — роден [[Симеон Дени Поасон]], француски [[математичар]], [[геометар]] и [[физичар]]. * [[1781]] — роден [[Џорџ Стивенсон]], [[Англија|англиски]] [[инженер]] – [[пронаоѓач]]. * [[1781]] — роден [[Карл Фридрих Шинкел]], [[Прусија|пруски]] [[архитект]], [[урбанизам|урбанист]], сликар, сценограф и мебелист. * [[1782]] — роден [[Винсенте Гереро]], еден од водачите на бунтот во [[Војна за независност на Мексико|војната за независност на Мексико]] (1810-1821). * [[1782]] — роден [[Николо Паганини]], [[италија]]нски виртуоз на [[виолина]] и [[композитор]]. * [[1782]] — роден [[Џон Филд]], [[Ирска|ирски]] [[композитор]] и [[пијанист]]. * [[1783]] — роден [[Симон Боливар]], [[Латинска Америка|латиноамерикански]] [[револуционер]], [[национален херој]] и предводник на борбите за независност на повеќе јужноамерикански држави: [[Венецуела]], [[Колумбија]], [[Еквадор]], [[Перу]], [[Панама]] и [[Боливија]]. * [[1783]] — роден [[Василиј Жуковски]], руски [[поет]], еден од основачите на [[Романтизам|романтизмот]] во руската поезија, [[преведувач]] и [[критичар]]. * [[1783]] — роден [[Вашингтон Ирвинг]], [[САД|американски]] [[писател]], [[есеист]], биограф и историчар од раниот 19 век. * [[1783]] — родена [[Надежда Дурова]], маскирана како маж станала војник од висок ранг во Руската коњица за време на Наполеоновите војни. * [[1783]] — роден [[Стендал]], француски [[писател]], основоположник на големата епоха на францускиот [[реализам]]. * [[1784]] — роден [[Дионисио Агуадо]], [[Шпанија|шпански]] [[класична гитара|класичен гитарист]] и [[композитор]] од времето на [[романтизам|романтизмот]]. * [[1784]] — роден [[Фридрих Вилхелм Бесел]], [[Германија|германски]] [[математичар]], [[астроном]] и систематичар во [[Беселова функција|Беселовите функции]] (кој ги открил [[Даниел Бернули]]). * [[1784]] — роден [[Лео фон Кленце]], [[Германија|германски]] [[неокласична архитектура|неокласицистички]] [[архитект]], [[сликарство|сликар]] и [[писател]]. * [[1784]] — роден [[Осип Бове]], [[Руска Империја|руски]] [[архитект]], претставник на [[Класицизам|класицизмот]], познат по обновувањето на [[Москва]] по [[Московски пожар 1812|пожарот во 1812 година]]. * [[1784]] — роден [[Фернандо VII (Шпанија)|Фернандо VII]], [[Список на шпански кралеви|крал на Шпанија]] во [[1808]] година за краток период бидејќи бил симнат од престолот под притисок на [[Наполеон Бонапарт]]. Повторно како крал управувал од периодот помеѓу [[1814]] до [[1833]] година. * [[1785]] — роден [[Антим IV Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во два наврати во периодот меѓу 1840 и 1841 година, и во периодот од 1848 до 1852 година. * [[1785]] — роден [[Махмуд II]], триесеттиот [[султан]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во периодот од 1808 до 1839 година. * [[1786]] — роден [[Карл Марија фон Вебер]], [[Германија|германски]] [[композитор]], [[диригент]] и [[пијанист]]. * [[1787]] — роден [[Едвард Блор]], британски [[архитект]] и [[старинар]]. * [[1787]] — роден [[Вук Стефановиќ Караџиќ]], [[срби|српски]] [[јазичар]] и голем реформатор на [[српски јазик|српскиот јазик]] и [[српска азбука|азбука]]. * [[1787]] — роден [[Јохан Готлиб Неремберг]], германски [[физичар]]. * [[1788]] — роден [[Џорџ Гордон Бајрон]], шестиот барон Бајрон, [[Англиска литература|англо-шкотски]] [[поет]] и водечка фигура во [[Романтизам|романтизмот]]. * [[1788]] — роден [[Joжеф Кoшич]], [[Словенија|словенечки]] автор, етимолог, јазичар и католички свештеник, од xрватско потекло. * [[1788]] — роден [[Карл фон Базедов]], германски [[лекар]] и [[научник]]. * [[1788]] — роден [[Михаил Лазарев]], [[Русија|руски]] [[Ратна морнарица|морнарски]] [[Офицер|службеник]] и [[истражувач]]. * [[1788]] — роден [[Огистен-Жан Френел]], француски [[инженер]] и [[физичар]]. * [[1788]] — роден [[Артур Шопенхауер]], германски [[филозоф]]. * [[1789]] — роден [[Огистен Луј Коши]], [[Франција|француски]] [[математичар]] кој е познат како основоположник на [[математичка анализа|анализата]]. * [[1789]] — роден [[Георг Ом]], германски [[физичар]]. ==== Починати ==== [[Податотека:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|мини|На 29 ноември 1780 година во Виена починала владетелката од Хабсбуршката династија, [[Марија Терезија]]]] * [[1780]] — почината [[Марија Терезија]], [[Хабсбуршка монархија|хабсбуршка]] царица. * [[1780]] — починат [[Софрониј II Цариградски]], [[вселенски патријарх]] по потекло од [[Алеп]], Сирија, началствувал во периодот од 1775 до 1780 година. * [[1782]] — починат [[Анж Жак Габриел]], [[Франција|француски]] [[архитект]], главен архитект на дворот на кралот [[Луј XV]], стекнувајќи се со чинот на [[прв кралски артхитект]]. * [[1782]] — починат [[Даниел Бернули]], швајцарски [[лекар]], [[физичар]] и [[математичар]]. * [[1782]] — починат [[Ен Бони]], жена од [[Ирска]] која станала познат [[пират]], и дејствувала во реонот на [[Кариби]]те. * [[1783]] — починат [[Жан ле Рон Даламбер]], [[Франција|француски]] [[математичар]], [[физичар]] и [[филозоф]]. * [[1784]] — почината [[Филис Витли]], првата [[Афроамериканци|афроамериканска]] [[поет]]еса и првата афроамериканска жена чии дела биле објавени. * [[1784]] — починат [[Дени Дидро]], [[Франција|француски]] [[писател]] и [[филозоф]], важна фигура во [[просветителство]]то и главен уредник на „Енцикопедијата“. * [[1785]] — починат [[Гаврил IV Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во периодот од 1780 до 1785 година. * [[1787]] — починат [[Руѓер Бошковиќ]], хрватски [[физичар]], [[математичар]], [[астроном]], [[филозоф]] и [[дипломат]]. * [[1787]] — починат [[Кристоф Вилибалд Глук]], германски [[опера|оперски]] [[композитор]] и [[диригент]]. * [[1787]] — починат [[Фердинандо Галијани]], [[италија]]нски [[економист]] и истакнат деец на [[просветителство]]то. * [[1787]] — починат [[Леополд Моцарт]], австриски [[композитор]], татко на [[Волфганг Амадеус Моцарт]]. * [[1788]] — починат [[Томас Гејнсборо]], [[Британија|британски]] [[портрет]]ист и [[пределна уметност|пределен уметник]] во [[XVIII век]]. * [[1788]] — починат [[Карло III (Шпанија)|Карло III]], [[Список на шпански кралеви|крал на Шпанија]] во периодот од [[1759]] до [[1788]] година, [[крал на Неапол]] (како'' Карл VII'') и Сицилија (како ''Карл V'') од [[1735]] до [[1759]] година и херцог на Парма (како ''Карло I'') од [[1732]] до [[1735]] година. * [[1788]] — починат [[Морис Кантен де Ла Тур]], француски [[портрет]]ист кој работел во стилот [[рококо]]. * [[1788]] — починат [[Џовани Доменико Маралди]], [[Италијанци|италијанско]]-[[Франција|француски]] [[астроном]]. * [[1789]] — починат [[Абдул Хамид I]], бил дваесет и седмиот [[султан]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] во периодот од 1774 до 1789 година. == Откритија == * ... [[Категорија:18 век]] [[Категорија:1780-ти]] 9jmwedc7zll1q4uz6nc693n42mz8bhx 1790-ти 0 73506 5603095 5426153 2026-08-02T10:32:46Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603095 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1790-ти}} == Настани == ===Настани во Македонија=== ===Настани во светот=== * [[Лав]]от изумрел на подрачјето на [[Египет]]. * [[1791]] — завршилае [[Австриско-турска војна (1787-1791)|Дубичката војна]], последната голема војна меѓу [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] и [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. * [[1791]] — започнала [[Хаиќанска револуција|Хаиќанската револуција]]. * [[1792]] — францускиот пронаоѓач Клуд Шап ({{langx|fr|Claude Chappe}}) ја демонстрирал работата на првиот успешен [[Телеграф|оптички телеграф]]. * [[1793]] — убиен [[Жан Пол Мара]] ({{langx|fr|Jean Paul Marat}}), еден од водачите на [[Француска револуција|Француската револуција]]. * [[1793]] — [[Горна Канада]] го забранила ропството. * [[1794]] — погубен [[Жорж Дантон|Жорж Жак Дантон]] ({{langx|fr|Georges Jacques Danton}}), еден од водачите на [[Француска револуција|Француската револуција]]. * [[1794]] — погубен [[Максимилијан Робеспјер]], еден од водачите на [[Француска револуција|Француската револуција]]. * [[1796]] — Британците ја освоиле [[Холандија|холандската]] колонија [[Шри Ланка|Цејлон]]. * [[1797]] — пад на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. * [[1798]] — започнал [[Француски поход на Египет|Египетската експедиција]], Наполеонов поход на Египет, кој пропаднал после година дена. * [[1799]] — завршена [[Француска револуција|Француската револуција]] со државен удар кој го спровел [[Наполеон Бонапарт]] на [[9 ноември]]. == Личности == ===Личности од Македонија=== ==== Починати ==== [[Податотека:ЕкспедицијаЛакавичко 01 Crop.jpg|мини|На 11 септември 1794 година во Солун починал македонскиот светец [[Свети Анастасиј Радовишки]]]] * [[1794]] — починат [[Свети Анастасиј Радовишки]], македонски христијански светец - новомаченик. * [[1795]] — почината [[Злата Мегленска]], светителка - маченичка од времето на турското владеење во [[Македонија]]. ===Личности од светот=== ==== Родени ==== * [[1790]] — роден [[Антим VI Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во три периоди од 1845 до 1848 година, од 1853 до 1855 година и од 1871 до 1873 година. * [[1790]] — роден [[Герман IV Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во два наврати, од 1842 до 1845 година и од 1852 сè до неговата смрт во 1853 година. * [[1790]] — роден [[Јакоб Филип Фалмераер]], тиролски патник, [[новинар]], [[истражувач]] и [[историчар]]. * [[1790]] — роден [[Алфонс де Ламартин]], француски [[поет]] и [[академик]]. * [[1790]] — роден [[Август Фердинанд Мебиус]], [[Германија|германски]] [[математичар]] и [[астрономија|астрономски]] теоретичар. * [[1790]] — роден [[Ференц Келчеи]], [[Унгарија|унгарски]] [[поет]], [[критика|критичар]] и [[ораторство|оратор]]. * [[1790]] — роден [[Жан Франсоа Шамполион]], француски [[научник]], [[филологија|филолог]] и ориенталист. * [[1791]] — роден [[Франческо Ајец]], [[италија]]нски сликар од периодот на [[романтизам|романтизмот]]. * [[1791]] — роден [[Теодор Жерико]], [[Франција|француски]] [[сликар]] и [[графичар]]. * [[1791]] — роден [[Семјуел Морз]], [[САД|американски]] [[уметност|уметник]] и пронаоѓач познат по своите два најзначајни патенти - [[телеграф|електричниот телеграф]] и [[Морзеова азбука|Морзеовата азбука]]. * [[1791]] — роден [[Мајкл Фарадеј]], [[Англија|англиски]] [[физичар]] и [[хемичар]], познат претежно по откритијата и придонесите во областа на [[електромагнетизам|електромагнетизмот]] и [[електрохемија]]та. * [[1792]] — роден [[Алфонс де Ламартин]], француски [[поет]] и [[академик]]. * [[1792]] — роден [[Густав Шваб]], германски [[писател]] и [[издавач]]. * [[1792]] — роден [[Гаспар Гистав Кориолис]], [[Франција|француски]] [[математичар]] и [[инженерство|инженер]]. * [[1792]] — роден [[Николај Лобачевски]], руски [[математичар]]. * [[1792]] — роден [[Папа Пиј IX|папата Пиј IX]], римски [[папа]] од [[16 јуни]] [[1846]] до [[1 јуни]] [[1878]]. * [[1792]] — роден [[Џон Хершел]], [[англиски]] [[математичар]], [[астроном]], [[хемичар]] и [[пронаоѓач]]. * [[1792]] — роден [[Перси Биш Шели]], [[Англија|англиски]] [[Романтизам|романтичарски]] [[поет]]. * [[1793]] — роден [[Џејмс Данлоп]], шкотски [[астроном]]. * [[1793]] — роден [[Јан Колар]], словачки [[политичар]], [[поет]], [[писател]], идеолог на словачката народна преродба и претставник на чешката народна преродба, [[јазичар]], [[археолог]], евангелистички свештеник и главен идеолог на [[панславизам|панславизмот]]. * [[1794]] — роден [[Жак-Франсоа Ансело]], француски [[драматург]] и [[писател]]. * [[1794]] — роден [[Вилијам Кулен Брајант]], американски [[поет]]. * [[1795]] — роден [[Чарлс Бери]], англиски [[архитект]]. * [[1795]] — роден [[Томас Карлајл]], [[Шкотска|шкотски]] [[филозоф]], [[сатира|сатиричар]], [[есеј|есеист]], [[историчар]] и просветен работник. * [[1795]] — роден [[Павел Јозеф Шафарик]], [[Словачка|словачки]] и [[Чешка|чешки]] [[филолог]] и [[етнограф]]. * [[1795]] — роден [[Франческо Маноел да Силва]], бразилски [[композитор]]. * [[1796]] — роден [[Ирене-Жил Бјенеме]], француски [[математичар]] и [[статистичар]]. * [[1796]] — роден [[Жан Гаспар Дебиро]], бохемиско-француски [[пантомимичар]]. * [[1796]] — роден [[Николај I (Русија)|Николај I]], [[император]] на [[Русија]] и [[кнез]] на [[Финска]] во периодот од [[1825]] до [[1855]] и [[цар]] на [[Полска]] од [[1825]] до [[1831]] година. * [[1796]] — роден [[Џим Боуви]], американски [[војник]]. * [[1797]] — роден [[Алфред де Вињи]], гроф Де Вињи, француски [[поет]] и водач на францускиот [[романтизам]]. * [[1797]] — роден [[Вилхелм I (Германија)|Вилхелм I]], [[цар на Германија]] и [[крал на Прусија]]. * [[1797]] — роден [[Фердинанд Врангел]], [[барон]], [[Русија|руски]] морепловец, поларен истражувач, [[адмирал]], почесен член на Руската академија на науките во [[Санкт Петербург]] во (1855) и еден од основачите на Руското географско друштво. * [[1797]] — роден [[Бартелми Шарл Жозеф Димортје]], барон Димортје, [[Белгија|белгиски]] [[политичар]] и [[ботаничар]]. * [[1797]] — роден [[Гаетано Доницети]], [[италија]]нски [[Опера|оперски]] [[композитор]]. * [[1797]] — родена [[Мануела Саенс]], [[револуционер]]ен херој на [[Јужна Америка]]. * [[1797]] — роден [[сер Чарлс Лајл]], шкотски [[адвокат]] и [[геолог]]. * [[1797]] — родена [[Соџернер Трут]], [[Соединети Американски Држави|американска]] аболистка, говорник и борец за човековите права и женските човекови права. * [[1797]] — роден [[Хајнрих Хајне]], германски [[поет]], [[новинар]], [[есеист]] и [[книжевен критичар]]. * [[1797]] — роден [[Џозеф Хенри]], американски [[физичар]]. * [[1797]] — родена [[Мери Шели]], британска писателка на романи, приказни, драми, есеи, биографии и патописка. * [[1797]] — роден [[Франц Шуберт]], австриски [[композитор]]. * [[1798]] — роден [[Григориј VI Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во два наврати во периодот од 1835 до 1840 година и од 1867 до 1871 година. * [[1798]] — роден [[Ежен Делакроа]], [[француски]] ликовен уметник, кој извршил огромно влијание врз [[романтизам|романтичарското движење]] во [[Европа]]. * [[1798]] — роден [[Софрониј III Цариградски]], [[вселенски патријарх]] од 1863 до 1866 година. * [[1798]] — роден [[Џакомо Леопарди]], италијански [[поет]] и [[писател]]. * [[1798]] — роден [[Филарет Шал]], француски [[писател]] и [[новинар]]. * [[1799]] — роден [[Александар Сергеевич Пушкин]], [[Русија|руски]] писател кој се смета за најголемиот руски [[поет]], основоположник на [[Руски јазик|рускиот]] литературен јазик и основач на модерната [[руска литература]]. * [[1799]] — роден [[Оноре де Балзак]], француски [[писател]]. * [[1799]] — родена [[Мери Енинг]], англиски [[палеонтолог]]. ==== Починати ==== * [[1790]] — починат [[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јосиф II]], владетел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] како [[цар на Светото Римско Царство]] и [[Надвојводство Австрија|надвојвода на Австрија]] (1765-1790), [[крал на Хрватска]], [[крал на Бохемија]] и [[крал на Унгарија]] (1780–1790). * [[1790]] — починат [[Адам Смит]], [[Британија|британски]] политички [[економист]] и [[филозоф]]. * [[1790]] — починат [[Бенџамин Френклин]], [[САД|американски]] [[државник]], [[филозоф]], [[физичар]], [[економист]] и [[писател]]. * [[1791]] — починат [[Калиник IV Цариградски]], [[вселенски патријарх]] во период од неколку месеци во 1757 година и познат писател и учител. * [[1791]] — починат [[Волфганг Амадеус Моцарт]], австриски [[композитор]]. * [[1791]] — починат [[Оноре Габриел Мирабо]], француски [[политичар]] и [[државник]]. * [[1792]] — починат [[Џошуа Рејнолдс]], англиски [[сликар]]. * [[1793]] — починат [[Карло Голдони]], италијански [[комедиограф]]. * [[1793]] — почината [[Олимпија де Гуж]], француска [[писател]]ка и политички активист. * [[1793]] — починат [[Жан Пол Мара]], медицински доктор, физичар, истражувачки научник за топлина, светлина и електрицитет, политички теоретичар, книжевник и полиглот, а најдобро познат по својата кариера во Франција како радикален новинар и политичар за време на [[Француска револуција|Француската буржоаска револуција]]. * [[1793]] — починат [[Јоаникиј III Цариградски]], [[Српски патријарх|пеќски архиепископ и српски патријарх]] во периодот од 1739 до 1746 година и [[вселенски патријарх]] од 1761 до 1763 година. * [[1794]] — починат [[Антоан Лавоазје]], француски [[научник]] и [[математичар]]. * [[1794]] — починат [[Жорж Дантон]], француски [[револуционер]]. * [[1794]] — починат [[Андре Шенје]], француски [[поет]]. * [[1794]] — починат [[Елизабета (француска принцеза)|Елизабета Француска]], сестра на кралевите [[Луј XVI од Франција|Луј XVI]], [[Луј XVIII од Франција|Луј XVIII]] и на [[Шарл X од Франција|Шарл X]]. * [[1795]] — починат [[Франсоа-Андре Даникан Филидор]], француски [[шахист]] и музички [[композитор]]. * [[1795]] — починат [[Џејмс Босвел]], шкотски [[биограф]]. * [[1796]] — починат [[Роберт Бернс]], шкотски [[поет]]. * [[1796]] — почината [[Катерина II (Русија)|Катерина II Велика]], царица на [[Русија]] во периодот од [[1762]] година до [[1796]]. * [[1797]] — починат [[Едмунд Берк]], ирско-британски [[државник]]. * [[1797]] — починат [[Џејмс Хатон]], [[Шкотска|шкотски]] [[природонаучник]], [[геолог]], [[физичар]] и [[хемичар]]. * [[1798]] — починат [[Лујџи Галвани]], италијански [[физичар]]. * [[1799]] — починат [[Џорџ Вашингтон]], првиот [[список на американски претседатели|американски претседател]] од [[1789]] до [[1797]]. * [[1799]] — почината [[Марија Гаетана Ањези]], италијанска [[математичар]]ка, јазичар и [[филозоф]]. * [[1799]] — починат [[Папа Пиј VI|папата Пиј VI]], римски [[папа]] од [[15 февруари]] [[1775]] до [[29 август]] [[1799]]. == Откритија == * ... [[Категорија:18 век]] [[Категорија:1790-ти]] 5mrqrjekqeu3wf2jo2cjar8z0iksbvs 1800-ти 0 73507 5603098 5052614 2026-08-02T10:36:05Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603098 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1800-ти}} == Настани == === Настани во Македонија === === Настани во светот === [[Податотека:Flag of Haiti.svg|мини|Во 1804 година [[Хаити]] изборил независност од Франција]] * [[1800]] — [[Наполеон Бонапарт]] на чело на француската војска ги победил австриските трупи кај италијанското село [[Маренго]] и повторно ја освоил [[Италија]]. * [[1800]] — [[Малта]] била освоена од [[Велика Британија]]. * [[1801]] — [[Кралство Велика Британија|Кралството Велика Британија]] и [[Кралство Ирска|Кралството Ирска]] се обединиле во [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска]]. * [[1802]] — [[Вест Поинт]], познатата воена академија на [[САД]] е отворена во истоимениот град во државата [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. * [[1803]] — [[САД]] ја удвоиле својата површина со купување на [[Луизијана (Нова Франција)|Луизијана]] од [[Наполеон Бонапарт]]. * [[1803]] — започнале [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] кои ќе траат сè до [[1815]] година. * [[1804]] — [[Хаити]] изборил независност од [[Франција]] * [[1804]] — [[Франц Јосиф]] станал првиот цар на [[Австриско Царство|Австриското Царство]]. * [[1804]] — [[Наполеон Бонапарт]] се крунисал за цар на [[Франција]] како Наполеон I. * [[1804]] — започнало [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. * [[1805]] — [[Франција|француско]]-[[Шпанија|шпанската]] флота била поразена од Британците во [[Битка кај Трафалгар|Битката кај Трафалгар]]. * [[1805]] — [[Наполеон Бонапарт]] крунусан за цар на [[Италија]] во [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]]. * [[1805]] — [[Наполеон Бонапарт]] ги победил руските и австриските трупи кај [[Аустерлиц]] (место кај [[Брно]], во [[Чешка]]). Француската војска (околу 73.000 војници) ги поразила сојузничките сили на [[Русија]] (околу 70.000 војници) и на [[Австрија]] (околу 15.000 војници). Австрискиот цар [[Франц II]] утредента склучил примирје со Наполеон. Аустерлиц подоцна станал поим за брза победа. * [[1806]] — со одлуката на [[Луневилски мир|Луневилскиот мир]] престанало да постои [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. * [[1806]] — Француската војска влегла во [[Дубровник]]. * [[1806]] — [[Велика Британија]] го окупирала [[’Рт на Добра Надеж|’Ртот на Добра Надеж]]. * [[1806]] — По големата победа над [[Прусија]], [[Наполеон Бонапарт]] триумфално влегол во [[Берлин]]. * [[1807]] — Потпишан договор помеѓу [[Наполеон Бонапарт]] и [[Карлос IV]] за поделба на [[Португалија]]. * [[1807]] — Обединетото Кралство на Велика Британија и Ирска ја прогласило трговијата со робје за незаконска. * [[1807]] — Првиот [[САД|американски]] [[пароброд]], изработен од [[Роберт Фултон]], тргнува на првото комерцијално поморско патување во светот. * [[1807]] — [[Британската]] морнарица го бомбардирала [[Копенхаген]] со огнени бомби и фосфорни ракети за да го спречи предавањето на [[Данска]] на флотата на [[Наполеон Бонапарт]]. * [[1808]] — започнала [[Шпанска војна за независност|Војната за шпанска независност]]. * [[1808]] — укината [[Дубровничка Република (1358-1808)|Дубровничката Република]]. * [[1808]] — [[Лудвиг ван Бетовен]] ја одржал премиерата на својата [[Петта симфонија (Бетовен)|Петта симфонија]] во Виена * [[1809]] — завршила [[Финска војна|Финската војна]], после која [[Русија]] од [[Шведска]] ја презела [[Финска]]. * [[1809]] — [[Наполеон Бонапарт]] го расформирал [[Тевтонски ред|Тевтонскиот ред]]. == Личности == * ... == Откритија == * [[1801]] — [[Јохан Вилхелм Ритер]] го открил [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото зрачење]]. * [[1801]] – откриен [[астероид]]от [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] кој во 2006 година е преквалификуван во планета. * [[1802]] – откриен [[астероид]]от [[2 Палада|Палада]]. * [[1804]] – откриен [[астероид]]от [[3 Јунона|Јунона]]. * [[1804]] – од [[опиум]]от бил издвоен [[морфиум]]от. * [[1807]] – откриен [[астероид]]от [[4 Веста|Веста]]. [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1800-ти]] b1dz991ge1171lkfwis231fufx5yb5s 1810-ти 0 73508 5603078 4301428 2026-08-02T10:11:52Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603078 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1810-ти}} == Настани == [[Податотека:VukKaradzic.jpg|мини|[[Вук Караџиќ]] ја спровел реформата на [[Српска кирилица|српската кирилица]] во 1818 година]] * [[1811]] — во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралсто]] се појавило [[Лудити|лудистичкото движење]] (1811—1816). * [[1812]] — [[Наполеон Бонапарт]] тргнал во поход на [[Руско Царство|Русија]]. * [[1813]] — француската војска под водство на [[Наполеон Бонапарт]] доживеала тежок пораз во [[Битка кај Лајпциг|Битката кај Лајпциг]]. * [[1813]] — задушено [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. * [[1814]] — започнал [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]]. * [[1814]] — силите на [[Војна на шесте коалиции|шесте коалиции]] го зазеле Париз, [[Наполеон Бонапарт]] абдицирал и бил прогонет на островот [[Елба (остров)|Елба]]. * [[1815]] — [[Наполеон Бонапарт]] повторно се вратил на власт. Во [[Седма коалиција|Војната на седмата коалиција]] бил поразен во [[Битка кај Ватерло|Битката кај Ватерло]] и бил прогонет на островот [[Света Елена (остров)|Света Елена]] во јужниот [[Атлантски Океан]]. * [[1815]] — започнало [[Второ српско востание|Второто српско востание]]. * [[1815]] — завршил [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]], на кој биле одредени новите граници на [[Европа]]. На [[Австроунгарија]] ѝ припаднала [[Далмација]] и западна [[Истра]] и поседи во Северна [[Италија]]. * [[1818]] — [[Вук Стефановиќ Караџиќ]] ја спровел реформата на [[Српска кирилица|српската кирилица]]. * [[1819]] — Шпанската [[колонија]] [[Вицекралство Нова Гранада|Нова Гранада]] прогласила независност како [[Република Гран Колумбија]] под водство на претседателот [[Симон Боливар]]. == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1810-ти]] dsvben0fulbtawi0l1b8exubxyx6guz 1820-ти 0 73509 5603101 4174899 2026-08-02T10:38:25Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603101 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1820-ти}} == Настани == == Настани == * [[1820]] — била основана [[Либерија]]. * [[1821]] — [[Мексико]] после 11 години војна изборил независност од [[Шпанија]]. * [[1821]] — [[Перу]] прогласил независност од [[Шпанија]]. * [[1821]] — во [[Грција]] започнала [[Грчка војна за независност|Грчката војна за независност]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. * [[1822]] — [[Бразил]] прогласил независност од [[Португалија]]. * [[1825]] — во [[Англија]] била отворена првата модерна железничка пруга. * [[1827]] — [[Грција]] изборила независност од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. * [[1828]] — завршила [[Аргентинско-бразилска војна]], започната три години порано, која резултирала со независност на [[Уругвај]] од [[Бразил]]. == Личности == ===Родени=== ===Починати=== [[Податотека:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|мини|На 5 мај 1821 година починал [[Наполеон Бонапарт]]]] * [[1821]] — починал [[Наполеон Бонапарт]]. == Откритија == * Откриена е [[фотографија]]та. [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1820-ти]] jxjd2vm6cgbvttr8h6drqjjqh1akuq5 1830-ти 0 73510 5603105 4174902 2026-08-02T10:42:27Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603105 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1830-ти}} [[Податотека:Michael Faraday sitting crop.jpg|мини|На 29 август 1831 година [[Мајкл Фарадеј]] го открил феноменот електромагнетна индукција]] == Настани == * [[1830]] — била основана [[Мормонска црква|Мормонската црква]]. * [[1830]] — [[Белгија]] прогласила независност од [[Холандија]]. * [[1830]] — [[Велика Колумбија|Република Гран Колумбија]] се распаднала на [[Колумбија]] (со денешна [[Панама]]), [[Еквадор]] и [[Венецуела]]. * [[1830]] — [[Србија]] со [[Хатишериф од 1830|хатишериф]] добила статус на [[Кнежевство Србија|вазално кнежевство]] во [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. * [[1831]] — [[Франција]] го окупирала [[Алжир]]. * [[1833]] — со [[Акт за укинување на ропството|актот за укинување на ропството]] било забрането ропството во [[Британска Империја|Британската Империја]]. * [[1835]] — во [[Тексас]] започнала [[Тексашка револуција|Тексашката револуција]]. * [[1837]] — на англискиот престол дошла кралицата [[Кралица Викторија|Викторија]]. * [[1839]] — започнала [[Прва опиумска војна|Првата опиумска војна]] меѓу [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и [[Кина]] под власта на [[Династија Ќинг|династијата Ќинг]]. * [[1839]] — започнала [[Уругвајска граѓанска војна|Уругвајската граѓанска војна]]. == Личности == * ... == Откритија == * [[1831]] — [[Мајкл Фарадеј]] ја открил [[Електромагнетна индукција|електромагнетната индукција]]. [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1830-ти]] gjgvd230j99kfk3vrt59wl71bix6edd 1840-ти 0 73511 5603109 4039962 2026-08-02T10:46:23Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603109 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1840-ти}} == Настани == [[Податотека:Famine memorial dublin.jpg|мини|Споменик на [[Голем глад во Ирска|Големиот глад]] во Даблин]] * [[1840]] — бил основан [[Нов Зеланд]]. * [[1842]] — завршила [[Прва опиумска војна|Првата опиумска војна]] меѓу [[Кина]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Според одредбите на [[Спогодба од Нанѓинг|Спогодбата од Нанѓинг]] [[Хонгконг]] им бил предаден на владеење на Британците, а истото завршило во [[1997]] година. * [[1844]] — започнала [[Доминиканска војна за независност|Доминиканската војна за независност]]. * [[1845]] — [[Голем глад во Ирска|Големиот глад во Ирска]] довел до масовна емиграција. * [[1846]] — започнала [[Американско-мексиканска војна|Американско-мексиканската војна]]. * [[1848]] — завршила [[Американско-мексиканска војна|Американско-мексиканската војна]] со која [[САД]] оствариле контрола над [[Тексас]] и ги анектирале дотогашните мексикански поседи [[Аризона]], [[Калифорнија]] и [[Ново Мексико]]. * [[1848]] — [[Европа]] била погодена од бран [[револуција|револуции]]. * [[1848]] — првпат е издадено делото на [[Карл Маркс]] и [[Фридрих Енгелс]] „[[Комунистички манифест]]“. * [[1848]] — банот [[Јосип Јелачиќ]] го укинал кметството во [[Хрватска]]. * [[1849]] — [[Доминиканска Република|Доминиканската Република]] изборила независност од [[Хаити]]. == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1840-ти]] dpdna2dosnd1t6p7nlfkymr5qvxlyjk 1850-ти 0 73512 5603111 4174901 2026-08-02T10:49:18Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603111 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1850-ти}} == Настани == [[Податотека:The_Frozen_Thames_1677.jpg|мини|''Замрзната Темза'' за време на [[Мало ледено доба|Малото ледено доба]]]] * [[1850]] — завршило [[Мало ледено доба|Малото ледено доба]]. * [[1850]] — започнало [[Тајпиншко востание|Тајпиншкото востание]]. * [[1851]] — започnala [[Викториска златна грозница|Викториската златна грозница]] во [[Австралија]]. * [[1852]] — [[Наполеон Бонапарт]] се прогласил за цар, со што било воспоставено [[Второ Француско Царство|Второто Француско Царство]]. * [[1854]] — [[Јапонија]] ја прекинала политиката на изолација и се отвора кон светот. * [[1854]] — започнала [[Кримска војна|Кримската војна]] меѓу [[Франција]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] и [[Руско Царство|Русија]]. * [[1856]] — во [[Романија]] била отворена првата [[рафинерија]] за [[нафта]] во светот. * [[1856]] — завршила [[Кримската војна]]. * [[1859]] — [[Молдавија]] и [[Влашка]] се обединиле со што настанала [[Романија]]. * [[1859]] — се водела кратката [[Втора војна за обединување на Италија|Австриско-сардиниска војна]] меѓу [[Франција]] и [[Кралство Пиемонт-Сардинија|Пиемонт–Сардинија]] и [[Австриско Царство|Австриското Царство]]. == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1850-ти]] 7xrzjel7wy749ze42vxn8g9a2nacgqu 1860-ти 0 73513 5603113 5495074 2026-08-02T10:51:03Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603113 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1860-ти}} == Настани == [[Податотека:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|мини|На 15 април 1865 година бил убиен американскиот претседател [[Абрахам Линколн]]]] * [[1861]] — започнала [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]] меѓу [[Унија (САД)|Унијата]] и отцепените [[Конфедеративни Американски Држави|Конфедерацијата]]. * [[1861]] — во Русија со [[Руска либерална реформа|руската либерална реформа]] било укинато [[кмет]]ството. * [[1861]] — собранието во [[Торино]] го прогласила [[Виторио Емануеле II Савојски|Виторио Емануел II]] за крал на обединетото [[Кралство Италија]]. * [[1861]] — започналае [[Француско-мексиканската војна]]. * [[1861]] — во [[Сремски Карловци]] се состанал [[Благовештенски собор]]. * [[1863]] — основан [[Црвен крст|Црвениот крст]], кој после година дена ја усвојува [[Женевски конвенции|Првата женевска конвенција]]. * [[1863]] — започнало [[Полско востание|Полското востание]] против [[Руско Царство|Руското Царство]], кое било задушено две години подоцна. * [[1864]] — започнала [[Шпанско-јужноамериканска војна|Шпанско-јужноамериканската војна]], шпански обид да ги поврати бившите колонии, која завршила после две години со шпански неуспех. * [[1864]] — започнала [[Парагвајска војна|Парагвајската војна]]. * [[1865]] — завршила [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]] * [[1865]] — убиен претседателот на [[САД]] [[Абрахам Линколн]]. * [[1866]] — успешно биле воспоставени [[Телеграф|прекуокеански телеграфски врски]] по првиот неуспех во [[1858]] година. * [[1866]] — [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]] се завршила со распад на [[Германска Сојуз|Германскиот Сојуз]] и создавање на [[Северногермански Сојуз]]. * [[1866]] — во [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], во која Италија била на страната на [[Пруско Кралство|Прусија]], Австријанците кај островот [[Вис (остров)|Вис]] ја уништиле италијанската флота. Погинале повеќе од 600 луѓе. * [[1866]] — под династијата [[Меиџи]], [[Јапонија]] започнува со програма за брза модернизација. * [[1867]] — завршила [[Француско-мексиканска војна|Француско-мексиканската војна]]. * [[1867]] — [[САД]] ја купиле [[Алјаска]] од [[Руска Империја|Русија]]. * [[1867]] — се формирала модерна [[Канада]] со прогласување на Британскиот акт за Северна Америка. * [[1867]] — последните отомански трупи ја напуштиле [[Србија]], а кнезот [[Михаило Обреновиќ]] ги добил клучевите на поголемите српски градови, со што Србија де факто станала независна. * [[1867]] — со потпишување на [[Австроунгарска спогодба|Австроунгарската спогодба]] била створена Австроунгарија. * [[1868]] — потпишана [[Хрватско-унгарска спогодба]], спрема членот 66. т.н. ''[[Риечка крпица]]'', [[Риека]] на измама станала дел од [[Кралство Унгарија(1000—1918)|Унгарија]]. * [[1868]] — атентат на кнезот [[Михаило Обреновиќ]]. * [[1869]] — во сообраќај била пуштена првата прекуконтинентална железничка пруга во [[САД]] * [[1869]] — во промет бил пуштен [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]]. * [[1869]] — донесен [[Устав на Србија од 1869 године|Намеснички устав]], кој ќе овозможи прв продор на [[Парламентаризам|парламентаризмот]] во [[Србија]]. * [[1869]] — основано [[Ѓурѓево]]. == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1860-ти]] gvqclyxlfjzrm9ptyrpxhqvxwdlevtg 1870-ти 0 73514 5603117 5536274 2026-08-02T10:54:00Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603117 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1870-ти}} == Настани == [[Податотека:Treaty of San Stefano.jpg|мини|1877 година бил потпишан [[Санстефански договор|Санстефанскиот мировен договор]]]] * [[1870]] — усвоен 15. амандман на [[Устав на САД|Уставот на САД]], со кој и бившите робови добиле право на глас.<ref>[http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/constitution_amendments_11-27.html Амандмани на Уставот на САД]</ref> * [[1870]] — започнала [[Француско-пруска војна|Француско-прускаta војна]], која завршила година дена подоцна со создавање на [[Германско Царство|Германското Царство]] и [[Кралство Италија|обединување на Италија]], пад на [[Второ Француско Царство|Второто Француског Царства]] и создавање на [[Трета Француска Република|Третата Република]]. * [[1871]] — основана [[Париска комуна|Париската комуна]]. * [[1871]] — за време на големиот глад во [[Каџари|Персија]], кој траел две години умреле 2 милиони луѓе. * [[1871]] — започнала [[Втора индустриска револуција|Втората индустриска револуција]]. * [[1872]] — основан [[Јелоустоун|Јелоустоунскиот национален парк]]. * [[1873]] — укината воената граница во [[Бачка]] и [[Банат]]. * [[1874]] — распуштена [[Британска источноиндиска компанија|Британската источноиндиска компанија]]. * [[1874]] — прогласена [[Прва шпанска република|Првата шпанска република]], која траела две години. * [[1875]] — започнал големиот глад во [[Индија]] од кој во следните 25 години умреле 26 милиони Индијци. * [[1875]] — започнало [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговското востание]]. * [[1876]] — [[Бугарскижо априлско востание]] против [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]]. * [[1876]] — започнала [[Прва српско-турска војна|Српско-турската војна]]. * [[1876]] — во следните три години во [[Кина]] умреле 13 милиона луѓе од глад. * [[1877]] — одржан првиот турнир во [[тенис]] на [[Вимблдонски турнир|Вимблдон]]. * [[1877]]. — започнал [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] . * [[1877]] — потпишан [[Санстефански договор|Санстефанскиот договор]]. * [[1878]] — завршил [[Берлински конгрес|Берлинскиot конгрес]], на кој [[Србија]], [[Црна Гора]] и [[Романија]] биле меѓународно признати како самостојни држави, додека [[Бугарија]] добила автономија, [[Кипар]] му припаднал на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], додека [[Австроунгарија]] ја окупирала [[Босна и Херцеговина]]. == Личности == * ... == Откритија == * ... ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1870-ти]] 0vcbnq546uqb4divk51m98xde67f3pk 1890-ти 0 73516 5603119 2947199 2026-08-02T10:56:18Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603119 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1890-ти}} == Настани == [[Податотека:Guerra boeres.jpg|thumb|right|250px|Спиункопска битка од 1900 година дел од [[Бурски војни|Бурските војни]]]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1890-ти]] ttvx0feukq0w0hfnhb449qb2fe185xu 1900-ти 0 73517 5603120 2947200 2026-08-02T10:58:36Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603120 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1900-ти}} == Настани == [[Податотека:Market Street, San Francisco, in ruins (1906).jpg|мини|Урнатини од земјотресот во [[Сан Франциско]] од 1906 година]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1900-ти]] gy13ircmqcd5altpzd3dju9idelblku 1910-ти 0 73518 5603122 2947201 2026-08-02T11:00:48Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603122 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1910-ти}} == Настани == [[Податотека:WWImontage.jpg|мини|Од 1914 до 1918 година траела [[Прва светска војна|Првата светска војна]]]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1910-ти]] glkf51r7uzi4m2zu5ttljzw5hyryxwh 1920-ти 0 73519 5603126 2947202 2026-08-02T11:05:39Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603126 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1920-ти}} == Настани == [[Податотека:Hitler portrait crop (colorized).jpg|мини|Во 1920 година [[Адолф Хитлер]] дошол на чело на Работничката партија ]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1920-ти]] qzn62naromefpa4sfiwkzoig73ztzk3 1930-ти 0 73520 5603129 2947203 2026-08-02T11:11:15Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603129 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1930-ти}} == Настани == * ... == Личности == [[Податотека:Вања Лазарова.jpg|мини|На 27 април 1930 година е родена македонскатa пејачка [[Вања Лазарова]]]] * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1930-ти]] bq1kd1icrv1us5swpjcdtrvefwa440u 1940-ти 0 73521 5603137 2947204 2026-08-02T11:21:12Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603137 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1940-ти}} == Настани == * ... == Личности == [[Податотека:Михаил-Булгаков.jpg|мини|На 10 март 1940 година починал рускиот писател, [[Михаил Булгаков]]]] * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1940-ти]] mdyplymreqar0w3fswp5rjhlfvxzqp3 1960-ти 0 73523 5603140 4984656 2026-08-02T11:29:46Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603140 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1960-ти}} == Настани == [[Податотека:Gagarin in Sweden.jpg|мини|12 април 1961 советскиот космонаут Јуриј Гагарин патувал низ вселената.]] * ... == Личности == * ... == Откритија == ==Музика== Во [[Северна Америка]] ,[[Европа]] и [[Океанија]] деценијата била особено револуционерна во смисла на [[забавната музика]], како што е формирањето и еволуцијата на [[рок]].Во почетокот на 1960-тите ,[[поп]] и [[рокенрол]] трендовите на 1950-тите продолжиле;рокенролот на деценијата пред да почне да прераснува во повеќе меѓународен ,електрична варијанта познати како рок.Во средината на 1960-тите ,рокенролот во неговата најчиста форма била постепено преземена од попрокд (анг. pop rocked ) ,бит (анг.[[beat]] ) ,психоделичен рок (анг.psychedelican rock ) ,блуз рок (анг. [[blues rock]] ) и фолк рок ( анг.[[folk rock]] ) ,којшто станале славни.Кантри и фолк влјателниот стил поврзан со втората половина на 1960-тите ,рок-музиката предизвика генерација на забавни пејачи-текстописци кој пишувале и изведувле нивни дела .Кон крајот на деценијата ,жанровите како барок поп (анг. [[baroque pop]] ) ,саншајн поп (анг.[[sunshine pop]] ) ,бублегум поп (анг.[[bubblegum pop]]) ,прогресивен рок (анг.[[progressive rock]] ) и хеви метал (анг.[[heavy metal]] ) започнале да стануват славни ,каде последните две нашле голем успех во следната деценија.Понатаму , во 1960-тите ,фанк и соул музиката станале славни ;ритам и блуз генерално станале славни ,и овој стил обично се поврзувал со [[женски групи]] од времето ,чија спојување на R&B и госпел (анг .[[gospel]] ) со рокенрол уживале успех сè до средната половина на деценијата.Настрана од популарноста на рок и R&B музиката во 1960-тите ,[[Латино Американска]]та како и [[Јамајска]]та и [[Кубанската]] музика достигнале успех на популранос низ деценијата ,со жанровите како босанова ( анг.[[bossa nova]] ) ,ча –ча- ча (анг.[[cha-cha-cha]] ) ,ска (анг.[[ska]] ) и калипсо(анг.[[calypso]] ) станувајќи популарни.Од една класична гледна точка ,1960-тите биле исто така важна деценија ,како што тие го согледуваат развојот на екпериментална ,џез и современа класична музика ,особено [[минимализмот]] и [[слободната импровизација]]. Во [[Азија]] ,различните трендови ја одбележувале забавната музика на 1960-тите .Во [[Јапонија]] ,деценијата согледала пораст на популарноста на неколку западни забавни музички групи како што се [[Битлси]] ,како и рокенрол.Успехот на рок-музиката и бендовите во Јапонија започнале нов жанр ,познат како груп саундс (енг. [[Group Sounds]] ) којшто бил популарен во втората половина на деценијата. Во [[Јужна Америка]] ,жанрови што се како босанова (анг. bosa nova ) ,нуева кансион (анг.[[nueva canción]] ) и нуева ола (анг.[[nueva ola]] ) започнале да се појавуваат.Рок-музиката започнала да го остава својот белег ,и достигнал успех во 1960-тите .Покрај тоа ,саласа (анг.[[salsa]] ) постигнала слава кон крајот на оваа деценија. [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1960-ти]] czu62utm7t5ydk47ouz40gc8j3vk9co 1970-ти 0 73524 5603142 2947207 2026-08-02T11:34:13Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603142 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1970-ти}} == Настани == [[File:Apollo 13 crew postmission onboard USS Iwo Jima.jpg|thumb|На 17 април 1970 година, екипажот на [[Аполо 13]] по слетувањето]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1970-ти]] j19t54iip9rp3cjmrp94c9unmln7ayb 1980-ти 0 73525 5603143 3584000 2026-08-02T11:36:40Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603143 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1980-ти}} '''1980-ти''' позната и како „осумдесеттите години“ е декада од грегоријанскиот календар што започнала на 1 јануари 1980 година и завршила на 31 декември 1989 година. == Настани == * ... == Личности == [[Податотека:Петре Пирузе - Мајски.jpg|мини|На 12 јануари 1980 година починал [[Петре Пирузе]], македонски комунист, учесник во [[НОБ]]]] * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1980-ти]] okgmn5740i31kvqrin9gtlr6f6bsdvw 1990-ти 0 73526 5603144 4679657 2026-08-02T11:40:25Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603144 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1990-ти}} == Настани == [[Податотека:Flag of the United Nations.svg|мини|На 8 април 1993 година [[Македонија]] е примена во [[Обединети нации|Организацијата на Обединетите нации.]]]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1990-ти]] 6oolnk2l2r8hln8b2t8rsxbhroan4hg 2000-ти 0 73527 5603145 2947210 2026-08-02T11:41:11Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603145 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{2000-ти}} == Настани == * ... == Личности == [[Податотека:Анте Поповски.tif|мини|На 1 октомври 2003 година починал македонскиот поет [[Анте Поповски]]]] * ... == Откритија == * ... [[Категорија:21 век]] [[Категорија:2000-ти]] 6h3swhpmpmvj9kv01372j77blbavjfy 2017 0 73854 5603131 5505972 2026-08-02T11:12:21Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603131 wikitext text/x-wiki {{21 век}} {{Година во други календари|2017}} '''2017''' ('''[[Римски бројки|{{римски|2017}}]]''') била година. Според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], таа била 2017 година од новата ера, 17. од третиот милениум и [[XXI век]], како и осма од [[2010-ти]]те. == Други календари == Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7525 и 7526 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6767 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5777 и 5778 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2770. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2017 година се протега во 4653 и 4654, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4713 и 4714 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2560. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1438 и 1439 исламска година. == Настани == * <!--[[20 јануари]] — [[Доналд Трамп]] станува 45. [[претседател на САД]] со [[претседателски избори во САД, 2016|силна народна поддршка]].--> == Личности == [[Податотека:Вања Лазарова.jpg|мини|На 12 март 2017 година починала македонскатa пејачка [[Вања Лазарова]]]] * ... == Откритија == * ... {{рв|2017}} [[Категорија:21 век]] [[Категорија:2017| ]] ofrihuz4ij17fslw9jvut4h3vrtb3ws 2018 0 73855 5603134 5505973 2026-08-02T11:17:11Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603134 wikitext text/x-wiki {{21 век}} {{Година во други календари|2018}} '''2018''' ('''[[Римски бројки|{{римски|2018}}]]''') — [[година]]. Според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], таа е 2018 година од новата ера, 18. од третиот милениум, 18. од [[XXI век]] и деветта од [[2010-ти]]те. == Други календари == Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: [[Византиски календар|византискиот]], [[Асирски календар|асирскиот]], [[Еврејски календар|еврејскиот]], [[Римски календар|римскиот]], [[Кинески календар|кинескиот]], [[Будистички календар|будистичкиот]] и [[Исламски календар|исламскиот]]. Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според [[Библија]]та, на 1 септември 5509&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. според [[Продолжен јулијански календар|продолжениот јулијански календар]], истата трае во текот на 7526 и 7527 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г.&nbsp;п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот [[Асур]], станува збор за 6768 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г.&nbsp;п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според [[Евреи]]те, годината се протега во текот на 5778 и 5779 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г.&nbsp;п.н.е., кога браќата [[Ромул]] и [[Рем]] го основале градот [[Рим]] (познато и како ''[[Ab urbe condita]]''), годината е избројана како 2771. Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот [[Жолт Цар]] или 2637 г.&nbsp;п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот Цар станал владетел, т.е. 2697 г.&nbsp;п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2018 година се протега во 4654 и 4655, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4714 и 4715 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543&nbsp;г.&nbsp;п.н.е., година во којашто се смета дека [[Гаутама Буда|Буда]] достигнал состојба на [[нирвана]], и годината ја брои како 2561. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот [[Мухамед]] од [[Мека]] во [[Медина]] (позната и како [[хиџра]]), годината се протега во текот на 1439 и 1440 исламска година. == Настани == * ... == Личности == [[Податотека:Ванчо Петрушевски.jpg|мини|На 25 август 2018 година починал македонскиот глумец, [[Ванчо Петрушевски]]]] * ... 25 август - [[Ванчо Петрушевски]] - македонски глумец == Откритија == * ... == Надворешни врски == {{рвр|2018}} [[Категорија:21 век]] [[Категорија:2018| ]] r5ownmlk7czcyt7xsklgtpq3qlwjep0 Корисник:Izamela 2 82757 5602940 485972 2026-08-01T21:08:34Z MBq 63421 MBq ја премести страницата [[Корисник:Wildtierreservat]] на [[Корисник:Izamela]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Wildtierreservat|Wildtierreservat]]“ во „[[Special:CentralAuth/Izamela|Izamela]]“ 485972 wikitext text/x-wiki <!-- Шаблон:Новкорисник2 --> {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 1px solid #CCCC99; background-color: #F1F1DE" | <div style="float:left;margin-right:0.9em">[[Слика:Stub.png]]</div> | |valign=top align-left|<span class="plainlinks">[{{FULLURLE:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Овде]</span> можете да впишете нешто за Вас, како и имињата на статиите кои сте ги напишале или планирате да ги напишете. Исто така можете да ставите [[Википедија:Вавилон|вавилон табела]] и [[ВП:КК|кориснички кутии]] со цел другите да знаат кои јазици ги познавате / зборувате, што Ве интересира, со што се занимавате и сл.<br> <p><small>Ова е само совет, можете слободно да ја избришете оваа порака.</small></p> |valign=top align-left|<span class="plainlinks">[{{FULLURLE:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Here] </span>you can write something about you and about the articles that you have created on the Macedonian Wikipedia. Besides this, you can put [[Википедија:Вавилон|Babel]] and [[ВП:КК|User Boxes]] in order to inform the other users about the languages that you speak and what are you interested in.<br> <p><small>This is just an advice, you can delete this message any time you like.</small></p> |} <!-- Шаблон:Новкорисник2 --> 5310sl7cmxv6uf7uax80z29gom1lp0d Разговор со корисник:Izamela 3 82758 5602942 485973 2026-08-01T21:08:34Z MBq 63421 MBq ја премести страницата [[Разговор со корисник:Wildtierreservat]] на [[Разговор со корисник:Izamela]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Wildtierreservat|Wildtierreservat]]“ во „[[Special:CentralAuth/Izamela|Izamela]]“ 485973 wikitext text/x-wiki <!-- Шаблон:Добредојде --> {|width=100% |valign=top align-left| '''Добредојде!''' [[Image:Nuvola apps kuickshow.png|40px]] Здраво, {{BASEPAGENAME}}, и [[Википедија:Вовед|добредојде]] на [[Википедија]]! Се надеваме дека Ви се допадна местото и одлучивте да останете. Еве некои страници кои можат да Ви бидат од помош: *[[Википедија:Пет столба|Петте столба на Википедија]] - принципите на проектот *'''[[Википедија:Почетен курс|Почетен курс]]''' - централно место за учење на основните работи, се препорачува да се разгледа *[[Помош:Како да уредам страница|Како да уредам статија]] - подетален водич за уредувањето *[[Википедија:Помошна табела|Помошна табела]] - сите поважни команди наведени накратко во една табела Се надевам дека ќе уживате во уредувањето и во тоа што сте [[Википедија:Википедијанци|википедијанец]]! Ве молам [[Википедија:Потпис|потпишувајте]] ги вашите пораки на [[Википедија:Страница за разговор|страниците за разговор]] користејќи четири [[тилда|тилди]] (<nowiki>~~~~</nowiki>); ова автоматски ќе го внесе Вашето корисничко име и датумот. Ако ви треба помош, видете [[Википедија:Портал/Помош|Портал/Помош]], или поставете го прашањето на оваа страница и ставете <code><nowiki>{{помош}}</nowiki></code> пред прашањето. Повторно, добредојде! |valign=top align-left| '''Welcome!''' [[Image:Nuvola apps kuickshow.png|40px]] Hello, and [[Википедија:Вовед|welcome]] to [[Wikipedia]]! We hope that you like this encyclopaedia and that you have decided to be part of it. Here are few articles that may help you if you want to edit here: *[[Википедија:Пет столба|The five principles of Wikipedia]] *'''[[Википедија:Почетен курс|A course for beginners]]''' *[[Помош:Како да уредам страница|How to edit an article?]] *[[Википедија:Помошна табела|Cheatsheet]] We hope that you will enjoy editing here and that you will become a [[Википедија:Википедијанци|Wikipedian]]! Please, [[Википедија:Потпис|sign your name]] when you write your messages [[Википедија:Страница за разговор|on the talk pages]] by using four [[тилда|tildes]] (<nowiki>~~~~</nowiki>); this automatically will add your name and the date when the message has been written. If you need any further help, see the [[Википедија:Портал/Помош|Portal/Help]], or ask question on this talk page and put the template <code><nowiki>{{помош}}</nowiki></code> before the question. Again, welcome! --[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 03:07, 7 февруари 2009 (UTC) |} f7r20flcdzvkdfkj06m1llgf21c6z2u Лионел Меси 0 98142 5603079 5598910 2026-08-02T10:12:27Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603079 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 138|nationalgoals3 = 70 | pcupdate = 22:01, 16 април 2011 (UTC) | ntupdate = 23:05, 2 април 2011 (UTC) }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref name="Messi is best">{{Наведена мрежна страница | title=Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 јануари 2009 | accessdate=23 март 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best" /><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] jhdhl80gknw25chmrz2bb8rjcxjef7y 5603084 5603079 2026-08-02T10:19:02Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603084 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 138|nationalgoals3 = 70 | pcupdate = 22:01, 16 април 2011 (UTC) | ntupdate = 23:05, 2 април 2011 (UTC) }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Lionel Messi is – and always was – the greatest player of his era |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/18/lionel-messi-greatest-player-era-whether-not-wins-world-cup/|publisher=The Daily Telegraph |accessdate =2026-08-02}}</ref><ref name="Messi is best">{{Наведена мрежна страница|title = Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 јануари 2009 | accessdate=23 март 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best" /><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 8b0hilg3u3gdhuabppqi8yuoedtg6h0 5603086 5603084 2026-08-02T10:20:46Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603086 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 138|nationalgoals3 = 70 | pcupdate = 22:01, 16 април 2011 (UTC) | ntupdate = 23:05, 2 април 2011 (UTC) }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Lionel Messi is – and always was – the greatest player of his era |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/18/lionel-messi-greatest-player-era-whether-not-wins-world-cup/|publisher=The Daily Telegraph |accessdate =2 август 2026}}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best" /><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] e76nv5al5lxx65ocuefywkvzii82euh 5603088 5603086 2026-08-02T10:22:14Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603088 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 138|nationalgoals3 = 70 | pcupdate = 22:01, 16 април 2011 (UTC) | ntupdate = 23:05, 2 април 2011 (UTC) }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Lionel Messi is – and always was – the greatest player of his era |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/18/lionel-messi-greatest-player-era-whether-not-wins-world-cup/|publisher=The Daily Telegraph |accessdate =2 август 2026}}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best">{{Наведена мрежна страница|title = Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 јануари 2009 | accessdate=23 март 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] ex0yruq35hsy8wr3j5c9ugwxjdodxwh 5603100 5603088 2026-08-02T10:37:53Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603100 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 138|nationalgoals3 = 70 | pcupdate = 22:01, 16 април 2011 (UTC) | ntupdate = 23:05, 2 април 2011 (UTC) }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Lionel Messi is – and always was – the greatest player of his era |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/18/lionel-messi-greatest-player-era-whether-not-wins-world-cup/|publisher=The Daily Telegraph |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август}}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best">{{Наведена мрежна страница|title = Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 јануари 2009 | accessdate=23 март 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] r8irgvbp8oskd8u50vwwzg6pfz97bbm 5603103 5603100 2026-08-02T10:39:40Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603103 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 207|nationalgoals3 = 125 }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Lionel Messi is – and always was – the greatest player of his era |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/18/lionel-messi-greatest-player-era-whether-not-wins-world-cup/|publisher=The Daily Telegraph |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август}}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best">{{Наведена мрежна страница|title = Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 јануари 2009 | accessdate=23 март 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] r31wz7w1hn7n2jb4q9rezga8lk6kqh2 5603124 5603103 2026-08-02T11:02:31Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603124 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Лионел Меси | image = [[File:Lionel_Messi_20180626.jpg|230px]] | fullname = Лионел Андреас Меси<ref name="profile"/><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ | title = Lionel Andrés Messi at Soccerway | accessdate = 14 June 2009 | publisher = Soccerway}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1987|6|24}} | cityofbirth = [[Росарио]], [[Санта Фе]] | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 169 см<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | title = Lionel Andrés Messi | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2012-05-26 | archive-url = https://archive.today/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html | url-status = dead }}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Inter Miami}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = Грандоли | youthyears2 = 1995–2000 | youthclubs2 = [[ФК Њуелс олд бојс|Њуелс олд бојс]] | youthyears3 = 2000–2004 | youthclubs3 = [[ФК Барселона|Барселона]] | years1 = 2003–2004 |clubs1 = {{симбол2|600px Catalano azulgrana.png}} [[ФК Барселона Ц|Барселона Ц]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 |clubs2 = {{Fb team Barcelona B}} |caps2 = 22 |goals2 = 6 | years3 = 2004–2021 |clubs3 = {{Fb team Barcelona}} |caps3 = 520 |goals3 = 474 | years4 = 2021–2023 |clubs4 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps4 = 28 |goals4 = 8 | years5 = 2023- |clubs5 = {{Fb team Inter Miami}} |caps5 = 13 |goals5 = 11 | nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 207|nationalgoals3 = 125 | pcupdate = | ntupdate = 2 август 2026 }} '''Лионел Андрес Меси''' ({{langx|es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi}}; роден на {{роден на|24|јуни|1987}}) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбал]]ер што настапува за екипата за [[ФК Интермајами|Интер Мајами]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,<ref>{{наведени вести | last = Бродбент | first = Рик | date = 24 февруари 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Гордон | first = Фил | date = 28 јули 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | last = Вилијамс | first = Ричард | date = 24 април 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 март 2009 | location=Лондон}}</ref> а често и за еден од најдобрите фудбалери на сите времиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Lionel Messi is – and always was – the greatest player of his era |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/18/lionel-messi-greatest-player-era-whether-not-wins-world-cup/|publisher=The Daily Telegraph |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август}}</ref> со неколку номинации за „[[Златна топка]]“ и за [[ФИФА Играч на годината|признанието на ФИФА за фудбалер на годината]] до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди.<ref name="Messi is best">{{Наведена мрежна страница|title = Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 јануари 2009 | accessdate=23 март 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 јули 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{наведени вести | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 јули 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на [[Диего Марадона]], кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.<ref>{{наведени вести | last = Гарднер | first = Нил | date = 19 април 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 март 2009 | location = Лондон | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Ројтерс|publisher= China Daily |date= 25 февруари 2006 |accessdate= 8 октомври 2006}}</ref> == Клупска кариера == Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „[[ФК Барселона|Барселона]]“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „[[Њуелс Олд Бојс]]“ од родниот град [[Росарио, Санта Фе|Росарио]] и заминал со своето семејство во [[Европа]], бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на [[хормон]]от за раст). === Настапи за „Барселона“ === Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила [[Ла лига|шпанската лига]], а во 2006 покрај лигата, ја освоила и [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи [[хет-трик]] на [[Ел Класико]] со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата. Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „[[ФК Порто|Порто]]“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „[[ФК Еспањол|Еспањол]]“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега [[Бојан Кркиќ]] во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол. ==== Сезона 2005-2006 ==== Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на [[тетива]]та на десната [[нога]] во натпреварот против „[[ФК Челси|Челси]]“ во [[Лигата на шампионите]]. ==== Сезона 2006-2007 ==== [[Податотека:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|Меси во натпреварот против Ренџерс во 2007]] Меси се зацврстил како играч во првата екипа на „Барселона“ со својата одлична игра против „Челси“ и против „[[Реал Мадрид]]“. Во ноември 2006 година, во натпреварот против „[[Реал Сарагоса]]“, Меси повторно се повредил и не играл три месеци. По враќањето од [[Аргентина]], [[Франк Рајкард]], внимателно го рехабилитирал и постепено го зголемувал времето на игра, од натпревар во натпревар. Набргу, Меси се вратил во форма постигнувајќи хет-трик. Кон крајот на сезоната, тој покажувал сè подобри резултати, така што 11 од своите 14 голови во „Ла лига“ ги постигнал во последните 13 натпревари. [[Податотека:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|Меси кратко пред постигнување на гол против Хетафе]] Набргу, Меси бил сметан за новиот [[Марадона]]. Еден од неговите голови бил сличен на оној на Марадона против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светскиот Куп на ФИФА во Мексико во 1986 година]], познат како гол на столетието. Светските спортски медиуми го нарекле ''Месидона''. Тој го истрчал истото растојание (62 м), поминал ист број на играчи (6), вклучувајќи го и голманот, шутирал од речиси иста позиција и истрчал кон корнерот, исто како што направил Марадона во [[Мексико]] во 1986 година. ==== Сезона 2007-2008 ==== Во текот на оваа сезона, Меси дал пет голови за една недела, донесувајќи ја Барселона меѓу првите четири тимови во Лигата. Двата голови што ги постигнал против [[Севиља]], на 22 септември, му ги посветил на [[Роналдињо]] кој тој период бил повреден. На 19 септември, тој постигнал еден гол кога [[Барселона]] го победила [[Олимпик Лион]] со резултат 3–0 во натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]]. Меси постигнал уште два гола за победа на Барселона со резултат 4–1 против Реал Сарагоса. На 27 февруари, Меси го одиграл својот 100-ти меч за [[ФК Барселона|Барселона]] во натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]]. Потоа, Меси бил надвор од игра шест недели поради повреда на левата нога, здобиена за време на мечот против [[Селтик]] во Лигата на шампиони. Истата година, Меси бил номиниран за специјалната награда на ФИФА ПРО за најдобар напаѓач. истовремено, во една анкета, шпанскиот весник ''„Марка“'' го прогласил Меси за најдобар играч на светот, со освоени 77% од гласовите, при што тој бил споредуван со [[Франц Бекенбауер]] и [[Јохан Кроjф]]. ==== Сезона 2008-2009 ==== [[Податотека:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150п|thumb|лево|Меси на натпревар против [[Депортиво ла Коруња]]]][[Податотека:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|Лионел Меси против [[Манчестер јунајтед]] во [[Финале на Лигата на шампионите во 2009 година|Финалето на Лигата на шампионите во 2009 година]]]] По заминувањето на Роналдињо од клубот, Меси го наследил неговиот дрес со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> Во октомври [[2008]] година, за време на мечот против [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор]] од [[Донецк]], Меси постигнал два гола во последните седум минути, влегувајќи како замена за [[Тјери Анри]], и од резултат 0:1 во корист на Шахтјор во победа од 2:1 за [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{наведени вести|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Потоа, Меси одиграл уште еден импресивен натпревар против [[Севиља]]. Во декември 2008 година, Меси го постигнал вториот гол во мечот против [[Реал Мадрид]] кој завршил со резултат 2:0. Истовремено, со освоени 678 бода, тој бил прогласен за втор најдобар фудбалер на светот за 2008 година, според изборот на [[ФИФА]]. Својот прв хет-трик во [[2009]] година, Меси го постигнал против [[Атлетико Мадрид]], додека вториот од двата гола во мечот против [[Расинг Сантандер]] бил 5000-от гол за Барселона постигнат во шпанската лига. Подоцна, во 28-то коло на лигата, Меси го постигнал својот 30-ти гол во сезоната, обезбедувајќи победа од 6:0 во мечот против [[Малага]]. Во април 2009 година, Меси постигнал два гола против [[ФК Баерн Минхен|Баерн]] од [[Минхен]] во Лигата на шампиони. ==== Сезона 2009-2010 ==== ==== Сезона 2010-2011 ==== Во текот на календарската 2010 година, Меси постигнал вкупно 58 гола во дресот на „Барселона“, со што ја започнал својата прва календарска година во која постигнувал над 50 гола во сите натпревари одиграни за „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk">[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-5208445/Barca-star-Messi-breaks-record-time-scorer.html www.dailymail.co.uk, „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record to become all-time goalscorer in Europe's top five leagues with 526th Barcelona strike... and more incredible statistics behind the Argentine's 2017“, 23.12.2017 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2011-2012 ==== Во сезоната [[2011]]/[[2012]], Меси повторно се истакнал со добро прикажаните партии, иако со својот клуб не успеал да го освои ниту шпанското првенство, ниту пак Лигата на шампионите, каде што во полуфиналето [[Барселона]] била елиминирана од [[Челси]]. Сепак, во оваа сезона, на одиграни 11 натпревари, Меси постигнал 14 голови во Лигата на шампионите, со што го израмнил рекордот за најдобар стрелец во една сезона, поставен од страна на [[Жозе Алтафини]] во сезоната [[1962]]/[[1963]]. Две сезони подоцна, Кристијано Роналдо го соборил овој рекорд.<ref>"Роналдо се израмни со Меси и со Алтафини", ''Дневник'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 29.</ref><ref>"Роналдо го надмина Меси", ''Дневник'', година XVIII, број 5454, петок, 2 мај 2014, стр. 25.</ref> Исто така, Меси успеал да постигне неверојатен рекорд, постигнувајќи дури 50 голови во шпанската лига, оставајќи го зад себе лутиот соперник од [[Реал Мадрид]] - [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 46 голови. Притоа, ако се смета само календарската 2011 година, Меси постигнал вкупно 55 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> За ова остварување, во октомври 2012 година, Меси по вторпат ја добил „Златната копачка“, која се доделува за најдобриот стрелец во [[Европа]]. Инаку, претходно Меси ја освоил истата награда пред две сезони.<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> На крајот од сезоната, во сите официјални натпревари за „Барселона“, Меси постигнал неверојатни 73 гола, што било апсолутен рекорд во шпанскиот фудбал.<ref>„Суарез во налет да соборува рекорди“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 22.</ref> ==== Сезона 2012-2013 ==== Притоа, во текот на календарската 2012 година, Меси постигнал вкупно 79 гола во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> Во декември 2012 година, тој постигнал уште еден рекорд: на натпреварот против „[[Реал Бетис]]“, најпрвин го изедначил, а потоа и го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]] за најмногу постигнати голови во една календарска година. На тој начин, со постигнатите 86 голови, тој станал најдобриот стрелец во текот на една календарска година во историјата на [[фудбал]]от.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9733565/Lionel-Messi-breaks-Gerd-Mullers-record-for-most-goals-in-a-calendar-year-with-brace-for-Barcelona-at-Real-Betis.html „Lionel Messi breaks Gerd Muller's record for most goals in a calendar year with brace for Barcelona at Real Betis“, The Telegraph, 9.12.2012 (пристапено на 5.1.2018)]</ref> ==== Сезона 2013-2014 ==== На [[6 ноември]] [[2013]] година, во натпреварот против [[Милан]], Меси го прекинал едномесечниот голгетерски пост. Имено, во четвртото коло од групата Х од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], кој се одиграл во [[Барселона]], Меси постигнал два гола (првиот од пенал), со што стигнал до вкупно 65 голови во Лигата на шампионите.<ref>"Арсенал не остана должен во Дортмунд", ''Дневник'', година XVII, број 5310, петок, 8 ноември 2013, стр. 27.</ref> Подоцна, на [[18 февруари]] [[2014]] година, во натпреварот против [[Манчестер сити]], одигран во [[Манчестер]] во рамките на осминафиналето на Лигата на шампионите, Меси стигнал до вкупно 66 голови во ова натпреварување, зацврстувајќи се на второто место на вечниот список на најдобрите стрелци, загрозувајќи го [[Раул Гонсалес|Раул]], кој постигнал вкупно 71 гол.<ref>„Роналдо жеден за голови, Касилјас совладан по 951 минута“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> На реванш-натпреварот против Манчестер сити, одигран во [[Барселона]], на [[12 март]] [[2014]] година, Меси го постигнал и 67-от гол во Лигата на шампионите и со тоа станал играч со најмногу постигнати голови за еден клуб во историјата на ова натпреварување, престигнувајќи го Раул, кој постигнал 66 голови за [[Реал Мадрид]].<ref>„Барселона е на вистинскиот колосек“, ''Дневник'', година XVIII, број 5415, петок,14 март 2014, стр. 25.</ref> ==== Сезона 2014-2015 ==== На [[5 ноември]] [[2014]] година, во четвртото коло од групната фаза на [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], на натпреварот против „[[ФК Ајакс|Ајакс]]“, одигран во [[Амстердам]], Меси ги постигнал двата гола за својот тим, со што го изедначил рекордот на Раул од 71 гол во Лигата на шампионите.<ref>„Енрике: Меси е најдобриот фудбалер на сите времиња“, ''Дневник'', година XVIII, број 5611, петок, 7 ноември 2014, стр. 27.</ref> На [[25 ноември]], во петтото коло од групната фаза на Лигата на шампионите, на натпреварот против АПОЕЛ, Меси постигнал хет-трик и така, со постигнати вкупно 74 гола, го престигнал Раул на списокот на најдобрите стрелци во Лигата.<ref>„Симеоне: Не знаев дали Манџукиќ ќе почне, а тој ми врати со хет-трик“, ''Дневник'', број 5629, година XVIII, петок, 28 ноември 2014, стр. 27.</ref> Во последното коло од групната фаза, на [[10 декември]] [[2014]] година, на домашен терен, „Барселона“ го победила „ПСЖ“ со 3:1, а Меси го постигнал 75. гол во Лигата на шампионите.<ref>„Насри: Сити може да победува и без Агуеро и Туре“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 27.</ref> <br /> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014">„Ноер: Не сум бренд како Роналдо и Меси“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 27</ref> Притоа, во текот на календарската 2014 година, Меси постигнал вкупно 50 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На крајот на 2014 година, Меси го соборил рекордот на поранешниот играч на „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, [[Телмо Зара]], и станал најдобар стрелец во историјата на „[[Примера дивизион]]“, постигнувајќи 267 голови. <br /> И во [[2015]] година, Меси продолжил со одличната игра и во [[февруари]], на гостувањето против „[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]]“, во кој „Барселона“ победила со 5:2, Меси ја остварил 105. асистенција во најдобрата шпанска лига, со што го израмнил рекордот на [[Луис Фиго]] како играч со најголем број асистенции во кариерата.<ref>„Меси покрај прв стрелец, стана и водечки асистент во Примера“, ''Дневник'', година XIX, број 5688, вторник, 10 февруари 2015, стр. 22-23.</ref> Според анализата на ЦИЕС, Меси бил најдобриот напаѓач во [[Европа]] во првите три месеци на 2015 година, со постигнати 17 голови и остварени 12 асистенции.<ref>„Меси е најдобриот напаѓач во 2015 година“, ''Дневник'', година XIX, број 5731, среда, 1 април 2015, стр. 26.</ref> На [[18 април]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Валенсија|Валенсија]]“, Меси го постигнал својот 400. гол за „Барселона“ во сите официјални натпреварувања.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/2393956/lionel-messi-scores-400th-goal-for-barcelona-in-all-competitions ESPNFC, „Lionel Messi scores 400th goal for Barcelona in all competitions“ (пристапено на 26.5.2015)]</ref> Исто така, во текот на сезоната, Меси постигнал десет гола во Лигата на шампионите. ====Сезона 2015-2016==== На [[16 септември]] [[2015]] година, на натпреварот против „[[ФК Рома|Рома]]“, одигран во [[Рим]], Меси настапил по 100. пат во Лигата на шампионите, како најмладиот фудбалер во историјата кој стигнал до 100 настапи во ова натпреварување.<ref>„Меси со јубилеен 100. двобој, Венгер го претрпе 50. пораз“, ''Дневник'', година XIX, број 5868, петок, 18 септември 2015, стр. 23.</ref> Во февруари 2016 година, на натпреварот против „Хихон“, Меси постигнал два гола со кои повторно влегол во историјата на шпанскиот фудбал: првиот бил неговиот 300. гол во шпанската лига, додека вториот гол бил 10.000 гол во историјата на „Барселона“.<ref>„Јубилејни два гола за Меси и Барселона“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 22.</ref> ====Сезона 2016-2017==== Сезоната 2016-2017 во Лигата на шампионите Меси ја започнал на блескав начин: На [[14 септември]] [[2016]] година, на натпреварот против „Селтик“, во кој „Барселона“ победила со резултат 7:0, тој постигнал хет-трик,<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/sep/13/barcelona-celtic-champions-league-live The Guardian, „Lionel Messi scores hat-trick in Barcelona’s 7-0 thrashing of Celtic“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> а еден месец подоцна, на [[19 октомври]] [[2016]] година, на натпреварот против „[[ФК Манчестер сити|Манчестер сити]]“ го постигнал својот седми хет-трик, давајќи клучен придонес во убедливата победа на Барселона од 4:0.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/fc-barcelona-manager-luis-enrique-hails-messi-as-the-difference-maker официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „FC Barcelona manager Luis Enrique hails Messi as the difference-maker“, (пристапено на 1.11.2016)]</ref> На тој начин, Меси го претекнал Роналдо на списокот на играчите со постигнати најмногу хет-трика во историјата на Лигата на шампионите.<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11833/10577392/messi Skysports, „Lionel Messi overtakes Cristiano Ronaldo to top Champions League hat-trick list“ (пристапено на 1.11.2016)]</ref> Во ноември 2016 година, Меси постигнал два гола на натпреварот против „Селтик“, со што постигнал уште еден рекорд: прв фудбалер кој постигнал повеќе од 100 гола на меѓународните клупски натпревари.<ref>„Меси го отвори „Клубот 100“ со постигнати голови на интернационални клупски мечеви“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 23.</ref> Притоа, во текот на календарската 2016 година, Меси постигнал вкупно 51 гол во дресот на „Барселона“.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 23 април 2017 година, во големото дерби против „[[Реал Мадрид|Реал]]“, одиграно во [[Мадрид]], Меси постигнал два гола, од кој вториот бил неговиот 47. гол во сезоната и јубилеен 500. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/04/23/real-madrid-vs-barcelona-el-clasico-watch-live-score-la-liga/ www.telegraph.co.uk „Real Madrid 2 Barcelona 3: Lionel Messi silences Santiago Bernabeu with injury-time winner in El Clasico“ (пристапено на 23.4.2017)]</ref> Во финалниот натпревар од Купот на Шпанија, одигран на 27 мај 2017 година против екипата на „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси го одиграл својот 700. натпревар во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |title=„Messi’s game against Alaves will be his 700th official game for both club and country. Appearances so far: Barca – 582, ARG – 117.“ (пристапено на 30.5.2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831073521/http://fcbarca.me/2017/05/25/messis-game-against-alaves-will-be-his-700th-official-game-for-both-club-and-country-appearances-so-far-barca-582-arg-117/ |url-status=dead }}</ref> ====Сезона 2017-2018==== На 18 октомври 2017 година, во натпреварот против „[[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]“, одигран на домашен терен, Меси го постигнал 97. гол во Лигата на шампионите и 100. гол во сите натпреварувања на [[УЕФА]]. Со тоа, тој станал вториот фудбалер во историјата (по [[Кристијано Роналдо]]) кој успеал да стигне до 100 гола во европските натпреварувања.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/10/19/lionel-messi-scores-100th-goal-europe-mysterious-pill-took-mid/ „Lionel Messi scores 100th goal in Europe but what was mysterious tablet he took mid-match?“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 4 ноември 2017 година, со настапот против „[[ФК Севиља|Севиља]]“ на домашен терен, Меси го одиграл 600. натпревар во дресот на „Барселона“.<ref>[http://www.espnfc.com/barcelona/story/3258275/lionel-messi-to-make-600th-barcelona-appearance-in-sevilla-clash SAMUEL MARSDEN, „Lionel Messi to make 600th Barcelona appearance in Sevilla clash“ (пристапено на 4.11.2017)]</ref> На 22 декември 2017 година, на натпреварот против „[[Реал Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 526. гол за „Барселона“ во сите натпреварувања и со тоа го соборил дотогашниот рекорд на [[Герд Милер]]. На тој начин, тој станал најефикасниот фудбалер во историјата на клупскиот фудбал.<ref name="dailymail.co.uk"/> Истовремено, тој го постигнал 25. гол во „Ел Класико“, зацврстувајќи го својот рекорд како најефикасен стрелец во натпреварите меѓу „Барселона“ и „Реал Мадрид“. Исто така, со своите 17 гола против „Реал“ постигнати во првенствените натпревари, тој е фудбалер со најмногу постигнати голови против „Реал Мадрид“ во историјата на шпанската прва лига. Најпосле, со овој гол, Меси станал најефикасниот фудбалер во светот во 2017 година, постигнувајќи 54 гола (50 за „Барселона“ и 4 за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). На тој начин, шест години по ред, Меси постигнувал над 50 голови.<ref name="dailymail.co.uk"/> На 28 јануари 2018 година, Меси постигнал нов рекорд во Ла Лига: На натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“ го постигнал својот 21. гол од слободен удар, претекнувајќи го [[Кристијано Роналдо]] со кого дотогаш го делел рекордот. На тој начин, Меси станал најефикасниот изведувач на слободни удари во [[Ла Лига]] откако се води ваква [[статистика]] (од сезоната 2003/2004).<ref>https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/messi-ronaldo-free-kick-record-11932397 www.mirror.co.uk, „Lionel Messi broke one of Cristiano Ronaldo's La Liga records in Barcelona's win over Alaves“ (пристапено на 31.1.2018)</ref> Подоцна, во осминафиналето на Лигата на шампионите, во натпреварот против „Челси“ Меси ги постигнал 99. и 100. гол во ова натпреварување. Првиот гол го постигнал по само 128 секунди и тој бил неговиот најбрз гол во дресот на „Барселона“. На тој начин, Меси станал вториот фудбалер (по Кристијано Роналдо) кој постигнал 100 гола во Лигата на шампионите. Тој го постигнал првиот гол во ова натпреварување на 2 ноември 2005 година (во натпреварот против „[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]]“, а 50. гол го постигнал на 3 април 2012 година (во натпреварот против „[[ФК Милан|Милан]]“). Притоа, Меси стигнал до 100 голови во Лигата на шампионите на 128. натпревар, додека на Роналдо му биле потребни 144 натпревари за да постигне 100 голови.<ref>[https://www.forbes.com/sites/bobbymcmahon/2018/03/14/messi-the-fastest-player-ever-to-100-goals-in-efa-champions-league/#6477d0c4c414 Bobby McMahon, „Messi The Fastest Player Ever To 100 Goals In UEFA Champions League As Barcelona Beats Chelsea“ (пристапено на 25.3.2018)]</ref> На 7 април 2018 година, на натпреварот против „Леганес“, Меси го постигнал својот шести хет-трик во сезоната, со што го израмнил клупскиот рекорд на [[Роналдињо]] од сезоната 2006/2007.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |title=„Messi Equals Incredible Ronaldinho Record“ (пристапено на 15.4.2018) |accessdate=2018-04-14 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609112410/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/messi-ronaldo-neymar-watch-1/lionel-messi-equals-incredible-ronaldinho-record/293049 |url-status=dead }}</ref> Во сезоната 2017-2018 година, Меси постигнал 34 гола во првата шпанска лига, со што по петти пат ја добил наградата „Пичичи“ која весникот „[[Марка (весник)|Марка]]“ му ја доделува на најдобриот стрелец во шпанското фудбалско првенство.<ref>[https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2018/05/21/5b02f5bae5fdeab0138b45db.html Ángel Díaz, „Barcelona and Atletico scoop LaLiga awards“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, тој по петти пат ја добил и наградата „[[Златна копачка]]“, како најдобар стрелец во [[Европа]].<ref>[https://www.goal.com/en/lists/golden-shoe-2017-18-messi-salah-europes-top-scorers/1iyca68kk1ufm1knw2vvw7ehup „Golden Shoe 2017-18: Messi, Salah & Europe's top scorers“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Истовремено, со постигнатите 45 гола на 54. одиграни натпревари во сезоната, тој бил најефикасниот фудбалер во Европа, мерено според вкупниот број голови постигнати на сите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |title=Matt Morely, „The 10 top goalscorers of 2017/18 in all competitions“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807030507/https://www.besoccer.com/new/the-10-top-goalscorers-of-2017-18-in-all-competitions-436024 |url-status=dead }}</ref> Набљудувано само во календарската 2017 година, Меси постигнал вкупно 50 гола, и тоа: 40 во Ла Лига, 5 во Кралскиот куп, 4 во Лигата на шампионите и еден во шпанскиот супер куп.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/728252/messi-closes-2017-as-top-club-scorer-in-all-competitions-among-the-big-five-european-leagues www.fcbarcelona.com, „Messi closes 2017 as top club scorer in all competitions among the big five European leagues“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> ====Сезона 2018-2019==== Во првото коло од сезоната, на натпреварот против „[[ФК Алавес|Алавес]]“, Меси постигнал два гола, од кои првиот бил 6.000-от гол на „Барселона“ во „Ла Лига“.<ref>[http://www.beinsports.com/us/laliga/video/messi-scores-barcelonas-6000th-laliga-goal/956593 „Messi Scores Barcelona's 6,000th LaLiga Goal“ (пристапено на 20.8.2018)]</ref> На 18 септември 2018 година, на натпреварот против „[[ПСВ]]“, Меси го постигнал својот осми, рекорден хет-трик во Лигата на шампионите, осми хет-трик во 2018 година и вкупно, 48. хет-трик во кариерата (42. хет-трик за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45566374 BBC Sport (пристапено на 19.9.2018)]</ref> Подоцна, на 16 декември 2018 година, на натпреварот против „[[ФК Леванте|Леванте]]“, Меси го постигнал 43. хет-трик во дресот на „Барселона“.<ref name="uefa.com">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2586528.html www.uefa.com, „Lionel Messi: Europe's top scorer in 2018“ (пристапено на 30.12.2018)]</ref> Во календарската 2018 година, Меси повторно бил најефикасниот европски фудбалер, со постигнати 51 гол во 54 натпревари, и тоа: 47 гола за „Барселона“ и четири гола за аргентинската репрезентација. На тој начин, Меси успел во осум од последните девет години да постигне барем по 50 гола.<ref name="uefa.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |title=„Top 5 goalscorers of 2018 in Europe’s top five leagues“ (пристапено на 30.12.2018) |accessdate=2018-12-30 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105174858/https://www.foxsportsasia.com/football/1007212/top-5-goalscorers-of-2018-in-europes-top-five-leagues-cristiano-ronaldo-lionel-messi/ |url-status=dead }}</ref> На 13 јануари 2019 година, на натпреварот против „[[ФК Ејбар|Ејбар]]“, Меси станал првиот фудбалер во историјата кој постигнал 400 гола во првата шпанска фудбалска лига. Притоа, овој рекорд Меси го остварил во својот 435. настап во дресот на „Барселона“, постигнувајќи неверојатен просек од 0,92 гола по натпревар.<ref>[https://www.goal.com/en/news/messi-makes-history-with-400th-la-liga-goal/1lbid7d6qygzb1nmc9t78mtmku Tom Storer, „Messi makes history with 400th La Liga goal“ (пристапено на 15.1.2019)]</ref> На 23 февруари 2019 година, на гостувањето кај „[[ФК Севиља|Севиља]]“, Меси го постигнал својот 50. хет-трик во кариерата, а третиот гол бил неговиот 650. гол во кариерата (585. гол за „Барселона“).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/47336146 BBC Sport (пристапено на 25.2.2019)]</ref> Во сезоната 2018-2019 Меси остварил неколку исклучителни подвизи: постигнал 51. гол во официјалните натпревари со што по шести пат во кариерата ја надминал границата од 50 голови во една сезона; со своите 36 гола во Ла Лига по шести пат во кариерата ја освоил наградата „Пичичи“ за најдобар стрелец во шпанското фудбалско првенство; исто така, по шести пат станал најдобар стрелец во Европа (трета сезона по ред); и го постигнал 600. гол во дресот на „Барселона“.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1226873/leo-messi-breaks-50-goals-mark-once-again Официјално мрежно место на ФК „Барселона“, „Leo Messi breaks 50 goals mark once again“ (посетена на 28.5.2019)]</ref> ====Сезона 2019-2020==== На 22 декември 2019 година, на натпреварот против „[[Депортиво Алавес]]“, Меси го постигнал педесеттиот гол во текот на 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |title=Fox Sports, „Barcelona 4-1 Deportivo Alaves: Messi ends 2019 with 50 goals as Barca cruise“ (пристапено на 31.12.2019) |accessdate=2019-12-31 |archive-date=2019-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171757/https://www.foxsportsasia.com/football/la-liga/1212820/barcelona-4-1-deportivo-alaves-messi-ends-2019-with-50-goals-as-barca-cruise/ |url-status=dead }}</ref> На 30 јуни 2020 година, на натпреварот против „[[Атлетико Мадрид]]“, Меси го постигнал својот 700-ти гол во кариерата (630-ти гол за „Барселона“) и така им се придружил на [[Кристијано Роналдо]], [[Герд Милер]], [[Ференц Пушкаш]] и [[Пеле]].<ref>[https://edition.cnn.com/2020/07/01/football/lionel-messi-goal-record-barcelona-la-liga-spt-intl/index.html CNN, Ben Church, „Lionel Messi scores 700th career goal in style but Barcelona loses more ground in title race“ (пристапено на 5.7.2020)]</ref> ====Сезона 2022-2023==== Во март 2023 година, на пријателскиот натпревар меѓу фудбалските репрезентации на Аргентина и Панама, со удар од слободен удар во 89. минута, Меси го постигнал 800. гол во кариерата на кулпско и на репрезентативно ниво.<ref>„Меси го постигна 800. гол за гаучосите“, ''Слободен печат'', година XI, број 2811, сабота-недела, 25-26 март 2023, стр. 8.</ref> == Репрезентативна кариера == Во јуни [[2004]] година, Меси дебитирал во дресот за [[Аргентина]], играјќи во младинскиот состав под 20 години во мечот против [[Парагвај]]. Во [[2005]] година, тој бил дел од тимот на нови талентирани играчи кои го освоиле Младинското светско првенство 2005, одржан во [[Холандија]]. Таму, Меси ја освоил наградата за најдобар играч на турнирот, а бил и најдобар стрелец, со шест постигнати голови, од кои два во последниот натпревар. На [[4 август]] [[2005]] година, [[Жозе Пекерман]] го повикал Меси во сениорската репрезентација на Аргентина. Своето деби тој го направил на 17 август во мечот против [[Унгарија]], на возраст од 18 години и 54 дена. Меси влегол во игра во 63-та минута, но поради ударот со лакт на противничкиот одбранбен играч, Вилмос Ванчак (кој го повлекол Меси за дресот), судијата [[Маркус Мерк]] го испратил надвор од теренот, по одиграни само 40 секунди. Првиот официјален меѓународен настап на Меси бил на [[3 септември]] во квалификациите за Светското првенство, каде што Аргентина била поразена на гостински терен од [[Парагвај]], со резултат 0:1. Пред натпреварот, Меси изјавил: „Ова е правото деби. Првото траеше многу кратко.“ На [[28 март]] [[2009]] година, во натпреварот против [[Венецуела]], во рамките на квалификациите за Светското првенство 2010, Меси за првпат го носел аргентинскиот сениорски национален дрес со број 10. Истовремено, тоа бил првиот официјален натпревар за [[Диего Марадона]] како селектор на Аргентина. Аргентина победила во натпреварот со резултат 4:0, а Лионел Меси ја отворил серијата на голови. === Светско првенство во фудбал 2006 === {{главна|Светско првенство во фудбал 2006}} Повредата што го оддалечила од терените за два месеца, на крајот од сезоната 2005/2006 година, го довела во прашање неговото присуство на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]]. И покрај тоа, Меси бил повикан во тимот на Аргентина за турнирот на [[15 мај]] [[2006]] година. Тој, исто така, играл 15 минути во прошталниот натпревар против репрезентацијата на Аргентина под 20 години и од 64-та минута настапил на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ангола|Ангола]]. Тој од клупата ја проследил победата на првиот натпревар на Аргентина одигран против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]. Во следниот меч против [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], Меси станал најмладиот играч во репрезентацијата на Аргентина на Светското првенство кога влегол како замена на [[Макси Родригес]] во 47-та минута. Тој му асистирал на [[Ернан Креспо]] да постигне гол во првата минута откако влегол во играта, а го постигнал и последниот гол во победата од 6:0, со што бил прогласен за најдобар стрелец и шести по ред најмлад стрелец во историјата на Светското првенство. Во следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], Меси влегол како замена во 84-та минута, при резултат 1:1. Тој постигнал гол, но бил досуден офсајд. Тренерот, Хосе Пекерман, надвор од очекувањата го оставил Меси на клупата за време на четвртфиналниот натпревар против Германија. Аргентина загубила 4:2 на пенали, а Меси, видно возбуден во текот на играта, одбил да зборува со репортерите после натпреварот. === Копа Америка 2007 === На почетокот на Купот, Меси бил најмладиот играч. Првиот натпревар во Купот во кој играл Меси се одржал на 29 јуни 2007, кога Аргентина ја победила екипата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 4:1. Во овој натпревар Меси ги покажал своите способности на плејмејкер. Тој му наместил гол на Ернан Креспо и имал бројни напади врз противничкиот гол. Тевез влегол како замена за Меси во 79-та минута и постигнал гол во следната минута. Неговиот втор меч бил против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], во кој шутирал пенал кој Креспо го претворил во гол и постигнал изедначување од 1:1. Тој исто така, учествувал и во вториот гол за Аргентина бидејќи откако бил фаулиран, а [[Хуан Роман Рикелме]] постигнал гол од слободен удар. Крајниот резултат бил 4:1 за Аргентина, обезбедувајќи пласман во четвртфиналето. Во третиот натпревар против Парагвај, тренерот го одмарал Меси со оглед на квалификацијата на четвртфиналето, но во 64-та минута при резултат од 0:0, Меси го заменил [[Естебан Камбијасо]] и во 79-та минута асистирал за гол на [[Хавиер Маскерано]]. Во четвртфиналето, Аргентина одиграла со Перу. Меси го постигнал вториот гол, а му дофрлил на Рикелме за победа од 4:0. Во полуфиналниот меч, Меси лобирал преку Освалдо Санчес и со тоа ја однел Аргентина во финалето, каде таа била поразена од Бразил. Меси бил прогласен за најмлад играч на првенството. === Олимписки игри 2008 === Како играч на Барселона, на Меси му било дозволено да настапува за аргентинската репрезентација на [[Олимписки игри 2008|Олимписките игри]] во 2008 година во [[Пекинг]], под услов да одигра неколку пријателски меѓународни натпревари. Притоа, на Олимпискиот фудбалски турнир, во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], Меси го постигнал првиот гол во победата на Аргентина од 2:1. Во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], тој го постигнал првиот гол, а асистирал при вториот, за победа од 2:1. исто така, Меси одиграл одлично во мечот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], во кој Аргентина постигнала победа од 3:1, пласирајќи се во финалето. Во мечот за златниот медал, против Нигерија (1:0), Меси му асистирал на [[Анхел Ди Марија]], кој го постигнал единствениот гол. ===Пријателски натпревари=== На [[12 ноември]] [[2014]] година, во [[Лондон]], репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] со 2:1, а победоносниот гол го постигнал Меси од пенал.<ref>„Меси од пенал го кутна комбинираниот тим на Хрватска“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> === Светско првеснство во фудбал 2010 === Аргентина на светското првенство во фудбал 2010 завршија како првопласирани во гупата Б со 9 поени. Во осминафиналето Аргентина ја елиминираа репрезентацијата на Мексико со победа од 3:1 но потоа загубија во четвртфиналето од Германија со 0:4. Меси не постигна ниту еден гол на првенството но запиша една асистенција. === Светско првенство во фудбал 2014 === [[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|мини|Меси во финалето против Германија на светското првенство во фудбал 2014]] Меси како капитен на Аргентинската репрезентација заврши како првопласиран во групната фаза во групата Ф со 9 поени. Во оваа фаза Меси ги постигна сите негови 4 гола на турнирот. Во осминафиналето репрезентацијата на Аргентина ја порази репрезентацијата на Швајзарија со 1:0 благодарејќи на гол од Анхел ди Марија кој беше асистиран од Меси во продолжението од мечот. Аргентина ја елиминираа Белгија во четвртфиналето со ран гол од Хигуаин во 8-та минута и во полуфиналето ја победија репрезентацијата на Холандија на пенали со 4:2, во кој Меси го реализираше неговиот пенал. Со тоа Аргентина за прв пат од 1990 година беа во финале на едно светско првенство. Во финалето Аргентина играа против Германија од кои загубија со 0:1 со гол на Марио Геце во продолжението и со тоа го завршија турнирот како второпласирани. Меси, со 4 гола и 1 асистенција, беше играч на турнирот. === Копа Америка 2015 === Аргентина заврши со 7 поени како првопласирана во групната фаза и со тоа се пласира во четвртфиналето од натпреварот. Тие ја победија Колумбија во четвртфиналето и Парагвај во полуфиналето. Аргентина изгуби во финалето на Копа Америка 2015 на пенали од Чиле со 1:4, во кој Меси беше единствениот од аргентинскиот тим кој постигна гол. Меси го заврши турнирот со 1 гол и 4 асистенции и со тоа беше прогласен како играч на турнирот, но тој го одби истиот. === Копа Америка Сентенарио 2016 === Во Копа Америка Сенетенарио 2016 која во таа година славеше 100 години постоење Аргентина се пласираа во четвртфиналето како први во групата со 9 поени. Аргентина победи во четвертфиналето над Венецуела со 4:1 и во полуфиналето над САД со 4:0 и со тоа го достигнаа финалето на натпреварот. Во финалето тие повторно изгубија од Чиле на пенали откако Меси го промаши неговиот пенал. Меси постигна 5 гола низ целиот турнир. === Светско првенство во фудбал 2018 === На светското првенство во фудбал 2018 одиграно во Русија, Аргентина заврши како второпласирана во групата Д со 4 поени. Тие изгубија од Франција во осминафиналето со 3:4 по 2 асистенции на Меси. Севкупно, Меси постигна еден гол и 2 асистенции. === Копа Америка 2019 === Во ова изданије на Копа Америка, Аргентина заврши како второпласирана во нивната група со 4 поени. Аргентина победи над Венецуела со 2:0 во четвртфиналето но беше елиминирана во полуфиналето од Бразил со пораз од 0:2. Во мечот кој го одлучи треропласираниот на турнирот Аргентина победи со 2:1 над Чиле. Во овој меч, Меси заедно со Гари Медел од Чиле доби црвен картон. === Копа Америка 2021 === Аргентина заврши како пропласирана во нивната групата со 10 поени. Во групната фаза Меси посдигна 3 погодоци: 1 гол од слободен удар против Чиле и 2 гола против Боливија во победата на Аргентина од 4:1. Тој исто така постигна 3 асистенции во оваа фаза. Во четвртфиналето Аргентина го победија Еквадор со 3:0 благодарејќи на голови од Де Паул и Мартинес но исто така и гол од слободен удар на Меси. Со победа над Колумбија после пенали во полуфиналето на Копа Америка 2021 Аргентина се пласираше во финалето на турнирот каде тие се соочија со репрезентацијата на Бразил. Во финалето тие победија со 1:0 со гол на Анхел Ди Марија во 22-та минута. Со тоа Меси ја освои својата прва голема титула со репрезентацијата на Аргентина. Меси како најдобар голгетер со 4 гола но исто така и како играчот со најмногу асистенции (5) беше крунисан за најдобар играч на турнирот. == Награди и признанија == Во текот на својата кариера, Меси повеќепати се нашол на списокот на најдобрите стрелци во Европа. Во сезоната 2009/2010, тој ја добил својата прва „[[Златна копачка]]“ како најдобар стрелец во [[Европа]], следната сезона бил втор најдобар стрелец,<ref name="пристапено на 20.10.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |title=www.eurotopfoot.com (пристапено на 20.10.2017 |accessdate=2017-10-20 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328074623/http://www.eurotopfoot.com/soulierdorhistorique.php3 |url-status=dead }}</ref> во [[октомври]] [[2012]] година по вторпат ја добил „Златната копачка“,<ref>„Меси ја доби и втората Златна копачка“, ''Дневник'', година XVI, број 5 001, вторник, 30 октомври 2012, стр. 25.</ref> а истата награда ја освоил и во сезоната 2012/2013. Потоа, во сезоните 2013/2014 и 2014/2015, тој бил втор најдобар стрелец во Европа, а во сезоната 2016/2017 ја освоил четвртата „Златна копачка“.<ref name="пристапено на 20.10.2017"/> Во [[февруари]] 2014 година, [[ФИФА]] го објавила списокот на десетте најдобри фудбалери на светот на сите времиња. Притоа, Меси го зазел седмото место како единствениот активен играч кој се нашол на списокот.<ref>„Меси единствен активен меѓу десетте најдобри според ФИФА“, ''Дневник'', година XVIII, број 5403, петок, 28 февруари 2014, стр. 22.</ref> Како потврда за добрите игри, на крајот од 2014 година, Меси бил номиниран меѓу тројцата кандидати за наградата „[[Златна топка]]“ која ја доделуваат [[ФИФА]] и „[[Франс фудбал]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref name="XVIII 2014"/> Исто така, во изборот на списанието „[[Ворлд сокер]]“, со освоени 593 бода, Меси бил избран за трет најдобар фудбалер во светот за 2014 година, пласирајќи се зад [[Кристијано Роналдо]] и [[Мануел Ноер]].<ref>„Роналдо ги победи Ноер и Меси во изборот на Ворлд сокер“, ''Дневник'', година XIX, број 5657, петок, 2 јануари 2015, стр. 22.</ref> Во 2015 година, Меси бил прогласен за најдобар фудбалер на светот во изборот на [[ФИФА]], освојувајќи 41,33% од гласовите, со што по петти пат го освоил ова признание.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/sportsnews/article-3394303/Lionel-Messi-scoops-FIFA-Ballon-d-award-crowned-world-s-best-player-ahead-Cristiano-Ronaldo-Neymar.html Daily Mail, „Lionel Messi scoops FIFA Ballon d'Or award and is crowned world's best player ahead of Cristiano Ronaldo and Neymar“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> Во 2016 година, Меси се пласирал на второто место во изборот на [[ФИФА]] за најдобар фудбалер на светот, освојувајќи 26,42% од гласовите. Притоа, тој не се појавил на церемонијата на доделувањето на наградите, исто како и другите кандидирани фудбалери од „Барселона“.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/football/2017/01/09/best-fifa-football-awards-2016-live-including-cristiano-ronaldo/ The Telegraph, „The Best Fifa Football Awards 2016: Cristiano Ronaldo wins best in show as Claudio Ranieri and Liverpool carry the torch for English game“ (пристапено на 19.10.2017)]</ref> На 2 декември 2019 година, на церемонијата одржана во [[Милано]], Меси по шести пат ја освоил наградата „[[Златна топка]]“ за најдобар фудбалер на светот.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ucQaPfjufIQ YouTube, Leo Messi, six-time Ballon d'Or winner (пристапено на 3.12.2019)]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Биографија на Лионел Меси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} на ''FC Barcelona'' *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html Статистика за Лионел Меси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |date=2015-06-29 }} на ''FIFA'' *[http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 Тактички профил]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на ''Football-Lineups.com'' *[http://footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi Играчки профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108223655/http://www.footbalistic.com/en/players/3997/lionel_messi |date=2010-01-08 }} на ''Footbalistic'' *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} на ''ESPN'' *[http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706072416/http://www.allforfootball.net/players/Lionel-Messi-53059 |date=2010-07-06 }} на ''All for Football'' {{Navboxes |title=Состави на Аргентина | bg = #75aadb | fg = white | bordercolor = #00355E |list1= {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2014}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2015}} {{Состав на Аргентина на Светското првенство 2018}} {{Состав на Аргентина на Копа Америка 2019}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Меси, Лионел}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер Мајами]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 0lbi3wib0qq4svgq3i8p2s90vk711a2 1747 во книжевноста 0 107135 5603068 5138717 2026-08-02T09:57:36Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603068 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1747|книжевноста}} '''[[1747]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. [[Податотека:VoltaireZadig.jpg|мини|Првото издание на „Задиг“, [[новела]] на [[Франсоа Волтер]] од 1747 година]] == Настани == [[Категорија:Книжевноста во 1747 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] h33jl83y93b7tacaodfwhg8onkh3k5a Грубевци 0 173652 5603039 5430573 2026-08-02T09:12:27Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5603039 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Грубевци |name_local = Αγροσυκία |image_skyline = [[Податотека:IMG Agrosykia, Pella, Greece.jpg|300px]] |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Постол | ширина = | опис = <center>Местоположба на Грубевци во општината [[Постол (општина)|Постол]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Грубевци | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 50 | ГШ_сек = 39 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 30 | ГД_сек = 20 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 50.39 |lon_deg = 22 |lon_min = 30.20 |elevation_min = |elevation = 120 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постолски]] |prefec = |municipality = [[Постол (општина)|Постол]] |municunit = [[Постол]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 280 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Грубевци''' или '''Гурбеш''' ({{langx|el|Αγροσυκία}}, ''Агросикија''; до 1926&nbsp;г. ''Γκούρμπες'', ''Гурбес''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/169070 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Γκούρμπες -- Αγροσυκία]</ref>) — село во [[Ениџевардарско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Постол (општина)|Постол]] на [[Постол (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Населението брои 280 жители (2011). Сè до 1924&nbsp;г. било населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= I|страница=67}}</ref> == Географија == Селото е сместено во областа [[Бојмија]], на северозападниот крај на [[Солунско Поле|Солунското Поле]], во југозападните разгранки на планината [[Пајак (планина)|Пајак]]. Лежи 15&nbsp;км североисточно од [[Пазар (град)|Пазар]] (Ениџе Вардар). == Историја == === Во Отоманското Царство === Во 1632 година Грубевци се спомнува во османлиски [[дефтер]] како село со 24 христијански домаќинства. Населението се занимавало главно со одгледување на [[сусам]], [[памук]], [[анасон]] и [[тутун]]<ref name="a92">Филипов, Никола. „Свети Кирик“, Горни Воден, Долни Воден, Издателство „SM“, Пловдив, 2011, стр. 92.</ref>. Во 1848 г. рускиот славист [[Виктор Григорович]] („Очерк путешествия по Европейской Турции“) го опишал Грубевци како македонско село.<ref>Нарекувајќи го „бугарско“ под влијание на бугарската пропаганда.</ref><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text3.phtml?id=2234 Григоровичъ, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи, Москва, 1877, стр. 91.]</ref> На крајот од ХІХ век селото се ослободило од [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] (грчката црква), но потпаднало под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Божинов, Воин. Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913, София 1982, с. 69.</ref> [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда]] проработела уште во 1874 г. со отворање на бугарско училиште; од 1891 до 1903 г. во него учителствувал деецот [[Захари Ѓорев]] од [[Куманово]]<ref>Илюстрация Илинден, 1943, бр. 144, стр. 13.</ref>, а по него Пено Авков. Во селото е основан комитет на [[ВМРО]], на чело со Аргир Авков.<ref name="a92" /> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Грубевци имало 400 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|147}}</ref> По податоци на егархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Грубевци (Groubevtzi) имало 384 Македонци под егзархијата и работело бугарско училиште.<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne. Paris, 1905, рp. 102-103.</ref> Училишниот инспектор Никола Хрлев во 1909 г. напишал за селото: {{цитатник|Грубевци, 17 /III, 1 ч. од [[Кониково]]. Вкупно 40 македонски егзархиски куќи и 1 гркоманска, чифлик. Се заинмаваат со земјоделство и лозарство. Од Патријаршијата се откажало пред 20 години. Нема никакви црковни имоти. Училиштето е двокатно, со две простории таваносани и добро осветлени. Училницата е со големина 6 × 6 × 3 метри, а другата е помала и служи за домување.<ref name="БИМ" /><ref name="Извори 85">{{наведена книга |title= Рапорт по ревизията на селските български училища в Ениджевардарската кааза през м. март 1909&nbsp;г. – Во: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство |last= Хърлев |first=Никола |year= 1998 |publisher=Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“ |location=София |pages= 85 }}</ref>}} По податоци на егзархијата во 1910 г. Грубевци било [[чифлиг]]арско село со 300 Македонци од 57 семејства и една црква.<ref name="БИМ" /><ref>Шалдев, Христо. Областта Боймия в Югозападна Македония. Македонски преглед, 1930, 6:1, стр. 61–69.</ref> Во 1910 г. Халкиопулос напишал дека селото (''Γκρούμπες'') има 178 [[Бугарска егзархија|егзархисти]].<ref>{{наведена книга | title = Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου | last = Χαλκιόπουλος | first = Αθανάσιος | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1910 | edition = | publisher = | location = Αθήναι | isbn = | doi = | pages = | url = | accessdate = | quote = | langx|hide = | lang = }}</ref><ref name="lithoksou">{{нмс | url = http://www.lithoksou.net/p/plithysmos-kai-oikismoi-tis-perioxis-gianitson-1886-%E2%80%93-1927 | title = Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Γιανιτσών 1886 – 1927 | access-date = 15 јули 2019 | publisher = lithoksou.net }}</ref> Според српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]], во периодот пред Балканските војни селото се состоело од 30 македонски куќи.<ref name="lithoksou"/> === Во Грција === Во 1912 г. Грубевци е заведено како село со христијанска религија и [[македонски јазик]]. По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Истата 1913 г. селото броело 318 жители (166 мажи и 152 жени),<ref name="lithoksou"/> а во 1920 г. имало вкупно 319 лица.<ref name="НМЕМ" /> Во 1924 г. целото население е протерано во [[Бугарија]] (272 лица), а на негово место се доведени [[Грци|грчки]] колонисти од [[Понд]] и [[Мала Азија]].<ref name="НМЕМ" /> Истераните Македонци 40 семејства се населиле во [[Горен Воден]] кај Асеновград, а дел од нив потоа се преселиле во самиот [[Асеновград]] и во [[Пловдив]], а три семејства се населиле во [[Тополовград|Кавакли]] (денес Тополовград).<ref name="a92" /> Во 1926 г. селото е преименувано во Агросикија. Во 1928 г. Грубевци е претставено како чисто дојденско село со 438 жители од 118 семејства.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Во 1940 г. Грубевци имало 476 жители. Во текот на следните десетлетија бележи благи падови и покачувања, со поголем пад на бројноста во текот на 2000-тите. Главен храм во селото е старата македонска црква „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Грубевци|Св. Атанасиј]]“ (XVIII – XIX век). Селска слава е на [[Атанасовден]] — Летен.<ref name="a92" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|476|458|496|418|395|429|384|280}} == Стопанство == Селото е полупланинско и прилично пасивно. Се одгледуваат [[пченица]] и малку [[памук]], а делумно е застапено и [[сточарство]]то.<ref name="НМЕМ" /> == Личности == * Младен Костадинов Митраколев (1911 – 1945) — подофицер во Бугарија, загинал во Втората светска војна<ref>ДВИА, ф. 39, оп. 3, а.е. 112, л. 9</ref> * Танас Грубешки — месен учител и секретар во четата на [[Павле Кониковски]]<ref>Георгиев, Георги Н. Епос за един изгубен свят (Архивни материали за борбите, езика и бита на българите в Ениджевардарско), Македонски преглед, г. ХХХІІІ, 2010, бр. 4, с. 124-136</ref> * [[Димитар Сурлев]] (1907 – 1933) — комунистички деец во Бугарија == Поврзано == * [[Пајак (планина)]] * [[Бојмија]] == Наводи == {{наводи}} {{Постол}} [[Категорија:Постол]] lni7ismfrlnbhumebbhs4lo9ogy4vfs Конуј 0 174104 5602824 5186988 2026-08-01T13:12:29Z SpectralWiz 106165 5602824 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Конуј |name_local = Δροσερό |image_skyline = |caption_skyline = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Еордеја | ширина = | опис = <center>Местоположба на Конуј во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Конуј | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 32 | ГШ_сек = 11 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 36 | ГД_сек = 15 | ГД_прав = E }} | periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] | periphunit = [[Кожани (округ)|Кожански]] |municipality = [[Еордеја (општина)|Еордеја]] |municunit = Кајлари |population = 202 |area_community = |population_as_of = 2021 |lat_deg = 40 |lat_min = 31 |lon_deg = 21 |lon_min = 36 |postal_code = |area_code = |licence = |elevation = 650 }} '''Конуј''' или '''Кунуј''' (поретко се сретнува како '''Коњуј''', '''Конуф''' или '''Коњух''';<ref name="Революционната117 10">{{cite journal|last=Шкуртовъ|first=Кириякъ|authorlink=|year=1940|title=Революционната епоха въ Костенарията - 1903 - 1908 год.|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_12_issue_7.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|publisher=Издание на Илинденската Организация|volume=XII|issue=7 (117|pages=10|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=юлий}}</ref> {{langx|el|Δροσερό}}, ''Дросеро''; до 1927 г. ''Κονούφι'';<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/168950|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=1 август 2026}}</ref> до 1955 г. ''Έλος'', ''Елос<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171057|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=1 август 2026}}</ref>'') — село во [[Кајларско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] на [[Кожани (округ)|Кожанскиот Округ]] во областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 202 жители (2021). Сè до 1923 г. било населено со [[Македонци]] и [[Турци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=I|страница=299}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Сариѓол (област)|Сариѓол]], околу 9 км северозападно од градот [[Кајлари]], во самото подножје на [[Кајларски Рид]], на надморска височина од 650 м.<ref name=":0" /><ref name="Ген" /> == Историја == === Во Отоманското Царство === Во XIX век Конуј било мешано македонско-турско село во Кајларската Каза на [[Серфиџенски Санџак|Серфиџенскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. во Конуј (Konuï) имало 50 домаќинства со 40 жители [[Македонци]] и 110 [[муслимани]].<ref name=":1">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|96-97}}</ref> Во 1889 г. хрватскиот етнограф [[Стефан Верковиќ]] напишал за Конуј: {{Цитатник|Село ''Коноп'', расположено во рамнината со 30 муслимански и 50 македонски куќи. Данокот на првите е 5.100 пјастри, на христијаните 2.800 и посебно 1.750 пјастри инание-аскерие... Тука започнува Кајљарската Каза.<ref name=":1" /><ref>{{Веркович|154}}</ref>}} Од 1890 до 1902 г. селски учител во Конуј бил мештанинот [[Никола Апчев]]. Апчев повторно предавал во родното село во периодот 1908–1912 година, а потоа тука служел како парохиски свештеник.<ref name="Свидетелства 314">{{Свидетелства|314}}</ref> Во 1893 г. дипломатот [[Атанас Шопов]] го посетил Кајларско и забележал дела ''Конуи'' било македонско село.<ref>{{Шопов|230}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Конуј имало 535 жители, од кои 270 [[Македонци]] и 265 [[Турци]].<ref name=":1" /><ref>{{МЕС|270|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_44.htm}}</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Конуф (Конуј)'' е претставено како мешано македонско-турско село во Кајларската Каза на Серфиџенскиот Санџак со 100 куќи.<ref>{{Битолски вилает|63}}</ref> Во текот на [[Илинденското востание]], Конуј бил вклучен во мокренскиот центар. [[Анастас Симеонов]] од [[Мокрени]] ја опишува состојбата во селото пред Востанието вака: {{Цитатник|с. Конуј е доста мало, со околу 100-120 куќи, половина од селото се Турци. Од организираните Македонци учествуваа двајцата добро вооружени: Симо Хр. Касабов и Наси Пуљов, кои херојски загинаа во првата битка на мокренската чета на врвот „Св. Илија“.<ref name="Симеоновъ 11">{{Мокрени|11}}</ref>}} На почетокот на XX век македонското население на Конуј потпаднало под врховенството на [[Бугарската егзархија]]. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Конуј имало 240 Македонци под врховенство на егзархијата и во селото работело [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарско училиште]].<ref name=":1" /><ref>{{Бранков|178-179}}</ref> === Во Грција === По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон [[Грција]] согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Таа година броело 464 жители, кои во 1920 г. се свеле на 462 лица.<ref name=":0" /> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) вели дека околу Првата светска војна Конуј имал 30 македонски, 40 турски и три куќи на Роми христијани.<ref>{{Милоевич|22}}</ref> Во 1923 г. муслиманското население е иселено во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени повеќе бегалски семејства (вкупно 234 бегалци) од [[Мала Азија]].<ref name=":0" /> Така, во 1928 г. селото е забележано како мешано македонско-грчко село, од кои 58 семејства (235 лица) биле грчки дојденци, а остатокот староседелци Македонци.<ref>{{Citation|title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928|url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm|accessdate=2012-06-30|archivedate=2012-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016041444/http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm}}</ref> Во 1927 г. името на селото било променето во ''Елос'' (''Έλος''),''<ref name=":12" />'' во превод „блато“. Во 1955 г. е одново преименувано, овојпат во ''Дросеро'' (Δροσερό), во превод „свежина“.<ref name=":13" /> Во документ на грчките училишни власти од 1 декември 1941 г. се посочува дека Конуј се состои од 50 „туѓојазични“ и 80 бегалски семејства.<ref name="Мит или реалност 235">{{Мит или реалност|235}}</ref> Според [[Тодор Симовски]], соодносот меѓу мештаните и дојденците бил 1 на 3.<ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Конуј преименувани со службен указ на 6 август 1969 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1051}}</ref> !Опис<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> |- |Брдо |Μπόρντο |Харакомата |Χαρακώματα |врв на [[Кајларски Рид]] на исток (804 м) |- |Бари |Μπάρες |Лакес |Λάκκες |врв на [[Кајларски Рид]] на југ |} == Стопанство == Селото е мошне богато, поради што и иселувањето е сведено на минимум. Населението произведува [[жито]], [[тутун]] и други земјоделски производи, а доста е развиено и [[сточарството]], посебно [[Краварство|краварството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|523|484|486|392|373|377|327|342|202}} == Личности == '''Родени во Конуј''' * [[Атанас Пуљов]] (1879 – 1903) — револуционер, учесник во [[Илинденското востание]];<ref name="Симеоновъ 11" /> * [[Благој Касабов]] (1898 – 1925) — политичар во [[Бугарија]]; * [[Марко Касабов]] (1869 – 1943) — деец на [[ВМОК]] и [[ВМОРО]]; * [[Никола Апчев]] (1873 – 1939) — свештеник, учител и револуционер; * Петар Апчев Чорбаџи — член на уќуматот во Кајлари;<ref name="Революционната117 10" /><ref>{{Каратанасов|23}}</ref> и * Симо Хр. Касабов (? – 1903) — револуционер, учесник во [[Илинденското востание]].<ref name="Симеоновъ 11" /> == Наводи == {{наводи|2}} {{Еордеја}} [[Категорија:Еордеја]] rcvqvd1ye1pkmio8vquu0oibop4ucr3 Влашка Блаца 0 174244 5602825 5581625 2026-08-01T13:14:34Z SpectralWiz 106165 5602825 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Влашка Блаца |name_local = Βλάστη |image_skyline = Askio (Siniatsiko) mountain - Ptolemaida, Kozani prefecture, Greece.png |caption_skyline = Поглед на селото со [[Сињак]] |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Еордеја | ширина = | опис = <center>Местоположба на Влашка Блаца во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Влашка Блаца | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 27 | ГШ_сек = 15 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 31 | ГД_сек = 30 | ГД_прав = E }} | periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] | periphunit = [[Кожани (округ)|Кожански]] |municipality = [[Еордеја (општина)|Еордеја]] |municunit = Влашка Блаца |population = 326 |area_community = |population_as_of = 2021 |lat_deg = 40 |lat_min = 27 |lon_deg = 21 |lon_min = 31 |postal_code = |area_code = |licence = |elevation = 1180 }} '''Влашка Блаца''' или '''Влашко Блато''' ({{Langx|el|Βλάστη}}, ''Власти''; до 1927 г. ''Μπλάτσι'' или ''Βλάτσι'', ''Блаци'' или ''Влаци'';<ref name=":03">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169100|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|work=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=23 јуни 2026}}</ref> до 1928 г. ''Πολυνέρι'', ''Полинери'';<ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/168599|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|work=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=23 јуни 2026}}</ref> {{Langx|rup|Blatsa}}) — село во [[Кајларско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] на [[Кожани (округ)|Кожанскиот Округ]] во областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 326 жители (2021), сочинето од [[Власи]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=I|страница=293-294}}</ref><ref name=":1">{{Наведена книга|title=Власите на Балканот|last=Трпковски-Трпку|first=Вангел Ј.|publisher=Здружение пријатели на Власите од родниот крај „Питу Гули“|year=1986|location=Скопје|pages=105|url=https://www.google.mk/books/edition/Vlasite_na_Balkanot/l7keAAAAMAAJ}}</ref> Во минатото, селото се нарекувало уште како '''Грчка Блаца''', за да се разликува од блиското македонско село [[Блаца]] во [[Костурско]], иако во него живее исклучиво влашко население.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Сeлото се наоѓа во мала висорамнина, високо на јужните падини на [[Сињак]], околу 24 км југозападно од градот [[Кајлари]], на надморска височина од 1.180 м.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Во Отоманското Царство === Селото веројатно е основано во XV век, кога по доселувањето на [[Јуруци|Турци-Коњари]] во Кајларско, месното христијанско население било принудено да побара засолниште во планините. По уништувањето на влашките градови [[Москополе]], [[Николица]] и [[Грамошта (село)|Грамошта]] од бандите на [[Али-паша Јанински]] кон крајот на XVIII век, голем број Власи оттаму се населиле во Блаца. Дел од населението на Блаца е по потекло и од [[Шишани]] — некогашно [[Шишанско-сачишка епархија|епископско седиште]].<ref>{{cite book|url=http://www.scribd.com/doc/79608310/Jovan-Popovic-О-Cincarima|title=О цинцарима|last=Поповић|first=Јован|publisher=Прометеj|year=1998|isbn=86-82363|location=Београд|pages=42|accessdate=23 февруари 2013 г.}}</ref> Влашка Блаца постепено израснала во голема населба со градски карактеристики, а нејзините жители прилично се збогатиле благодарение на развиеното [[сточарство]] (големи стада овци), но и поради [[Трговија|трговијата]] и [[Занаетчиство|занаетчиството]], кои биле исто така доста развиени.<ref name=":0" /> Повидни семејства од селото биле Карамичу, Логи, Капети, Дуро, Германи, Мушику, Дошу и други.<ref name=":1" /> Кон крајот на ХIХ век Влашка Блаца било големо влашко село во Кајларската Каза на [[Серфиџенски Санџак|Серфиџенскиот]] [[Серфиџенски Санџак|Санџак]]. Епирскиот хроничар [[Панајотис Араванитос]] („Етнографска карта на Епир“) го посочува населението на ''Блаци'' (Blatsi) како „гркојазично“.<ref>{{cite book|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ethnographic_map_of_Epirus,_based_on_P._Aravandinos,_1878.jpg|title=Etnographische karte von Epirus|last=Aravandinos|first=P|publisher=D. Reimer|year=[1878]|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=Berlin|pages=|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=de}}</ref> Селото било почетна точка на [[Андарти|грчките андартски чети]] во нивната борба против четите на [[ВМОРО]] за време на [[Грчка вооружена пропаганда во Македонија|грчката вооружена пропаганда во Македонија]] (1904–1908). Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]], во ''Грчка Блаца'' живееле 2.500 жители, од кои 1.300 „[[Грци]]“ и 1.200 [[Власи]].<ref>{{МЕС|269|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_44.htm}}</ref> Меѓутоа, ваквиот етнички состав не е точен, затоа што Блаца е чисто влашка населба.<ref name=":0" /> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Грчка Блаца'' е претставена како мешано село во Кајларската Каза на Серфиџенскиот Санџак со 350 куќи.<ref>{{Битолски вилает|63}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во ''Блаца'' живееле 1.500 „[[Грци]]“ и 1.200 [[Власи]] и работело грчко училиште.<ref>{{Бранков|178-179}}</ref> === Во Грција === По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон [[Грција]] согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Таа година броело дури 3.683 жители, кои во 1920 г. се свеле на 1.609 лица. Во пописот од 1928 г. е евидентирано со население од 2.239 жители.<ref name=":0" /> Во 1927 г. името на селото било променето во ''Полинери'' (Πολυνέρι), во превод „многу водно [место]“.<ref name=":03" /> Во 1928 г. е одново преименувано, овојпат во ''Власти'' (Βλάστη).<ref name=":02" /> За време на [[Втората светска војна]], Влашка Блаца била запалена од [[Окупација на Грција во Втората светска војна|германските окупаторски]] [[Окупација на Грција во Втората светска војна|сили]], а настрадала и во последователната [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанска војна]] (1946–1949), поради што поголемиот дел од жителите се раселиле во градските центри.<ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Влашка Блаца преименувани со службен указ на 6 август 1969 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1051}}</ref> !Опис<ref name=":2" /> |- |Баруга |Μπαρρούγκα |Станес |Στάνες |врв на Сињак на ЗСЗ од [[Димирџилер]] и ЈИ од Влашка Блаца (1.384 м) |- |Калаџик |Καλατζίκ |Мандра |Μάνδρα |месност на Сињак на ЗСЗ од [[Димирџилер]] и ЈИ од Влашка Блаца |- |Друга |Ντρούγκα |Долеја |Φωλεά |врв на Сињак на ЈИ од Влашка Блаца (1.402 м) |- |Чекрк Чифлик |Τσιφλίκι Τσικρίκη |Агиос Маркос |Άγιος Μάρκος |месност на Сињак на ЈИ од Влашка Блаца и Ј од [[С’лпово]] |- |Халепли |Χαλεπλή |Перистера |Περιστέρια |врв на Сињак на З од [[Димирџилер]] и ЈИ од Влашка Блаца (1.321 м) |- |Даут Пиргос |Νταούτ Πύργος |Пиргос |Πύργος |врв на Сињак на З од [[Пепелишта]] и Ј од Влашка Блаца (1.517 м) |} == Стопанство == Населението се занимава главно со [[сточарство]], со [[шумарство]] и помалку со [[производство]] на [[Компир|компири]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|1.527|736|681|434|747|671|645|274|326}} == Општествени установи == * Полициска станица == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Никола“ - Влашка Блаца|Црква „Св. Никола“]] — најстара црква од 1761 г. * [[Црква „Св. Димитриј“ - Влашка Блаца|Црква „Св. Димитриј“]] — манастирска црква, изградена во 1774 г. * [[Црква „Св. Марко“ - Влашка Блаца|Црква „Св. Марко“]] — подигната во 1856 г. * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Влашка Блаца|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — подигната во 1818/1820 г. * [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Влашка Блаца|Црква „Св. Пантелејмон“]] — манастирска црква надвор од селото <gallery mode="packed" heights="150" caption="Селските цркви во Влашка Блаца"> Податотека:Saint George Orthodox Church in Vlasti.jpg|Црквата „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Saint Mark the Evangelist Church in Vlasti.jpg|Црквата „Св. Марко“ Податотека:Saint Nikolas Orthodox Church in Vlasti.JPG|Црквата „Св. Никола“ </gallery> == Личности == [[Податотека:Blatsa Wedding of Ilias Farmakis Son.jpg|мини|Свадбата на синот на андартот [[Илијас Кундурас]] во Блаца, почеток на XX век]] ;Родени во Влашка Блаца * [[Андреј Багаву]] (1857–1888) — педагог и поет * [[Антониос Керамопулос]] (1870–1960) — грчки археолог * [[Карамицо]] (1782–1835) — учесник во [[Грчката војна за независност]] * [[Константин Бели - Македонецот]] (1770–1838) — австриски благородник * [[Стерјо Думба]] (1794–1870) — австриски општественик * [[Теодорос Думба]] (1818/1820–1880) — австриски трговец ;По потекло од Влашка Блаца *[[Димитрие Љотиќ]] (1891–1945) — српски фашистички деец. *[[Николаус Думба]] (1830–1900) — австриски индустријалец и либерален политичар == Наводи == {{наводи}} {{Еордеја}} [[Категорија:Влашка Блаца]] 33dc5uvlfbkcvofn3t1a0fdiyy6a7hq Бојан Јовановски 0 186131 5603004 5602812 2026-08-02T06:41:31Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5603004 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Боки 13 | портрет = | px = | опис = | родено-име = Бојан Јовановски | роден-дата = [[19 август]] [[1986]] | роден-место =[[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = <!-- населено место, административен регион, суверена држава.--> | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = шоумен, водител, пејач, менаџер и имитатор. | сопружник = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Бојан Јовановски''', попознат како '''Боки 13''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|19|август|1986}}) — [[Македонци|македонски]] [[шоумен]], [[водител]], [[имитатор]], [[менаџер]] и [[пејач]],<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=F13832A45EF6434E9AF12C1DFFF9D548 Боки станува пејач]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> познат по својата екстравагантност. Во 2019 година судските власти во Македонија покренале постапка со која се обвинува Јовановски, подоцна и притворува, за рекет, односно изнуда на парични средства од македонски стопанственици заради олеснување при судски процеси во кои се вмешани стопанствениците. Основач е на телевизијата 1ТВ и невладина организација, кои исто така се вмешани во скандалот „Рекет“.<ref>{{нмс|title=Затворска казна од 9 години за Бојан Јовановски и 7 години за Катица Јанева за случајот Рекет | url=https://mrt.com.mk/node/56771 | work= | publisher= | date = 18.6.2020 | accessdate = 9 јануари 2024}}</ref><ref>{{нмс|title=Бојан Јовановски-Боки 13 е пуштен од затвор | url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/bojan-jovanovski-boki-13-e-pushten-od-zatvor | work= | date = 28.11.2023 | accessdate = 9 јануари 2024}}</ref> == Кариера == Бојан Јовановски завршил Факултет за туризам, но својата кариера ја гради во естрадните води. Своите почетоци ги забележува со организирање на церемонијата за доделување 13 награди на популарноста<ref>[http://217.16.70.245/?pBroj=2146&stID=74157&pR=15 Ограбена куќата на Б. Јовановски]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> по што го добива и прекарот „Боки 13“. Оваа манифестација Бојан ја прекинува со одржување и продолжува со [[Водителство|водителските води]] каде досега имал неколку телевизиски емисии на неколку македонски телевизиски канали. Во меѓувреме, Бојан Јовановски започнува и со [[пејач]]ката кариера и има свои композиции на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Својата популарност ја достигнал со имитаторството на познати балкански пејачи и по својот женски стил на облекување. Во текот на својата досегашна кариера Бојан има одржано неколку концерти меѓу кои концертот во [[Охрид]], концертот во [[Скопје]], [[Штип]], [[Битола]] и останати места во [[Македонија]]. Исто така конкурирал и на македонскиот избор за песна на [[Евровизија]] со пејачката Биг Мама.<ref>[http://www.exclusive.com.mk/arhiva.asp?artid=352&page=60 Exclusive.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Како пејач досега ги има снимано следните композиции: * „Преко стола“ - на српски јазик * „Отвори се“ - на српски јазик * „Холивуд“ - на македонски јазик === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Холивуд'' || 2008 || |- |'' Bomba.com ''|| 2008 || |- | ''Отвори се ''|| 2009 || Томато продукција |- | ''Деца ночи ''|| 2010 || Дејан Миличевиќ |- | ''Калигула ''|| 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Само една песна таговна ''|| 2024 || Даниел Јовески |- | ''Све ''|| 2026 || Весна Петрушевска |- | '' 13 причини''|| 2026 || Весна Петрушевска |- | '' 13 разлога''|| 2026 || Бојан Јовановски,Давор Арџиќ |- | ''TBA''|| 2026 || |} == Правни постапки == Јовановски бил казнет со [[евра|€]]15.000 за [[шверц]] на дизајнерска облека преку [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром во Скопје]] во март 2018 година.<ref>[https://time.mk/c/e8173fdd3a/boki-13-faten-na-carina-svercuval-luksuzna-garderoba.html time.mk]</ref> На 15 јули 2019 година, Бојан Јовановски бil уапсен по налог на Обвинителството за [[организиран криминал]] под сомнение за [[рекетирање]].<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a499917/Makedonska-policija-uhapsila-Bokija-13.html|title=Makedonska policija uhapsila Bokija 13|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=July 2019|access-date=18 August 2019|archive-date=27 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127052744/http://rs.n1info.com/Region/a499917/Makedonska-policija-uhapsila-Bokija-13.html|url-status=dead}}</ref> Овој настан се случил по објавувањето на видео и аудио снимка од неименуван извор од страна на италијанското списание „Ла Верита“, на кои се гледа како Јовановски добива мито од 1,5 милиони евра од македонскиот бизнисмен [[Јордан Камчев]], кој пак бил обвинет за организиран криминал, за Јовановски да влијае врз обвинителката [[Катица Јанева]], со која тврдел дека има блиски врски, да суди во корист на Камчев.<ref>[https://time.mk/c/af585cc846/boki-13-slikan-na-setaliste-se-vrsi-pretres-vo-istrazniot-zatvor-vo-sutka.html Објавени снимки од италијанскиот весник Ла Верита]</ref> Јовановски, исто така, споменал на снимките дека контактирал со [[Премиер на Македонија|премиерот]] [[Зоран Заев]], во врска со случајот. Заев цврсто ги негирал овие шпекулации, нарекувајќи ги неосновани и потсетил дека тој е оној што го пријавил случајот против Камчев.<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a507512/Zaev-Necu-da-mi-vladu-sruse-kriminalci-i-sujetan-novinar.html|title=Zaev: Neć da mi vladu sruše kriminalci i sujetan novinar|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=August 2019|access-date=18 August 2019|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218053043/http://rs.n1info.com/Region/a507512/Zaev-Necu-da-mi-vladu-sruse-kriminalci-i-sujetan-novinar.html|url-status=dead}}</ref> На 18 јуни 2020 година, Јовановски бил осуден на девет години затвор за незаконско влијание и [[перење пари]].<ref>{{cite web|url=http://rs.n1info.com/Region/a611164/Boki-13-osudjen-na-devet-godina-zatvora-bivsa-tuziteljka-na-sedam.html|title=Boki 13 osuđen na devet godina zatvora, bivša tužiteljka na sedam|work=[[N1 (television)|N1.rs]]|language=sr|date=June 2020|access-date=19 June 2020|archive-date=9 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209005623/http://rs.n1info.com/Region/a611164/Boki-13-osudjen-na-devet-godina-zatvora-bivsa-tuziteljka-na-sedam.html|url-status=dead}}</ref> Во април 2022 година, Јовановски бил прогласен за виновен и по обвинението за измама на двајца македонски бизнисмени за близу еден милион евра преку неговата невладина организација „Меѓународен сојуз“.<ref>{{cite web|url=https://nova.rs/zabava/sudbine/vrhunac-devijantnog-uma-boki-13-osudjen-na-9-godina-robije/|title="Vrhunac devijantnog uma": Boki 13 osuđen na 9 godina robije|author=Dedakin, I.|work=[[Nova S]]|date=April 7, 2022|language=sr}}</ref> Затворската казна од 9 години била намалена во 2025 година, на 5 години затвор, поради влошена здравствена состојба на Бојан Јовановски.<ref>[https://plusinfo.mk/apelaci-a-mu-a-namali-kaznta-na-boki-13-od-9-na-5-godini-zatvor-ima-da-odlezhi-ushte-nekolku-meseci-po-shto-e-sloboden-chovek/ Од 9 на 5 години затвор]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=D1F61054BFA0B74AAE2608B1DF744FDD За инат на сите - Боки 13 ја наполни салата] * [http://www.youtube.com/watch?v=3YEaTffvwfc Боки 13 - Отвори се] * [http://www.youtube.com/watch?v=bNxxWOuZyVY&feature=related Боки 13 - Преко стола] * [http://www.youtube.com/watch?v=69swULT2PzM&feature=related Боки 13, Биг Мама и Ферус Муставоф - Холивуд] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовановски, Бојан}} [[Категорија:Македонски злосторници]] [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:ЛГБТ-личности од Македонија]] [[Категорија:ЛГБТ-пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] 5ksphjij8dwcpl82qfj0uxk4qlxqq6r Lego Mindstorms 0 209103 5602979 5544870 2026-08-02T01:32:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602979 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} {{Infobox |name = Infobox/doc |title = Lego Mindstorms |image = [[Податотека:Lego NXT Logo.png|200px]] |label1 = '''Други имиња:''' |data1 = [[Mindstorms NXT]], [[Mindstorms NXT 2.0]] |header2 = |data2 = Од 1998 до денес |label2 = '''Достапно:''' |header3 = |label3 = '''Комплети:''' |data3 = 46 }} [[Податотека:Lego Mindstorms Nxt-FLL.jpg|thumb|right|"Golf bot" – робот изграден со NXT сетот.]] [[Податотека:Lego Mindstorms.jpg|thumb|[[Природни и законски права|Lego]] сет од комбинирани програмирачки коцки со електронски мотори, сензори, коцки.]] '''Lego Mindstorms''' е линија на програмирачки [[робот]]и/играчки, произведени од [[Lego Group]]. Доаѓа во кутија која содржи многу делови, сензори и кабли. Првата верзија од Lego Mindstorms излегла во малопродажба во 1998. Следната верзија била пуштена во малопродажба во 2006 под името [[Lego Mindstorms NXT]]. Најновата верзија, пуштена во продажба на [[5 август]] 2009 е позната како [[Lego Mindstorms NXT 2.0]]. [[Машинска опрема|Хардверот]] и [[програмска опрема|софтверот]] потекнува од [[Mindstorms Robotic]], а главниот контролер e создаден од [[Media Lab]]. Првата визуелна програма, наречена [[LEGOsheets]], била создадена на универзитетот во Колорадо во 1994. Оригиналната Mindstorm кутија содржи два мотори, два сензори за допир и еден сензор за светлина. NXT верзијата има три преносни мотори и по еден сензор за светлина, звук, и далечина. NXT 2.0 верзијата има по два сензори за светлина, звук и далечина. Mindstorm опремата исто така е користена и за едукација. Проектот е од соработката со LEGO и MIT Media Labaratory. Верзијата која е наменета за образование е наречена “Lego Mindstorms за училиштата”, и доаѓа со [[програмска опрема|софтвер]] за програмирање. Но сепак [[програмска опрема|софтверот]] може да биде заменет и може да се користат и други програмски јазици како на пример [[Java (програмски јазик)|Java]] или [[C (Латиница)|C]] . Единствената разлика помеѓу серијата за образование и серијата за потрошувачите е тоа шо има уште еден сензор за светлина и повеќе опции за нагодување. == Систем на пронајдоци од областа на роботиката == === RCX === [[Податотека:LegoMindstormsRCX.jpg|thumb|Прва генерација на RCX програмирачка коцка.]] Првата генерација на Lego Mindstorms беше изградена врз одредена основа денес позната како [[RCX]]. Таа содржи осумбитен Renesas H8/300 microcontroler како нејзин внатрешен процесор. Таа исто така содржи 32К на RAM меморија што сместува дел од системскиот софтвер и останатите програми. Контролерот е програмиран со преземање на програма (напишана на еден од неколкуте слободни програмски јазици) од Windows или Mac OS компјутер при што преку специјален инфрацрвен посредник се префрла во RAM меморијата на контролерот. Кога корисникот ќе ја започне програмата, создадената творба може комплетно да функционира самостојно врз основа на инструкциите определени од програмата која е претходно напишана. Исто така два или повеќе контролери можат да комуницираат меѓусебно преку инфраред интерфејс, овозможувајќи внатрешна соработка помеѓу контролерите. Како додаток на инфраред портата постојат и три порти за сензори како и три влезни порти за мотори (кои исто така можат да се искористат за ламбички и др.). Исто така постои [[LCD]] екран којшто ја покажува состојбата на батеријата, статусот на влезните и излезните порти, која програма е активна и др. слични информации. Првата верзија на 1.0 RCX контролер се напојува со помош на адаптер кој го заменува ограничениот број на операции кои можат да се извршат со батериско напојување. Во верзијата 2.0 (кон првата верзија беше приклучена и [[RIS]] 1.5), адаптерот беше отстранет. Контролерите кои се напојуваат преку адаптер повеќе се користат за статични роботски делови (како што се роботски раце) или за контролирање на [[Природни и законски права|Lego]] врските. Во понатамошната изработка [[RCX]] пожелно е да се програмира со Digital Command Control ([[DCC]]) за да може полесно да оперира со повеќекратините врски. Инфрацрвениот посредник на [[RCX]] може да комуницира со [[Spybots]], [[Scout-Bricks]], [[Lego Train]] и [[NXT]] (користејќи триделна врска преку инфраред сензор). [[RCX]] 1.0 инфраред ресиверот пренесува податоци со честота од 38,5&nbsp;kHz, додека пак [[RCX]] 2.0 инфраред ресиверот пренесува податоци со честота од 76&nbsp;kHz. Двете верзии можат да пренесуваат податоци на обете честоти. Носечкиот сигнал е генериран од страна на еден од внатрешните тајмери на [[RCX]]. [[RCX]] комуницира со [[сметач|компјутерот]] користејќи сериска или [[USB]] инфраред порта. Портата е поддржана од Windows98 корисникот или XP (32 битен). Нема формална поддршка за Windows Vista (32 битен), но постојат известувања дека нормално функционира. Контролерот воопшто не работи на 64 битни оперативни системи. Сите верзии на [[RCX]] имаат посебен број испечатен на нив кој е потребен за техничка поддршка и се користи како идентификационен број за контролерите од Lego Mindstorms. Првиот [[RCX]] кој е произведен е означен со “000001”, а бил изложен на десетгодишнината од создавањето на Lego Mindstorms. === Програмски јазици === [[Природни и законски права|Lego]] ги поддршува следниве програмски јазици: * [[RCX Code]] * [[ROBOLAB]] Останати популарни јазици: * [[Ch]] interpreter, a C/C++ Interpreter Ch * [[Ch]] Mindstorms NXT Control Package * [[C (Латиница)|C]] and [[C++]] under BrickOS (formerly LegOS) * [[C (Латиница)|C]] and Assembler * [[Java (програмски јазик)|Java]] * [[NQC]] ("Not Quite C") * [[pbFORTH]] * [[Visual Basic]] * [[RobotC]] * [[Interactive C]] * [[XSLisp]] * [[Not eXactly C]] * [[pbLua]] === Лего камера === Лего [[камерата|камера]] самата по себе не е роботска играчка, таа е нормална [[мрежна камера|веб-камера]] (Logitech Quickcam Web) ставена во Lego комплетот. Бидејќи е нормална [[камера]], за разлика од другите лего производи таа не може да се програмира, туку единствено се употребува поврзана со компјутер или друга направа која поддржува [[USB]] веб-камери. Lego камерата е предвидена да се користи со придружниот [[програмска опрема|софтвер]] за визуелни команди којшто е исто така дел од [[RCX]] при што овозможува создавање роботи со вид. [[Програмска опрема|Софтверот]] е направен така што детектира различна светлина, движење и бои. Исто така може да се употребува со сите видови [[програмска опрема|софтвери]] кои користат [[мрежна камера|веб-камера]]. [[Мрежна камера|Веб-камерата]] може да сними 30 слики во секунда. Содржи и [[микрофон]] кој се користи за снимање на [[звук]] или [[видео]]. == Cybermaster == "Cybermaster" главно се продаваше во [[Европа]] и [[Австралија]] / [[Нов Зеланд]], но за кратко време беше достапно во [[Америка]] преку [[Природни и законски права|Lego]] клуб списанијата. Беше наменета за помладата публика како предвремено обид за спојување на [[сметач|компјутерски]] игри со роботиката и [[Природни и законски права|Lego]]. "[[Pbrick]]" сподели многу, особено [[програмска опрема|софтвер]], функции со [[RCX]] но се разликува по изгледот и техничките спецификации: 1 излез (плус 2 вграден) и 3 сензори. * За комуникации користеше RF (27 Mhz R/C бенд) наместо IR. * Има два вградени мотори со интегрирани [[обртомер]] и брзиномер. * Лимитиран е на пасивни сензори ( на пример A/D со внатрешни променливи отпорници). * Сензорите кои се со нив се кодирани и имаат внатрешни отпорници во нивна отворена позиција ( дозволуваќи му на [[Pbrick]] да осети кој сензор е прикачен на која порта). * Има фиксен [[програмска опрема|софтвер]] (па не е можно да се надоградува или заменува) * Има ограничена [[RAM меморија|RAM]] (Random access memory) и само еден програмски слот. Покрај неговите очигледни ограничености има бројни предности во однос на неговиот „Голем брат“, [[RCX]]. * Врската RF има поголем опсег и е универзален (двонасочен). * Вградените сензори за мерење на брзина на ротација и брзина на внатрешните мотори ја обзбедуваат истата функција како и надворешните вртежни сензори на [[RCX]], но без употреба на портите за сензори. Ова гоправи многу корисен за различни мобилни платформи и вршење на основни движечки/позиционирачки задачи. Го користи истиот протокол како и [[RCX]] но не можат да комуницираат директно ( поради IR со RF) но со повторувач ( [[сметач|компјутер]] со 2 сериски порти и обична програма) тие мошат да се обединат. == Codepilot == Продадени како дел од Баркод камион комплет. Оваа единица е првиот програмобилен контролер ([[Pbrick]]). Се одликува со еден мотор, еден сензор за допир и светлосен сензор. Тоа е програмирано со поставување тоа да се "научи" и со помош на светлосен сензор за да ги надополни со “barcod” команди. Командите се многу ограничени. Откако барцоде е само една серија на разлики во светлина, оваа форма на командната позиција беше наречена [[VLL]] (Визуеллно светлосна поврзаност) и се користи во неколку подоцна [[Природни и законски права|Lego]] модели. == Scout == [[Природни и законски права|Lego]], исто така, објави сини [[сметач|компјутер]] наречен “[[Scout]]”, кој има 2 порта за сензори, 2 моторни портоа, и вграден светлосен сензор, но нема [[сметач|компјутерски]] интерфејс. Доаѓа заедно со прибор за истражување. “Scout” може да биде програмиран од колекција од вградени програмски комбинации. Со цел да се програмира “Scout” корисникот мора да ја овозможи “[[Power mode]]” опцијата. “Scout” моѓе да зачува само една програма. [[Природни и законски права|Lego]] планираше да создава засилувачки сет кој ќе овозможи “Scout” да може да се програмира од [[сметач|компјутер]] кој има [[програмска опрема|софтвер]] како што е [[RCX]] кодот. Но поради комплексноста на овојпроект, беше прекинат. [[RCX]] може да го контролира контролорот на “Scout” користејќи го програмскиот блок “Send IR Message“. [[RCX]] ја извршува целата работа околу контолирањето, а ако резултат на тоа “Scout” може да се програмира со ПЦ, додека “Scout” прифаќа команди. “Scout” контролорот мора да ги има сите негови опции кои треба да бидат исклучени. “Scout” исто така е способен да користи VLL за да го контролира “Micro Scout”. == Micro Scout == “Micro Scout” контролерот е додаден како ново ниво во [[Природни и законски права|Lego]] роботиката. Тој е многу редок “P конторлер” со вграден сензор и мотор. Тој исто така има и вградена програма. == Spybotics == “Spybotics” е роботски пакет. Тој содржи четири роботи во боја наречени “Spybots”, програмски јазик со кој се конторлираат “Spybots”. == Lego Mindstorms NXT == “Lego Mindstorms NXT” е програмирачки робот кој е направен од [[Природни и законски права|Lego]] во јули 2006, заменуваќи ја првата верзија “[[Lego Mindostorms]]” . Кутијата содржи 519 коцки, 3 пренесувачки мотори, 4 сензори (ултразвучен, звучен, допир и светлина), 7 кабли за поврзување, [[USB]] кабел, и NXT програмирачки конторлер. Контролерот е познат и како “мозокот” на Mindtorms машините. Тој му дозволува на [[робот]]от да прави разни операции. Кутијата исто така содржи и NXT-G, графичка програма за програмирање која овозможува создавање и преземање на програми на NXT (главниот контролер). == Lego Mindstorms NXT 2.0 == “Lego Mindstorms NXT 2.0” е објавена на 5 август 2009. Кутијата содржи 619 коцки (вклучуваќи ги и сензорите и моторите), новиот сензор за боја, два сензори за допир и ултразвучен сензор. == Макета на Filament Winding машина == Во Прилеп во рамките на фабриката Микросам АД работи и функционира Академијата Микросам за таленти, каде што постои Клуб за талентирани средношколци. Во клубот на талентирани средношколци 2010, средношколците користеќи ги Lego комплетите Lego Mindstorms и Lego Mindstorms NXT 2.0 успеаа да конструираат Filament Winding машина за композитни материјали. Оваа машина може да обложи цилиндар со композитен материјал. <gallery> Податотека:IMG 3520.JPG Податотека:Filament 1.jpg Податотека:Filament 3.jpg Податотека:IMG 3755.JPG Податотека:Filament 6.jpg.JPG Податотека:Filament_8.jpg </gallery> Макетата е составена од: * Пет серво мотори * Два контролери NXT 2.0 * Еден комплет коцки Lego Mindstorms и два комплети Lego Mindstorms NXT 2.0 * Програма Lego Mindstorms NXT 2.0. Моторите се меѓусебно усогласени за да можат да ја извршат поставената задача со помош на двата конторлери во кои има сихронизирано софтвер кој е направен со помош на програмата Lego Mindsotrms NXT 2.0. == Програмски јазици == {{See|Lego Mindstorms NXT#Programming}} {| class="wikitable" border="1" style="margin: 1em auto 1em auto" |- ! Име ! Типови на програмски јазици ! Белешки ! URL |- | [[Actor Lab]] | Изработено во програмски јазик кој користи дијаграми | | [http://web.archive.org/web/20041214124459/ web.archive.org] [http://actor-lab.open.ac.uk/index.html actor-lab.open.ac.uk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100817132353/http://actor-lab.open.ac.uk/index.html |date=2010-08-17 }} |- | [[Остров|Ada]] | [[Остров|Ada]] | Потребно е [[nxtOSEK]] | [http://libre.adacore.com/libre/tools/mindstorms/ libre.adacore.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305152716/http://libre.adacore.com/libre/tools/mindstorms/ |date=2012-03-05 }} |- | [[Остров|Ada]] работна околина за “Мindstorms“ | [[Остров|Ada]] | | [http://www.faginfamily.net/barry/Papers/AdaLetters.htm www.faginfamily.net] |- | [[brickOS]] | [[C (програмски јазик)|C]]/[[C++]] | | [http://brickos.sourceforge.net/ brickos.sourceforge.net] |- | [[Ch]] | [[C/C++]] | Контрола на “Lego Mindstorm“ во C/C++ интерактивно без прилагодување | [http://www.softintegration.com/ www.softintegration.com] |- | [[FLL NXT Navigation]] | Користи [[NXT-G]] и .txt податотеки | | [http://fllnxtnavigation.codeplex.com/ FLL NXT Navigation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304040028/http://fllnxtnavigation.codeplex.com/ |date=2016-03-04 }} |- | [[GCC]] | [[C/C++]], [[Objective-C]], [[Fortran]], [[Java (програмски јазик)|Java]], [[Остров|Ada]], други | | [http://gcc.gnu.org/ gcc.gnu.org], [http://nxtgcc.sourceforge.net/ nxtgcc.sourceforge.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101029041417/http://nxtgcc.sourceforge.net/ |date=2010-10-29 }} |- | [[GNU Toolchain]] за h8300 | [[C/C++]], [[Assembly language|ASM]] | | [http://h8300-hms.sourceforge.net/ h8300-hms.sourceforge.net] |- | jaraco.nxt | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] модулите обезбедуваат ниско ниво на работна околина за управување на [[Природни и законски права|Lego]] NXT контролерот преку [[Bluetooth]]. Исто така вклучува и код за контролирање на моторите со Xbox 360 контролерот користејќи ја медија библиотеката на Python | [http://pypi.python.org/pypi?:action=display&name=jaraco.nxt pypi.python.org]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jaraco.com/projects/jaraco.nxt |title=jaraco.nxt Download |publisher=jaraco.com |date= |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112091003/http://www.jaraco.com/projects/jaraco.nxt |url-status=dead }}</ref> |- | [[LabVIEW]] | Mеѓународен инструмент [[LabVIEW]] [[Visual programming language]] (G code) | Core програмскиот јазик се користи за создавање на Mindstorms NXT софтверот. Може да користи слободен приклучок за создавање и преземање на програми за NXT, создавање на оригинални NXT блокови или контролирање на робот директно преку USB или Bluetooth користејќи го NXT fantom.dll | [http://www.ni.com/academic/mindstorms/ www.ni.com] |- | Lego.NET | Се што може да создаде на Microsoft .NET, работи најдобро со [[C Sharp]] (програмски јазик) | Не се испорачува со компајлер, го претвора дигиталниот код во машински код | [http://www.dcl.hpi.uni-potsdam.de/research/lego.NET/ www.dcl.hpi.uni-potsdam.de] |- | Lego::NXT | [[Perl]] | Комплет од Perl модули обезбедуваат ниско ниво на контрола на Lego NXT контролерот во реално време преку Bluetooth. | [http://search.cpan.org/~collins/LEGO-NXT-2.00-1/ search.cpan.org] [http://nxt.ivorycity.com/ nxt.ivorycity.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130205215727/http://nxt.ivorycity.com/ |date=2013-02-05 }} |- | [[LegoNXTRemote]] | [[Objective-C]] | Програма за далечинско управување за далечинско оперирање и програмирање на Lego NXT Контролерот. Поддржува NXT 2.0 and 1.0, сензори, сите 3 мотори, контрола за автоматско “возење“. | [http://www.macupdate.com/info.php/id/32602/lego-nxt-remote/ www.macupdate.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100811001824/http://www.macupdate.com/info.php/id/32602/lego-nxt-remote |date=2010-08-11 }} |- | [[leJOS]] | [[Java (програмски јазик)|Java]] | Систем заснован врз Java за напредни програмери може да управува со повеќето сензори и нешта како GPS, распознавање на говорот и работи преку преземање на податоци. Може да работи во работна околина на Eclipse (софтвер) преку наредби во командна линија. | [http://lejos.sourceforge.net/ lejos.sourceforge.net] |- | [[NXTGCC]] | Асемблер, С (програмски јазик), [[makefiles]], [[Eclipse (софтвер)|Eclipse]]. | Првата GCC лента со алатки за програмирање на Lego Mindstorms NXT системскиот софтвер. | [http://nxtgcc.sourceforge.net/ nxtgcc.sourceforge.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101029041417/http://nxtgcc.sourceforge.net/ |date=2010-10-29 }} |- | [[nxtOSEK]] | [[C (програмски јазик)|C]] | | [http://lejos-osek.sourceforge.net/ lejos-osek.sourceforge.net] |- | [[librcx]] | [[C/C++]] | Библиотека за GCC | [http://graphics.stanford.edu/~kekoa/rcx/tools.html#Librcx graphics.stanford.edu] |- | [[Logitech SDK]] | [[Visual Basic]], [[Visual C++]] | Може да се комбинира се RCX контролна библиотека како spirit.ocx оа MindStorms SDK за да може да се употребува the Lego Cam | [http://www.logitech.com/index.cfm?PAGE=partners/select&CRID=932&countryid=18&languageid=1 www.logitech.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927012628/http://www.logitech.com/index.cfm?PAGE=partners%2Fselect&CRID=932&countryid=18&languageid=1 |date=2007-09-27 }} |- | [[MicroWorlds EX]] Издание за роботика | | Ова е програма од серијата на MicroWorlds која им овозможув на корисниците да го контролираат NXT. | [http://www.microworlds.com/solutions/mwexrobotics.html www.microworlds.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100701185020/http://www.microworlds.com/solutions/mwexrobotics.html |date=2010-07-01 }} |- | [[NQC]] | [[Not Quite C|NQC]], a C-like language | Овој е најшироко употребуваниот неофицијален програмски јазик | [http://bricxcc.sourceforge.net/nqc/ bricxcc.sourceforge.net] |- | [[NXT++]] | [[C++]] | Ти овозможува да го контролираш NXT директно од која било C++ програма, во Visual Studio, Windows. | [http://nxtpp.sourceforge.net/ nxtpp.sourceforge.net] |- | [[NXT Python]] | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] | [[NXT Python]] е пакет за контролирање на LEGO NXT робот користејќи го програмскиот јазик Python. Може да комуницира користејќи USB или Bluetooth. | [http://home.comcast.net/~dplau/nxt_python/ home.comcast.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100529015515/http://home.comcast.net/~dplau/nxt_python/ |date=2010-05-29 }} |- | [[NXT-Python]] | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] | [[NXT-Python]] е понова верзија на [[NXT Python]], и има некои екстра способности. Складиштето svn е во кодот на Google. Секој може да учествува во создавањето со поднесување на барање. | [http://code.google.com/p/nxt-python/ code.google.com] |- | Lestat | C++ | Ви овозможува да го контролирате NXT директно од која било C++ програма во Linux. | [https://csrg.inf.utfsm.cl/twiki4/bin/view/ACS/LesTat] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110707013411/https://csrg.inf.utfsm.cl/twiki4/bin/view/ACS/LesTat |date=2011-07-07 }} |- | OCaml Mindstorm | [[Ocaml|OCaml]] | Модул за контролирање на LEGO NXT роботите користејќи OCaml преку Bluetooth и USB интерфејси. | [http://ocaml-mindstorm.forge.ocamlcore.org/] |- | Mindstorms SDK | Visual Basic, Visual C++, MindScript, LASM | Не ви е потребен VB(Visual Basic) за да ги користите на VB бидејќи MS Office доаѓа со скратена верзија на VB за правење на макроа. | [http://www.philohome.com/sdk25/sdk25.htm] Неофицијално мрежно место. Компанијата LEGO повеќе не нуди теџничка поддршка за напредните корисници на историскиот MINDSTORMS опсег, особено за оние кои користат SDK 2.5 (RCX и Scout), и Spybotics опсег. Алатките и документацијата поврзана со нив беа отстранети vo 2008 од официјалното мрежно место на LEGO MINDSTORMS. |- | OnScreen | Јазик со кој може да се програмира директно на RCX. | | [http://alumni.cse.ucsc.edu/~davevw/onscreen/index.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100724201618/http://alumni.cse.ucsc.edu/~davevw/onscreen/index.html |date=2010-07-24 }} |- | pbForth | [[Forth (programming language)|Forth]] | | [http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbForth/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160404031754/http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbFORTH/ |date=2016-04-04 }} |- | PBrickDev | PBrickDev, јазик заснован на дијаграм. | Има поголема функционалност од RIS јазикот, како и база на податоци и мултиридинг (начин на работа што овозможува истовремено работење на неколку различни делови од еден ист програм). | [https://web.archive.org/web/20021003141259/http://www.geocities.com/pbrickdev/mainpage.html] |- |PRO-BOT | Еден вид на VB заснован јазик. | Направен за роботи кои се цело време со директен контакт со работната станица. | [http://mapageweb.umontreal.ca/cousined/lego/4-RCX/PRO-BOT/index.html] |- | QuiteC | C | Библиотека која се употребува со GCC и доаѓа со GCC за Windows. | [http://www.elenafrancesco.org/info/lego/qc/index.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081119132209/http://www.elenafrancesco.org/info/lego/qc/index.html |date=2008-11-19 }} |- | RCX Code | RCX Code, јазик заснован на дијаграм. | Вклучен во Mindstorms потрошувачката верија продадена во продавница за играчки. | [http://mindstorms.lego.com/eng/products/ris/rissoft.asp] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080710085426/http://mindstorms.lego.com/eng/products/ris/rissoft.asp |date=2008-07-10 }} |- | ROBOLAB | Дијаграм јазик заснован на LabVIEW | Ова е програмирачката околина понудена во училиштата кои користат MindStorms, поддржана од Lego | [http://www.lego.com/eng/education/mindstorms/home.asp?pagename=robolab] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100722032623/http://www.lego.com/eng/education/mindstorms/home.asp?pagename=robolab |date=2010-07-22 }} |- | [[RoboRealm]] | Повеќе платформен јазик којшто работи со IRobot Roomba, NXT, RCX, VEX, и многу други популарни роботски комплети. Овој јазик е исто така способен за видео обработка со помош на видеокамера, ова му дава на одлична визија откако може да филтрира бои, Заклучување на одредено подрачје на боја, приказ на промени од роботот или компјутерот, и многу други функции. Софтверот работи со тастатура, џојстик, и маус. Овој софтвер е слободен за користење. | | [http://www.roborealm.com/] |- | ROBOTC | Повеќе платформен C програмски јазик направен за помоќни дебагирачки алатки за NXT, RCX, VEX, и наскоро да биде ПРВИОТ Контролер(за FRC). | ROBOTC дава можност да се користи текстуално заснован јазик заснован на C програмскиот јазик. То а ги вклучува и Вградените Дебагирачки алатки, како и кодни предлошки, Математички/тригонометриски операции (sin, cos,tan, asin,acos... итн.), авто-комплетна функција е вградена во самиот интерфејс, вграден во програмите. | [http://www.robotc.net/] |- | ruby-nxt | [[Ruby (programming language)|Ruby]] | Обезбедува низок левел на пристап кон NXT преку блутут како и некои прелиминарни функционалности од висок левел. | [http://rubyforge.org/projects/ruby-nxt/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160525182257/http://rubyforge.org/projects/ruby-nxt/ |date=2016-05-25 }} |- | RWTH – Mindstorms NXT Toolbox | [[MATLAB]] | Интерфејс за контрола на NXT од MATLAB преку Bluetooth или USB. | [http://www.mindstorms.rwth-aachen.de/] |- | SqLego | [[Squeak (programming language)|Squeak]] | | [http://wiki.squeak.org/squeak/2412] |- | TclRCX | [[Tcl (programming language)|Tcl]] | | [http://www.demailly.com/tcl/rcx/] |- | Terrapin Logo | [[Logo (programming language)|LOGO]] | | [http://www.terrapinlogo.com/terrapin-logo.php] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100722155415/http://www.terrapinlogo.com/terrapin-logo.php |date=2010-07-22 }} |- | TinySoar | [[Soar (cognitive architecture)|Soar]] | Имплементација на Soar вештачки интелегентна архитектура која работи преку RCX контролерот. Soar вклучува глумење, планирање, и учење според претходно определена програма. | [http://tinysoar.sourceforge.net] |- | TinyVM | Java | Предцесор на lejos јазикот. Отворен извор Java (програмски јазик) замена за Lego Mindstorms RCX микроконтролерот. | [http://tinyvm.sourceforge.net/] |- | The Transterpreter | [[Occam (programming language)|Occam]] | | [http://transterpreter.org/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100729075012/http://www.transterpreter.org/ |date=2010-07-29 }} |- | [[TuxMinds]] | (Linux) GUI за различни дистрибуции, слободна програма заснована на IDE Qt. поддржува голем број на компјутерски робот. RcX, NxT и Asuro се предефинирани. | Со XML-заснованата конфигурација на податотеки скоро секој вид на компјутерски робот (или микроконтролер) може да биде додаден. Сопствена опрема може да се додаде на истиот начин. | [http://sourceforge.net/projects/tuxminds] |- | Gostai [[URBI]] for [[Lego Mindstorms NXT]] | [[URBI]], C++, Java, Matlab | Лесно користи паралелна скрипта на јазик со компонентна архитектура и слободни работни околини на многу програмски јазици. Исто така нуди гласна/говорна, препознавање на лица/детекција,итн. | [http://www.gostai.com/nxt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070430122133/http://www.gostai.com/nxt/ |date=2007-04-30 }} |- | Vision Command | RCX Код | Официјалниот програмски јазик за користење на лего камерата, кој овозможува да се контролира роботот со боја, движење, блесоци на светлина. | |- | XS | Lisp | | [http://www.yuasa.kuis.kyoto-u.ac.jp/~yuasa/xs/] |- | LegoLog | Prolog | Користи NQC програма за Uses an NQC program to преведува команди пратени преку компјутерот со "Prolog" кодот. | [http://www.cs.toronto.edu/cogrobo/Legolog/] |- | Microsoft Visual Programming Language (VPL) | Графички дијаграм, заснован на .NET | Со Microsoft Robotics Studio, користи it uses a стара NXT програма ''msrs'' за да праќа и прима пораки до и од контролната порограма на компјутерот преку блутут. | [http://msdn2.microsoft.com/en-us/robotics/default.aspx] |- | DialogOS | Графички дијаграм за роботи конторлирани со звук | DialogOS ги комбинира препознавањето на глас и синтаксата на разговор со роботи, овозможуваќи да се создаваат роботи кои ќе реагираат на гласовни команди. | [http://www.clt-st.de/produkte-losungen/dialogos/ubersicht/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100811030045/http://www.clt-st.de/produkte-losungen/dialogos/ubersicht/ |date=2010-08-11 }} |- | Processing | Java (Поедноставен/ програмиран во C-стил) | "Processing" е слободен програмски јазик со работна околина за луѓе кои сакаат да програмираат слики, анимации и интеракции. Го користат ученици, уметници, дизајнери, истражувачи, за правење на прототипови и за производство. За да се контролира NXT со "Processing" можете да ја користите [http://jorgecardoso.eu/processing/NXTComm/ NXTComm Processing library] развиена од [http://jorgecardoso.eu/ Jorge Cardoso]. | [http://jorgecardoso.org/processing/NXTComm/],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.diegobaca.co.uk/NXT/nxt.html |title=nxt sensor value viewer |publisher=Diegobaca.co.uk |date= |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914033841/http://www.diegobaca.co.uk/NXT/nxt.html |url-status=dead }}</ref> |- |Interactive C |C-стил јазик. |Јазик развиен за MIT Lego натпревар за дизајн на роботи | [http://spacecats.mit.edu/] |- |pbLua |API за [[Lua (programming language)|Lua]] програмски јазик за Mindstorms NXT, заснован на текст |pBLua: ... е напишан во преносен C, со минимални побарувања; може да биде компајлиран и во самото NXT ; тој е мал , лесен за читање, и лесен за пишување; има документација достапна онлајн, и многу пријателска страница со новости. | [http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbLua/ pbLua] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081208045027/http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbLua/ |date=2008-12-08 }}, [http://www.lua.org/ Lua.org] |} ==Белешки== {{Reflist|2}} ==Наводи== * Bagnall, Brian. ''Maximum LEGO NXT: Building Robots with Java Brains'' Variant Press. 2007. ISBN 0-9738649-1-5 * Bagnall, Brian. ''Core LEGO Mindstorms'' Prentice-Hall PTR. 2002. ISBN 0-13-009364-5 * Baum, Dave. ''Definitive Guide to LEGO MINDSTORMS'', 2nd ed. Apress. 2002. ISBN 1-59059-063-5. * Erwin, Benjamin. ''Creative Projects with LEGO Mindstorms'' (book and CD-ROM). Addison-Wesley. 2001. ISBN 0-201-70895-7. * Ferrari et al. ''Building Robots with LEGO Mindstorms: The Ultimate Tool for Mindstorms Maniacs''. Syngress. 2001. ISBN 1-928994-67-9. * Gindling, J., A. Ioannidou, J. Loh, O. Lokkebo, and A. Repenning., "[http://www.cs.colorado.edu/~ralex/papers/PDF/VL95-LEGOsheets.pdf LEGOsheets: A Rule-Based Programming, Simulation and Manipulation Environment for the LEGO Programmable Brick]," Proceeding of Visual Languages, Darmstadt, Germany, IEEE Computer Society Press, 1995, pp.&nbsp;172–179. * Breña Moral, Juan Antonio. ''Develop LeJOS programs Step by Step'', "[http://www.juanantonio.info/lejos-ebook/ http://www.juanantonio.info/lejos-ebook/] ==Надворешни врски== {{рв|Lego Mindstorms}} <!--Please consider adding fan, how-to and 3rd party commercial links to one of the two listed 'Open Directory' categories, not here.--> * [http://mindstorms.lego.com/ Official Lego Mindstorms (NXT)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060109150438/http://mindstorms.lego.com/ |date=2006-01-09 }} * [http://l3d.cs.colorado.edu/systems/legosheets/Home.html LEGOsheets] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081013181442/http://l3d.cs.colorado.edu/systems/legosheets/Home.html |date=2008-10-13 }} * {{dmoz|Kids_and_Teens/Sports_and_Hobbies/Toys/Lego/Mindstorms/}} * [http://www.youtube.com/watch?v=zL0QnkQ6cSA A NXT 2.0 robot in action] * [http://www.youtube.com/watch?v=eaRcWB3jwMo Lego Mindstorms robot solving the Rubik's Cube in 12 seconds] * [http://singularityhub.com/2010/04/19/first-video-of-lego-robot-playing-tetris/ "Tetrisbot", a Lego Mindstorms robot that plays [[Tetris]]] [[Категорија:Образовни играчки]] m5js02804ckfb67w6k5q4o80kmg02hw Морж 0 209375 5602864 5534036 2026-08-01T16:39:07Z Bojan9Spasovski 91316 5602864 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Морж<ref name=msw3>{{MSW3 Wozencraft | pages = | id = 14001024}}</ref> | status = DD | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Lowry, L., Kovacs, K. & Burkanov, V. (IUCN SSC Pinniped Specialist Group)|year=2008|id=15106|title=Odobenus rosmarus|downloaded=22 March 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of data deficient</ref> | image = Noaa-walrus22.jpg | image_caption = | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Carnivora]] | subordo = [[Caniformia]] | superfamilia = [[Pinnipedia]] | familia = '''Odobenidae''' | familia_authority = Allen, 1880 | genus = '''''Odobenus''''' | genus_authority = [[Матирен Жак Брисон|Brisson]], 1762 | species = '''''O. rosmarus''''' | binomial = ''Odobenus rosmarus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = Odobenus rosmarus distribution.png | range_map_caption = Распространетост на моржот | subdivision_ranks = Subspecies | subdivision = ''O. rosmarus rosmarus'' ''O. rosmarus divergens'' ''O. rosmarus laptevi'' (debated) }} '''Морж''' ([[латински јазик|лат.]]:Odobenus rosmarus) — големо животнo чии нозе се преобразени во перки што може да ги свитка кон напред. == Облик на телото == Има кратка муцка со кратки и дебели влакна како мустаќи. На горната вилица има два рамни големи заба — [[бивни]], што, освен мажјаците, ги имаат и постарите женки. Телото му е покриено со гола жолтокафеава набрана дебела кожа. Под неа има дебел слој сало што го штити од губење на телесната топлина. Поголемите мажјаци се долги до 4,5 метри и тешки до 1 тон. Неговата кожа е поинаква од кожата на сите други цицачи, со длабоки набори и брчки, а со многу малку влакна. Може да е различен по бојата на кожата: младите моржови може да имаат темна боја, а возрасните понекогаш имаат шари во розова боја. == Распостранетост == Живее на крајбрежјето на [[Северноледен Океан|Северноледениот Океан]] во [[Скандинавија]], [[Исланд]], [[Гренланд]] и [[Сибир]] и понекогаш се сели доста далеку од тие области. == Храна == Се храни со школки, ракови и риби. == Окотување == Секоја трета година окотува по едно младенче, што по 2 години станува самостојно. == Ловење == Го ловат заради бивните, маста и [[кожа]]та. Тоа e често животно во поларните области. ==Моржот како тема во уметноста и во популарната култура== * „Јас сум моржот“ (''I am the Walrus'') - песна на британската група „[[Битлси]]“ (''The Beatles'') од [[1967]] година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=19sAewJH22I The Beatles - I Am The Walrus - YouTube (пристапено на 17.1.2017)]</ref> ==Наводи== {{reflist|2}} {{commons|Odobenus rosmarus}} {{Wikispecies|Odobenus rosmarus}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20130707000704/www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/164.shtml BBC: Морж] * http://www3.nationalgeographic.com/animals/mammals/walrus.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070518104135/http://www3.nationalgeographic.com/animals/mammals/walrus.html |date=2007-05-18 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Перконоги]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] t1vdq92urhcqit73opzhsq7zuv4vq7b Нервен гас 0 269450 5603057 5252703 2026-08-02T09:45:40Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Невротоксини]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603057 wikitext text/x-wiki [[Податотека:VX storage.jpeg|мини|Крајот на вентилот на последниот Њупорт TC пред да се исцеди од нервниот агенс VX.]] '''Нервниот гас''' — [[хемија|хемиско]] оружје, кое влијае врз пренесувањето на неврните импулси низ [[нервен систем|нервниот систем]]. Органофосфорните нервни агенси табун, сарин, и соман биле измислени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[Нацистичка Германија|Германија]], но не биле употребени. Сите овие и поновиот агенс VX се произведувале во огромни количества во [[САД]] и [[СССР|Советскиот Сојуз]] за време на [[Студена војна|Студената војна]], но денес, со Конвенцијата за хемиско оружје од 1993&nbsp;г. е забрането нивно складирање и користење за време на војна. Само една капка од VX или сарин, доколку биде вдишан или стапи во контакт со кожата, може да се апсорбира во [[крв]]та и да предизвика парализа на нервниот систем, што би довело до престанок на функциите на [[дишен систем|респираторниот систем]] и смрт. Саринот бил употребен во 1995&nbsp;г. во смртоносниот напад во едно метро во [[Токио]] од страна на припадниците на АУМ Шинрикио.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, Скопје, 2005, книга 7, стр. 15</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Хемиско оружје]] [[Категорија:Нервни гасови]] [[Категорија:Невротоксини]] ovda8knbda6o89o0i6vx4lzli9k8vx8 Пеле 0 282358 5603104 5234617 2026-08-02T10:42:15Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603104 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|десно|мини|250п|Пеле во 2010 г.]] '''Едсон Арантес до Насименто''' (23 октомври 1940 - 29 декември 2022), попознат како '''Пеле''' — [[бразил]]ски фудбалер, кој во негово време, најверојатно, бил најславниот спортист во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август 2026}}</ref> == Животопис == Во [[ноември]] [[2014]] г., на возраст од 74 години, Пеле бил задржан во една [[болница]] во [[Саун Пауло]], поради болки во [[стомак]]от. Поради тоа била откажана промоцијата на неговата [[книга]], што требало да се одржи во неговиот роден [[град]], Сантос.<ref>„Пеле превентивно заврши во болница“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> Починал на 29 декември 2022 по тешката борба со [[Рак на дебелото црево|ракот на дебелото црево]]. ==Клупска кариера== Пеле станал член на фудбалскиот клуб ''Сантос'' во [[1956]] г. и го предводел тимот до светското клупско првенство во [[1962]] год. Во [[1969]] год. за време на неговиот 909-ти натпревар, тој го постигнал својот 1.000-ти гол. Пеле ја комбинирал неговата сила за удар и прецизноста со извонредната способност да ги предвиди чекорите на другите играчи. Во [[1975]] год. Пеле станал член на „Космос“ од [[Њујорк]] во Северноамериканската фудбалска лига (NASL). Тој се повлекол од фудбалот откако го однел тимот во лигашкото првенство во [[1977]] год. Во [[1978]] год., Пеле ја добил меѓународната награда за мир, а во [[1980]] год. бил прогласен за спортист на векот.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 7, стр. 151.</ref> ==Репрезентативни настапи== Пеле бил дел од три бразилски државни репрезентации, кои станале светски прваци ([[1958]], [[1962]] и [[1970]]). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеле}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Родени на 23 октомври]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1962]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1966]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1970]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њујорк Космос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] 6dbc0wx63jmrusyr6qwxni9ytzhmffg 5603112 5603104 2026-08-02T10:50:49Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5603112 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|десно|мини|250п|Пеле во 2010 г.]] '''Едсон Арантес до Насименто''' (23 октомври 1940 - 29 декември 2022), попознат како '''Пеле''' — [[бразил]]ски фудбалер, кој во негово време, најверојатно, бил најславниот спортист во светот а исто така и најголемиот фудбалер на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=‘Greatest of all time': Pelé as described by his peers |url =https://apnews.com/article/pele-remembrance-soccer-stars-1809b2c5c2d1fab940915a518a3720c1 |publisher =Associated Press |accessdate =2 август 2026}}</ref> == Животопис == Во [[ноември]] [[2014]] г., на возраст од 74 години, Пеле бил задржан во една [[болница]] во [[Саун Пауло]], поради болки во [[стомак]]от. Поради тоа била откажана промоцијата на неговата [[книга]], што требало да се одржи во неговиот роден [[град]], Сантос.<ref>„Пеле превентивно заврши во болница“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> Починал на 29 декември 2022 по тешката борба со [[Рак на дебелото црево|ракот на дебелото црево]]. ==Клупска кариера== Пеле станал член на фудбалскиот клуб ''Сантос'' во [[1956]] г. и го предводел тимот до светското клупско првенство во [[1962]] год. Во [[1969]] год. за време на неговиот 909-ти натпревар, тој го постигнал својот 1.000-ти гол. Пеле ја комбинирал неговата сила за удар и прецизноста со извонредната способност да ги предвиди чекорите на другите играчи. Во [[1975]] год. Пеле станал член на „Космос“ од [[Њујорк]] во Северноамериканската фудбалска лига (NASL). Тој се повлекол од фудбалот откако го однел тимот во лигашкото првенство во [[1977]] год. Во [[1978]] год., Пеле ја добил меѓународната награда за мир, а во [[1980]] год. бил прогласен за спортист на векот.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 7, стр. 151.</ref> ==Репрезентативни настапи== Пеле бил дел од три бразилски државни репрезентации, кои станале светски прваци ([[1958]], [[1962]] и [[1970]]). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеле}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Родени на 23 октомври]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1962]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1966]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1970]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њујорк Космос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] 4c2no4dainq2gisxmk85481a7jvxj1l Крокодили (род) 0 341933 5602930 4326632 2026-08-01T20:25:23Z Shiana1 135539 5602930 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Crocodylus'' | image = National reptile of Pakistan.jpg | imagE_width = 250px | image_caption = ''[[Crocodylus palustris]]'' | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Влекачи]] | ordo = [[Крокодиловидни]] | familia = [[Крокодили]] | genus = '''Крокодили''' | genus_authority = [[Јосиф Николај Лауренти|Laurenti]], 1768 }} Родот на '''крокодилите''' ({{науч|Crocodylus}}) се еден од трите рода од фамилијата [[Крокодили]]. Во овој род има 12 вида: * Род ''Crocodylus'' ** ''[[Crocodylus acutus]]'', [[Американски крокодил]] ** ''[[Crocodylus cataphractus]]'', [[Африкански крокодил]] (според најновите истражувања на [[ДНК]] и морфологијата, се смета дека овој вид можеби спаѓа во свој сопствен род ''[[Mecistops]]'')<ref>{{en}} McAliley, Willis, Ray, White, Brochu & Densmore (2006). ''Are crocodiles really monophyletic?—Evidence for subdivisions from sequence and morphological data.'' Molecular Phylogenetics and Evolution 39:16-32.</ref> ** ''[[Crocodylus intermedius]]'', [[Ориночки крокодил]] ** ''[[Crocodylus johnsoni]]'', [[Слатководен крокодил]] ** ''[[Crocodylus mindorensis]]'', [[Филипински крокодил]] ** ''[[Crocodylus moreletii]]'', [[Мексикански крокодил]] ** ''[[Crocodylus niloticus]]'', [[Нилски крокодил]] (подвидот кој живее на [[Мадагаскар]] се нарекува и [[Црн крокодил]]) ** ''[[Crocodylus novaeguineae]]'', [[Новогвинејски крокодил]] ** ''[[Crocodylus palustris]]'', [[Индиски крокодил]] ** ''[[Crocodylus porosus]]'', [[Морски крокодил]] ** ''[[Crocodylus rhombifer]]'', [[Кубански крокодил]] ** ''[[Crocodylus siamensis]]'', [[Сијамски крокодил]] == Наводи == {{reflist}} {{Крокодил}} {{Ризница-врска|Crocodylus}} [[Категорија:Крокодили]] m3iz0rk8lesfpjqvs0mmdzkyf2dhwdj Англиска книжевност 0 404106 5602921 5474703 2026-08-01T19:35:10Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602921 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Books and Scroll Ornament with Open Book.png|мини|Книги и украс од свиток со отворена книга]] '''Англиска книжевност''' — [[книжевност|книжевно творештво]] напишано на [[англиски јазик]], вклучувајќи ги творбите на автори од неанглиско потекло. Имено, [[Џозеф Конрад]] е роден во [[Полска]], [[Роберт Бернс]] бил [[Шкотска|Шкотланѓанец]], [[Џејмс Џојс]] – [[Ирска|Ирец]], [[Дилан Томас]] – [[Велс|Велшанец]], [[Едгар Алан По]] – [[Америка]]нец, [[В. С. Најпол]] е роден во Тринидад, [[Владимир Набоков]] бил [[Руси]]н. Со други зборови, англиската книжевност е исто онолку разновидна колку и дијалектите на англискиот јазик кои се зборуваат ширум светот. И покрај разновидноста и големата бројка на автори на англиска книжевност, делата на [[Вилијам Шекспир]] остануваат како најпознатите дела од оваа област во светот. Во оваа статија главно се разгледува англиската книжевност пишувана во Велика Британија. == Староанглиска книжевност (500 — 1150) == * Поезија: ''The Dream of the Rood'' * Епика: ''Beowulf'' * Драма: - Првите дела на англиски јазик ([[староанглиски јазик]]) се појавиле во раниот среден век (најстариот текст е „Химната“ на Кедмон). Усната традиција била многу застапена во раната англиска култура и повеќето книжевни дела биле пишувани за потоа да бидат изведувани. Еповите биле многу популарни и некои од нив, вклучувајќи го и „[[Беовулф]]“, се зачувани. Беовулф е најстариот еп во англиската книжевност, напишан пред X век, во алитеративен стих. ''The Dream of the Rood'' е една од најстарите христијански поеми, напишана околу 700. година, во наизменичен стих. == Средновековна книжевност (1150 — 1500) == * Поезија/Епика: Брут, Џефри Чосер („[[Кантербериски приказни]]“), Томас Малори * Драма: мистерии, миракули, моралитети [[Image:Geoffrey Chaucer (17th century).jpg|150px|thumb|left|[[Џефри Чосер]]]] Во XII век се развила нова форма на англискиот јазик — [[средноанглиски јазик|средноанглиски]]. Книжевноста напишана на средноанглиски е првата која денешни читатели можат да ја разберат, но со потешкотии. Оваа книжевност се дели во три категории: религиозна, љубовна и артуровска. Меѓу најдобрите дела од овој период се сметаат „Орачот Пирс“ (Piers Plowman) од Вилијам Ленгленд, „[[Кантербериски приказни]]“ (''The Canterbury Tales'') од [[Џефри Чосер]] и „[[Сер Гавејн и Зелениот Витез]]“ (Sir Gawain and the Green Knight) Најзначајниот автор од ова време е Џефри Чосер, кој пишувал кон крајот на XIV век. Чосер често се смета за таткото на англиската книжевност и за прв автор кој ја покажал уметничката сила на народниот англиски јазик, наспроти францускиот или латинскиот. „Кантербериски приказни“ му се најважното дело. Дека имало повеќејазична читателска публика во XIV век може јасно да се покаже со примерот на [[Џон Гауер]], кој пишувал на латински, средноанглиски и англонормански. == Ренесансна книжевност (1500 — 1649) == {{Seealso | Англиска ренесанса}} * Поезија: [[Џон Дан]], [[Филип Сидни]], [[Едмунд Спенсер]] * Драма: [[Бен Џонсон]], [[Кристофер Марлоу]], [[Вилијам Шекспир]], [[Џон Лили]], [[Томас Кид]] * Наративна литература: [[Томас Мор]], Филип Сидни, [[Волтер Рали]] По воведувањето на печатарската машина во Англија од страна на [[Вилијам Кекстон]] во [[1476]], народниот јазик доживеал развиток. Реформацијата довела до богослужба на народен јазик, што, пак, довело до објава на молитвеници на англиски јазик, со што се утврдила положбата на англискиот литературен јазик. Во ренесансна книжевност се сметаат поезијата, прозата и драмите напишани за време на владеењето на [[Елизабета Прва]] и [[Џејмс Први]]. ===Елизабетанско доба=== Книжевноста за време на елизабетанското доба доживува процут, особено на полето на [[драма]]та. Старогрчкиот и староримскиот театар биле тема на интерес во италијанската ренесанса, и ова било клучно за развитокот на драмата, која тогаш почнала да се развива одделно од старите миракули, мистерии и моралитети во средниот век. Најистакнатиот поет и драмски писател од овој период е Вилијам Шекспир. Шекспир не бил многу учен. Не бил адвокат, ниту аристократ, ниту еден од „[[универзитетски умови|универзитетските умови]]“, кои го монополизирале англискиот театар кога Шекспир почнал да пишува. Но тој бил многу талентиран и неверојатно плодотворен и ги надминал „професионалците“ како [[Роберт Грин]] кој го исмевал поради неговото сиромашно потекло. Иако повеќето негови драми биле успешни, тој во подоцнежниот период од неговиот живот (за време на владеењето на Џејмс Први) ги напишал драмите што се сметаат за негови ремек дела: „[[Хамлет]]“, „[[Ромео и Јулија]]“, „[[Отело]]“, „[[Крал Лир]]“, „[[Макбет]]“, „[[Антонио и Клеопатра]]“ и „[[Бура]]“. Шекспир го направил популарен и [[англиски сонет|англискиот сонет]] како поразличен модел од оној на [[Франческо Петрарка|Петрарка]]. Инаку сонетот во англиската книжевност го вовел [[Томас Вајат]] во почетокот на XVI век. [[Image:Marlowe-Portrait-1585.jpg|150px|thumb|right|[[Кристофер Марлоу]]]] Други значајни имиња од елизабетанскиот театар се [[Кристофер Марлоу]], [[Томас Декер]], [[Џон Флечер]] и други. Кристофер Марлоу е роден неколку недели пред Шекспир и сигурно добро го познавал. Темите на Марлоу се разликуваат од оние на Шекспир; тој пред сè се интересира за моралот на луѓето во тоа време. Во Англија го воведува д-р Фауст, научник и магионичар кој е опседнат да знае што повеќе и да дојде до границите на човековата технолошка моќ. Се здобива со натприродни способности кои дури му дозволуваат да се врати во времето на Елена [[Троја]]нска, но кога по 24 години му истекува договорот со ѓаволот, тој мора да му ја предаде душата. Марлоу бил атеист, живеел распуштено, имал многу љубовници. Загинал при тепачка во таверна. Во подоцнежниот период од XVI век, во англиската поезија преовладувале возвишен јазик и алузии на класични митови. Најважните поети од ова време се [[Едмунд Спенсер]] и [[Филип Сидни]]. И самата Елизабета понекогаш пишувала поезија. ===Јакобинска книжевност=== [[Image:Benjamin Jonson by Abraham van Blyenberch.jpg|180px|thumb|left|[[Бен Џонсон]]]] По смртта на Шекспир, водечка личност во јакобинската доба (времето на владеењето на Џејмс Први) била [[Бен Џонсон]], поет и драматург. Тој се навраќа кон средновековието; неговите ликови ги создава според теоријата на темпераментите. Според оваа медицинска теорија, разликите во однесувањето се резултат на тоа која течност доминира во телото. Овие темпераменти се совпаѓаат со четирите елементи: воздух, вода, оган и земја. Употребувајќи ја оваа теорија, Џонсон создал типови на ликови. Џонсон е мајстор за драми, како и одличен сатирист. [[Бомонт и Флечер]], двајца помалку познати драматурзи, го следеле стилот на Џонсон. Во флечеровата извонредна комедија The Knight of the Burning Pestle („Витезот со пламениот толчник“ [бук. прев.]), тој ја исмева средната класа која е во подем, особено новите аристократи кои зборуваат за добра книжевност без да имаат познавање од книжевноста. Во драмата, двајца бакалничари се расправаат со професионални глумци за да го примат нивниот неписмен син да глуми главна улога во претстава. Тој станува витез-скитник на чиј штитник, многу соодветно, има нацртано толчник што гори. Сакајќи да го освои срцето на принцезата, момчето го исмеваат на сличен начин како што го исмевале [[Дон Кихот]]. Една од главните заслуги на Бомонт и Флечер е што забележале дека феудализмот и витештвото се претвораат во малограѓанштина и снобизам, и дека нови социјални класи се во подем. Уште еден популарен жанр била т.н. одмаздничка трагедија. Позначајни писатели се [[Џон Вебстер]], [[Томас Кид]] и [[Џорџ Чепмен]], иако најглавната заслуга на последниот е неговиот познат превод на [[Хомер]], којшто ќе има влијание врз идната англиска книжевност и дури ќе послужи како инспирација за еден од најдобрите сонети на [[Џон Китс]]. Библијата на кралот Џејмс е еден од најголемите преведувачки проекти во англиската историја, започнат во 1604 и завршен во 1611. Со ова кулминира традицијата на библиски преводи што започнала уште со [[Вилијам Тиндејл]]. Оваа Библија станува официјална на Англиската црква, а како книжевно дело, некои ја сметаат за едно од најдобрите на сите времиња и уште ја претпочитаат, и покрај тоа што поточни преводи се подоцна направени. Покрај Шекспир, кој веќе во XVII век станува величествен, меѓу позначајните имиња се вбројува и името на [[Џон Дан]], како и други т.н. [[метафизички поети]]. Метафизичката поезија била под влијание на барокот. Како теми се јавуваат христијанскиот мистицизам и еротика, а се користат неконвенционални или „непоетски“ фигури и предмети, како на пример компас или комарец. На пример, во поемата A Valediction: Forbidding Mourning на Џон Дан, тој пишува за компас кој е претставник на двајца љубовници. Парадоксот и оксиморонот се постојано присутни во оваа поезија. Таа зборува за свет во кој духовните сознанија веќе не се центарот на универзумот, туку географијата и науката. ==Каролинска (1625-1642) и кромвелска книжевност (1642-1660)== * Поезија: [[Ендру Марвел]] * Драма: каролинско доба: [[Џон Форд]], [[Филип Месинџер]], кромвелско: - * Епика: [[Џон Милтон]] [[Image:John-milton.jpg|180px|thumb|right|[[Џон Милтон]]]] Поради турбулетната средина на XVII век, времето на владеењето на Чарлс Први, како и подоцнежната република и протекторат, во Англија се раѓа политичката литература. Симпатизери и на едната и на другата страна од англиската граѓанска војна пишувале летоци во кои меѓусебно се напаѓале, полемизирале, се рекламирале, а некои и правеле осмислени шеми за реформа на нацијата. Од последниве е најпознат „[[Левијатан]]“ на [[Томас Хобс]], кој ќе стане едно од најважните дела на британската политичка филозофија. За време на владеењето на Чарлс Први (1625-1642), театарот ги доживува последните успешни денови. По последните драми на Бен Џонсон и другите значајни имиња на тогашната драма ([[Џон Форд]], [[Филип Масинџер]], [[Џејмс Ширли]] и [[Ричард Брум]]), избива граѓанската војна во 1642 година и театрите се затвораат сè до 1660, времето на реставрацијата. Политиката има потполно влијание врз литературата во овој период. Таканаречените поети-[[Кавалјери]], активни главно пред граѓанската војна. Најважните поети од времето на [[Оливер Кромвел]] се [[Ендру Марвел]] и [[Џон Милтон]], кои, меѓу другото, пишувале и пофалби за новата влада. И покрај тоа што биле Републиканци, за време на реставрацијата на Чарлс Втори не биле казнети. Во овој период, Милтон ќе ги напише своите највеличествени поетски дела. ==Реставрација (1660–1700)== * Поезија: [[Семјуел Батлер]], [[Џон Драјден]], * Драма: [[Вилијам Конгрив]], [[Џон Драјден]], [[Вилијам Викерли]] * Проза: [[Афра Бен]], [[Џон Банјан]] По крајот на кромвелската Република, театрите се возобновуваат. Првата англиска писателка, Афра Бен, ги пишува првите романи, меѓу кои најпознат ѝ е „Ороноко“. ==Августинска книжевност (поч. на XVIII век - 1740-те) == * Поезија: [[Томас Греј]], [[Семјуел Џонсон]], [[Александар Поуп]] * Драма: [[Џон Геј]], [[Оливер Голдсмит|Оливер Голдсми]], [[Илајза Хејвуд]], [[Ричард Шеридан]] * Проза: [[Даниел Дефо]], [[Хенри Филдинг]], [[Семјуел Ричардсон]], [[Лоренс Стерн]], [[Џонатан Свифт]] [[Image:Alexander Pope by Michael Dahl.jpg|170px|thumb|left|[[Александар Поуп]]]] [[Image:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|180px|thumb|right|[[Џонатан Свифт]]]] Се нарекува „августинско доба“ периодот на владеењето на кралицата Ана и кралевите Џорџ Први и Втори, од првата половина на XVIII век до 1740-те. Во оваа литературна епоха како жанр се развил романот, сатирата достигнала кулминација, драмата мутирала од политичка сатира во мелодрама, а поезијата се осврнала кон човековото самоистражување. Во филозофијата, во ова доба владеел емпиризмот. Овој период исто така се нарекува и Неокласицизам или Enlightenment (Просветителско доба) Најзначајниот поет од ова време е [[Александар Поуп]]. Што се однесува на прозата, прво на почетокот се развил есеизмот, главно поради весникот The Spectator на [[Џозеф Адисон]] и [[Ричард Стил]], а потоа романот, кој се претворил во важен уметнички облик. [[Даниел Дефо]] од новинар станал писател на фикција („Роксана“, „Мол Фландерс“). Патописите на Александар Селкерк му послужиле да го напише фиктивниот роман „[[Робинзон Крусо]]“ (1719). Исто значаен писател е [[Џонатан Свифт]], чиј стил се разликува од оној на Адисон и Стил – тој е директен и прецизен како ретко кој негов современик. Свифт бил скептик за модерниот свет, но истовремено и не ѝ верувал многу на носталгијата. Неговото најзначајно дело е „[[Гуливеровите патувања]]“ (Gulliver's Travels) (1726), сатира на човековата природа и пародија на авантуристичкиот роман кој тогаш бил популарен. ==Романтизам (1780–1837)== * Поезија: [[Вилијам Блејк]], [[Вилијам Вордсворт]], [[Семјуел Тејлор Колриџ]], [[Џорџ Гордон Бајрон]], [[Перси Биш Шели]], [[Џон Китс]] * Драма: - * Проза: ''[[Сентиментален роман]]'', ''[[Готски роман]]'', [[Волтер Скот]], [[Мери Шели]], [[Џејн Остин]] [[Image:William wordsworth.jpg|170px|thumb|left|[[Вилијам Вордсворд]]]] [[Image:SamuelTaylorColeridge.jpg|170px|thumb|right|[[Семјуел Тејлор Колриџ]]]] [[Image:Lord Byron.jpg|100px|thumb|left|Бајрон]] [[Image:Portrait of Percy Bysshe Shelley by Curran, 1819.jpg|100px|thumb|right|Шели]] [[Image:John Keats by William Hilton.jpg|100px|thumb|left|Китс]] Промените во британското општество предизвикани од парната машина довеле до: [[Индустриска револуција]], со тоа проширувањето на градовите, а со тоа и [[депопулација]] на селата како резултат на приватизацијата на имотите. Голем број селани се доселиле во градовите за да работат во фабриките. Овие нагли промени може да се забележат и преку промените на значењето на пет клучни зборови: индустрија (што порано значело „креативност“), демократија (што порано било омаловажувано и значело „[[охлократија]]“), класа (сега веќе имало општествена конотација), уметност (што некогаш значело „занает“), култура (што некогаш се употребувало само за земјоделство). Но лошите услови за живеење на работниците, новите конфликти меѓу класите, загаденоста на природата и индустријализацијата ги води поетите кон повторно откривање на убавините и вредноста на природата. На Мајката Земја гледаат како на единствен извор на мудрост, на единствено решение на грдотијата создадена од машините. [[Жан Жак Русо]] говорел за супериорноста на природата и инстинктот над цивилизацијата и неговата порака ја прифаќаат речиси сите европски поети. Првите во Англија се една мала група пријатели, меѓу кои се [[Вилијам Вордсворт]] и [[Семјуел Тејлор Колриџ]]. Овие рани романтичари го создаваат романтичарскиот манифест во предговорот на збирката [[Лирски балади]]. Во оваа збирка има најмногу поеми од Вордсворт, но и Колриџ придонел со долгата и значајна трагична „[[Балада за стариот морнар]]“ (The Rime of the Ancient Mariner). Но Колриџ и Вордсворт имале различни ставови за романтизмот: Колриџ сакал натприродното да го направи реално (како научнофанатастичните филмови што сакаат да постигнат со специјални ефекти), додека пак Вордсворт сака да ја разбрани имагинацијата на читателите преку неговите реални ликови. Втората генерација романтичари се [[Џорџ Гордон Бајрон]], [[Перси Биш Шели]] и [[Џон Китс]]. Бајрон бил уште под влијание на сатиристите од XVIII век и е најмалку во духот на романтизмот од сите овие поети. Бегајќи од лицемерното општество, патува низ [[Европа]] и ги пишува првите две пеења од „[[Странствувањето на Чајлд Харлод]]“, наративна поема за авантурите на еден млад човек во Европа, но и остра сатира на лондонското општество. Перси Шели бил избркан од факултет зашто се декларирал како атеист. Една од најважните поеми на Шели е „[[Ода за западниот ветер]]“ (Ode to the West Wind). Иако одбива да верува во [[Бог]], се смета дека во оваа поема оддава почит на [[пантеизам|пантеизмот]], односно признавање дека во природата има духовно присуство. [[Мери Шели]], сопругата на Перси Шели, во овој период го пишува својот роман „Франкенштајн“ (Frankenstein), [[готски роман]] кој е меѓу првите од жанрот [[научна фантастика]]. Џон Китс немал револуционерни идеали како Бајрон или Шели, но неговиот култ кон пантеизмот е исто важен колку и оној на Шели. Китс бил вљубен и ја опевал [[Стара Грција]]: убавината на убавината на слободни, млади, заљубени парови тука со убавината на класичната уметност. Во „[[Ода на грчката урна]]“ (Ode on a Grecian Urn) покажува колку тој ја цени уметноста и оваа новина во романтизмот подоцна ќе послужи како инспирација за ставот на [[Волтер Патер]], а потоа и на [[Оскар Вајлд]], дека [[уметност]]а е независна од [[естетика]]та. Многумина сметаат дека најпопуларниот романописец од романтизмот е [[Волтер Скот]], чии историски романси послужиле како инспирација за генерација сликари, композитори и писатели ширум Европа. Најпознато дело му е „[[Ајванхо]]“ (Ivanhoe). [[Џејн Остин]] ја почнува традицијата љубовни романи. Најпознатото нејзино дело, „[[Гордост и предрасуди]]“ (Pride and Prejudice) ќе послужи како модел за сите следни љубовни романи. Но делата на Остин се сметаат за реалистични, а не романтичарски. По обичај, меѓу англиските романтичари се вклучува и поетот и сликар [[Вилијам Блејк]]. ==Викторијанска книжевност (1837–1901)== * Поезија: [[Елизабет Берет Браунинг]], [[Роберт Браунинг]], [[Џерард Менли Хопкинс]], [[Кристина Росети]], [[Данте Габриел Росети]], [[Алгернон Свинберн]], [[Алфред Тенисон]] * Драма: [[Хенри Артур Џоунс]], [[Оскар Вајлд]] * Проза: [[Томас Харди]], [[Бронте (семејство)|Сестрите Бронте]], [[Чарлс Дикенс]], [[Џорџ Елиот]], [[Елизабет Гаскел]], [[Роберт Луис Стивенсон]], [[Вилијам М. Текери]], [[Ентони Тролоп]] [[Image:Charles Dickens 3.jpg|right|thumb|[[Чарлс Дикенс]]]] [[Image:Alfred Lord Tennyson 1869.jpg|100px|thumb|left|Алфред Тенисон]] Во викторијанското доба (1837-1901), романот станува водечка книжевна форма. Повеќето писатели сакаат да го задоволат вкусот на големата средна класа отколку на аристократската. Меѓу најпознатите романи од овој период се емоционално моќните дела на сестрите Бронте, сатирата „[[Панаѓур на суетата]]“ (Vanity Fair) од [[Вилијам Мејкпис Текери]], реалистичните романи на [[Џорџ Елиот]] и романите на [[Ентони Тролоп]], во кои дава портрети на животите на земјопоседниците. [[Чарлс Дикенс]] се појавува на книжевната сцена во 1830-те и го започнува трендот на серијализирано објавување. Дикенс живописно пишува за животот во [[Лондон]] и маките на сиромашните, но употребува весел тон, прифатлив за сите класи. Сестрите Бронте пишувале во 1840-те и 1850-те. Нивните романи ги издавале под псевдонимите Курер, Елис и Ектон Бел. Иако на почеток не биле популарни и добро прифатени, подоцна им се оддава признание и го добиваат заслуженото место во светската книжевност. Во 1847, [[Шарлота Бронте|Шарлота]] ја објавува „[[Џејн Ер]]“ (Jane Eyre), [[Емили Бронте|Емили]] – „[[Оркански височини]]“ (Wuthering Heights). Во 1848, [[Ен Бронте]] ја објавува „[[Станарката на замокот Вајлдфел]]“ (The Tenant of Wildfell Hall). Во романите на [[Томас Харди]], [[Елизабет Гаскел]] и [[Џорџ Елиот]] се забележува интерес за руралните предели и социјалните и економски промените во селскиот живот. Водечки поети се [[Алфред Тенисон]], [[Роберт Браунинг]], [[Елизабет Берет Браунинг]], [[Метју Арнолд]], [[Данте Габриел Росети]] и [[Кристина Росети]]. ==Едвардијанска книжевност (1901–1914)== * Поезија: [[Томас Харди]] * Драма: [[Џон Галсворди]], [[Џорџ Бернард Шо]], [[Вилијам Батлер Јејтс]] * Проза: [[Арнолд Бенет]], [[Џозеф Конрад]], [[Едвард Морган Форстер]], [[Херберт Џорџ Велс]] ==Модернизам (1914–1945)== * Поезија: [[В. Х. Одн]], [[Т. С. Елиот]], [[Езра Паунд]] * Драма: [[Ноел Кауард]], [[Шон Окејси]] * Проза: [[Џејмс Џојс]], [[Вирџинија Вулф]], [[Д. Х. Лоренс]], [[Олдос Хаксли]] [[Image:T.S. Eliot, 1923.JPG|180px|thumb|right|[[Т. С. Елиот]]]] [[Image:Joyce oconnell dublin.jpg|100px|thumb|left|[[Џејмс Џојс]]]] Модернистичкото движење во англиската книжевност се појавува под влијание на идеите од романтизмот, политичките идеи на [[Карл Маркс]] и [[психоанализа|психоаналитичките]] теории за потсвеста на [[Зигмунд Фројд]]. [[Импресионизам|Импресионизмот]] и подоцна [[Кубизам|Кубизмот]] послужиле како инспирација за писателите од модернизмот. Иако модернизмот го достигнал врвот во периодот меѓу двете светски војни, најраните примери од ова движење се појавуваат кон крајот на XIX век. [[Џерард Менли Хопкинс]], [[А. Е. Хаусман]] и поетот и романописец [[Томас Харди]] ги напишале најраните модернистички ракописи во Англија за време на Викторијанското доба. Во првите декади на XX век се објавуваат значајни дела од модернизмот: збирката раскази „[[Даблинци]]“ (Dubliners) од [[Џејмс Џојс]], „[[Срце на темнината]]“ (Heart of Darkness) од [[Џозеф Конрад]], и поезија и драма од [[Вилијам Батлер Јејтс]]. Меѓу најважните романописци во периодот меѓу двете светски војни се: [[Вирџинија Вулф]], [[Едвард Морган Форстер|Е. М. Форстер]] и [[Дејвид Херберт Лоренс|Д. Х. Лоренс]]. Од овој период е најистакнат поетот [[Т. С. Елиот]]. Неговата поема „[[Пуста земја (Т. С. Елиот)|Пуста земја]]“ (''The Waste Land'') (1922) се смета за една од најважните модернистички поеми. Во САД, [[Вилијам Фокнер]], [[Ернест Хемингвеј]] и поетите [[Валас Стивенс]] и [[Роберт Фрост]] го развиваат модернизмот во Америка. Друга важна личност во развитокот на модернизмот е [[Езра Паунд]], кој ги „открил“ Т. С. Елиот и Џејмс Џојс, чиј роман „[[Улис]]“ (Ulyses) го основа „текот на свеста“ во англискиот роман и се смета за едно од најголемите книжевни достигнувања во XX век. Англискиот роман доживува голем подем пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а делата на Хенри Џејмс, Џозеф Конрад, Е. М. Фостер, Д. Х. Лоренс, Џејмс Џојс и Вирџинија Вулф претставуваат класици на современиот роман.<ref name="ReferenceA">Вера Чаповска, „Кон животот и делото на Вилијам Голдинг“, во: Вилијам Голдинг, ''Господарот на мувите''. Скопје: Наша книга, 1984, стр. 209.</ref> ==Постмодернизам (по 1945)== {{главна | Постмодернизам}} Поимот „постмодерна книжевност“ се користи за да се опишат некои тенденции во книжевноста по [[Втората светска војна]]. Некои позначајни имиња се: * Поезија: [[Венди Коуп]], [[Шејмус Хини]], [[Тед Хјуз]], [[Филип Ларкин]], [[Пол Малдун]], [[Р. С. Томас]] * Драма: [[Џон Арден]], [[Семјуел Бекет]], [[Едвард Бонд]], [[Керол Черчил]], [[Џон Озборн]], [[Харолд Пинтер]], [[Том Стопард]], Патрик Марбер * Проза: [[Питер Акројд]], [[Џон Банвил]], [[Пет Баркер]], [[Анџела Картер]], [[Џон Фаулс]], [[Казуо Ишигуро]], [[Дејвид Лоџ]], [[Ијан Мекјуан]], [[Греам Свифт]], [[Маргарет Јорк]]. Новиот англиски роман, појавен по Втората светска војна, бележи свртување кон традицијата на [[Чарлс Дикенс|Дикенс]], [[Херберт Џорџ Велс|Велс]] и [[Џорџ Орвел|Орвел]], а позначајни негови претставници се: [[Кингсли Ејмис]], Џон Вејн и [[Џон Брејн]]. Меѓу ретките претставници на експерименталниот роман во повоената англиска книжевност е [[Лоренс Дарел]], додека делата на [[Ајрис Мадок]] и [[Вилијам Голдинг]] означуваат свртување кон симболичниот роман кој се занимава со прашањата на доброто и злото, дуализмот на човечката личност, сексуалните аномалии итн., без индивидуализирање и создавање автентични ликови.<ref name="ReferenceA"/> == Поврзано == * [[Букерова награда]] ==Користена литература== * Andrew Sanders: The Short Oxford History of English Literature. Claredon Press, Oxford 2004, ISBN 0-19-9263388. * Émile Legouis: A Short History of English Literature. Claredon Press, Oxford 1934, ==Надворешни врски== {{рв|English language literature}} * [http://www.librarything.com/tag/british%20literature&more=1 British literature - Books tagged British literature] * [http://www.luminarium.org/medlit/ Luminarium: Anthology of Middle English Literature (1350-1485)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070308144413/http://luminarium.org/medlit/ |date=2007-03-08 }} * [http://www.luminarium.org/renlit/ Luminarium: 16th Century Renaissance English Literature (1485-1603)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070307002518/http://www.luminarium.org/renlit/ |date=2007-03-07 }} * [http://www.luminarium.org/sevenlit/ Luminarium: Seventeenth Century English Literature (1603-1660)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070307002542/http://www.luminarium.org/sevenlit/ |date=2007-03-07 }} * [http://www.wwnorton.com/nael/welcome.htm Norton Anthology of English Literature] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061109082106/http://www.wwnorton.com/nael/welcome.htm |date=2006-11-09 }} * [http://www.unizar.es/departamentos/filologia_inglesa/garciala/bibliography.html A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080906110954/http://www.unizar.es/departamentos/filologia_inglesa/garciala/bibliography.html |date=2008-09-06 }} Ed. José Ángel García Landa, (University of Zaragoza, Spain) [[Категорија:Англиска книжевност| ]] [[Категорија:Англиска култура|Книжевност]] [[Категорија:Англиски јазик|Книжевност]] n1q80z6pmi9k18lb0n1280rb9b94vpe Плоче Литотелми 0 703799 5602948 5472348 2026-08-01T22:05:38Z Kiril Simeonovski 3243 дополнување и средување 5602948 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Плоче Литотелми | iucn_category = Ia | photo = Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Плоче Литотелми | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = | nearest_city = | coordinates = | established = {{start date|2003}} | area = 0,23 км<sup>2</sup> }} '''Плоче Литотелми''' или само '''Плочи''' — природен резерват сместен во североисточниот дел на [[Македонија]], == Етимологија == Наоѓалиштето името го добило поради карпестите блокови во вид на зарамнети плочи и грамади од мек туф, како и од природните вдлабнатини со посебни облици и големини, во науката познати како [[литотелми]], коишто настанале под дејство на атмосферски промени.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref> == Местоположба == Резерватот е сместен на југозападните падини на планината [[Герман (планина)|Герман]], во областа [[Средорек (област)|Средорек]], на западниот раб на [[Славишко Поле|Славишкото Поле]], на ридот Меѓак, на надморска височина од 400 до 1.000 метри. Од селото [[Страцин]] е оддалечен два километра.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref><ref name="дома"/> == Опис == Резерватот зафаќа површина од 23,2 ха, на којашто во камени блокови во вид на зарамнети плочи со текот на времето се создале поголем број вдлабнатини (литотелми) кои повремено се исполнети со вода и во кои се развива посебна флора и фауна. Теренот на којшто се наоѓа резерватот претставува посебна тектонска целина којашто се издвојува како ефузивна целина и како дел од [[Вулканизам во Македонија#Кратовско-злетовска вулканска област|Кратовско-злетовската вулканска област]]. Во резерватот постојат голем број литотелми со просечен пречник од 20-60 цм и длабочина од 10-40 цм. Дното на литотелмите е покриено со [[детрит]] од трули лисја, [[трева]] и [[мов]].<ref name="дома"/> Литотелмите исполнуваат со вода рано напролет како последица на топењето на снегот и на пролетните дождови. Во овие минијатурни слатководни екосистеми се развива единствена водна фауна. Организмите коишто се развиваат во литотелмите се наречени [[телматобионти]] затоа што се прилагодени за живот во екстремни услови, успевајќи да се развијат брзо и за многу краток временски период да обезбедат потомство во облик на резистентни (латентни) јајца. Литотелмите како посебни природни живеалишта и водната фауна којашто се развива во нив се изразито чувствителни и на најмали промени во животната средина. Поради тоа, Европската Директива за живеалишта овој тип на биотопи го вклучува на листата на „Приоритетни природни живеалишта“.<ref name="дома"/> == Флора и фауна == Најзначаен вид во Плоче Литотелми е реликтниот вид на [[самовилско ракче]] (науч. ''Tanymastix stagnalis''),<ref>{{Наведено списание |author=Swetozar Petkovski |year=1995 |department=On the presence of the genus ''Tanymastix'' Simon, 1886 (Crustacea: Anostraca) in Macedonia |journal=Hydrobiologia |volume=298 |issue=1–3 |pages=307–313 |doi=10.1007/BF00033825 |editor=D. Belk, H. J. Dumont & G. Maier |title=Studies on Large Branchiopod Biology and Aquaculture II}}</ref> којшто во Европа е под силна закана од исчезнување. Овој вид ги населува периодичните води во низините, како и локвите и глацијалните езера на планините. По правило се работи за стенотермно-ладнољубиви организми (опстојуваат само при мали температурни промени) коишто не поднесуваат високи температури. Македонската популатција на овој вид се развива во многу мали водни живеалишта коишто содржат само по неколку литри вода и во коишто нема грабливци и ривалски видови. Плоче Литотелми е единственото место на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полустров]], каде што досега е пронајдено самовилското ракче.<ref name="дома"/> Во резерватот се присутни и многу ретки безрбетни животни, а застапени се и рбетниците. Од растителниот свет, се среќаваат [[Едногодишно растение|едногодишните растенија]] коишто својот животен циклус го завршуваат кога развојните услови се поволни, а во периодот кога локвите се пресушени преживуваат во облик на семе. За подрачјето се карактеристични две растителни заедници — едната се шуми на [[даб]], [[благун]] и на [[бел габер]], а втората се шуми на дабот плоскач и на дабот цер.<ref name="дома"/> == Заштита == Природниот резерват Плоче Литотелми е прогласен за строг природен резерват на 29 октомври 2003 година.<ref>[https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakon-izmeni-dopolnuvanja-i-podzakonski-akti-za-zastita-na-prirodata-file-3Jf8.pdf Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Плоче-Литотелми за строг природен резерват]</ref> Со закон донесен од страна на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Македонија]] на 28 октомври 2010 година, којшто е во согласност со Законот за заштита на природата, местото повторно било прогласено за строг природен резерват, што според категоризацијата на заштитени подрачја усогласена со меѓународните стандарди претставува највисок степен на заштита. Според тој закон, грижата за местото е доверена на [[Општина Кратово]], којашто во соработка со [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]] е задолжена да се грижи за резерватот и најдоцна две години по донесување на законот да изготви план и годишна програма за управување со него. Дополнително, голем број од животинските и растителните видови коишто се застапени во резерватот се ставени на повеќе домашни и меѓународни списоци на заштита.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Плоче Литотелми со околината.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 2.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 4.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ploče Litotelmi}} [[Категорија:Страцин]] [[Категорија:Герман (планина)]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Природни резервати во Македонија]] qf2svlhibbe07ttnqu7r137qv9tem2m 5602949 5602948 2026-08-01T22:08:21Z Kiril Simeonovski 3243 5602949 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Плоче Литотелми | iucn_category = Ia | photo = Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Плоче Литотелми | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = | nearest_city = | coordinates = {{Coord|42|09|20|N|22|01|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|2003}} | area = 0,23 км<sup>2</sup> }} '''Плоче Литотелми''' или само '''Плочи''' — природен резерват сместен во североисточниот дел на [[Македонија]]. == Етимологија == Наоѓалиштето името го добило поради карпестите блокови во вид на зарамнети плочи и грамади од мек туф, како и од природните вдлабнатини со посебни облици и големини, во науката познати како [[литотелми]], коишто настанале под дејство на атмосферски промени.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref> == Местоположба == Резерватот е сместен на југозападните падини на планината [[Герман (планина)|Герман]], во областа [[Средорек (област)|Средорек]], на западниот раб на [[Славишко Поле|Славишкото Поле]], на ридот Меѓак, на надморска височина од 400 до 1.000 метри. Од селото [[Страцин]] е оддалечен два километра.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref><ref name="дома"/> == Опис == Резерватот зафаќа површина од 23,2 ха, на којашто во камени блокови во вид на зарамнети плочи со текот на времето се создале поголем број вдлабнатини (литотелми) кои повремено се исполнети со вода и во кои се развива посебна флора и фауна. Теренот на којшто се наоѓа резерватот претставува посебна тектонска целина којашто се издвојува како ефузивна целина и како дел од [[Вулканизам во Македонија#Кратовско-злетовска вулканска област|Кратовско-злетовската вулканска област]]. Во резерватот постојат голем број литотелми со просечен пречник од 20-60 цм и длабочина од 10-40 цм. Дното на литотелмите е покриено со [[детрит]] од трули лисја, [[трева]] и [[мов]].<ref name="дома"/> Литотелмите исполнуваат со вода рано напролет како последица на топењето на снегот и на пролетните дождови. Во овие минијатурни слатководни екосистеми се развива единствена водна фауна. Организмите коишто се развиваат во литотелмите се наречени [[телматобионти]] затоа што се прилагодени за живот во екстремни услови, успевајќи да се развијат брзо и за многу краток временски период да обезбедат потомство во облик на резистентни (латентни) јајца. Литотелмите како посебни природни живеалишта и водната фауна којашто се развива во нив се изразито чувствителни и на најмали промени во животната средина. Поради тоа, Европската Директива за живеалишта овој тип на биотопи го вклучува на листата на „Приоритетни природни живеалишта“.<ref name="дома"/> == Флора и фауна == Најзначаен вид во Плоче Литотелми е реликтниот вид на [[самовилско ракче]] (науч. ''Tanymastix stagnalis''),<ref>{{Наведено списание |author=Swetozar Petkovski |year=1995 |department=On the presence of the genus ''Tanymastix'' Simon, 1886 (Crustacea: Anostraca) in Macedonia |journal=Hydrobiologia |volume=298 |issue=1–3 |pages=307–313 |doi=10.1007/BF00033825 |editor=D. Belk, H. J. Dumont & G. Maier |title=Studies on Large Branchiopod Biology and Aquaculture II}}</ref> којшто во Европа е под силна закана од исчезнување. Овој вид ги населува периодичните води во низините, како и локвите и глацијалните езера на планините. По правило се работи за стенотермно-ладнољубиви организми (опстојуваат само при мали температурни промени) коишто не поднесуваат високи температури. Македонската популатција на овој вид се развива во многу мали водни живеалишта коишто содржат само по неколку литри вода и во коишто нема грабливци и ривалски видови. Плоче Литотелми е единственото место на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полустров]], каде што досега е пронајдено самовилското ракче.<ref name="дома"/> Во резерватот се присутни и многу ретки безрбетни животни, а застапени се и рбетниците. Од растителниот свет, се среќаваат [[Едногодишно растение|едногодишните растенија]] коишто својот животен циклус го завршуваат кога развојните услови се поволни, а во периодот кога локвите се пресушени преживуваат во облик на семе. За подрачјето се карактеристични две растителни заедници — едната се шуми на [[даб]], [[благун]] и на [[бел габер]], а втората се шуми на дабот плоскач и на дабот цер.<ref name="дома"/> == Заштита == Природниот резерват Плоче Литотелми е прогласен за строг природен резерват на 29 октомври 2003 година.<ref>[https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakon-izmeni-dopolnuvanja-i-podzakonski-akti-za-zastita-na-prirodata-file-3Jf8.pdf Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Плоче-Литотелми за строг природен резерват]</ref> Со закон донесен од страна на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Македонија]] на 28 октомври 2010 година, којшто е во согласност со Законот за заштита на природата, местото повторно било прогласено за строг природен резерват, што според категоризацијата на заштитени подрачја усогласена со меѓународните стандарди претставува највисок степен на заштита. Според тој закон, грижата за местото е доверена на [[Општина Кратово]], којашто во соработка со [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]] е задолжена да се грижи за резерватот и најдоцна две години по донесување на законот да изготви план и годишна програма за управување со него. Дополнително, голем број од животинските и растителните видови коишто се застапени во резерватот се ставени на повеќе домашни и меѓународни списоци на заштита.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Плоче Литотелми со околината.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 2.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 4.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ploče Litotelmi}} [[Категорија:Страцин]] [[Категорија:Герман (планина)]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Природни резервати во Македонија]] 76623ok42vzx24myvwsmzmkzp4v0xba 5602951 5602949 2026-08-01T22:09:26Z Kiril Simeonovski 3243 5602951 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Плоче Литотелми | iucn_category = Ia | photo = Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Плоче Литотелми | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Страцин]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Кратово]] | coordinates = {{Coord|42|09|20|N|22|01|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|2003}} | area = 0,23 км<sup>2</sup> }} '''Плоче Литотелми''' или само '''Плочи''' — природен резерват сместен во североисточниот дел на [[Македонија]]. == Етимологија == Наоѓалиштето името го добило поради карпестите блокови во вид на зарамнети плочи и грамади од мек туф, како и од природните вдлабнатини со посебни облици и големини, во науката познати како [[литотелми]], коишто настанале под дејство на атмосферски промени.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref> == Местоположба == Резерватот е сместен на југозападните падини на планината [[Герман (планина)|Герман]], во областа [[Средорек (област)|Средорек]], на западниот раб на [[Славишко Поле|Славишкото Поле]], на ридот Меѓак, на надморска височина од 400 до 1.000 метри. Од селото [[Страцин]] е оддалечен два километра.<ref name="дома"/> == Опис == Резерватот зафаќа површина од 23,2 ха, на којашто во камени блокови во вид на зарамнети плочи со текот на времето се создале поголем број вдлабнатини (литотелми) кои повремено се исполнети со вода и во кои се развива посебна флора и фауна. Теренот на којшто се наоѓа резерватот претставува посебна тектонска целина којашто се издвојува како ефузивна целина и како дел од [[Вулканизам во Македонија#Кратовско-злетовска вулканска област|Кратовско-злетовската вулканска област]]. Во резерватот постојат голем број литотелми со просечен пречник од 20-60 цм и длабочина од 10-40 цм. Дното на литотелмите е покриено со [[детрит]] од трули лисја, [[трева]] и [[мов]].<ref name="дома"/> Литотелмите исполнуваат со вода рано напролет како последица на топењето на снегот и на пролетните дождови. Во овие минијатурни слатководни екосистеми се развива единствена водна фауна. Организмите коишто се развиваат во литотелмите се наречени [[телматобионти]] затоа што се прилагодени за живот во екстремни услови, успевајќи да се развијат брзо и за многу краток временски период да обезбедат потомство во облик на резистентни (латентни) јајца. Литотелмите како посебни природни живеалишта и водната фауна којашто се развива во нив се изразито чувствителни и на најмали промени во животната средина. Поради тоа, Европската Директива за живеалишта овој тип на биотопи го вклучува на листата на „Приоритетни природни живеалишта“.<ref name="дома"/> == Флора и фауна == Најзначаен вид во Плоче Литотелми е реликтниот вид на [[самовилско ракче]] (науч. ''Tanymastix stagnalis''),<ref>{{Наведено списание |author=Swetozar Petkovski |year=1995 |department=On the presence of the genus ''Tanymastix'' Simon, 1886 (Crustacea: Anostraca) in Macedonia |journal=Hydrobiologia |volume=298 |issue=1–3 |pages=307–313 |doi=10.1007/BF00033825 |editor=D. Belk, H. J. Dumont & G. Maier |title=Studies on Large Branchiopod Biology and Aquaculture II}}</ref> којшто во Европа е под силна закана од исчезнување. Овој вид ги населува периодичните води во низините, како и локвите и глацијалните езера на планините. По правило се работи за стенотермно-ладнољубиви организми (опстојуваат само при мали температурни промени) коишто не поднесуваат високи температури. Македонската популатција на овој вид се развива во многу мали водни живеалишта коишто содржат само по неколку литри вода и во коишто нема грабливци и ривалски видови. Плоче Литотелми е единственото место на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полустров]], каде што досега е пронајдено самовилското ракче.<ref name="дома"/> Во резерватот се присутни и многу ретки безрбетни животни, а застапени се и рбетниците. Од растителниот свет, се среќаваат [[Едногодишно растение|едногодишните растенија]] коишто својот животен циклус го завршуваат кога развојните услови се поволни, а во периодот кога локвите се пресушени преживуваат во облик на семе. За подрачјето се карактеристични две растителни заедници — едната се шуми на [[даб]], [[благун]] и на [[бел габер]], а втората се шуми на дабот плоскач и на дабот цер.<ref name="дома"/> == Заштита == Природниот резерват Плоче Литотелми е прогласен за строг природен резерват на 29 октомври 2003 година.<ref>[https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakon-izmeni-dopolnuvanja-i-podzakonski-akti-za-zastita-na-prirodata-file-3Jf8.pdf Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Плоче-Литотелми за строг природен резерват]</ref> Со закон донесен од страна на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Македонија]] на 28 октомври 2010 година, којшто е во согласност со Законот за заштита на природата, местото повторно било прогласено за строг природен резерват, што според категоризацијата на заштитени подрачја усогласена со меѓународните стандарди претставува највисок степен на заштита. Според тој закон, грижата за местото е доверена на [[Општина Кратово]], којашто во соработка со [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]] е задолжена да се грижи за резерватот и најдоцна две години по донесување на законот да изготви план и годишна програма за управување со него. Дополнително, голем број од животинските и растителните видови коишто се застапени во резерватот се ставени на повеќе домашни и меѓународни списоци на заштита.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Плоче Литотелми со околината.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 2.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 4.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ploče Litotelmi}} [[Категорија:Страцин]] [[Категорија:Герман (планина)]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Природни резервати во Македонија]] d2ot3d07c41f5mqtnu4tcn6fsqj4gqn 5602952 5602951 2026-08-01T22:09:53Z Kiril Simeonovski 3243 /* Флора и фауна */ 5602952 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Плоче Литотелми | iucn_category = Ia | photo = Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Плоче Литотелми | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Страцин]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Кратово]] | coordinates = {{Coord|42|09|20|N|22|01|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|2003}} | area = 0,23 км<sup>2</sup> }} '''Плоче Литотелми''' или само '''Плочи''' — природен резерват сместен во североисточниот дел на [[Македонија]]. == Етимологија == Наоѓалиштето името го добило поради карпестите блокови во вид на зарамнети плочи и грамади од мек туф, како и од природните вдлабнатини со посебни облици и големини, во науката познати како [[литотелми]], коишто настанале под дејство на атмосферски промени.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref> == Местоположба == Резерватот е сместен на југозападните падини на планината [[Герман (планина)|Герман]], во областа [[Средорек (област)|Средорек]], на западниот раб на [[Славишко Поле|Славишкото Поле]], на ридот Меѓак, на надморска височина од 400 до 1.000 метри. Од селото [[Страцин]] е оддалечен два километра.<ref name="дома"/> == Опис == Резерватот зафаќа површина од 23,2 ха, на којашто во камени блокови во вид на зарамнети плочи со текот на времето се создале поголем број вдлабнатини (литотелми) кои повремено се исполнети со вода и во кои се развива посебна флора и фауна. Теренот на којшто се наоѓа резерватот претставува посебна тектонска целина којашто се издвојува како ефузивна целина и како дел од [[Вулканизам во Македонија#Кратовско-злетовска вулканска област|Кратовско-злетовската вулканска област]]. Во резерватот постојат голем број литотелми со просечен пречник од 20-60 цм и длабочина од 10-40 цм. Дното на литотелмите е покриено со [[детрит]] од трули лисја, [[трева]] и [[мов]].<ref name="дома"/> Литотелмите исполнуваат со вода рано напролет како последица на топењето на снегот и на пролетните дождови. Во овие минијатурни слатководни екосистеми се развива единствена водна фауна. Организмите коишто се развиваат во литотелмите се наречени [[телматобионти]] затоа што се прилагодени за живот во екстремни услови, успевајќи да се развијат брзо и за многу краток временски период да обезбедат потомство во облик на резистентни (латентни) јајца. Литотелмите како посебни природни живеалишта и водната фауна којашто се развива во нив се изразито чувствителни и на најмали промени во животната средина. Поради тоа, Европската Директива за живеалишта овој тип на биотопи го вклучува на листата на „Приоритетни природни живеалишта“.<ref name="дома"/> == Флора и фауна == Најзначаен вид во Плоче Литотелми е реликтниот вид на [[вилинско ракче]] (науч. ''Tanymastix stagnalis''),<ref>{{Наведено списание |author=Swetozar Petkovski |year=1995 |department=On the presence of the genus ''Tanymastix'' Simon, 1886 (Crustacea: Anostraca) in Macedonia |journal=Hydrobiologia |volume=298 |issue=1–3 |pages=307–313 |doi=10.1007/BF00033825 |editor=D. Belk, H. J. Dumont & G. Maier |title=Studies on Large Branchiopod Biology and Aquaculture II}}</ref> којшто во Европа е под силна закана од исчезнување. Овој вид ги населува периодичните води во низините, како и локвите и глацијалните езера на планините. По правило се работи за стенотермно-ладнољубиви организми (опстојуваат само при мали температурни промени) коишто не поднесуваат високи температури. Македонската популатција на овој вид се развива во многу мали водни живеалишта коишто содржат само по неколку литри вода и во коишто нема грабливци и ривалски видови. Плоче Литотелми е единственото место на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полустров]], каде што досега е пронајдено самовилското ракче.<ref name="дома"/> Во резерватот се присутни и многу ретки безрбетни животни, а застапени се и рбетниците. Од растителниот свет, се среќаваат [[Едногодишно растение|едногодишните растенија]] коишто својот животен циклус го завршуваат кога развојните услови се поволни, а во периодот кога локвите се пресушени преживуваат во облик на семе. За подрачјето се карактеристични две растителни заедници — едната се шуми на [[даб]], [[благун]] и на [[бел габер]], а втората се шуми на дабот плоскач и на дабот цер.<ref name="дома"/> == Заштита == Природниот резерват Плоче Литотелми е прогласен за строг природен резерват на 29 октомври 2003 година.<ref>[https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakon-izmeni-dopolnuvanja-i-podzakonski-akti-za-zastita-na-prirodata-file-3Jf8.pdf Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Плоче-Литотелми за строг природен резерват]</ref> Со закон донесен од страна на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Македонија]] на 28 октомври 2010 година, којшто е во согласност со Законот за заштита на природата, местото повторно било прогласено за строг природен резерват, што според категоризацијата на заштитени подрачја усогласена со меѓународните стандарди претставува највисок степен на заштита. Според тој закон, грижата за местото е доверена на [[Општина Кратово]], којашто во соработка со [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]] е задолжена да се грижи за резерватот и најдоцна две години по донесување на законот да изготви план и годишна програма за управување со него. Дополнително, голем број од животинските и растителните видови коишто се застапени во резерватот се ставени на повеќе домашни и меѓународни списоци на заштита.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Плоче Литотелми со околината.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 2.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 4.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ploče Litotelmi}} [[Категорија:Страцин]] [[Категорија:Герман (планина)]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Природни резервати во Македонија]] hao4i8mk14wykn1mu01p83jos0zganu 5602954 5602952 2026-08-01T22:11:06Z Kiril Simeonovski 3243 5602954 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Плоче Литотелми | iucn_category = Ia | photo = Воздушен поглед на Плоче Литотелми 3.jpg | photo_caption = Воздушен поглед на Плоче Литотелми | map = | relief = 1 | map_caption = | map_width = | location = во близина на [[Страцин]], [[Македонија]] | nearest_city = [[Кратово]] | coordinates = {{Coord|42|09|20|N|22|01|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | established = {{start date|2003}} | area = 0,23 км<sup>2</sup> }} '''Плоче Литотелми''' или само '''Плочи''' — природен резерват сместен во североисточниот дел на [[Македонија]]. == Етимологија == Наоѓалиштето името го добило поради карпестите блокови во вид на зарамнети плочи и грамади од мек туф, како и од природните вдлабнатини со посебни облици и големини, во науката познати како [[литотелми]], коишто настанале под дејство на атмосферски промени.<ref name="дома">„[https://doma.edu.mk/foto-prikazna/ploche-litotelmi-zaboraven-strog-priroden-rezervat/ Плоче Литотелми – заборавен строг природен резерват]“. ''Дома''. 6 февруари 2024.</ref> == Местоположба == Резерватот е сместен на југозападните падини на планината [[Герман (планина)|Герман]], во областа [[Средорек (област)|Средорек]], на западниот раб на [[Славишко Поле|Славишкото Поле]], на ридот Меѓак, на надморска височина од 400 до 1.000 метри. Од селото [[Страцин]] е оддалечен два километра.<ref name="дома"/> == Опис == Резерватот зафаќа површина од 23,2 ха, на којашто во камени блокови во вид на зарамнети плочи со текот на времето се создале поголем број вдлабнатини (литотелми) кои повремено се исполнети со вода и во кои се развива посебна флора и фауна. Теренот на којшто се наоѓа резерватот претставува посебна тектонска целина којашто се издвојува како ефузивна целина и како дел од [[Вулканизам во Македонија#Кратовско-злетовска вулканска област|Кратовско-злетовската вулканска област]]. Во резерватот постојат голем број литотелми со просечен пречник од 20-60 цм и длабочина од 10-40 цм. Дното на литотелмите е покриено со [[детрит]] од трули лисја, [[трева]] и [[мов]].<ref name="дома"/> Литотелмите исполнуваат со вода рано напролет како последица на топењето на снегот и на пролетните дождови. Во овие минијатурни слатководни екосистеми се развива единствена водна фауна. Организмите коишто се развиваат во литотелмите се наречени [[телматобионти]] затоа што се прилагодени за живот во екстремни услови, успевајќи да се развијат брзо и за многу краток временски период да обезбедат потомство во облик на резистентни (латентни) јајца. Литотелмите како посебни природни живеалишта и водната фауна којашто се развива во нив се изразито чувствителни и на најмали промени во животната средина. Поради тоа, Европската Директива за живеалишта овој тип на биотопи го вклучува на листата на „Приоритетни природни живеалишта“.<ref name="дома"/> == Флора и фауна == Најзначаен вид во Плоче Литотелми е реликтниот вид на [[вилинско ракче]] (науч. ''Tanymastix stagnalis''),<ref>{{Наведено списание |author=Swetozar Petkovski |year=1995 |department=On the presence of the genus ''Tanymastix'' Simon, 1886 (Crustacea: Anostraca) in Macedonia |journal=Hydrobiologia |volume=298 |issue=1–3 |pages=307–313 |doi=10.1007/BF00033825 |editor=D. Belk, H. J. Dumont & G. Maier |title=Studies on Large Branchiopod Biology and Aquaculture II}}</ref> којшто во Европа е под силна закана од исчезнување. Овој вид ги населува периодичните води во низините, како и локвите и глацијалните езера на планините. По правило се работи за стенотермно-ладнољубиви организми (опстојуваат само при мали температурни промени) коишто не поднесуваат високи температури. Македонската популатција на овој вид се развива во многу мали водни живеалишта коишто содржат само по неколку литри вода и во коишто нема грабливци и ривалски видови. Плоче Литотелми е единственото место на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полустров]], каде што досега е пронајдено самовилското ракче.<ref name="дома"/> Во резерватот се присутни и многу ретки безрбетни животни, а застапени се и рбетниците. Од растителниот свет, се среќаваат [[Едногодишно растение|едногодишните растенија]] коишто својот животен циклус го завршуваат кога развојните услови се поволни, а во периодот кога локвите се пресушени преживуваат во облик на семе. За подрачјето се карактеристични две растителни заедници — едната се шуми на [[даб]], [[благун]] и на [[бел габер]], а втората се шуми на дабот плоскач и на дабот цер.<ref name="дома"/> == Заштита == Природниот резерват Плоче Литотелми е прогласен за строг природен резерват на 29 октомври 2003 година.<ref>[https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakon-izmeni-dopolnuvanja-i-podzakonski-akti-za-zastita-na-prirodata-file-3Jf8.pdf Указ за прогласување на Законот за прогласување на локалитетот „Плоче-Литотелми за строг природен резерват].</ref> Со закон донесен од страна на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Македонија]] на 28 октомври 2010 година, којшто е во согласност со Законот за заштита на природата, местото повторно било прогласено за строг природен резерват, што според категоризацијата на заштитени подрачја усогласена со меѓународните стандарди претставува највисок степен на заштита. Според тој закон, грижата за местото е доверена на [[Општина Кратово]], којашто во соработка со [[Министерство за животна средина и просторно планирање|Министерството за животна средина и просторно планирање]] е задолжена да се грижи за резерватот и најдоцна две години по донесување на законот да изготви план и годишна програма за управување со него. Дополнително, голем број од животинските и растителните видови коишто се застапени во резерватот се ставени на повеќе домашни и меѓународни списоци на заштита.<ref name="дома"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Плоче Литотелми со околината.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 2.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми.jpg| Податотека:Воздушен поглед на Плоче Литотелми 4.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ploče Litotelmi}} [[Категорија:Страцин]] [[Категорија:Герман (планина)]] [[Категорија:Споменици на природата на Македонија]] [[Категорија:Природни резервати во Македонија]] rh54sxuhjmcuzf65smbsuw2ztxu84db Разговор:Плоче Литотелми 1 703804 5602953 1718175 2026-08-01T22:10:37Z Kiril Simeonovski 3243 5602953 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h Максимијан Цариградски 0 737903 5602896 5005178 2026-08-01T17:45:12Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602896 wikitext text/x-wiki {{Infobox Patriarch | honorific-prefix = | name = Максимијан Цариградски<br>Πατριάρχης Μαξιμιανός | honorific-suffix = | patriarch_of = Цариградски патријарси | image = Menaion icon (17 c., TsAK) - April - 40 Maximianus of Constantinople.jpg | caption = | ordination = | consecration = | enthroned = 426 | ended = 427 | province = | diocese = | see = | church = [[Цариградска патријаршија|Цариградска црква]] | predecessor = [[Несториј Цариградски|Несториј]] | successor =[[Прокл (архиепископ)|Прокл]] | religion = | occupation = [[Цариградски патријарх]] }} '''Максимијан Цариградски''' (починал околу {{починал на|||434}}) — [[Цариградски патријарх]] во [[431]] до [[434]] година. По потекло, Максимијан бил од [[Рим]]. Во [[Цариград]] дошол по работа, но не е познато зошто се задржал повеќе време во градот. Кога [[Несториј Цариградски]] бил симнат од цариградскиот престол, за нов патријарх бил избран Максимијан. {{Цариградски патријарси}} {{DEFAULTSORT:Максимијан Цариградски}} [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Византијци од 5 век]] [[Категорија:Ранохристијански контроверзии]] [[Категорија:Архиепископи од 5 век]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Цариградски архиепископи]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 5 век]] 7wroanvp576abffjivlzmxpwud9ol0l Флавијан Цариградски 0 738037 5602897 5005175 2026-08-01T18:02:03Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Patriarch | honorific-prefix = | name = Флавијан Цариградски<br>Πατριάρχης Φλαβιανός | honorific-suffix = | patriarch_of = Цариградски патријарси | image = Flavian_the_Confessor_the_Patriarch_of_Constantinople.jpg | caption =Свети Флавијан, како што е прикажан во 11 век, [[Менолог на Василиј II]] | ordination = | consecration = | enthroned = 446 | ended = 449 | province = | diocese = | see = | church = [[Цариградска патријаршија|Цариградска црква]] | predecessor = [[Прокл (архиепископ)|Прокл]] | successor =[[Анатолиј Цариградски|Анатолиј]] | religion = | occupation = [[Цариградски патријарх]] }} '''Флавијан Цариградски''' (починал во {{починал на|||449}} година) — [[Цариградски патријарх]] во периодот од [[446]] до [[449]] година. Тој бил наследник на [[Прокл (архиепископ)|Прокл]], во времето на [[Теодосиј II]], во времето кога жестоко се водел спорот околу можното осудување на новите еретички движења во империјата. Во текот на 448 година, Флавијан го свикал собор, на кој го осудил и го лишил од чинот на Евтихиј, кој рекол дека може да се согласи, да исповеда дека:„Господ Исус Христос, се состоел од две природи, сè до нивното соединување. На православните ова не им одговарало. Но, Алексадрискиот патријарх, [[Диоскор Александриски]], кој го заштитувал му го вратил чинот. Ова се случило, бидејќи царот бил на негова страна. Евтих го осудил Флавијан за [[несторијанство]]. За Флавијан да биде осуден, царот [[Теодосиј II]], свикал собор во [[449]] година, познат како [[Разбојнички собор]]. На него претседавал [[Диодор Александриски]], и соборот го осудил и лишил Флавијан од чин. Но, настанала тепачка, и бројната војска која ги придружувала монофизитите го претепала Флавијан до смрт. Затоа, и овој собор се нарекол Разбојнички собор<ref>{{наведена книга|last=Давитковски|first=Петар|title=Историја на христијанската црква II дел|publisher=Скопје|location=Скопје|date=1987}}</ref>. По ова Флавијан бил осуден и протеран во Ефес. Починал во 449 година. Освен тој, од дворот биле прогонети и царицата Пулхерија. Но целата интрига била откриена на [[Четврти вселенски собор|Четвртиот вселенски собор]], и таа повторно била вратена во дворецот. По нејзина заповед, моштите на Флавијан биле пренесени од Ефес во Цариград во [[Црква Свети Апостоли (Цариград)|црквата]] посветена на [[Апостоли|Светите Апостоли]]. Од страна на [[Православие|Православната]] и [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]], Флавијан е прогласен за светец. == Наводи == {{наводи}} {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Христијански маченици од средниот век]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Архиепископи од 5 век]] [[Категорија:Ранохристијански контроверзии]] [[Категорија:Византијци од 5 век]] [[Категорија:Христијански маченици од 5 век]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Цариградски архиепископи]] [[Категорија:Византиски теолози]] [[Категорија:Христијански светци од 5 век]] tuypq89z461agoxw7svxkvw5n6evz94 IrDA 0 738979 5602978 5077611 2026-08-02T01:05:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602978 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} [[Image:IrDA USB.jpg|thumb|200 п|IrDA преку [[USB]]]] [[Image:IrDA w tel.jpg|thumb|200 px|IrDA во [[мобилен телефон|мобилниот телефон]] [[Сименс CXT70]]]] Инфраред Податочната Асоцијација(IrDA) дефинира физички спецификации, односно стандарди за комуникациски протокол за размена на податоци на мало растојание преку инфрацрвена светлина. *'''IrDA''' е пример за безжична оптичка комуникација на многу мал опсег. *IrDA интерфејсите се користат како медицински имструменти ,како опрема за тестирање и мерење,palmtop компјутери, мобилни телефони, и лаптопи(повеќето лаптопи и телефони исто така овозможуваат и блутут но денес станува се поприфатливо за блутут-от едноставно да го замени IrDA во поновите верзии од производите). *IrDA спецификациите вклучуваат [[#IrPHY|IrPHY]], [[#IrLAP|IrLAP]], [[#IrLMP|IrLMP]], [[#IrCOMM|IrCOMM]], [[#Tiny TP|Tiny TP]], [[#IrOBEX|IrOBEX]], [[#IrLAN|IrLAN]] и [[#IrSimple|IrSimple]]. IrDA сега има произведено нов стандард, IrFM, кој служи за инфраред финансиско праќање пораки(пример за плаќање) исто така познато како "Point and Pay". За апаратите кои комуницираат преку IrDA мора да имаат директна врска или видокруг слично како кај далечинскиот управувач кај телевизорите. ===Спецификации=== ---- ====IrPHY==== Задолжителниот IrPHY(Спецификација на инфраред физичкиот слој) е првиот(најнискиот) слој од спецификациите на IrDA.Најважните спецификации се: *Опсег: стандард: 1м; мала моќност кон мала моќност: 0.2м; стандард за ниска моќност: 0.3м *Агол: минимален агол ±15° *Брзина:2.4 kbit/s до 1 Gbit/s *"Инфраред прозорец" *Бранова должина: 875 ± 30&nbsp;nm&nbsp;nm<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.faculty.iu-bremen.de/birk/lectures/PC101-2003/17bluetooth/bluetooth/irda.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-01-15 |archive-date=2003-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030921231358/http://www.faculty.iu-bremen.de/birk/lectures/PC101-2003/17bluetooth/bluetooth/irda.html |url-status=dead }}</ref> IrDA примопредавателите комуницираат со инфраред пулсирањата во агол кој се протега минимум 15°.Физичките спецификации на IrDA побаруваат минималното зрачење да се одржува така што сигналот би бил видлив и до 1 метар оддалеченост.Слично на ова,спецификациите побаруваат максималното зрачење да не биде надминато така што приемникот не би бил попречен со светлина кога уредот се доближува.Во пракса постојат уреди кои недостигнуваат оддалеченост од 1 метар, меѓутоа постојат и уреди кои успеваат да достигнат оддалеченост и до неколку метри.Постојат и уреди кои нетолерираат преголема доближеност до други уреди.Типичната точка за IrDA комуникација е од 5 до 60 см(2.0 до 24 инчи) оддалеченост од примопредавателот.IrDA податочните комуникации функционираат со помош на полудуплекс врска бидејќи додека емитуваат,уредот кој претставува приемник е осветлен("заслепен") од светлината на својот сопствен предавател, и поради тоа полна-дуплекс врска не е возможна.Двата уреда кои комуницираат симулираат полн-дуплекс комуникација со брзо вртење на врската наоколу.Примарниот уред го контролира мерењето на поврзаноста, но и двете страни се ограничени до точно определени ограничувања и се потпомогнати да ги вклучат врските од околу колку што е можно побрзо. Преносните стапки се распределени во неколку категории:SIR,MIR,FIR,VFIR,UFIR и Giga-IR.Брзините на серискиот инфраред (SIR) ги покриваат брзините за пренос кои се поддржани од RS-232 порта(9600 bit/s, 19.2 kbit/s, 38.4 kbit/s, 57.6 kbit/s, 115.2 kbit/s).Сè додека најмалиот заеднички именител за сите уреди е 9600 bit/s,сите подоцнежни откритија и преговарања се изведуваат на оваа бауд стапка.MIR(Медиум Инфраред) не е официјално прифатен израз меѓутоа се користи кога се однесува за брзини од 0.576 Mbit/s и 1.152 Mbit/s.Брз Инфраред (FIR) се смета за застарен термин од страна на IrDA,но сепак е во секојдневна употреба кога треба да се означи пренос на 4 Mbit/s.FIR понекогаш се користи за претставување на сите брзини над SIR.Како и да е различни пристапи за кодирање се користат од MIR и FIR, и различни пристапи од MIR рамките и FIR пакетите.Поради таа причина овие неофицијални термини довеле до разликување на овие два пристапа.Во иднина ќе постојат поголеми брзини за пренос (моментално нарекувани Многу Брз Инфраред или VFRI)кој се однесува на брзини од 16 Mbit/s.Постојат (VFRI) инфраред примопредаватели како што е TFDU8108 кој функционира во рамки од 9.6 kbit/s до 16 Mbit/s. UFIR (Ултра Брз Инфраред) протоколот поддржува брзина од 96 Mbit/s.Giga-IR протоколот поддржува преносни брзини од 512 Mbit/s и 1 Gbit/s (125 MB/s) и користи 2-ASK и 4-ASK модулација. Овие се разликуваат од другите слични инфраред системи за комуникација кои функционираат надвор од IrDA спрецификациите.PDA комуникациските формати како што се HPSIR, ASKIR се такви.Ова исто така вклучува CIR, кои најчесто се користат во далечинските управувачи, кои се засноваат на протокол кој користи секвенци од пулсови и простор.Можно е да се управува со CIR преку софтвер како што е Lirc. ====IrLAP==== Задолжителниот IrLAP(Инфраред протокол за пристапна врска) е вториот слој од IrDA спецификациите.Тој се наоѓа помеѓу IrPHY и IrLMP слојот.Тој го претставува слојот за податочна врска во OSI моделот.Најважните спецификации се: *Контрола на пристап *Откривање на потенцијалните партнери за комуникација *Дистрибуција на примарните/секундарните улоги на уредите *Преговарање за QoS праметрите. Во IrLAP слојот уредите кои комуницираат се поделени на Примарни уреди и Секундарни уреди.Примарните уреди ги контролираат Секундарните. ====IrLMP==== Задолжителниот IrLMP(Инфраред протокол за управување) е третиот слој на IrDA спецификациите.Тој може да се подели на два дела.Првиот или LM-MUX кој "лежи" на врвот на IrLAP слојот.Неговите најголеми достигнувања се: *Обезбедува повеќекратни логички канали *Овозможува промена на Примарните/Секундарните уреди Вториот или LM-IAS кој обезбедува листа каде што сервис услужниците може да ги регистрираат нивните сервиси при што потоа други уреди ќе може да ги пристапат нивните сервиси преку поставување прашање на LM-IAS. ====Tiny TP==== Опционалниот Tiny TP(Мал Протокол за Транспорт) "лежи" над IrLMP слојот.Тој овозможува: *Tранспорт на големи пораки со помош на SAR *Контрола на проток со давање кредити на секој логички канал. ====IrCOMM==== Опционалниот IrCOMM(Инфраред Протокол за Комуникација) овозможува на инфраред уредите да се однесуваат како сериски или паралелни порти.Тој лежи над IrLMP слојот. ====IrOBEX==== Опционалниот IrOBEX(Инфраред Размена на Објекти)овозможува размена на произволни податочни објекти помеѓу инфраред уреди.Тој лежи над Tiny TP протоколот, а тоа значи дека дека Tiny TP е задолжителен за да може IrOBEX да работи. ====IrLAN==== Опционалниот IrLAN дава можност да се поврзе инфраред уредот на локална мрежа. Постојат три можни методи: *Access Point *Peer to Peer *Hosted Бидејќи IrLAN лежи на Tiny TP протоколот, Tiny TP протоколот мора да биде имплементиран за да може IrLAN да работи. ====IrSimple==== IrSimple постигнува најмалку 4 до 10 пати поголеми брзини за пренос на податоци со подобрување на ефикасноста на инфраред IrDA протоколот.Нормална слика од мобилен телефон може да биде пренесена за помалку од 1 секунда.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.irda.org/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=48 |title=архивски примерок |accessdate=2011-01-15 |archive-date=2011-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610163838/http://www.irda.org/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=48 |url-status=dead }}</ref> ====IrSimpleShot==== Една од основните цели на IrSimpleShot е да овозможи милиони IrDA мобилни телефони со камера да пренесуваат безжично слики до печатачите и др. ===Популарност=== ---- IrDA беше популарна на лаптопите и некои десктоп компјутери за време на доцните 90-ти до раните 2000-ти.Како и да е таа беше заменета од другите безжични технологии како што се WiFi и Bluetooth, и сето тоа бидејќи на овие технологии не им е потребена директна линија на погледот и поради тоа може да се користат како хардверски уреди, глувче и тастатура.Сè уште се користи во некои средини, каде што интерфејсите не овозможуваат радио-заснована безжична технологија.Популарноста на IrDA се враќа сè повеќе поради неговите висококвалитетни IrSimple протоколи кои овозможуваат трансфер на слики помеѓу печатачите, мобилните телефони и уреди за приказ за неповеќе од 1 секунда. IrDA хардверот е и поевтин и ги избегнува оние безбедносни проблеми кои настануваат со безжичната технологија како што е тоа Bluetooth. === Надворешни врски === ---- {{рв|IrDA}} * [http://www.irda.org/ Infrared Data Association website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080522132313/http://www.irda.org/ |date=2008-05-22 }} * [http://www.zmd.biz/irda.php?group=irda&content=about ZMD IRDA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091112115059/http://www.zmd.biz/irda.php?group=irda&content=about |date=2009-11-12 }} * [http://www.tldp.org/HOWTO/Infrared-HOWTO/ Linux Infrared HOWTO] * [http://www.lirc.org Linux Infrared Remote Control] * [http://tuxmobil.org/ir_misc.html Linux status of infrared devices (IrDA, ConsumerIR, Remote Control)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130425030439/http://tuxmobil.org/ir_misc.html |date=2013-04-25 }} * [http://www.deviceforge.com/news/NS7351692307.html Latest IRDA developments]{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} including IrSimple, VFIR and UFIR (2005) ===Наводи=== ---- {{Reflist}} * Charles D. Knutson with Jeffrey M. Brown, IrDA Principles and Protocols, 2004, ISBN 0-9753892-0-3 [[Категорија:Стандардизациони организации]] bgi2umwnq0juu96a8k30datfbehx6gg Катерина Тјудор (ќерка на Хенри VII) 0 756652 5602848 5600669 2026-08-01T15:53:35Z Gurther 105215 5602848 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Катерина Тјудор | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}} | place of birth = [[Лондонска кула]] | date of death = {{починал на|10|февруари|1503}} |image=British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg}} '''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) била ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање. [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]] [[Категорија:Англичани од 16 век]] lrp4gb1ldykg689rtfezbggehs1kjqh 5602849 5602848 2026-08-01T15:53:49Z Gurther 105215 5602849 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Катерина Тјудор | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}} | place of birth = [[Лондонска кула]] | date of death = {{починал на|10|февруари|1503}} |image=British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg}} '''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) — ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање. [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]] [[Категорија:Англичани од 16 век]] pgbae6ndcl3nshjahk297aexlaitjlz 5602850 5602849 2026-08-01T15:54:07Z Gurther 105215 5602850 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Infobox royalty | name = Катерина Тјудор | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}} | place of birth = [[Лондонска кула]] | date of death = {{починал на|10|февруари|1503}} |image=British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg}} '''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) — ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање. [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]] [[Категорија:Англичани од 16 век]] 049xkcuwz2kwk6w9xbg2bfc1di8672m 5602851 5602850 2026-08-01T15:54:57Z Gurther 105215 5602851 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Infobox royalty | name = Катерина Тјудор | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}} | place of birth = [[Лондонска кула]] | date of death = {{починал на|10|февруари|1503}} |image=British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg}} '''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) — ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање. {{Англија-био-никулец}} [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]] [[Категорија:Англичани од 16 век]] q66og4am9r9mcmdvd6aejb9016jhty1 5602852 5602851 2026-08-01T15:55:22Z Gurther 105215 5602852 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Infobox royalty | name = Катерина Тјудор | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}} | place of birth = [[Лондонска кула]] | date of death = {{починал на|10|февруари|1503}} |image=British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg}} '''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) — ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање. [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]] [[Категорија:Англичани од 16 век]] {{Англија-био-никулец}} cqhm1b64zzzuy68o64e47ff6nna5csd 5602853 5602852 2026-08-01T15:55:36Z Gurther 105215 Отповикана преработката [[Special:Diff/5602852|5602852]] на [[Special:Contributions/Gurther|Gurther]] ([[User talk:Gurther|разговор]]) 5602853 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Infobox royalty | name = Катерина Тјудор | father = [[Хенри VII]] | mother = [[Елизабета Јоршка]] | date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}} | place of birth = [[Лондонска кула]] | date of death = {{починал на|10|февруари|1503}} |image=British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg}} '''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) — ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање. {{Англија-био-никулец}} [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]] [[Категорија:Англичани од 16 век]] q66og4am9r9mcmdvd6aejb9016jhty1 Кралски златен медал 0 757402 5602916 5260798 2026-08-01T19:25:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602916 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Charles Robert Cockerell.jpg|мини|Чарлс Роберт Кокерел]] '''Кралскиот златен медал''' ([[англ.]] ''Royal Gold Medal'') е награда за [[архитектура]] што секоја година ја доделува [[Кралски институт на британските архитекти|Кралскиот институт на британските архитекти]] во име на британскиот монарх за значајни придонеси во архитектурата на меѓународната сцена. Наградата за првпат е доделена во 1848 г. на [[Чарлс Роберт Кокерел]], а меѓу лауреатите спаѓаат некои од најзначајните архитекти на XIX и XX век, вклучувајќи ги [[Гајлс Гилберт Скот]] (1925), [[Френк Лојд Рајт]] (1941) и [[Ле Корбизје]] (1953). Освен архитекти, наградата ја имаат добиено и двајца инженери: [[Ове Аруп]] (1966) и [[Питер Рајс]] (1992). Во 1999 г. медалот е доделен на градот [[Барселона]] (Шпанија). Медалот се доделува врз основа на целокупниот опус на архитектот наместо за поединечни дела. ==Добитници== <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * 2022: [[Балкришна Доши]] (Индија) * 2021: [[Дејвид Аџаје]] (Британија/Гана) * 2020: биро „Графтон“ (Ирска) * 2019: [[Николас Гримшо]] (Британија) * 2018: [[Нив Браун]] (САД/Британија) * 2017: [[Пауло Мендес да Роша]] (Бразил) * 2016: [[Заха Хадид]] (Британија/Ирак) * 2015: [[Шила О'Донел]] и [[Џон Туоми]] (Ирска) * 2014: [[Џозеф Рикверт]] (Британија) * 2013: [[Петер Цумтор]] (Швајцарија) * 2012: [[Херман Херцбергер]] (Холандија) * 2011: [[Дејвид Чиперфилд]] (Британија) * 2010: [[И. М. Пеј]] (Кина/САД) * 2009: [[Алваро Сиза Виеира]] (Португалија) * 2008: [[Едвард Калинан]] (Британија) * 2007: [[Херцог и де Мојорон]] (Швајцарија)<ref>[http://www.ajplus.co.uk/news/news_article/?aid=54853&sid=49 Добитник за 2007 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071011090018/http://www.ajplus.co.uk/news/news_article/?aid=54853&sid=49 |date=2007-10-11 }} {{en}}</ref> * 2006: [[Тојо Ито]] (Јапонија)<ref>[http://www.riba.org/go/RIBA/News/Press_4975.html Добитник за 2006 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060929173004/http://www.riba.org/go/RIBA/News/Press_4975.html |date=2006-09-29 }} {{en}}</ref> * 2005: [[Фрај Ото]] (Германија) * 2004: [[Рем Колхас]] (Холандија) * 2003: [[Рафаел Монео]] (Шпанија) * 2002: [[Архиграм]] (Британија) * 2001: [[Жан Нувел]] (Франција) * 2000: [[Френк Гери]] (САД) * 1999: [[Барселона]] (Шпанија) * 1998: [[Оскар Нимаер]] (Бразил) * 1997: [[Тадао Андо]] (Јапонија) * 1996: [[Хари Зајдлер]] (Австрија/Австралија) * 1995: [[Колин Роу]] (Британија/САД) * 1994: [[Мајкл Хопкинс|Мајкл]] и [[Патриша Хопкинс]] * 1993: [[Џанкарло де Карло]] * 1992: [[Питер Рајс]] * 1991: [[Колин Стенсфилд Смит]] * 1990: [[Алдо ван Ејк]] * 1989: [[Ренцо Пијано]] * 1988: [[Ричард Маер]] * 1987: [[Ралф Ерскин]] * 1986: [[Арата Исозаки]] (Јапонија) * 1985: [[Ричард Роџерс]] * 1984: [[Чарлс Кореја]] * 1983: [[Норман Фостер]] * 1982: [[Бертолд Лубеткин]] * 1981: [[Филип Досон]] * 1980: [[Џејмс Стерлинг (архитект)|Џејмс Стерлинг]] * 1979: [[Чарлс и Реј Имс]] (САД) * 1978: [[Јерн Утзон]] (Данска) * 1977: [[Денис Ласдан]] * 1976: [[Џон Самерсон]] * 1975: [[Мајкл Скот]] (Ирска) * 1974: [[Филип Пауел|Пауел]] и [[Идалго Моја|Моја]] * 1973: [[Лезли Мартин]] * 1972: [[Луис Кан]] (САД) * 1971: [[Хјуберт де Кронин Хејстингс]] * 1970: [[Роберт Метју]] * 1969: [[Гилеспи, Кид и Која|Џек Антонио Која]] * 1968: [[Ричард Бакминстер Фулер]] (САД) * 1967: [[Николаус Певснер]] * 1966: [[Ове Аруп]] * 1965: [[Кензо Танге]] (Јапонија) * 1964: [[Едвин Максвел Фрај]] * 1963: Лордот [[Вилијам Греам Холфорд|Холфорд]] * 1962: [[Свен Готфрид Маркелиус]] (Шведска) * 1961: [[Луис Мамфорд]] (САД) * 1960: [[Пјер Лујџи Нерви]] (Италија) * 1959: [[Лудвиг Мис ван дер Рое]] (Германија/САД) * 1958: [[Роберт Шофилд Морис]] (Канада) * 1957: [[Алвар Алто]] (Финска) * 1956: [[Валтер Гропиус]] (Германија/САД) * 1955: [[Џон Мари Истон]] * 1954: [[Артур Џорџ Стивенсон]] * 1953: [[Ле Корбизје]] (Франција) * 1952: [[Џорџ Греј Ворнам]] * 1951: [[Емануел Винсент Харис]] * 1950: [[Елиел Саринен]] (Финска) * 1949: [[Хауард Робертсон]] * 1948: [[Огист Пере]] (Франција) * 1947: [[Алберт Едвард Ричардсон]] * 1946: [[Патрик Ејберкромби]] * 1945: [[Виктор Веснин]] (СССР) * 1944: [[Едвард Моф]] * 1943: [[Чарлс Херберт Рајли]] * 1942: [[Вилијам Кертис Грин]] * 1941: [[Френк Лојд Рајт]] (САД) * 1940: [[Чарлс Френсис Ензли Војзи]] * 1939: [[Перси Томас]] * 1938: [[Ивар Тенгбом]] (Шведска) * 1937: [[Рејмонд Анвин]] * 1936: [[Чарлс Хенри Холден]] * 1935: [[Вилем Маринус Дудок]] (Холандија) * 1934: [[Хенри Вон Ланчестер]] * 1933: [[Чарлс Рид Пирс]] * 1932: [[Хендрик Петрус Берлаге]] (Холандија) * 1931: [[Едвин Купер]] * 1930: [[Персиу Вортингтон]] * 1929: [[Виктор Лалу]] (Франција) * 1928: [[Гај Добер]] * 1927: [[Херберт Бејкер]] * 1926: [[Рагнар Остберг]] (Шведска) * 1925: [[Гајлс Гилберт Скот]] * 1924: ''недоделен'' * 1923: [[Џобн Џејмс Барнет]] * 1922: [[Томас Хејстингс]] (САД) * 1921: [[Едвин Лендсиер Лаченс]] * 1920: [[Шарл Луј Жиро]] (Франција) * 1919: [[Леонард Стоукс]] * 1918: [[Ернест Њутн]] * 1917: [[Анри Пол Нено]] (Франција) * 1916: [[Роберт Роуанд Андерсон]] * 1915: [[Френк Дарлинг]] (Канада) * 1914: [[Жан-Луј Паскал]] (Франција) * 1913: [[Реџиналд Бломфилд]] * 1912: [[Базил Чампнис]] * 1911: [[Вилхелм Дорпфелд]] * 1910: [[Томас Греам Џексон]] * 1909: [[Артур Џон Еванс]] * 1908: [[Оноре Доме]] (Франција) * 1907: [[Џон Белчер]] * 1906: [[Лоренс Алма-Тадема]] * 1905: [[Астон Веб]] * 1904: [[Огист Шоази]] (Франција) * 1903: [[Чарлс Фолен Меким]] (САД) * 1902: [[Томас Едвард Колкат]] * 1901: ''недоделен'' * 1900: [[Родолфо Амадео Ланчијани]] (Италија) * 1899: [[Џорџ Фредерик Бодли]] * 1898: [[Џорџ Ејчисон]] * 1897: [[Пјер Кајперс]] (Холандија) * 1896: [[Ернест Џорџ]] * 1895: [[Џејмс Брукс]] * 1894: [[Лорд Лејтон]] * 1893: [[Ричард Морис Хант]] (САД) * 1892: [[Сезар Дали]] (Франција) * 1891: [[Артур Бломфилд]] * 1890: [[Џон Гибсон]] * 1889: [[Чарлс Томас Њутн]] * 1888: [[Барон Теофил фон Ханзен]] (Австрија) * 1887: [[Јуан Кристијан]] * 1886: [[Шарл Гарније]] (Франција) * 1885: [[Хајнрих Шлиман]] (Германија) * 1884: [[Вилијам Батерфилд]] * 1883: [[Френсис Кренмер Пенроуз]] * 1882: [[Барон фон Ферштел]] (Австрија) * 1881: [[Џорџ Годвин]] * 1880: [[Џон Лафборо Персон]] * 1879: [[Маркиз де Вог]] (Франција) * 1878: [[Алфред Вотерхаус]] * 1877: [[Чарлс Бери (помладиот)|Чарлс Бери]] * 1876: [[Жозеф-Луј Дик]] (Франција) * 1875: [[Едмунд Шарп]] * 1874: [[Џорџ Едмунд Стрит]] * 1873: [[Томас Хенри Вајат]] * 1872: [[Барон фон Шмит]] (Австрија) * 1871: [[Џејмс Фергусон (архитект)|Џејмс Фергусон]] * 1870: [[Бенџамин Фери]] * 1869: [[Карл Рихард Лепсиус]] (Германија) * 1868: [[Остен Хенри Лејард]] * 1867: [[Шарл Тексије]] (Франција) * 1866: [[Метју Дигби Вајат]] * 1865: [[Џејмс Пенеторн]] * 1864: [[Ежен Виоле-ле-Дик]] (Франција) * 1863: [[Ентони Салвин]] * 1862: [[Роберт Вилис]] * 1861: [[Ж. Б. Лесиер]] (Франција) * 1860: [[Сидни Смерк]] * 1859: [[Џорџ Гилберт Скот]] * 1858: [[Фридрих Аугуст Штилер]] (Германија) * 1857: [[Овен Џонс]] * 1856: [[Вилијам Тајт]] * 1855: [[Жак Игнас Хиторф]] (Франција) * 1854: [[Филип Хардвик]] * 1853: [[Роберт Смерк]] * 1852: [[Лео фон Кленце]] (Австрија) * 1851: [[Томас Левертон Доналдсон]] * 1850: [[Чарлс Бери]] * 1849: [[Лујџи Канина]] (Италија) * 1848: [[Чарлс Роберт Кокерел]] </div> == Поврзано == * [[Прицкерова награда]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.architecture.com/go/Architecture/Also/Awards_3125.html За Кралскиот златен медал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060210000944/http://www.architecture.com/go/Architecture/Also/Awards_3125.html |date=2006-02-10 }} - RIBA {{en}} [[Категорија:Награди за архитектура]] [[Категорија:Британски награди]] [[Категорија:Носители на Кралскиот златен медал|*]] t90yhf1jbjwj763dds6e78so4onzqk6 Ќелија (геометрија) 0 760824 5602857 4887003 2026-08-01T16:05:41Z Д.Ильин 45803 5602857 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hypercube.svg|thumb|[[Тесеракт]]от има 8 коцкести ќелии, три на секој раб.]] [[Податотека:Partial cubic honeycomb.svg|thumb|Коцкесто саќе 2x2x2, има четири [[коцка|коцкести]] ќелии по раб.]] Во [[геометрија]]та, '''ќелија''' е [[тридимензионален простор|тридимензионален]] елемент кој е составен дел од повеќедимензионално [[геометриско тело]]. == Кај политопите == '''Ќелијата''' претставува тридимензионален [[полиедар]]ски елемент кој сочинува дел од границата на повеќедимензионален [[политоп]], како на пример [[многуќелијник]] (4-политоп) или [[испакнато рамномерно саќе|саќе]] (3-просторно поплочување). На пример, коцкестото саќе е составено од [[коцка|коцкести]] ќелии - по 4 коцки на секој раб. [[Тесеракт]]от исто така е составен од коцкести ќелии, но има само 3 коцки по раб. === Кај називите на многуќелијниците === [[Правилен испакнат многуќелијник|Правилните испакнати многуќелијници]] честопати се именуваат по бројот на ќелиите што ги содржат, исто како што се користат ''n''-аголник и ''n''-едар како кратенки за [[многуаголник|многуаголните]] и [[полиедар]]ските називи. На пример, [[тесеракт]]от се нарекува и „октахорон“ или '''8-ќелија''' бидејќи содржи 8 коцкести ќелии. == Поврзано == * [[Страна (геометрија)|Страна]] * [[Брус (геометрија)|Брус]] или фацета * [[Хиперќелија|Хиперќелии]] (4-страни) * [[CW-комплекс]] == Надворешни врски == * {{GlossaryForHyperspace | anchor=Cell | title=Ќелија}} [[Категорија:Геометрија]] [[Категорија:Политопи]] b17iychv89seb4gdxozqc1j17wl9byr ПФК ЦСКА Москва 0 766369 5603012 5437289 2026-08-02T08:04:30Z Marco Mitrovich 114460 5603012 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ЦСКА| image = | current = 2011/2012| fullname = Профессиональный футбольный клуб ЦСКА Москва<br><small>(Професионален фудбалски клуб ЦСКА)</small> | nickname = ''Кони'' (Коњи)<br> Академци| founded = 27 август 1911 | ground = [[Стадион Лужники ]]| capacity = 78,360 | chairman = {{знамеикона|RUS}} Евгениј Гинер| manager = {{знамеикона|RUS}} Дмитриј Игдисамов | league = [[Руска Премиер лига]] | season = 2018/19 | position = 4 место | |pattern_la1=_cska1718h |pattern_b1=_cska1718h |pattern_ra1=_cska1718h |pattern_sh1=_cska1718h |pattern_so1=_band_stripes_blue |leftarm1=0000FF |body1=0000FF |rightarm1=0000FF |shorts1=FF0000 |socks1=FF0000 |pattern_la2=_cska1718a |pattern_b2=_cska1718a |pattern_ra2=_cska1718a |pattern_sh2=_cska1718a |pattern_so2=_cska1718a |leftarm2=FF4F00 |body2=FF4F00 |rightarm2=FF4F00 |shorts2=FF4F00 |socks2=FF4F00 }} '''ЦСКА Москва''' ({{langx|ru|Профессиональный футбольный клуб - ЦСКА}}) е руски фудбалски клуб, еден од најстарите и најпознатите руски клубови, основан во 1911 година. ЦСКА Москва бил на седум пати шампион на СССР, носител на последната титула на СССР и на последниот куп на СССР. Во рамките на Руската премиер лига, ЦСКА била на трипати шампион на Русија, четири пати носител на Купот на Русија и 3 пати носител на Суперкупот на Русија. Во [[2005]] година ЦСКА го освоил Купот на УЕФА како прв руски тим кој освоил европска титула. Во 2009 година станале и првиот руски тим кој ја преминал групната фаза во Лига на шампиони, == Состав== {{fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Russia|name=[[Сергеј Чепчугов]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2|nat=Lithuania|name=[[Девидас Шемберас]]|pos=MF}} {{Fs player|no=4|nat=Russia|name=[[Сергеј Игнашевич]]|pos=DF}} {{Fs player|no=5|nat=Russia|name=[[Виктор Васин]]|pos=DF}} {{Fs player|no=6|nat=Russia|name=[[Алексеј Березутски]]|pos=DF}} {{Fs player|no=7|nat=Japan|name=[[Кејсуке Хонда]]|pos=MF}} {{Fs player|no=8|nat=CIV|name=[[Сејду Думбија]]|pos=FW}} {{Fs player|no=9|nat=Brazil|name=[[Вагнер Лов]]|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=Russia|name=[[Алан Џагоев]]|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=Chile|name=[[Марк Гонсалес]]|pos=MF}} {{Fs player|no=14|nat=Russia|name=[[Кирил Набабкин]]|pos=DF}} {{Fs player|no=15|nat=NGA|name=[[Чиди Одиа]]|pos=DF}} {{fs mid}} {{Fs player|no=17|nat=Russia|name=[[Павел Мамаев]]|pos=MF}} {{Fs player|no=19|nat=Latvia|name=[[Александар Кауна]]|pos=MF}} {{Fs player|no=20|nat=NIG|name=[[Муса Мазу]]|pos=FW}} {{Fs player|no=21|nat=Serbia|name=[[Зоран Тошиќ]]|pos=FW}} {{Fs player|no=22|nat=Russia|name=[[Евгениј Алдонин]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=Russia|name=[[Ника Пилиев]]|pos=MF}} {{Fs player|no=24|nat=Russia|name=[[Василиј Березутски]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=BIH|name=[[Елвир Рахимиќ]]|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=Liberia|name=[[Секу Олисе]]|pos=MF}} {{Fs player|no=35|nat=Russia|name=[[Игор Акинфеев]]|pos=GK|other=[[капитен]]}} {{Fs player|no=42|nat=Russia|name=[[Георгиј Штеников]]|pos=DF}} {{Fs player|no=89|nat=Czech Republic|name=[[Томаш Ницид]]|pos=FW}} {{fs end}} [[Категорија:ФК ЦСКА Москва| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Русија|ЦСКА Москва]] to6oz5h74gozb1wi9844ya838ywi0im 2010-ти 0 772435 5603147 4877961 2026-08-02T11:44:04Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603147 wikitext text/x-wiki {{Децении|201}}'''2010-тите''' („две илјади и десеттите“) — [[Деценија|десетлетие]] кое започна на [[1 јануари]] [[2010]] и заврши на [[31 декември]] [[2019]] г. Ова беше второто десетлетие на [[21 век|XXI век]] и [[III милениум]]. == Настани == [[Податотека:Haitian national palace earthquake.jpg|мини|десно|150п|Оштетената национална палата во Хаити по катастрофалниот земјотрес од 12 јануари 2010 година]] * ... == Личности == * ... == Откритија == * ... [[Категорија:2010-ти| ]] [[Категорија:21 век]] g9xd8tw0y0rxdpbjplb8z1n4ou6i4dw Тома I Цариградски 0 972618 5602898 5005739 2026-08-01T18:05:43Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602898 wikitext text/x-wiki {{Infobox Patriarch | honorific-prefix = | name = Тома I Цариградски | honorific-suffix = | patriarch_of = Цариградски патријарх | image = Жития Святых (1903-1911) - икона 07211 Фома.png | caption = | ordination = | consecration = | enthroned = 607 | ended = 610 | province = | diocese = | see = | church = | predecessor = [[Киријак II Цариградски]] | successor = [[Сергеј I Цариградски]] | other_post = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | | death_date = | death_place = | buried = | nationality =Византиец | religion =Православие | residence = | parents = | spouse = | children = | occupation = | profession = | alma_mater = | signature = }} '''Тома I Цариградски''' — [[Цариградски патријарх]] во периодот од 607 до 610 година. Живеел во времето на царевите Маврикиј и Фока и во времето на патријарсите св. Јован Посник и Киријак. Забележан од св. Јован поради големото благочестие и ревноста, тој од овој светител бил поставен во чин сакелариј на Патријаршијата (патријаршиски намесник), а по смртта на [[Киријак II Цариградски]], бил избран за патријарх. Според христијанското верување, во неговото време се случила една необична случка: кога еднаш се одело на [[литија (поворка)|литија]] со крстови, крстовите почнале да се нишаат самите од себе и да се удираат еден од друг. На тоа се зачудил сиот народ; и кога патријархот дознал за овој настан, го повикал Теодор Сикеотски, прочуен испосник и мислител кпого го замолил да му објасни за какво претскажување станува збор. Теодор му кажал на патријархот дека тоа ги означува големите беди што ќе настапат и за црквата и за [[Византија]] поради внатрешните верски и политички поделби. Христијаните едни со други ќе војуваат и ќе се убиваат меѓусебно. сето ова наскоро се овистинило. Починал во 610 година.<ref>„Охридски пролог“ стр. 118</ref>. Православната црква слави празник во негова чест на [[21 март]]. {{s-start}} {{s-rel|or}} {{succession box | before=[[Киријак II Цариградски|Киријак II]]| title=[[Список на Цариградски патријарси|Цариградски патријарх]]| years=596&ndash;606 | after=[[Сергеј I Цариградски|Сергеј I]] }} {{s-end}} {{Цариградски патријарси}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Архиепископи од 7 век]] [[Категорија:Христијански светци од 7 век]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 6 век]] pfe0y75u6nk0q1xzxiykqcwyn52emfo NGC 1131 0 1029220 5603003 5266576 2026-08-02T05:37:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5603003 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика= NGC 1131 SDSS.jpg |соѕвездие=[[Персеј (соѕвездие)|Персеј]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=2 ч 54 м 34 с |деклинација=+ 41° 33' 33" |положбен агол= |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,6 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Парсонс]] |датум на откривање=[[8 декември]] [[1855]] |алтернативни ознаки=MCG 7-7-5, CGCG 539-125, CGCG 540-7, 5ZW 286 }} '''NGC 1131''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Персеј (соѕвездие)|Персеј]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1131 се споменува и како MCG 7-7-5, CGCG 539-125, CGCG 540-7, 5ZW 286. == Откривање == Објектот е откриен на [[8 декември]] [[1855]] година од страна на [[Вилијам Парсонс]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 72&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 1131 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 1131 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 2 ч 54 м 34 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 41° 33' 33". == Други поделби == Проучување на NGC 1131 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 10964. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 63; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 2854. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1618. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1001-1500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Персеј (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC1131 Прегледувач на длабокото небо — NGC 1131]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC1131 Поправени информации за NGC 1131] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%201131 NGC 1131] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%201131 NGC 1131] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240707031225/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%201131 |date=2024-07-07 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Персеј (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1855 година]] qcg6emeql3y2kn9849ypgs3ew2gvocx NGC 1248 0 1030732 5603015 5266069 2026-08-02T08:30:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5603015 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика= NGC 1248 DSS.jpg |соѕвездие=[[Еридан (соѕвездие)|Еридан]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 12 м 48,4 с |деклинација=- 5° 13' 29" |положбен агол=90 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=12,5 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=1,2' x 1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[5 октомври]] [[1785]] |алтернативни ознаки=MCG -1-9-16 }} '''NGC 1248''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Еридан (соѕвездие)|Еридан]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1248 се споменува и како MCG -1-9-16. == Откривање == Објектот е откриен на [[5 октомври]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 1248 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 1248 има привидни димензии од 1,2' х 1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 12 м 48,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 5° 13' 29". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 1248 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 11970. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 221; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4714. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1456. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1001-1500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Еридан (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC1248 Прегледувач на длабокото небо — NGC 1248]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC1248 Поправени информации за NGC 1248] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%201248 NGC 1248] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%201248 NGC 1248] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240819052730/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%201248 |date=2024-08-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Еридан (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] 0mnzz3erw2gjbjr6bmwdfsk3ya8331z Повест 0 1050871 5603146 5500056 2026-08-02T11:43:33Z 19user99 72391 #WPWPMK 5603146 wikitext text/x-wiki {{книжевност}} [[File:Different Seasons (1982) front cover, first edition.jpg|thumb|upright|Збирката „[[Различни годишни времиња]]“ од [[Стивен Кинг]] од 1982 година се состои од четири новели.]] '''Повест''' ({{Langx|en|novella}}) — кратко прозно дело што според обемот е подолго од [[расказ|расказот]], а пократко од [[роман|романот]]. Вообичаено содржи меѓу 17.500 и 40.000 збора. Често фабулата на повестите се состои од исечок за нечиј живот, па така најчесто содржи само еден главен настан и неколку ликови. Дејството се случува во релативно краток временски период и на релативно ограничен простор во однос на романот. На англиски јазик, овој жанр е познат како ''novella''. == Одлики == Повеста обично содржи помалку судири од [[роман|романот]], но сепак има посложени судири од [[расказ|расказот]]. Судирите, исто така, имаат повеќе време да се развиваат отколку во расказите. Повестите можат, но не мора да бидат поделени на поглавја (добар пример е ''[[Животинска фарма]]'' од [[Џорџ Орвел]]), а белиот простор често се користи за поделба на секциите, нешто што е помалку вообичаено кај расказите. Повеста, како и расказот, може да биде наменета да се прочита во едно седење и на тој начин да произведе целосен ефект кај читателот. Според Ворен Кариу, „повеста во целост не е формално експериментална како што можат да бидат долгите раскази и романите, а обично ѝ недостасуваат споредни заплети, повеќекратните гледишта и родовата прилагодливост што се вообичаени во романите. Најчесто се занимава со личниот и емоционалниот развој, а не со пошироката општествена сфера. Повеста обично задржува дел од единството на впечатокот што е одлика на расказот, но исто така содржи и многу развиена карактеризација и побогат опис“.<ref>''Encyclopedia of literature in Canada''. Edited by William H. New. University of Toronto, 2000. стр. 835.</ref> == Терминологија: Повест наспроти новела == Во македонската книжевна терминологија постои суптилна разлика помеѓу овие два поими: * '''Повест''' се однесува на средната епска форма ([[Англиски јазик|англ]]. ''novella''). * '''[[Новела]]''' (која во македонскиот речник е поблиска до „[[расказ]]“) потекнува од италијанскиот збор ''novella'' (новост). За основоположник на новелата како жанр се смета [[Џовани Бокачо]] со збирката „[[Декамерон]]“. Иако неговите кратки форми извршиле големо влијание врз развојот на прозата, современата повест како подолга форма се развива подоцна, зголемувајќи ја сложеноста на дејството во споредба со оригиналниот ренесансен модел. == Поврзано == * [[Расказ]] * [[Новела]] * [[Роман]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wiktionary|повест}} [[Категорија:Новели]] [[Категорија:Книжевни поими]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ szitytyeqj4hr6ns6d7kxz7xv8ujj7d In Through the Out Door 0 1062283 5602977 5258735 2026-08-02T01:02:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602977 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | Name = In Through the Out Door | Type = Студиски албум | Artist = [[Led Zeppelin]] | Cover = ВлезнаЗадната.jpg | Released = {{Startdate|1979|8|15|df=yes}} | Recorded = ноември-декември 1978, [[Полар Студиос]], Стокхолм, Шведска | Genre = [[Рок музика|Рок]], [[хард-рок|хард рок]]<ref>[http://www.herbmusic.net/album/2268_led_zeppelin_in_through_the_out_door Herbmusic]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | Length = {{Duration|m=42|s=25}} | Language = англиски | Label = [[Swan Song Records|Swan Song]] | Producer = [[Џими Пејџ]] | Last album = ''[[Presence (албум)|Presence]]''<br />(1976) | This album = '''''In Through the Out Door'''''<br />(1979) | Next album = ''[[Coda (албум)|Coda]]''<br />(1982) | Misc = {{Singles | Name = In Through the Out Door | Type = studio | Single 1 = [[Fool in the Rain]]"/"[[Hot Dog (песна)|Hot Dog]] | Single 1 date = {{Start date|1979|12|7|df=yes}} }} }}'''''In Through the Out Door''''' е осмиот [[студиски албум]] на англиската рок група [[Лед Зепелин]] снимен е во период од три недели во ноември и декември 1978 година во студиото на групата [[АББА]], Полар Студиос во [[Стокхолм]], [[Шведска]]. Албумот е издаден преку издавачката куќа на Лед Зепелин, Суан Сонг Рекордс на 15 август 1979 година и е шестиот и последен албум кој се искачува на врвот на топ листите во [[Соединети Американски Држави|САД]]. Бидејќи е последен албум пред смртта на [[Џон Бонам]] во 1980 година и бидејќи албумот издаден по него, [[Соdа]], е компилација со неколку нови песни, In Through the Out Door се смета и за последен албум на групата пред да се распадне. ==Заднина== Името на албумот доаѓа од тешкиот период на бендот по смртта на синот на пејачот Роберт Плент, Карач во 1977 година, како и даночното прогонство на групата од Велика Британија. Со тоа им е забрането да одржуваат концерти на британско тло цели две години и обидот за враќање им е како да се обидуваат да влезат низ задната врата (анг. get in through the out door). За разлика од претходните албуми каде најмногу се чувствуваат електричната гитара на Џими Пејџ и тапаните на Џон Бонам, на овој албум влијанието на сестраниот Џон Пол Џонс и текстовите на пејачот Роберт Плент се истакнуваат. Џими Пејџ, кој досега или сам ги склопува песните или им дозволува мала заслуга на другите членови, нема никаква заслуга за песните All My Love и South Bound Saurez, а освен за песната Darlene, која всушност се издава со следниот албум, Џон Бонам не добива никаква заслуга за песните од сесиите во Полар Студиос. Намаленото влијание на гитаристот и тапанарот се должи на нивните проблеми со дрога и алкохол, со што тие често доцнеле на сесиите. Како што изјавува ЏПЏ, бевме поделени во две групи, и нашата (ЏПЏ и Плент) беше таа 'почистата'. ЏПЏ и Плент составуваат голем дел од песните во текот на денот и потоа Пејџ и Бонам ги додаваат нивните делови доцна во ноќта. Според ЏПЏ: {{cquote|Тоа се должеше на мојата нова играчка. Имав еден огромен нов синтисајзер. И јас и Плент дојдовме порано за пробите. Додека се појавија и другите ние веќе напишавме 3-4 песни и почнавме да ги вежбаме за да имаме што да правиме.' По снимањето во Полар Студиос албумот се микса во личното студио на Џими Пејџ во неговиот дом во Пламптон. Wearing and Tearing, Оzone Baby и Darlene се снимаат во овие сесии а се појавуваат на следниот албум Соdа.}} ==Опаковка== Оригиналната опаковка има еден интересен детаљ: надворешната опаковка е направена да изгледа како обична хартиена кеса, а внатрешната соджи црно-бела слика која се обојува кога ќе се измие со вода. Постојат шест различни опаковки со различни слики и надворешната 'хартиена кеса' ги прикрива за да не знаат купувачите што добиваат. Има код на работ од опаковката кој го открива тоа, а сликите содржат сцени од барот Апсинт во Њу Орлеанс Луизијана, каде човек гори писмо од некој Џон и секоја слика покажува аголот од кој го гледаат другите луѓе во барот кои исто така се појавуваат на сликите. Ѕидовите на барот се покриени со банкноти и бизнис картички и тој е направен во студио во Лондон за да се фотографира за албумот. Уште еднаш фирмата Хипносис ги дизајнира сликите и се номинирани за Греми за опаковката на албумот. ==Критики== Намерата е албумот да се издаде пред двојниот концерт на групата во Кнеборт во 1979 година, но поради разни одложувања во продукцијата се издава по концертите, на концеротот на 4 август Плент го исмејува овој факт. Иако не добива позитивни оценки од критичарите, In Through the Out Door се искачува на првата позиција на топ листите во својата втора недела од издавање и сите песни од албумот се појавуваат на топ листите што е невиден подвиг. Останувајќи на првата позиција на топ листата во САД седум недели и продавајќи се во три милиони копии до крајот на септември 1979 година и 6 милиони копии на денешен ден, заедно со Лед Зепелин 2, In Through the Out Door се двата албума од нивниот каталог кои најдолго остануваат на првата позиција на топ листата. По издавањето членовите искажуваат одредена незадоволност со албумот: 'In Through the Out Door не е најдобрата работа светот, ама барем се потрудивме да комбинираме за наше добро. Од сите наши албуми беше малку поповлечен бидејќи долго време бевме изолирани од целиот хаос. Во 1977, кога го изгубив синот, не ми беше дојдено до песни како Black Dog или слично. In Through the Out Door е повеќе совесен отколку див.' Изјавува Плент. Во 1998 година за Гитар Ворлд, по прашањето дали ја губат желбата за уште еден хард рок албум, Пејџ изјавува: 'Никогаш. Никогаш. Всушност, јас и Бонзо (тапанарот) веќе планиравме еден таков албум по ова. Двајцата мислевме дека овој албум е малку мек и не бев луд по All My Love, можев да ги замислам луѓето како ги мавтаат рацете на рефренот и воопшто не ми се допаѓаше тоа. Си помислив: Тоа не сме ние. Тоа не сме ние. Тоа е добра песна, но не сакав да тргнеме во таа насока со нашата музика.' Во истото интервју Пејџ објаснува дека ЏПЏ е многу инспириран да создаде нови песни по купувањето на неговиот нов синтисајзер и почнува да работи повеќе со Плент, нешто што дотогаш не се случило. Во 2004 година Пејџ изјавува дека мора да направат нешто повеќе хард рок по In Through the Out Door, дека не е најлесниот албум, беше како премин кон нешто друго, нешто што би било кога би било. Од друга страна менаџерот Ричард Кол во својата книга Скали до Рајот, вели дека го слушнал Бонам тврдејќи дека Плент најубаво пее во песната All My Love. Ова е последниот албум пред смртта на Бонам на 25 септември 1980 година. ===Признанија и награди=== {|class="wikitable sortable" |- !Магазин !Земја !Признание !Година ! style="text-align:center;"|Ранг |- |[[Американски музички награди]] |САД |Најдобар поп/рок албум<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://www.rockonthenet.com/archive/1980/amas.htm| title= Favorite Pop/Rock Album&nbsp;– 18 January 1980| publisher=rockonthenet| accessdate=19 January 2009}}</ref> |1980 |Номиниран |} {{Album ratings | rev1 = Allmusic | rev1Score = {{Rating|3.5|5}} [{{Allmusic|class=album|id=r11468|pure_url=yes}} link] | rev3 = ''[[Q (magazine)|Q]]'' | rev3Score = {{Rating|3|5}} [October 2000] | rev2 = [[Robert Christgau]] | rev2Score = B+ [http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=Led+Zeppelin link] | rev4 = ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'' | rev4Score = Mixed [http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/in-through-the-out-door-19791018 link] | rev5 = ''[[The Rolling Stone Album Guide]]'' |rev5score = {{Rating|3|5}} [http://www.rollingstone.com/music/artists/led-zeppelin/albumguide link] }} ==Лсита на песни== ЏПЏ, Плент и Пејџ ги пишуваат сите песни, освен каде што има дополнителни заслуги. {{Track listing | headline = Прв дел | writing_credits = yes | title1 = [[In the Evening]] | length1 = 6:49 | title2 = [[South Bound Saurez]] | writer2 = Џонс и Плант | length2 = 4:12 | title3 = [[Fool in the Rain]] | length3 = 6:12 | title4 = [[Hot Dog (песна)|Hot Dog]] | writer4 = Пејџ и Плант | length4 = 3:17 }} {{Track listing | headline = Втор дел | writing_credits = yes | title5 = [[Carouselambra]] | length5 = 10:32 | title6 = [[All My Love (песна)|All My Love]] | writer6 = Џонс и Плант | length6 = 5:51 | title7 = [[I'm Gonna Crawl]] | length7 = 5:30 }} ==Положба на топ листите== {| class="wikitable sortable" |- !Табела (1979) ! style="text-align:center;"|Највисок пласман |- | Japanese Albums Chart<ref name="Japanese albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.oricon.co.jp/ | title = Top 100 Albums&nbsp;– 25 August 1979 | publisher = Oricon | accessdate =19 January 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- | Swedish Albums Chart<ref name="Swedish albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Led+Zeppelin&titel=In+Through+The+Outdoor&cat=a | title = Top 60 Albums&nbsp;– 7 September 1979 | publisher = swedishcharts.com | accessdate =19 January 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|17 |- | UK Albums Chart<ref name="UK albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.chartstats.com/albuminfo.php?id=4714 | title = Top 100 Albums&nbsp;– 8 September 1979 | publisher = chartstats.com | accessdate = 19 January 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121105035710/http://www.chartstats.com/albuminfo.php?id=4714 | archivedate = 2012-11-05 | url-status = bot: unknown }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | US ''Cash Box'' Top 100 Albums<ref name="US cash box chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://msdb.hp.infoseek.co.jp/cb&bb/album%20no1/1979.htm | title = Top 100 Albums&nbsp;– 8 September 1979 | work = Cash Box | accessdate = 19 January 2009 | archive-date = 2012-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120220114941/http://msdb.hp.infoseek.co.jp/cb%26bb/album%20no1/1979.htm | url-status = dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | US ''Record World'' Album Chart<ref name="US record world chart">{{Наведена мрежна страница | url = [http://www.geocities.com/muggy59/RWPOPLPS1975THRU1979.html http://www.geocities.com/muggy59/RWPOPLPS1975THRU1979.html]{{dead link|date=October 2011|bot=AnomieBOT}} | title = Top Pop Albums&nbsp;– 8 September 1979 |work=Record World | accessdate =19 January 2009}}{{dead link|date=November 2010|bot=AnomieBOT}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | US [[Билборд 200|Billboard 200]]<ref name="US billboard 200 chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=305&cfgn=Albums&cfn=The+Billboard+200&ci=3069561&cdi=8761414&cid=09%2F15%2F1979 | title = The Billboard 200&nbsp;– 15 September 1979 |work=Billboard | accessdate =19 January 2009}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | Norwegian Albums Chart<ref name="Norwegian albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Led+Zeppelin&titel=In+Through+The+Outdoor&cat=a | title = Top 20 Albums&nbsp;– 16 September 1979 | publisher = norwegiancharts.com | accessdate =19 January 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|14 |- | Austrian Album Charts<ref name="Austrian album charts">{{Наведена мрежна страница | url = http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Led+Zeppelin&titel=In+Through+The+Outdoor&cat=a | title = Top 75 Albums&nbsp;– 15 October 1979 | publisher = austriancharts.at | accessdate =19 January 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|20 |- | Canadian ''RPM'' Albums Chart<ref name="Canadian rpm chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?brws_s=1&file_num=nlc008388.6859a&volume=32&issue=6&issue_dt=November%2003%201979&type=1&interval=24&PHPSESSID=hrg50o22lgammqcogv27ve6d95 | title = Top Albums/CDs&nbsp;– Volume 32, No. 6, November 3, 1979 | work = [[RPM (magazine)|RPM]] | accessdate = 19 January 2009 | archive-date = 2012-10-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121010154822/http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?brws_s=1&file_num=nlc008388.6859a&volume=32&issue=6&issue_dt=November%2003%201979&type=1&interval=24&PHPSESSID=hrg50o22lgammqcogv27ve6d95 | url-status = dead }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | New Zealand Top 50 Albums Chart<ref name="New zealand albums chart">{{Наведена книга | author= Scapolo, Dean| title=The Complete New Zealand Music Charts| edition=1 | location=Wellington| publisher=Transpress| year=2007| chapter=Top 50 Albums&nbsp;– November 1979| isbn=978-1-877443-00-8}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | Australian Albums Chart | style="text-align:center;"|3{{cn|date=September 2012}} |- | German Albums Chart<ref name="German albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php | title = Top 100 Albums&nbsp;– November 1979 | publisher = charts-surfer.de | accessdate = 19 January 2009 | archive-date = 2010-01-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100108054945/http://www.charts-surfer.de/musiksearch.php | url-status = dead }}</ref> | style="text-align:center;"|28 |- | Spanish Albums Chart<ref name="Spanish albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.promusicae.es/english.html | title = Top 100 Albums&nbsp;– 15 December 1979 | publisher = PROMUSICAE | accessdate =19 January 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|5 |- | French Albums Chart<ref name="French albums chart">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.infodisc.fr/B-CD_1979.php | title = Top 100 Albums&nbsp;– 1979 | publisher = infodisc.fr | accessdate =19 January 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|7 |} ;Синглови {|class="wikitable" |- !Година !Сингл !Табела !Позиција |- |1980 |"Fool in the Rain" |[[Билборд Hot 100|''Билборд'' Hot 100]] | style="text-align:center;"|21<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=379&cfgn=Singles&cfn=The+Billboard+Hot+100&ci=3071084&cdi=8890687&cid=02%2F16%2F1980 ]{{dead link|date=January 2012}}</ref> |} ==Сертификации за продажба== {{Certification Table Top}} {{Certification Table Entry|region=Argentina|title=In Through the Out Door|artist=Led Zeppelin|type=album|award=Gold|relyear=1993|autocat=yes}} {{Certification Table Entry|region=Australia|title=In Through the Out Door|artist=Led Zeppelin|type=album|award=Platinum|number=2|certyear=2007|autocat=yes}} {{Certification Table Entry|region=United Kingdom|title=In Through the Out Door|artist=Led Zeppelin|type=album|award=Platinum|autocat=yes}} {{Certification Table Entry|region=United States|title=In Through the Out Door|artist=Led Zeppelin|type=album|award=Platinum|number=6|autocat=yes}} {{Certification Table Bottom|nosales=yes}} ==Екипа== ;Led Zeppelin *[[John Bonham]]&nbsp;– [[Drum kit|drums]] *[[John Paul Jones (musician)|John Paul Jones]]&nbsp;– [[бас гитара|bass guitar]], [[клавијатурен инструмент|keyboards]] *[[Џими Пејџ|Jimmy Page]]&nbsp;– [[Steel-string guitar|acoustic]] and [[електрична гитара|electric]] [[guitar]], [[Gizmotron]], [[музички продуцент|production]] *[[Роберт Плант|Robert Plant]]&nbsp;– [[Lead vocalist|lead]] [[Singing|vocals]] ;Дополнителен персонал *Barry Diament&nbsp;– [[Audio mastering|mastering]] (original Compact Disc release) *[[Peter Grant (music manager)|Peter Grant]]&nbsp;– executive producer *[[Hipgnosis]]&nbsp;– [[record sleeve]] *Leif Mases&nbsp;– [[Audio engineering|engineering]] *George Marino&nbsp;– [[Audio mastering|remastered]] Compact Disc release *Jeff Ocheltree&nbsp;– drum tech with John Bonham *Lennart Östlund&nbsp;– assistant engineering ==Наводи== {{Reflist|2}} ==Надворешни врски== *[http://discography.ledzeppelin.com/disc_ittod.html Images of the six covers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130329124930/http://discography.ledzeppelin.com/disc_ittod.html |date=2013-03-29 }} *[http://www.stormthorgerson.com/ Storm Thorgerson's official website&nbsp;– includes an ''In Through The Out Door'' feature] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131202151108/http://www.stormthorgerson.com/ |date=2013-12-02 }} *[http://www.zeppelincollectables.com/pages.php?pageid=3 Rick Barrett In Through The Out Door Album Covers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101222014007/http://www.zeppelincollectables.com/pages.php?pageid=3 |date=2010-12-22 }} {{s-start}} {{succession box | before = ''The Best Disco Album in the World'' by various artists | title = [[UK Albums Chart]] [[List of number-one albums from the 1970s (UK)|number one album]] | years = 8–22 September 1979 | after = ''[[The Pleasure Principle (Gary Numan album)|The Pleasure Principle]]'' by [[Gary Numan]] }} {{succession box | before = ''[[Get the Knack]]'' by [[The Knack]] | title = [[билборд 200|''Billboard'' 200]] [[Number-one albums of 1979 (USA)|number-one album]] | years = 15 September&nbsp;– 2 November 1979 | after = ''[[The Long Run (album)|The Long Run]]'' by [[Eagles (band)|Eagles]] }} {{s-end}} {{In Through the Out Door}} {{Led Zeppelin}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:In Through the Out Door}} [[Категорија:Албуми на Led Zeppelin]] [[Категорија:Албуми од 1978]] 10pjjgwh6qhdaspaqn0k6ihaavd1rao Облека 0 1062911 5602899 5578758 2026-08-01T18:22:41Z ~2026-42646-39 135533 /* бескорисно */ 5602899 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Image:Clothes.jpg|thumb|Облеката низ историјата]] '''Облека''' — текстил, направен од влакна, која се носи врз телото. Носењето на облека обично се ограничува на [[Човек|човечките суштества]] и претставува особина на речиси сите човекови општества. Количината и видот на облеката која се носи, зависи од физичките, општествените и географските фактори. Некои видови на облека се полово определени. Физички, облеката служи за повеќе цели: може да се користи како заштита од природните појави и да ја зголеми сигурноста при ризичните активности како што се пешачењето и готвењето. Со поставување на граница помеѓу кожата и околината, таа го заштитува носителот од нерамните површини, растенијата кои предизвикуваат исфрлање на кожата, убоди од инсекти, спици, трње и боцки. Алиштата може да не заштитат од студ и од топлина. Покрај тоа, тие можат да обезбедат хигиенска граница, држејќи ги заразните и отровните материи подалеку од човечкото тело. Облеката исто така обезбедува заштита од штетното [[ултравиолетово зрачење]]. ==Историја на облеката== Не постои лесен начин да се одреди кога за првпат била создадена облеката, но добиени се некои информации при проучувањето на [[вошка|вошките]]. Вошката на телото живее во облеката и се одвојува од вошките на главата уште пред 107. 000 години, што укажува на тоа дека облеката постоела во тоа време. Друга теорија е дека современите луѓе се единствените преживеани од неколкуте видови на примати кои можеби носеле облека и дека облеката се користела уште пред 650 илјади години. Друго истражување, исто така основано врз основа на вошката проценува дека облеката се појавила пред околу 42. 000- 72. 000 години. Датирањето со директни археолошки докази дава датуми конзистентни со оние на лицето. Во септември 2021 година, научниците пријавиле докази за изработка на облека пред 120.000 години врз основа на наоди во наоѓалишта во Мароко.<ref>{{Наведено списание|last=Hallett|first=Emily Y.|last2=Marean|first2=Curtis W.|last3=Steele|first3=Teresa E.|last4=Álvarez-Fernández|first4=Esteban|last5=Jacobs|first5=Zenobia|last6=Cerasoni|first6=Jacopo Niccolò|last7=Aldeias|first7=Vera|last8=Scerri|first8=Eleanor M.L.|last9=Olszewski|first9=Deborah I.|date=2021-09|title=A worked bone assemblage from 120,000–90,000 year old deposits at Contrebandiers Cave, Atlantic Coast, Morocco|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2589004221009561|journal=iScience|language=en|volume=24|issue=9|pages=102988|doi=10.1016/j.isci.2021.102988}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doi.org/10.1126/science.aae0235|title=Grisly find suggests humans inhabited Arctic 45,000 years ago|date=2021-05-27|work=AAAS Articles DO Group|accessdate=2025-02-03}}</ref> == Функција== [[Image:Well-clothed baby.jpg|thumb|Бебе во зима]] Основната функција на облеката е да ја подобри удобноста на носителот. Во топло време, облеката обезбедува заштита од изгореници или воспаление на кожата, додека во ладно време нејзините својства на топлотна изолација се обично поважни. Засолништата, вообичаено ја намалуваат практичната потреба од облека. На пример, капутите, шапките, ракавиците и другите површни слоеви на облека се отстрануваат при влегувањето во топол дом, особено ако некој престојува или преспива таму. Исто така, облеката се разликува и од аспект на сезоните и регионите, така што потенките материјали и помалиот број на слоеви на облека обично се носат во потоплите сезони и региони, за разлика од поладните. Облеката извршува поголем број на општествени и културолошки функции, како што се поединечно, професионално и полово диференцирање и општествениот статус. Во многу општества, принципите за облеката ги отсликуваат нормите на пристојност, религија, пол и општествен статус. Облеката исто така може да функционира како украс и израз на сопствен вкус или стил. Облеката во минатото била правена од најразлични материјали. Материјалите варираат од кожа и крзна, ткаенина, до сложени и необични природни и синтетички материјали. Не сè што го прикрива телото се смета за облека. Додатоците кои се носат а не се облекуваат (како што се чантите), кои се носат на еден дел од телото и лесно се вадат (шалчиња), кои се носат чисто како украс (накит) или оние кои служат за заштита (очила), се сметат за модни додатоци а не за облека како чевлите и шапките. Облеката ги заштитува луѓето од многуте фактори кои можат да го повредат непокриеното човечко тело. Алиштата заштитуваат од природни појави, како на пр. дожд, снег, ветер, сонце и др. временски промени. Меѓутоа, заштитничкиот ефект се намалува, доколку облеката е премногу проѕирна, тенка, мала, тесна, итн. Алиштата го намалуват и нивото на ризик при физичка активност, како работа или спорт. Понекогаш, облеката се носи поради заштита од одредени ризици на околината, како што се инсектите, отровните хемикалии, оружјата и допирот со абразивни супстанци. Обратно на ова, облеката може да ја заштити околината од оној што ја носи, како што е униформата на лекарите. Луѓето покажале огромна креативност во смислувањето на решенија за облека против ризиците на околината. Некои примери вклучуваат: вселенски костими, облека за воздухопловство, оклопи, костими за нуркање, костими за капење, пчеларска облека, облека за мотоциклисти, лесно забележлива облека и други парчиња на заштитна облека. Разликата меѓу облеката и заштитната опрема не е строго дефинирана, бидејќи истовремено алиштата, дизајнирани да бидат модерни, честопати нудат и заштита, а пак, оние кои се дизајнирани за да бидат функционални, честопати ја применуваат модата во нивниот дезен. Носењето на алишта исто така има и социјални последици. Тие се носат за да ги покријат оние делови од телото, кои се бараат да бидат покриени со општествените норми, имаат улога на украс или пак наоѓаат други намени во општеството. ==Научност== Иако во периодот на 19-от век кога колонизираните држави се справувале со новите средини биле пронајдени тезите за облеката и нејзината функционалност, во втората половина на 20-от век се појавило сложено научно истражување за психосоцијалните, физиолошките и другите функции на облеката (на пр. заштитна, преносна), со изданија како што се „Психологија на алиштата” од Флугел (англ. Flugel’s Psychology of Clothing) во 1930 година, антологиската „Физиологија на регулирање на топлината” (англ. Physiology of Heat Regulation) на Њубург и „Науката за облека” (англ. The Science of Clothing) во 1949 година. До 1968 година, значително напреднала и се проширила областа на физиологијата на средината, додека пак науката за облеката во однос на физиологијата на средината претпела мали промени. Иако оттогаш се појавило значајно истражување и значително се развило, основните идеи останале непроменети и секако современите автори продолжиле да и оддаваат признание на книгата за Њубург, вклучувајќи ги и оние автори кои се обидуваат да развијат терморегулативни модели за развојот на облеката<ref>{{Наведено списание|last=Gilligan|first=Ian|date=2010-03|title=The Prehistoric Development of Clothing: Archaeological Implications of a Thermal Model|url=http://link.springer.com/10.1007/s10816-009-9076-x|journal=Journal of Archaeological Method and Theory|language=en|volume=17|issue=1|pages=15–80|doi=10.1007/s10816-009-9076-x|issn=1072-5369}}</ref>. ==Културолошки аспекти== ===Полово диференцирање=== [[Image:3rd Duke of Fife in Kilt. Allan Warren.jpg|left|thumb|150px|Поранешниот трет војвода од Фајф облечен во традиционален шкотски килт. (1984)]] [[Image:Gül et Rice.jpg|thumb|150px|Поранешната државна секретарка на САД Кондолиза Рајс и турскиот претседател Абдула Ѓул носат деловни костуми во западен стил.]] Во повеќето култури, половото диференцирање се смета како погодно за мажите и жените. Разликите се во стиловите, боите и материјалите. Во западните општества, здолништата, фустаните и чевлите со високи потпетици обично се сметаат за женска облека, додека вратоврските пак за машка облека. Панталоните некогаш се сметале за исклучиво машка облека, но денеска ги носат и двата пола. Машките алишта, вообичаено се попрактични(т.е. можат да бидат пофункционални при различни ситуации), но жените пак имаат поголем избор на стилови на облека. На мажите обично им е дозволено да ги покажат своите гради на повеќе јавни места. Општоприфатливо е жената да носи машка облека, додека спротивното е невообичаено. Во некои култури, со закони се регулира она што мажите и жените треба да го носат. Исламот наложува жените да носат поскромни форми на облека, обично хиџаб (англ. hijab). Што се определува како ,,скромно’’ се разликува во различните муслимански општества, но сепак, жените треба да покријат поголем дел од своето тело за разлика од мажите. Со додатоците на облека како што се шамијата и бурката (англ. burqa), жените муслиманки го постигнуваат скромниот изглед. Мажите понекогаш носат машки здолништа како тога(англ. toga) и килт (англ. kilt), особено на церемониите. Во минатото, овие алишта мажите често ги носеле како секојдневна облека. Во споредба со машката облека, женската облека е поатрактивна, и да ги заведува погледите на мажите. Низ историјата, жените со повисок статус носеле поскромна облека. ===Општествен статус=== [[Image:Prokudin-Gorskii-19.jpg|thumb|left|Облеката на Алим Кан со медали испраќа општествена порака за неговото богатство, статус и моќ.]] Во некои општества, облеката се користи за да укаже на класата или статусот. На пр., во Стар Рим, само на сенаторите им било дозволено да носат облека со тиријан виолетова (англ.Tyrian purple). Во традиционалните хавајски општества само водачите носеле пердувести наметки, палаоа (ѓердани од заби на кит) или гравирани заби од кит. Во кралството Траванкор во Керала (Индија), жените од пониската каста морале да плаќаат данок за да го покријат горниот дел од нивното тело. Во Кина, пред создавањето на републиката, само императорот носел жолта боја. Историјата нуди многу примери за сложените закони со кои се регулираат нормите за облекување. Во општествата без вакви закони, како што се модерните општества, општествениот статус се определува со поседувањето на ретки или луксузни додатоци кои се ограничуваат со цената на оние со богатство или статус. Покрај тоа, влијанието на средината има улога во изборот на облека. ===Религија=== [[Image:NicolasTrigaultInChineseCostume.jpg|thumb|Николас Триголт, фламански језуит, во костим на конфучијански научник во стилот на Минг, од Петер Паул Рубенс. Овој цртеж покажува фузија помеѓу Западот и Истокот, како и христијанството и конфучијанството.]] [[File:Takbir of prayer.jpg|thumb|left|Муслиманските мажи традиционално носат бели мантии и капа за време на молитвите]] Верската облека може да се смета за специјален случај на професионалана облека. Понекогаш се носи само кога се изведуваат некои религиски церемонии. Но сепак, може да се носи секојдневно како ознака на припадност на некој религиски статус. На пример, мажите јансенисти и муслимани носат незашиени парчиња облека кога изведуваат религиски церемонии. Таа облека претставува неколеблива и целосна оддаденост на задачата која им била дадена, без отстапување. Сиките носат турбан кој е дел од нивната религија. Чистота на религиските фустани во источните религии како Хиндуизам, Сикизам, Будизам, Ислам, Јансенизам се од голема важност, бидејќи означуваат чистота. Облеката има значајна улога во Библијата каде се среќава во бројни контексти, но најзначајни се: приказната за Адам и Ева, кои со листови од смоква ги покриле деловите од телото, наметката на Јосиф, Јуда и Тамар, Мардохеј и Естер. Понатаму свештениците кои чиноначалствувале во Храмот носеле посебна облека, и со нејзин недостаток тие биле подлежни на смрт. Во исламската традиција, жените треба да носат долг, широк, непроѕирен фустан кога излегуваат од дома. Овој начин на облекување бил демократски (за сите жени, независно од нивниот статус) и заштита од жешкото сонце. Куранот го вели следното за соппружниците и сопругите: ,,…Тие се облека за вас, a вие за нив’’(глава 2:187) Еврејскиот ритуал исто така наложува да се скине горниот дел од облеката, како знак на жалост. Оваа практика се наоѓа во Библијата кога Јаков слушнал за ненадејната смрт на неговиот син Јосиф. ==Потекло и историја== ===Првата забележена употреба=== Според археолозите и антрополозите, првата облека најверојатно се состоела од крзно, кожа, листови или трева кои биле завиткани или врзани околу телото. Познавањето на ваква облека останува дедуктивно, бидејќи материјалите од кои е изработена облеката попуштаат брзо за разлика од ракотворбите направени камен, коска, школка и метал. Археолозите многу рано ги откриле иглите за шиење од коска и слонова коска од пред 30.000 години п.н.е, пронајдени во близина на Костенки, Русија во 1988 година. Обоените ленени влакна кои можеби се користеле за облека биле пронајдени во праисториска пештера во Грузија пред 36.000 години. Научниците сѐ уште за тоа кога луѓето почнале да носат облека. Ралф Китлер, Манфред Кеизер и Марк Стоункинг, антрополози на Институтот ,,Макс Планк” за еволутивна антропологија спровеле генетска истражување на телесни вошки коишто укажуваат на тоа дека облеката од неодамна, од пред околу 107.000 години. Телесните вошки се знак за носење на облека, бидејќи повеќе луѓе имаат ретки влакна на телото, поради тоа вошките бараат човечка облека за да преживеат. Нивното истражување укажува на тоа дека пронаоѓањето на облека можеби се совпаѓа со миграцијата кон север на современиот хомо сапиенс (Homo sapiens) далеку од жешката клима на Африка, која се мисли дека започнала пред 50.000- 100.000 години. Меѓутоа, втората група на истражувачи кои користеле слични генетски методи, процениле дека облеката потекнува од пред 540.000 години. За сега, датумот за настанувањето на облеката останува неоткриен. ===Правење на облека=== Некои човечки култури, како луѓето од Северниот Поларник, традиционално ги прават нивните облеки од подготвени и украсени крзно и кожа. Други култури пак, ја надополниле или целосно ја замениле кожата со материјал: ткаен, плетен, испреден од разни животински и растителни влакна. Иако модерните потрошувачи го прифаќаат производството на облека здраво за готово, рачното произведување на материјал е здодевен и напорен процес на работа. Текстилната индустрија е првата која била механизирана со електрични разбои, за време на индустриската револуција. Различните култури, создале разни начини за создавање на облека од материјал. Еден пристап вклучува украсување на материјалот. Многу луѓе носеле, и сѐ уште носат облека која што се состои од правоаголни парчиња на материјал така завиткани да се сложуваат, на пример, доти (англ. dhoti) и сари (англ. sari) за жените на Индискиот Потконтинент, шкотски килт (англ. Scottish kilt) или јавански саронг (англ. Javanese sarong). Облеката може да биде едноставно врзана, како што е случајот со првите парчиња на облека или пак иглите или појасите ја држат облеката на место, како што е случајот со последните две парчиња на облека. Скапоцената облека останува нескратена, па така луѓето од повеќе големини или пак истата личност со различна големина може да ја носи облеката. Друг пристап вклучува сечење и шиење на материјалот, користејќи го секое парче од материјалот во вид на правоаголник при создавањето на облека. Кројачот може да сече парчиња во вид на триаголник од еден агол на материјалот и притоа да ги додаде било каде како фалти. Традиционалните европски модели за машки кошули и женски поткошули го преземаат овој пристап. Модерната европска мода го обработува материјалот на понеконзервативен начин, обично сечејќи го материјалот и оставајќи разни чудни форми на парчиња од истиот. Индустриите за шиење овие ги продаваат како отпад, а пак домашните шивачи ги претвораат во јоргани. Низ илјадници години коишто луѓето ги поминале во создавање на облека, тие создале неверојатен спектар на стилови, од кои повеќето биле реконструирани од зачуваните делови од облека, фотографии, слики, мозаици итн., како и од пишаните описи. Историјата на костумите служи како извор на инспирација на сегашните модни творци, исто така како тема на професионален интерес на костумерите кои прават костими за драми, филмови, телевизија и историски реконструкции. ===Современа облека=== ===Норми на облекување=== Нормите на облекување се развивале во текот на изминатите 500 години. Механизацијата на текстилната индустрија направи голем избор на материјали, широко достапни по пристапни цени. Стиловите се промениле и достапноста на синтетички материјали ја променила дефиницијата за „модерно“. Во втората половина на 20-от век, сините фармерки станале многу популарни и сега се носат на настани кои обично бараат формална облека. Спортската облека исто така стана голем и растечки пазар. Лиценцирањето на дизајнерските имиња прв го вовел дизајнерот Пјер Кардин (англ. Pierre Cardin) во 1960-тите години и тоа станало вообичаена пракса во модната индустрија околу 1970-тите години. === Ширење на западните стилови === До почетокот на 21 век, западните стилови на облека до одреден степен, станале меѓународни стилови. Овој процес започнал стотици години порано, за време на европската колонизација. Процесот на културно ширење се засилил низ вековите како што западните медиумски компании се пробивале на пазарот низ целиот свет, ширејќи ја западната култура и стилови. Брзата мода исто така стана светски феномен. Овие парчиња на облека се поевтини, и сериски направени. Донираната користена облека од западните земји исто така беше подарена на луѓето во сиромашните земји од страна на хуманитарни организации. === Етничко и културно богатство === Луѓето можат да носат етнички и национални носии на специјални пригоди, во одредени улоги или занимања. На пример, повеќето Корејци мажи и жени го прифатиле западниот стил на секојдневна облека, но сѐ уште ги носат тредиционалните хенбокс (англ.hanboks) на специјални пригоди како што се свадби и празници. Додатоците од западната облека може да се појават како носени или додадени на посебен начин, различен од западниот. Тонганец може да комбинира маица со тонганско завиткано здолниште или тапену (англ. tapenu). ===Спорт и активност=== Повеќето спортови и физички активности практикуваат носење на специјална облека, од практични, удобни и безбедносни причини. Вообичаената спортска облека, вклучува шорцеви, маици, кошули за тенис, трикоа, тренерки и патики. Специјалните парчиња вклучуваат костими (за пливање, нуркање и сурфање), облека за скијање и трикоа (за гимнастика). Исто така еластичниот материјал се користи како основен слој кој ја впива потта. Спандексот се препорачува и за активни спортови кои бараат соодветна облека како што се: борење, атлетика, танцување, гимнастика и пливање. === Мода === Постојат голем број на стилови во модата, кои варираат според географската положба, изложувањето на современите медиуми, економските услови, движејќи се од скапа висока мода до традиционална облека, до евтини гранџ (носење валкана и неуредна облека, мода популарна кај младите во 90-тите години на 20-от век) продавници. === Идни трендови === Светот на облеката секојдневно се менува, како што културните влијанија се соочуваат со технолошките откритија. Истражувачите во научните лаборатории откриле нови протипи за материјалите, кои имаат функционални цели покрај нивната традиционална улога, на пример, облека која автоматски ја регулира температурата, одбива куршуми, создава слики и произведува електрицитет. Некои практични достигнувања се веќе достапни за потрошувачите како што е облеката отпорна на куршуми, направена со кевлар, материјали отпорни на дамки кои се обложени со хемиски смеси кои го намалуваат впивањето на течности. ==Политички проблеми== ===Услови за работа=== [[Image:Safety garb for women workers. The uniform at the left, complete with the plastic "bra" on the right, will prevent... - NARA - 522882.jpg|thumb|right|250px|<small>Заштитна облека за жени работнички. Униформата лево, заедно со пластичниот „градник“ десно, ќе спречи идните несреќи на работното место кај жени воени работнички. Лос Анџелес, Калифорнија. околу 1943 година.</small><small>Референца на сликата: Биро за жени на Соединетите Американски Држави, преку историскиот фонд НАРА.</small>]] Иако механизацијата ги изменила повеќето аспекти на човечката индустрија до средината на 20-от век текстилните работници продолжиле да работат под предизвикувачки услови, кои бараат постојана физичка работа. Сериското производство на облека е така направено, што некои го сметаат за експлоатација, која се одликува со долго работно време, недостаток од предности и недостиг од работна сила. Повеќето примери со такви услови се пронајдени во развиените земји, каде што облеката произведена во индустриските земји исто така може да биде произведена на сличен начин, од страна на имигрантите без документи. Коалициите на НВО, дизајнерите(Кетрин Хамнет(англ. Katharine Hamnet),Американ Апарел(англ. American Apparel), Вежа(англ.Veja), Квиксилвер (англиски: Quiksilver), еВокам (англ.eVocal), Едун(англ.Edun)), групи за кампањи како Кампањата за чиста облека (англ. Clean Clothes Campaign), се обидуваат да ги подобрат овие услови колку што е можно повеќе со спонзирање настани за подигање на свеста, со што го привлекле вниманието на медиумската и широката јавност за работниците. Производството без снабдувачи, во земјите со ниска плата како Бангладеш, Кина, Индија и Шри Ланка станало можно кога бил укинат договорот (Multi Fibre Agreement). Договорот, кој поставил контрола врз увозот на материјал, се сметал за заштитна мерка. Глобализацијата често се одредува како единствен фактор кој придонесува за лошите услови за работи на текстилните работници. Иако многу држави признаваат договори како Меѓународната организација на трудот(англ. International Labor Organization), која се обидувала да постави норми за безбедноста и правата на работникот, многу држави направиле исклучок за одредени делови од договорите или не успеале целосно да ги спроведат. На пример, Индија не ги потпишала членовите 87 и 92 од договорот. Покрај силните реакции кои „експлоататорите” ги предизвикале помеѓу критичарите на глобализацијата, производството на материјали, фукционирало како доследна индустрија за обезбедување на работа и плати за земјите во развој, за илјадници луѓе, било да е сфатена како експлоататорска или не. ===Крзно=== Употребата на животинското крзно во облеката датира од праисториско време. Моментално се поврзува со развиените земји, со скапа дизајнерска облека иако крзното сѐ уште се употребува кај домородците во арктичките области и во областите со поголема надморска височина заради нивна топлина и заштита. Неодамна, крзното било во центарот на кампањите, бидејќи активистите го сметале за грубо и непотребно. Американската организација за правата на животните [[PETA]] заедно со другите групи за права на животните и ослободување на животните, повикале за внимание за одгледувањето на крзно и за другите практики кои ти ги сметале за сурови. ==Животен циклус == ===Одржување на облеката=== Облеката трпи напад и однадвор и однатре. Човечкото тело губи клетки од кожата и телесни масла, лачи пот, урина, и измет. Оштетувањето од сонцето, влагата, абразијата и нечистотијата ги напаѓаат алиштата однадвор. Болвите и вошките се кријат во рабовите на облеката. Носената облека, ако не е исперена и обновена, предивикува чешање, изгледа изветено и ја губи својата функционалност (како кога ќе паднат копчињата, облеката не се закопчува, материјалите се истенчуваат и искинуваат и патентите откажуваат). Во некои случаи, луѓето носат дел од облека сè додека не им се распадне. Чистењето на кожата предизвикува тешкотии, додека пак материјалот направен од кора на дрво, не може да се испере без да се распушти. Сопствениците може да ги закрпат дупките и цепките, да ја исчеткат валканата површина , но старата облека и облеката од материјал направен од дрво секогаш изгледаат старо. Но поголемиот дел од облеката се состои од материјал, а пак повеќето материјали можат да се пераат и закрпуваат. === Перење, пеглање, чување === Луѓето развиле повеќе специјализирани методи за перење, почнувајќи од најраните методи на удирање на алиштата во карпите на потоците кои течеле, па сè до најновите методи со машини за перење и хемиско чистење (растворање на нечистотиите во растворувачи). Перењето со врела вода(вриење), хемиското чистење и пеглањето се традиционалните начини за стелиризирање на материјалите, од хигиенски причини. Повеќе видови на облека се така направени да можат да се пеглаат, односно да им се отстранат брчките пред да се облечат. Најголемиот дел од модерната формална и полуформална облека, спаѓа во оваа категорија (на пример, свечените кошули и костуми). Испегланите алишта се смета дека изгледаат чисто, свежо и уредно. Поголемиот дел од денешната секојдневна облека е направена од материјали за плетење, кои не се гужваат лесно и на кои не им е потребно пеглање. Некоја облека е постојано мазна, заштитена со облоги (како што е политетрафлуоретилен) кој ги намалува брчките а создава мазен изглед, дури и без пеглање. Откако ќе се исперат алиштата или евентуално испеглат, тие вообичаено се закачени на закачалки или пак предиплени, за да останат неизгужвани додека да се облечат. Алиштата се предиплуваат за да може да се складираат позбиено, да се спречи туткањето, да им се зачуваат рабовите или за да се прикажат на подопадлив начин, на пример кога се ставени на излозите од продавниците. ===Облека која не се пегла === Смолата која се користи за да се направат кошули кои не се брчкаат испушта формалхеид, кој може да предизвика контактен дерматитис кај некои луѓе, но не постојат барања за негово откривање. Во 2008 година (англ. Government Accountability Office) спровела тестирање за формалхеидот во облеката и било откриено дека највисок степен на формалхеид се наоѓа во кошулите и панталоните кои не се гужват. Во 1999 година, едно проучување за ефектот од перењето на формалхеидот покажа дека по 6 месеци перење, 7 од 27 кошули имале ниво над 75 делови од милионот (англ. ppm), што е безбедна граница од директното изложување на кожата. ===Крпење на облеката=== Во последно време, крпењето стана уметност. Прецизен шивач или шивачка може да ги закрпи дупките со конец, расплетените рабовите толку вешто што дупката е речиси невидлива. Кога суровинскиот материјал, вредел повеќе од работната рака, требало да се прошири работната сила со цел да се спаси материјалот. Денеска облеката се смета за потрошен материјал. Масовното произведување на облека е поевтино од поправката на истата. Многу луѓе купуваат нови парчиња на облека, наместо наместо да трошат пари на крпење. Економичноста сѐ уште ги заменува патентите и копчињата, со шиење на распарените рабови. ===Рециклирање=== Искористената облека која веќе не се носи може да се користи за јоргани, крпи, ќилими, завои и за многу употреби во домаќинството. Може исто така да се рециклира во хартија. Во западните општества, користената облека најчесто се фрла или се донира во хуманитарни цели. Исто така се продаваат преку пошта, во агенции за облека, на пазари на стара облека и преку онлајн продажба. Искористената облека, често се собира и на индустриско ниво за да биде одделена и испратена за повторна употреба во сиромашните земји. Постојат многу проблеми околу животниот циклус на синтетиката, кои доаѓаат првично од петрохемикалии. За разлика од природните влакна, нивниот извор не е обновлив и тие не се биоразградливи. ==Производството на облека во Македонија== Во 2019 година, индустријата за облека во Македонија ја сочинувале 1 159 [[Претпријатие|претпријатија]] од кои 739 биле микро-претпријатија, 384 мали, 29 средни и 7 големи. Од нив, 1 106 претпријатија биле ангажирани во производството на облека, освен облека од крзно; 6 претпријатија се занимавале со производство на предмети од крзно; а 52 со производство на плетена и „хеклана“ облека. Според географкста распределба, најмногу претпријатија имало во Скопје (210), а потоа во Штип (112), Кочани (81), Тетово (70), Куманово (52), Прилеп (52), Гостивар (50) итн. Во јули 2020 година, просечната нето-[[плата]] во индустријата за облека во Македонија изнесувала 17 969 денари.<ref name="ReferenceA">Кирко Бошкоски, „Инвестирање во автоматски машини - можност за зголемена продуктивност и за зголемување на платите на вработените“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 266, октомври 2020, стр. 86.</ref> {| class="wikitable" |+ Најголеми македонски претпријатија за производство на облека во 2019 година (според вкупниот приход)<ref name="ReferenceA"/> |- ! Претпријатие !! Вкупен приход (во милиони денари) |- | Окитекс || 416,2 |- | Арини фешн || 407,2 |- | Текстилна коорпорација || 348,6 |- | Лаура ГМБХ || 290,2 |- | Бенттон || 281,9 |- | Алекс-3 || 273,9 |- | Тетекс || 273,0 |- | Кара || 237,9 |- | Мода || 229,9 |- | Алма || 214,6 |- | ВАВ || 214,6 |- | Ноел || 209,6 |- | ЕАМ || 206,4 |- | Алена || 205,7 |- | Семак фешн компани || 203,4 |- | Албатрос || 200,5 |- | Фалко || 196,1 |- | Конигтон || 185,9 |- | Текспорт || 176,3 |- | Империал НТТ || 169,4 |} {| class="wikitable" |+ Најголеми македонски претпријатија за производство на облека во 2019 година (според добивката)<ref name="ReferenceB">Кирко Бошкоски, „Инвестирање во автоматски машини - можност за зголемена продуктивност и за зголемување на платите на вработените“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 266, октомври 2020, стр. 87.</ref> |- ! Претпријатие !! Добивка (во милиони денари) |- | Алекс-3 || 99,8 |- | Кара || 93,6 |- | Тетекс || 34,0 |- | Модна конфекција ЗЕН || 25,6 |- | ЕАМ || 24,1 |- | В и Е || 21,7 |- | Монд || 18,1 |- | Тексико || 17,5 |- | Стампа || 16,2 |- | Алма || 14,8 |- | Алена || 14,2 |- | Њу ера техтиле || 13,9 |- | Вабо || 13,8 |- | Тритекс трејд || 13,1 |- | Арини фешн || 13,0 |- | Евро-џинс || 12,2 |- | Фам моде || 11,8 |- | Мадако || 11,1 |- | Ланком || 10,7 |- | Империал НТТ || 10,7 |} {| class="wikitable" |+ Најголеми македонски претпријатија за производство на облека во 2019 година (според бројот на вработени)<ref name="ReferenceB"/> |- ! Претпријатие !! Вработени |- | Ноел || 549 |- | Мода || 538 |- | Окитекс || 467 |- | Алена || 426 |- | Текстилна коорпорација || 415 |- | Босут || 410 |- | Албатрос || 342 |- | Конигтон || 340 |- | Алкон-текс || 296 |- | Штиптекс || 295 |- | Бреботекс || 292 |- | Империал НТТ || 292 |- | Тритекс трејд || 281 |- | Арини фешн || 253 |- | Модна конфекција Линеа || 249 |- | Ју-Ка || 249 |- | Камотекс || 243 |- | Фалко || 240 |- | Фам моде || 240 |- | Текспорт || 237 |} ==Облеката како тема во уметноста и во популарната култура== ===Облеката како мотив во книжевноста=== * „Убавата облека може многу да направи“ (српски: ''Лијепе хаљине много којешта учине'') — српска народна приказна.<ref>Вук Караџић, ''Српске народне приповијетке''. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 159-161.</ref> * „Шал“ — расказ на македонскиот писател [[Милко Бојковски]].<ref>Милко Бојковски, ''Фотографии од пеколот''. Скопје: Бегемот, 2017, стр. 61-63.</ref> * „Јакна со превез“ (руски: ''Кофта фата'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1914 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 37.</ref> * „Скинати хулахопки“ — краток расказ на македонската писателка [[Сања Михајловиќ-Костадиновска]].<ref>Сања Михајловиќ-Костадиновска, ''Во кратки црти''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 53-54.</ref> * „Господарот на пелерините“ — краток расказ на македонскиот писател [[Марко Петрушевски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 229.</ref> * „Две кошули“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 78.</ref> * „Тетин“ — краток расказ на [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 565-566.</ref> * „Љубовен елек“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 527-528.</ref> * „Карирана меморија“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 535-536.</ref> * „Облека“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 223.</ref> * „Капут“ — песна на македонската поетеса [[Љубица Шопова]] од 2020 година.<ref>Љубица Шопова, ''Форми во создавање''. Скопје: ПНВ Публикации, 2020, стр. 41.</ref> ===Облеката како мотив во популарната музика=== * „Моето утринско палто“ (англиски: ''My Morning Jacket'') — американска рок-група.<ref>[https://www.discogs.com/artist/100346-My-Morning-Jacket Discogs, My Morning Jacket (пристапено на 13.3.2023)]</ref> * „Сина и сива маица“ (англиски: ''Blue And Grey Shirt'') — песна на американската рок-група ''[[American Music Club]]'' од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/American-Music-Club-California/master/137994 Discogs, American Music Club ‎– California (пристапено на 20.4.2021)]</ref> * „Сага за линијата на облека“ (англиски: ''Clothes Line Saga'') — песна на [[Боб Дилан]] и [[Бенд (рок-група)|Бенд]] (''The Band'') од 1975 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bob-Dylan-The-Band-The-Basement-Tapes/master/14459 Discogs, Bob Dylan & The Band ‎– The Basement Tapes (пристапено на 30.9.2020)]</ref> * „Нови чизми и гаќички!!“ (англиски: ''New Boots And Panties!!'') — музички албум на англискиот [[панк-рок]] музичар [[Ијан Дјури]] (''Ian Dury'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/36641-Ian-Dury-New-Boots-And-Panties Discogs, Ian Dury – New Boots And Panties!! (пристапено на 13.9.2022)]</ref> * „Костум“ ([[српски]]: ''Odelo'') — песна на српската [[Рок-музика|рок]]-група [[Електрични оргазам]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elektri%C4%8Dni-Orgazam-Li%C5%A1%C4%87e-Prekriva-Lisabon/release/1288611 Discogs, Električni Orgazam – Lišće Prekriva Lisabon (пристапено на 15.4.2021)]</ref> * „Тајниот живот на големиот црн костум“ (англиски: ''The Secret Life Of The Big Black Suit'') — песна на британската рок-група [[Клок ДВА]] (''Clock DVA'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/5381-ClockDVA-Advantage ClockDVA* – Advantage (пристапено на 3.6.2022)]</ref> * „Познатиот син дождовен мантил“ (англиски: ''Famous Blue Raincoat'') — песна на канадскиот рок-музичар [[Леонард Коен]] од 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/483725-Leonard-Cohen-Songs-Of-Love-And-Hate Leonard Cohen – Songs Of Love And Hate (пристапено на 4.6.2022)]</ref> * „Зелена маица“ (англиски: ''Green Shirt'') — песна на англискиот рок-музичар [[Елвис Костело]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elvis-Costello-The-Attractions-Armed-Forces/release/2480516 DISCOGS, Elvis Costello & The Attractions ‎– Armed Forces (пристапено на 29.4.2020)]</ref> * „Царевата нова облека“ (англиски: ''The Emperor's New Clothes'') — песна на ирската поп-рок музичарка [[Шинед О'Конор]] (''Sinéad O'Connor'') од 1989 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=f83tPLefzUQ YouTube, Sinéad O’Connor - I Do Not Want What I Haven't Got (1989) (пристапено на 29.9.2019)]</ref> * „Фустан“ (англиски: ''Dress'') — песна на британската рок-музичарка [[П Ј Харви]] (''P J Harvey'') од 1992 година.<ref>[https://www.discogs.com/P-J-Harvey-Dry/release/884515 DISCOGS, P J Harvey* ‎– Dry (пристапено на 2.12.2019)]</ref> * „Совршениот фустан“ (англиски: ''This Perfect Dress'') — песна на американската рок-музичарка [[Марија Меки]] (''Maria McKee'') од 1996 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/145844-Maria-McKee-Life-Is-Sweet Discogs, Maria McKee – Life Is Sweet (пристапено на 3.3.2023)]</ref> * „Туника (Песна за Карен)“ (англиски: ''Tunic (Song For Karen)'') — песна на американската рок-група [[Соник Јут]] (''Sonic Youth'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Goo/master/9751 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Goo (пристапено на 22.7.2019)]</ref> ==Галерија== <gallery> Garments_Factory_in_Bangladesh.JPG|Фабрика за облека во Бангладеш Garments_Product_Made_in_Bangladesh.JPG|Облека направена во Бангладеш, фабрички изложбен салон Product_Made_in_Bangladesh.JPG|Различни видови на боење извршени на тексас, фабрички изложбен салон Jaket_Made_in_Bangladesh.JPG|Вештачка кожна јакна произведена во Бангладеш Blazer_production_in_Bangladesh.JPG|Производство на блејзери во Бангладеш Washing_Factory.JPG|Во оваа фабрика за перење готови облеки во Бангладеш се користат модерна технологија и машини. </gallery> == Поврзано == *[[Нудизам]] *[[Продавници за стара облека]] *[[Терморегулација]] == Надворешни врски == {{Sister project links|clothing}} * [http://news.bbc.co.uk/local/wiltshire/hi/people_and_places/history/newsid_8299000/8299700.stm BBC Wiltshire] Dents Glove Museum * [http://www.itaaonline.org/template.asp?intPageId=1 International Textile and Apparel Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080216110508/http://www.itaaonline.org/template.asp?intPageId=1 |date=2008-02-16 }}, scholarly publications * [http://www.german-hosiery-museum.de/hosiery-museum.htm German Hosiery Museum (English language)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041010153547/http://www.german-hosiery-museum.de/hosiery-museum.htm |date=2004-10-10 }} * [http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Kittler.CurBiol.2003.pdf Molecular Evolution of Pediculus humanus and the Origin of Clothing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080910120019/http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Kittler.CurBiol.2003.pdf |date=2008-09-10 }} by Ralf Kittler, Manfred Kayser and Mark Stoneking (.[[PDF]] file) * [http://hearth.library.cornell.edu/ Cornell Home Economics Archive: Research, Tradition, History (HEARTH)] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Облека| ]] e8c6cg7cvt06vbo0l6nldlpufzzi5jb Покраина 0 1071695 5602871 5062086 2026-08-01T17:18:39Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602871 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The Roman Empire ca 400 AD.png|мини|десно|[[Римското Царство]] и неговите [[Римска провинција|управни поделби]], {{Circa|395}}]] '''Покраина''' територијална и [[административна единица]] во рамките на некоја [[суверенитет|суверена]] [[држава]]. Во многу земји оваа целина се нарекува „'''провинција'''“,<ref>[http://www.makedonski.info/search/провинција „провинција“] - Дигитален речник на македонскиот јазик</ref> што потекнува од [[латински јазик|латинските]] поими ''pro-'' („во име на“) и ''vincere'' („победува, запоседнува“). Така, провинцијата претставувала територија под власта на [[римски магистрат]] кој ја управувале во име на неговата држава. Во тој облик, првите провинции се јавуваат во [[Римска република|републиканскиот период]] и се однесуваат на поголеми подрачја под римско владение (на пр. [[Римска провинција Македонија|провинцијата Македонија]]). Во многу [[федерација|федеративни]] и [[конфедерација|конфедеративни]] држави, покраината не е јасно потчинета на централната власт, туку се смета за [[суверенитет|суверена]] во однос на разни уставни функции. Класичен случај од оваа категорија се [[Автономна Покраина Косово и Метохија|Косово и Метохија]] и [[Војводина]] во [[СФРЈ]]. == Улоги == {{Котва|Автономна покраина}} Како засебни управни единици се јавуваат покраините на [[Покраини на Филипините|Филипините]], [[Покраини во Холандија|Холандија]], [[Покраини во Белгија|Белгија]], [[Покраини во Шпанија|Шпанија]] и [[Покраини во Италија|Италија]]; и големи автономни области како оние во [[Покраини и територии во Канада|Канада]], [[Покраини во ДР Конго|Конго]] и [[Покраини во Аргентина|Аргентина]]. Во [[Покраини во Италија|Италија]] и [[Покраини во Чиле|Чиле]], покраината е второстепена административна единица во состав на [[регион]]от, кој е првостепена (најкрупна) единица во земјата. Во тие случаи, покраините понатаму се делат на [[општина|општини]], [[округ|окрузи]] и сл. == Поврзано == * [[Регион]] * [[Вилает]] * [[Војводство]] * [[:Категорија:Покраини по земја|Покраини по земји]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Покраини| ]] [[Категорија:Административни единици]] lopcce2rfsm9czvs7ldumqxo4i7ftsv IC 570 0 1073285 5602828 4884871 2026-08-01T13:38:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602828 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика = IC570 - SDSS DR14.jpg |соѕвездие=[[Кит (соѕвездие)|Кит]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=1 ч 1 м 3,9 с |деклинација=+0° 3' 5"" |положбен агол=140 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,3 |привиден сјај Ч=17,1 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[7 ноември]] [[1891]] |алтернативни ознаки=NPM1G -00.0031 }} '''IC 570''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Кит (соѕвездие)|Кит]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 570 се споменува и како NPM1G -00.0031. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 ноември]] [[1891]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 570 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 570 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 1 м 3,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +0° 3' 5"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 140°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 570 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 173286. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Кит (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC570 Прегледувач на длабокото небо — IC 570]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC570 Поправени информации за IC 570] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20570 IC 570] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20570 IC 570] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220312051150/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20570 |date=2022-03-12 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Кит (соѕвездие)]] q666x1fzlj8oxy07nb9o8xujteg3gad Шлосфипах 0 1075494 5603042 5425462 2026-08-02T09:21:54Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Wappen_Schlossvippach.svg]] со [[File:DEU_Schlossvippach_COA.svg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 5603042 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |image_photo = Schloßvippach Blick.JPG |image_caption = Поглед на местото |Wappen = DEU Schlossvippach COA.svg |lat_deg = 51 |lat_min = 6 |lat_sec = 0 |lon_deg = 11 |lon_min = 7 |lon_sec = 0 |Lageplan = Schloßvippach in SÖM.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Земерда |Verwaltungsgemeinschaft = Граме-Фипах |Höhe = 175 |Fläche = 20.97 |Einwohner = 1449 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 99195 |Vorwahl = 036371 |Kfz = SÖM |Gemeindeschlüssel = 16 0 68 048 |Straße = Ерфуртер Штрасе 11 |Website = [http://www.schlossvippach.de/ www.schlossvippach.de] |Bürgermeister = Уве Келер |Partei = CDU }} '''Шлосфипах''' ({{langx|de|Schloßvippach}}) — општина во округот [[Земерда (округ)|Земерда]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. Името му доаѓа од замокот Фипах (''Schloss Vippach''), што бил срушен во 1948 година за време на советската окупациска зона. Општината претставува административно седиште на [[Општинска заедница|општинската заедница]] [[Граме-Фипах]]. == Географија == Шлосфипах се наоѓа во [[Тириншка Котлина|Тириншката Котлина]], источно од автопатот А71 и на покраинските патишта 1054 и 1056. Јужно од местото тече потокот [[Фипах]]. === Општински единции === Кон општината припаѓа и местото Дилсдорф. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Schloßvippach}} {{Градови во Земерда (округ)}} {{Нормативна контрола}} {{Земерда-никулец}} [[Категорија:Земерда (округ)]] i5k5dpl1msmgdsfidp37wjnrhrr2lwm Кевин Мајкл 0 1082144 5602900 5494517 2026-08-01T18:51:27Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602900 wikitext text/x-wiki {{Викификација}} {{Внимание}} [[Податотека:Kevin+Michael+Image10.png|мини|Кевин Мајкл]] '''Кевин Мајкл''' "Џи Џи" Алин (роден Исус Христос Алин; [[29 август]] [[1956]] година - [[28 јуни]] [[1993]]) беше американски панк-рок пејач-текстописец, кој настапувал и снимал со многу групи за време на неговата кариера.<ref name=mtv>{{cite web|title=Kevin Michael|url=http://www.mtv.com/artists/kevin-michael/#bio|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103085446/http://www.mtv.com/artists/kevin-michael/#bio|url-status=dead|archive-date=November 3, 2012|work=MTV Artists|accessdate=May 3, 2013}}</ref> Џи Џи Алин е најдобро запаметен по неговите озлогласени настапи во живо, кои често содржеа трансгресивни акти, вклучувајќи копрофагија, само-сакатење, и напаѓање на публиката. [1]Ол мјузик(анг. Allmusic) и G4TV со почит го нарекоа "најспектакуларниот дегенерик во рокенролот историјата "[2] и најтешката рок-ѕвезда во светот". Иако повеќе познат по неговите ѓаволии на сцената отколку по неговата музика, тој снимаше пролифички, не само во панк-рок жанрот, но исто така и во говорниот збор, кантри, и повеќе традиционалниот рок стил. Неговите исклучително политички некоректни стихови,во кои често се опфатени теми како што се мизогинија, педофилија, богохулство и расизам,ги поларизираја слушателите и се создадоа различни мислења за него во рамките на високо политизираната панк заедница. Кога беше испрашуван за неговата музика и концерти, Алин често велел дека тој се обидувал да ја направи рок-музиката "опасна" како порано. Музиката на Алин беше често се слаба снимка и продукција,беше со ограничена дистрибуција, и се сретна со претежно негативни критики од критичарите. И покрај (или можеби поради) овие фактори, Алин одржува еден култ во текот на неговата кариера , и обожаватели кои во голема мера се проширија од неговата смрт. Иако Алин вети дека за неколку години пред неговата смрт дека тој ќе изврши самоубиство на сцената за време на еден од неговите концерти, тој почина на 28 Јуни, 1993 од случајно предозирање од хероин. == Ран живот == Алин е роден како Исус Христос Алин во недела во Меморијалната болница во Ланкастер, Њу Хемпшир, помладиот од двата сина на Мерл Колби Алин,сениор и Арлета Гинтер. Него му беше дадено ова име, бидејќи неговиот татко ја извести својата сопругата дека Исус Христос го посети, и му рече дека неговиот новороден син ќе биде голем човек во вената на Месијата. [3] [6] Неговиот постар брат, Мерл Колби Алин,џуниор, не можеше правилно да го изговори зборот "Исус" и го нарече "Џеџе", што набргу стана "ЏиЏи".Семејството живееше во колиба од дрва без вода за пиење или електрична енергија во северниот дел на Њу Хемпшир. Таткото Алин, кој им забранувал на сите да разговараат во домот откако ќе се стемни, беше нестабилен и антисоцијален човек, иако Алин одрече дека ова предизвика било кој од неговите подоцнежни лични проблеми. Во 1961 година, Арлета поднесе барање за развод од Мерл Сениор, бидејќи неговата ментална нестабилност се влошуваше. Алин и неговиот брат биле од тоа време покренати од страна на нивната мајка и очув, и се населиле во Источен Џонсбери, Вермонт во 1966 година. [3] Арлета го промени името на нејзиниот помлад син во Кевин Мајкл Алин на 2 март 1962 година за време на неговата прва година од школувањето. Арлета дозволи неговото родено име да стои до овој момент,но го промени за да му овозможи на нејзиниот син детство без исмејување. Алин беше слаб ученик на училиште, беше ставан во посебни образовни часови и мораше да го повтори трето одделение. Според неговиот постар брат, тој доживеа малтретирање од страна на соученици бидејќи не се уклопувал со нив [7] Во неговата сафомор година од средно училиште, тој почна оди на училиште за чудно облечен, и рече дека бил инспириран од Њујоршките кукли (анг New York Dolls). [7 ] Кога беше прашан за неговото детство, Алин рече дека тоа е "многу хаотно и полно со шанси и опасности. Продававме дрога, крадевме,провалувавме во куќи и автомобили.Правевме што сакаме повеќето од времето -...вклучувајќи ги и сите бендови во кои свиревме Луѓето не мразеа дури и тогаш. " == Раните години == Најраните музички влијанија на Алин беа бендови од британската инвазија во 1960-тите како Битлси,Ролинг Стоунс,Петторката Дејв Кларк. [9] Во почетокот на 70-тите години, Алис Купер стана големо влијание врз Алин. [10] Најраните регистрирани музички напори на Алин беа како тапанар. Во средината на тинејџерските години, тој и неговиот постар брат Мерл Алин го формираа својот прв бенд,Литл систерс дејт, кој траеше малку повеќе од една година. Групата свиреше песни од Аеросмит, КИС, и други популарни хард рок бендови на тој временски период. Алин завршил во средното училиште Конкорд во Вермонт во 1975 година, а веднаш потоа го основа бендот Молпректис (анг.Malpractice) со својот постар брат и неколку другари од средно училиште. Тој беше тапанарот за Молпректис додека бендот не се распадна во 1977 година. Тој стана тапанар на бендот Стрипсрч (анг.Stripsearch),свирејќи ги песните "Галилео" и "Исус во Њујорк". Од септември 1977 до април 1984 година, Алин настапуваше како фронтмен за Џаберс (анг.The Jabbers), каде свири тапани и пее. Деби албумот на Алин во 1980 се вика ``Секогаш беше, е и секогаш ќе биде``. Во еден момент, ветеран во индустријата и продуцент на Дед Бојс(анг.Dead Boys) Генја Раван беше негов менаџер. Тензијата во Џаберс се зголеми откако Алин стана неконтролиран, бескомпромисен и злобен. Џаберс се распаднаа. Алин предводеше многу дела во текот на почетокот и средината на 1980-тите. Ова ги вклучува албумите од Уличарите од Цедар(анг.The Cedar Street Sluts), Скамфакс (ang.Scumfucks) во 1982 година и Тексашките Нацисти (анг.The Texas Nazis) во 1985 година. Алин остана во подземната хардкор сцена но сè уште не беше дел од источната хардкор сцена. Неговите настапи во Манчестер, Њу Хемпшир со Уличарите од Цедар му го донесоа прекарот "Лудакот од Манчестер." Алин стекна поголемо внимание со касетата од Ричаут Рекордс (анг.ROIR) Омразен во Нацијата (1987) која содржи песни од надвор од каталогот на Алин со Џаберс, Скамфакс и Уличарите од Цедар. Снимката, исто така содржи неколку студиски и концертни снимки со бендот во кој сите беа ѕвезди составена од продуцентот на Максимален Рокенрол патронот на Алин Мајкл Борд. Во бендот беа Џеј Маскис на гитаристот на Диносаурус Џуниор и продуцент / музичар Марк Крамер на бас од бендот Бонгватер (анг.Bongwater). == Средната ера и поекстремни настапи во живо == Од средината до крајот на 1980-тите, Алин стана зависник од хероин и алкохол и, генерално злоупотребуваше какви било интоксиканти обезбедени за него. Во овој момент, Алин, исто така, почна да јаде лаксативи пред настапи, бидејќи дефекацијата стана редовен дел од неговиот сценски чин. Алин се опиша себеси како "последниот вистински рокенролер": со ова, тој сакаше да каже дека рокенрол музиката сама по себе започна како олицетворение на опасност, анти-авторитаризам и бунтовност но била преземена од страна на корпорации и бизнис интереси. Музиката и изведбите на Алин беа наменети за да се врати рокенролот на она што тој го виде како корен, враќајки ја од корпоративниот систем. Алин го идолизираше Хенк Вилијамс кој беше кантри-музичка легенда и се видел себеси како сродна душа. И двајцата беа релативно самотници и аутсајдери, и двајцата беа вообичаени корисници на интоксиканти, и живееле со неколку имотнини, доколку ги има,двајцата неуморно патувале низ земјата. Акустичниот производ на Алин е, документиран на ЕП на Проблематичниот Трубадур,и беше под силно влијание на Вилијамс. Тој ги сними своите преработки на ``Семејна традиција`` од Хенк Вилијамс Џуниор и ``Долгокос Реднек`` од Дејвид Алан СоЕ, и своите верзии со почит ги нарекува "Скамфак традиција" и "Бунтовнички Скамфак". Алин подоцна исто така, објави и друг кантри албум ``Карневал од Ексцеси ``, неговиот најрафиниран рекорд. Во овој период, Алин соработувал со Булџ (исто така познат по друго име како Психо, на албумот Изроди, педери, пијаници и наркомани), Ејдс Бригејд (анг.The Aids Brigade) (ЕП број 7 се Изложи се на деца) и Холимен (Му даваш на љубовта Лошо Име). Алин, исто така, почна да настапува со многу парчиња од говорен збор.Видео снимки од нив се достапни, но се многу ретки. Неволен да најде постојана работа, Алин се издржаваше самиот себеси од продажба на своите записи. Алин исто така беше фасциниран со сериски убијци. Тој му пишуваше и го посети Џон Вејн Гејси во затвор голем број на пати и Гејси наслика портрет на Алин, кој стана омот на албумот на саундтракот на филмот Омразен: Џи Џи Алин и убиствените наркомани. Од оваа точка, настапите на Алин, кои често резултирааа со значителна штета на местата и озвушувањето, беа редовно запирани по само неколку песни од страна на полицијата или сопствениците на местата. Алин беше обвинет за напад и непристојна изложеност голем број на пати. Неговите постојани турнеи беа само запрени од затворска казна или со долг болнички престој за скршени коски, труење на крвта, и други физички трауми. Друга атракција на настапите на Алин беа неговите непрекинати закани за самоубиство. Во 1989 година, Алин им напиша на Максимум Рокенрол дека тој ќе изврши самоубиство на сцената на Ноќта на вештерките во 1990 година. Сепак, тој беше во затвор кога тој ден дојде. Тој ја продолжи својата закана секоја наредна година, но заврши затворен секоја наредна година на Ноќта на вештерките. Кога го запрашале зошто тој не ги исполна своите закани, Алин изјави: "Со Џи Џи, вие не го добивате она што го очекувате-туку го добивате она што го заслужувате." [11] Тој исто така изјави дека самоубиството треба да се изврши кога една личност го достигне својот врв, на сретнувајќи се со задгробниот живот во неговата најсилна точка, а не во неговата најслаба. [12] == Судењето во 1989 и затвор == Во крајот на 1989 година, Алин беше уапсен и обвинет за "напад со намера да направи големи телесни повреди помалку од убиство" на женски познаник во Ен Арбор, Мичиген. Во психолошката евалуација направена како дел од судењето, [13] Алин беше оценет дека има барем просечна интелигенција, и беше опишан како "љубезен, кооперативен и искрен".Неименуваниот проценител истакна дека Алин не се појави психотичен, и се изгледаше удобно со неговиот неправославен стил на живот. Сепак, оценувачот тврдеше дека Алин е зависен од алкохол и имаше измешано растројство на личноста со нарцисоидни, гранични и мазохистички одлики. [13] Алин првично ги негираше обвиненијата, тврдејќи дека жената била подготвен учесник во нивните сексуални активности. [14] Алин призна дека тој ја сечеше, гореше, и ја пиеше нејзината крв, но и инсистирал таа да му го направи истото него. Алин исто така тврдеше дека неусогласеностите во неговите изјави и на жената до властите ги поддржуваат неговите тврдења. Судијата во случајот се согласи дека постоеја и значителни неусогласености од страна на жената. [14] На крајот на краиштата, сепак, Алин се здоби со намалена казна обвинет за кривичен напад, и тој бил затворен од 20 декември 1989 до 26 март 1991 . Тоа беше тоа време во затвор, кога Алин почна да се чувствува полн со енергија за неговиот живот и "мисија". Во текот на овој период тој го напиша и објави Манифестот на Џи Џи Алин. == Омразен: документарци и последните денови == По неговото ослободување од затвор, Алин прескокна помилување за да оди на уште една турнеја, снимката од која беше снимен документарецот на Тод Филипс "омразен: GG Алин и Убиствените наркомани. Филмот содржи графички сцени од изведба на Алин во Ист Вилиџ, Њујорк рокенрол клуб, Спејс ат Чејс. Алин се соблече гол, дефецира на подот, го избриша својот измет на себе и го фрли изметот во публиката. Алин и го скрши носот на една жена и нападна неколку други луѓе во толпата. Беа вклучени и клипови од други настапи на Алин, како и интервјуа со Алин и неговиот бенд, и нивните обожаватели. Филмот е издаден во 1994 година и подоцна беше објавен на ДВД во 1997 година. Во текот на 1990 GG Алин го сними неговиот албум со Убиствените наркомани албум кој е издаден од страна на Њу Роуз (анг.New Rose) рекордс вклучувајќи ги и Антисин(анг. ANTiSEEN). Овој албум содржи десет музички нумери и десет парчиња од говорен збор. Освен албумот изроди, педери, пијаници и наркомани, Алин смета дека овој албум може да биде неговиот најпрофесионално снимен албум, кој ја искажува неговата личност и неговата животна филозофија. Ова беше во текот на периодот додека Алин го снимашеалбумот Војната во мојата глава - Јас сум вашиот непријател кој е издаден од страна на Авернес (анг.Awareness) рекордс и го вклучува бендот Шринкврап(анг.shrinkwrap). Овој конкретен албум се состои од една 45-минутна трака која е колаж од парчиња на говорен збор на кои Шринкврап му стави музика. Зголемената озлогласеност на Алин доведе до настапи на разни телевизиски емисии: Џералдо, Џери Спрингер шоу и Џејн Витни шоу.Во времето на неговата смрт, Алин правеше планови за албум од говорен збор. Тој исто така спомена нешто за да направи европска турнеја што беше многу малку веројатно,и за тоа тој ентузијастички зборуваше неколку часа пред неговата смрт. == Семејството и односите == GG Алин се оженил со Сандра Фароу на 6 октомври 1980 година. Тие се развеле во 1985 година. Во средината на 1980-тите, Алин се замеша со тинејџерка од Гарланд, Тексас по име Трејси Денеолт. Таа забремени, и нивната ќерка, Нико Ен Денеолт, е родена на 13 Март 1986. [18] Нико избра да оддалечи себеси од нејзиното семејство. Алин и Трејси Денеолт никогаш не стапија во брак. [18] ==Верувања == Алин беше екстремен анти-авторитетен индивидуалист, промовирајќи беззаконие и насилство врз полицајци во многу од неговите стихови, и неговиот есеј,Манифестот на Џи Џи Алин имаше за цел да ја резимира неговата лична филозофија. Тој изјави за Џералдо дека тој верува дека неговото тело е храм на рокенролот, а неговото месо, крв и телесни течности се општење со луѓе. Друга причина за неговите ѓаволии на сцената (од Дино, тапанарот на неговиот бенд, Убиствени наркомани) беше дека сака да повлече паралела помеѓу своите постапки и "општество кое е полудува со насилство." Тој, исто така, рече дека ако тој не ги направи своите настапи онакви какви што се тој веројатно ќе биде еден сериски убиец или масовен убиец. [7] == Смрт == Последниот настап на GG Алин беше на 27 јуни 1993 година во мал клуб наречен Бензинска пумпа, панк место кое се наоѓа во внатрешноста на поранешна бензинска пумпа на 194 Секонд Стрит во Менхетен. Во текот на втората песна, снема струја, по што тој го искрши местото на случувањето, шеташе на улица целосно гол, а потоа продолжи (сега носејќи куси панталони, но сепак облеан во крв и измет) низ соседството, проследен од една голема група на обожаватели. После скоро еден саат шетање по улиците, Алин отиде во станот на Џон Хандли. Таму, тој и другите продолжија да се забавуваат и да користат дрога. Некаде во текот на вечерните часови, Алин проголта големи количини на хероин, после што тој случајно се предозира и падна во несвесна состојба. Оние во станот позирале за фотографии со Алин околу 02:00, не сфаќајќи дека музичарот веќе беше во раните фази на респираторната инсуфициенција. Некаде во раните утрински часови на 28 јуни, Алин починал од последиците од неговото случајно предозирање од хероин. Следното утро, некои забележаа дека Алин уште лежеше неподвижен на истото место каде што тие го оставија и повикаа брза помош. Алин беше прогласен за мртов на местото на настанот. Тој имаше 36 години. [17] == Погребот == Погребот се одржа на 3 јули 1993 година во родниот Њу Хемпшир, на Св Роуз гробишта, Литлтон. [20] На неговиот погреб, подуениот и обезцветен труп на Алин бил облечен во неговата црна кожена јакна и препознатлив атлетски поддржувач. Тој имаше едно шише Џим Бим покрај него во неговиот ковчег, според неговите желби (отворено изјави во неговата акустична кантри балада, "Кога ќе умрам"). Како дел од барањето на неговиот брат, на погребникот му беше наложено да не се мие лешот (кој силно мирисаше на измет), и да не се употребува каква било шминка. Погребот на Алин стана забава на ниско ниво. Пријатели позираа со неговиот труп, ставајќи дрога и виски во устата. Откако погребот заврши, неговиот брат стави еден пар слушалки на Алин. Слушалки беа вклучени во пренослив касетофон, во кој била ставена копија од Самоубиствените Сесии. Алин бил погребан во парцелата на неговата мајка Арлета до неговите баба и дедо. == Наследство == Видео снимки од тонската проба, концертот, и последиците од последниот концерт на Алин на денот на неговата смрт беа приложени кон 1997 на ДВД-изданието на Омразен. Гробот на Џи Џи Алин е често вандализиран со урина, [[догорче|догорчиња]] од цигари, измет и алкохол од страна на дановите, [21] акт кој е во голема мера обесхрабрен од Арлета мајката на Џи Џи. [19] Неговата надгробна плоча оттогаш е отстранета поради ова. == Наводи == {{наводи}} gxrkkqowuwua19fz290r4w8jkvergsd Разговор со корисник:Revi C. 3 1086317 5602971 5289152 2026-08-01T23:12:22Z Pathoschild 2109 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 5602971 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn Корисник:Revi C. 2 1088768 5602973 5289151 2026-08-01T23:53:14Z Pathoschild 2109 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 5602973 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|mk-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> stym942y653pkii2cijlfnyrgm6ztwh Утрешнината никогаш не умира (филм) 0 1102756 5602907 4858208 2026-08-01T19:06:17Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602907 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tomorrow Never Dies logo.svg|мини|Лого на „Утрешнината никогаш не умира“]] '''Утрешнината никогаш не умира''' ([[англиски]]: ''Tomorrow Never Dies'') е филм за тајниот агент [[Џејмс Бонд]], во режија на Мајкл Ејптид. ==Факти за филмот== „Утрешнината никогаш не умира“ е дело на режисерот [[Мајкл Ејптид]], а главните улоги ги толкуваат: [[Пирс Броснан]], [[Софи Марсо]] и Денис Ричардс. ==Содржина== Во филмот, Џејмс Бонд добива задача да ја заштитува Електра, ќерката на неодамна починатиот британски [[Нафта|нафтен]] магнат. Таа постанува наследничка на нафтените извори на [[Касписко Море|Каспиското Море]], кои вредат милијарди [[долар]]и. Нејзиното ново богатство го привлекува вниманието на светската јавност, но и на убијците на нејзиниот татко.<ref>''Антена'', број 814, 31.1.2014, стр. 10.</ref><ref>''Антена'', број 840, 1.8.2014, стр. 21.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови за Џејмс Бонд]] [[Категорија:Филмови со Пирс Броснан]] [[Категорија:Филмови со Софи Марсо]] [[Категорија:Филмови од 1997 година]] p4dt42oyfososn3j8do61jok7rn4v7c Награда „Мајка Тереза“ 0 1113009 5602933 5456145 2026-08-01T20:43:22Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602933 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за државна награда. За истоимената личност видете [[Мајка Тереза]]'' [[Податотека:MotherTeresa 090.jpg|мини|Наградата го негува споменот на ликот и делото на нобеловката [[Мајка Тереза]]]] '''Мајка Тереза''' — државна награда на [[Македонија]], која се оддава признание за остварувања во областа на хуманоста и човечката солидарност и за поттикнување, унапредување на меѓусебното разбирање и развој на соработката како меѓу народите, така и меѓу припадниците на различните заедници, култури и вери. Во една година можат да се доделат најмногу до две награди. Се доделува на [[26 август]] - денот на раѓањето на [[Мајка Тереза]].<ref>''„Службен весник на РМ“ бр. 52/06''</ref> Државната награда ја доделува Одборот за доделување на државната награда „Мајка Тереза“, составен од претседател и 12 члена, кој распишува конкурс и донесува одлука за доделување на наградата. Наградата првпат била доделена во 2006 година.<ref>{{нмс | title=ДРЖАВНА НАГРАДА „МАЈКА ТЕРЕЗА“ – ЗА ПРВ ПАТ Е ВОВЕДЕНА ВО 2006 ГОДИНА | url=http://kultura.gov.mk/majka_tereza/ | work= | publisher=Министерство за култура | date= | accessdate=2019-05-07 | archive-date=2019-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190507063238/http://kultura.gov.mk/majka_tereza/ | url-status=dead }}</ref> ==Добитници== *2006 - [[Коте Тасевски]] - стоматолог примариус; - [[Христо Крстевски]] - писател; [[Ремзи Бала]] - дефектолог; и [[Стојан Тренчевски]] - новинар. *2008 - д-р [[Љупчо Ајдински]] - дефектолог и хуманист; и [[Антон Серечи]] - новинар и публицист; *2009 - [[Томе Серафимовски]] - вајар и [[Ресул Шабани]] - писател; *2010 - [[Халил Зендели]] - писател; и м-р [[Олга Јотовска]] - доктор специјалист педијатар;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zurnal.mk/content.asp?id=24810131621 |title=''Награда „Мајка Тереза“ за Зендели и Јотовска'' |accessdate=2014-08-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225155/http://www.zurnal.mk/content.asp?id=24810131621 |url-status=dead }}</ref> *2011 - Сами Нуредини - жител на [[Крушопек]], спасувач на повеќе лица од сигурна смрт; и [[Здружение за цистична фиброза]];<ref>[http://star.press24.mk/story/makedonija/dodelena-drzhavnata-nagrada-majka-tereza ''Доделена државната награда Мајка Тереза за 2011'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *2012 - Хуманитарно здружение „Кралицата Есма и Стево Теодосиевски“ и УК Детски театарски центар;<ref>[http://www.24vesti.mk/dodelena-drzhavnata-nagrada-%E2%80%9Emajka-tereza%E2%80%9C ''Доделена државната награда „Мајка Тереза“'']</ref> *2013 - [[Живко Поповски - Цветин]] - сликар, хуманист и новинар; и [[Живко Мукаетов]] - генерален директор и претседател на управниот одбор на „[[Алкалоид]];<ref>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=8271392678&id=9&setIzdanie=22963 ''Наградата „Мајка Тереза“ врачена на Мукаетов и на Цветин'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *2014 - [[Поликсена Илиоска]] - одделенски наставник и педагог;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=E4FC907DAA32B742A83B0EF1D82D16AD |title=''НАГРАДА „МАЈКА ТЕРЕЗА“ ЗА ПОЛИКСЕНА ИЛИОСКА'' |accessdate=2014-08-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304214632/http://www.utrinski.mk/?ItemID=E4FC907DAA32B742A83B0EF1D82D16AD |url-status=dead }}</ref> *2015 - [[Сузана Тунева – Пауновска]]- секретар на Црвениот крст на град [[Скопје]] и Доц. д-р [[Буниамин Мемеди]] <ref>http://a1on.mk/wordpress/archives/524028{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *2016 - прим. д-р [[Димитар Котевски]] - доктор специјалист офталмолог <ref>http://cooltura.mk/kultura-i-nauka/dimitar-kotevski-dobitnik-na-drzhavnata-nagrada-majka-tereza{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *2017 - [[Миливоје Јанковски]] и доц. д-р [[Венера Крлиу-Ханџиски]]<ref>{{нмс| title=Избрани добитниците на државната награда „Мајка Тереза“ за 2017 година | url=https://skopjeinfo.mk/izbrani-dobitnicite-na-drzhavnata-nagrada-majka-tereza-za-2017-godina | work= | publisher= | date= | accessdate=2019-05-07}}</ref> *2018 - [[Ленче Здравкин]] - хуманитарка и [[Омер Калеши]] - ликовен уметник<ref>{{нмс | title=Ленче Здравкин и Омер Калеши добитници на наградата „Мајка Тереза“ | url=https://www.mkd.mk/makedonija/lenche-zdravkin-i-omer-kaleshi-dobitnici-na-nagradata-majka-tereza | work= | publisher= | date= | accessdate=2019-05-07 | archive-date=2019-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190507063249/https://www.mkd.mk/makedonija/lenche-zdravkin-i-omer-kaleshi-dobitnici-na-nagradata-majka-tereza | url-status=dead }}</ref> *2019 - не е доделена.<ref>{{нмс | last=| first=| author= | title=ОДБОР ЗА ДОДЕЛУВАЊЕ НА ДРЖАВНАТА НАГРАДА "МАЈКА ТЕРЕЗА" | url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-dodeluvanje-na-drzhavnata-nagrada-majka-tereza-vo-2019-godina-za-osobeno-znachajni-ostvaruvanja-od-interes-na-drzhavata-vo-oblasta-na-humano| date= | work= | publisher=De iure| accessdate=12 декември 2020}}</ref> *2020 - не е доделена.<ref>{{нмс | last=Стефанова | first=Нина | author= | title=Заради застојот во Собранието – наградата “Свети Климент Охридски” не се додели | url=https://telma.com.mk/2020/12/08/заради-застојот-во-собранието-наград/ | date=8 декември 2020 | work= | publisher=Телма | accessdate=12 декември 2020}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Награда „Мајка Тереза“]] [[Категорија:Појавено во 2006 година во Македонија]] 6iamlzr32o2rqk8dvl2janw52licx66 Корисник:Hym411 2 1116777 5602974 5289289 2026-08-02T00:32:11Z Pathoschild 2109 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 5602974 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut Разговор со корисник:Hym411 3 1116778 5602976 5289290 2026-08-02T01:01:27Z Pathoschild 2109 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 5602976 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o Атанасиј I Цариградски 0 1133655 5602934 5005859 2026-08-01T20:57:45Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5602934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | honorific_prefix = Свети | name = Атанасиј I Цариградски | image = File:Menaion icon (17 c., TsAK) - October - 44 - Athanasius I of Constantinople.jpg | caption = | church = [[Цариградска патријаршија|Цариградска црква]] | title = [[Список на цариградски патријарси|Вселенски патријарх]] | term = 14 октомври 1289 –<br />16 октомври 1293<br/>23 јуни 1303 –<br />септември 1309 | predecessor = [[Григориј II Цариградски]],<br />[[Јован XII Цариградски]] | successor = [[Јован XII Цариградски]],<br />[[Нифонт I Цариградски]] | birth_name = | birth_date = {{circa|1230}} | birth_place = [[Одрин]]<br />(денешно [[Едрене]], Турција) | death_date = 28 октомври 1310 | death_place = [[Цариград]] | buried = | denomination = [[Православие]] }} '''Атанасиј I Цариградси''' (1230 – {{починал на |28|октомври|1310}}) — [[Вселенски патријарх]] во два периоди, од 1289 до 1293 и 1303 до 1309. Тој е роден во [[Едрене]] и починал во [[Цариград]]. Бил избран за патријарх од страна на царот [[Андроник II Палеолог|Андроник II]], се спротивставил на обединувањето на православната и католичката црква и започнал верска реформа која наишла на отпор кај свештенството. Тој се повлекол во 1293 година и повторно бил востоличен во 1303 година. Проунионистите го присилиле да се пензионира на почетоткот на 1310 година. Тој се слави како светец во православната црква, на 28 октомври.<ref>Great Synaxaristes: {{gr icon}} ''[http://www.synaxarion.gr/gr/sid/1015/sxsaintinfo.aspx Ὁ Ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Α’ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως].'' 28 Οκτωβρίου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== * Afentoulidou-Leitgeb, Еirini, ''Die Hymnen des Theoktistos Studites auf Athanasios I. von Konstantinopel. Einleitung, Edition, Kommentar'' (Wien, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2008) (Wiener Byzantinische Studien, 27). * Boojamra, John L. "Athanasios of Constantinople: A Study of Byzantine Reactions to Latin Religious Infiltration," ''Church History'', '''48''' (1979), 27-48. * Boojamra, John L. ''Church Reform in the late Byzantine Empire: A study of the patriarchate of Athanasius of Constantinople, 1289-1293, 1303-1309'' (Brookline, MA, Hellenic College Press, 1980). * Boojamra, John L. ''The Church and Social Reform: The policies of the Patriarch Athanasios of Constantinople'' (New York, Fordham University Press, 1993); http://www.questia.com/read/94692459. * Mitsiou, Ekaterini, "Das Doppelkloster des Patriarchen Athanasios I. in Konstantinopel: Historisch-prosopographische und wirtschaftliche Beobachtungen," ''Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik'', 58 (2008), * Pavlikianov, C. ''The Medieval Aristocracy on Mount Athos'' (Sofia, 2001), 44-46, 77. * Talbot, Alice-Mary. "The Patriarch Athanasius (1289–1293; 1303–1309) and the Church," ''Dumbarton Oaks Papers'', '''27''' (1973), 11–28. * Talbot Alice-Mary M. (ed., tr. and comm.), ''The Correspondence of Athanasius I, Patriarch of Constantinople: Letters to the Emperor Andronicus II, members of the imperial family, and officials'' (Washington, Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, 1975). * Talbot, Alice-Mary M., ''Faith healing in late Byzantium: The posthumous miracles of the Patriarch Athanasios I of Constantinople by Theoktistos the Stoudite'' (Brookline, MA, Hellenic College Press, 1983) (Archbishop Iakovos library of ecclesiastical and historical sources, 8). {{S-start}} {{s-rel|or}} {{Succession box | before=[[Григориј II Цариградски|Григориј II]]<br>[[Јован XII Цариградски|Јован XII]]| title=[[Список на Цариградски патријарси|Цариградски патријарх]]| years=1289&ndash;1293<br>1303&ndash;1310| after=[[Јован XII Цариградски|Јован XII]]<br>[[Нифонт I Цариградски|Нифонт I]] }} {{S-end}} {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Атанасиј I Цариградски}} [[Категорија:Родени во 1230 година]] [[Категорија:Починати во 1310 година]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Византијци од 13 век]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Луѓе од Одрин]] [[Категорија:Христијански светци од 14 век]] [[Категорија:Христијански светци од 13 век]] [[Категорија:Византиски светци]] {{Byzantine-bio-stub}} {{EasternOrthodoxy-bishop-stub}} ksyu52rxojogiiye8298iwi5ihzxc4m Дионисиј I Цариградски 0 1140372 5602935 5440982 2026-08-01T21:01:32Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602935 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија патријарх |name = Дионисиј I |church = [[Цариградска патријаршија]] |archbishop_of = [[Список на цариградски патријарси|Цариградски патријарх]] |term = крајот на 1466 - крајот на 1471<br/>јули 1488 - крајот на 1490 |predecessor = [[Симеон I Цариградски|Симеон I]] {{r|Kiminas}}<br/>[[Нифонт II Цариградски|Нифонт II]] |successor = [[Симеон I Цариградски|Симеон I]]<br/>[[Максим IV Цариградски|Максим IV]] |previous_post = митрополит на [[Пловдив|Филипополис]] |birth_place = [[Димицана]] |death_place = [[Драма (град)|Драма]] |death_date = 1492 |feast_day = 23 ноември |venerated = [[Православна црква]] }} [[Податотека:Reliquary 1788 Dionysios Kushnitsa Monastery NHMB.jpg|мини|Патријарх Дионисиј I Цариградски]] '''Дионисиј I''' ({{langx|el|{{јаз|grc|Διονύσιος Α΄}}}}) бил [[Вселенски патријарх]] двапати, од 1466 до 1471 и од 1488 до 1490. Тој е почитуван како [[светец]] во [[Православна црква|православната црква]] и неговиот [[празник]] е на 23 ноември.{{r|EP}} == Живот == Дионисиј се родил во [[Димицана]], во [[Пелопонез]]. Тој станал монарх и се зачленил во манастир во [[Цариград]] каде бил ученик на [[Марко Ефески|Марко]], [[архиепископ]]от на [[Ефес (антички град)|Ефес]], кој го ракоположил како [[свештеник]].{{r|EP}} За време на [[падот на Цариград]] во 1453 тој бил заробен од [[Османлиско Царство|Османлиите]], но подоцна бил купен и ослободен во [[Адријанопол]] од страна на [[архонт]] познат како Кириц (веројатно Деметриј Апокук, еден од двајцата грчки советници на султанот [[Мехмед II]]).{{r|Philippides}} По неговото ослободување Дионисиј станал многу почитуван од [[Мара Бранковиќ]], ќерката на [[Срби|српскиот]] деспот [[Џураџ Бошковиќ]] и една од жените на султанот [[Мурат II]], таткото на Мехмед II. И покрај тоа што Мара останала доживотна христијанка, таа била доста влијателна со Мехмед.{{r|Laurent}} Поддржуван од Мара, Дионисиј бил назначен за [[митрополит]] на [[Плодлив|Филипополис]] од страна на патријархот [[Генадиј II Цариградски|Генадиј Схолариј]].{{r|EP}} Во тоа време борбата за патријаршискиот престол била меѓу две групи, едната предводена од мирјанските архонти како што е хартофилкасот Џорџ Галезиот и големиот еклезијарх Мануел Христоним (идниот патријарх [[Максим III Цариградски|Максим III]]), додека другата била составена од благородници од поранешното [[Трапезунтско Царство]] кои биле приморани да се преселат во Цариград по падот на Трапезунт во рацете на Османлиите во 1461. Иселениците го поддржувале [[Марко II Цариградски|Марко II]] како патријарх, додека другата група го поддржувала [[Симеон I Цариградски|Симеон I]].{{r|Laurent}} Во 1466 Симеон бил успешен во отстранувањето на Марко II и наследувањето на престолот откако ја дарувал [[Османлиско Царство|османлиската влада]] со 2000 златници. Првото владеење на Симеон траело краток период, бидејќи неговите [[Симонија|Симонистички]] дејствувања ја изреволтирале Мара Бранковиќ која заминала во Цариград да се пожали на Мехмед. Како одговор на нејзиното барање и нејзината донација од 2000 златници, султанот го симнал Симеон и го назначил за патријарх кандидатот на Мара, т.е. Дионисиј.{{r|Runciman}} Ова наследување на патријасите е предложено од научници како што се Кимин, Ринкиман, Грумел и Геман Сардејски, додека Лорен и Подскалски тврдат дека всушност Марко, а не Симеон, бил тој кој го купил престолот првиот пат, сместувајќи го владеењето на Марко по она на Симеон.{{r|Laurent}} Сепак постои спор за фактот дека Дионисиј, кој не бил замешан со било која од двете групи, станал патријарх како резултат на итервенцијата на Мара во негово име. Датумот на прогласувањето на Дионисиј за патријарх е веројатно при крајот на 1466, бидејќи на 15 јануари 1467 тој потпишал акт со кој светиот синод ги лишил од какво било достоинство Џорџ Галезиот и Мануел Христоним.{{r|ROC}} Сепак овие двајца благородници наскоро ќе го повратат своето влијание и силно ќе му се спротивстават на Дионисиј,{{r|Laurent}} кој исто така бил спротивставен и од поддржувачите на Симеон. Дионисиј владеел со заштита од Мара сè до крајот на 1471, кога неговите противници го наклеветиле дека се оддал на [[ислам]]от за многу кратко време и дека бил [[Машко обрежување|обрежан]]. Синодот бил свикан од страна на неговите противници за да му суди. И покрај тоа што тој го покажал својот [[Пенис (човек)|пенис]] за да докаже дека не бил обрежан,{{r|EP}}{{r|Philippides}} тој бил отстранет и заменет со [[Симеон I Цариградски|Симеон I]].{{r|Runciman}} Лорен алудира на втора кратка патријаршија на [[Марко II Цариградски|Марко II]] пред Симеон.{{r|Laurent}} По неговото депонирање во 1471, Дионисиј се преселил во манастир во Ејкосифиниза во [[Драма (град)|Драма]]. Во јули 1488{{r|Kiminas}} тој бил избран за патријарх по вторпат поддржан од грчката јавност{{r|Runciman}} и продолжил да владее останувајќи во неговиот манастир.{{r|EP}} Тој бил отстранет од позицијата при крајот на 1490{{r|Kiminas}} бидејќи им досадил на [[Света Гора|атонските]] монаси.{{r|Runciman}} Дионисиј починал во 1492.{{r|Kiminas}} == Белешки == {{reflist| refs= <ref name="Kiminas">{{Наведена книга |title=The Ecumenical Patriarchate |last=Kiminas |first=Demetrius |year=2009 |publisher=Wildside Press LLC |isbn=978-1-4344-5876-6 |page=37,45}}</ref> <ref name="EP">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ec-patr.org/list/index.php?lang=en&id=167 |title=Dionysios I |publisher=Ecumenical Patriarchate |accessdate=2 August 2011}}</ref> <ref name="Laurent">{{Наведено списание| last=Vitalien |first=Laurent |title=Les premiers patriarches de Constantinople sous la domination turque (1454-1476) |journal=Revue des études byzantines | issue=26| year=1968 |pages=229-263(256-7)| doi=10.3406/rebyz.1968.1407}}{{Language icon|fr}}</ref> <ref name="Runciman">{{Наведена книга | last = Runciman | first = Steven | title = The Great Church in captivity| publisher = Cambridge University Press | year = 1985 | isbn = 978-0-521-31310-0 |pages=193–4,200}}</ref> <ref name="Philippides">{{Наведена книга | last = Philippides | first = Marios | title = The Siege and the Fall of Constantinople in 1453 | publisher = Ashgate Pub Co | year = 2011 | isbn = 978-1-4094-1064-5 |pages=79–84 }}</ref> <ref name="ROC">{{Наведено списание |last=Petit |first=L. | title=Déposition du Patriarche Mark Xylocarvi |journal=Revue de l'Orient Chrétien| issue=8 |year=1903 |url=http://books.google.it/books?id=0fsLAAAAIAAJ |pages=144–9}}{{Language icon|fr}}</ref> }} == Надворешни врски == * [http://books.google.com/books?id=7kIOAAAAYAAJ&pg=PA107#v=onepage&q&f=false ''Historia politica et patriarchica Constantinopoleos'', Cap VI: P. Dionisius, (trans. Martin Crusius, 1584)] Main primary source. {{Language icon|el}} and {{Language icon|la}} {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дионисиј I Цариградски, Патријарх}} [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Луѓе од Аркадија]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Починати во 1492 година]] [[Категорија:Османлиски робови]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Христијански светци од 15 век]] ohk5ot0qafpcwqcb62dvfttsnzpmwie Петар Шулинчевски 0 1144085 5602842 5600030 2026-08-01T15:46:31Z Gurther 105215 5602842 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=мај 2026}}{{Внимание}}{{Инфокутија за личност |име=Петар Шулинчевски |портрет=Petar Sulincevski.png |px=170px |опис= |роден-дата={{роден на|16|март|1938}} |роден-место={{роден во|Белград}}, [[Кралство Југославија]] |починал-дата= {{починал на|29|септември|2015}} {{Мали|(возр. 77)}} |починал-место= {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] |занимање =[[фудбал]]ер, фудбалски тренер }}'''Петар Шулинчевски - Шули''' (роден во Белград, {{роден на|16|март|1938}} - починат во {{починал во|Скопје}}, {{починал на|29|септември|2015}}) — [[Македонија|македонски]] фудбалер и фудбалски тренер. ==Животопис== [[Податотека:Шулинлевски.jpg|мини|лево|172x172пкс]] Петар Шулинчевски е роден во Белград [[16 март]] [[1938]] година од татко Илија (1915-1980) и мајка Вера (1917-2008). За време на втората светска војна фамилијата се вратила од Белград во Ресен. Фудбалската кариера Петар ја почнал како пионер во [[ФК Преспа]], Ресен, па во ФК Пелистер, Битола како средношколец, за веќе од [[1956]] година да заигра во [[ФК Вардар]], Скопје. Бил дел од тимот на ФК Вардар кој во 1961 година во Белград го освоил Купот на Маршал Тито против Вартекс (2:1). Во дресот на Вардар за 12 години одиграл преку 300 натпревари во кои постигнал над 190 голови. Од Вардар привремено се преселил во [[САД]] во 1968 каде одиграл една сезона за [[Чикаго|Чикаго Мустангс]] (30 натпревари, 16 голови, 7 асистенции). Веднаш по враќањето од САД во Јануари 1969та преживеал тешка сообраќајна несреќа на Плетвар поради која ја прекинал фудбалската кариера. По завршувањето на играчката кариера бил тренер на ФК Вардар, ФК Костур - Грција, ФК Борец - Велес, ФК Металург - Скопје, а последните неколку години од тренерската кариера во младите селекции ФК Вардар од каде се пензионирал. Петар се оженил во 1960та со Ружица Атанасовска (родена во Скопје 26 јули 1946 - почината 3 јули 2012) со која имал две деца Татјана (родена во Скопје во 1965) и Кристофер (роден во Сент Луис, САД во 1969). Петар имал брат Слободан (роден во Ресен во 10 јуни 1946 - починат 27 мај 2020). Петар починал во Скопје на 29 септември 2015. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шулинчевски, Петар}} [[Категорија:Фудбалери од Ресен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вардар (Скопје)]] [[Категорија:Македонски фудбалски тренери]] 1d87rd6mgfubxzie80mr1m2jgda36p2 Народна книжевност 0 1146350 5603156 5341520 2026-08-02T11:53:33Z 19user99 72391 #WPWPMK 5603156 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cepenkov.jpg|мини|десно|Марко Цепенков.]] '''Народната книжевност''' е создадена од народот или пак како раскажувач се зема народниот раскажувач. Таа е создадена од колективен автор и се пренесувала од генерација на генерација по усмен пат. Најпознати собирачи на народни умотворби од [[Македонија]] се: [[Марко Цепенков]], [[Кузман Шапкарев]], [[Константин Миладинов]], [[Димитар Миладинов]], [[Стефан Верковиќ]] и др. ==Поделба на народната книжевност== Народната книжевност потекнува од незнаен автор. Според начинот на интерпретација може да се подели на ''поединечна'' и ''колективна''. Според основна поделба, усната книжевност се дели на проза и поезија, која пак се среќава во класичната поделба на [[еп]]ска, [[Лирика|лирска]] и [[Лирско-епски видови|епско-лирска]] поезија. Дополнително, усната книжевност, а особено лирската поезија, може да се подели на: * обредни; * митолошки; * религиски; * трудови; * љубовни; * семејни; * песни за деца; * хумористични; * ласцивни; * тажаленки. ==Усна народна книжевност== Народната книжевност се среќава уште и како ''усна'' или ''наративна''. Таа е традиционален книжевен облик близок на народот и сочуван во неговите сеќавања. Ваков вид книжевност во балканските простори има исклучиво важна, долга и значителна традиција. Народната книжевност се пренесувала усно, преку раскажување, пеење, магијски и бајачки обреди. Богатството на народната книжевност е непроцениво, посебно за народите кои од различни катастрофи, [[Војна|војни]] и други неповолни причини не успеале од времето да ја одбранат својата пишана книжевност. Карактеристично за усната книжевност е нејзиното пренесување од колено на колено. Во древните времиња, на традиционалните зимски [[седенки]], раскажувањето и пеењето претставувало посебен вид на уметничко претставување, очувување на историските одлики, но и магиско, апотропејно справување со злите сили.<ref>[http://www.rastko.rs/knjizevnost/usmena/vm_jovanovic-narodno.html www.rastko.rs, Усна книжевност]</ref> ==Народна поезија== Според [[Вук Караџиќ]], народните песни се делат во две групи: јуначки кои се пееле со [[Гусла|гусли]]; и женски кои ги пееле жените, девојките и момчињата, најмногу по двајца во еден глас. Притоа, женските песни се пееле само поради сопствена разонода, а јуначките песни служеле за да ги слушаат другите. Оттука, при пеењето на женските песни било важно самото пеење, а не песната, додека кај јуначките песни најважна била песната. Во однос на темата, јуначките песни обработуваат некое важни настани (битки, итн.), додека женските песни сликаат ситни настани од секојдневниот живот. Како последица на тоа, и по содржината и по формата, женските песни имаат помало значење во однос на јуначките песни.<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 5.</ref> ===Епска народна поезија=== Според [[стих]]от во кој се испеани, епските народни песни се делат на две групи: гусларски и [[бугарштици]]. Првите се испеани во десетерец (краток стих), со цезура по четвртиот слог и без [[припев]]. Бугарштиците се испеани во долг стих, најчесто од 15 или 16 слогови, со цезура по седмиот или осмиот слог, (ако стихот е пократок од 15 или подолг од 16 слогови, тогаш [[цезура]]та е зад петтиот или шестиот, т.е. зад деветтиот или десеттиот слог) и често со припев зад секој стих, секој втор стих или на неколку стихоа при што припевот се состои од шест, а поретко од пет слога и најчесто не додава ништо ново, туку само го проширува претходниот стих. Гусларските песни го добиле името по тоа што се пееле со [[Гусла|гусли]], додека името „бугарштици“ потекнува или од глаголот „бугарити“ кој означува тажно пеење или од ''carmen vulgare'' што означува народна песна. Постои дилема за тоа кои од нив се постари: бугарштиците се запишани порано и порано излегле од употреба, па тоа наведува на заклучокот дека тие се постари; но, судејќи по другите својства, се чини дека пократкиот стих е постар, зашто во гусларските песни често се употребува [[генитив]] наместо [[акузатив]], [[вокатив]] наместо [[номинатив]], номинатив наместо другите [[падежи]], често се користи [[деминутив]] или удвоен [[предлог]], или некој збор од претходниот стих се повторува во следниот; овие својства не ги бара подолгиот стих, но се среќаваат и во него, а од тоа се заклучува дека бугарштиците биле под влијание на пократкиот стих. Инаку, гусларските песни се побројни од бугарштиците, а според тематиката се делат на повеќе циклуси: неисториски, преткосовски, косовски, песни за [[Крале Марко]], ајдучки, ускочки итн. [[Вук Караџиќ]], пак, ги поделил епските песни на три циклуси: песни од постаро време, песни од средното време и песни од поново време.<ref>„Поговор - О врстама епских песама“, во: Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 485-486.</ref> Иако не е познато кога се создадени, нема сомнение дека потеклото на епските народни песни е многу старо: во некои од нив се препознава духот на [[Паганство|паганските]] времиња, некои се создадени за време на [[Среден век|средновековните]] владетели, додека некои потекнуваат од времето на [[Османлиското царство]], а некои се создадени во [[Ајдутство|ајдучките]] дружини. Убавината на епската народна песна се состои во нивната посебна тематика и во уметничката градба. Така, во нив доминира херојската трагедија, т.е. пораката дека сјајот на овој свет се мери низ страдањето и умирањето, а вредноста на човекот се изразува низ верноста кон својот род и низ борбата за [[слобода]]. Оттука, убавината на [[Хуманизам|хуманизмот]] во народната песна е запишана со [[крв]] и со тага. Притоа, опишувањето на трагичните настани барале говор полн со возбуда, па затоа дури и во [[Епска поезија|епската поезија]] е застапен силно изразен лиризам.<ref>Војислав Ђурић, „Лепота народног стиха“, во: Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 5.</ref> Сепак, поради усното кажување, често се среќава недоработеност и расипување на стихот, така што целокупната епска народна поезија не е со подеднаков квалитет, т.е. во многу случаи, првобитната поетска замисла не отишла подалеку од стереотипна и схематична скица. Меѓутоа, во своите најдобри творби, епската народна песна се одликува со виртуозна композиција и со извонредни сликарски и [[Музика|музички]] квалитети карактеристични за совршените поетски градби. Во нив, прикажувањето на настаните и личностите се врши во драмска форма (со монолог или дијалог) или со епска форма (со раскажување), а најчесто на двата начина истовремено. Често, во опишувањето предност добива час настанот час личноста: во некои случаи, во центарот на песната е настанот; во други случаи, настаните и лицата служат само за да се истакне една личност; понекога, како се појавуваат двајца главни лика (двајцата домашни или еден домашен, а еден непријателски); а во некои песни, главната улога ја играат многу луѓе.<ref>Војислав Ђурић, „Лепота народног стиха“, во: Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 6-7.</ref> [[Сликарство|Сликарските]] ефекти во епските песни се постигнати со помош на градацијата и контрастот, но тоа се остварува на различни начини - некогаш, контрастот е потчинет на [[градација]]та, некогаш обратно, а другпат тие се во рамнотежа. Исто така, често, овие два сликарски ефекти се комбинирани со други ефекти, кои понекогаш дури имаат и предност во однос на градацијата и контрастот. Така, во епскиет песни често се среќаваат: [[Словенска антитеза|словенската]] и обичната [[антитеза]], [[Хипербола (лингвистика)|хиперболата]], [[компарација]]та, [[метафора]]та, [[персонификација]]та, итн. Понекогаш, овие сликарски описи заземаат големи делови од песните и можат да постај како посебни целини, а некогаш се работи за мали делови од песните, еден или два-три [[стих]]а, или само неколку [[збор]]а. Музичките ефекти во епските песни произлегуваат од виртуозната употреба на [[рима]]та и од [[Мелодија|мелодичниот]] распоред на [[вокали]]те и [[согласки]]те. Притоа, римите не се појавуваат редовно, ниту пак на точно одредени места, но токму поради тоа оставаат силен впечаток. Истовремено, употребата на самогласките и согласките предизвикува ненадминато играње со [[звук]]от, како што се случајот со употребата на „р“ во песната „[[Смртта на Крале Марко]]“ (''Смрт Марка Краљевића''), употребата на „а“ во „[[Смртта на мајката на Југовиќи]]“ (''Смрт мајке Југовића''), употребата на „е“ во „[[Стариот Вујадин]]“ (''Стари Вујадин''), итн.<ref>Војислав Ђурић, „Лепота народног стиха“, во: Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 8-10.</ref> ===Лирска народна поезија=== Вредноста на народната лирска поезија лежи во тоа што во неа е опфатена областа на семејните односи: [[љубов]]та, односите меѓу старите и младите, предрасудите, генерациските разлики, верувањата, семејните веселби, жалоста итн. Оттука, [[Хегел]] смета дека народната лирска поезија е исто толку глас на колективот колку и [[еп]]ската поезија, зашто неа ја создала личноста која е само орган на лиризмот на националниот живот. Во споредба со епската поезија, народната [[лирска поезија]] е поразновидна, но со помал интензитет, но во секој случај претставува скапоцен дел од културното богатство на еден народ. Иако се претпоставува дека народната лирска поезија поминала низ различни степени од развојот, не постојат сигурни извори за најстарите етапи. Сапак, очигледно е дека во обредните и во љубовните лирски песни се зачувани некои траги од далечните, [[Паганство|пагански]] времиња. Меѓутоа, со текот на времето, лирските песни трпеле големо влијание од новите околности, така што во формата во која се зачувани денес, тие се мал одраз на најдалечното минато. Целосното оформување на класичната народна песна завршило веќе во почетокот на [[XIX век]]. Така, во 1823 година, Вук Караџиќ забележал дека женските песни се пееле многу ретко, а дури и во малите градови народните песни воопшто не се пееле, туку биле заменети со некои нови песни (староградски песни), компонирани од учените луѓе и од трговските калфи. Во втората половина на 19 век интензивно продолжил процесот на менување и деформирање на народната поезија, фантастичните елементи исчезнувале, [[рима]]та станувала постојана, а содржината им станувала сиромашна.<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 5-10.</ref> Во содржината на народната лирика се забележуваат два дела: реалниот, мачен живот и посакуваниот живот во кој има многу фантазија. На пример, многу песни кажуваат дека удобниот живот на девојките траел до нивното мажење. Оттука, во многу песни се зборува за тешкиот живот на младите невести во периодот откако влегле во семејството на сопругот, каде биле лишени од сите човекови права. Исто така, чест мотив во народните песни е неостварената љубов поради различни причини (саканиот заминал во војна, родителите ја омажила ќерката за некој богат човек, итн.). Понатаму, во народните песни често се пее за односот меѓу помладите и постарите. На пример, во куќата на сопругот, невестата најчесто е во лош однос со свекрвата, а поддршка ѝ даваат золвата и деверот. Како протест против ропската положба на жената, во многу лирски песни е присутна клетвата кон свекрвата, кон сопругот или кон родителите. Во лирските народни песни најчесто се споменува мајката, а таткото е ретко присутен или воопшто не се споменува, што е сосема разбирливо имајќи предвид дека мајката била најчесто присутна во домот.<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 10-17.</ref> Второто големо подрачје во народната лирика е стремежот и желбата за поубав, среќен живот. Оттука, во многу песни се пее за она што сиромашните луѓе го немале, а го посакувале: [[злато]], [[сребро]], срма, ѓердани, [[свила]], големи куќи, бели дворови. Во овие песни, девојките се убави и со бели лица, а момчињата се високи и силни, ората се играат на зелени ливади, момчињата јаваат [[коњ]]и, итн. Ваквите песни отстапувале од тешката реалност во која живеел народот, а служеле за олеснување на маките и внесување оптимизам во секојдневниот живот.<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 17-.</ref> Убавината на народната лирика лежи во силата и квалитетот на [[емоција]]та, во звучноста на [[јазик]]от и во сликовниот, полетен уметнички израз. Притоа, споредено со епските песни, во лирските народни песни во помала мера се застапени општите места, постојаните [[епитет]]и, повторувањата, [[Словенска антитеза|словенските антитези]], како и исти или слични почетоци и завршетоци. Сепак, ако не се претерани, повторувањата во песните често се најдоброто поетско средство со кое се претставува некоја ситуација. Исто така, некои опти фрази во едни песни имаат една смисла, а во други имаат поинаква смисла. Поради тоа, нивната смисла треба да се открива посебно во секој конкретен случај. На пример, еден од најчестите облици во лирските народни песни е дијалогот, но тој поседува многу различни внатрешни и надворешни обележја и содржи многу различни мисли и чувства. Понатаму, во голем број песни е присутна фантазијата, но таа речиси никогаш не оди надвор од материјалниот свет, туку само волшебно го одразува. Од друга страна, не е мал бројот на песните во кои доживувањата се искажани само со прости зборови, без никакви слики и украси.<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 20-25.</ref> Во однос на [[стих]]овите на лирските народни песни постои голема разновидност и во тој поглед тие се далеку пред епските песни. Така, во лирските песни, стиховите се состојат од пет до 14 слогови. Притоа, петерецот се состои од еден дактил и еден [[трохеј]], со цезура во средината; шестерецот е составен од три трохеја или од два [[дактил]]а, без [[цезура]]; седмерецот е од два трохеја на почетокот на стихот и еден дактил на крајот, со цезура по втората стапка; осмерецот, којшто е вториот најчест стих во лирските песни, се состои од четири трохејски стапки, со цезура во средината или од два дактила (на почетокот и на крајот) и еден трохеј (во средината), со цезура по првата или втората стапка; деветерецот е многу редок стих во лирските песни, составен од три трохеи и еден дактил, со цезура по втората стапка; трохејскиот десетерец е најчестиот стих во лирските песни, составен од пет трохеи, со цезура по втората стапка или од два дактила и два трохеја, со цезура во средината; единаесетерецот е составен од четири трохеи и еден дактил на крајот, со цезура по втората и по четвртата стапка; дванаесетерецот е составен од четири дактила со цезура во средината или од шест трохеи со цезура во средината; тринаесетерецот се состои од пет трохеи и еден дактил или амфимацер, со цезура по четвртата стапка; четиринаесетерецот е од седум трохеи, со цезура по четвртата стапка; но, има и лирски песни во кои стиховите се мешани, т.е. со различна должина. Како последица на оваа разновидност, лирските песни се одликуваат со голема музикалност, чија особена вредност се римите - нередовни, слободни, спонтани или неочекувани.<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 26-29.</ref> ===Македонски народни балади=== Во македонското народно творештво, поимот „[[балада]]“ се користи за да се означат песните кои ги пеат мажите и жените, кои се ороводни, кои според градбата наликуваат на епските песни, но се лирски обоени и најчесто со трагична разврска. Атмосферата во нив е таинствена, дејствието се случува претежно во многу кратко време, а јунаците не управуваат со својата судбина и нивните животи најчесто завршуваат трагично.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 119.</ref> Македонските балади претставуваат оформен [[фолклор]]ен жанр, претставуваат форма меѓу [[лирика]]та и [[епика]]та, со видлива и јасно изразена тенденција кон драмска концепција. Во баладата е присутна специфична атмосфера на постојана напрегнатост со спротивни состојби, мислења и реакции, кои добиваат во интензитет, а потоа следува разврската која може да биде колку очекувана, толку и непредвидлива. Драмската концепција на баладата е изразена уште во нејзиниот почеток, кој најчесто носи конкретни претпоставки за развојто на дејството, во нејзиниот средиштен дел дејството се развива со невообичаено брзо темпо, а во расплетот настаните добиваат логичка завршница или пак некоја специфична логика. Притоа, во голем број македонски балади односот тема-сиже-фабула е доведен до совршенство. Понекогаш, драмската напрегнатост е засилена со специфичниот однос меѓу фабулата (редоследот на настаните) и сижето (начинот на прикажување на настаните). Најчесто, настаните се прикажани по хронолошки редослед, но поинтересни се случаите во кои редоследот на одговара на реалноста, т.е. постои затекната состојба, а експозицијата се јавува дури со раскажувањето на еден од ликовите, т.е. временски дејството се враќа многу години наназад. Како посебна одлика на баладите се јавува и редукцијата на дејството со која временскиот и просторниот распон се сведени на минимум. Ваквата постапка му дава сугестивност на текстот при што фабулата нужно се приспособува на најдинамичните етапи во развојот на дејството, а сè друго се јавува во подредена положба во однос на основната идејна линија. Монолозите и дијалозите, од една страна, водат кон расплетот, а од друга страна, тие се пасивни етапи во развојот на дејството, зашто имаат улога на паузи, кога главниот лик не дејствува. Во баладите постои и активно дејство, а од начинот на кој се менуваат пасивното и активното време зависи динамиката на баладата, како и специфичноста на нејзината внатрешна организација. Елементот на волшебното е речиси редовно присутен во баладите, но не е најважен елемент на овој жанр, туку се јавува само како придружен елемент, а понекогаш служи и за спроведување на определена етичка идеја. Ликовите во баладата, кои не се многу (еден, два а најмногу три) се важен елемент во нејзината конструкција. Во зависност од степенот на конфликтот, ликовите се покажуваат како послаби или појаки карактери. Во позиразените конфликтни состојби, ликовите посилно ги изразуваат емоциите кои добиваат димензии на страст. Но, за разлика од еповите, во баладата силните емоции се проследени до друг агол — како психолошки расветлување на етичкиот став на главниот лик, а тоа ја доближува баладата до драмата. Баладните ликови не се само пасивни жртви на настаните, туку својата поединечност ја потенцираат преку внатрешни превирања и си го земаат правото самите да си ја определат својата судбина. Сè до мигот на сопственото експонирање, единката е незабележлива, бесконфликтна личност, а таа се остварува во мигот на своето спротивставување. Оттука, ликовите во баладата не се типични херои, туку стануваат големи според нивните внатрешни обележја. Својата големина, тие ја манифестираат во едне миг преку монолог, дијалог или постапка. Во македонските народни балади нема централен лик кој игра пресудна улога во градењето на сижето. Сите ликови доаѓаат до израз кога емоцијата доаѓа во допир со друга, создавајќи конфликт кој завршува трагично, односно независно од поетскиот пристап, смртта се јавува како нужен расплет во баладата, но и покрај тоа, епилогот не делува насилно, туку зачудувачки природно, логично и едноставно, но не и неимпресивно.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 137-141.</ref> Баладите, кои се многу застапени во македонската народна поезија, се групираат во четири основни групи:<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 120.</ref> * Балади со [[Митологија|митолошка]] содржина: Овие балади тематски одговараат на старите преданија и се доближуваат до сферите на [[култ]]от и [[магија]]та. Тие настанале кога вниманието на народниот творец се пренело од натприродните сили кон човекот и неговите односи со натприродните појави. Со текот на времето, овие елементи се менувале и добивале нови поетско-[[Метафора|метафорични]] димензии, така што од старите [[мит]]ови останале само далечни и нејасни асоцијации. Сепак, иако поетската постапка во градењето на сижето инсистира на реални претстави кои вршат ретроактивно дејство врз митолошките претстави, не може да се негира фактот дека овие балади потекнуваат од старите времиња. Многу македонски балади пеат за сонцето кое често има човечки својства, на пример, тоа се жени со обична девојка од селото. Исто така, во голем број балади се пее за [[Самовила|самовилите]], кои често се индивидуализирани и имаат лични имиња. Притоа, тие можат да бидат добри или злобни, но во песните останува нејасна причината за ваквото нивно однесување. Честопати во ваквите балади доаѓа до идејна контаминација, т.е. мешање на христијански и митолошки елементи. Во баладите од оваа категорија се присутни и [[змеј]]овите, кои се олицетворение на стихијните природни појави, но и во овој случај народниот пејач ги поврзува реалното и волшебното, така што змејовите често стапуваат во најразлични односи со луѓето. Меѓу постарите примери на митолошки балади се и оние со [[Анимизам|анимистички]] претстави. Во нив доминира мотивот на чумата, најчесто претставена како стара жена, со што вишата сила е материјализирана. Во македонското народно творештво има многу примери на вакви песни, што веројатно е одраз на бројните [[Епидемија|епидемии]] кои владееле во минатото. Трагичниот елемент во овие балади е засилен со фактот дека најчести жртви на чумата се младите луѓе, така што етичката идеја во песните е дека [[Чума (болест)|чумата]] е олицетворение на злото, воопшто. Во некои вакви песни, драмските елементи се засилени со елементот на [[метаморфоза]], кога жртвите на чумата по смртта се претвораат во [[растенија]]. Народните балади со мотиво тна претскажувањето на судбината на третиот ден по раѓањето се темелат врз едно од најстарите верувања кое е присутно кај многу народи и се јавува во различни форми. Притоа, во песните, времето од претскажувањето до остварувањето е стеснето, иако во суштина минуваат години. Овде спаѓаат и песните во кои претскажувањето се јавува на [[сон]]. Верувањето во магичната моќ на зборот, пак, нашла одраз во баладите во кои како основен мотив е клетвата. Често, клетвата е недоволно мотивирана, но таа постигнува голем ефект, најчесто со трагични последици, а тоа особено се однесува на мајчината клетва. Понатаму, во оваа група балади спаѓаат и оние во кои невообичаената убавина се јавува како причина за трагедија, не само за оној што ја поседува, туку и за оние кои доаѓаат во допир со неа. На тој начин, големата [[убавина]] е возвишена до идеал кој не може да се освои и да се поседува, па затоа е предодредена да не опстои. народните балади со елементи на метаморфозата почиваат врз древното верување дека физичката [[смрт]] не значи и крај на постоењето на човекот. Со тоа, етичката идеја во овие песни е триумфот на љубовта која е способна да го победи злото. Исто така, како мотив во народните балади се јавува и потребата од жртва кога се гради некој објект. Притоа, во баладите се зачувал мотивот на човечката жртва при што жртвата најчесто нема никаква вина, па дури и не ја претчувствува својата судбина. Сепак, народниот пејач често ја остава можноста жртвата делумно да комуницира со светот, што се надоврзува на христијанското учење за бесмртноста на [[душа]]та.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 121-127.</ref> * Балади со [[легенда]]рна содржина: Во баладите со легендарна содржина е присутно мешањето на старите [[Словенска митологија|словенски митолошки]] слоеви со [[Христијанство|христијанската]] религија, така што често се поставува прашањето кој од тие два елемента е примарен а кој секундарен, иако сепак во нив доминира христијанскиот поглед на светот. Оттука, овие песни обично завршуваат во духот на христијанската [[етика]]. Како последица на христијанската идејна концепција, тонот во баладите со легендарна содржина е поспокоен, иако дејствието постојано е на работ на максимална драмска напрегнатост. При конструкцијата на христијанските ликови, народниот пејач е скржав, избегнувајќи секако впотег што би им дал „внатрешна“ димензија. Инаку, во оваа група балади се вбројуваат и оние песни во кои се пее за [[Задгробен живот|задгробниот живот]], за пораките што ги испраќаат мртвите и, воопшто, за комуницирањето со „другиот“ свет. Најилустративен пример е култот кон мртвите, како во баладите за мртвиот брат кој станува од гробот, кои се неверојатно распространети низ Македонија. Баладиет од овој тип се импресивни со својата драматичност, особено што сижето најчесто е конципирано во комбинација на клетва и метаморфоза.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 128-129.</ref> * Балади со историска содржина: Оваа група вклучува широк репертоар на содржини кои, независно од нивната субјективна перцепција, транспонираат долг период од македонската историја. Овие песни се органски поврзани со историските епски и лирски песни, бидејќи во нив тематски се засегнати личните судбини, семејните трагедии итн., кои се темелат врз некоја конкретна историска состојба. Со многу драмски елементи во овие балади се прикажани и лични и општи преживувања низ соодветна композициска постапка: во нив објективниот настан е предаден преку субјективна проценка како лична или семејна драма. Имајќи предвид дека секоја ваква песна се појавила како реакција на некој конкретен настан, се претпоставува дека овие балади настанале кон крајот на [[14 век]]. Притоа, историските елементи во нив се само појдовна основа која го подготвува идејниот став, а секундарниот раскажувачки план го открива тој став преку разновидни конфлитни сосотјби. Основната одлика на баладите од оваа група е [[морал]]ниот став на јунакот, а не некој реален јуначки подвиг како во [[Епска народна поезија|епските народни песни]]. Како најстари балади во оваа група се сметаат оние во кои се разработува темата на сопругот на свадбата на својата сопруга - мотив кој е познат кај сите балкански, а и во другите европски народи. Со доаѓањето на [[Османлии]]те на [[Балкан]]от, се појавиле балади во кои се пее за репресалиите врз народот, особено за одземањето на честа на девојките, потурчувањето итн., а подоцна се појавиле и баладите во кои се пее за [[Ајдутство|ајдуците]], вклучувајќи ги и ајдуците-арамии. Што се однесува до песните посветени на [[Илинденско востание|Илинденскиот]] период, ретко се јавуваат балади со таква тематика, т.е. повеќето се лирски, елегични песни. Најпосле, се среќаваат и балади од периодот на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]], а тие концепциски се надоврзуваат на претходните, така што дефинирањето на нивното место во македонското народно творештво е дискутабилно.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 129-127.</ref> * Балади со лични и семејни односи: Според бројноста и разновидноста на темите, оваа група зазема централно место во македонските балади. Во основа, нивната концепција се занова врз реална основа — личните и семејните односи, но неретко во нив се застапени и митолошки и религиозни елементи, а во некои примери јасно е дефиниран социјалниот елемент. Понатаму, за оваа група е својствено постоењето на типичен баладен јунак. Честа тема во овие балади е непочитувањето на волјата на родителите при изборот на брачниот другар при што песните редовно завршуваат со трагедија со што се искажува етичката идеја на народниот пејач дека не може да се има среќа во животот без благослов на родителите. Понекогаш, ваквите трагични околности не се објаснети во баладите, со што тие стануваат мистериозни, со многу отворени прашања за читателот. Оттука, чинот на [[самоубиство]]то во народните балади се прифаќа како логичен тек на нештата, како единствениот можен епилог. Честа тема во оваа група балади е мажењето далеку од родителскиот дом, што може да направи пустош во психичкиот живот на невестата при што повторно надминувањето на овој конфликт завршува трагично. Понатаму, во оваа група спаѓаат баладите посветени на немањето пород како специфична трагедија на семејството. Најчесто, како причина на неплодноста се појавува мајчината клетва која е дефинитивна и народниот пејач не остава простор за нејзино неутрализирање. Во други песни, кога братот не ѝ дозволува на сестра си да се омажи за саканиот, конфликтот завршува со убиството на братот; слично на тоа, кога едната сестра се вљубува во сопругот на својата сестра, повторно разрешувањето се бара во [[убиство]]то; на тој начин, во сплетот на сложените и деликатни семејни односи, силните емоции најчесто излегуваат од контролата, сè се одвива стихијно и драматично, па смртта на еден од учесниците во љубовниот триаголник е неизбежна. Во рамките на оваа група балади најразвиено сиже имаат песните за односите меѓу свекрвата, снаата и синот. Во нив, конфликтната состојба е психолошки мотивирана од исконската нетрпеливост меѓу свекрвата и снаата, а која произлегува од доминантната положба на свекрвата во домот; од таа причина, конфликтот секогаш завршува со смртта на сопружниците, а виновничката (свекрвата) никогаш не е непосредно казнета; на тој начин, етичкиот став на пејачот е јасен — мајката продолжува да живее не само со својата вина, туку и без сопственото чедо. Во некои балади се оди чекор понатаму и свекрвата се јавува како непосреден и суров убиец на снаата. Слични на овие песни се оние кои се посветени на нетрпеливоста меѓу јатрвите и золвата при што во некои примери омразата кон золвата е толку голема, што дури јатрвата е подготвена да си го жртвува своето дете со цел да ја обвини золвата. Баладите од овој тип се извонредно динамични и напрегнати и наликуваат на [[трагедија]], но тие секогаш завршуваат така што злото на крајот се казнува. Најпосле, според импресивноста и драмските заплети не заостануваат ни баладите посветени на [[инцест]]от. Во македонските балади, овој мотив е развиен во две насоки — ненамерен и свесен инцест, кој може да биде извршен или е само инцест во обид. Овие песни се бројни во македонското народно творештво, а колку е сродството поблиско (татко-ќерка, брат-сестра), казната е поостра, додека кога се разботи за љубовните односи меѓу блиски братучеди, песните се исполнети со лиричност и завршуваат со шематизираната формула „убава мома род нема“.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 133-137.</ref> Во македонското народно творештво најбројна е четвртата група, но во голем број балади се забележува мешање на различни елементи: митолошки со [[Христијанство|христијански]] или историски така што не е можно секојпат да се разграничи за која група станува збор.<ref>Фанија Попова, „За македонската народна балада“, во: ''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 120-121.</ref> ==Народни приказни== Според Вук Караџиќ, народните приказни се значајни како поради „чистиот народен јазик“, така и поради „народните мисли“. Исто така, тие го претставуваат угледот на еден [[јазик]], а во нив е сочувана и народната [[историја]]. Тие се создавани паралелно со епските и со лирските народни песни, но откриваат многу области во кои не навлегла народната [[поезија]]. Поради тоа, тие се важно дополнување на поезијата, иако нивната уметничка вредност често заостанува зад народните поетски творби.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 5.</ref> Во народните приказни се присутни четири основни мотиви:<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 6.</ref> # стремежот да се победат или да се придобијат природните сили, # борбата против разни насилници и експлоататори, # копнежот на сиромашните по богатство, среќа и добар живот, # желбата на човекот да излезе од сопствената недоволност. Притоа, првиот мотив е најстар, додека третиот и четвртиот се само дополнување на претходните два. Од одделните виови народни приказни, басните и фантастичните приказни се најстари и се смета дека тие потекнуваат од периодот на дивјаштвото. На почетокот, басната се пеела и се играла, а дури потоа почнала да се раскажува. Оттука, се смета дека таа се развила од прастарите песни и игри во кои биле имитирани звуците на животните. Басните потекнуваат од периодот кога човекот се занимавал со [[лов]], а со преминот кон [[сточарство]]то и [[земјоделство]]то тие биле збогатени со нов материјал. Тогаш, покрај дивите животни, како ликови во басните се појавиле и домашните животни, но и [[растенија]]та, предметите и [[Митологија|митолошките]] суштества. Фантастичната приказна се развила од митот со кој долго време се поклопувала, како според формата, така и според содржината. Таа се јавила на повисокото ниво од развојот на човештвото (најверојатно, кон крајот на дивјаштвото), кога [[мит]]овите значително се размножиле. Во тоа време, бајката почнала да се разликува според формата од митот при што бајката добила прозна форма, а освен тоа, таа била пренесувана поединечно. Во периодот на варварството и цивилизацијата, бајките се развиле како богата гранка на усната книжевност. Приказните во кои нема чуда се развиле многу подоцна од басните и бајките, иако одредени нејзини видови се појавиле во времето на првите почетоци на [[проза]]та. Во овие приказни се јавуваат мотивите на [[душа]]та, судбината, преминот на душата од умрениот во некое растение или животно, разни преобразувања, [[брак]] меѓу луѓе и животни, животни како помошници, обраќање кон [[бог]]а за пород, богати гозби, [[љубов]] меѓу најблиски роднини, злобни жени, описи на далечни земји, победа на малите луѓе над силните, стапување на [[Сиромаштија|сиромашните]] на царскиот престол, желба за вечен [[живот]], казнување на неправдата и славење на правдата, итн. Поради општите мотиви и неодредените места, често се истакнува меѓународниот карактер на народните приказни, особено на фантастичните, иако бројни приказни содржат и силни национални обележја. Во однос на меѓународниот карактер на приказните постојат две објаснувања: дека мотивите во нив се пренесувале од еден на друг народ преку [[Војна|војните]], [[трговија]]та и пишуваната [[книжевност]]; и дека заедничките мотиви се појавиле спонтано кај различни народи на ист степен на општествен развој.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 9-12.</ref> ===Поделба на народните приказни=== Народните приказни се разликуваат во зависност од обработката на основните и на споредните мотиви. Но, мотивите во нив често се испреплетуваат и поради тоа, тешко може да се направи прецизно разграничување на приказните. Според класификацијата на [[Вук Караџиќ]], народните приказни може да се поделат на две групи: ''машки'' и ''женски''. Во машките приказни нема чуда, туку во нив се случува нешто што е возможно, а многу од нив се смешни и шегобијни. Од друга страна, во женските приказни се раскажува за невозможни нешта. Понатаму, Караџиќ ги дели машките приказни на долги и кратки и нагласува дека понекогаш не може да се направи разграничување меѓу машките и женските приказни.<ref>Вук Караџић, ''Српске народне приповијетке''. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 39.</ref><ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 6-7.</ref> Во класификацијата на [[Павле Поповиќ]], народните приказни се делат на две групи: ''сериозни'' и ''шеговити''. Притоа, во првата група може да се издвојат четири подвидови: бајки или женски приказни во кои се раскажува за разни чуда; вториот вид се машките приказни во кои нема чуда, туку се зборува за нешта што би можеле да се случат; третата група ја сочинуваат легендите во кои се кажува за некои личности и места; и четвртиот вид се [[Басна|басните]] во кои зборуваат [[животни]]те. Понатаму, шеговитите приказни може да се поделат во две групи: вистински приказни или шеговити новели, кои содржат низа авантури низ коишто поминува главниот јунак; втората подгрупа се [[Анегдота|анегдотите]], кои содржат само еден мал, поединечен случај, некоја досетка или претставуваат објаснување и разработка на поговорките.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 7-8.</ref> Веселин Чајкановиќ ги дели народните приказни во седум групи: басни и приказни за животни, [[Бајка|бајки]], машки приказни, раскази (најчесто, шеговити), скаски, [[Легенда|легенди]] и верувања. Првите се најстари и примитивни, а во нив, посебен циклус прават приказните за [[волк]]от и [[Лисици|лисицата]]. Волшебниот елемент во нив е сведен на најмала можна мера, но често содржат [[хумор]]истични елементи. Од нив се развиле басните од [[Езоп]]овски тип; Бајките имаат највисока книжевна и научна вредност и тие ја претставуваат кулминацијата на народната приказна; Кратките раскази често биел создадени од еден, анонимен автор и нивната историја не е многу долга; Во скаските најмногу доминираат етиолошките (за постанокот на разни животни, места, предмети, природни појави, итн. и јуначките (на пример, за [[Крале Марко]]); легендите се помалубројни народни творби. Според Чајкановиќ, бајките, скаските и легендите често се испреплетени, а исто така не е јасна ниту границата меѓу третата и четвртата група.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 8-9.</ref> ===Стилот и јазикот во народните приказни=== Посебната вредност на народните приказни се состои во богатата употреба на [[симбол]]и, слики и дијалози, како и во богатството на [[збор]]овите. Сликите ги изразуваат внимателно избраните и мајсторски распоредените детаљи. Во приказните, сликите се со едноставна или сложена композиција при што вториве се помалку успешни од првите. Најголемата слабост на сложените компизиции е тоа што имаат стереотипни почетоци, бројни повторувања и одредена схематичност. Сепак, во успешните приказни, повторувањето на најважните места или карактерни црти предизвикува поголема ефектност на приказната. [[Ритам]]от во сменувањето на настаните во приказните е различен: некаде е многу бавне, а во други е забрзан или многу брз. Таквите примери се особено сликовити и предизвикуваат силен впечаток. Дијалогот претставува посебен вид сликање, и тоа внатрешно сликање, откривање на [[менталитет]]от, [[карактер]]от, [[психологија]]та, а дури потоа фиксирање на околината. Често, во дијалозите има повеќе автентичност од најдобрите описи и народниот раскажувач добро ја искористил оваа надмоќ на дијалогот. Всушност, голем дел од расказите се чисти дијалози, иако не се сите со еднаква вредност, но некои се вистински ремек-дела кои претставуваат совршени примери за секој писател. Најпосле, вредноста на народните приказни произлегува и од самата употреба на некои зборови кои се истакнуваат по звучноста, по различното значење од она што се среќава во секојдневниот современ говор или по тоа што тие зборови повеќе не се користат.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 24-34.</ref> ===Хуморот во народните приказни=== Една од најважните одлики на народните приказни е хуморот, којшто е присутен во речиси сите видови народни приказни (басни, бајки, анегдоти, итн.). Сепак, во најчист вид, хуморот е карактеристичен за басните и бајките. Притоа, хуморот се јавува во различни видови и со различен ументички квалитет. Набљудувано од морално-социјална гледна точка, хуморот извршувал две функции: да ги истакне недостатоците на повластениот општествен слој и да ги одбележи општите недостатоците на човекот. Во првиот случај, кога хуморот се однесува на судирот меѓу послабите и посилните, многу негативни човечки одлики (лагата, кражбата, итн.), ако се насочени против посилните, се претвораат во позитивни страни. Во овој вид, [[хумор]]от е најчесто помешан со [[сатира]], со чија помош слабите се ослободуваат до својата подредена положба. Во вториот случај, хуморот е насочен кон одделни категории луѓе (фалбаџии, мрзливци, крадци, скржавци, снаи, свекрви, зетови, итн.), кон одделни племиња или [[народ]]и, како и кон човештвото, воопшто.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 17.</ref> Набљудувано од [[Естетика|естетска]] гледна точка, хуморот во народните приказни има различна вредност. Најчесто, тој се јавува како [[карикатура]], игра на зборови, прикриени изрази, надлажување, недоразбирање, неочекувана или невозможна ситуација, паралелизам на спротивности, итн. Во вид на карикатура, хуморот во народните приказни најчесто е неуспешен, а тоа особено се однесува на приказните во кои се дава карикатура на глупоста и незнаењето. Во нив, хуморот е претеран, невкусен и на многу ниско ниво. Ретки се примерите во кои хуморот во вид на карикатура достигнува уметничка вредност, а тоа особено се однесува на случаите во кои незнаењето намерно се нагласува за да се предизвика некој ефект и кога хиперболите имаат фантастичен карактер. Како игра на зборови, хуморот често достигнува висока вредност, преку употребата на необични зборови, [[ритам]] или [[рима]]. Исто така, хуморот има посебна убавина кога се јавува во вид на прикриени изрази, каде е потребен одреден напор во нивното толкување. Во вид на недоразбирање, хуморот тетко се среќава во народните приказни, но ретките примери се со првокласна вредност. Надлажувањето како вид хумор вообичаено содржи елементи од другите видови, а за него е карактеристична и употребата на фантастиката, но со рационалистичка тенденција чудното да се претстави како неверојатно, невозmожно и смешно. Во приказните често се среќаваат измамата и подметнувањето кои, исто така, се комбинирани со другите видови хумор, особено со играта на зборови. Најширока и најсеопфатна форма на хумор во приказните е неочекуваниот пресврт. Притоа, овој вид хумор се одликува со необичност, неприродност и нелогичност, кои сепак се психолошки оправдани. Психолошката оправданост е експлицитна или имплицитна, а првата е почеста, иако втората има повисока ументичка вредност, зашто во тие случаи слушателот или читателот мора да ја погодат смислата. Од сите видови хумор, најефектен и уметнички најважен е паралелизмот на спротивностите којшто се остварува на различни начини: спротивставување на една појава на низа слични појави, и тоа така што првата се наоѓа на крајот; кога се прави паралела меѓу постапката на едно лице и постапката на друго лице којашто е иста според мотивот, но различна според дејството; спротивни акции на една иста личност; спротивно однесување на две лица кон трето лице; случајот кога исто лице прави исти постапки во спротивни ситуации или спротивни постапки во иста ситуација, итн.<ref>Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 17-24.</ref> ==Македонски народни приказни== Посебно место во македонската народна проза имаат народните приказни, кои се јавуваат во повеќе видови, како: сказни, преданија, легенди, анегдоти, хумористични приказни итн. Од нив, според стилско-изразната форма и според композицијата, најубави се сказните.<ref>Томе Саздов, „За македонските хумористични народни приказни“, во: ''Македонски хумористични народни приказни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 122.</ref> ===Македонски хумористични приказни=== Во хумористичните народи приказни се обработени бројни мотиви, како одраз на секојдневните односи меѓу луѓето и нивните доживувања и судбини. Притоа, особено чести се мотивите на надлажување, надитрување и исмејување, со цел да се создаде весела атмосфера и комични моменти, но и со благородна функција да се жигосаат мрзата, горделивоста, самофалењето, глупоста, како и разни пороци (комарот, [[Алкохолизам|пиењето]]). Исто така, чести мотиви се: измамата, егоизмот, користољубивоста, страшливоста, неукоста, неснаодливоста итн. Основната цел на хумористичните приказни е, преку исмејувањето, да се поправат или да се одбегнуваат некои поединечни или општествени слабости, со што овие приказни имаат благородно, воспитно значење. Со текот на времето, во македонските хумористични приказни се формирале посебни шегобијни ликови, како мариовскиот лик Итар Петре, попознат како [[Итар Пејо]], како и други ликови кои се преземени од османската или средноазиската народна традиција ([[Насредин Оџа|Насрадин-оџа]] или Ќосето) со кои најчесто се надлажуваат нашите хумористични ликови. Исто така, во приказните се среќаваат и групни, колективни хумористични ликови, обично како припадници на некои [[Село|села]] или региони ([[Мариовци]]те, [[Стеблево|Стеблевците]]) или како припадници на одредени професии (попови, судии).<ref>Томе Саздов, „За македонските хумористични народни приказни“, во: ''Македонски хумористични народни приказни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 122-124.</ref> ==Кратки фолклорни жанрови== ===Поговорки=== Поговорките спаѓаат во т.н. кратки или прости [[Фолклор|фолклорни]] жанрови и тие се меѓу најупотребуваните народни творби од епски вид. Тие се јавуваат како упростени раскажувачки формули и нивната употреба е најтесно поврзана со практичната употреба и намена. Тие се употребуваат спонтано, како дел од обичниот говор при што со нив се дава поголема тежина на искажаното мислење или се изразува некаква поука.<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 5.</ref> Поговорките настанале така што луѓето го пренесувале своето искуство од колено на колено, а нив ги создавале оние кои умееле да забележуваат, да споредуваат и да носат свој суд за фактите, настаните, природните појави, животот и односите меѓу луѓето. Понекогаш, тие се однесуваат на едноставни нешта од секојдневниот живот (на пример, „Жедниот коњ не внимава на матната вода“); понекогаш тие се резултат на долго размислување (на пример, „Кога ќе снема, доцна е да се штеди“); а понекогаш се однесуваат на крупните животни прашања (на пример, „Сè ќе биде и ќе помине, а нас ќе нè нема“, „Во среќата се надева лудиот, а паметниот во својот труд“).<ref name="Pogovor 1964">Anica Šaulić, „Pogovor“, во: ''Narodne poslovice''. Beograd: Rad, 1964, стр. 62.</ref> Меѓу пословицата и поговорката нема поголема суштинска разлика, туку разликата е само формална: поговорката е пократка и претставена во вид на кратка изрека или израз („Без пушка ајдук“, „Благ како пелин“, „Асан самар носе“), додека пословицата е најчесто двочлена изрека („Залудо работи, залудо не седи“, „Без мака, нема наука“), иако може да има и повеќе сленови, па дури да биде искажана и во стихови. Меѓутоа, пословицата може да стане поговорка, губејќи го својот втор дел кој во ордедени случаи се подразбира („Зборувај на ѕидо (ако немаш работа)“). Поради тоа, пословиците и погворките најчесто се сметаат како еден вид народно творештво.<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 6.</ref> Според обликот во кој се изразени, поговорките може да бидат потврдни и одречни, а исто така се појавуваат и во облик на извични и прашални [[реченица|реченици]]. Според мисловната содржина, тие може да бидат: исказни, спротивни, заклучни и исклучни. Иако најчесто се искажани во убав, поетски облик, во создавањето на поговорките главна улога има [[разум]]от, а не [[чувства]]та и фантазијата. Во нив се истакнува реалното сфаќање на животот, а често се исмејува претераното и нереалното. Оттука, поради својата критичност, поговорките често содржат [[Иронија (стилистика)|иронија]] и [[хумор]].<ref>Anica Šaulić, „Pogovor“, во: ''Narodne poslovice''. Beograd: Rad, 1964, стр. 64-65.</ref> Најголем собирач на македонски поговорки е [[Марко Цепенков]], кој собрал близу 7 000 поговорки кои ги поделил тематски (богатство, сиромаштија, глупост, страв, итн.). Вкупниот број објавени македонски поговорки се доближува до 14 000, а од различни причини голем број поговорки останале необјавен: во заоштавштината на Цепенков има околу 3 000 необјавени поговорки, а исто толку се необјавени поговорки од [[Малешевска Котлина|малешевскиот]] крај, собрани од група фолклористи предводени од Кирил Пенушлиски.<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 12.</ref> ===Гатанки=== Гатанките се одликуваат со богати композициски форми и со богата поетика. Обично, гатанката претставува двочлена изрека чиј предмет се гради врз неговите функционални или квалитативни својства при што се избираат најтипичните белези. Најчесто, гатанките се формираат така што скриениот предмет (одгатката) се заменува со некој друг сличен предмет („Студена змија на гуша виси“ — ѓердан) или поим или тоа се прави описно („Вар варосан, ѕид ѕидосан, ни дупка, ни проѕирка“ — јајце). Поголемиот дел од гатанките се градат врз метафора или со помош на [[Епитет|епитет]] (сив сокол, зелена ливада итн.), а некои гатанки во себе кријат и метоними, споредби и [[Антитеза|антитези]] („Кожата црна, срцето бело“ — костен). За поетиката на гатанката е многу значајна и ритмичката страна и присуството на римата, особено на крајот, како на пример: „Сив којн висна, бело небо стисна“ (вршник), но има и гатанки со римување по редот на зборовите, како и гатанки со внатрешни рими, како што е следнава: „Иво се вози на девет нози, сам бог се чуди како се вози“ (пајак). Најчесто, гатанкиет се градат во слободен стих, иако некои се метрички рамномерни (на пример, во десетерец). Од останатиет звучни повторувања, за гатанката е својствена и алитерацијата, како во следниов пример: „Викба Вида од висока рида, чу Трена, се загна по четири зрна“ (теле и крава).<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 14.</ref> Фондот на објавените македонски гатанки надминува две илјади. Првите 104 гатанки се објавени во [[Зборник на Миладиновци|Зборникот на Миладиновци]]. И. С. Јастребов објавил во својот зборник 275 гатанки од Македонија. Сите други македонски гатанки се објавени во разни списанија, а најмногу (близу 1 400) во познатиот Зборник на народни умотворенија, објавен во [[Софија]]. Најважни собирачи на македонски гатанки се [[Кузман Шапкарев]], [[Марко Цепенков]], И. А. Чачаров, [[Васил Апостолов Икономов|Васил Икономов]] и други. Притоа, објавените гатанки најчесто потекнуваат од [[Вардарска Македонија]], а најмалку ги има од [[Егејска Македонија]]. Меѓутоа, освен то ашто биле собирани, македонските гатанки се недоволно проучувани. Велешанецот [[Димитар Матов]] кој во Зборникот на народни умотворенија објавил 135 гатанки од [[Велес]], прв укажал на нивното значење, ги проучувал и ги подредил по азбучниот ред на одгатките и со тоа дал придонес во класификацијата на гатанките.<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 15.</ref> ===Благослови и клетви=== Благословите и клетвите произлегуваат од примитивното верување за [[Магија|магиската]] моќ на зборовите. Благословите најчесто се употребувале за [[Празник|празници]] и секогаш биле придружени со различни обреди за одоброволување на божествата. Тоа особено се однесувало на новата година, на пролетта, но и на празниците од семеен карактер ([[Крштевање|крштевка]], [[Свадба|свадба]], слава итн.). Постепено, тие ја узгубиле врската со обредите и денес се наоѓаат во широка употреба како посакување благосостојба, здравје, среќа итн. Клетвите се спротивни на благословите и со нив се сака да се постигне некое зло, одмазда, омраза насочено кон друг човек. Постојат различни клетви: од благи до најжестоки, а најчесто ги применувале жените при што во народот останало верувањето дека најтешки се мајчините клетви кои секогаш се исполнуваат.<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 15-16.</ref> ===Брзозборки=== Брзозборката е необичен [[Фолклор|фолклорен]] жанр која претставува своевидна игра на зборови. Брзозборките се градат со поврзување на [[Збор|зборови]] кои се тешки за изговор и слични по својата звучност, често врз принципот на [[Алитерација|алитерацијата]]. Тематската страна на брзозборките не е важна, зашто тие служат за забава, за натревари во брз изговор или практично вежбање за брзо зборување. Оттука, во нив преовладува духовитоста. Од друга страна, брзозборките се многу поетични и ритмички убаво скроени. Денес, брзозборките повеќе му припаѓаат на детскиот фолклор.<ref>Кирил Пенушлиски, „Предговор“, во: ''Пословици и гатанки'' (избор и редакција Кирил Пенушлиски). Македонска книга, Скопје, 1969, стр. 16.</ref> ==Извори и собирачи на народната книжевност== Меѓу најценетите извори се вбројуваат гуслари, трговци, жени и претставници на групи кои учествувале во обреди. Оваа книжевност била составен дел од секојдневието на народниот човек и можела да се сретне при речи си секаков вид на работа (жнеење, копање, одење во црква, подготовка на храна, раѓање, лечење, погреби и др.), во исто време народното прераскажување и пеење на епските песни се сметало за вистинска дарба и оние кои ги пренесувале овие дела биле почитувани и прифаќани на секоја гозба, прослава, седенка. За пејачите на епските песни се знае малку. Така, во 1415 година се споменува некој гуслар на дворот на полскиот крал Владислав, а малку подоцна и полскиот поет Мјасковски (1549-1622) дава опис на еден гуслар кој пеел стара песна за тоа „како ги тепале [[Турци]]те [[Полјаци]]те и храбрите [[Хрвати]]“. Во [[XVI век]] се среќаваат повеќе записи за пеењето епски песни, но ретко се споменуваат пејачите. Словенецот [[Бенедикт Курипешич]], опишувајќи го своето патување од [[Виена]] до [[Цариград]] во делото „Itinerarium“ (1531) пишува дека во [[Босна]] и во [[Хрватска]] многу се пеело за Радосав Павловиќ, за Малкошиќ и за [[Милош Обилиќ|Обилиќ]]. Во 1547 година, во еден извештај на градот [[Сплит]] до [[Венецијанска Република|венецијанскиот]] сенат се споменува дека некој слеп војник пеел песна за [[Крале Марко]], а целиот народ го придружувал зашто сите ја знаеле песната. Во 1554 година, унгарскиот летописец [[Себастијан Тиноди]] го споменува гусларот Димитрија Караман, а [[Петар Хекторовиќ]] во делото „Рибарење и рибарски разговори“ (''O ribanju i ribarskom prigovaranju'') од 1555 година ги наведува имињата на народните пејачи, рибарите Пакоја и Никола. Во [[XVII век]], [[Јурај Крижаниќ]] ја дал следнава белешка: „Видов како на гозбата седат [[Благородништво|благородниците]] и [[Војвода|војводите]], а зад нив стојат војниците пеат песни за славата на предците. А сите овие песни ја содржат славата на Крале Марко, Новак Дебељак, Милош Кобилиќ и некои други јунаци.“ Во втората половина на [[XVIII век]], [[Доситеј Обрадовиќ]] го видел во [[Далмација]] слепиот пејач Марко. Исто така, и тој сведочи дека во тоа време постарите [[офицер]]и, [[Војска|војниците]] и сите луѓе, кога се женеле, празнувале, се честеле или патувале, пееле стари песни за јунаците и за крвавите борби.<ref>В.Ђ., „Поговор - О врстама епских песама“, во: Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 487-488.</ref> Во 1824 година, [[Вук Караџиќ]] оставил записи дека јуначките песни најмногу се пееле во [[Босна и Херцеговина]], во [[Црна Гора]] и во јужните планински делови на [[Србија]]. Според Караџиќ, особено се истакнувал [[ајдук]]от [[Тешан Подруговиќ]] кој знаел најмалку 100 јуначки песни кои не ги пеел, туку ги кажувал, а од него Караџиќ запишал дваесетина песни („[[Женидба Душанова|Женидбата Душанова]]“, „[[Сењанин Тадија]]“, „[[Марко Крале и Муса Кесеџија]]“, „[[Цар Лазар и царица Милица]]“, „[[Марко Крале и Вуча џенерал]]“, „[[Марко Крале и Арапот]]“ итн.) Врвен пејач на јуначки песни бил и слепиот [[Филип Вишњиќ]] од кого Караџиќ ги запишал песните: „[[Смртта на Крале Марко]]“, „[[Почетокот на буната против дахиите|Почетокот на бунтот против дахиите]]“, „[[Битката на Чокешина]]“, „[[Кнезот Иван Кнежевиќ (песна)|Кнезот Иван Кнежевиќ]]“, „[[Битката на Мишар (епска песна)|Битката на Мишар]]“ итн. Од старецот Милија, Караџиќ ги запишал песните: „[[Бановиќ Страхиња]]“, „[[Женидбата на Максим Црнојевиќ]]“ итн. Најпосле, Караџиќ ги собрал јуначките песни и од други пејачи, како: татко му Стефан Караџиќ, старецот Рашко, ајдукот Стојан од [[Херцеговина]], Марко Немањиќ, слепиот Ѓура Милутиновиќ Црногорац, Гаја Балаќ, слепата Живана, Грујо Меанџиќ, слепата Степанија итн.<ref>В.Ђ., „Поговор - О врстама епских песама“, во: Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 488-490.</ref> За народната книжевна традиција на балканските народи постојат сведоштва сочувани од страна на бројни европски патописци и хроничари, како што се: [[Словенци|Словенецот]] [[Бенедикт Курипешич]], унгарскиот летописец [[Себастијан Тиноди]], германскиот писател [[Стефан Герлах]] и др. Во [[15 век]], Шишгориќ споменува таговни и сватовски песни, а во [[16 век]] се запишани првите народни лирски песни од страна на Ѓ. Држиќ и [[Петар Хекторовиќ]].<ref>Војислав Ђурић, „О народним лирским песмама“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 8.</ref> Исто така, во [[16 век]] се среќаваат цели народни (јуначки) песни, во делата на [[Петар Хекторовиќ]] (од кои е една е за „[[Крале Марко и брат му Андријаш]]“. Во [[17 век]], [[Јурај Бараковиќ]] и [[Петар Зрински]] оставиле записи за книжевната народна практика со која се опевуваат херојските дела на [[Крале Марко]], [[Милош Обилиќ]] и др. Првите песни испеани во десетерец се запишани во [[XVIII век]]: еден запис на непознат [[Германец]] од околу 1730 година, две песни во делото „Разговор угоден“ на Качиќ од 1756 година, песната „[[Хасанагиница (песна)|Хасанагиница]]“ објавена во Фортисовата книга „Пат во Далмација“ од 1774 година и една песна објавена во делото „Сатир“ на Рељковиќ од 1779 година. Вистинскиот подем во воскреснувањето и поширокото претставување на народната (усна) книжевност започнал во [[XIX век]], со [[Вук Стефановиќ-Караџиќ]], кој пак под влијание на [[браќата Грим]], собрал и објавил значителен дел од српската народна проза и поезија. По него, народни творби објавувале и [[Сима Милутиновиќ]] („Пјеванија црногорска и херцеговачка“, 1837), [[Петар Петровиќ Његош]] („Огледало српско“, 1845), [[Богољуб Петрановиќ]] „Српске народне пјесме из Босне и Херцеговине“, 1867, 1879) и други.<ref>В.Ђ., „Поговор - О врстама епских песама“, во: Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 491.</ref> Во [[Македонија]], со собирачка дејност најнапред се издвоил [[Димитар Миладинов]], а подоцна и неговиот брат [[Константин Миладинов|Константин]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gbiblsk.edu.mk/images/stories/eknigi/zbornik.pdf |title=Зборникот на Миладиновци |accessdate=2015-11-07 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216225647/http://www.gbiblsk.edu.mk/images/stories/eknigi/zbornik.pdf |url-status=dead }}</ref> Непроценливо е и собирачкото дело на [[Марко Цепенков]], а во таа дејност се истакнуваат и [[Кузман Шапкарев]] и [[Ѓорѓија Пулевски]].<ref>[http://makedonskijazik.mk/category/makedonski_romantizam/prerodba Македонски романтизам]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Книжевност]] 4l07xfmylwasuu99a9h681qkfld459n Пиридостигмин 0 1158801 5603058 4920577 2026-08-02T09:45:45Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Невротоксини]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603058 wikitext text/x-wiki {{Drugbox | verifiedrevid = 464377022 | IUPAC_name = 3-[(dimethylcarbamoyl)oxy]-1-methylpyridinium | image = Pyridostigmine.svg | image2 = Pyridostigmine ball-and-stick.png <!--Clinical data--> | tradename = Местинон | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|pyridostigmine-bromide}} | MedlinePlus = a682229 | pregnancy_AU = C | pregnancy_US = C | legal_UK = POM | legal_US = Rx-only | routes_of_administration = Oral, [[Intravenous therapy|intravenous]] <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = 7.6 +/- 2.4% | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = 1.78 +/- 0.24hrs | excretion = [[Kidney|Renal]] <!--Identifiers--> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = 155-97-5 | ATC_prefix = N07 | ATC_suffix = AA02 | ATC_supplemental = | PubChem = 4991 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00545 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 4817 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 19QM69HH21 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00487 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 1115 <!--Chemical data--> | C=9 | H=13 | N=2 | O=2 | molecular_weight = 181.212 g/mol | smiles = O=C(Oc1ccc[n+](c1)C)N(C)C | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C9H13N2O2/c1-10(2)9(12)13-8-5-4-6-11(3)7-8/h4-7H,1-3H3/q+1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = RVOLLAQWKVFTGE-UHFFFAOYSA-N }} '''Пиридостигминот''' е лек кој се користи во третманот на [[миастенија гравис]], паралитичен илеус и постоперативна уринарна ретенција. Пиридостигминот претставува инхибитор на [[холинестераза]]та, ензим кој го разградува [[ацетилхолин]]от. На овој начин се зголемуваат нивоата на ацетилхолин, со што се подобрува мускулната стимулација. Бидејќи претставува кватерен амин, слабо се ресорбира во цревата, и не може да ја помине крвно–мозочната бариера. [[Категорија:Пиридини]] [[Категорија:Карбамати]] [[Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација]] [[Категорија:Невротоксини]] h8kvy1eoelik8kplvi3eipu21bbxjss Македониј Сириски 0 1169560 5602938 4491025 2026-08-01T21:06:02Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602938 wikitext text/x-wiki :''За други личности со името Македониј видете на [[Македониј (Појаснување)|појаснителната страница]]'' {{Infobox saint |name=Преподобен Македониј Пустиник |birth_date=328 |death_date=418 |feast_day=6 февруари ([[Православие]], [[Источнокатоличка црква]])<br>24 јануари ([[Римокатоличка црква]])<br> |venerated_in=[[христијанство]] |image=[[Податотека:Church of Panagia tou Arakos, sanctuary, apse, wall paintings, Lagoudera, Cyprus - Apse wall, south side, medallion, St. Macedonius - MSBZ004 BF T Lag B 4 6 - Dumbarton Oaks.jpg|250px]] |imagesize=150px |caption= |birth_place= |death_place=[[Сирија]] |titles= |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |attributes= |patronage= |major_shrine= |suppressed_date= |issues= }} '''Преподобен Македониј Пустиник''' бил Сириски светец (исто така познат како Македониј Слабојадец) Роден е 328 година, живеел во Сирија (тогашен Антиох) во втората половина на четвртиот и почетокот на петтиот век. Аскетскиот живот го почнал лутајки по градовите во Сирија, Феникија и Киликија, избегнувајки човечка слава и прехранувајки се 40 години целосно од јачмен навлажен со вода. На крајот тој се преселил во пустината, далеку од човечки контакт, земајки засолниште во јама. Тој ја сметаше храната за вид на лек, што може да се преземе за да се одбегне смртта, поради тоа што не е дозволено, да се скрати животот за да се избегнат подвизи и искушениа. Стана добро познат на луѓето далеку и широко за неговата светост и подароци на исцелување и егзорцизам. Постепено многумина народ доваѓаа да го побарат духовна помош и насоки од Македониј. На висока старост тој се согласил да живее во ќелија. Умрел во 418 година на 90 годишна возраст.<ref>[https://oca.org/saints/lives/2010/01/24/100293-st-macedonius-the-hermit-of-syria|St. Macedonius the Hermit]</ref><ref>Rev Alban Butler (1711–73) Volume I January The Lives of the Saints.1866.</ref><ref>[http://www.mpc.org.mk/Kalendar/prolog.asp?id=0x4469554323C7BBCE259AA682711A736DCCEC143A]</ref> Православната црква неговиот ден го чествува на 6 февруари. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Светци од Сирија]] [[Категорија:Христијански светци од 5 век]] [[Категорија:Христијански светци од 4 век]] [[Категорија:Преподобни]] 4afxgf4blfejwthq1onzlxd3mvxyp1h Постмодерна архитектура 0 1177068 5602922 5477528 2026-08-01T19:36:27Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602922 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Teamdisneyburbankbuilding.jpg|мини|Тимот на Дизни - зградата Мајкл Д. Ајснер во студијата на Волт Дизни во Бурбанк, Калифорнија. Фотографирано од корисникот Кулцезар на 8 ноември 2014 година.]] '''Постмодерна архитектура''' — стил или движење, што се појавил во 1960-тите години, како реакција против штедењето, формалноста, и недостатокот на разноличност во модерната архитектура, особено во меѓународниот стил кој го застапувале [[Ле Корбизје|Ле Корбизие]] и [[Лудвиг Мис ван дер Рое|Лудвиг Мис ван дер Ро]]. Доктрината на движењето ја создал архитектот и архитектонски теоретичар на уметноста Роберт Вентури во неговата 1966 книга ''Сложеност и Противречност во Архитектурата''. Стилот го доживува својот најголем подем од 1980-тите низ 1990-тите години, особено во делата на Вентури, Филип Џонсон, Чарлс Мур и Мајкл Грејвс. Во доцните 1990-ти движењето се дели во мноштво од нови тенденции, вклучувајќи високотехнолошка архитектура, неокалсицизам и деконструктивизам.{{Sfn|Hopkins|2014}} == Потекло == Постмодерната архитектура се појавила во 1960-тите години, како реакција против воочените недостатоци на модерната архитектура, особено нејзините крути доктрини, нејзината униформност, недостигот на украс, и неговата пракса на игнорирање на историјата и културата на градовите во кои се појавила. Архитектот и архитектонскиот историчар на уметноста Роберт Вентури го предводел нападот во 1966 година во својата книга, ''Сложеност и Противречност во Архитектурата''. Во неа дава резиме за архитектурата која тој сака да го замени модернизмот:<blockquote class="">"Зборувам за комплексна и противречна архитектура која се темели на богатството и двосмисленоста на модерното искуство, вклучувајќи го искуството кое е својствено за уметноста. ... Јас ги прифаќам проблемите и ги искокористувам неизвесностите. ... Ми се допаѓаат хибридни елементи наместо „еднородни“, компромитирачки наместо „јасни“, ... Угодни наместо одбивни. ... Јас сум за неуредна виталност наместо очигледна унитарност. ... Претпочитам „заедно-и“ наместо „или-или“, црно и бело, а понекогаш и сиво, наместо црно или бело. ... Архитектурата на сложеност и противречност мора да го отелотвори тешкото единство на вклученост, наместо лесното единство на исклученост." <ref>Cited in review of Robert Venturi's "Complexities and Contradiction in Architecture" by Martino Stierli, in ''Architectural Review'', 22 December 2016</ref></blockquote>Наместо функционалната доктрина на модернизмот, Вентури предлага акцентирање на фасадата, вклучување на историски елементи, суптилна употреба на невообичаени материјали и историски алузии, како и употреба на фрагментација и модулации со цел зградата да биде интересна. {{Sfn|Ghirardo|19997}} Во неговата втора книга, Учење од Лас Вегас (1972), Вентури продолжил да го развива аргументот против модернизмот. Тој ги повикал архитектите да ја земаат предвид и да ја слават постоечката архитектура, наместо да се обидуваат да ја наметнат визионерската утопија од своите фантазии. Тој тврди дека украсните и декоративните елементи "се приспособуваат на постојните потреби за разновидност и комуникација". Книгата била инструментална за отворање на очите на читателите за нови начини на размислување за објекти, бидејќи црпи од целата историја на архитектурата—и висок стил и народен јазик, и историски и модерен—и во одговор на Мис ван дер Ро-овата позната максима „Помалку е повеќе“, Вентури одговорил „Помалку е досадно.“ Вентури ги навел како пример своите згради, Еснаф Куќа, во Филаделфија, како пример за нов стил кој ги прифаќа различноста и историските наводи, без враќање на академски преродби на старите стилови. {{Sfn|Ghirardo|19997}} Во исто време во Италија, сличен револт против строгиот модернизам бил започнат од архитектот Алдо Роси, кој ја критикувал обновата во модернистички стил на италијанските градови и згради, уништени за време на војната, кои немале каква било врска со архитектонската историја, оригиналните улични планови, или културата на градовите. Роси инсистирал градовите да се обновуваат на начини на кои се зачувува нивната историска ткаенина и локална традиција. Слични идеи и проекти  биле изложени на [[Венециско биенале за архитектура|Венециското биенале за архитектура]] во 1980 година. На повикот за постмодерен стил одговориле Кристијан де Портзампрак во Франција, Рикардо Бофил во Шпанија, и во Јапонија од страна на Арата Исозаки.{{Sfn|Ghirardo|19997}} == Значајни посмодерни згради и архитекти == === Роберт Вентури === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Guildhouse Philly.JPG|Еснаф Куќа во Филаделфија на Роберт Вентури (1960-1963) Податотека:V Venturi H 720am.JPG|Вана Вентури Куќа на Роберт Вентури (1964) Податотека:Fire station 4 Columbus IN.jpg|Пожарникарска Станица Број 4 во Колумбо, Индијана (1968) Податотека:Udel - Trabant center1.jpg|Трабант Центар на Универзитетот во Делавер во Њуарк, Делавер (1996) Податотека:Episcopal Acad Chapel ext.JPG|Епископска Академија Капелата Податотека:Princeton Frist Campus Center back.jpg|Фрист Кампусот Центар на Универзитетот Принстон (2000) </gallery> === Мајкл Грејвс === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Portland Building 1982.jpg|Портланд Градење на Мајкл Гробови (1982) Податотека:HumanaBuilding1.jpg|Хумана Зграда во Луисвил, Кентаки, (1982) Податотека:Teamdisneyburbankbuilding.jpg|Тимот на Дизни зграда во Бурбенк, Калифорнија, (1986) Податотека:Denver Public Library 1.jpg|Хумана Зграда во Луисвил, Кентаки, (1982) </gallery> === Чарлс Мур === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:PiazzaDItalia1990.jpg|Пјаца д'Италија во Њу Орлеанс, на Чарлс Мур (1978) Податотека:Haas School of Business.jpg|Хаас Школа за Бизнис на Универзитетот на Калифорнија, Беркли на Чарлс Мур (1992) Податотека:Entrance of Beverly Hills Civic Center.JPG|Беверли Хилс Граѓански Центар на Чарлс Мур (1990) </gallery> === Филип Џонсон === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Sony Building by David Shankbone crop.jpg|Авенија Медисон 550, (Претходно AT&T Зграда) на Филип Џонсон (1982) Податотека:Building4 houston.jpg|Банка на Америка Центар во Хјустон, Тексас на Филип Џонсон (1983) Податотека:2008-05-24 Pittsburgh 030 PPG Building (2669504940).jpg|PPG Место, Питсбург, Пенсилванија на Филип Џонсон (1979-1984) Податотека:Five Hundred Boylston portrait 2.jpg|Ул. Бојлстон 500 зграда во Бостон, Масачусетс, на Филип Џонсон (1989) Податотека:Aegoncenterlou.jpg|Западен Пазар 400 во Луисвил, Кентаки на Филип Џонсон (1993) Податотека:Da-monsta-philip-johnson-glass-house.jpg|Стакло куќа Павилјон за Стакло Куќа во Нови Ханан, Конектикат (1995) </gallery> === Френк Гери === <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Gehry House - Image02.jpg|Гери престој во Санта Моника (1978) Податотека:Venice Beach House.jpg|Нортон Плажа Куќа, Венеција, Калифорнија (1983) Податотека:Case danzanti.jpg|Танцување Куќа во Прага (1996) Податотека:Bilbao - Guggenheim aurore.jpg|Гугенхајм Билбао, Билбао, Шпанија (1997) </gallery> == Постмодернизмот во Европа == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Neue Staatsgalerie Stuttgart.jpg|Нова државна галерија во Штутгарт, Германија, на [[Џејмс Стерлинг]] (1977–1983) Податотека:Clore Gallery London Dec07.JPG|Клор галерија на Тејт галеријата во Лондон на Џејмс Стерлинг (1980–1986) Податотека:1 Poultry.jpg|No 1 Poultry, an office building and shops in London, by James Stirling (completed 1997) Податотека:National Gallery London Sainsbury Wing 2006-04-17.jpg|Sainsbury Wing of the National Gallery in London by Robert Venturi (1991) Податотека:Mönchengladbach museum.jpg|Абтејберг Музеј во Менхенгладбахна Ханс Хелејн (1972–1982) Податотека:Frankfurt am Main, MesseTurm.jpg|Месетрум во Франкфурт Германија на Хелмут Јан (1991) Податотека:Messeturm-1.jpg|Врвот на Месетурм во Франкфурт, Германија на Хелмут Јан (1991) Податотека:Secret Intelligence Service building - Vauxhall Cross - Vauxhall - London - 24042004.jpg|SIS зграда во Лондон, В. Британија на Тери Фарел (1994) Податотека:Manggha Museum of Japanese Art and Technology, Krakow, Poland.jpg|Манга музеј на јапонска уметност и технологија во Краков, Полска, на Арата Исозаки и Кристоф Ингарден (1994) Податотека:Bonnefantenmuseum.jpg|Бонефантен музеј во Мастихт, Холандија на Алдо Роси (1995) Податотека:Muralla roja Calpe.jpg|Црвени ѕидови во Калпе, Шпанија на Рикардо Бофил (1973) </gallery> == Постмодернизмот во Јапонија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Church of Light.JPG|Црквата на Светлина во Осака на Тадао Андо (1987-1989) Податотека:Inside of The Museum for wood culture.JPG|Музејот на Дрво Култура од страна на Тадао Андо (1995) Податотека:150505 Benesse House Park Naoshima Kagawa pref Japan02n.jpg|Бенес Куќа во Наошима, Кагава Јапонија од страна на Тадао Андо Податотека:水戸芸術館 - panoramio (1).jpg|Уметноста Кула во Мито, Ибараки од Исозаки Арата (1986-1990) Податотека:Nagi MOCA.jpg|На Наги Музеј на Современа Уметност во Наги, Окајама од Исозаки Арата (1994) Податотека:Kyoto Concert Hall02n3200.jpg|Кјото Концертна Сала во Кјото, Јапонија од страна на Исозаки Арата (1995) Податотека:Kyoto Station November 2016 -02.jpg|Кјото железничката Станица во Кјото од Хироши Хара (1991-1997) </gallery> == Концертни сали — Сиднејската опера и Берлинската филхармонија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Opera House and ferry. Sydney.jpg|[[Сиднејска Опера]] на [[Јорн Утзон]] (1957–1973) Податотека:Philharmonie 1a.jpg|Фасада на Берлинска филхармонија на [[Ханс Шароун]] (1963) </gallery> == Особености == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Staatsgalerie1.jpg|Сложеност и противречност. The Neue Staatsgalerie на Џејмс Стерлинг во Штутгарт, Германија (1977-1984). Податотека:Nevers banlay sainte bernadette.jpg|Коси форми. Црквата Банли - Св. Бернадет во Неверс, Франција на Клод Парент, инспирирана од навалена германска блок куќа на францускиот брег (1968) Податотека:Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Боја. Внатрешнос на Cambridge Judge Business School во Кембриџ, В. Британија на Џон Аутрам (1995) Податотека:052607-006-Chiat-Day.jpg|Хумор. Двоглед зграда во Лос Анџелес на Френк Гери и Клес Олденберг (1991-2001) Податотека:OSU Wexner Center.JPG|Фрагментација. Векснер центар на Петер Ајсман (1989) Податотека:Wdw-dolphin-hotel.jpg|„Камп“. Хотел Делфин на Мајкл Грејвс, Волт Дизни Свет, Флорида (1987) </gallery> === Сложеност и противречност === Постмодерната архитектура се појавила како дејство против доктрините на современата архитектура, изразени од современите архитекти Ле Корбизие и Лудвиг ван дер Ро. Наместо модернистичките доктрини за едноставност изразени од Мис во познатата „помалку е повеќе“ и функционалсност „функционалност пред форма“ и доктрината на Ле Корбизије „куќа е машина за живеење“ постмодернизмот нуди комплексност и контрадикција. Постмоденистичките објекти имаат заоблени облици, украсни елементи, асиметрија, светли бои, својства што често се позајмени од постари периоди, бои и текстури неповрзани со функцијата на објектот. Одбивајќи го модернистичкиот „пуританизам“, постмодерната архитектура повикива на повторно користење оранменти, и збир од цитати и колажи од постари стилови. Либерално позајмува од класична архитектура, рококо, неокласична архитектура, виенската сецесија, британското движење на уметности и занаети, германскиот југендстил. Постмодернистичките објекти често се комбинација на импресивни нови форми и карактеристи со навидум контрадикторни класични елементи. === Фрагментација === Големите градби во постмодерната архитектура често се раздвоени во посебни структури и облици, кои понекогаш ги претставуваат различните функции на тие делови од објектот. Со користење на различни материјали и стилови една градба може да изгледа како мал град или село. Пример за ова е Стадитшес музејот од Ханс Холеин во Минхен (1972-1974).{{Sfn|Hopkins|2014}} === Асиметрични и коси форми === Асиметричните форми се карактеристични за постмодернизмот. Францускиот архитект Клод Парент и филозофот Пол Вирило во 1968 проектирале црква, Св. Бернадет ду Банли во Неверс Франција, во облик на масовен бетонски блок навален на страна. Двајцата опишувајќи ја формата, напишале „дијагонална линија на бела страна може да претставува рид, или планина, или падина, нагорнина, или надолнина.“ Објектите на Парент биле делумно инспирирани од германски бетонски блок куќи кои ги открил на францускиот брег. Куќите се имале свлечено надолу по карпите, но воопшто не биле оштетени, со навалени ѕидови и накосени подови. Постмодерните композиции многу ретко се симетрични, избалансирани, и уредно наредени. Коси објекти кои се навалени, се виткаат, и изгледа како да паѓаат се вообичаени.{{Sfn|De Bure|2015}} === Боја === Бојата е битен елемент во многу постмодернистички објекти. За да им се даде на фасадите разновидност и карактер понекогаш се користи стакло во боја, керамички плочки или камен. === Хумор === Хуморот е особена одлика на многупостмодернистички објекти, особено во Соединетите Американски Држави. Пример за ова е зградата двоглед во Лос Анелес, проектирана од Френк Гери во соработка со вајарот Клес Олденберг (1991-2001). Портата на објектот е во форма на џиновски двоглед, при што колите влегуваат во гаражата поминувајќи под двогледот. Постмодернистичката архитектура понекогаш ги користи смислата за театралност, смислата за апсурдност, и претерување со формите, слично како „камп“ стилот на хумор кој става акцент на текстурата, површината, и стилот на сметка на содржината и обожува претерување и нешта кои се спротивни од тоа што изгледаат на прв поглед.{{Sfn|Hopkins|2014}} Целите на постмодернизмот, меѓу кои спаѓаат надминувањето на пролемите на модернизмот, пренесување на двосмислени значења, и чувствителност за контекстот во кој се наоѓа објектот, изненадувачки се унифицирани за временски период  во кој архитектите во главно не соработувале меѓу себе. Сепак, овие цели оставаат простор за голем дијапазон на решенија што се гледа од разновидноста на објектите создадени за време на постмодернистичкото движење. == Наводи == === Белешки и Исечоци === {{Reflist|30em}} [[Категорија:Архитектонски стилови]] [[Категорија:Постмодерна архитектура]] cg4nvu0frpylbunewgbt8sd410r2wxk Толковен речник на македонскиот јазик 0 1178248 5602891 4751778 2026-08-01T17:34:58Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5602891 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга | name = Толковен речник на македонскиот јазик | title_orig = | image = | image_caption = | author = | translator = | country = [[Македонија]] | language = [[македонски]] | genre = | publisher = Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“ | release_date = од 2003 (I том) до 2014 година (VI том) во Скопје | pages = | isbn = }} '''Толковен речник на македонскиот јазик''' – шесттомен толковник на [[македонски јазик|македонскиот јазик]]. Речникот е издаден од [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“]] во периодот од 2003 до 2014 година под редакција на [[Кирил Конески]] (главен уредник), [[Живко Цветковски]] и [[Снежана Велковска]] (раководител на проектот)<ref>[http://imj.ukim.edu.mk/mk/Изданија/Речници.aspx Речници] на семрежното место на Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“</ref><ref name="DV">[http://www.dw.com/mk/толковниот-речник-ја-фиксира-лексиката-на-македонскиот-јазик/a-18342432 Толковниот речник ја фиксира лексиката на македонскиот јазик] на Дојче веле</ref>. Истиот содржи 100 000 збора<ref name="DV"/> и е првиот толковен речник на македонскиот јазик. Првиот речник на македонскиот јазик е „[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања|Речникот на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања]]“ издаден во периодот од 1961 (I том) до 1966 година (III том) е со [[српскохрватски јазик|српскохрватски]] толкувања и содржи околу 65 000 збора. ==Поврзано== *[[Дигитален речник на македонскиот јазик]] *[[Официјален дигитален речник на македонскиот јазик]] *[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања]] *[[Македонски речник од 16 век]] *[[Речник на македонската народна поезија]] ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Речници на македонскиот јазик]] [[Категорија:Речници]] 9t8bbvvvy2839e0dz2w760ziac6zpte Галицизам 0 1178727 5603152 5497747 2026-08-02T11:49:21Z 19user99 72391 #WPWPMK 5603152 wikitext text/x-wiki [[File:Brioche.jpg|right|thumb|[[Бриош]]]] '''Галицизам'''<ref>{{ДРМЈ|галицизам}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|галицизам}}</ref> ({{langx|la|gallicur}}, {{langx|fr|gallicisme}}) – збор или фраза од [[француски јазик|францускиот јазик]] преземена во друг јазик. Треба да се има на ум дека самиот поим галицизам не е сосем точен. Имено, дури 99% од француските позајмици имаат [[латински јазик|латинско]] (поточно [[романски јазици|романско]]) потекло, и немаат никаква врска со изумрениот [[галски јазик|галски]] ([[келтски јазици|келтско]] потекло). Современиот француски јазик еволуирал од народниот латински јазик на територијата на поранешната [[Римска Галија]], од каде и потекнува називот галицизам. Истиот е помилозвучен од „француцизам“. Галицизмите се доста бројни во речникот на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], во него навлегле, некои директно, а некои преку други јазици. Со текот на времето дел од нив застареле и станале историзми и [[архаизам|архаизми]]. Бројот на галицизми е значителен во повеќе светски јазици кои ги прифатиле во различно време. [[Англиски јазик|Англискиот]], [[германски јазик|германскиот]], [[холандски јазик|холандскиот]], [[романски јазик|романскиот]], [[шпански јазик|шпанскиот]], [[јапонски јазик|јапонскиот]], [[турски јазик|турскиот]] и многу африкански јазици имаат значителен број галицизми. ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Галицизми]] oeatkqdr8ervk2bcfpzhzlvvvvnvnpu Ледено доба: Патеката на сударот 0 1180821 5602903 5350412 2026-08-01T18:58:12Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602903 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Ледено доба: Патеката на сударот | image = Ice Age Collision Course logo.svg | caption = Лого на судир на ледено доба | director = [[Mike Thurmeier]] | producer = Лори Форте<ref name=USATBipolarLlama>{{наведени вести| last1=Truitt| first1=Brian| title=Jesse Tyler Ferguson is a limber llama in new 'Ice Age'|url= https://www.usatoday.com/story/life/movies/2015/11/05/jesse-tyler-ferguson-ice-age-collision-course-exclusive-character-reveal/75184240/ |accessdate=November 5, 2015 |work=USA Today |date=November 5, 2015}}</ref> | screenplay = {{plainlist| * [[Мајкл Ј. Вилсон ]]<ref name="VarietyReview" /> * Мајкл Берг<ref name="VarietyReview" /> * Џони Бренер<ref name="VarietyReview" /> }} | story = Ебри Соломон <ref name="VarietyReview" /> | starring = {{plainlist|<!--Order based on billing block --> * [[Реј Романо]] * [[Џон Легуизамо]] * [[Денис Лири]] * [[Џош Пек]] * [[Симон Пег]] * [[Џенифер Лопес]] * [[Квин Латифа]] <!-- Order based on billing block--> }} | music = [[Џон Дебни]]<ref>{{наведени вести|title=John Debney to Score ‘Ice Age: Collision Course’|url=http://filmmusicreporter.com/2016/03/27/john-debney-to-score-ice-age-collision-course/|accessdate=March 27, 2016|work=Film Music Reporter|publisher=Film Music Reporter|date=March 27, 2016}}</ref> | cinematography = Ренато Фалкао | editing = [[Џејмс Палумбо]] | studio = {{plainlist| * [[Blue Sky Studios]] * [[20th Century Fox Animation]] }} | distributor = 20th Century Fox | released = {{Film date|2016|6|19|[[Филмски фестивел во Суднеј]]|2016|7|22|United States}} | runtime = 94 минути<ref>{{Наведена мрежна страница|title=''Ice Age: Collision Course'' (U)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/ice-age-collision-course-2016|work=British Board of Film Classification|date=July 5, 2016|accessdate=December 22, 2016}}</ref> | country = САД | language = англиски | budget = $105 милиони<ref name=BOM/> | gross = $408.6 милиони<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=iceage5.htm|title=Ice Age: Collision Course (2016)|work=Box Office Mojo|accessdate=January 17, 2016}}</ref> }} {{Закосен наслов}}'''„Ледено доба: Патеката на сударот“''' ([[англиски]]: ''Ice Age: Collision Course'') — американски [[анимиран филм]] од 2016 година, во [[режија]] на Мајк Турмаер и Гален Т. Чу, според [[сценарио]]то на Мајкл Ј. Вилсон, Мајкл Берг и Јони Бренер, а автор на приказната е Обри Соломон. Гласовите ги позајмуваат: [[Реј Романо]], Кеке Палмер, Џон Легуизамо, Денис Лири, Адам Дивајн, Нил де Грас Тајсон, [[Џенифер Лопес]], [[Квин Латифа]], [[Џеси Џеј]] итн. ==Содржина== Мени (гласот на Романо) е загрижен, бидејќи неговата ќерка Пичиз (гласот на Палмер) сака да го напушти [[семејство]]то и да живее одделно, заедно со свршеникот Џулиен (гласот на Дивајн). Поради тоа, тој не го поднесува Џулиен и постојано му предизвикува незгоди. Како последица на неговата загриженост, Мени потполно заборава на годишнината од неговиот [[брак]] со Ели (гласот на Квин Латифа). На денот на прославата, на [[Земја (планета)|Земјата]] почнува да паѓа [[метеорски дожд]] што уништува сè наоколу и [[животни]]те очајно бараат засолниште. Истовремено, бегајќи од три [[диносаурус]]и, [[ласица]]та Бак (гласот на де Грас Тајсон) случајно пронаоѓа [[монолит]] на којшто е претскажано уништувањето на Земјата од сударот со голем [[астероид]]. Додека Мени, Диего (гласот на Лири), Сид (гласот на Легуизамо) и другите животни се очајни, Бак има необичен план како да ја спасат [[планета]]та: да соберат голем куп метеорски парчиња и да го лансираат во вселената за да го одбијат астероидот од неговата патека. Така, животните со заеднички сили успеваат да го остварат планот, а во критичниот миг токму Џулиен му помага на Мени да ја спасат [[Земја (планета)|Земјата]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt3416828/?ref_=nv_sr_1 IMDb, Ice Age: Collision Course (2016) (пристапено на 1.10.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Ice Age}} [[Категорија:Филмови од 2016 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови со Квин Латифа]] [[Категорија:Филмови со Џенифер Лопес]] [[Категорија:Филмови со Реј Романо]] [[Категорија:Филмови со Денис Лири]] [[Категорија:Филмови со Џон Легуизамо]] [[Категорија:Филмови со Нил де Грас Тајсон]] [[Категорија:Филмови на 20th Century Fox]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] k358kaxau8496meu9gf5b7pztg8qg58 Започна во Неапол (филм од 1960) 0 1184795 5602905 4596951 2026-08-01T19:00:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602905 wikitext text/x-wiki [[Податотека:You Want to Be Americano (1).jpg|мини|Сакаш да бидеш Американец]] '''Започна во Неапол''' ([[англиски]]: ''It started in Naples'') - американски [[филм]] од 1960 година, во [[режија]] на Мелвил Шејвелсон, според [[сценарио]]то на Мајкл Пертви и Џек Дејвис. Главните улоги ги толкуваат: [[Софија Лорен]], [[Клерк Гебл]], [[Виторио де Сика]], Марјето, Паоло Карлини и Џовани Филидоро. Филмот е снимен на изворни италијански локации (во Рим и на островот Капри). Во него, Софија Лорен ја пее познатата песна „Tu vuo' fa l'americano“ на Ренато Карозоне, а во филмот глумат и познатиот американски глумец Клерк Гебл, кому ова му било претпоследна улога во кариерата, како и италијанскиот режисер Виторио де Сика.<ref name="HRT пристапено на 1.12.2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=2&datum=2017-12-03 |title=HRT (пристапено на 1.12.2017) |accessdate=2017-12-04 |archive-date=2017-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171128010635/http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=2&datum=2017-12-03 |url-status=dead }}</ref> ==Содржина== Мајкл Хамилтон (го игра Гебл) е успешен [[Право|правник]] од [[Филаделфија]] кој мора да отпатува во [[Неапол]], зашто таму умрел брат му. Иако веќе ја има закажано својата венчавка, тој е решен најпрвин да ги среди работите околу преземањето на имотот на брат му и за таа цел го ангажира италијанскиот [[адвокат]] Витали (го игра де Сика). Во [[Италија]], Мајкл не може да се навикне на лежерниот живот, а таму го чекаат и бројни изненадувања, зашто брат му има седумгодишен син кого го одгледува неговата тетка, заводливата Лучија (ја игра Лорен), која работи како танчерка во ноќен клуб...<ref name="HRT пристапено на 1.12.2017"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1960 година]] [[Категорија:Филмови со Софија Лорен]] [[Категорија:Филмови со Клерк Гебл]] [[Категорија:Филмови со Виторио де Сика]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] jn2j4e36pkaqrfzlr0rr53xhv3g6to4 Фока 0 1185492 5602863 5585676 2026-08-01T16:38:57Z Bojan9Spasovski 91316 5602863 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = common seal.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Phocidae]] | genus = '''''Phoca''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]] | subdivision_ranks = Species | subdivision = *''P. largha'' *''P. vitulina'' }} '''Фока''' — име на неколку родови и видови на водени цицачи од групата [[перконоги]], од кои денес постојат само два вида: *[[Обична фока]] (Phoca vitulina), и *[[Фока со точки]] (Phoca largha). Некои видови фоки се сместени во други родови, како: ''[[Pusa]]'', ''[[Гренландска фока|Pagophilus]]'', and ''[[Фока со ленти|Histriophoca]]''. Поради оваа причина, историјата на фоките не е сосема јасна.<ref name=Berta2012>{{Наведено списание |author1=Berta, A. |author2=Churchill, M. |lastauthoramp=yes | year = 2012 | title = Pinniped Taxonomy: evidence for species and subspecies | journal = Mammal Review | volume = 42 | issue = 3 | pages = 207–234 | doi = 10.1111/j.1365-2907.2011.00193.x}}</ref> ==Видови== Родот фока или вистинска фока (науч. Phoca) опфаќа два современи вида: *Phoca largha *Phoca vitulina Видови претходно сметани за фоки: *Histriophoca fasciata (ribbon seal) *Pusa caspica (Caspian seal) *Pusa hispida (ringed seal) *Pusa sibirica (nerpa or Baikal seal) *Pagophilus groenlandica (harp seal) == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Фоки]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] l6zb93llh3alvv1i2yqy0dnyxau0jrk Џорџ Вудкок 0 1185771 5602926 5536870 2026-08-01T19:43:33Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602926 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- For more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]]. --> | name = Џорџ Вудкок | image =George Woodcock (1912–1995).jpg | image_size = | alt = | caption =Џорџ Вудкок во 1942 година | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 8 мај 1912 | birth_place = [[Винипег]], [[Канада]] | death_date =28 јануари 1995 | death_place = [[Ванкувер]], [[Канада]] | resting_place = | occupation = | language = англиски | nationality = [[Канада|Канаѓанец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = политичка биографија, есеи | subject = Анархизам | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = Артур Вудкок (татко)<br>Маргарет Гертруд Луис (мајка) | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''Џорџ Водкок''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''George Woodcock'') бил [[канада|канадски]] писател. Пишувал поезија, есеи, критики, биографии и историски дела. Денес во Канада, најпознат за основање на дневниот весник "[[Канадска литература (весник)|Канадската литература]]" во 1959 година<ref name="Reznowski2011">{{Наведена книга|author=Gabriella Reznowski|title=Literary Research and Canadian Literature: Strategies and Sources|url=https://books.google.com/books?id=Ps26JhFFS8wC&pg=PA89|accessdate=September 12, 2013|date=February 7, 2011|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7769-6|pages=89–}}</ref>, првиот весник посветен на канадските писатели и литература. Весникот сè уште се објавува денес. Во светот Вудкок е познат по книгата Анархизмот (1962), еден од најдобрите погледи на анархизмот. == Животопис == Вудкок е роден во [[Винипег]], [[Канада]], но се преселил со неговите родители во [[Англија]]. Бидејќи неговото семејство било многу сиромашно, Вудкок добил стипендија за студии. Тој ја одбил стипендијата затоа што се вработил како службеник. == Успеси == Наместо тоа, тој се ангажирал како асистент на Големата западна железница, а потоа се заинтересирал за анархизмот. Анархистите останале до крајот на својот живот, пишувал многу работи, вклучувајќи и книги анархизмот, на анархистички Reader и биографии на [[Пјер Жозеф Прудон]], [[Вилијам Годвин]], [[Оскар Вајлд]] и Петар Кропоткин. ==Наводи== {{Наводи}} == Литература == * {{Наведено списание |last1=Antliff |first1=Mark |title=Pacifism, Violence and Aesthetics: George Woodcock's Anarchist Sojourn, 1940-1950 |journal=[[Anarchist Studies]] |volume=23 |issue=1 |page=15 |date=2015 |url=https://www.lwbooks.co.uk/anarchist-studies/23-1/pacifism-violence-and-aesthetics-george-woodcocks-anarchist-sojourn-1940-1950 |issn=0967 3393 |df=mdy-all |access-date=2017-12-21 |archive-date=2017-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017045734/https://www.lwbooks.co.uk/anarchist-studies/23-1/pacifism-violence-and-aesthetics-george-woodcocks-anarchist-sojourn-1940-1950 |url-status=dead }} * {{Наведено списание |last1=Galt |first1=George |title=George Woodcock's Politics: the Uses of Anarchism |journal=[[Queen's Quarterly]] |volume=102 |issue=1 |pages=149–157 |date=1995 |url=http://search.proquest.com/docview/1296902884/37D2579A12E0458CPQ/4 |issn=0033-6041 |via=[[ProQuest]] |df=mdy-all |url-access=subscription }} ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20130822150108/http://www.georgewoodcock.com/ Службено мрежно место]. *[http://db1.archives.queensu.ca/ica-atom/index.php/george-woodcock-fonds;rad George Woodcock fonds] {{Семарх|url=https://archive.today/20130911193815/http://db1.archives.queensu.ca/ica-atom/index.php/george-woodcock-fonds;rad |date=2013-09-11 }} at [http://archives.queensu.ca/ Архива за Вудкок]. *[http://www.civaid.ca Canada India Village Aid] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200224095134/http://www.civaid.ca/ |date=2020-02-24 }} *[https://web.archive.org/web/20060108221851/http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/WoodcockGeorge.htm Биографија на Џорџ Вудкок] {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вудкок, Џорџ}} [[Категорија:Канадски писатели]] [[Категорија:Книжевни теоретичари]] [[Категорија:Родени во 1912 година]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] 5zkzxss90ntae4o23yd0nav20qohlgx Реј Чарлс 0 1192666 5602913 5595441 2026-08-01T19:19:54Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602913 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ray Charles classic piano pose.jpg|мини|Класична поза на пијано на Реј Чарлс]] '''Реј Чарлс Робинсон''' (септември 23, 1930 – 10 јуни 2004). Познат под името '''Реј Чарлс''', бил Американски пејач и текстописец, музичар и композитор. Меѓу пријатели и колеги музичари, тој често бил нарекуван "Брат Ray." Тој беше често си се нарекува "Гениј." Чарлс бил слеп уште од седумгодишна возраст. Тој беше пионер во душевната музика  во текот на 1950-тите со комбинирање на [[блуз]], [[ритам и блуз]], и госпел стиловите во музиката која ја снимал за Атлантик Рекордс.<ref name="Unterberger">Unterberger, Richie. [{{Allmusic|class=artist|id=p3876|pure_url=yes}} Biography: Ray Charles]. [//en.wikipedia.org/wiki/AllMusic AllMusic]; retrieved November 26, 2009.</ref><ref name="popc">{{Наведена мрежна страница|url=//digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19764/m1|title=Show 15 – The Soul Reformation: More on the evolution of rhythm and blues|date=May 11, 1969|publisher=University of North Texas|accessdate=September 10, 2010}}</ref> Тој исто така придонесе за интеграција на кантри-музика, ритам и блуз и [[поп-музика]] во текот на 1960-тите години со своjoт успех на АБЦ Рекордс особено со своите два Модерн Саундс албуми.<ref>[http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm Guide Profile: Ray Charles] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160809193524/http://oldies.about.com/od/soulmotown/p/raycharles.htm |date=2016-08-09 }}, About.com; retrieved December 12, 2008.</ref><ref>{{Наведено списание|last=Palmer|first=Robert|date=February 9, 1978|title=Soul Survivor Ray Charles|url=https://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|pages=10–14|access-date=November 9, 2008|journal=|archive-date=2010-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301023612/http://www.rollingstone.com/news/story/24143629/soul_survivor_ray_charles|url-status=dead}}</ref><ref name="Tyrangiel">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|title=Review: ''Modern Sounds in Country and Western Music''|last=Tyrangiel|first=Josh|date=2006|work=Time|access-date=July 21, 2009|archive-date=2010-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020085742/http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Modern_Sounds_in_Country_and_Western_Music,00.html|url-status=dead}}</ref> Додека тој беше со ABC, Чарлс стана една од првите црни музичари на којшто му било доделено уметничка контрола од страна на мејнстрим снимачка компанија.<ref name="VH1">VH1 (2003), p. 210.</ref> Чарлс цитира Nat Кинг Кол како примарно влијание, но неговата музика исто така беше под влијание на Вестерн, [[џез]], ритам и блуз уметниците на денот, вклучувајќи го Луис Џордан и Чарлс Браун.<ref name="Autobio">{{Наведена книга|title=Brother Ray|last=Charles|first=Ray|last2=Ritz|first2=David|date=1992|publisher=Da Capo Press|isbn=0-306-80482-4|location=New York}}</ref> Тој стана пријател со Quincy Jones. Нивното пријателство траело до крајот на животот на Чарлс. [[Френк Синатра]]  го нарекол Реј Чарлс "единствениот вистински гениј во шоу бизнисот," иако Чарлс го потценил овој поим.<ref>{{Наведена книга|title=The Billboard Book of Number One Hits|url=https://archive.org/details/billboardbookofn00fred|last=Bronson|first=Fred|publisher=Watson-Guptill|year=1997|isbn=0-8230-7641-5|edition=4|location=New York|page=[https://archive.org/details/billboardbookofn00fred/page/98 98]|author-link=Fred Bronson}}</ref> Во 2002 година, ''[[Ролинг Стоун]]'' го рангираа Чарлс како број десет на својата список на "100 Најголеми Уметници на Сите времиња",<ref name="RollingStone">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|title=100 Greatest Artists of All Time. No.&nbsp;10: Ray Charles|last=Morrison, Van|work=Rolling Stone|accessdate=June 13, 2010|archive-date=2015-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210072036/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/ray-charles-20110420|url-status=dead}}</ref> и како број два на нивната ноемвриска список на 2008 за "100 Најдобри Пејачи на Сите времиња".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|title=100 Greatest Singers of All Time. No.&nbsp;2: Ray Charles|last=Joel, Billy|publisher=rollingstone.com|accessdate=June 13, 2010|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022235041/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/ray-charles-20101202|url-status=dead}}</ref> Били Џоел забележува, "Ова може да звучи погрешно, но мислам дека Реј Чарлс е поважен од Елвис Присли.<ref>"A Tribute to Ray Charles". ''Rolling Stone'', nos. 952–953, July 8–22, 2004.</ref> == Белешки == {{reflist|group=note}} == Наводи == {{наводи|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чарлс, Реј}} [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Починати во 2004 година]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Слепи музичари]] 9v0jj91c6c3bz8evplq3o8ak46nr4cp Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања 0 1200164 5602883 5455483 2026-08-01T17:29:58Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602883 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга | name = Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања | title_orig = | image = | image_caption = | author = | translator = | country = [[Македонија]] | language = [[македонски]] | genre = | publisher = Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“ | release_date = од 1961 (I том) до 1966 година (III том) во Скопје | pages = | isbn = }} '''Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања''' – тритомен речник на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] со толкувања на српскохрватски јазик. Речникот е издаден од [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“]] под организација на Специјалната комисија во состав: [[Блаже Конески]], д-р [[Михаил Петрушевски]] и [[Крум Тошев]]<ref name="tanturovska">[http://www.suedslavistik-online.de/03/tanturovska.pdf Улогата на „Речникот на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања“]</ref>. Првиот том е издаден во 1961 година, вториот во 1965, а третиот во 1966 година. ==Опис== [[Податотека:Todor_Dimitrovski.jpg|мини|Тодор Димитровски ги обработил буквите Г, Ѓ, З и Ѕ]] Речникот на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања спаѓа во речниците средни по обем, кој содржи околу 65 000 лексички единици. Ова се потврдува со броевите што се наведени на крајот од сите три тома: во првиот том е регистрирано дека има 29 359, во вториот – 17 799 и во третиот – 17 364 заглавни зборови. На крајот од третиот том е даден и прецизниот број за вкупниот број од заглавни зборови, кој изнесува 64 522 заглавни зборови.<ref name="tanturovska"/> Првиот том од речникот е објавен во 1961 година. Материјалот за истиот бил обработен од тогашните асистенти на Институтот за македонски јазик: [[Тодор Димитровски]], кој ги има обработено буквите Г, Ѓ, З и Ѕ, [[Благоја Корубин]], кој ги има обработено буквите А, Б, Е, Ј, Љ, М и Н, [[Трајко Стаматоски]], буквите В, Ж и К, а првата обработка на буквите Д и И ја има извршено [[Борис Марков]]. Како што е наведено во предговорот на вториот том било предвидено работата на речникот да биде завршена до 1963 година: „Се предвидуваше работата врз Речникот на македонскиот јазик да се заврши до крајот на 1963 година. Меѓутоа, [[Скопски земјотрес 1963|катастрофалниот земјотрес што го погоди Скопје на 26. VII 1963 година]] попречи да се исполни таа намера. Материјалот на Речникот за среќа, не беше оштетен и веднаш по земјотресот беше пренесен во [[Велес|Титов Велес]], каде што се чуваше во Градскиот архив. Требаше да поминат повеќе месеци дури се создадоа услови за довршување на Речникот.“ Вториот том е објавен во 1965 година, а третиот во 1966 година. Материјалот од вториот и од третиот том биле изработени од тогаш веќе научните соработници: Тодор Димитровски, кој се јавува како автор на материјалот од буквата П, Благоја Корубин, кој е автор на буквите О, Т, Ќ, У, Ч, Џ и Ш и Трајко Стаматоски, кој го изработил материјалот од буквите Р, С, Ф, Х, Ц. Буквите О и П се влезени во вториот том, а останатите букви – во третиот том. ==Значење== Објавувањето на Речникот во тој период ја пополнил празнината во македонскиот јазик, како во рамките на лексикологијата и на лексикографијата, така и воопшто на македонскиот јазик. Со појавувањето на Речникот се стабилизирал речничкиот фонд на македонскиот литературен јазик. <ref name="tanturovska"/> ==Изданија== Освен оригиналното, Речникот на македонскиот јазик со српскохрватски толкување доживеал уште три изданија:<ref>{{МКЕ|1270}}</ref> *1979 година *1986 година, и *1994 година (Речник на македонскиот јазик, фототипско издание, Скопје, 1994, Детска радост, ISBN 9989-30-011-9 А-Ш, ISBN 9989-30-012-7 А-Н, ISBN 9989-30-013-5 О-П, ISBN 9989-30-014-3 Р-Ш) ==Поврзано== *[[Дигитален речник на македонскиот јазик]] *[[Толковен речник на македонскиот јазик]] *[[Официјален дигитален речник на македонскиот јазик]] *[[Македонски речник од 16 век]] *[[Речник на македонската народна поезија]] ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Речници на македонскиот јазик]] [[Категорија:Речници]] mq0nrpva3733pc8e2w82eyzfxl48lpz Лија Ален 0 1212525 5602843 5600613 2026-08-01T15:49:31Z Gurther 105215 5602843 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lick-Eclipse-1918.png|алт=Експедицијата за затемнување на Крокер, 1918 година. Ален е трет од десно.|мини|Експедицијата за затемнување на опсерваторијата Лик Крокер од [[8 јуни]] [[1918|1918 година]] во Голдендејл, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]]] '''Лија Браун Ален''' ({{langx|en|Leah Allen}}; {{родена на|6|ноември|1884}} во [[Провиденс (Род Ајленд)|Провиденс]], [[Род Ајленд]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164459/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref> &ndash; [[февруари]] [[1973]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164456/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref>) била американски [[астроном]] и професор по [[астрономија]] во колеџот Худ. Таа се приклучила на [[опсерваторијата Лик]] како асистент во 1908 година.<ref name="loc.gov">[[Mary Proctor]].[https://www.loc.gov/chroniclingamerica/lccn/sn85066387/1908-08-23/ed-1/seq-2 "Halley's Comet after 75 years rushes Earthward again"], [[San Francisco Call]], August 23, 1908.</ref> Професор Ален почнала да предава астрономија во Худ во 1928 година.<ref>http://www.hood.edu/adminservices/news.cfm?featureID=2031{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Образование == * Училиштето Хоуп Стрит, 1902 * Универзитет Браун, 1904-1906, специјална работа за астрономијата под професор [[Винслоу Аптон]]<ref name="loc.gov"/> * Колеџ Велесли, M.A. 1912<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/reportofpresiden3202well|title=Report of the President|first=|last=Wellesley College|date=15 October 1942|publisher=Wellesley, Mass|via=Internet Archive}}</ref> == Награди именувани во нејзина чест == * Наградата „Лија Б. Ален“ за извонредност по математика и наука, колеџ Худ * Наградата на „Лија Б. Ален“ за астрономија, колеџ Худ == Дописници == * [[Ени Џамп Канон]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2008-08-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604123623/http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |archivedate=2011-06-04 |df= }}</ref> * [[Вилијам Ф. Мегерс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|title=Finding Aid to the William F. Meggers Papers, 1917-1966|website=www.aip.org|accessdate=2018-12-02|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604123728/http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|url-status=dead}}</ref> == Членства == * [[Американско астрономско друштво]]<ref>The Fifty-seventh Meeting of the AAS was held at Hood College, Frederick, Maryland, from Monday to Wednesday, December 28–30, 1936 at the invitation of Leah B. Allen, Professor of Astronomy. {{Наведена мрежна страница |url=http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2009-06-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513220606/http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |archivedate=2008-05-13 |df= }}</ref> * [[Американска асоцијација на набљудувачи на променливи ѕвезди|AAVSO]], член на Повелбата<ref>Dorrit Hoffleit "The Maria Mitchell Observatory:For Astronomical Research and Public Enlightenment"JAAVSO Volume30, 2001, p70" http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090109201922/http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf |date=2009-01-09 }}</ref> == Публикации == * „Една студија за специфичниот спектар на ѕвездата Ета Кентаури“ (магистерски труд, 1912)[http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse is held in the Wellesley College Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170329162958/http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse |date=2017-03-29 }}. * Радијалните брзини на дваесет јужни променливи ѕвезди од класата Мене; Една студија за промените во спектарот на Т Centauri (Билтен на Опсерваторијата Лик) Универзитетот на Калифорнија Прес (1925) [http://www.worldcat.org/wcpa/oclc/35313436 WorldCat] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Лија Б.}} [[Категорија:Родени во 1884 година]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Американски астрономи]] [[Категорија:Апсолвенти на Брауновиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Велезлискиот колеџ]] 5iny6ja61xg69e9ndxepkfcnli0r4ww 5602844 5602843 2026-08-01T15:49:49Z Gurther 105215 5602844 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lick-Eclipse-1918.png|алт=Експедицијата за затемнување на Крокер, 1918 година. Ален е трет од десно.|мини|Експедицијата за затемнување на опсерваторијата Лик Крокер од [[8 јуни]] [[1918|1918 година]] во Голдендејл, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]]] '''Лија Браун Ален''' ({{langx|en|Leah Allen}}; {{родена на|6|ноември|1884}} во [[Провиденс (Род Ајленд)|Провиденс]], [[Род Ајленд]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164459/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref> &ndash; [[февруари]] [[1973]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164456/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref>) — американски [[астроном]] и професор по [[астрономија]] во колеџот Худ. Таа се приклучила на [[опсерваторијата Лик]] како асистент во 1908 година.<ref name="loc.gov">[[Mary Proctor]].[https://www.loc.gov/chroniclingamerica/lccn/sn85066387/1908-08-23/ed-1/seq-2 "Halley's Comet after 75 years rushes Earthward again"], [[San Francisco Call]], August 23, 1908.</ref> Професор Ален почнала да предава астрономија во Худ во 1928 година.<ref>http://www.hood.edu/adminservices/news.cfm?featureID=2031{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Образование == * Училиштето Хоуп Стрит, 1902 * Универзитет Браун, 1904-1906, специјална работа за астрономијата под професор [[Винслоу Аптон]]<ref name="loc.gov"/> * Колеџ Велесли, M.A. 1912<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/reportofpresiden3202well|title=Report of the President|first=|last=Wellesley College|date=15 October 1942|publisher=Wellesley, Mass|via=Internet Archive}}</ref> == Награди именувани во нејзина чест == * Наградата „Лија Б. Ален“ за извонредност по математика и наука, колеџ Худ * Наградата на „Лија Б. Ален“ за астрономија, колеџ Худ == Дописници == * [[Ени Џамп Канон]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2008-08-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604123623/http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |archivedate=2011-06-04 |df= }}</ref> * [[Вилијам Ф. Мегерс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|title=Finding Aid to the William F. Meggers Papers, 1917-1966|website=www.aip.org|accessdate=2018-12-02|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604123728/http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|url-status=dead}}</ref> == Членства == * [[Американско астрономско друштво]]<ref>The Fifty-seventh Meeting of the AAS was held at Hood College, Frederick, Maryland, from Monday to Wednesday, December 28–30, 1936 at the invitation of Leah B. Allen, Professor of Astronomy. {{Наведена мрежна страница |url=http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2009-06-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513220606/http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |archivedate=2008-05-13 |df= }}</ref> * [[Американска асоцијација на набљудувачи на променливи ѕвезди|AAVSO]], член на Повелбата<ref>Dorrit Hoffleit "The Maria Mitchell Observatory:For Astronomical Research and Public Enlightenment"JAAVSO Volume30, 2001, p70" http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090109201922/http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf |date=2009-01-09 }}</ref> == Публикации == * „Една студија за специфичниот спектар на ѕвездата Ета Кентаури“ (магистерски труд, 1912)[http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse is held in the Wellesley College Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170329162958/http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse |date=2017-03-29 }}. * Радијалните брзини на дваесет јужни променливи ѕвезди од класата Мене; Една студија за промените во спектарот на Т Centauri (Билтен на Опсерваторијата Лик) Универзитетот на Калифорнија Прес (1925) [http://www.worldcat.org/wcpa/oclc/35313436 WorldCat] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Лија Б.}} [[Категорија:Родени во 1884 година]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Американски астрономи]] [[Категорија:Апсолвенти на Брауновиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Велезлискиот колеџ]] le9nbm1w4stril9srqe2re6d16ucrik 5602845 5602844 2026-08-01T15:50:02Z Gurther 105215 5602845 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lick-Eclipse-1918.png|алт=Експедицијата за затемнување на Крокер, 1918 година. Ален е трет од десно.|мини|Експедицијата за затемнување на опсерваторијата Лик Крокер од [[8 јуни]] [[1918|1918 година]] во Голдендејл, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]]] '''Лија Браун Ален''' ({{langx|en|Leah Allen}}; {{родена на|6|ноември|1884}} во [[Провиденс (Род Ајленд)|Провиденс]], [[Род Ајленд]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164459/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref> &ndash; [[февруари]] [[1973]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164456/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref>) — американски [[астроном]] и професор по [[астрономија]] во колеџот Худ. Таа се приклучила на [[опсерваторијата Лик]] како асистент во 1908 година.<ref name="loc.gov">[[Mary Proctor]].[https://www.loc.gov/chroniclingamerica/lccn/sn85066387/1908-08-23/ed-1/seq-2 "Halley's Comet after 75 years rushes Earthward again"], [[San Francisco Call]], August 23, 1908.</ref> Професор Ален почнала да предава астрономија во Худ во 1928 година.<ref>http://www.hood.edu/adminservices/news.cfm?featureID=2031{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Образование == * Училиштето Хоуп Стрит, 1902 * Универзитет Браун, 1904-1906, специјална работа за астрономијата под професор [[Винслоу Аптон]]<ref name="loc.gov"/> * Колеџ Велесли, M.A. 1912<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/reportofpresiden3202well|title=Report of the President|first=|last=Wellesley College|date=15 October 1942|publisher=Wellesley, Mass|via=Internet Archive}}</ref> == Награди именувани во нејзина чест == * Наградата „Лија Б. Ален“ за извонредност по математика и наука, колеџ Худ * Наградата на „Лија Б. Ален“ за астрономија, колеџ Худ == Дописници == * [[Ени Џамп Канон]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2008-08-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604123623/http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |archivedate=2011-06-04 |df= }}</ref> * [[Вилијам Ф. Мегерс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|title=Finding Aid to the William F. Meggers Papers, 1917-1966|website=www.aip.org|accessdate=2018-12-02|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604123728/http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|url-status=dead}}</ref> == Членства == * [[Американско астрономско друштво]]<ref>The Fifty-seventh Meeting of the AAS was held at Hood College, Frederick, Maryland, from Monday to Wednesday, December 28–30, 1936 at the invitation of Leah B. Allen, Professor of Astronomy. {{Наведена мрежна страница |url=http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2009-06-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513220606/http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |archivedate=2008-05-13 |df= }}</ref> * [[Американска асоцијација на набљудувачи на променливи ѕвезди|AAVSO]], член на Повелбата<ref>Dorrit Hoffleit "The Maria Mitchell Observatory:For Astronomical Research and Public Enlightenment"JAAVSO Volume30, 2001, p70" http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090109201922/http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf |date=2009-01-09 }}</ref> == Публикации == * „Една студија за специфичниот спектар на ѕвездата Ета Кентаури“ (магистерски труд, 1912)[http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse is held in the Wellesley College Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170329162958/http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse |date=2017-03-29 }}. * Радијалните брзини на дваесет јужни променливи ѕвезди од класата Мене; Една студија за промените во спектарот на Т Centauri (Билтен на Опсерваторијата Лик) Универзитетот на Калифорнија Прес (1925) == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Лија Б.}} [[Категорија:Родени во 1884 година]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Американски астрономи]] [[Категорија:Апсолвенти на Брауновиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Велезлискиот колеџ]] jyekpsvf4g6ltpqhjivvrnj1l03eiut 5602846 5602845 2026-08-01T15:50:40Z Gurther 105215 5602846 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[Податотека:Lick-Eclipse-1918.png|алт=Експедицијата за затемнување на Крокер, 1918 година. Ален е трет од десно.|мини|Експедицијата за затемнување на опсерваторијата Лик Крокер од [[8 јуни]] [[1918|1918 година]] во Голдендејл, [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]]] '''Лија Браун Ален''' ({{langx|en|Leah Allen}}; {{родена на|6|ноември|1884}} во [[Провиденс (Род Ајленд)|Провиденс]], [[Род Ајленд]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164459/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:F8QP-15N |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref> &ndash; [[февруари]] [[1973]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |title=Архивиран примерок |access-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329164456/https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:JRC5-TJM |archive-date=2017-03-29 |url-status=dead |df= }}</ref>) — американски [[астроном]] и професор по [[астрономија]] во колеџот Худ. Таа се приклучила на [[опсерваторијата Лик]] како асистент во 1908 година.<ref name="loc.gov">[[Mary Proctor]].[https://www.loc.gov/chroniclingamerica/lccn/sn85066387/1908-08-23/ed-1/seq-2 "Halley's Comet after 75 years rushes Earthward again"], [[San Francisco Call]], August 23, 1908.</ref> Професор Ален почнала да предава астрономија во Худ во 1928 година.<ref>http://www.hood.edu/adminservices/news.cfm?featureID=2031{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Образование == * Училиштето Хоуп Стрит, 1902 * Универзитет Браун, 1904-1906, специјална работа за астрономијата под професор [[Винслоу Аптон]]<ref name="loc.gov"/> * Колеџ Велесли, M.A. 1912<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/reportofpresiden3202well|title=Report of the President|first=|last=Wellesley College|date=15 October 1942|publisher=Wellesley, Mass|via=Internet Archive}}</ref> == Награди именувани во нејзина чест == * Наградата „Лија Б. Ален“ за извонредност по математика и наука, колеџ Худ * Наградата на „Лија Б. Ален“ за астрономија, колеџ Худ == Дописници == * [[Ени Џамп Канон]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2008-08-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604123623/http://www.aip.org/history/ead/19990023.html |archivedate=2011-06-04 |df= }}</ref> * [[Вилијам Ф. Мегерс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|title=Finding Aid to the William F. Meggers Papers, 1917-1966|website=www.aip.org|accessdate=2018-12-02|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604123728/http://www.aip.org/history/ead/19990074.html|url-status=dead}}</ref> == Членства == * [[Американско астрономско друштво]]<ref>The Fifty-seventh Meeting of the AAS was held at Hood College, Frederick, Maryland, from Monday to Wednesday, December 28–30, 1936 at the invitation of Leah B. Allen, Professor of Astronomy. {{Наведена мрежна страница |url=http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2009-06-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513220606/http://www.aas.org/had/aashistory/7bmtg02c.html |archivedate=2008-05-13 |df= }}</ref> * [[Американска асоцијација на набљудувачи на променливи ѕвезди|AAVSO]], член на Повелбата<ref>Dorrit Hoffleit "The Maria Mitchell Observatory:For Astronomical Research and Public Enlightenment"JAAVSO Volume30, 2001, p70" http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090109201922/http://www.aavso.org/publications/ejaavso/v30n1/62.pdf |date=2009-01-09 }}</ref> == Публикации == * „Една студија за специфичниот спектар на ѕвездата Ета Кентаури“ (магистерски труд, 1912)[http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse is held in the Wellesley College Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170329162958/http://luna.wellesley.edu/search/aAllen%2C+Leah+Brown/aallen+leah+brown/-3,-1,0,B/browse |date=2017-03-29 }}. * Радијалните брзини на дваесет јужни променливи ѕвезди од класата Мене; Една студија за промените во спектарот на Т Centauri (Билтен на Опсерваторијата Лик) Универзитетот на Калифорнија Прес (1925) == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Лија Б.}} [[Категорија:Родени во 1884 година]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Американски астрономи]] [[Категорија:Апсолвенти на Брауновиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Велезлискиот колеџ]] hwl1zow8hdwtqmnwqsevh87w41cpwyk Преслава 0 1213594 5602925 5586696 2026-08-01T19:40:02Z NadyBarbieGirl 63459 5602925 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name =Преслава |background = solo_singer |image =Preslava-Na-tebe-ne-otkazvam.JPG |caption =Преслава во 2015 година. |birth_name = Петја Колева Иванова |alias = |birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1984|6|26}} |birth_place =[[Добрич|Толбухин]], [[НР Бугарија]] |origin = |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]], |years_active = 2003 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Галена]] |website = }} '''Преслава''', родена '''Петја Колева Иванова''' (р. [[26 јуни]] [[1984|1984 година]], [[Толбухин]]) — [[Фолклор|фолк]]-[[пејач]]ка од [[Бугарија]]. == Животопис== Нејзината мајка, Јанка Тончева била шивачка, а татко ѝ, Колјо Тончев, бил светски возач на тркачки [[автомобил]]и.<ref name="hotnewsint">{{Наведена мрежна страница|url=http://hotnews.bg/n/Preslava-Noshtem-se-zadushavah-ot-tezhestta-na-byusta-si.1567.html|title=Преслава: Нощем се задушавах от тежестта на бюста си!|accessdate=2017-12-30|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230114705/http://hotnews.bg/n/Preslava-Noshtem-se-zadushavah-ot-tezhestta-na-byusta-si.1567.html|url-status=dead}}</ref> Таа има постара сестра — Ивелина, која е фолк пејачка.<ref name="ivelinapayner">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payner.bg/singers.php?ivelina-koleva|title=Payner - Изпълнители - Ивелина Колева|accessdate=2017-12-30|archive-date=2019-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217100304/http://www.payner.bg/singers.php?ivelina-koleva|url-status=dead}}</ref> Преслава ја испеала својата прва песна кога имала 7 години, а почнала да пее во ноќни клубови на возраст од 15 години.<ref name="evaarticle">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eva.bg/article/8140-Malkata-Petya-golyamata-Preslava|title=Малката Петя - голямата Преслава - EVA.bg|date=2010-12-21|accessdate=2017-12-30}}</ref> Таа го завршила своето музичко образование со специјално „народно пеење“ (гадулка).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monitor.bg/article?id=338997|title=Фолкдивата Преслава свирила на гъдулка в школото|last=Dimitrova|first=Iva|date=21 May 2012|work=Monitor|language=bg|trans-title=Folk Preslava played a gadulka in the school|archive-url=https://web.archive.org/web/20150117191132/http://www.monitor.bg/article?id=338997|archive-date=17 January 2015|url-status=dead|accessdate=4 July 2017}}</ref> === Кариера === Во текот на летото 2003 година, еден познат пејач од музичката претпријатие „Пајнер“, Милко Калајџиев, ја замолил Преслава да настапи со неговата група на неколку настани. Импресиониран од нејзината прекумерна дарба, тој ѝ помогнал да стане дел од музичката куќа.<ref name="evaarticle"/> Во почетокот на 2004 година, таа ја објавила својата прва песна, „''Раздвоени''“, во дует со Милко Калајџиев. Истата година, таа го избрала сценското име Преслава и ја променила творечката насока. Наместо вообичаен поп-фолк, нејзините песни, како што се: „''Дума за вярност''“ (во превод: Збор за верност) и „''Тази нощ безумна'' (во превод: Таа ноќ безумна), биле посовремени. Овие песни биле дел од нејзиниот деби албум, „''Преслава''“, објавен во декември 2004 година, кој содржел вкупно 16 песни. Тој бил прогласен за „Албум на годината“,<ref name="preslavapayner"/> а Преслава ја освоила и Наградата „Дебитантски сингл на годината“.<ref name="preslavapayner" /> Исто така, на годишните музички награди на ТВ Планета во 2004 година, таа ги освоила наградите за „Деби сингл на годината“ и „Најперспективен изведувач на годината“.<ref name="preslavapayner" /> === Албуми === * Преслава (2004) * Ѓаволска желба (2005) * Интрига (2006) * Не сум ангел (2007) * MP3 колекција (2009) * Пази се од пријателки (2009) * Како ти стои (2011) * Хитовите на Преслава (2014) * Да гори во љубов (2019) * Улицата (2024) === Видеозаписи === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нежен рекет'' || 2004 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Мисла за верност'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Таа ноќ безумна'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Мили мои'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Раздвоени'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Ме молиш'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Те сакам'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ѓаволска желба'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Засекогаш твоја'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Последни мисли'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Немам право'' || 2006 || Николај Нанков,Петјо Картулев |- | ''Кога ќе се стемни'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Предај се на желбата'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Те заколнувам'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лага е'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Ништо друго'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Предај се на желбата 2'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Маж на хоризонтот'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Мојот нов љубовник'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не сум ангел'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Последно обраќање'' || 2008 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Твојата нова'' || 2008 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Од добрите девојки'' || 2008 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Црвена точка'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Зборувам ли брзо'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Феномен'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сеќавање на Мерилин'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Не ми пречи'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Диши'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пијам за тебе'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Жените по мене'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Како ти стои'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тешко и полека'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ајде, откажи ме'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Како за крај'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лудата дојде'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Правено е со друг'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Откриј ме'' || 2012 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Шише'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Скоро'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нема да бидам друга'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Режим „неприлична“'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пиши го неуспешно'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Повеќе не прашувај'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нашата љубов е'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако утре ме изгубиш'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нокаут'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Аматерка'' || 2015 || Александар Моллов |- | ''Тебе не ти откажувам'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Со тебе или со никој'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''In control'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Чуплива и влюбена'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Нема да ти пишувам'' || 2016 || Георги Марков |- | ''Без тебе'' || 2016 || Кирил Киров |- | ''Паѓа ѕвезда'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Тук жена му пази'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Не се изтриваш'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Обратно в играта'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Боговите одат по земјата'' || 2018 || Георги Марков |- | ''Да гори во љубов'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изтрезняваш ли'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Пијан'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Така ни се падна'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Беден во срцето'' || 2020 || Виктор Антонов |- | ''В твоето легло'' || 2021 || Виктор Антонов |- | ''Горчиви истини'' || 2021 || Виктор Антонов |- |''От утре'' || 2022 || Виктор Антонов |- | ''Сладкото зло'' || 2022 || Виктор Антонов |- | ''Mangava tut'' || 2022 || Виктор Антонов |- | ''Мълчете си'' || 2022 || Николај Скерлев |- | ''Балканско за разкош'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Спомени'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Улицата'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Ако ти върна'' || 2023 || Кристијан Русев |- | ''Да и приседне'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Старата ни песен'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нищо'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- |''Писмо'' || 2024 || Виктор Антонов |- | ''С нервите съм зле⁣'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Не вдигай'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вещица'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Беше ли ти хубаво'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Кой бе, кой'' || 2025 || Виктор Антонов |- | '' За награда ''|| 2025 || Виктор Антонов |- | '' Хващаме бас''|| 2026 || Виктор Антонов |- | '' Розовите очила''|| 2026 || Виктор Антонов |- | '' Ако си тръгнеш''|| 2026 ||Виктор Антонов |- | '' TBA ''|| 2026 || |} === Фолклорни спотови=== {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Драгано, Драганке'' || 2004 || |- | ''Невено моме'' || 2004 || |- | ''Лале ли си, зюмбюл ли си'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Моме Невено'' || 2021 || Радослав Георгиев |- | ''Мъри моме'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Бяла Рада'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изгряло е'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1984 година]] [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Добрич]] am4fk6g93ihyo1lydy2a3l5liqu1d8t Лучано Спалети 0 1214115 5602819 5515190 2026-08-01T12:47:06Z Carshalton 30527 5602819 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„Нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 51qno25bibu2d4rcf3nsp06fkei0m94 5602936 5602819 2026-08-01T21:04:44Z Carshalton 30527 5602936 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 5cgms9e7xiblvxow4w7w5t2uziz8zv9 5602937 5602936 2026-08-01T21:05:05Z Carshalton 30527 /* Рома */ 5602937 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== <!--[[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]]--> По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 0lnvrrvo2sfftg3gdi1bflepjo7hzmp 5603011 5602937 2026-08-02T08:00:44Z Carshalton 30527 5603011 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> {{clear}} ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 30ohfcz9t952bou1p0t4an7kmgzf0l9 Модул:Location map/data/Украина 828 1214737 5602968 5468930 2026-08-01T22:50:03Z Buli 2648 5602968 Scribunto text/plain return { name = 'Украина', top = 52.7, bottom = 44.1, left = 21.5, right = 40.7, image = 'Ukraine administrative locations map, improved.svg', image1 = 'Reliefkarte Ukraine 2022.png', image2 = 'Map of Ukraine under Russian occupation (2014–2022).svg'} di02n8jozovvlidlaq6di51aohuermk Љубомир Далчев 0 1218467 5603053 5443164 2026-08-02T09:40:42Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Бугарски вајари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603053 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Љубомир Далчев | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|27|декември|1902}} | birth_place = {{роден во|Солун}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|7|11|1902|12|27}} | death_place = {{починал во|Санивејл (Калифорнија){{!}}Санивејл}}, [[Калифорнија]], [[Соединети Држави]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | other_names = | occupation = уметник и вајар | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Љубомир Христо Далчев''' ({{роден на|27|декември|1902}}, {{роден во|Солун}} - {{починал на|11|јули|2002}}, Санивејл, [[Калифорнија]]) — [[Бугарија|бугарски]] [[уметник]] и [[вајар]] од [[Македонци|македонска]] [[народност]].<ref>Никола Мавродинов. ''Любомир Далчев''. София: Т. Ф. Чипев, 1942, 52 с.</ref> ==Животопис== Далчев е роден на [[27 декември]] [[1902]] година во [[Солун]] во семејството на [[кукуш]]киот правник [[Христо Далчев|Христо Атанасов Далчев]] и [[прилеп]]чанката Викторија Матеева Димшова. Брат е на поетот [[Атанас Далчев]] и на архитектот [[Борис Далчев]]. Во 1926 година завршил [[живопис]] во [[Национална уметничка академија|Сликарската академија]] во Софија во класата на проф. [[Никола Маринов (уметник)|Никола Маринов]]. Две години подоцна завршил скулптура во Римската академија на уметности кај проф. Лупи, во иатиот клас со [[Алберто Џакомети]] и [[Сретен Стојановиќ]]. Продолжил и завршил специјализација по пластична анатомија кај проф. Анри Мез во Екол де Боз` Арт в Париз во [[1929]] година. Во [[1979]] година со сопругата [[Ана Далчева]] емигрира во [[САД]]. Добитник е на ордените [[Народна Република Бугарија (орден)|„Народна Република Бугарија“]], II степен (1959), [[Кирил и Методиј (орден)|„Кирил и Методиј“]], I степен (1963), [[Димитровска награда]] (1971) и орден [[Стара Планина (орден)|„Стара Планина“]], I степен – во 1989 г. Дадено му е почетното звање „[[Народен уметник]]“ (1971). Најпознатото дело на Далчев за Македонија е е познатиот [[Споменик на Гоце Делчев (Градски парк, Скопје)|споменик во чест на Гоце Делчев]] кој се наоѓа во [[Градски парк (Скопје)|градскиот парк]] во [[Скопје]]. Починал на [[11 јули]] [[2002]] во [[Санивејл]], [[САД]]. <center>'''Галерија'''</center> <gallery mode=packed heights=180px> Податотека:Dalchevs Family 1909 Istanbul - Atanas Dalchev, Atanas Dalchev, Lyubomir Dalchev, Victoria Dimshova, Hristo Dalchev.jpg|мини|Семејството Далчеви во Цариград, 1909 г. [[Атанас Далчев]], Атанас Далчев, Лубомир Далчев, Викторија Димшова, Христо Далчев]] Податотека:Statue of Goce Delčev in Skopje.jpg|Споменикот на [[Гоце Делчев]] во [[Скопје]], подарен од Лубомир Далчев во 1966 г.<ref>Гордана Петровска, [http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=408&ArticleID=16128 „За Гоце Делчев нема надлежен“], вестник „Шпиц“. (мртов линк)</ref><ref>Гордана Петровска, [https://web.archive.org/web/20080103005457/http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=1&EditionID=409&ArticleID=16134 „Какви споменици, таква држава“], вестник „Шпиц“, број 437, 15.11.2007.</ref> Податотека:Perushtitsa-memorial.jpg|Споменикот на трите поколенија над Перуштица, по проект на Далчев </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Далчев, Љубомир}} [[Категорија:Македонски вајари]] [[Категорија:Луѓе од Солун]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Кукуш]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Прилеп]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] ll23kyocgpq0nsr0xgp9iv5wa8yaz7f 5603054 5603053 2026-08-02T09:41:08Z Gurther 105215 5603054 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Љубомир Далчев | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|27|декември|1902}} | birth_place = {{роден во|Солун}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|7|11|1902|12|27}} | death_place = {{починал во|Санивејл (Калифорнија){{!}}Санивејл}}, [[Калифорнија]], [[Соединети Држави]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | other_names = | occupation = уметник и вајар | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Љубомир Христо Далчев''' ({{роден на|27|декември|1902}}, {{роден во|Солун}} - {{починал на|11|јули|2002}}, Санивејл, [[Калифорнија]]) — [[Македонец|македонски]] [[уметник]] и [[вајар]].<ref>Никола Мавродинов. ''Любомир Далчев''. София: Т. Ф. Чипев, 1942, 52 с.</ref> ==Животопис== Далчев е роден на [[27 декември]] [[1902]] година во [[Солун]] во семејството на [[кукуш]]киот правник [[Христо Далчев|Христо Атанасов Далчев]] и [[прилеп]]чанката Викторија Матеева Димшова. Брат е на поетот [[Атанас Далчев]] и на архитектот [[Борис Далчев]]. Во 1926 година завршил [[живопис]] во [[Национална уметничка академија|Сликарската академија]] во Софија во класата на проф. [[Никола Маринов (уметник)|Никола Маринов]]. Две години подоцна завршил скулптура во Римската академија на уметности кај проф. Лупи, во иатиот клас со [[Алберто Џакомети]] и [[Сретен Стојановиќ]]. Продолжил и завршил специјализација по пластична анатомија кај проф. Анри Мез во Екол де Боз` Арт в Париз во [[1929]] година. Во [[1979]] година со сопругата [[Ана Далчева]] емигрира во [[САД]]. Добитник е на ордените [[Народна Република Бугарија (орден)|„Народна Република Бугарија“]], II степен (1959), [[Кирил и Методиј (орден)|„Кирил и Методиј“]], I степен (1963), [[Димитровска награда]] (1971) и орден [[Стара Планина (орден)|„Стара Планина“]], I степен – во 1989 г. Дадено му е почетното звање „[[Народен уметник]]“ (1971). Најпознатото дело на Далчев за Македонија е е познатиот [[Споменик на Гоце Делчев (Градски парк, Скопје)|споменик во чест на Гоце Делчев]] кој се наоѓа во [[Градски парк (Скопје)|градскиот парк]] во [[Скопје]]. Починал на [[11 јули]] [[2002]] во [[Санивејл]], [[САД]]. <center>'''Галерија'''</center> <gallery mode=packed heights=180px> Податотека:Dalchevs Family 1909 Istanbul - Atanas Dalchev, Atanas Dalchev, Lyubomir Dalchev, Victoria Dimshova, Hristo Dalchev.jpg|мини|Семејството Далчеви во Цариград, 1909 г. [[Атанас Далчев]], Атанас Далчев, Лубомир Далчев, Викторија Димшова, Христо Далчев]] Податотека:Statue of Goce Delčev in Skopje.jpg|Споменикот на [[Гоце Делчев]] во [[Скопје]], подарен од Лубомир Далчев во 1966 г.<ref>Гордана Петровска, [http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=408&ArticleID=16128 „За Гоце Делчев нема надлежен“], вестник „Шпиц“. (мртов линк)</ref><ref>Гордана Петровска, [https://web.archive.org/web/20080103005457/http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=1&EditionID=409&ArticleID=16134 „Какви споменици, таква држава“], вестник „Шпиц“, број 437, 15.11.2007.</ref> Податотека:Perushtitsa-memorial.jpg|Споменикот на трите поколенија над Перуштица, по проект на Далчев </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Далчев, Љубомир}} [[Категорија:Македонски вајари]] [[Категорија:Луѓе од Солун]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Кукуш]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Прилеп]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] nn4urtkx0yi6tlsvl0n54935avj3vj7 Ној! (музичка група) 0 1223872 5602912 5499640 2026-08-01T19:18:47Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602912 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ној! | image = | image_size = 260px | caption = | background = group_or_band | origin = [[Диселдорф]], Германија | genre = {{hlist|[[краутрок]]|[[експериментален рок]]|[[електронска музика]]}} | years_active = 1971–1986 | label = | associated_acts = {{hlist|[[Крафтверк]]|[[Ла Диселдорф]]|[[Ла! Неу?]]|[[Хармонија (музичка група)|Хармонија]]|[[Кони Пленк]]}} | website = {{URL|neu2010.com}} | past_members = {{unbulleted list|[[Клаус Дингерr]]|[[Мајкл Ротер]]|Еберхард Кранеман|[[Ули Трепте]]|[[Томас Дингер]]|Ханс Лампе|[[Конрад Матиу]]|Џорџ Сезенхаузен||Николас Колман}} }} [[Податотека:Neu! (1972 album cover).png|мини|Ној! (насловна страница на албум од 1972 година)]] '''Ној!''' — [[Германија|германска]] [[краутрок]] група формирана во [[Диселдорф]] во [[1971]] од страна на Клаус Дингер и Мајкл Ротер. Иако Ној! имале минимален комерцијален успех додека постоеле, групата ретроспективно се смета за една од највлијателните во краутрок движењето во [[Западна Германија]]. [[Категорија:Германски рок групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1971 година]] fmt143g02n2gu80cxlh52qyn4y8k62p Кокаин 0 1224249 5603056 5228551 2026-08-02T09:45:36Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Невротоксини]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5603056 wikitext text/x-wiki {{Drugbox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 477165921 | drug_name = Кокаин | IUPAC_name = Метил (1''R'',2''R'',3''S'',5''S'')-3-(бензоилокси)-8-метил-8-азабицикло[3.2.1]октан-2-карбоксилат | image = Kokain - Cocaine.svg | image2 = Cocaine-from-xtal-1983-3D-balls.png <!--Clinical data--> | pronounce = kəʊˈkeɪn | Drugs.com = {{drugs.com|CONS|cocaine}} | tradename = Neurocaine,<ref>{{Наведена книга |last1=Nordegren |first1=Thomas |title=The A-Z Encyclopedia of Alcohol and Drug Abuse |date=2002 |publisher=Universal-Publishers |isbn=9781581124040 |page=461 |url=https://books.google.ca/books?id=4yaGePenGKgC&pg=PA461 |language=en}}</ref> other | pregnancy_US = C | legal_AU = Schedule 8 | legal_CA = Schedule I | legal_DE = Anlage III | legal_NZ = Class A | legal_UK = Class A | legal_US = Schedule II<ref name=DEA2017Sched>{{Наведена мрежна страница|title=DEA / Drug Scheduling|url=https://www.dea.gov/druginfo/ds.shtml|website=www.dea.gov|access-date=7 August 2017|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809044016/https://www.dea.gov/druginfo/ds.shtml|archive-date=9 August 2017|df=dmy-all}}</ref> | legal_UN = N I III | legal_status = | dependency_liability = Висока<ref name=Gho2010>{{Наведена книга| first1 = Hamid | last1 = Ghodse | name-list-format = vanc | title = Ghodse's Drugs and Addictive Behaviour: A Guide to Treatment|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-48567-8|page=91|edition=4|url=https://books.google.com/books?id=WYQ23OMjWbcC&pg=PA91|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910234911/https://books.google.com/books?id=WYQ23OMjWbcC&pg=PA91|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref> | addiction_liability = Висока<ref>{{Наведена книга|title=Introduction to Pharmacology Third Edition|date=2007|publisher=CRC Press|location=Abingdon|isbn=978-1-4200-4742-4|pages=222–223|url=https://books.google.com/books?id=qfrLBQAAQBAJ&pg=PA222|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910234921/https://books.google.com/books?id=qfrLBQAAQBAJ&pg=PA222|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref> | routes_of_administration = [[Topical]], [[route of administration#Oral|oral]], [[insufflation (medicine)|insufflation]], [[intravenous]] | class = {{plainlist| *{{abbr|CNS|central nervous system}} [[stimulant]] *[[Local anesthetic]]}} <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = {{plainlist| *[[route of administration#Oral|By mouth]]: 33%<ref name="fattinger2000">{{Наведено списание | vauthors = Fattinger K, Benowitz NL, Jones RT, Verotta D | title = Nasal mucosal versus gastrointestinal absorption of nasally administered cocaine | journal = European Journal of Clinical Pharmacology | volume = 56 | issue = 4 | pages = 305–10 | date = July 2000 | pmid = 10954344 | doi = 10.1007/s002280000147 }}</ref> *[[Insufflation (medicine)|insufflated]]: 60<ref>{{Наведено списание | vauthors = Barnett G, Hawks R, Resnick R | title = Cocaine pharmacokinetics in humans | journal = Journal of Ethnopharmacology | volume = 3 | issue = 2–3 | pages = 353–66 | year = 1981 | pmid = 7242115 | doi = 10.1016/0378-8741(81)90063-5 }}</ref>–80%<ref>{{Наведено списание | vauthors = Jeffcoat AR, Perez-Reyes M, Hill JM, Sadler BM, Cook CE | title = Cocaine disposition in humans after intravenous injection, nasal insufflation (snorting), or smoking | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 17 | issue = 2 | pages = 153–9 | year = 1989 | pmid = 2565204 }}</ref> *[[Nasal spray]]: 25<ref>{{Наведено списание | vauthors = Wilkinson P, Van Dyke C, Jatlow P, Barash P, Byck R | title = Intranasal and oral cocaine kinetics | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 27 | issue = 3 | pages = 386–94 | date = March 1980 | pmid = 7357795 | doi = 10.1038/clpt.1980.52 }}</ref>–43%<ref name="fattinger2000" />}} | metabolism = [[liver]] [[CYP3A4]] | metabolites = [[Норкокаин]], [[бензоилекгонин]], [[кокаетилен]] | onset = seconds to minutes<ref name="Zimmerman2012"/> | elimination_half-life = 1 час | duration_of_action=5 до 90 минути<ref name="Zimmerman2012"/> | excretion = Kidney <!--Identifiers--> | index_label = | index2_label = | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CAS_number = 50-36-2 | CAS_number2 = 53-21-4 | ATC_prefix = N01 | ATC_suffix = BC01 | ATC_supplemental = {{ATC|R02|AD03}}, {{ATC|S01|HA01}}, {{ATC|S02|DA02}} | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 27958 | PubChem = 446220 | IUPHAR_ligand = 2286 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00907 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 10194104 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = I5Y540LHVR | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00110 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 370805 | PDB_ligand = COC <!--Chemical data--> | C=17 |H=21 |N=1 |O=4 | molecular_weight = 303.353&nbsp;g/mol | smiles = CN1[C@H]2CC[C@@H]1[C@@H](C(OC)=O)[C@@H](OC(C3=CC=CC=C3)=O)C2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C17H21NO4/c1-18-12-8-9-13(18)15(17(20)21-2)14(10-12)22-16(19)11-6-4-3-5-7-11/h3-7,12-15H,8-10H2,1-2H3/t12-,13+,14-,15+/m0/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = ZPUCINDJVBIVPJ-LJISPDSOSA-N | synonyms = Benzoylmethylecgonine, coke | melting_point = 98<!--Pubchem--> | boiling_point = 187 | solubility = ≈1.8<!--Pubchem--> }} '''Кокаин''' е силен психостимуланс. <!-- Механизам --> Кокаинот делува преку [[инхибитор на репреземањето на серотонин–норепинефрин–допамин|инхибиција на репреземањето на серотонин, норепинефрин и допамин]].<ref name=Pom2012>{{Наведено списание | vauthors = Pomara C, Cassano T, D'Errico S, Bello S, Romano AD, Riezzo I, Serviddio G | title = Data available on the extent of cocaine use and dependence: biochemistry, pharmacologic effects and global burden of disease of cocaine abusers | journal = Current Medicinal Chemistry | volume = 19 | issue = 33 | pages = 5647–57 | date = 2012 | pmid = 22856655 | doi = 10.2174/092986712803988811 }}</ref> Ова резултира со зголемени концентрации на овие три [[невротрансмитер]]и во мозокот. Лесно ја преминува [[крвно-мозочна бариера|крвно–мозочната бариера]].<ref>{{Наведено списание| vauthors = Sharma HS, Muresanu D, Sharma A, Patnaik R | title = Cocaine-induced breakdown of the blood-brain barrier and neurotoxicity | volume = 88 | pages = 297–334 | year = 2009 | pmid = 19897082 | doi = 10.1016/S0074-7742(09)88011-2 | isbn = 978-0-12-374504-0 | journal = International Review of Neurobiology}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Karch|first1=Steven B. | name-list-format = vanc |title=Karch's pathology of drug abuse|date=2009|publisher=CRC Press|location=Boca Raton|isbn=978-0-8493-7881-2|page=70|edition=4|url=https://books.google.com/books?id=G9E7gfJq0KkC&pg=PA70|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910234911/https://books.google.com/books?id=G9E7gfJq0KkC&pg=PA70|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref> Кокаинот е присутен во растението [[кока]] кое расте во Јужна Америка.<ref name="Zimmerman2012">{{Наведено списание | vauthors = Zimmerman JL | title = Cocaine intoxication | journal = Critical Care Clinics | volume = 28 | issue = 4 | pages = 517–26 | date = October 2012 | pmid = 22998988 | doi = 10.1016/j.ccc.2012.07.003 }}</ref> Се проценува дека нелегалниот пазар на кокаинот изнесува помеѓу 100 до US$500 милијарди секоја година.<ref name=Pom2012/> <!-- History, society and culture --> [[Податотека:Side effects of chronic use of Cocaine mk.svg|thumb|upright=2|Несакани ефекти од хронична употреба на кокаин]] Кокаинот е втора најкористена [[илегална дрога]], после [[марихуана]]та.<ref>{{Наведено списание | vauthors = Karila L, Zarmdini R, Petit A, Lafaye G, Lowenstein W, Reynaud M | title = [Cocaine addiction: current data for the clinician] | journal = Presse Médicale | volume = 43 | issue = 1 | pages = 9–17 | date = January 2014 | pmid = 23727012 | doi = 10.1016/j.lpm.2013.01.069 }}</ref> Секоја година го користат помеѓу 14 и 21 милиони луѓе.<ref name="Pom2012"/> Употребата е најголема во Северна Америка, потоа Европа и Јужна Америка.<ref name=Pom2012/> Во 2013, употребата на кокаин довела до 4,300 директни смртни случаи, што е зголемување од 2,400 смртни случаи во 1990.<ref name=GDB2013>{{Наведено списание | title = Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 | journal = Lancet | volume = 385 | issue = 9963 | pages = 117–71 | date = January 2015 | pmid = 25530442 | pmc = 4340604 | doi = 10.1016/S0140-6736(14)61682-2 | author1 = GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators }}</ref> ==Кокаинот како тема во уметноста и популарната култура== * „[[Кокаински хроники]]“ - збирка раскази од осум американски писатели.<ref>Гери Филипс и Џери Tервалон (уредници), ''Кокаински хроники'', Темплум, Скопје, 2010.</ref> * „[[Диета со чист кокаин (расказ)|Диета со чист кокаин (или, како да ослабите и да го промените својот живот само за еден викенд)]]“ - расказ на американската писателка Лаура Липман.<ref>Лаура Липман, „Диета со чист кокаин (или, како да ослабите и да го промените својот живот само за еден викенд)“, во: Гери Филипс и Џери Tервалон (уредници), ''Кокаински хроники'', Темплум, Скопје, 2010, стр. 22-43.</ref> * „[[Десет килограми]]“ - расказ на американската писател [[Ли Чајлд]].<ref>Ли Чајлд, „Десет килограми“, во: Гери Филипс и Џери Tервалон (уредници), ''Кокаински хроники'', Темплум, Скопје, 2010, стр. 7-21.</ref> * „Кокаински блуз“ (''Cocaine Blues'') - песна на американскиот [[Кантри-музика|кантри-музичар]] [[Трој Џуниус Арнал]] (''Troy Junius Arnall'').<ref>[https://www.discogs.com/Johnny-Cash-At-Folsom-Prison/release/1196597 Discogs, Johnny Cash ‎– At Folsom Prison (пристапено на 21.2.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Локални анестетици}} {{Алкалоиди}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Тропански алкалоиди]] [[Категорија:Германски пронајдоци]] [[Категорија:Карбоксилатни естри]] [[Категорија:Отологици]] [[Категорија:Вторични метаболити]] [[Категорија:Аноректици]] [[Категорија:Срцеви стимуланси]] [[Категорија:Стимуланси]] [[Категорија:Метилестри]] [[Категорија:Невротоксини]] de1em4usp251rwz9iun9dqf5biplbwa Деветтиот круг (филм од 1960) 0 1241446 5602877 5600683 2026-08-01T17:26:32Z Gurther 105215 5602877 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Deveti krug VHS.jpg|мини|VHS корица за Деветтиот круг]] '''Деветтиот круг''' ([[хрватски]]: ''Deveti kru''g) — југословенски [[филм]] од 1960 година, во [[режија]] на [[Франце Штиглиц]], според [[сценарио]]то на Зора Дирнбах. Автор на [[сценографија]]та е Желимир Загота, снимател е Иван Маринчек, а [[музика]]та е дело на Бранимир Сакач. Главните улоги ги играат: [[Душица Жегарац]], [[Борис Дворник]], [[Бранко Татиќ]], [[Ервина Драгман]], [[Драган Миливојевиќ]], [[Беба Лончар]], Вера Мисита и Михајло Костиќ.<ref name="raspored.hrt.hr">[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4 HRT, Deveti krug, hrvatski film (пристапено на 22.4.2020)]</ref> ==Синопсис== Дејствието на филмот се одвива во [[Загреб]], во 1941 година. Едно [[Евреи|еврејско]] [[семејство]] ги посетува своите пријатели при што Рут поскаува да преноќи. Утредента, домаќинот ја попраќа Рут до нејзиниот дом, а таму се сведоци на депортирањето на нејзиното семејство в [[Концентрационен логор|логор]]. За да ја заштитат Рут, брачниот пат Војновиќ одлучуваат својот син Иво (го игра Дворник) фиктивно да го оженат со Рут (ја игра Жегарац).<ref name="raspored.hrt.hr"/> По венчавката, Иво е незадоволен, бидејќи со него се шегуваат неговите колеги-студенти, а освен тоа, бракот му пречи да се гледа со својата девојка Магда (ја игра Лончар). Затоа, Рут се обидува да побегне, но во последен миг, таткото на Иво (го игра Татиќ) ја спасува од усташите. Тогаш, Иво го менува својот однос и се вљубува во неа, но по една немила сцена во паркот, Рут цело време седи затворена во станот. Еднаш, таа излегува надвор и [[усташи]]те ја заробуваат. И покрај противењето на родителите, Иво е решен по секоја цена да ја најде Рут. Најпосле, тој влегува во концентрациониот логор, каде ја наоѓа во „деветтиот круг“, т.е. во оној дел од логорот во кој чуварите ги измачуваат девојките. Ноќта, тој и Рут се обидуваат да побегнат од логорот. Меѓутоа, Рут не може да се префрли преку оградата, па Иво останува со неа, но во тој миг, чуварите пуштаат [[струја]] во оградата. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Југословенски филмови]] [[Категорија:Хрватски филмови]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Филмови на Франце Штиглиц]] [[Категорија:Филмови со Душица Жегарац]] [[Категорија:Филмови со Борис Дворник]] [[Категорија:Филмови со Бранко Татиќ]] [[Категорија:Филмови со Ервина Драгман]] [[Категорија:Филмови со Драган Миливојевиќ]] [[Категорија:Филмови со Беба Лончар]] [[Категорија:Филмови со Михајло Костиќ]] [[Категорија:Филмови на хрватски јазик]] [[Категорија:Филмови за холокаустот]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Загреб]] [[Категорија:Филмови од 1960 година]] 189rugt7v5o3q7kb5c7eu6ofyd6mhyn Црн нарцис (филм) 0 1244156 5602878 5600685 2026-08-01T17:27:00Z Gurther 105215 5602878 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Deborah Kerr 3.jpg|мини|Дебора Кер]] '''Црн нарцис''' ([[англиски]]: ''Black Narcissus'') — британски [[филм]] од 1947 година во [[режија]] на [[Мајкл Пауел]] (Michael Powell) и [[Емерик Пресбургер]] (Emeric Pressburger). Главните улоги ги играат: [[Дебора Кер]] (Deborah Kerr), [[Кетлин Бајрон]] (Kathleen Byron), Сабу и [[Дејвид Фарар]] (David Farrar). Во 1948 година, филмот освоил две награди „[[Оскар]]“ и еден „[[Златен глобус]]“.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0039192/awards?ref_=tt_awd IMDb, Black Narcissus (1947)Awards (пристапено на 24.5.2020)]</ref> ==Синопсис== Сестрата Клода (ја игра Кер) е млада [[калуѓер]]ка во [[Калкута]], која е назначена за управничка на новиот [[манастир]] кој треба да биде основан во едно далечно [[село]] во [[Хималаи]]те. Заедно со четири други калуѓерки, таа пристигнува на имотот што го поклонил еден индиски [[генерал]]. Таму ги пречекува господинот Дин (го игра Фарар), кој од самиот почеток е нељубезен и скептичен кон идејата за основање манастир на тоа место. Сепак, тој е единствениот маж кој може да им помогне на калуѓерките во разни физички работи. Истовремено, тој доведува една убава девојка во манастирот, која се одликува со немирен дух и слободно однесување. Набргу, во манастирот доаѓа и синот на генералот (го игра Сабу), кој сака да стекне [[образование]], но се вљубува во убавата девојка. Калуѓерките организираат [[училиште]] во рамките на манастирот и го подучуваат жените од селото, но набргу се појавуваат сериозни несогласувања меѓу нив: една калуѓерка сака да го напушти калуѓерскиот живот, додека сестрата Рут (ја игра Бајрон) е непослушна и постојано работи против сестрата Клода. Сестрата Клода, пак, е млада и неискусна, па тешко се снаоѓа во водењето на манастирот, а истовремено, кај неа се будат спомените на нејзиниот живот пред да стане калуѓерка, кога имала момче со кое требало да се омажи, но во последен миг тој ја напуштил. Една ноќ, сестрата Рут полудува, ја соблекува свештеничката облека и го напушта манастирот. Таа оди во куќата на Дин и му ја изјавува својата [[љубов]], но тој ја убедува да се врати назад. По враќањето во манастирот, сестрата Рут се обидува да ја [[Убиство|убие]] сестрата Клода, но притоа погинува таа. По тој настан, калуѓерките го напуштаат манастирот и нивната мисија завршува неуспешно.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0039192/ IMDb, Black Narcissus (1947) (пристапено на 24.5.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Филмови на Мајкл Пауел]] [[Категорија: Филмови на Емерик Пресбургер]] [[Категорија: Филмови со Дебора Кер]] [[Категорија: Филмови со Кетлин Бајрон]] [[Категорија: Филмови со Дејвид Фарар]] [[Категорија: Филмови од 1947 година]] [[Категорија: Филмови на англиски јазик]] [[Категорија: Филмови чие дејствие се одвива во Индија]] [[Категорија: Филмови за свештеници]] [[Категорија: Филмови засновани на романи]] [[Категорија: Британски филмови]] i7kt89ypr6k9c6t4p8ibadwa76q0hx4 Викентиј Лерински 0 1248092 5602939 5434655 2026-08-01T21:08:19Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602939 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint|honorific_prefix=Свети|name=Викентиј Лерински|birth_date=|death_date={{circa|445}}|feast_day=24 мај|venerated_in=[[Католичка црква]]<ref>''[http://www.breviary.net/martyrology/mart05/mart0524.htm 24 May] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012034246/http://breviary.net/martyrology/mart05/mart0524.htm |date=2011-10-12 }}.'' The Roman Martyrology.</ref><br>[[Православна црква]]<ref>Great Synaxaristes: {{el}} ''[http://www.synaxarion.gr/gr/sid/3371/sxsaintinfo.aspx Ὁ Ὅσιος Βικέντιος τῶν Λερίνων].'' 24 Μαΐου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.</ref><br>[[Англиканска црква]] |image=Icon of St Vincent of Lerins by Bojan Teodosijević.jpg |imagesize=|caption=|birth_place=|death_place=[[Лерински Острови]], [[Римско Царство]] {{small|(денешна [[Франција]])}}|titles=|beatified_date=|beatified_place=|beatified_by=|canonized_date=|canonized_place=|canonized_by=|attributes=|patronage=|major_shrine=|suppressed_date=|issues=}} '''Викентиј Лерински''' ({{langx|la|Vincentius}}) ([[Галија]], околу. 400 – непознато, 450) – црковен писател од 5 век.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/499142958|title=Makedonska enciklopedija|last=Ristovski, Blaže.|date=2009|publisher=MANU|isbn=978-608-203-023-4|oclc=499142958}}</ref> Тој бил [[монах]] и автор на [[Црковни отци|раните христијански списи]] како ''Комониториумот'' кој датира од 434 и се смета за вовед во [[Православие|православното учење]] на [[христијанство]]то.<ref name="catholiconline">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=2006|title=St. Vincent of Lerins - Saints & Angels|last=Online|first=Catholic|work=Catholic Online|language=en|accessdate=2020-08-07}}</ref> Се празнува на 24 мај (по стар стил), т.е. 6 јуни (по нов стил)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://denovi.mk/juni/06-062.html|title=Преподобен Викентиј Лерински (V){{!}}juni/06-062|work=denovi.mk|accessdate=2020-08-07}}</ref>. == Животопис == Викентиј Лерински е роден во [[Тулуза|Тулуз]], [[Галија]]<ref name="Saskatchewan">[http://stvincentoflerins.net/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=7 "St. Vincent of Lérins", St. Vincent of Lérins Orthodox Church, Saskatoon, Saskatchewan]</ref> во благородничко семејство и се смета дека бил брат на [[Луп Тројански]].<ref name="catholiconline2">{{cite web | url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=2006 | title=St. Vincent of Lerins - Saints & Angels }}</ref> Во раниот живот се занимавал со секуларни потраги; не е јасно дали станува збор за цивилни или воени, иако терминот што тој го користел бил, ''„секуларистичка милиција“''. Се замонашил во Леринската опатија на островот [[Сент-Онора]] каде под [[псевдоним]]от '''Перегрин''' го напишал ''Комониториумот'', {{circa|434}} , околу три години по [[Трет вселенски собор|Третиот вселенски собор]].<ref name="Ghellinck19122">{{Catholic|title=St. Vincent of Lérins|url=http://www.newadvent.org/cathen/15439b.htm|first=Joseph de|last=Ghellinck|volume=15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newadvent.org/cathen/15439b.htm|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Vincent of Lerins|work=www.newadvent.org|accessdate=2020-08-07}}</ref> [[Генадиј Масилијански]] напишал дека Викентиј умрел за време на владеењето на [[Римскиот цар (доцната империја)|римскиот цар]] [[Теодосиј II|Теодосиј Втори]] на Исток и на [[Валентинијан III]] на Запад. Затоа, неговата смрт мора да се случила во или пред 450 година. Неговите мошти се зачувани во Лерин.<ref name="butler">[http://www.ewtn.com/library/MARY/VINCENTL.HTM Butler, Alban. ''The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints'', Vol.V, by the Rev. Alban Butler, D. & J. Sadlier, & Company, (1864)]</ref>. [[Цезар Барониј]] го вклучил неговото име во ''[[Римска мартирологија|Римската мартирологија]] а'' се одбележува на 24 мај. === ''Комониториум'' === Викентиј го напишал ''Комониториумот'' за да обезбеди општо правило за да се разликува католичката вистина од [[ерес]]. Позната максима на Викентиј била следнава: „... во самата Католичка црква мора да се води секаква можна грижа, за да ја одржиме верата во која се веруваше насекаде, секогаш, од сите“.<ref name="Heurtley1894">{{Наведен Викиизвор|plaintitle=A select library of the Nicene and post-Nicene fathers of the Christian Church|chapter=The Commonitory of Vincent of Lérins|wslink=Nicene and Post-Nicene Fathers: Series II/Volume XI}}</ref> Прифатената идеја дека Викентиј бил [[семипелагијан]] му се припишува на [[Протестантство|протестантскиот]] теолог од 17 век, [[Гергард Иоган]], развиена во 17 век од кардиналот Енрико Норис.<ref name="Moxon1915">{{Citation-attribution|{{cite book|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|series=Cambridge patristic texts|author=Vincent of Lérins|editor-last=Moxon|editor-first=Reginald S.|title=Commonitorium of Vincentius of Lerins|year=1915|oclc=635499104|pages=|language=Latin, English|url=https://archive.org/details/commonitoriumofv00vinc}}}} Has good notes.</ref> ( xxii ) Доказ за семипелагијанството на Викентиј, според Реџиналд Моксон, било дека Викентиј во ''Комониториумот'' се изјаснувал против доктрините на [[Свети Августин]].<ref name="Moxon1915" /> ( xxvii ) === Семипелагијанство === [[Семипелагијанство]]то било доктрина што ја застапувале монасите во и околу [[Марсеј]] во Јужна Галија по 428 година. Имала за цел да биде компромис помеѓу двата екстреми на пелагијанството и [[Свети Августин|августинизам]] и било осудено како [[ерес]] во [[Втор совет во Оранж|Вториот совет во Оранж]] во 529 г. по повеќе од еден век спорови.<ref name="pohle1912">{{Catholic|title=Semipelagianism|url=http://www.newadvent.org/cathen/13703a.htm|first=Joseph|last=Pohle|volume=13}}</ref> Викентиј се сомничел за семипелагијанство, но не е сосем јасно дали ја држел таа доктрина, бидејќи истата не се наоѓа во ''Комониториумот''. Но сепак е извесно дека неговите симпатии биле со оние што ја поддржувале таа доктрина. Со оглед на тоа дека монасите на [[Островите Леринс|Леринските острови]] - како и цело свештенство на Јужна Галија- биле семипелагијанци, не е чудно што Викентиј се сомничел за истото. Викентиј стоел поблизу до источно-православната позиција од денес, која била практично универзална до времето на [[Свети Августин|Августин]], и која можеби се толкувала како семипелегијанство од страна на следбениците на Августин. Викентиј ја поддржувал традицијата и се чинело дека се спротивставува на голем дел од делото на Августин како „нова“ теологија. Во ''Комониториумот'' ги навел теолозите и учителите кои, според него, дале значителни придонеси во одбраната и ширењето на Евангелието; тој го изоставил Августин од тој список. Прашање на академска дебата е дали Викентиј бил авторот на ''Objectiones Vincentianae'', збирка од шеснаесет заклучоци, наводно, произлезени од списите на Августин, кои се изгубени и за нив се знае само низ делото на Проспер Аквитански, ''Responsiones ad capitula objectionum Vincentianarum.'' Тоа датира од времето на ''Комониториумот,'' а неговите ''аними'' се многу слични на делот 70 и 86, со што не е исклучена можноста и двете да биле напишани од истиот автор.<ref name="Ghellinck19122"/> == Литература == * Томас Г. Гуарино, Викентиј Лерински и развојот на христијанската доктрина. Гранд Рапидс: Бејкер Академик, 2013 година. == Надворешни врски == * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0380-0450-_Vincentius_Lerinus.html Опера Омнија од Мине Патристика Латина] * [http://www.fordham.edu/halsall/ancient/434lerins-canon.asp Викентиј Лерински, ''„Викентијски канон“''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140814163829/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/434lerins-canon.asp |date=2014-08-14 }} * [http://www.newadvent.org/fathers/3506.htm ''Комониториум''] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црковни отци]] [[Категорија:Христијански светци од 5 век]] [[Категорија:Преподобни]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Писатели на латински јазик]] 0l2rxs95b2z7vh8o34dhaw92t95hbla Рут Густафсон 0 1251958 5602855 5600680 2026-08-01T15:57:15Z Gurther 105215 5602855 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ruth Gustafson SBL.jpg|мини|Рут Густафсон.]] '''Рут Валборг, Марија Густафсон,''' родена ''Петерсон'' ([[Стокхолм]], [[8 јули]] [[1881]] - [[5 април]] [[1960]], [[Стокхолм]]), — шведски политичар и [[Социјалдемократија|социјалдемократ]]. Синдикален работник, активист за женски права и уредник. Таа била член на градскиот совет во Стокхолм во 1919–1938 година, член на втората комора на парламентот во 1933–1960 и уредник на социјалдемократскиот труд ''Моргонбрис'' 1908–1910 и 1919–1921. Таа била член на Националното здружение за право на глас на жените во 1902–1921 година и говорник на левото крило во движењето. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Густафсон, Рут}} [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Родени во 1881 година]] [[Категорија:Шведски политичари]] 896va41v2ca705s1kfgyd0nl7mh9l77 5602874 5602855 2026-08-01T17:25:33Z Gurther 105215 5602874 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ruth Gustafson SBL.jpg|мини|Рут Густафсон.]] '''Рут Валборг, Марија Густафсон,''' родена ''Петерсон'' ([[Стокхолм]], [[8 јули]] [[1881]] - [[5 април]] [[1960]], [[Стокхолм]]) — шведски политичар и [[Социјалдемократија|социјалдемократ]]. Синдикален работник, активист за женски права и уредник. Таа била член на градскиот совет во Стокхолм во 1919–1938 година, член на втората комора на парламентот во 1933–1960 и уредник на социјалдемократскиот труд ''Моргонбрис'' 1908–1910 и 1919–1921. Таа била член на Националното здружение за право на глас на жените во 1902–1921 година и говорник на левото крило во движењето. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Густафсон, Рут}} [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Родени во 1881 година]] [[Категорија:Шведски политичари]] nvq1belxjr5dgs4z5r38rq27qamh7yb 5602875 5602874 2026-08-01T17:25:51Z Gurther 105215 5602875 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}[[Податотека:Ruth Gustafson SBL.jpg|мини|Рут Густафсон.]] '''Рут Валборг, Марија Густафсон,''' родена ''Петерсон'' ([[Стокхолм]], [[8 јули]] [[1881]] - [[5 април]] [[1960]], [[Стокхолм]]) — шведски политичар и [[Социјалдемократија|социјалдемократ]]. Синдикален работник, активист за женски права и уредник. Таа била член на градскиот совет во Стокхолм во 1919–1938 година, член на втората комора на парламентот во 1933–1960 и уредник на социјалдемократскиот труд ''Моргонбрис'' 1908–1910 и 1919–1921. Таа била член на Националното здружение за право на глас на жените во 1902–1921 година и говорник на левото крило во движењето. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Густафсон, Рут}} [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Родени во 1881 година]] [[Категорија:Шведски политичари]] tqlejhqihkzgm9gxmvxbp48fervfauf 5602876 5602875 2026-08-01T17:26:10Z Gurther 105215 5602876 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}[[Податотека:Ruth Gustafson SBL.jpg|мини|Рут Густафсон.]] '''Рут Валборг, Марија Густафсон,''' родена ''Петерсон'' ([[Стокхолм]], [[8 јули]] [[1881]] - [[5 април]] [[1960]], [[Стокхолм]]) — шведски политичар и [[Социјалдемократија|социјалдемократ]]. Синдикален работник, активист за женски права и уредник. Таа била член на градскиот совет во Стокхолм во 1919–1938 година, член на втората комора на парламентот во 1933–1960 и уредник на социјалдемократскиот труд ''Моргонбрис'' 1908–1910 и 1919–1921. Таа била член на Националното здружение за право на глас на жените во 1902–1921 година и говорник на левото крило во движењето. {{Шведска-био-никулец}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Густафсон, Рут}} [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Родени во 1881 година]] [[Категорија:Шведски политичари]] a7rlf2ed7px874bbbtf996nyhc14nhv Јура 0 1257159 5602906 5370419 2026-08-01T19:04:41Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602906 wikitext text/x-wiki {{Геолошки периоди}} [[Податотека:Mollweide Paleographic Map of Earth, 170 Ma (Bajocian Age).png|мини|Палеографска карта на Земјата од Молвајд, пред 170 милиони години (бајоска ера)]] '''Јура''' — геолошки период и систем кој траел 56 милиони години од крајот на периодот [[тријас]] пред {{Period start|Jurassic}} милиони години до почетокот на периодот на креда пред околу 145 милиони години. Јура претставува среден период на [[Мезозоик|мезозојската ера]] . Јура е именувана по [[Јура (планински венец)|планинскиот венец Јура]] на [[Алпи|европските Алпи]], каде што најпрво биле идентификувани [[Варовник|варовнички]] слоеви од тој период. Почетокот на периодот бил обележан со најголемиот настан на истребување тријас-јура . За време на периодот се случиле уште два настани на истребување: истребување Пленсбах-Тоарс во раната јура и настанот Титонија на крајот од Јура; {{Sfn|Hallam|1986}} ниту еден настан не е рангиран меѓу масовните истребувања на „големата петорка“. Периодот на јура е поделен на три [[Епоха (геологија)|епохи]]: рана, средна и доцна јура. Слично на тоа, во стратиграфијата, Јура е поделена на серија на карпести формации од Долна Јура, Средна Јура и Горна Јура. До почетокот на Јура, [[суперконтинент]]от [[Пангеја]] започнал да се разделува во две копнени подрачја: [[Лавразија]] на север и [[Гондвана]] на југ. Ова создало повеќе крајбрежја и ја променило континенталната клима од сува во влажна, а многу суви пустини на тријас биле заменети со бујни дождовни шуми. На копно, фауната преминала од тријасна фауна, во која доминираат и диносауроморфните и крокодиломорфните архосауруси, во онаа во која доминираат само [[диносаурус]]ите. Првите [[Птици|птици се]] појавиле за време на Јура, и еволуирале од гранка на диносауруси од тероподите. Други поголеми настани вклучуваат појава на најрани гуштери и еволуција на цицачи. Крокодилите направиле премин од копнен во воден начин на живот. Во океаните живееле морски влекачи како ихтиосаури и плесиосаури, додека птеросаурусите биле доминантни летечки [[’Рбетници|’рбетници]]. Меѓу различните геолошки периоди, Јура е најпознат на популарно ниво благодарение на романот и неговите последователни филмски адаптации што резултирале со франшизата: „[[Паркот Јура]]“. Книгата е напишана од Мајкл Криктон во 1990, додека првиот филм го режирал [[Стивен Спилберг]] во 1993 година. == Наводи == {{наводи}} {{Јура}} {{Геолошка историја на Земјата}} {{фанерозоик}} [[Категорија:Геолошки периоди]] [[Категорија:Мезозоик]] [[Категорија:Јура| ]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] q8pcwn0xv4yrarm2soh0su0cl6facom Бруклин девет-девет 0 1257934 5602910 5356158 2026-08-01T19:13:08Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602910 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | show_name = Бруклин девет-девет | image = Brooklyn Nine-Nine Logo.png | caption = | genre = [[комедија]], [[сатира]], [[ситком]] | creator = [[Дан Гор]]<br>[[Мајкл Шур]] | writer = | producer = | starring = [[Енди Самберг]]<br>[[Стефани Беатриз]]<br>[[Тери Крус]]<br>[[Мелиса Фумеро]]<br>[[Џо Ло Труглио]]<br>[[Челси Перети]]<br>[[Андре Браугер]]<br>[[Дирк Блокер]]<br>[[Џоел Мекиннон]] | location = | language = | first_run = [[17 септември]] [[2017]] | theme_music_composer = [[Дан Мароко]]<br>[[Жак Слејд]]<br>[[Ламар Ван Шивер]]<br>[[Френк Гринфилд]] | country = {{САД}} | num_seasons = 8 | num_episodes = 153 | runtime = 21–23 мин. | network = [[Фокс]] (Сезона 1-5)<br>[[Ен-Би-Си]] | first_aired = 2017 | last_aired = сè уште | website = | imdb_id = | tv_com_id = }} '''''Бруклин девет-девет''''' е американска полициска процедурална комедија телевизиска серија создадена од Дан Гор и Мајкл Шур . Целата серија се врти околу Џејк Пералта (Енди Самберг), талентиран но незрел детектив на полицискиот оддел на градот [[Њујорк (град)|Њујорк]] детектив во [[Бруклин]] измислената 99-та полициска станица, поради што често доаѓа во судир со неговиот претпоставен, сериозниот и строг началник Рејмонд Холт (Андре Браугер). Остатокот од глумечката екипа го сочинуваат Стефани Беатриз како Роза Дијаз, Тери Крус како Тери Џефордс, Мелиса Фумеро како Ејми Сантјаго, Џо Ло Труглио како Чарлс Бојл, Челси Перети како Џина Линети, Дирк Блокер како Мајкл Хичкок и Џоел Мекиннон Милер како Норм Скали. Создадена како комедија снимана со една камера, ФОКС првично нарача 13 епизоди за својата прва сезона, на крајот проширувајќи ја на 22 епизоди. Премиерата на Бруклин девет - девет беше на 17 септември 2013 година. На 10.05.2018 година, ФОКС ја откажа серијата по пет сезони. Следниот ден, Ен-Би-Си ги откупи правата за шестата сезона. Премиерно беше емитувана на Ен-Би-Си на 10 јануари 2019 година. Седмата сезона беше премиерно прикажана во февруари 2020 година, а премиера на осмата сезона треба да се одржи во 2021 година. Серијата е пофалена од критичарите за нејзината екипа, особено Самберг и Браугер. Добитник е на две награди „Еми“ за креативни уметности и награда „ Златен глобус“ за најдобра телевизиска серија - мјузикл или комедија . Самберг е добитник на награда Златен глобус за најдобра машка улога - Телевизиски мјузикл или комедија, додека Браугер е номиниран за четири „Еми“ награди за најдобра споредна машка улога во хумористична серија и е добитник на две телевизиски награди од критичарите за најдобра споредна машка улога во серија комедија. Серијата доби и посебна пофалба за претставување на сериозни проблеми, додека го задржува чувството за хумор. За претставувањето на ЛГБТ луѓето, серијата ја освои наградата на ГЛААД МЕДИА за извонредна хумористична серија. ==Премиса== Сместена во измислената 99-та станица на полицискиот оддел во [[Бруклин]], Бруклин девет-девет следи тим детективи на чело со премногу сериозниот, новоназначен капетан Рејмонд Холт. Детективите ги вклучуваат Јејк Пералта, кој има голема стапка на успешно апсење и разрешени случаи, и покрај неговиот релаксиран, безгрижен и (на моменти) детски однос. На крајот паѓа на неговата бубаличеста, секогаш по прописи, но саклива партнерка Ејми Сантјаго. Вредниот, но плашлив Чарлс Бојл е партнер со апатичната, агресивна и застрашувачка Роза Дијаз. Парот постари детективи, Мајкл Хичкок и Норм Скали, честопати изгледаат неспособни, глупави и мрзливи, но со текот на годините решиле повеќе случаи, едноставно затоа што биле на работа многу подолго. Детективите поднесуваат извештаи на наредникот Тери Џефордс, нежен џин, посветен семеен човек, кој првично има фобија да се врати на терен од страв да не биде убиен за време на службата и да ги остави своите деца без татко. Во станицата е вклучена и саркастичната и доминантна цивилна администраторка Џина Линети, која не ја сака својата работа, го планира својот живот околу социјалните мрежи и се фокусира на танцување како животна цел. ==Улоги и ликови== Енди Самберг како Џејк Пералта * Стефани Беатриз како Роза Дијаз * Тери Крус како Тери Џефордс * Мелиса Фумеро како Ејми Сантјаго * Џо Ло Труглио како Чарлс Бојл * Челзи Перети како Џина Линети (сезони 1-6)   * Андре Браугер како Рејмонд Холт * Дирк Блокер како Мајкл Хичкок * Џоел Мекинон Милер како Норм Скали ==Развој и продукција== <gallery>NYPD 78th precinct.jpg</gallery> Сценаристите и продуценти Мајкл Шур и Ден Гор, кои се познаваа уште од студентски денови на [[Универзитетот Харвард]] и соработуваа на ситкомот „ [[Паркови и рекреација]]“, ја добија идејата да постават комедија во полициска станица, тие сметаа дека недоволно се користи во телевизиските комедии уште од Барни Милер. Тие ја изнесоа идејата до продуцентската куќа Универзал, каде Шур имаше договор за соработка. Иако Универзал потпиша договор за снимање на серијата, мрежата на нејзината матична компанија, Ен-Би-Си, ја прекина соработката, па дуото ја продаде на радиодифузната компанија Фокс<ref>D'Alessandro, Anthony (June 3, 2014). "EMMYS Q&A: 'Brooklyn Nine-Nine' Co-Creator Michael Schur On Comedic Cops". Deadline Hollywood. Retrieved May 11, 2018.</ref>. Фокс нарача 13 епизоди за ансамбл комедија со една камера во мај 2013 година. Серијата беше закупена за цела сезона од 22 епизоди во октомври 2013 година, а подоцна беше избрана да се емитува со ситкомот Нова девојка во „специјален едночасовен настан за комедија“ како водечки програми за Супер Боул XLVIII . Снимена е во студиото ЦБС во Студио Сити, Лос Анџелес. Надворешниот изглед на измислената 99-та полициска станица е вистинската зграда на 78-та полициска станица во Бруклин. Фокс ја откажа серијата по пет сезони во мај 2018 година. Преговорите за оживување на серијата за шеста сезона започнаа кратко потоа со ТБС и Ен-Би-Си, како и со стриминг услугите Хулу и Нетфликс<ref>Andreeva, Nellie (May 10, 2018). "'Brooklyn Nine-Nine' May Find New Home; Hulu, Others Eye Fox Comedy Amid Massive Outpouring After Cancellation". Deadline Hollywood. Retrieved May 11, 2018.</ref>. Откако обожавателите започнаа кампања на социјалните мрежи, повикувајќи на обновување, Гор објави дека Ен-Би-Си ја презема шестата сезона од серијата, опфаќајќи тринаесет епизоди 30 часа по откажувањето. Во изјавата, претседателот на Ен-Би-Си, Роберт Гринблат изрази жалење што првично ја предаде серијата на Фокс и беше „воодушевен“ од нејзиното додавање во мрежата. Потоа беше објавено дека серијата ќе има премиера во средината на телевизиската сезона 2018-19. Во септември, мрежата нареди да се снимат дополнителни пет епизоди за сезоната 6, со што нарачката достигна до 18. Шестата сезона беше премиерно емитувана на Ен-Би-Си на 10 јануари 2019 година. Перети, кој ја толкува цивилната администраторка Џина Линети, замина од серијалот во текот на сезоната, но се врати на гостување. Во февруари 2019 година, Ен-Би-Си ја обнови серијата за седма сезона, проследено со продолжување на осмата сезона во ноември пред емитувањето на седмата. Седмата сезона беше премиерно прикажана на 6 февруари 2020 година, а заврши на 23 април. Во јуни, Крус рече дека планираната насока на осмата сезона се менува како одговор на убиството на Џорџ Флојд, со што Гур откажа четири „подготвени за емитување“ епизоди. Самберг исто така изјави дека серијата ќе „воспостави рамнотежа“ помеѓу решавањето на полициската бруталност и одржувањето на нејзиниот комичен стил. Исто така, ќе се вклучи пандемијата предизвикана од КОВИД-19 во текот на сезоната. Иако првично беше најавено како дел од есенскиот распоред на Ен-Би-Си, емитувањето на премиерната осма сезона беше најавена за 2021 година поради пандемијата. ==Адаптација на француски јазик во Канада== Адаптацијата на француски јазик на серијата, насловена Ескуад 99 , дебитираше на платформата за стриминг во [[Квебек]], Клуб Илико во 2020 година. Сместена во Квебек, Ескуад 99 има буџет од 4 милиони за првата сезона на серијата, што е приближно ист буџет од една епизода на Бруклин девет - девет. По објавувањето на првиот трејлер, Фумеро го критикуваше кастингот, поточно оние на белите глумици во улогите засновани на Ејми Сантјаго и Роза Дијаз. ==Наводи== [[Категорија:Американски телевизиски серии]] lwppny4vcob70j59vic31y5kll4f3r4 Ана Михалкова 0 1261649 5603116 5581295 2026-08-02T10:53:17Z MasterRus21thCentury 90563 5603116 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anna Mikhalkova and Mikhail Yefremov 06.jpg|мини|2026]] '''Ана Никитична Михалкова''' е руска глумица и модел. Таа е родена на 13 мај 1974 година. Учествувала во филмовите „''Наши“'', ''„Кококо“'' и ''„Распутин“.'' Од 2002 година, таа ја претставува детската [[телевизиска програма]] ''„Spokoynoy nochi, malyshi!“'' Таа е позната и по улогата На Полина во ''Ситкомот „Универ. Нов дом од"'' 2014 година.<ref>[http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/mikhalkova Peoples.ru]</ref> Таа е најстарата ќерка на Никита Михалков.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|title=Kinoguru.com|archive-url=https://archive.today/20130127211428/http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|archive-date=2013-01-27|accessdate=2016-02-14}}</ref> == Избрана филмографија == === Филм === * ''Ана: 6 - 18'' (Анна: од 6 до 18, 1993) како самата себе * ''Берберот на Сибир'' (Сибирский цирюльник, 1998) како Дуњаша * ''Нашиот сопствен'' (Свои, 2004) како Катерина * ''Темна планета'' (Обитаемый остров, 2008) како Орди Тадер * ''[[Изгорени од сонцето 2]]'' (Утомлённые солнцем 2: Цитадель, 2010) како Нура, родилка * ''Распутин'' (Распутин, 2011) како Ана Вирубова * ''ПираМММида'' (ПираМММида, 2011) како сопруга на Мамонтов * ''Татко ми Баришников'' (Мој папа Барышников, 2011) * Љубов со акцент (Любовь с акцентом, 2012) * ''Селфи'' (Селфи, 2018) како Вика * ''Приказна за едно назначување'' (История одного назначения, 2018) како Ана Ивановна * ''Ајде да се разведеме'' (Давай разведёмся, 2019) како Маша === Телевизија === * ''Универ. Новая общага'' (Универ. Новая общага, 2011) како Полина * ''Небесен суд'' (Небесный суд, 2011, 2014) како Луција Аркадиева * ''Доктор Рихтер'' (Доктор Рихтер, 2017) како Елизавета Николскаја * ''Обична жена'' (Обычная женщина, 2018) како Марина Лаврова == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0586485}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михалкова, Ана}} [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Руски глумци]] 67405b6nxgoz5bdfzad0hqzko97wee5 Команчероси (филм од 1961) 0 1279423 5602911 4677789 2026-08-01T19:15:54Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602911 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stuart Whitman-Ina Balin in The Comancheros.jpg|мини|Стјуарт Витман-Ина Балин во „Команчерос“]] '''„Команчероси“''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''The Comancheros'') – американски [[филм]] од 1961 година, во [[Режисер|режија]] на [[Мајкл Куртиз]] по [[сценарио]]то на Џејмс Едвард Грант и Клер Хафејкер, засновано на [[роман]]от на Пол Велман. Автор на музиката е Елмер Бернстајн. Главните улоги ги толкуваат: [[Џон Вејн]], [[Стјуарт Витман]], [[Ли Марвин]], [[Ина Балин]], Мајкл Ансара итн. Ова е последниот филм на легендарниот режисер Куртиз, кој за време на снимањето бил тешко болен.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2021-10-31 HRT, Komančerosi, američki film (12) - Ciklus klasičnog vesterna (пристапено на 31.10.2021)]</ref> ==Синопсис== Дејствието на филмот се одвива во 1843 година. Откако убива човек во [[Двобој|двобој]], коцкарот Пол Регрет (го игра Витман) мора да бега за да се спаси, зашто убиениот е син на месниот [[Судење|судија]]. На бродот, Пол ја запознава слободоумната и убава девојка Пилар (ја игра Балин) и со неа ја минува ноќта. Утредента, Пилар исчезнува, а Пол е уапсен од тексашкиот ренџер Џејк Катер (го игра Вејн). Додека јаваат низ индијанската територија, Џејк и Пол пристигаат на една фарма каде наоѓаат масакрирано семејство. Тие им копаат гробови на убиените, но притоа, Пол го удира Џејк со лопатата и успева да избега. По некое време, Џејк добива нова задача: да се уфрли меѓу Команчеросите, опасни разбојници кои за своите цели ги злоупотребуваат [[Американски староседелци|Индијанците]]. Тој се претставува како [[Трговија со оружје|трговецот со оружје]] Ед Мекбејн при што започнува да работи заедно со Тули Кроу (го игра Марвин). Во една прилика, Џејк и Тули се приклучуваат на една партија карти во која игра и Пол Регрет... == Наводи == {{наводи}} {{филм-никулец}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Вестерни]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1961 година]] [[Категорија:Филмови на Мајкл Куртиз]] [[Категорија:Филмови со Џон Вејн]] [[Категорија:Филмови со Ли Марвин]] [[Категорија:Филмови со Стјуарт Витман]] [[Категорија:Филмови со Ина Балин]] [[Категорија:Филмови со Мајкл Ансара]] mxv6yxfyhyn5og60fudiytcx4t97rzt Шарлот Хорнетс 0 1286533 5602902 5323016 2026-08-01T18:56:28Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602902 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Charlotte hornets-wordmark.png|мини|Шарлот Хорнетс -лого]] '''Шарлот хорнетс''' — американски професионален [[Кошарка|кошаркарски]] тим со седиште во [[Шарлот|Шарлот, Северна Каролина]]. Хорнетс се натпреваруваат во [[Национална кошаркарска асоцијација|Националната кошаркарска асоцијација]] (НБА), како член на [[Источна конференција (НБА)|Источната конференција]] во [[Југоисточна дивизија (НБА)|Југоисточна дивизија]] на лигата. Тимот е во сопственост на членот на Кошаркарската куќа на славните [[Мајкл Џордан]], кој се заинтересирал за тимот во 2010 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nba.com/hornets/jordan_owner_100317.html|title=Michael Jordan becomes Bobcats Majority Owner|date=March 17, 2010|work=Bobcats.com|access-date=May 1, 2016|publisher=NBA Media Ventures, LLC}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2014/06/12/michael-jordan-is-a-billionaire-after-increasing-stake-in-hornets/|title=Michael Jordan Is A Billionaire After Increasing Stake In Hornets|last=Ozanian|first=Mike|date=June 12, 2014|work=[[Forbes]]|access-date=June 12, 2014}}</ref> Хорнетс своите домашни натпревари ги играат во Спектрум центарот во Аптаун Шарлот. Оригиналниот тим на Хорнетс бил основан во 1988 година, од страна на Џорџ Шин. Во 2002 година, седиштето на тимот се преместува во [[Њу Орлеанс]] и стануваат Њу Орлеанс Хорнетс. Во 2004 година, НБА го основал тимот '''Шарлот Бобкетс''', кој во тоа време се сметал за нов и неискусен тим.<ref>[https://www.nba.com/hornets/news/official_team.html "Charlotte Bobcats Become NBA’s 30th Team"] ''NBA.com''</ref> Во 2014 година, Бобкетс биле преименувани во Шарлот Хорнетс и се здобиле со официјалната историја и рекордите на оригиналните Хорнетс (кои се протегаат од 1988 до 2002 година), додека тимот на Њу Орлеанс бил преименуван во Пеликанс.<ref name="jordan_hornets">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nba.com/2013/news/05/21/bobcats-change-name-to-hornets/|title=Jordan: Bobcats changing name to Hornets|date=May 21, 2013|work=NBA.com|publisher=Turner Sports Interactive, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608110427/http://www.nba.com/2013/news/05/21/bobcats-change-name-to-hornets|archive-date=June 8, 2013|accessdate=May 21, 2013}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.bizjournals.com/charlotte/blog/queen_city_agenda/2014/04/end-of-an-era-with-charlotte-bobcats-out-of-the.html|title=End of an era: With Charlotte Bobcats out of the playoffs, Hornets return|last=Spanberg|first=Erik|date=April 29, 2014|publisher=[[American City Business Journals|Charlotte Business Journal]]|quote=Within two weeks, the Charlotte franchise plans to flip the switch and become the Hornets, adopting the nickname used by the city's original pro basketball team from 1988 to 2002.}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Клубови во НБА]] [[Категорија:Шарлот Бобкетс]] [[Категорија:Шарлот Хорнетс]] izk1qbwlx3jg2gjpqfqr9zfs54chp5u Луиз Рејнер 0 1294570 5602847 5600657 2026-08-01T15:52:47Z Gurther 105215 5602847 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Louiseraynerportrait.jpg|мини|Луиз Џ. Рејнер.]] '''Луиз Инграм Рејнер''' (21 јуни 1832 - 8 октомври 1924) била [[Уметник|британски]] [[акварел]] уметник. == Семејство == Рејнер е родена во Метлок Бат во Дербишир. Нејзините родители Семјуел Рејнер и Ен Рејнер (родено Мансер) и двајцата биле познати уметници, а Семјуел бил примен на изложба на Кралската академија кога имал 15 години. Четири од сестрите на Луиз - Ен („Ненси“), Маргарет, Роуз и Френсис - и нејзиниот брат Ричард исто така биле уметници. Нејзината најстара сестра Ен Инграм Рејнер (Ненси) изложувала во Друштвото на сликари во водени бои и трипати на Кралската академија. Семејството живеело во Метлок Бат и Дерби до 1842 година кога се преселиле во Лондон. Рајнер студирала сликарство од петнаесетгодишна возраст, најпрвин со нејзиниот татко, а подоцна со познати пријатели уметници од семејството како Џорџ Катермол, Едмунд Ниман, Дејвид Робертс и Френк Стоун. Нејзиното прво изложено дело, сликарство во масло со наслов „Внатрешноста на капелата Хадон“, било прикажано на Кралската академија во 1852 година, првото од серијата масла. == Акварел == [[Податотека:Louise_Rayner_-_Cambridge.jpg|лево|мини| Луиз Рејнер - црквата Свети Марија и Свети Мајкл, улица Трампингтон, Кембриџ. Акварел, 9,5" x 13,5".]] Меѓутоа, од 1860 година, нејзиниот медиум бил акварелот, кој го изложувала повеќе од 50 години преку организации, вклучувајќи ги Друштвото на дами уметници, Кралската академија, Кралското друштво за акварели и Кралското друштво на британски уметници. == Честер == [[Податотека:Irongate_Louise_Rayner_Derby_Museum.jpg|десно|мини| Иронгејт - од 1865 година (сега во музејот и уметничката галерија Дерби )]] Таа живеела во Честер во округот Чешир, но многу патувала, сликајќи британски сцени, во текот на летото во 1870-тите и 1880-тите. Нејзините слики се многу детални и многу живописни населени улични сцени кои го доловуваат карактерот на „стариот свет“ на британските градови во викторијанскиот период. Нејзините слики се многу популарни денес како отпечатоци и на [[Сложувалка|сложувалки]] . Околу 1910 година се преселила со нејзината сестра во Танбриџ Велс, а подоцна во Сент Леонардс, каде што починала на 8 октомври 1924 година, на 92-годишна возраст. Колекции Работата на Рајнер е претставена во збирките на уметничката галерија и музеј Расел-Котс, Музејот и уметничката галерија на Борнмут, Дерби и музејот Гросвенор, Честер, кој поседува 23 нејзини акварели, најголеми во која било јавна колекција. == Колекции == Работата на Рејнер е претставена во збирките во уметничката галерија и музеј Расел-Котс, Музејот и уметничката галерија на Бурнемут, Дерби <ref name="dudley">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm|title=Louise J. Rayner (1832–1924)|publisher=Dudley Mail|accessdate=2015-12-21|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716084959/http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm|url-status=dead}}</ref> и музејот Гросвенор, Честер, кој поседува 23 нејзини акварели, најголеми во која било јавна колекција. == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * Сајмон Фенвик, „Рајнер, Семјуел (1806–1879)“, ''Оксфордски речник за национална биографија'', Оксфорд Универзитетот Прес, 2004 [http://www.oxforddnb.com/view/article/23211 пристапено на 26 јуни 2007] г. * [https://web.archive.org/web/20051031085338/http://www.chester.gov.uk/main.asp?page=916 Луиз Рајнер], Градскиот совет на Честер == Надворешни врски == * Страница на [http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm Луиз Рајнер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716084959/http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm |date=2011-07-16 }} ДадлиМол со многу дела * [http://louiserayner.co.uk Луиз Рајнер Информации за уметникот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191030205149/http://www.louiserayner.co.uk/ |date=2019-10-30 }} од роднина [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англичани од 19 век]] [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Родени во 1832 година]] h2w1vd1cb93ugiidx8cgkja0fmsmtbj Ситна водна леќа 0 1298346 5603016 5566414 2026-08-02T08:40:32Z Bjankuloski06 332 /* Распространетост */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден (2), омородена → омородна 5603016 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Eendekroos dicht bijeen.JPG | image_caption = | genus = Lemna | species = minor | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |date=2019 |title=''Lemna minor'' |volume=2019 |article-number=e.T164057A120125670 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T164057A120125670.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Ситна водна леќа''' (''Lemna minor'') вид на слатководни растенија во подфамилијата Lemnoideae од фамилијата arum [[Козлеци|Araceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Klaus J.|last2=Nikolai B.|last3=Eric L.|year=2013|title=Telling duckweed apart: genotyping technologies for the Lemnaceae|journal=应用与环境生物学报|volume=19|pages=1–10|doi=10.3724/sp.j.1145.2013.00001}}</ref> ''L. minor'' се користи како сточна храна, биоремедијатор, за обновување на хранливи материи од отпадните води и други примени. == Опис == Водната Леќа е пловечко слатководно растение, со по еден, два, три или четири [[лист]]ови со по еден [[корен]] кој виси во водата. Како што растат повеќе лисја, растенијата се делат и стануваат посебни поединци. Коренот е 1–2&nbsp;cm долг. Листовите се овални, 1–8&nbsp;mm долга и 0,6–5&nbsp;mm широк, светло зелена, со три (ретко пет) вени и мали воздушни простори за помош на флотација. Се размножува главно вегетативно со делење. Цветовите ретко се произведуваат и мери околу 1&nbsp;mm во пречник, со мембранозна скала во облик на чаша која содржи една овулка и два стомаци. [[Семе]]то е 1&nbsp;мм долга, ребрести со 8-15 ребра. Птиците се важни за растење на водната Леќа на нови локации. Лепливиот корен му овозможува на растението да се прилепува на перјата или стапалата на птиците и на тој начин може да колонизира нови езерца. == Распространетост == Водната Леќа има [[Космополитизам (биологија)|субкосмополитска]] дистрибуција и е домородна низ поголемиот дел од [[Африка]], [[Азија]], [[Европа]] и [[Северна Америка]] . Таа е присутна секаде каде што се појавуваат [[Свежа вода|слатководни]] [[Бара|езерца]] и бавни потоци, освен за арктичката и субарктичката клима. Не е пријавен како домороден во [[Австралазија|Австралија]] или [[Јужна Америка]], иако е одомаќинет таму. == Одгледување == [[Податотека:Dam_with_lemna_minor.jpg|лево|мини| Колонија на мал базен]] За оптимални услови за раст, потребни се [[Водороден показател|pH вредности]] помеѓу 6,5 и 8. Водната Леќа може да расте на температури помеѓу 6 и 33 степени&nbsp;°C. Растот на колониите е брз, а растенијата формираат тепих кој ги покрива базените кога се соодветни услови. Во умерените региони, кога температурите се спуштаат под 6 до 7 степени&nbsp;°C, се произведуваат мали, густи органи полни со скроб наречени „туриони“. Растенијата потоа стануваат неактивни и тонат на земја за презимување. Следната пролет, тие повторно почнуваат да растат и повторно испливаат на површината.<ref name=":6">{{Наведено списание|last=Leng|year=1995|title=Duckweed: A potential high–protein feed resource for domestic animals and fish|journal=Livestock Research for Rural Development|volume=7|issue=1|pages=1–12}}</ref> Патките имаат потреба од одредени напори за управување за да се одгледуваат. Малите слободни пловечки растенија се подложни на дување во купишта што резултира со отворена водена површина што овозможува раст на [[алги]]те . Поради оваа причина, се препорачуваат долги тесни езерца што се движат нормално на преовладувачкиот ветер. Еднаквата распределба на додадените хранливи материи во барињата може да се постигне со неколку влезови. За да може да се одржи густа покривка од растенија на површината на водата и да се спречи предебел слој за раст, потребна е координирана берба и надополнување на хранливи материи.<ref name=":7">{{Наведено списание|last=Hasan|first=M.R.|year=2009|title=Use of algae and aquatic macrophytes as feed in small-scale aquaculture - a review|journal=FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper}}</ref> Барањата за [[Гноиво|вештачко ѓубриво]] за одгледување на патки зависат од изворот на вода и географската изолација на водната Леќа што се користи.<ref>{{Наведено списание|last=Bergmann|first=B.A.|year=2000|title=In vitro selection of duckweed geographical isolates for potential use in swine lagoon effluent renovation|journal=Bioresource Technology|volume=73|issue=1|pages=13–20|doi=10.1016/s0960-8524(99)00137-6}}</ref> Водната Леќа расте во бари кои се полни со дождовница, потребна е дополнителна примена на [[азот]], [[фосфор]] и [[калиум]] . Вкупниот Kjeldahl азот не треба да падне под 20–30&nbsp;mg/l доколку се одржуваат високи стапки на раст и содржина на сурови [[Белковина|белковини]] . Во однос на фосфорот, забележан е добар раст во концентрации помеѓу 6 и 154&nbsp;mg/l (нема забележлива чувствителност за високи концентрации на фосфор на стапките на раст).<ref name=":7"/> Ефлуентите од домашното животинско производство имаат многу високи концентрации на амониум и други минерали. Тие често треба да се разредат до избалансирана концентрација на хранливи материи. За водната Леќа треба изолат 8627 култивиран во течност од свинска лагуна, најдобрите стапки на производство беа постигнати кога се одгледуваше во течност од свинска лагуна разредена до 20% ( Вкупен азот Kjeldahl : 54&nbsp;mg/l, амониум: 31&nbsp;mg/l, вкупен фосфор: 16&nbsp;mg/l).<ref name=":8">{{Наведено списание|last=Cheng|first=J.|year=2002b|title=Nutrient Removal from Swine Lagoon Liquid by Lemna Minor 8627|journal=Transactions of the ASAE|volume=45|issue=4|pages=1003–1010|doi=10.13031/2013.9953}}</ref> Канализациската вода, која често има соодветна концентрација на калиум и фосфор, може да се користи за одгледување на патки, но концентрациите на азот треба да се прилагодат.<ref name=":2">{{Наведено списание|title=Lemna System for Wastewater Treatment|journal=National Environmental Technology Applications Corporation|volume=412|pages=826–5511}}</ref> == Користи == === Биоремедијација === Докажано е дека водната Леќа многу ефикасно ги отстранува тешките метали како [[олово]], [[бакар]], [[цинк]] и [[арсен]] од водите со несмртоносни концентрации.<ref>{{Наведено списание|year=2015|title=The potential of Lemna gibba L. and Lemna minor L. to remove Cu, Pb, Zn, and As in gallery water in a mining area in Keban, Turkey|journal=Journal of Environmental Management|volume=163|pages=246–253|doi=10.1016/j.jenvman.2015.08.029|pmid=26332457|hdl-access=free}}</ref> Една конкретна студија покажа дека повеќе од 70% од арсенот е отстранет по 15 дена при почетна концентрација од 0,5&nbsp;mg/l.<ref>{{Наведено списание|year=2014|title=Arsenic Uptake by Lemna minor in Hydroponic System, International|journal=Journal of Phytoremediation|volume=16|issue=12|pages=1221–1227|doi=10.1080/15226514.2013.821452|pmid=24933913}}</ref> Друга вели дека водната Леќа од својата биомаса отстранила 85-90% од Pb(NO 3) 2 со почетна концентрација од 5&nbsp;mg/l. Сепак, повисоките концентрации на олово резултираат со намалување на релативната стапка на раст на водната Леќа .<ref name=":1">{{Наведено списание|year=1999|title=Bioremoval of lead from water using Lemna minor|journal=Bioresource Technology|volume=70|issue=3|pages=225–230|doi=10.1016/s0960-8524(99)00050-4}}</ref> Бидејќи водната Леќа е температурно толерантен, покажува брз раст и лесно се собира, има висок потенцијал за економична употреба во третманите на отпадните води.<ref name=":1" /> Прочистувањето на отпадните води на Devils Lake, сместено во Северна Дакота, САД, ги користи овие корисни својства на водната Леќа и други водни растенија за третман на комунални и индустриски отпадни води.<ref name=":2"/> По одреден период на растење, растенијата се собираат и се користат како дополнување на почвата, материјал за компост или извор на белковини за [[добиток]]от .<ref name=":2" /><ref name=":0">Skillicorn P, Spira W and Journey W (1993), Duckweed aquaculture a new aquatic farming system for developing countries, The International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank</ref> Во индустриските погодени региони, каде што тешките метали се акумулираат во водите, почвите и седиментите поради антропогени активности како ископување и согорување на фосилни горива, собраниот водната Леќа не треба повторно да се користи, туку соодветно да се отстранува.<ref name=":0" /><ref>{{Наведено списание|last=William S. Hillman|last2=Dudley D. Culley Jr.|year=1978|title=The Uses of Duckweed|journal=American Scientist|volume=66|issue=4|pages=442–451|bibcode=1978AmSci..66..442H}}</ref><ref>OECD (2003), Technical Guidance for the Environmentally Sound Management of Specific Waste Streams: Used and Scrap Personal Computers.</ref> Бидејќи тешките метали имаат [[канцероген]]и ефекти кај луѓето,<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Phytofiltration of arsenic from drinking water using arsenic hyperaccumulating ferns|journal=Environ Sci Technol|volume=38|issue=12|pages=3412–3417|bibcode=2004EnST...38.3412H|doi=10.1021/es0351645|pmid=15260342}}</ref> опстојуваат долго во природата и се акумулираат во живите организми, нивното отстранување од околината е важно.<ref>{{Наведено списание|year=2010|title=Toxic effect of heavy metals on aquatic environment|journal=International Journal of Biological and Chemical Sciences|volume=4|issue=4|pages=939–952|doi=10.4314/ijbcs.v4i4.62976|doi-access=free}}</ref> Исто така, се покажа дека водената Леќа ги отстранува органските микрозагадувачи како што се фармацевтските производи <ref>Iatrou E.I., Gatidou G., Damalas D., Thomaidis N.S., Stasinakis A.S. (2017) Fate of antimicrobials in duckweed Lemna minor wastewater treatment systems.</ref> и бензотриазолите од отпадните води.<ref>Gatidou G., Oursouzidou M., Stefanatou A., Stasinakis A.S. (2017) Removal mechanisms of benzotriazoles in duckweed Lemna minor wastewater treatment systems.</ref> === Храна за добиток === Во зависност од литературата, регистрирани се различни приноси на водната Леќа . Одгледано во идеални услови, забележани се приноси до 73 тони сува материја по хектар и годишно.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/ag/AGAinfo/resources/documents/DW/Dw2.htm|title=Duckweed: A tiny aquatic plant with enormous potential for agriculture and environment|last=Leng|date=1999|work=Duckweed: A tiny aquatic plant with enormous potential for agriculture and environment|publisher=FAO|accessdate=2016-11-20|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070947/http://www.fao.org/ag/AGAinfo/resources/documents/DW/Dw2.htm|url-status=dead}}</ref> Обичната патка има висока содржина на белковини која варира од 20 до 40% во зависност од сезоната, содржината на хранливи материи во водата и условите на животната средина. Не создава многу сложени ткивни структури и затоа има ниска содржина на влакна помала од 5%. Во основа, сите негови ткива може да се користат како сточна храна за риби и живина и да ја направат патката интересен додаток во [[Додаток во исхрана|исхраната]] .<ref name=":0"/> Експерименталните истражувања покажаа дека водната Леќа може целосно да го замени додатокот од [[соја]] во исхраната на патките . Може да се одгледува директно на фармата што резултира со ниски трошоци за производство. Затоа за користење на обичната патка како [[Додаток во исхрана|додаток на храна]]&nbsp;во исхраната на бројлери е многу профитабилна и од економска гледна точка.<ref>{{Наведено списание|last=Men|first=Bui Xuan|last2=Ogle|first2=Brian|last3=Lindberg|first3=Jan Erik|year=2001|title=Use of duckweed as a protein supplement for growing ducks|journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences|volume=14|issue=12|pages=1741–1746|doi=10.5713/ajas.2001.1741|doi-access=free}}</ref> Истрагата покажа дека скапите колачи со масло од сусам во диетите со пилешко може делумно да се заменат со евтини водени Леќи со зголемени перформанси на раст на бројлери. Сепак, поради помалата содржина на сварливи белковини во водната Леќа (68,9% во споредба со 89,9% во колачот со масло од сусам), обичната патка може да се користи само како додаток на храна во диети на бројлери .<ref>{{Наведено списание|last=Ahammad|first=M. U.|last2=Swapon|first2=M. S. R|last3=Yeasmin|first3=T.|last4=Rahman|first4=M. S.|last5=Ali|first5=M. S.|year=2003|title=Replacement of sesame oil cake by duckweed (Lemna minor) in broiler diet|journal=Biological Sciences|volume=16|pages=1450–1453}}</ref> Исто така, при хранење на лежечка кокошка делумно со сушена водната Леќа r (до 150 g/kg сточна храна), кокошката ги покажала истите перформанси како кога била хранета со рибино брашно и оризова лак, додека на бојата на [[Жолчка (јајце)|жолчката]] позитивно влијаела исхраната со патки.<ref>{{Наведено списание|last=Akter, M., Chowdhury, S. D., S. D., Akter Y., Khatun, M. A.|year=2011|title=Effect of Duckweed (Lemna minor) Meal in the Diet of Laying Hen and Their Performance|journal=Bangladesh Research Publications Journal|volume=5|pages=252–261}}</ref> === Обновување на хранливи материи од отпадна вода === Водната Леќа како брзорастечка, водна билка која акумулира азот и фосфор со висока [[хранлива вредност]] за добитокот, наоѓа друга примена во искористувањето на хранливи материи од отпадните води од добитокот.<ref name=":6"/> Познато е дека оваа апликација се извршува во земјоделските системи во југоисточна Азија, каде што ѓубривото и изметот се депонираат во мали [[Еутрофикација|еутрофни]] езерца. Водата од тие езерца потоа оплодува поголеми езерца на кои се одгледува водната Леќа за понатамошна употреба како сточна храна за патки.<ref name=":3"/> Растењето на избрани географски изолати на водната Леќа на разредена течност од свинската лагуна во [[Северна Каролина]] резултираше со приноси до 28,5 gm <sup>−2</sup> ден <sup>−1</sup> (104,03 t ha <sup>−1</sup> y <sup>−1</sup> ) и отстранување на над 85% од вкупниот содржан азот и фосфор. Анаеробно предтретман (на пр. преку анаеробна дигестија во UASB ) на отпадната вода и разредување на течноста под 100&nbsp;mg/l вкупен азот Кјелдал и 50&nbsp;mg/l вкупен фосфор, доведе до најдобри перформанси во однос на растот и отстранувањето на [[хранливите материи]].<ref name=":8"/><ref>{{Наведено списание|last=El-Shafai|year=2007|title=Nutrient recovery from domestic wastewater using a UASB-duckweed ponds system|journal=Bioresource Technology|volume=98|issue=4|pages=798–807|doi=10.1016/j.biortech.2006.03.011|pmid=16713255}}</ref> Одгледувањето на водната Леќа во анаеробни услови претходно третирана отпадна вода е апликација со ниска цена, со потенцијал за подобрување на домашното ѓубриво преку производство на вредна добиточна храна. Дополнително, загадувањето на животната средина може да се намали преку отстранување на хранливите материи од ефлуентите.<ref>{{Наведено списание|last=Bergmann|first=B.A.|year=2000|title=Nutrient removal from swine lagoon effluent by Duckweed|journal=Transactions of the ASAE|volume=42|issue=2|pages=263–269|doi=10.13031/2013.2701}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Caicedo|first=J.R.|year=2002|title=Effect of anaerobic pretreatment on environmental and physiochemical characteristics of duckweed based stabilization ponds|journal=Water Science and Technology|volume=45|issue=1|pages=83–89|doi=10.2166/wst.2002.0012|pmid=11833735}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rodrigo|first=A.|year=2012|title=High nutrient removal rate from swine wastes and protein biomass production by full-scale duckweed ponds|url=https://repositorio.ufsc.br/xmlui/handle/123456789/130375|journal=Bioresource Technology|volume=112|pages=98–104|doi=10.1016/j.biortech.2012.02.083|pmid=22425517}}</ref> === Биогориво === Водната Леќа е многу погодна за производство на [[Биогориво|биоетанол]] . Поради ниската содржина на целулоза (приближно 10%) во споредба со копнените растенија, постапката на претворање на скробот во етанол е релативно лесна.<ref name=":4">{{Наведено списание|year=2012|title=Growing Lemna minor in agricultural wastewater and converting the duckweed biomass to ethanol|journal=Bioresource Technology|volume=124|pages=485–488|doi=10.1016/j.biortech.2012.08.050|pmid=22985823}}</ref> Одгледан во разредена вода во свинската лагуна, водната Леќа акумулира 10,6% скроб од вкупната сува тежина. Под идеални услови во однос на достапноста на фосфати, нитрати и шеќер и оптимална pH вредност, процентот на скроб со вкупната сува тежина е малку поголем (12,5%). Потиснувањето на фотосинтетичката активност на водната Леќа со негово одгледување во темница и додавање на гликоза дополнително ја зголемува акумулацијата на скроб до 36%.<ref name=":4" /> По бербата, ензимската [[хидролиза]] ослободува до 96,2% од скроб врзана гликоза.<ref name=":4"/> Приносот на етанол по сува тежина во последователниот процес на [[ферментација]] зависи од содржината на гликоза и достапноста на хранливи материи во медиумот за раст, но ова може да се спореди со приносите на етанол од лигноцелулоза на енергетските култури како што се Мискантус и џиновска трска .<ref name=":4" /><ref>{{Наведено списание|last=Ge X.|last2=Burner DM|last3=Xu J|last4=Phillips GC|last5=Sivakumar G|year=2011|title=Bioethanol production from dedicated energy crops and residues in Arkansas, USA|journal=Biotechnology Journal|volume=6|issue=1|pages=66–73|doi=10.1002/biot.201000240|pmid=21086455}}</ref> Но, за разлика од овие енергетски култури, биомасата на водената Леќа не бара никакви топлински или хемиски предтретман.<ref name=":4" /> === Експерименти за екотоксичност === Водната а Леќа вообичаено се користи за проценка на екотоксичноста на органските и неорганските микрозагадувачи <ref>{{Наведено списание|last=Gatidou|first=Georgia|last2=Stasinakis|first2=Athanasios S.|last3=Iatrou|first3=Evangelia I.|date=1 January 2015|title=Assessing single and joint toxicity of three phenylurea herbicides using Lemna minor and Vibrio fischeri bioassays|journal=Chemosphere|volume=119|pages=S69–S74|bibcode=2015Chmsp.119S..69G|doi=10.1016/j.chemosphere.2014.04.030|pmid=24821233}}</ref> како и за проценка на токсичноста на отпадните води и исцедокот од депониите .<ref>{{Наведено списание|last=Nika|first=M. C.|last2=Ntaiou|first2=K.|last3=Elytis|first3=K.|last4=Thomaidi|first4=V. S.|last5=Gatidou|first5=G.|last6=Kalantzi|first6=O. I.|last7=Thomaidis|first7=N. S.|last8=Stasinakis|first8=A. S.|date=15 July 2020|title=Wide-scope target analysis of emerging contaminants in landfill leachates and risk assessment using Risk Quotient methodology|journal=Journal of Hazardous Materials|volume=394|pages=122493|doi=10.1016/j.jhazmat.2020.122493|pmid=32240898}}</ref> Информациите за применетата методологија се дадени во соодветниот протокол на ОЕЦД.<ref>{{Наведена книга|title=OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 2|date=2006|publisher=OECD Publishing|isbn=978-92-64-01619-4|chapter=Test No. 221: Lemna sp. Growth Inhibition Test|doi=10.1787/9789264016194-en}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Водни леќи]] [[Категорија:Слатководни растенија]] bfz4kp4ndv6e4y2iul5xy58hqdrso8k Грабливост 0 1299547 5602860 5596048 2026-08-01T16:37:11Z Bojan9Spasovski 91316 /* Проценка */ 5602860 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Polar_bear_(Ursus_maritimus)_with_its_prey.jpg|мини| Осамен грабливец: [[бела мечка]] се храни со брадеста фока што ја убила.]] [[Податотека:Ants_eating_cicada,_jjron_22.11.2009.jpg|мини|Социјални грабливци : мравките од месо соработуваат за да се хранат со цикада многу поголема од нив.]] '''Грабливост''' или '''предација''' — биолошки однос каде што еден организам, '''грабливецот''' ('''предатор'''), убива и јаде друг организам, неговиот '''плен'''. Тоа е едно од семејството на вообичаени однесувања за хранење кое вклучува [[паразитизам]] и [[Паразитизам|микрограбливост]] (кои обично не го убиваат домаќинот) и паразитоидизам (што секогаш го прави, на крајот). Се разликува од [[Мршојадни животни|чистењето]] на мртвиот плен, иако многу грабливци исто така чистат; се преклопува со [[Растителнојадно животно|тревопасните животни]], бидејќи грабливците на семињата и деструктивните фрујадци се грабливци. Грабливците можат активно да бараат или да го гонат пленот или да го чекаат, честопати скриен. Кога е откриен плен, грабливецот проценува дали да го нападне. Ова може да вклучува заседа или потера пред грабнување, понекогаш по следење на пленот. Ако нападот е успешен, грабливецот го убива пленот, ги отстранува сите нејадливи делови како лушпата или боцките и го јаде. Грабливците се приспособени и често се високо специјализирани за лов, со акутни сетила како што се [[Око|видот]], слухот или мирисот . Многу грабливи [[Животно|животни]], и [[’Рбетници|’рбетници]] и [[безрбетници]], имаат остри канџи или вилици за да го фатат, убиваат и исечат пленот. Други адаптации вклучуваат способност за криење и агресивна мимикрија кои ја подобруваат ефикасноста на ловот. Грабливоста има моќен селективен ефект врз пленот, а пленот развива противграбливски приспособувања, како што се [[Апосемија|предупредувачко обојување]], алармни повици и други сигнали, камуфлажа, [[мимикрија]] на добро одбранети видови и одбранбени боцки и хемикалии. Понекогаш грабливецот и пленот се наоѓаат во еволутивна трка во вооружување, циклус на адаптации и контра-адаптации. Грабливоста е главен двигател на [[еволуција]]та барем од [[Камбриум|камбрискиот]] период. == Определба == [[Податотека:IndianSpiderWasp.JPG|лево|мини| Пајаковите оси ги парализираат и на крајот ги убиваат своите домаќини, но се сметаат за паразитоиди, а не за грабливци.]] На најосновно ниво, грабливците убиваат и јадат други организми. Сепак, концептот на грабливост е широк, различно дефиниран во различни контексти и вклучува широк спектар на методи на хранење; а некои врски што резултираат со смрт на пленот генерално не се нарекуваат грабливост. Паразитоид, како што е ихнеумонската оса, ги положува јајцата во или на својот домаќин; јајцата се отвораат во ларви, кои го јадат домаќинот и тој неизбежно умира. Зоолозите генерално го нарекуваат ова форма на [[паразитизам]], иако конвенционално се смета дека паразитите не ги убиваат своите домаќини. Може да се дефинира дека грабливецот се разликува од паразитоидот по тоа што има многу плен, заробен во текот на неговиот живот, каде што ларвата на [[паразитоид]] има само еден, или барем има обезбедено снабдување со храна за него само во една прилика.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-ng4hIDQ_k8C&pg=PT105|title=Biodiversity and Insect Pests: Key Issues for Sustainable Management|last=Gurr|first=Geoff M.|last2=Wratten|first2=Stephen D.|last3=Snyder|first3=William E.|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=978-1-118-23185-2|page=105}}</ref><ref name="LaffertyKuris2002">{{Наведено списание|last=Lafferty, K. D.|last2=Kuris, A. M.|date=2002|title=Trophic strategies, animal diversity and body size|journal=Trends Ecol. Evol.|volume=17|issue=11|pages=507–513|doi=10.1016/s0169-5347(02)02615-0}}</ref> [[Податотека:Predation's_Boundaries.svg|мини|Поврзаност на грабливоста со други стратегии за хранење]] Има и други тешки и гранични случаи. [[Паразитизам|Микрограбливците]] се мали животни кои, како и грабливците, целосно се хранат со други организми; тие вклучуваат [[Болва|болви]] и [[Комарец|комарци]] кои консумираат крв од живи животни и [[Лисна вошка|вошки]] кои консумираат сок од живи растенија. Меѓутоа, бидејќи тие обично не ги убиваат своите домаќини, тие сега често се сметаат за паразити.<ref name="PoulinRandhawa2015">{{Наведено списание|last=Poulin|first=Robert|last2=Randhawa|first2=Haseeb S.|date=February 2015|title=Evolution of parasitism along convergent lines: from ecology to genomics|journal=Parasitology|volume=142|issue=Suppl 1|pages=S6–S15|doi=10.1017/S0031182013001674|pmc=4413784|pmid=24229807}}</ref><ref name="Rollinson">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9y4AlXka7t0C&pg=PA28|title=The Many Roads to Parasitism: A Tale of Convergence|last=Poulin, Robert|work=Advances in Parasitology|publisher=Academic Press|year=2011|isbn=978-0-12-385897-9|editor-last=Rollinson, D.|volume=74|pages=27–28|doi=10.1016/B978-0-12-385897-9.00001-X|pmid=21295676|author-link=Robert Poulin (zoologist)|editor-last2=Hay, S. I.}}</ref> Животните кои [[Пасење|пасат]] на [[фитопланктон]] или душеци од микроби се грабливци, бидејќи ги консумираат и убиваат нивните организми за храна; но тревопасните животни кои прелистуваат лисја не се, бидејќи нивните растенија кои им служат како храна обично го преживуваат нападот.<ref name="Bengtson2002"/> Кога животните јадат семиња ( ''грабливост'' на семиња или ''зрна'' ) или јајца ( ''грабливост'' на јајца), тие консумираат цели живи организми, што по дефиниција ги прави грабливци.<ref name="Janzen">{{Наведено списание|last=Janzen|first=D. H.|year=1971|title=Seed Predation by Animals|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|pages=465–492|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.002341}}</ref><ref name="NilssonBjörkman1985">{{Наведено списание|last=Nilsson|first=Sven G.|last2=Björkman|first2=Christer|last3=Forslund|first3=Pär|last4=Höglund|first4=Jacob|year=1985|title=Egg predation in forest bird communities on islands and mainland|journal=Oecologia|volume=66|issue=4|pages=511–515|bibcode=1985Oecol..66..511N|doi=10.1007/BF00379342|pmid=28310791}}</ref><ref name="HulmeBenkman2002">{{Наведена книга|title=Granivory|last=Hulme, P. E.|last2=Benkman, C. W.|work=Plant animal Interactions: An Evolutionary Approach|publisher=Blackwell|year=2002|isbn=978-0-632-05267-7|editor-last=C. M. Herrera and O. Pellmyr|pages=132–154}}</ref> [[Мршојадни животни|Чистачите]], организми кои јадат само организми пронајдени веќе мртви, не се грабливци, но многу грабливци како [[шакал]]от и [[хиена]]та чистат кога ќе се укаже прилика.<ref name="Bengtson2002"/><ref>{{Наведено списание|last=Kane|first=Adam|last2=Healy|first2=Kevin|last3=Guillerme|first3=Thomas|last4=Ruxton|first4=Graeme D.|last5=Jackson|first5=Andrew L.|date=2017|title=A recipe for scavenging in vertebrates – the natural history of a behaviour|journal=Ecography|volume=40|issue=2|pages=324–334|doi=10.1111/ecog.02817|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behaviour|last=Kruuk|first=Hans|publisher=University of California Press|year=1972|isbn=978-0226455082|pages=107–108}}</ref> Меѓу безрбетниците, [[Оса|социјалните оси]] (жолти јакни) се и ловци и чистачи на други инсекти.<ref name="Schmidt2009">{{Наведена книга|title=Wasps - ScienceDirect|last=Schmidt|first=Justin O.|work=Encyclopedia of Insects|year=2009|isbn=9780123741448|edition=Second|pages=1049–1052|chapter=Wasps|doi=10.1016/B978-0-12-374144-8.00275-7}}</ref> == Таксономски опсег == Додека примерите на грабливци меѓу цицачите и птиците се добро познати,<ref name="Stevens2010">{{Наведено списание|last=Stevens, Alison N. P.|date=2010|title=Predation, Herbivory, and Parasitism|url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/predation-herbivory-and-parasitism-13261134|journal=Nature Education Knowledge|volume=3|issue=10|page=36}}</ref> грабливците може да се најдат во широк опсег на таксони вклучувајќи членконоги. Тие се вообичаени меѓу инсектите, вклучително и мантиди, вилински коњчиња, врвки и скорпии . Кај некои видови, како што е алдерот, само ларвите се грабливи (возрасните не јадат). Пајаците се грабливи, како и другите копнени безрбетници како што се [[Скорпија|скорпиите]]; стоногалки; некои грини, полжави и голтки; [[Цевчести црви|нематоди]]; и планарни црви.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://australianmuseum.net.au/predators-parasites-and-parasitoids|title=Predators, parasites and parasitoids|work=Australian Museum|language=en|accessdate=19 September 2018}}</ref> Во морските средини, повеќето [[Жаркари|книдари]] (на пр. [[Медуза|медузи]], хидроиди ), [[Реброносци|ктенофора]] (желе со чешел), [[Иглокожи|ехинодерми]] (на пример, [[Морска ѕвезда|морски ѕвезди]], [[морски ежови]], песочни долари и [[морски краставици]] ) и [[Сплескани црви|рамни црви]] се грабливи. Меѓу [[ракови]]те, јастозите, [[Краба|раковите]], ракчињата и шталите се грабливци,<ref>{{Наведена книга|title=What Is life? : a guide to biology|url=https://archive.org/details/whatislifeguidet0000phel_p2t9|last=Phelan|first=Jay|date=2009|publisher=W.H. Freeman & Co|isbn=9781429223188|edition=Student|page=[https://archive.org/details/whatislifeguidet0000phel_p2t9/page/432 432]}}</ref> а за возврат раковите се плен на речиси сите [[главонози]] (вклучувајќи [[октопод]]и, лигњи и сипи ).<ref>{{Наведено списание|last=Villanueva|first=Roger|last2=Perricone|first2=Valentina|last3=Fiorito|first3=Graziano|date=17 August 2017|title=Cephalopods as Predators: A Short Journey among Behavioral Flexibilities, Adaptions, and Feeding Habits|journal=Frontiers in Physiology|volume=8|pages=598|doi=10.3389/fphys.2017.00598|pmc=5563153|pmid=28861006|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Инфузория_туфелька_поедает_бактерии!.gif|мини| ''[[Парамециум]]'', граблив цилијат, кој се храни со [[бактерии]]]] Прабливоста на семињата е ограничена на цицачи, птици и инсекти, но го има во речиси сите копнени екосистеми.<ref name="Janzen"/><ref name="HulmeBenkman2002"/> Грабливоста на јајцата ги вклучува и специјалните грабливци на јајца, како што се некои [[Змија|змии]] од [[Смокови|колобриди]], и генералистите, како што се лисиците и јазовците, кои опортунистички земаат јајца кога ќе ги најдат.<ref name="HanssenErikstad2012">{{Наведено списание|last=Hanssen|first=Sveinn Are|last2=Erikstad|first2=Kjell Einar|date=2012|title=The long-term consequences of egg predation|journal=Behavioral Ecology|volume=24|issue=2|pages=564–569|doi=10.1093/beheco/ars198|doi-access=free}}</ref><ref name="Pike Clark Manica Tseng p.">{{Наведено списание|last=Pike|first=David A.|last2=Clark|first2=Rulon W.|last3=Manica|first3=Andrea|last4=Tseng|first4=Hui-Yun|last5=Hsu|first5=Jung-Ya|last6=Huang|first6=Wen-San|date=2016-02-26|title=Surf and turf: predation by egg-eating snakes has led to the evolution of parental care in a terrestrial lizard|journal=Scientific Reports|volume=6|issue=1|pages=22207|bibcode=2016NatSR...622207P|doi=10.1038/srep22207|pmc=4768160|pmid=26915464}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/299389845|title=Understanding Predation: A review bringing together natural science and local knowledge of recent wild bird population changes and their drivers in Scotland|last=Ainsworth|first=Gill|last2=Calladine|first2=John|last3=Martay|first3=Blaise|last4=Park|first4=Kirsty|last5=Redpath|first5=Steve|last6=Wernham|first6=Chris|last7=Wilson|first7=Mark|last8=Young|first8=Juliette|date=2017|publisher=Scotland's Moorland Forum|pages=233–234|doi=10.13140/RG.2.1.1014.6960}}</ref> Некои растенија, како стомното растение, стапицата за муви на Венера и слаткото, се [[Месојадно растение|месојадни и консумираат инсекти]] .<ref name="Stevens2010"/> Методите на грабеж од страна на растенијата варираат во голема мера, но често вклучуваат замка за храна, механичка стимулација и електрични импулси за на крајот да го фатат и консумираат пленот.<ref>{{Наведено списание|last=Hedrich|first=Rainer|last2=Fukushima|first2=Kenji|date=20 May 2021|title=On the Origin of Carnivory: Molecular Physiology and Evolution of Plants on an Animal Diet|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-arplant-080620-010429|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=72|issue=1|at=annurev–arplant–080620-010429|doi=10.1146/annurev-arplant-080620-010429|issn=1543-5008|pmid=33434053|access-date=2022-04-26|archive-date=2022-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220507221318/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-arplant-080620-010429|url-status=dead}}</ref> Некои месојадни габи фаќаат [[Цевчести црви|нематоди]] користејќи или активни стапици во форма на стегачки прстени или пасивни стапици со лепливи структури.<ref>{{Наведено списание|last=Pramer, D.|year=1964|title=Nematode-trapping fungi|journal=Science|volume=144|issue=3617|pages=382–388|bibcode=1964Sci...144..382P|doi=10.1126/science.144.3617.382|jstor=1713426|pmid=14169325}}</ref> Многу видови на [[Праживотни|протозои]] ( [[еукариоти]] ) и [[бактерии]] ( [[прокариоти]] ) плен на други микроорганизми; начинот на хранење е очигледно антички и еволуирал многу пати во двете групи.<ref name="Stevens2010"/><ref name="VelicerMendes-Soares2007">{{Наведено списание|last=Velicer|first=Gregory J.|last2=Mendes-Soares|first2=Helena|date=2007|title=Bacterial predators|url=https://www.cell.com/current-biology/pdf/S0960-9822(08)01412-7.pdf|journal=Cell|volume=19|issue=2|pages=R55–R56|doi=10.1016/j.cub.2008.10.043|pmid=19174136|doi-access=free}}</ref><ref name="JurkevitchDavidov2006">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/predatoryprokary00jurk|title=Predatory Prokaryotes|last=Jurkevitch|first=Edouard|last2=Davidov|first2=Yaacov|date=2006|publisher=Springer|isbn=978-3-540-38577-6|pages=[https://archive.org/details/predatoryprokary00jurk/page/n17 11]–56|chapter=Phylogenetic Diversity and Evolution of Predatory Prokaryotes|doi=10.1007/7171_052|url-access=limited}}</ref> Помеѓу слатководните и морските [[зоопланктон]]и, без разлика дали се едноклеточни или повеќеклеточни, грабливото пасење на [[фитопланктон]]от и помалите зоопланктони е вообичаено и се среќава во многу видови нанофлагелати, динофлагелати, цилијати, [[ротифери]], разновидна палета на меровапланктонски групи и животински групи на ракови, имено копеподи и кладоцерани.<ref name="HansenBjørnsenHansen1997">{{Наведено списание|last=Hansen|first=Per Juel|last2=Bjørnsen|first2=Peter Koefoed|last3=Hansen|first3=Benni Winding|year=1997|title=Zooplankton grazing and growth: Scaling within the 2-2,-μm body size range|journal=Limnology and Oceanography|volume=42|issue=4|pages=687–704|bibcode=1997LimOc..42..687H|doi=10.4319/lo.1997.42.4.0687|doi-access=free}} summarizes findings from many authors.</ref> == Пребарување храна == [[Податотека:Foraging_Sequence.svg|мини|Основен циклус на потрага по храна за грабливец, со одредени варијации<ref name="Kramer2001"/>]] За да се нахрани, грабливецот мора да го бара, да го следи и да го убие својот плен. Овие дејства формираат циклус на потрага по храна.<ref name="Griffiths">{{Наведено списание|last=Griffiths|first=David|date=November 1980|title=Foraging costs and relative prey size|journal=The American Naturalist|volume=116|issue=5|pages=743–752|doi=10.1086/283666|jstor=2460632}}</ref><ref name="WetzelLikens2000">{{Наведена книга|title=Limnological Analyses|last=Wetzel|first=Robert G.|last2=Likens|first2=Gene E.|publisher=Springer|year=2000|isbn=978-1-4419-3186-3|pages=[https://archive.org/details/limnologicalanal0000wetz/page/257 257–262]|chapter=Predator-Prey Interactions|doi=10.1007/978-1-4757-3250-4_17|chapter-url=https://archive.org/details/limnologicalanal0000wetz}}</ref> Грабливецот мора да одлучи каде да бара плен врз основа на неговата географска местоположба; и штом ќе најде плен, мора да процени дали да го следи или да чека подобар избор. Ако избере потера, неговите физички способности го одредуваат начинот на потера (на пример, заседа или потера).<ref name="Pianka"/><ref>{{Наведена книга|title=Geographical ecology : patterns in the distribution of species|url=https://archive.org/details/geographicalecol0000maca_z5c6|last=MacArthur|first=Robert H.|date=1984|publisher=Princeton University Press|isbn=9780691023823|pages=[https://archive.org/details/geographicalecol0000maca_z5c6/page/59 59]–76|chapter=The economics of consumer choice}}</ref> Откако ќе го фати пленот, можеби ќе треба да троши енергија и за ''ракување со'' него (на пр., убивање, отстранување на секоја школка или боцки и голтање).<ref name="Kramer2001">{{Наведена книга|title=Evolutionary Ecology: Concepts and Case Studies|last=Kramer|first=Donald L.|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198030133|editor-last=Fox|editor-first=C. W.|pages=232–238|chapter=Foraging behavior|access-date=20 September 2018|editor-last2=Roff|editor-first2=D. A.|editor-last3=Fairbairn|editor-first3=D. J.|chapter-url=http://www.biology.mcgill.ca/faculty/kramer/articles/Kramer_90_part_a.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712172711/http://www.biology.mcgill.ca/faculty/kramer/articles/Kramer_90_part_a.pdf|archive-date=12 July 2018}}</ref><ref name="Griffiths" /> === Пребарување === Грабливците имаат избор на начини на пребарување кои се движат од ''седење и чекање'' до ''активно'' или ''широко барање храна''.<ref name="Kramer2001"/><ref name="Bell2012">{{Harvnb|Bell|2012}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Lifestyles and feeding biology|last=Eastman|first=Lucas B.|last2=Thiel|first2=Martin|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199797066|editor-last=Thiel|editor-first=Martin|pages=535–556|chapter=Foraging behavior of crustacean predators and scavengers|editor-last2=Watling|editor-first2=Les}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Perry|first=Gad|date=January 1999|title=The Evolution of Search Modes: Ecological versus Phylogenetic Perspectives|journal=The American Naturalist|volume=153|issue=1|pages=98–109|doi=10.1086/303145|pmid=29578765}}</ref> Методот на седење и чекање е најсоодветен ако пленот е густ и подвижен, а грабливецот има ниски барања за енергија.<ref name="Bell2012"/> Широкото барање храна троши повеќе енергија и се користи кога пленот е седентарен или ретко распространет.<ref name="Pianka"/><ref name="Bell2012"/> Постои континуитет на режими на пребарување со интервали помеѓу периодите на движење кои се движат од секунди до месеци. Ајкулите, сончевите рипчиња, [[Инсектојади|инсектојадните]] птици и [[Ровчици|итрините]] речиси секогаш се движат додека пајаците кои градат мрежа, водните безрбетници, богомолките и ветрушките ретко се движат. Помеѓу, краставиците и другите крајбрежни птици, слатководните риби, вклучително и слатките, и ларвите на кокцинелидните [[Бубамари|бубачки (бубамари)]], наизменично се движат меѓу активно пребарување и скенирање на околината.<ref name="Bell2012"/> [[Податотека:Thalassarche_melanophrys_in_flight_2_-_SE_Tasmania.jpg|лево|мини|Албатросот со црни веѓи редовно лета стотици километри низ речиси празниот океан за да најде парчиња храна.]] Распределбите на пленот честопати се собираат на едно место, а грабливците реагираат со барање каде што пленот е најгусто распределен, а потоа бараат во закрпи.<ref name="Kramer2001"/> Онаму каде што храната се наоѓа во групи, како што се ретки дождовни риби во речиси празен океан, фазата на пребарување бара од грабливецот да патува значително време и да потроши значителна количина на енергија, за да го лоцира секое парче храна.<ref name="Bell2012" /> На пример, црно-веѓестиот албатрос редовно прави летови за потрага по храна во опсег од околу 700 километри (430 милји), до максимален опсег на потрага по храна од 3000 километри (1860 милји) за размножување на птици кои собираат храна за своите млади.{{Efn|A range of 3000 kilometres means a flight distance of at least 6000 kilometres out and back.}}<ref name="Gremillet2000">{{Наведено списание|last=Gremillet|first=D.|last2=Wilson|first2=R. P.|last3=Wanless|first3=S.|last4=Chater|first4=T.|date=2000|title=Black-browed albatrosses, international fisheries and the Patagonian Shelf|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=195|pages=69–280|bibcode=2000MEPS..195..269G|doi=10.3354/meps195269|doi-access=free}}</ref> Со статичен плен, некои грабливци можат да научат соодветни локации на групи и да се враќаат кај нив во интервали за да се хранат.<ref name="Bell2012">{{Harvnb|Bell|2012}}</ref> Оптималната стратегија за потрага по храна за пребарување е моделирана со помош на теоремата за маргинална вредност.<ref name="Charnov1976">{{Наведено списание|last=Charnov|first=Eric L.|year=1976|title=Optimal foraging, the marginal value theorem|url=https://www.int-res.com/articles/meps/195/m195p269.pdf|journal=Theoretical Population Biology|volume=9|issue=2|pages=129–136|doi=10.1016/0040-5809(76)90040-x|pmid=1273796}}</ref> Моделите за пребарување често се појавуваат случајно. Една таква е прошетка Леви, која има тенденција да вклучува кластери од кратки чекори со повремени долги чекори. Добро одговара на однесувањето на широк спектар на организми, вклучувајќи бактерии, пчели, ајкули и човечки ловци-собирачи.<ref>{{Наведено списание|last=Reynolds|first=Andy|date=September 2015|title=Liberating Lévy walk research from the shackles of optimal foraging|journal=Physics of Life Reviews|volume=14|pages=59–83|bibcode=2015PhLRv..14...59R|doi=10.1016/j.plrev.2015.03.002|pmid=25835600}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Buchanan|first=Mark|date=5 June 2008|title=Ecological modelling: The mathematical mirror to animal nature|journal=Nature|volume=453|issue=7196|pages=714–716|doi=10.1038/453714a|pmid=18528368|doi-access=free}}</ref> === Проценка === [[Податотека:Ladybug_aphids.JPG|мини| [[Седумточкеста бубамара|Бубамарите со седум точки]] избираат растенија со добар квалитет за нивниот плен на [[Лисна вошка|вошки]].]] Откако ќе најде плен, грабливецот мора да одлучи дали да го следи или да продолжи да го бара. Одлуката зависи од вклучените трошоци и придобивки. Птицата која бара инсекти троши многу време во потрага, но нивното фаќање и јадење е брзо и лесно, така што ефикасната стратегија за птицата е да го јаде секој вкусен инсект што ќе го најде. Спротивно на тоа, грабливец како лав или сокол лесно го наоѓа својот плен, но за да го фати бара многу напор. Во тој случај, грабливецот е поселективен.<ref name="Pianka">{{Наведена книга|title=Evolutionary ecology|last=Pianka|first=Eric R.|date=2011|publisher=Eric R. Pianka|edition=7 (eBook)|pages=78&ndash;83}}</ref> Еден од факторите што треба да се земе предвид е големината. Премалиот плен можеби не е вреден за маката поради количината на енергија што ја дава. Премногу голем и можеби е премногу тешко да се улови. На пример, мантидата фаќа плен со своите предни нозе и тие се оптимизирани за грабање плен со одредена големина. Мантидите не сакаат да напаѓаат плен што е далеку од таа големина. Постои позитивна корелација помеѓу големината на грабливецот и неговиот плен.<ref name="Pianka"/> Грабливецот исто така може да процени група и да одлучи дали да помине време во потрага по плен во неа.<ref name="Kramer2001"/> Ова може да вклучи одредено знаење за преференциите на пленот; на пример, [[бубамари]]те можат да изберат парче вегетација погодна за нивниот плен на [[Лисна вошка|вошки]].<ref name="WilliamsFlaxman2012">{{Наведено списание|last=Williams|first=Amanda C.|last2=Flaxman|first2=Samuel M.|year=2012|title=Can predators assess the quality of their prey's resource?|journal=Animal Behaviour|volume=83|issue=4|pages=883–890|doi=10.1016/j.anbehav.2012.01.008}}</ref> === Лов === За да го фатат пленот, грабливците имаат спектар на начини на потера кои се движат од отворена потера (грабливост по ''потера'' ) до ненадеен удар на плен во близина (''гребливост од заседа'').<ref name="Stevens2010"/><ref name="Kramer2001"/><ref>{{Наведено списание|last=Scharf|first=Inon|last2=Nulman|first2=Einat|last3=Ovadia|first3=Ofer|last4=Bouskila|first4=Amos|date=September 2006|title=Efficiency evaluation of two competing foraging modes under different conditions|journal=The American Naturalist|volume=168|issue=3|pages=350–357|doi=10.1086/506921|pmid=16947110}}</ref> Друга стратегија помеѓу заседата и потера е ''балистичкото пресретнување'', каде што грабливецот го набљудува и предвидува движењето на пленот и потоа го започнува својот напад соодветно.<ref name="MooreBiewener2015"/> ==== Заседа ==== Грабливците кои чекаат од заседа се месојадни животни кои го фаќаат пленот скришум или изненадувачки. Кај животните, грабливецот од заседа се одликува со тоа што грабливецот ја скенира околината од скриена положба додека не се забележи плен, а потоа брзо извршува фиксен изненаден напад.<ref name="MooreBiewener2015"/><ref name="deVries">{{Наведено списание|last=deVries, M. S.|last2=Murphy, E. A. K.|last3=Patek S. N.|year=2012|title=Strike mechanics of an ambush predator: the spearing mantis shrimp|journal=Journal of Experimental Biology|volume=215|issue=Pt 24|pages=4374–4384|doi=10.1242/jeb.075317|pmid=23175528|doi-access=free}}</ref> Грабливците од заседа на ’рбетниците вклучуваат жаби, риби како што се ангелската ајкула, северната штука и источната жаба риба.<ref name="MooreBiewener2015" /><ref name="WhosWho">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hww.ca/hww2.asp?pid=1&id=87&cid=8|title=Cougar|work=Hinterland Who's Who|publisher=[[Canadian Wildlife Service]] and [[Canadian Wildlife Federation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518235841/http://www.hww.ca/hww2.asp?pid=1&id=87&cid=8|archive-date=18 May 2007|accessdate=22 May 2007}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.in.gov/dnr/fishwild/files/fw-pikes.pdf|title=Pikes (Esocidae)|publisher=Indiana Division of Fish and Wildlife|accessdate=3 September 2018}}</ref><ref name="fishes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fishesofaustralia.net.au/home/species/2835|title=Eastern Frogfish, Batrachomoeus dubius|last=Bray|first=Dianne|work=Fishes of Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914181407/http://www.fishesofaustralia.net.au/home/species/2835|archive-date=14 September 2014|accessdate=14 September 2014}}</ref> Меѓу многуте грабливци од заседа безрбетници се пајаците од врата и пајаците од австралиски рак на копно и ракчињата богомолка во морето.<ref name="deVries" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/nature/life/Liphistius|title=Trapdoor spiders|publisher=BBC|accessdate=12 December 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.desertmuseum.org/books/nhsd_trapdoor_spider.php|title=Trapdoor spider|year=2014|publisher=Arizona-Sonora Desert Museum|accessdate=12 December 2014}}</ref> Грабливците од заседа често градат дупка во која ќе се сокријат, подобрувајќи го прикривањето по цена на намалување на нивното видно поле. Некои грабливци од заседа користат и мамки за да привлечат плен во опсегот на удар.<ref name="MooreBiewener2015" /> Движењето за фаќање треба да биде брзо за да се зароби пленот, имајќи предвид дека нападот не може да се измени откако ќе се започне.<ref name="MooreBiewener2015" /> ==== Балистичко пресретнување ==== [[Податотека:Chameleon_gab_fbi.png|мини| [[Камелеон]]от го напаѓа пленот испуштајќи го јазикот.]] Балистичкото пресретнување е стратегија каде што грабливецот го набљудува движењето на пленот, го предвидува неговото движење, изработува патека за пресретнување и потоа го напаѓа пленот на таа патека. Ова се разликува од грабливката од заседа по тоа што грабливецот го прилагодува својот напад според тоа како се движи пленот.<ref name="MooreBiewener2015">{{Наведено списание|last=Moore|first=Talia Y.|last2=Biewener|first2=Andrew A.|date=2015|title=Outrun or Outmaneuver: Predator–Prey Interactions as a Model System for Integrating Biomechanical Studies in a Broader Ecological and Evolutionary Context|url=https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/25858000/MooreICB2015_Preprint.pdf?sequence=1|journal=Integrative and Comparative Biology|volume=55|issue=6|pages=1188–97|doi=10.1093/icb/icv074|pmid=26117833|doi-access=free}}</ref> Балистичкото пресретнување вклучува краток период за планирање, давајќи му можност на пленот да избега. Некои жаби чекаат додека змиите не почнат да удираат пред да скокнат, намалувајќи го времето на располагање на змијата да го рекалибрира нејзиниот напад и максимизирајќи го аголното прилагодување што змијата треба да го направи за да ја пресретне жабата во реално време.<ref name="MooreBiewener2015" /> Балистичките грабливци вклучуваат инсекти како што се вилинските коњчиња и ’рбетници како што се стрелците (напаѓаат со млаз вода), [[камелеон]]и (напаѓаат со јазикот) и некои [[Смокови|колубридни змии]].<ref name="MooreBiewener2015"/> ==== Извршување ==== Во потерата на грабливците, грабливците бркаат плен што бега. Ако пленот бега во права линија, фаќањето зависи само од тоа дали грабливецот е побрз од пленот.<ref name="MooreBiewener2015"/> Ако пленот маневрира вртејќи сè додека бега, грабливецот мора да реагира во реално време за да пресмета и следи нова патека за пресретнување, како на пример со паралелна навигација, додека се затвора врз пленот.<ref name="MooreBiewener2015" /> Многу грабливци за потера користат камуфлажа за да му пријдат на пленот што е можно поблиску незабележано ( ''демнат'' ) пред да започнат со потера.<ref name="MooreBiewener2015" /> Грабливците на потера вклучуваат копнени цицачи како што се луѓе, африкански диви кучиња, забележани хиени и волци; морски грабливци како што се делфини, орки и многу грабливи риби, како што е туната;<ref>{{Наведено списание|last=Gazda|first=S. K.|last2=Connor|first2=R. C.|last3=Edgar|first3=R. K.|last4=Cox|first4=F.|year=2005|title=A division of labour with role specialization in group-hunting bottlenose dolphins (Tursiops truncatus) off Cedar Key, Florida|journal=Proceedings of the Royal Society|volume=272|issue=1559|pages=135–140|doi=10.1098/rspb.2004.2937|pmc=1634948|pmid=15695203}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K2fNBQAAQBAJ&pg=PA233|title=Ecology and Conservation of Fishes|last=Tyus|first=Harold M.|publisher=CRC Press|year=2011|isbn=978-1-4398-9759-1|page=233}}</ref> грабливи птици (грабливци) како соколи; и инсекти како вилински коњчиња .<ref name="Combes">{{Наведено списание|last=Combes|first=S. A.|last2=Salcedo|first2=M. K.|last3=Pandit|first3=M. M.|last4=Iwasaki|first4=J. M.|year=2013|title=Capture Success and Efficiency of Dragonflies Pursuing Different Types of Prey|journal=Integrative and Comparative Biology|volume=53|issue=5|pages=787–798|doi=10.1093/icb/ict072|pmid=23784698|doi-access=free}}</ref> Екстремна форма на потера е истрајниот или упорниот лов, во кој грабливецот го уморува пленот следејќи го на голема далечина, понекогаш и со часови. Овој метод го користат ловци-собирачи и [[Кучиња|каниди]] како што се [[Африканско диво куче|африканските диви кучиња]] и домашните песови. Африканското диво куче е екстремен упорен грабливец, кој го заморува поединечниот плен следејќи го многу милји со релативно мала брзина.<ref name="HubelMyattJordanDewhirst2016">{{Наведено списание|last=Hubel|first=Tatjana Y.|last2=Myatt|first2=Julia P.|last3=Jordan|first3=Neil R.|last4=Dewhirst|first4=Oliver P.|last5=McNutt|first5=J. Weldon|last6=Wilson|first6=Alan M.|date=2016-03-29|title=Energy cost and return for hunting in African wild dogs|journal=Nature Communications|volume=7|page=11034|doi=10.1038/ncomms11034|pmc=4820543|pmid=27023457|quote=Cursorial hunting strategies range from one extreme of transient acceleration, power and speed to the other extreme of persistence and endurance with prey being fatigued to facilitate capture.Dogs and humans are considered to rely on endurance rather than outright speed and manoeuvrability for success when hunting cursorially.}}</ref> Специјализирана форма на грабеж за потера е хранењето на балените китови . Овие многу големи морски грабливци се хранат со [[планктон]], особено крил, нуркајќи и активно пливајќи во концентрации на планктон, а потоа земаат огромна голтка вода и ја филтрираат низ нивните пердувести балински плочи.<ref>{{Наведено списание|last=Goldbogen|first=J. A.|last2=Calambokidis|first2=J.|last3=Shadwick|first3=R. E.|last4=Oleson|first4=E. M.|last5=McDonald|first5=M. A.|last6=Hildebrand|first6=J. A.|year=2006|title=Kinematics of foraging dives and lunge-feeding in fin whales|journal=Journal of Experimental Biology|volume=209|issue=7|pages=1231–1244|doi=10.1242/jeb.02135|pmid=16547295|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Sanders|first=Jon G.|last2=Beichman|first2=Annabel C.|last3=Roman|first3=Joe|last4=Scott|first4=Jarrod J.|last5=Emerson|first5=David|last6=McCarthy|first6=James J.|last7=Girguis|first7=Peter R.|year=2015|title=Baleen whales host a unique gut microbiome with similarities to both carnivores and herbivores|journal=Nature Communications|volume=6|pages=8285|bibcode=2015NatCo...6.8285S|doi=10.1038/ncomms9285|pmc=4595633|pmid=26393325}}</ref> Грабливците од потера може да бидат социјални, како лавот и волкот што ловат во групи или сами.<ref name="LaffertyKuris2002"/> === Ракување === Штом грабливецот ќе го фати пленот, мора да се справи со него: многу внимателно ако пленот е опасен за јадење, како на пример ако поседува остри или отровни боцки, како кај многу риби плен. Некои сомови како што се Ictaluridae имаат боцки на грбот (дорзален) и стомак (пекторален) кои се блокираат во исправена положба; додека сом тепа кога ќе биде фатен, тие би можеле да ја пробијат устата на грабливецот, можеби фатално. Некои птици што јадат риба, како што е [[Орел-рибар|оспреот]], ја избегнуваат опасноста од боцки со тоа што го кинат пленот пред да го јадат.<ref name="Forbes1989">{{Наведено списание|last=Forbes|first=L. Scott|year=1989|title=Prey Defences and Predator Handling Behaviour: The Dangerous Prey Hypothesis|journal=Oikos|volume=55|issue=2|pages=155–158|doi=10.2307/3565418|jstor=3565418}}</ref> === Осамен наспроти социјален грабливец === [[Податотека:Journal.pone.0112884.g001_a.png|мини| [[Волк|Волци]], социјални грабливци, соработуваат за да ловат и убиваат [[бизон]]и .]] Грабливците од различни видови понекогаш соработуваат за да фатат плен. Во [[Корален гребен|коралните гребени]], кога рибите како груперот и коралната пастрмка ќе забележат недостапен плен за нив, тие им сигнализираат на џиновските јагули, наполеоновите и [[октопод]]ите . Овие грабливци можат да пристапат до мали пукнатини и да го исфрлат пленот.<ref name="Vail2013">{{Наведено списание|last=Vail|first=Alexander L.|last2=Manica|first2=Andrea|last3=Bshary|first3=Redouan|date=23 April 2013|title=Referential gestures in fish collaborative hunting|journal=Nature Communications|volume=4|issue=1|pages=1765|bibcode=2013NatCo...4.1765V|doi=10.1038/ncomms2781|pmid=23612306|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nationalgeographic.com/science/phenomena/2013/04/24/groupers-use-gestures-to-recruit-morays-for-hunting-team-ups/|title=Groupers Use Gestures to Recruit Morays For Hunting Team-Ups|last=Yong|first=Ed|date=24 April 2013|work=National Geographic|access-date=17 September 2018}}</ref> Познато е дека [[Кит-убиец|китовите убијци]] им помагаат на китовите да ловат китови . Социјалниот лов им овозможува на грабливците да се справат со поширок опсег на плен, но со ризик од конкуренција за заробената храна. Осамените грабливци имаат повеќе шанси да го изедат тоа што ќе го фатат, по цена на зголемена потрошувачка на енергија за да го фатат и зголемен ризик дека пленот ќе избега.<ref name="BryceWilmers2017" /><ref name="MajerHolm2018">{{Наведено списание|last=Majer|first=Marija|last2=Holm|first2=Christina|last3=Lubin|first3=Yael|last4=Bilde|first4=Trine|year=2018|title=Cooperative foraging expands dietary niche but does not offset intra-group competition for resources in social spiders|journal=Scientific Reports|volume=8|issue=1|pages=11828|bibcode=2018NatSR...811828M|doi=10.1038/s41598-018-30199-x|pmc=6081395|pmid=30087391}}</ref> Грабливците од заседа често се осамени за да го намалат ризикот самите да станат плен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sibleynaturecenter.org/photo-essays/ambush-predators|title=Ambush Predators|work=Sibley Nature Center|language=en|accessdate=17 September 2018|archive-date=2021-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802002919/https://sibleynaturecenter.org/photo-essays/ambush-predators|url-status=dead}}</ref> Од 245 копнени членови на [[Ѕверови|Carnivora]] (групата која ги вклучува мачките, кучињата и мечките), 177 се самостојни ловци; и 35 од 37 [[Мачки|диви мачки]] се сами,<ref>{{Наведено списание|last=Elbroch|first=L. Mark|last2=Quigley|first2=Howard|date=10 July 2016|title=Social interactions in a solitary carnivore|journal=Current Zoology|volume=63|issue=4|pages=357–362|doi=10.1093/cz/zow080|pmc=5804185|pmid=29491995}}</ref> вклучувајќи ги и пумата и гепардот.<ref name="LaffertyKuris2002"/><ref name="BryceWilmers2017">{{Наведено списание|last=Bryce|first=Caleb M.|last2=Wilmers|first2=Christopher C.|last3=Williams|first3=Terrie M.|year=2017|title=Energetics and evasion dynamics of large predators and prey: pumas vs. hounds|journal=PeerJ|volume=5|pages=e3701|doi=10.7717/peerj.3701|pmc=5563439|pmid=28828280}}</ref> Сепак, осамената пума им дозволува на другите пуми да учествуваат во убиството,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/10/11/science/pumas-solitary-social.html?hpw&rref=science&action=click&pgtype=Homepage&module=well-region&region=bottom-well&WT.nav=bottom-well|title=Solitary Pumas Turn Out to Be Mountain Lions Who Lunch|last=Quenqua|first=Douglas|date=11 October 2017|work=The New York Times|access-date=17 September 2018|language=en}}</ref> и [[којот]]от може да биде или осамен или социјален.<ref>{{Наведена книга|title=Coyote America : a natural and supernatural history|url=https://archive.org/details/coyoteamericanat0000flor|last=Flores|first=Dan|date=2016|publisher=Basic Books|isbn=978-0465052998}}</ref> Други осамени грабливци ги вклучуваат северната штука,<ref name="StowNyqvist2012">{{Наведено списание|last=Stow|first=Adam|last2=Nyqvist|first2=Marina J.|last3=Gozlan|first3=Rodolphe E.|last4=Cucherousset|first4=Julien|last5=Britton|first5=J. Robert|year=2012|title=Behavioural Syndrome in a Solitary Predator Is Independent of Body Size and Growth Rate|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=2|pages=e31619|bibcode=2012PLoSO...731619N|doi=10.1371/journal.pone.0031619|pmc=3282768|pmid=22363687|doi-access=free}}</ref> волчји пајаци и сите илјадници видови осамени оси меѓу членконогите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnh.org/explore/news-blogs/on-exhibit-posts/how-do-spiders-hunt/|title=How do Spiders Hunt?|date=25 August 2014|publisher=American Museum of Natural History|accessdate=5 September 2018}}</ref> и многу [[Микроорганизам|микроорганизми]] и [[зоопланктон]] .<ref name="VelicerMendes-Soares2007"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://marinebio.org/oceans/zooplankton/|title=Zooplankton|publisher=MarineBio Conservation Society|accessdate=5 September 2018}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Специјализација == === Физички адаптации === Под притисок на [[Природна селекција|природната селекција]], грабливците еволуирале различни физички [[Адаптација (биологија)|адаптации]] за откривање, фаќање, убивање и варење на пленот. Тие вклучуваат брзина, агилност, способност за криење, остри сетила, канџи, заби, филтри и соодветни дигестивни системи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://necsi.edu/projects/evolution/co-evolution/pred-prey/co-evolution_predator.html|title=Predator-Prey Relationships|last=Bar-Yam|publisher=New England Complex Systems Institute|accessdate=7 September 2018}}</ref> За откривање на плен, грабливците имаат добро развиен [[Око|вид]], мирис или [[слух]].<ref name="Stevens2010"/> Разновидните грабливци како бувовите и пајаците кои скокаат имаат очи свртени нанапред, обезбедувајќи точен двогледен вид на релативно тесно видно поле, додека грабливките често имаат помалку акутен сеопфатен вид. Животните како што се лисиците можат да го мирисаат својот плен дури и кога е скриен под {{Convert|2|ft|cm|-1}} снег или земја. Многу грабливци имаат акутен слух, а некои како што се [[лилјаци]]те со ехолокација ловат исклучиво со активна или пасивна употреба на звук.<ref name="RSM2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://royalsaskmuseum.ca/pub/Lesson%20Plans/Resources/Predator%20and%20Prey%20Adaptations.pdf|title=Predator & Prey: Adaptations|date=2012|publisher=Royal Saskatchewan Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403131659/http://royalsaskmuseum.ca/pub/Lesson%20Plans/Resources/Predator%20and%20Prey%20Adaptations.pdf|archive-date=3 April 2018|accessdate=19 April 2018}}</ref> Грабливци, вклучувајќи ги големите мачки, [[Граблива птица|птици грабливки]] и мравки имаат моќни вилици, остри заби или канџи кои ги користат за да го зграпчат и убијат својот плен. Некои грабливци како што се [[Змија|змиите]] и птиците што јадат риби како [[чапји]]те и корморани го голтаат својот плен цел; некои змии можат да ги откачат вилиците за да им овозможат да голтаат голем плен, додека птиците што јадат риби имаат долги клунови налик на копје што ги користат за да го прободат и фатат брзо-движечкиот и лизгав плен.<ref name="RSM2012"/> Рибите и другите грабливци развиле способност да ги дробат или отвораат оклопните школки на мекотелите.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M3pCQ6ks5PEC&pg=PR11|title=Evolution and Escalation: An Ecological History of Life|last=Vermeij|first=Geerat J.|publisher=Princeton University Press|year=1993|isbn=978-0-691-00080-0|pages=11 and passim}}</ref> Многу грабливци се моќно изградени и можат да фатат и убиваат животни поголеми од себе; ова важи исто толку за малите грабливци како што се [[Мравка|мравките]] и [[Ровчици|итрините]], како и за големите и видливо мускулести месојади како [[пума]]та и [[лав]]от.<ref name="LaffertyKuris2002"/><ref name="RSM2012"/><ref name="Getz2011">{{Наведено списание|last=Getz, W. M.|year=2011|title=Biomass transformation webs provide a unified approach to consumer-resource modelling|journal=Ecology Letters|volume=14|issue=2|pages=113–24|doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01566.x|pmc=3032891|pmid=21199247}}</ref><gallery mode="packed"> Податотека:Ursus arctos 01 MWNH 145 (cropped).JPG|Черепот на кафеавата мечка има големи зашилени заби за убивање плен и заби одзади за сечење месо со дејство како ножици Податотека:Myrmecia pilosula specimen mandibles.jpg|Големи сложени очи, чувствителни антени и моќни вилици (мравка) Податотека:Crab spider seizes field digger wasp.jpg|Рак пајак, грабливец од заседа со очи свртени напред, фаќа друг грабливец, оса Податотека:Hawk eating prey (cropped).jpg|Црвеноопашестиот јастреб користи остри закачени канџи и клун за да го убие и кине својот плен Податотека:GreatBlueHeronTampaFL.JPG|Специјалист: голема сина чапја со риба Податотека:MNP Python at Moyer.jpg|[[Python molurus|Индискиот питон]] ја откачува вилицата за да проголта голем плен </gallery> === Исхрана и однесување === Грабливците често се високо специјализирани во нивната исхрана и ловење; на пример, [[Евроазиски рис|евроазискиот рис]] лови само мали копитари.<ref name="Sidorovich2011">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cHxwAwAAQBAJ&pg=PA426|title=Analysis of vertebrate predator-prey community: Studies within the European Forest zone in terrains with transitional mixed forest in Belarus|last=Sidorovich|first=Vadim|publisher=Tesey|year=2011|isbn=978-985-463-456-2|page=426}}</ref> Други, како што се [[леопард]]ите, се поопортунистички генералисти, плен на најмалку 100 видови.<ref name="Angelici2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=S1c-CwAAQBAJ&pg=PA160|title=Problematic Wildlife: A Cross-Disciplinary Approach|last=Angelici|first=Francesco M.|publisher=Springer|year=2015|isbn=978-3-319-22246-2|page=160}}</ref><ref name="Hayward2006">{{Наведено списание|last=Hayward|first=M. W.|last2=Henschel|first2=P.|last3=O'Brien|first3=J.|last4=Hofmeyr|first4=M.|last5=Balme|first5=G.|last6=Kerley|first6=G.I.H.|date=2006|title=Prey preferences of the leopard (''Panthera pardus'')|url=http://www.ibs.bialowieza.pl/g2/pdf/1596.pdf|journal=Journal of Zoology|volume=270|issue=2|pages=298–313|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00139.x|access-date=2022-04-26|archive-date=2020-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229233750/https://ibs.bialowieza.pl/g2/pdf/1596.pdf|url-status=dead}}</ref> Специјалистите може да бидат многу прилагодени да го фаќаат својот претпочитан плен, додека генералистите може подобро да се префрлат на друг плен кога претпочитаната цел е ретка. Кога пленот има згрчена (нерамномерна) распределба, се предвидува дека оптималната стратегија за грабливецот ќе биде поспецијализирана бидејќи пленот е повпечатлив и може побрзо да се најде;<ref name="Pulliam1974">{{Наведено списание|last=Pulliam|first=H. Ronald|year=1974|title=On the Theory of Optimal Diets|journal=The American Naturalist|volume=108|issue=959|pages=59–74|doi=10.1086/282885}}</ref> се чини дека ова е точно за грабливците на неподвижен плен, но е сомнително со мобилниот плен.<ref name="SihChristensen2001">{{Наведено списание|last=Sih|first=Andrew|last2=Christensen|first2=Bent|year=2001|title=Optimal diet theory: when does it work, and when and why does it fail?|journal=Animal Behaviour|volume=61|issue=2|pages=379–390|doi=10.1006/anbe.2000.1592}}</ref> Со грабливците кои се избираат според големината, грабливците избираат плен со одредена големина.<ref>{{Наведено списание|last=Sprules|first=W. Gary|year=1972|title=Effects of Size-Selective Predation and Food Competition on High Altitude Zooplankton Communities|journal=Ecology|volume=53|issue=3|pages=375–386|doi=10.2307/1934223|jstor=1934223}}</ref> Големиот плен може да биде проблематичен за грабливецот, додека малиот плен може да биде тешко да се најде и во секој случај да обезбеди помала награда. Ова доведе до корелација помеѓу големината на грабливците и нивниот плен. Големината може да делува и како засолниште за голем плен. На пример, возрасните слонови се релативно безбедни од грабеж од лавови, но малолетниците се ранливи.<ref name="Owen-SmithMills2008">{{Наведено списание|last=Owen-Smith|first=Norman|last2=Mills|first2=M. G. L.|year=2008|title=Predator-prey size relationships in an African large-mammal food web|url=https://repository.up.ac.za/bitstream/2263/9023/1/Owen-Smith_Predator-prey%282008%29.pdf|journal=Journal of Animal Ecology|volume=77|issue=1|pages=173–183|doi=10.1111/j.1365-2656.2007.01314.x|pmid=18177336|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Камуфлажа и мимикрија === Членовите на [[Мачки|семејството на мачки]], како што се [[снежен леопард]] (висорамнини без дрвја), [[тигар]] (тревни рамнини, мочуришта од трска), [[оцелот]] (шума), рибарска мачка (гради покрај водата) и [[лав]] (отворени рамнини) се камуфлирани со боја и нарушувачки шари кои одговараат на нивните живеалишта.<ref name="Cott12">{{Harvnb|Cott|1940}}</ref> Во агресивната мимикрија, одредени грабливци, вклучувајќи инсекти и риби, користат боја и однесување за да привлечат плен. Женките Фотурис светулки, на пример, ги копираат светлосните сигнали на други видови, со што привлекуваат машки светулки, кои ги фаќаат и јадат. Цветните богомолки се грабливци од заседа; камуфлирани како цвеќиња, како орхидеи, тие привлекуваат плен и го грабнуваат кога е доволно блиску. Жабарите се екстремно добро камуфлирани и активно го намамуваат својот плен да се приближи со помош на еска, мамка на крајот од додатокот на главата како прачка, со кој нежно мавтаат за да имитираат мало животно, голтајќи го пленот со исклучително брзо движење. кога е во домет. === Отров === Многу помали грабливци, како што е медузата, користат отров за да го покорат својот плен,<ref>{{Наведена книга|title=Invertebrate Zoology, 7th edition|last=Ruppert|first=Edward E.|last2=Fox|first2=Richard, S.|last3=Barnes|first3=Robert D.|publisher=Cengage Learning|year=2004|isbn=978-81-315-0104-7|pages=153–154}}</ref> а отровот исто така може да помогне во варењето (како што е случајот со змиите ѕвечарка и некои [[пајаци]] ).<ref>{{Наведена книга|title=Critical care toxicology: diagnosis and management of the critically poisoned patient|last=Cetaruk, Edward W.|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2005|isbn=978-0-8151-4387-1|editor-last=Brent, Jeffrey|page=1075|chapter=Rattlesnakes and Other Crotalids|chapter-url=https://books.google.com/books?id=WuA4LsWXXWEC&pg=PA1075}}</ref><ref name="Barceloux2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CpqzhHc072AC&pg=PA1028|title=Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals|last=Barceloux|first=Donald G.|publisher=Wiley|year=2008|isbn=978-0-470-33557-4|page=1028}}</ref> Мермерната морска змија која се приспособила на грабнување на јајца има атрофирани отровни жлезди, а генот за нејзиниот токсин од три прсти содржи [[мутација]] (со бришење на два [[нуклеотид]]а) што ги деактивира. Овие промени се објаснуваат со фактот дека неговиот плен не треба да се покори.<ref name="Li Fry Kini 2005 pp. 81–89">{{Наведено списание|last=Li|first=Min|last2=Fry|first2=B.G.|last3=Kini|first3=R. Manjunatha|year=2005|title=Eggs-Only Diet: Its Implications for the Toxin Profile Changes and Ecology of the Marbled Sea Snake (Aipysurus eydouxii)|journal=Journal of Molecular Evolution|volume=60|issue=1|pages=81–89|bibcode=2005JMolE..60...81L|doi=10.1007/s00239-004-0138-0|pmid=15696370}}</ref> === Електрични полиња === [[Податотека:Elektroplax_Rochen.png|мини|Електричен зрак што ја покажува локацијата на електричниот орган и електроцитите наредени во него]] Неколку групи на грабливи риби имаат способност да детектираат, следат, а понекогаш, како во електричниот зрак, да го онеспособат својот плен со [[Електрорецептор|насетување и генерирање на електрични полиња]].<ref>{{Наведено списание|last=Castello, M. E., A. Rodriguez-Cattaneo, P. A. Aguilera, L. Iribarne, A. C. Pereira, and A. A. Caputi|year=2009|title=Waveform generation in the weakly electric fish Gymnotus coropinae (Hoedeman): the electric organ and the electric organ discharge|journal=Journal of Experimental Biology|volume=212|issue=9|pages=1351–1364|doi=10.1242/jeb.022566|pmid=19376956|doi-access=free}}</ref><ref name="Feulner, P. G., M. Plath, J. Engelmann, F. Kirschbaum, R. Tiedemann 2009 225–228">{{Наведено списание|last=Feulner, P. G., M. Plath, J. Engelmann, F. Kirschbaum, R. Tiedemann|year=2009|title=Electrifying love: electric fish use species-specific discharge for mate recognition|journal=Biology Letters|volume=5|issue=2|pages=225–228|doi=10.1098/rsbl.2008.0566|pmc=2665802|pmid=19033131}}</ref><ref name="Catania2015">{{Наведено списание|last=Catania|first=Kenneth C.|year=2015|title=Electric eels use high-voltage to track fast-moving prey|journal=Nature Communications|volume=6|issue=1|pages=8638|bibcode=2015NatCo...6.8638C|doi=10.1038/ncomms9638|pmc=4667699|pmid=26485580}}</ref> Електричниот орган е изведен од модифицирано нервно или мускулно ткиво.<ref name="Kramer1996">{{Наведено списание|last=Kramer|first=Bernd|year=1996|title=Electroreception and communication in fishes|url=http://epub.uni-regensburg.de/2108/1/ubr00728.pdf|journal=Progress in Zoology|volume=42}}</ref> === Физиологија === Физиолошките адаптации на грабливката ја вклучуваат способноста на грабливите бактерии да го варат сложениот полимер на [[пептидогликан]] од [[Клеточен ѕид|клеточните ѕидови]] на бактериите што ги пленат.<ref name="JurkevitchDavidov2006"/> Месојадните ’рбетници од сите пет главни класи (риби, водоземци, рептили, птици и цицачи) имаат пониски релативни стапки на транспорт на шеќер до [[Аминокиселина|аминокиселини]] од тревопасните или сештојадите, веројатно затоа што тие добиваат многу аминокиселини од животинските [[Белковина|белковини]] во нивната исхрана.<ref name="KarasovDiamond1988">{{Наведено списание|last=Karasov|first=William H.|last2=Diamond|first2=Jared M.|year=1988|title=Interplay between Physiology and Ecology in Digestion|journal=BioScience|volume=38|issue=9|pages=602–611|doi=10.2307/1310825|jstor=1310825}}</ref> == Противграбливски приспособувања == За да се спротивстави на грабливката, пленот еволуирал одбрана за употреба во секоја фаза од нападот. Тие можат да се обидат да избегнат откривање, како на пример со употреба на камуфлажа и мимикрија. Тие можат да откријат грабливци и да ги предупредат другите за нивното присуство. Доколку бидат откриени, тие можат да се обидат да избегнат да бидат цел на напад, на пример, со сигнализирање дека се токсични или непријатни, со формирање групи или дека потера би била непрофитабилна. Ако станат цел, тие можат да се обидат да го одвратат нападот со одбранбени средства како што се оклоп, пердуви, невкусност или мобинг; и тие можат да избегнат напад што е во тек со заплашување на грабливецот, со преправање дека се мртви, фрлање делови од телото како опашки или едноставно бегство. == Коеволуција == [[Податотека:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|лево|мини| Лилјаците користат ехолокација за да ловат молци ноќе.]] Грабливците и пленот се природни непријатели, а многу од нивните адаптации изгледаат дизајнирани да се спротивстават еден на друг. На пример, лилјаците имаат софистицирани системи за ехолокација за откривање на инсекти и друг плен, а инсектите развиле разновидни одбранбени средства, вклучително и способност да ги слушаат повиците за ехолокација.<ref name="Jacobs 2017">{{Harvnb|Jacobs|Bastian|2017}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ecologypredatorp00barb|title=Ecology of predator-prey interactions|last=Barbosa|first=Pedro|last2=Castellanos|first2=Ignacio|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199874545|page=[https://archive.org/details/ecologypredatorp00barb/page/n96 78]|url-access=limited}}</ref> Многу грабливци кои трчаат на копно, како што се волците, развиле долги екстремитети како одговор на зголемената брзина на нивниот плен.<ref name="Janis">{{Наведено списание|last=Janis|first=C. M.|last2=Wilhelm|first2=P. B.|year=1993|title=Were there mammalian pursuit predators in the Tertiary? Dances with wolf avatars|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=1|issue=2|pages=103–125|doi=10.1007/bf01041590}}</ref> Нивните адаптации се окарактеризирани како еволутивна трка во вооружување, пример за [[коеволуција]] на два вида.<ref name="DawKrebs">{{Наведено списание|last=Dawkins, Richard|last2=Krebs, J. R.|author-link2=John Krebs, Baron Krebs|year=1979|title=Arms races between and within species|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=205|issue=1161|pages=489–511|bibcode=1979RSPSB.205..489D|doi=10.1098/rspb.1979.0081|pmid=42057}}</ref> Во поглед на еволуцијата фокусиран на гените, гените на грабливецот и пленот може да се смета дека се натпреваруваат за телото на пленот.<ref name="DawKrebs" /> Сепак, принципот „живот-вечера“ на Докинс и Кребс предвидува дека оваа трка во вооружување е асиметрична: ако грабливецот не успее да го фати својот плен, ја губи вечерата, додека ако успее, пленот го губи животот.<ref name="DawKrebs" /> [[Податотека:Micrurus_fulviusHolbrookV3P10AA.jpg|мини|Источната корална змија, која и самата е грабливец, е доволно отровна за да ги убие грабливците што ја напаѓаат, па кога ќе ја избегнат, ова однесување мора да се наследи, а не да се научи.]] Метафората за трка во вооружување подразбира постојано ескалирање на напредок во нападот и одбраната. Сепак, овие адаптации доаѓаат со трошок; на пример, подолгите нозе имаат зголемен ризик од кршење,<ref name="Abrams">{{Наведено списание|last=Abrams|first=Peter A.|date=November 1986|title=Adaptive responses of predators to prey and prey to predators: The failure of the arms-race analogy|journal=Evolution|volume=40|issue=6|pages=1229–1247|doi=10.1111/j.1558-5646.1986.tb05747.x|pmid=28563514|doi-access=free}}</ref> додека специјализираниот јазик на камелеонот, со неговата способност да делува како проектил, е бескорисен за преклопување на вода, па камелеонот мора да пие роса од вегетацијата.<ref name="Brodie">{{Наведено списание|last=Brodie|first=Edmund D.|date=July 1999|title=Predator-Prey Arms Races|journal=BioScience|volume=49|issue=7|pages=557–568|doi=10.2307/1313476|jstor=1313476|doi-access=free}}</ref> Принципот „живот-вечера“ е критикуван на повеќе основи. Степенот на асиметријата во природната селекција делумно зависи од наследноста на адаптивните особини.<ref name="Brodie"/> Исто така, ако грабливецот изгуби доволно вечери, и тој ќе го загуби животот.<ref name="Abrams"/><ref name="Brodie" /> Од друга страна, цената на фитнес способноста за дадена изгубена вечера е непредвидлив, бидејќи грабливецот може брзо да најде подобар плен. Покрај тоа, повеќето грабливци се генералисти, што го намалува влијанието на дадената адаптација на плен врз грабливецот. Бидејќи специјализацијата е предизвикана од коеволуцијата грабливец-плен, реткоста на специјалисти може да значи дека трките во вооружување грабливец-плен се ретки.<ref name="Brodie" /> Тешко е да се одреди дали дадените адаптации се навистина резултат на коеволуцијата, каде што адаптацијата на пленот доведува до адаптација на грабливец што се спротивставува со понатамошна адаптација на пленот. Алтернативно објаснување е ''ескалацијата'', каде што грабливците се прилагодуваат на конкурентите, нивните сопствени грабливци или опасниот плен.<ref>{{Наведено списание|last=Vermeij|first=G J|date=November 1994|title=The Evolutionary Interaction Among Species: Selection, Escalation, and Coevolution|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=25|issue=1|pages=219–236|doi=10.1146/annurev.es.25.110194.001251}}</ref> Очигледните приспособувања на грабливоста, исто така, може да се појават од други причини, а потоа да бидат избрани за напад или одбрана. Кај некои од инсектите плен од лилјаци, слухот еволуирал пред да се појават лилјаците и се користел за слушање сигнали што се користат за територијална одбрана и парење.<ref name="Jacobs 2017"/> Нивниот слух еволуирал како одговор на грабливоста на лилјаците, но единствениот јасен пример за реципрочна адаптација кај лилјаците е скришната ехолокација.<ref name="Jacobs 2017"/> Посиметрична трка во вооружување може да се случи кога пленот е опасен, има боцки, пердуви, токсини или отров што може да му наштетат на грабливецот. Грабливецот може да одговори со избегнување, што пак ја поттикнува еволуцијата на мимикријата. Избегнувањето не е нужно еволутивен одговор бидејќи генерално се учи од лошите искуства со пленот. Меѓутоа, кога пленот е способен да го убие грабливецот (како и коралната змија со својот отров), нема можност за учење и избегнувањето мора да се наследи. Грабливците можат да одговорат и на опасниот плен со контра-адаптации. Во западна Северна Америка, обичната змија жартиера развила отпорност на токсинот во кожата на тритонот со груба кожа .<ref name="Brodie"/> == Улога во екосистемите == Грабливците влијаат на нивните екосистеми не само директно со јадење на сопствениот плен, туку и со индиректни средства, како што е намалување на грабливката од други видови или менување на однесувањето на тревопасниот живот во потрага по храна, како што е ефектот на биоразновидноста на волците врз вегетацијата покрај реката или морските видри на шумите со алги. . Ова може да ги објасни ефектите од динамиката на популацијата, како што се циклусите забележани кај рисот и зајаците со чевли за снег.<ref>{{Наведено списание|last=Sheriff|first=Michael J.|last2=Peacor|first2=Scott D.|last3=Hawlena|first3=Dror|last4=Thaker|first4=Maria|last5=Gaillard|first5=Jean‐Michel|year=2020|title=Non-Consumptive Predator Effects on Prey Population Size: A Dearth of Evidence|journal=Journal of Animal Ecology|volume=89|issue=6|pages=1302–1316|doi=10.1111/1365-2656.13213|pmid=32215909|doi-access=free}}</ref><ref name="Preisser Bolnick 2005">{{Наведено списание|last=Preisser|first=Evan L.|last2=Bolnick|first2=Daniel I.|last3=Benard|first3=Michael F.|year=2005|title=Scared to Death? The Effects of Intimidation and Consumption in Predator–Prey Interactions|journal=Ecology|volume=86|issue=2|pages=501–509|doi=10.1890/04-0719|issn=0012-9658}}</ref><ref name="classics">{{Наведено списание|last=Peckarsky|first=Barbara L.|last2=Abrams|first2=Peter A.|last3=Bolnick|first3=Daniel I.|last4=Dill|first4=Lawrence M.|last5=Grabowski|first5=Jonathan H.|last6=Luttbeg|first6=Barney|last7=Orrock|first7=John L.|last8=Peacor|first8=Scott D.|last9=Preisser|first9=Evan L.|date=September 2008|title=Revisiting the classics: considering nonconsumptive effects in textbook examples of predator–prey interactions|url=https://digitalcommons.uri.edu/bio_facpubs/121|journal=Ecology|volume=89|issue=9|pages=2416–2425|doi=10.1890/07-1131.1|pmid=18831163}}</ref> === Трофично ниво === Еден начин за класификација на грабливците е според трофично ниво . Месојадите кои се хранат со [[Растителнојадно животно|тревопасни животни]] се секундарни потрошувачи; нивните грабливци се терцијарни потрошувачи, и така натаму.<ref name="Lindeman1942">{{Наведено списание|last=Lindeman|first=Raymond L.|year=1942|title=The Trophic-Dynamic Aspect of Ecology|journal=Ecology|volume=23|issue=4|pages=399–417|doi=10.2307/1930126|jstor=1930126}}</ref> На врвот на овој [[Ланец на исхрана|синџир]] на исхрана се највисоките грабливци како што се [[лав]]овите .<ref name="OrdizBischofSwenson2013">{{Наведено списание|last=Ordiz|first=Andrés|last2=Bischof|first2=Richard|last3=Swenson|first3=Jon E.|year=2013|title=Saving large carnivores, but losing the apex predator?|journal=Biological Conservation|volume=168|pages=128–133|doi=10.1016/j.biocon.2013.09.024|doi-access=free}}</ref> Сепак, многу грабливци јадат од повеќе нивоа на синџирот на исхрана; месојад може да јаде и секундарни и терцијарни потрошувачи.<ref>{{Наведено списание|last=Pimm|first=S. L.|last2=Lawton|first2=J. H.|year=1978|title=On feeding on more than one trophic level|journal=Nature|volume=275|issue=5680|pages=542–544|bibcode=1978Natur.275..542P|doi=10.1038/275542a0}}</ref> Ова значи дека многу грабливци мора да се борат со интраеснафскиот грабливец, каде што другите грабливци ги убиваат и јадат. На пример, [[којот]]ите се натпреваруваат и понекогаш убиваат сиви лисици и бобкети .<ref>{{Наведено списание|last=Fedriani, J. M.|last2=Fuller, T. K.|last3=Sauvajot, R. M.|last4=York, E. C.|year=2000|title=Competition and intraguild predation among three sympatric carnivores|journal=Oecologia|volume=125|issue=2|pages=258–270|bibcode=2000Oecol.125..258F|doi=10.1007/s004420000448|pmid=24595837|hdl-access=free}}</ref> === Биолошка разновидност одржана со врвна грабливост === Грабливците може да ја зголемат [[биоразновидност]]а на заедниците со тоа што ќе спречат еден вид да стане доминантен. Таквите грабливци се познати како клучни видови и може да имаат големо влијание врз рамнотежата на организмите во одреден [[екосистем]].<ref name="Bond2012">{{Наведена книга|title=Biodiversity and Ecosystem Function|last=Bond|first=W. J.|date=2012|publisher=Springer|isbn=978-3642580017|editor-last=Schulze|editor-first=Ernst-Detlef|page=237|chapter=11. Keystone species|editor-last2=Mooney|editor-first2=Harold A.}}</ref> Воведувањето или отстранувањето на овој грабливец, или промените во неговата густина на населеност, може да имаат драстични каскадни ефекти врз рамнотежата на многу други популации во екосистемот. На пример, животните кои пасат на пасиштата може да спречат еден доминантен вид да преземе.<ref>{{Наведена книга|title=Environmental Science: Earth as a living planet|url=https://archive.org/details/environmentalsci0000botk|last=Botkin, D.|last2=Keller, E.|date=2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-38914-9|page=[https://archive.org/details/environmentalsci0000botk/page/2 2]}}</ref> [[Податотека:Fig._1_-Riparian_willow_recovery_(26485120926)_horiz.jpg|центар|мини| Закрепнување на крајбрежна врба. Лево, во 2002 година; десно, во 2015 година]] Елиминацијата на волците од [[Јелоустоун|Националниот парк Јелоустоун]] имало големо влијание врз трофичката пирамида . Во таа област, волците се и клучни видови и врвни грабливци. Без грабливост, тревопасните животни почнале прекумерно да пасат многу дрвенести видови, што влијаело на популациите на растенијата во областа. Покрај тоа, волците често ги спречувале животните да пасат во близина на потоци, заштитувајќи ги изворите на храна на дабарите . Отстранувањето на волците имало директно влијание врз популацијата на дабарите, бидејќи нивното живеалиште станало територија за пасење. Зголеменото прелистување на [[Врба|врбите]] и [[четинари]]те долж Blacktail Creek поради недостаток на грабливци предизвикало засекување на каналот бидејќи намалената популација на дабари повеќе не можела да ја забави водата и да ја одржува почвата на своето место. На тој начин се покажало дека грабливците се од витално значење во екосистемот.<ref name="Ripple2004">{{Наведено списание|last=Ripple|first=William J.|last2=Beschta|first2=Robert L.|year=2004|title=Wolves and the Ecology of Fear: Can Predation Risk Structure Ecosystems?|journal=BioScience|volume=54|issue=8|page=755|doi=10.1641/0006-3568(2004)054[0755:WATEOF]2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref> === Динамика на населението === [[Податотека:Milliers_fourrures_vendues_en_environ_90_ans_odum_1953_en.jpg|алт=A line graph of the number of Canada lynx furs sold to the Hudson's Bay Company on the vertical axis against the numbers of snowshoe hare on the horizontal axis for the period 1845 to 1935|десно|мини| Број на крзна од зајаци (''Lepus americanus'') (жолта позадина) и канадски рис (црна линија, преден план) продадени на компанијата Хадсон Беј од 1845 до 1935 година]] Во отсуство на грабливци, популацијата на еден вид може да расте експоненцијално додека не се приближи до носивоста на животната средина.<ref>{{Наведена книга|title=Introduction to population biology|url=https://archive.org/details/introductiontopo0000neal|last=Neal|first=Dick|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521532235|pages=[https://archive.org/details/introductiontopo0000neal/page/68 68]–69}}</ref> Грабливците го ограничуваат растот на пленот и со нивно консумирање и со менување на нивното однесување.<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Erik H.|last2=Matthews|first2=Christopher E.|last3=Rosenheim|first3=Jay A.|date=July 2004|title=Predators Reduce Prey Population Growth by Inducing Changes in Prey Behavior|url=https://escholarship.org/uc/item/05x73880|journal=Ecology|volume=85|issue=7|pages=1853–1858|doi=10.1890/03-3109|jstor=3450359}}</ref> Зголемувањето или намалувањето на популацијата на плен може да доведе и до зголемување или намалување на бројот на грабливци, на пример, преку зголемување на бројот на младенчиња што ги носат. Циклични флуктуации се забележани кај популациите на грабливец и плен, често со поместувања помеѓу циклусите на грабливец и плен. Добро познат пример е оној на зајакот и [[рис]]от . Во текот на широк распон на [[Тајга|тајгите]] во Алјаска и Канада, популацијата на зајаците флуктуира речиси синхронизирано во период од 10 години, а популациите на рисот флуктуираат како одговор на тоа. Ова за прв пат беше видено во историските записи за животни фатени од ловци на крзно за компанијата Хадсон Беј пред повеќе од еден век.<ref name="classics"/><ref name="Krebs">{{Наведено списание|last=Krebs|first=Charles J.|last2=Boonstra|first2=Rudy|last3=Boutin|first3=Stan|last4=Sinclair|first4=A.R.E.|date=2001|title=What Drives the 10-year Cycle of Snowshoe Hares?|journal=BioScience|volume=51|issue=1|pages=25|doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0025:WDTYCO]2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref><ref name="The Snowshoe Hare 10-year Cycle – A Cautionary Tale">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zoology.ubc.ca/~krebs/ecological_rants/?p=786|title=The Snowshoe Hare 10-year Cycle – A Cautionary Tale|last=Krebs|first=Charley|last2=Myers|first2=Judy|date=2014-07-12|work=Ecological rants|publisher=University of British Columbia|accessdate=2 October 2018}}</ref><ref name="BBC Bitesize - Predators and their prey">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/ocr_gateway/understanding_environment/interdependencerev2.shtml|title=Predators and their prey|work=BBC Bitesize|publisher=[[BBC]]|accessdate=7 October 2015}}</ref> [[Податотека:Lotka-Volterra_model_(1.1,_0.4,_0.4,_0.1).png|лево|мини| Циклуси на популацијата грабливец - плен во моделот Лотка-Волтера]] Едноставен модел на систем со по еден вид на грабливец и плен, равенките Лотка-Волтера, ги предвидува циклусите на популацијата.<ref name="Goel1971">{{Наведена книга|title=On the Volterra and Other Non-Linear Models of Interacting Populations|last=Goel|first=Narendra S.|last2=Maitra|first2=S. C.|last3=Montroll|first3=E. W.|publisher=Academic Press|year=1971|isbn=978-0122874505}}</ref> Сепак, обидите да се репродуцираат предвидувањата на овој модел во лабораторија честопати не успеваат; на пример, кога протозоата ''Didinium nasutum'' се додава на култура која го содржи неговиот плен, ''Paramecium caudatum'', вториот често се доведува до исчезнување.<ref name="Princeton">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/princetonguideto00levi|title=The Princeton guide to ecology|last=Levin|first=Simon A.|last2=Carpenter|first2=Stephen R.|last3=Godfray|first3=H. Charles J.|last4=Kinzig|first4=Ann P.|last5=Loreau|first5=Michel|last6=Losos|first6=Jonathan B.|last7=Walker|first7=Brian|last8=Wilcove|first8=David S.|date=2009|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400833023|pages=[https://archive.org/details/princetonguideto00levi/page/n218 204]&ndash;209|url-access=limited}}</ref> Равенките Лотка-Волтера се потпираат на неколку поедноставувачки претпоставки и тие се структурно нестабилни, што значи дека секоја промена во равенките може да ја стабилизира или дестабилизира динамиката.<ref name="Murdoch">{{Наведена книга|title=Consumer-resource dynamics|last=Murdoch|first=William W.|last2=Briggs|first2=Cheryl J.|last3=Nisbet|first3=Roger M.|date=2013|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400847259|page=39}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Virus Dynamics : Mathematical Principles of Immunology and Virology|last=Nowak|first=Martin|last2=May|first2=Robert M.|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780191588518|page=8}}</ref> На пример, една претпоставка е дека грабливците имаат линеарен функционален одговор на пленот: стапката на убиства се зголемува пропорционално со стапката на средби. Ако оваа стапка е ограничена со времето поминато за ракување со секој улов, тогаш популацијата на плен може да достигне густина над која грабливците не можат да ги контролираат.<ref name="Princeton"/> Друга претпоставка е дека секој поединечен плен е идентичен. Во реалноста, грабливците имаат тенденција да избираат млади, слаби и болни поединци, оставајќи ја популацијата на плен способна повторно да расте.<ref name="Genovart2010">{{Наведено списание|last=Genovart|first=M.|last2=Negre|first2=N.|last3=Tavecchia|first3=G.|last4=Bistuer|first4=A.|last5=Parpal|first5=L.|last6=Oro|first6=D.|year=2010|title=The young, the weak and the sick: evidence of natural selection by predation|journal=PLOS ONE|volume=5|issue=3|page=e9774|bibcode=2010PLoSO...5.9774G|doi=10.1371/journal.pone.0009774|pmc=2841644|pmid=20333305|doi-access=free}}</ref> Многу фактори можат да ја стабилизираат популацијата на грабливци и плен.<ref name="Rockwood 2009">{{Harvnb|Rockwood|2009}}</ref> Еден пример е присуството на повеќекратни грабливци, особено генералисти кои се привлечени од даден вид плен ако е изобилен и бараат на друго место ако не е.<ref name="Rockwood 2009"/> Како резултат на тоа, циклусите на популација имаат тенденција да се најдат во северните умерени и [[Субарктичка зона|субарктички]] екосистеми, бидејќи мрежите за храна се поедноставни.<ref name="Rockwood 2009"/> Системот на зајаци и рисови со чевли за снег е субарктички, но дури и тоа вклучува други грабливци, вклучувајќи којоти, гошавки и големи рогови бувови, а циклусот е засилен со варијации во храната достапна за зајаците.<ref name="Rockwood 2009"/> Развиени се низа математички модели со релаксирање на претпоставките направени во моделот Лотка-Волтера; тие на различни начини им дозволуваат на животните да имаат географска дистрибуција или да мигрираат ; да има разлики меѓу поединците, како што се [[пол]]от и старосната структура, така што само некои поединци се репродуцираат; да живеат во различна средина, како на пример со менување на [[Годишно време|годишните времиња]];<ref name="Cushing2005">{{Наведено списание|last=Cushing|first=J. M.|date=2005|title=Book Reviews {{!}} Mathematics in population biology, by Horst R. Thiene|url=https://www.ams.org/journals/bull/2005-42-04/S0273-0979-05-01055-4/S0273-0979-05-01055-4.pdf|journal=Bulletin of the American Mathematical Society|volume=42|issue=4|pages=501–505|doi=10.1090/S0273-0979-05-01055-4|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cHcjnkrMweYC|title=Mathematics in Population Biology|last=Thieme|first=Horst R.|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=978-0-691-09291-1}}</ref> и анализирање на интеракциите на повеќе од само два вида одеднаш. Ваквите модели предвидуваат многу различни и често хаотични динамики на популацијата грабливец-плен.<ref name="Cushing2005" /><ref name="KozlovVakulenko2013">{{Наведено списание|last=Kozlov|first=Vladimir|last2=Vakulenko|first2=Sergey|date=3 July 2013|title=On chaos in Lotka–Volterra systems: an analytical approach|journal=Nonlinearity|volume=26|issue=8|pages=2299–2314|bibcode=2013Nonli..26.2299K|doi=10.1088/0951-7715/26/8/2299}}</ref> Присуството на засолништа, каде што пленот е безбеден од грабливци, може да му овозможи на пленот да одржува поголеми популации, но исто така може да ја дестабилизира динамиката.<ref>{{Наведено списание|last=Sih|first=Andrew|year=1987|title=Prey refuges and predator-prey stability|journal=Theoretical Population Biology|volume=31|pages=1–12|doi=10.1016/0040-5809(87)90019-0}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=McNair|first=James N|year=1986|title=The effects of refuges on predator-prey interactions: A reconsideration|journal=Theoretical Population Biology|volume=29|issue=1|pages=38–63|doi=10.1016/0040-5809(86)90004-3|pmid=3961711}}</ref><ref name="BerrymanHawkins2006">{{Наведено списание|last=Berryman|first=Alan A.|last2=Hawkins|first2=Bradford A.|last3=Hawkins|first3=Bradford A.|year=2006|title=The refuge as an integrating concept in ecology and evolution|journal=Oikos|volume=115|issue=1|pages=192–196|doi=10.1111/j.0030-1299.2006.15188.x}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cressman|first=Ross|last2=Garay|first2=József|year=2009|title=A predator–prey refuge system: Evolutionary stability in ecological systems|journal=Theoretical Population Biology|volume=76|issue=4|pages=248–57|doi=10.1016/j.tpb.2009.08.005|pmid=19751753}}</ref> == Еволутивна историја == Предирањето датира од пред појавата на општо признатите месојади со стотици милиони (можеби милијарди) години. Грабливоста еволуирала постојано кај различни групи на организми.<ref name="Bengtson2002">{{Наведена книга|url=http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021552/Bengtson2002predation.pdf|title=The fossil record of predation. The Paleontological Society Papers 8|last=Bengtson, S.|publisher=The Paleontological Society|year=2002|editor-last=Kowalewski|editor-first=M.|pages=289–317|chapter=Origins and early evolution of predation|editor-last2=Kelley|editor-first2=P. H.|access-date=2022-04-26|archive-date=2008-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910205539/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021552/Bengtson2002predation.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Abrams, P. A.|date=2000|title=The evolution of predator-prey interactions: theory and evidence|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=31|pages=79–105|doi=10.1146/annurev.ecolsys.31.1.79}}</ref> Подемот на [[Еукариоти|еукариотските]] клетки на околу 2,7 Gya, порастот на повеќеклеточните организми на околу 2 Gya и порастот на мобилните грабливци (околу 600 Mya - 2 Gya, веројатно околу 1 Gya) се припишуваат на раното грабливо однесување, и многу многу рани остатоци покажуваат докази за дупнатини или други ознаки кои им се припишуваат на малите видови грабливци.<ref name="Bengtson2002" /> Веројатно предизвикало големи еволутивни транзиции, вклучувајќи го пристигнувањето на [[Клетка|клетки]], [[еукариоти]], сексуална репродукција, [[Многуклеточен организам|повеќеклеточност]], зголемена големина, подвижност (вклучувајќи го летот на инсектите<ref name="GrimaldiEngel2005">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/evolutioninsects00grim_110|title=Evolution of the Insects|last=Grimaldi|first=David|last2=Engel|first2=Michael S.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-82149-0|pages=[https://archive.org/details/evolutioninsects00grim_110/page/n169 155]–160|author-link=David Grimaldi (entomologist)|author-link2=Michael S. Engel|url-access=limited}}</ref> ) и оклопни школки и егзоскелети.<ref name="Bengtson2002" /> Најраните грабливци биле микробни организми кои ги голтале или паселе други. Бидејќи фосилните записи се лоши, овие први грабливци би можеле да датираат помеѓу 1 и над 2,7 Gya (пред милијарди години) <ref name="Bengtson2002"/> Грабливоста видно станала важна непосредно пред [[Камбриум|Камбрискиот]] период - пред околу 550 милиони години - како што е потврдено од речиси истовремениот развој на калцификација кај животните и алгите,<ref name="Grant1991">{{Наведено списание|last=Grant, S. W. F.|last2=Knoll, A. H.|last3=Germs, G. J. B.|year=1991|title=Probable Calcified Metaphytes in the Latest Proterozoic Nama Group, Namibia: Origin, Diagenesis, and Implications|journal=Journal of Paleontology|volume=65|issue=1|pages=1–18|doi=10.1017/S002233600002014X|jstor=1305691|pmid=11538648}}</ref> избегнувајќи дупчење од грабливост. Сепак, грабливците паселе микроорганизми од пред најмалку 1,000 милиони години,<ref name="Bengtson2002"/><ref name="Awramik1971">{{Наведено списание|last=Awramik, S. M.|date=19 November 1971|title=Precambrian columnar stromatolite diversity: Reflection of metazoan appearance|journal=Science|volume=174|issue=4011|pages=825–827|bibcode=1971Sci...174..825A|doi=10.1126/science.174.4011.825|pmid=17759393}}</ref><ref name="Stanley2008">{{Наведено списание|last=Stanley, Steven M.|year=2008|title=Predation defeats competition on the seafloor|journal=Paleobiology|volume=34|issue=1|pages=1–21|doi=10.1666/07026.1}}</ref> со докази за селективно (наместо случајно) грабнување од слично време.<ref>{{Наведено списание|last=Loron|first=Corentin C.|last2=Rainbird|first2=Robert H.|last3=Turner|first3=Elizabeth C.|last4=Wilder Greenman|first4=J.|last5=Javaux|first5=Emmanuelle J.|year=2018|title=Implications of selective predation on the macroevolution of eukaryotes: Evidence from Arctic Canada|journal=Emerging Topics in Life Sciences|volume=2|issue=2|pages=247–255|doi=10.1042/ETLS20170153|pmid=32412621}}</ref> [[Фосил|Фосилниот запис]] демонстрира долга историја на интеракции помеѓу грабливците и нивниот плен од камбрискиот период па наваму, покажувајќи на пример дека некои грабливци дупчеле низ лушпите на мекотелите со [[Школки|бивалвни]] и [[Полжави|гастроподи]], додека други ги јаделе овие организми со кршење на нивните лушпи.<ref name="Kelley">{{Наведена книга|title=Predator--Prey Interactions in the Fossil Record|last=Kelley|first=Patricia|publisher=Springer|year=2003|isbn=978-1-4615-0161-9|pages=113–139, 141–176 and passim|oclc=840283264}}</ref> Меѓу камбриските грабливци имало безрбетници како аномалокаридидите со додатоци погодни за грабање плен, големи сложени очи и вилици направени од тврд материјал како оној во [[егзоскелет]]от на инсектот.<ref>{{Наведено списание|last=Daley|first=Allison C.|year=2013|title=Anomalocaridids|journal=Current Biology|volume=23|issue=19|pages=R860–R861|doi=10.1016/j.cub.2013.07.008|pmid=24112975|doi-access=free}}</ref> Некои од првите [[Вилични ’рбетници|риби што имале вилици]] биле оклопните и главно грабливи [[Оклопни риби|плакодерми]] од [[Силур]]скиот до [[девон (период)|девонскиот]] период, од кои едната, 6 метарската ''Dunkleosteus'', се смета за првиот [[’Рбетници|’рбетник]] во светот „надграбливец“, плен на други грабливци.<ref name="Anderson&Westneat2009">{{Наведено списание|last=Anderson|first=P. S. L.|last2=Westneat, M.|date=2009|title=A biomechanical model of feeding kinematics for Dunkleosteus terrelli (Arthrodira, Placodermi)|journal=Paleobiology|volume=35|issue=2|pages=251–269|doi=10.1666/08011.1}}</ref><ref name="Carr2010">{{Наведено списание|last=Carr|first=Robert K.|date=2010|title=Paleoecology of Dunkleosteus terrelli (Placodermi: Arthrodira)|url=https://www.researchgate.net/publication/235924093|journal=Kirtlandia|volume=57}}</ref> [[Инсекти]]те развиле способност да летаат во раниот [[карбон]] или доцниот девон, овозможувајќи им, меѓу другото, да избегаат од грабливците.<ref name="GrimaldiEngel2005"/> Меѓу најголемите грабливци кои некогаш живееле биле [[Терoподи|тероподните диносауруси]] како што е ''[[Тираносаурус]]'' од периодот на [[Креда (период)|креда]]. Тие ловеле тревопасни диносауруси како што се хадросаурусите, цератопсиите и анкилосаурусите.<ref>{{Наведено списание|last=Switeck|first=Brian|date=13 April 2012|title=When Tyrannosaurus Chomped Sauropods|url=http://blogs.smithsonianmag.com/dinosaur/2012/04/when-tyrannosaurus-chomped-sauropods/|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=25|issue=2|pages=469–472|doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0469:TRFTUC]2.0.CO;2|archive-url=https://archive.today/20130824032114/http://blogs.smithsonianmag.com/dinosaur/2012/04/when-tyrannosaurus-chomped-sauropods/|archive-date=24 August 2013|access-date=24 August 2013}}</ref><gallery mode="packed" upright="180px"> Податотека:Cambrian substrate revolution 02.png|[[Cambrian substrate revolution|Камбриската револуција на подлогата]] виде дека животот на [[Sea floor|морското дно]] се смени од минимално закопување (лево) во разновидна фауна за вкопување (десно), веројатно за да се избегнат новите [[Cambrian|камбриски]] грабливци. Податотека:Laggania cambria 02.jpg|Устата на [[Anomalocaridid|аномалокаридидната]] ''[[Laggania cambria]]'', [[Cambrian|камбриски]] безрбетник, веројатно врвен грабливец Податотека:Dunkleosteus terrelli - MUSE.jpg|''[[Dunkleosteus]]'', [[девон (период)|девонски]] [[плакодерм]], можеби првиот суперграбливец на ’рбетници во светот, реконструкција Податотека:Meganeura monyi au Museum de Toulouse.jpg|''[[Meganeura monyi]]'', грабливи [[Carboniferous|карбонски]] [[Insect|инсект]] поврзан со [[Dragonfly|вилинските коњчиња]], може да лета за да избега од копнените грабливци. Неговата голема големина, со распон на крилјата од {{convert|65|cm|in|-1|abbr=on}}, може да го одрази недостатокот на ’рбетници воздушни грабливци во тоа време. Податотека:Tyrannosaurus model at NHM.jpg|''Тираносаурус'', голем [[Theropod dinosaur|теропод диносаурус]] од [[Cretaceous|Креда]], реконструкција </gallery> == Во човечкото општество == [[Податотека:Bushmen_hunters.jpg|мини|Сан Хантер, Боцвана]] === Практични употреби === Луѓето, како [[сештојад]]и, се до одреден степен грабливи,<ref name="DarimontFoxBryanReimchen2015">{{Наведено списание|last=Darimont|first=C. T.|last2=Fox|first2=C. H.|last3=Bryan|first3=H. M.|last4=Reimchen|first4=T. E.|date=2015-08-20|title=The unique ecology of human predators|journal=Science|volume=349|issue=6250|pages=858–860|bibcode=2015Sci...349..858D|doi=10.1126/science.aac4249|pmid=26293961}}</ref> користат оружје и алатки за ловење [[Риболов|риби]],<ref>{{Наведена книга|title=Fish catching methods of the world|url=https://archive.org/details/fishcatchingmeth0000unse|last=Gabriel|first=Otto|last2=von Brandt, Andres|publisher=Blackwell|year=2005|isbn=978-0-85238-280-6}}</ref> [[лов]]ат и заробуваат животни.<ref>{{Наведена книга|title=Blood Sport: Hunting in Britain Since 1066|url=https://archive.org/details/bloodsporthuntin0000grif|last=Griffin|first=Emma|date=2008|publisher=Yale University Press|isbn=978-0300145458}}</ref> Тие користат и други грабливи видови како кучиња, корморани<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ucGyAAAAQBAJ&pg=PA9|title=The Devil's Cormorant: A Natural History|last=King, Richard J.|date=1 October 2013|publisher=University of New Hampshire Press|isbn=978-1-61168-225-0|page=9}}</ref> и [[сокол]]и за да фатат плен за храна или за спорт.<ref>{{Наведена книга|title=Falconry and Hawking|url=https://archive.org/details/falconryhawking0000glas|last=Glasier|first=Phillip|date=1998|publisher=Batsford|isbn=978-0713484076}}</ref> Два грабливци со средна големина, кучиња и мачки, се животните кои најчесто се чуваат како [[Милениче|домашни миленици]] во западните општества.<ref name="Aegerter Fouracre Smith p=e0174709">{{Наведено списание|last=Aegerter|first=James|last2=Fouracre|first2=David|last3=Smith|first3=Graham C.|date=2017|editor-last=Olsson|editor-first=I Anna S|title=A first estimate of the structure and density of the populations of pet cats and dogs across Great Britain|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=4|page=e0174709|bibcode=2017PLoSO..1274709A|doi=10.1371/journal.pone.0174709|pmc=5389805|pmid=28403172|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.humanesociety.org/issues/pet_overpopulation/facts/pet_ownership_statistics.html|title=U.S. Pet Ownership Statistics|last=The Humane Society of the United States|accessdate=27 April 2012|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407193941/http://www.humanesociety.org/issues/pet_overpopulation/facts/pet_ownership_statistics.html|url-status=dead}}</ref> Луѓето ловци, вклучително и Сан од јужна Африка, користат упорност во ловот, форма на грабеж по потера, каде што гонителот може да биде побавен од пленот, како што е антилопата куду на кратки растојанија, но го следи на пладневна топлина додека не се исцрпи, потера која може да потрае и до пет часа.<ref name="Liebenberg20089">{{Наведено списание|last=Liebenberg|first=Louis|year=2008|title=The relevance of persistence hunting to human evolution|journal=Journal of Human Evolution|volume=55|issue=6|pages=1156–1159|doi=10.1016/j.jhevol.2008.07.004|pmid=18760825}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/10_october/31/progs6-10_mammalspack.pdf|title=Food For Thought|date=31 October 2002|work=[[The Life of Mammals]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]}}</ref> Во биолошката контрола на штетници, грабливци (и паразитоиди) од природниот опсег на штетници се воведуваат за контрола на популациите, со ризик да предизвикаат непредвидени проблеми. Природните грабливци, под услов да не им штетат на видовите кои не се штетници, се еколошки и одржлив начин за намалување на штетите врз посевите и алтернатива на употребата на хемиски агенси како што се [[пестицид]]ите.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FBJvpMqcV9UC|title=Natural Enemies Handbook: The Illustrated Guide to Biological Pest Control|last=Flint, Maria Louise|last2=Dreistadt, Steve H.|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=978-0-520-21801-7|editor-last=Clark, Jack K.}}</ref> === Симболички употреби === [[Податотека:Lupa Capitolina, Rome.jpg|мини| Познатата [[Капитолска волчица]] како ги дои [[Ромул и Рем]], митските основачи на [[Ста Рим|Рим]]]] Во филмот, идејата за грабливец како опасен [[хуманоид]]ен непријател се користи во [[Научна фантастика|научнофанатастичниот]] [[Хорор (филм)|хорор]] [[Акција (жанр)|акционен филм „]]Предатор“ од 1987 година и неговите три продолженија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yUAfAAAAQBAJ&pg=PA98|title=Science Fiction Film: A Critical Introduction|last=Johnston|first=Keith M.|publisher=[[Berg Publishers]]|year=2013|isbn=9780857850560|page=98}}</ref> Застрашувачки грабливец, огромна [[Голема бела ајкула|бела ајкула]] што јаде човек, е исто така централно место во трилерот на [[Стивен Спилберг]] од 1974 година „''Вилици''“.<ref>{{Наведена книга|title=Movie Blockbusters|last=Schatz|first=Thomas|page=[https://books.google.com/books?id=6Q-OAQAAQBAJ&pg=PA25&dq=%22jaws+was+essentially+an+action+film+and+a+thriller%22 25]|chapter=The New Hollywood}} In: {{Наведена книга|title=Movie Blockbusters|url=https://archive.org/details/movieblockbuster0000unse_m5f8|last=Stringer|first=Julian|publisher=[[Routledge]]|year=2003|isbn=978-0-415-25608-7|pages=[https://archive.org/details/movieblockbuster0000unse_m5f8/page/15 15]–44}}</ref> Во поезијата на тема грабливост, може да се истражи свеста на грабливецот, како на пример во ''Штука'' на [[Тед Хјуз]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2002/12/01/books/predators-and-prey.html|title=Predators and Prey {{!}} Selected Poems, 1957-1994 by Ted Hughes|last=Davison|first=Peter|date=1 December 2002|work=[[The New York Times]]|access-date=5 October 2018|quote=Hughes's earliest books contained a bewildering profusion of poems between their covers: ... fish and fowl, beasts of the field and forest, vigorous embodiments of predators and prey. Hughes as a student had taken up anthropology, not literature, and he chose to meditate his way into trancelike states of preconsciousness before committing poems to paper. His poems, early or late, enter into the relations of living creatures; they move in close to animal consciousness: ''The Thought-Fox,'' ''Esther's Tomcat,'' ''Pike.''}}</ref> Фразата „Природа, црвена во забите и канџите“ од Алфред, песната на Лорд Тенисон од 1849 година „ In Memoriam AHH “ се толкува како да се однесува на борбата помеѓу грабливците и пленот.<ref name="Gould 1995">{{Наведена книга|title=The Tooth and Claw Centennial|last=Gould|first=Stephen Jay|date=1995|work=Dinosaur in a Haystack|publisher=Harmony Books|isbn=978-0517703939|pages=63–75|author-link=Stephen Jay Gould}}</ref> Во митологијата и народната басна, грабливците како лисицата и волкот имаат измешана репутација.<ref name="Wallner1998">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.waldwissen.net/wald/tiere/saeuger/wsl_raubtiere_mythologie/index_EN|title=The role of predators in Mythology|last=Wallner|first=Astrid|date=18 July 2005|publisher=WaldWissen Information for Forest Management|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005154029/https://www.waldwissen.net/wald/tiere/saeuger/wsl_raubtiere_mythologie/index_EN|archive-date=5 October 2018|accessdate=5 October 2018}} translated from Wallner, A. (1998) ''Die Bedeutung der Raubtiere in der Mythologie: Ergebnisse einer Literaturstudie''. - Inf.bl. Forsch.bereiches Landsch.ökol. 39: 4-5.</ref> Лисицата била симбол на плодноста во Стара Грција, но временски демон во северна Европа и суштество на ѓаволот во раното христијанство; лисицата е претставена како итра, алчна и лукава во басните од [[Езопови басни|Езоп]] наваму.<ref name="Wallner1998" /> Големиот лош волк им е познат на децата во приказните како ''[[Црвенкапа]]'', но е демонска фигура во исландските Еда саги, каде што волкот Фенрир се појавува во апокалиптичниот [[Рагнарок|крај на светот]] .<ref name="Wallner1998" /> Во средниот век, верувањето се раширило во [[Врколак|врколаците]], луѓето се трансформирале во волци.<ref name="Wallner1998" /> Во Стариот Рим и Египет, волкот се обожавал, волчицата се појавува во основачкиот мит за Рим, доејќи ги [[Ромул и Рем]] .<ref name="Wallner1998" /> Неодамна, во Книгата за ''џунглата'' на [[Радјард Киплинг|Радијард Киплинг]] од 1894 година, Могли е воспитан од глутницата волци.<ref name="Wallner1998" /> Ставовите кон големите грабливци во Северна Америка, како што се волкот, [[гризли]] и пумата, се префрлија од непријателство или амбивалентност, придружени со активно прогонство, кон позитивни и заштитнички во втората половина на 20 век.<ref name="KellertBlackRushBath1996">{{Наведено списание|last=Kellert|first=Stephen R.|last2=Black|first2=Matthew|last3=Rush|first3=Colleen Reid|last4=Bath|first4=Alistair J.|year=1996|title=Human Culture and Large Carnivore Conservation in North America|journal=Conservation Biology|volume=10|issue=4|pages=977–990|doi=10.1046/j.1523-1739.1996.10040977.x}}</ref> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{наводи|3}} == Извори == * {{Наведена книга|title=Social predation : how group living benefits predators and prey|last=Beauchamp|first=Guy|date=2012|publisher=Elsevier|isbn=9780124076549}} * {{Наведена книга|title=Searching Behaviour : the behavioural ecology of finding resources|last=Bell|first=W. J.|date=2012|publisher=Springer Netherlands|isbn=9789401130981}} * {{Наведена книга|title=Antipredator Defenses in Birds and Mammals|url=https://archive.org/details/antipredatordefe0000caro|last=Caro|first=Tim|date=2005|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09436-6|author-link=Tim Caro}} * {{Наведена книга|title=Adaptive Coloration in Animals|title-link=Adaptive Coloration in Animals|last=Cott|first=Hugh B.|publisher=Methuen|year=1940|oclc=974070031|author-link=Hugh B. Cott}} * {{Наведена книга|title=Predator-prey interactions : co-evolution between bats and their prey|last=Jacobs|first=David Steve|last2=Bastian|first2=Anna|date=2017|publisher=Springer|isbn=9783319324920}} * {{Наведена книга|title=Introduction to population ecology|last=Rockwood|first=Larry L.|date=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444309102|page=281}} * {{Наведена книга|title=Avoiding attack: the evolutionary ecology of crypsis, warning signals, and mimicry|url=https://archive.org/details/avoidingattackev0000ruxt|last=Ruxton|first=Graeme D.|last2=Sherratt|first2=Tom N.|last3=Speed|first3=Michael P.|date=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198528593|author-link=Graeme Ruxton|author-link2=Thomas N. Sherratt}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Predation}} [[Категорија:Грабливост| ]] [[Категорија:Екологија]] ljumkaww74e33bqok44w2w61b8af8mw Црн синап 0 1300143 5602997 5590273 2026-08-02T04:51:06Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден (2), омородено → омородно (2) 5602997 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Koeh-170.jpg|genus=Brassica|species=nigra|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Brassica nigra'' |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Brassica|edit]]</span> |- |Kingdom: |[[Plant]]ae |- |''Clade'': |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |''Clade'': |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |''Clade'': |[[Eudicots]] |- |''Clade'': |[[Rosids]] |- |Order: |[[Brassicales]] |- |Family: |[[Brassicaceae]] |- |Genus: |''[[Brassica]]'' |- |Species: |<div class="species" style="display:inline">'''''B.&nbsp;nigra'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Binomial nomenclature|Binomial name]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Brassica nigra''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Carl Linnaeus|L.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''''Brassica nigra''''', или '''црн синап''', е едно од [[едногодишно растение]] кое се одгледува поради неговите црни или темно кафеави семиња, кои најчесто се користат како [[зачин]].Ова растение е домородно во тропските региони на [[Северна Африка]], умерените региони на [[Европа]] и делови од [[Азија]] . [[Податотека:Black-mustard-seeds.jpg|десно|мини| Црното семе од синап]] [[Податотека:Black_mustard.jpg|мини|Црното семе од синап]] == Опис == [[Податотека:20120704Brassica_nigra1.jpg|мини| Растенија на црн сенф во [[Сарбрикен]] .]] [[Податотека:Brassica_nigra_silique.jpg|мини|Плодови од црн сенф во Jardin des Plantes de Paris .]] Тоа е исправено растение, со големи стебленца и лисја. Тие се покриени со влакна или влакна по основата, но на стеблото се помазни. Може да достигне и до 1.2 метри високо во влажна плодна почва.<ref name="Readers" /><ref>[https://gobotany.nativeplanttrust.org/species/brassica/nigra/ New England Botany]</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/244766414|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=100|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Црниот синап цвета во лето, од мај (во Обединетото Кралство) и насекаде низ Европа. Цветовите на ова растение имаат четири жолти ливчиња, кои се двојно подолги од сепалите. Секое стебло на овој цвет има околу четири цветови на врвот, формирајќи прстен околу стеблото. Подоцна, растението формира долги мешунки од семиња, кои содржат четири заоблени семиња.<ref name="Readers">{{Наведена книга|title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain|publisher=[[Reader's Digest]]|year=1981|isbn=9780276002175|page=41}}</ref> == Таксономија == Ова растение е формално и опишано од Карл Кох во „Дојчл. Fl.“ (или Deutschlands Flora) изд.3 на страница 713 во 1833 година<ref name="plantlist">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2682421|title=Brassica nigra (L.) K.Koch is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=9 November 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=72281-3|title=Brassicaceae Brassica nigra (L.) W.D.J.Koch|publisher=ipni.org|accessdate=9 November 2017}}</ref> Ова било засновано на описот на шведскиот ботаничар [[Карл Линеј]] . Латинскиот специфичен епитет ''nigra'' е изведен од латинскиот збор за црно.<ref>Allen J. Coombes {{Google books|capqDQYT_VYC&|The A to Z of Plant Names: A Quick Reference Guide to 4000 Garden Plants}}</ref><ref>D. Gledhill {{Google books|NJ6PyhVuecwC|The Names of Plants}}</ref> Ова се должи на црните семиња на ова растение.<ref name="Readers"/> == Распространетост и живеалиште == Ова растение е домородно во тропските региони на Северна Африка, умерените региони на Европа и делови од Азија.<ref name="Grin">{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=7666|title=Taxon: Brassica nigra (L.) W. D. J. Koch|publisher=ars-grin.gov|accessdate=9 November 2017}}</ref> === Опсег === Ова растение може да се најде во Северна Африка, во [[Алжир]], [[Египет]], [[Еритреја]], [[Либија]], [[Етиопија]], [[Мароко]] и [[Тунис]] . Во Азија се среќава во [[Авганистан]], [[Ерменија]], [[Кавказ]], [[Народна Република Кина|Кина]] (во [[Покраини во Кина|провинциите]] [[Гансу]], Џиангсу, Кингхаи, [[Синѓанг|Ксинџијанг]] и Ксизанг ), [[Кипар]], [[Индија]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Израел]], [[Казахстан]], [[Либан]], [[Сирија]] и [[Турција]] . Во источна Европа, се наоѓа во [[Белорусија]], [[Молдавија]] и [[Украина]] . Во средна Европа, тоа е во [[Австрија]], [[Белгија]], [[Чешка]], [[Германија]], [[Унгарија]], [[Холандија]], [[Полска]], [[Словачка]] и [[Швајцарија]] . Во северна Европа, во [[Ирска (остров)|Ирска]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] . Во југоисточна Европа, во [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Хрватска]], [[Грција]], [[Италија]], [[Црна Гора]], [[Македонија|Северна Македонија]], [[Романија]], [[Србија]] и [[Словенија]] . Исто така во југозападна Европа, го има во [[Франција]] и [[Шпанија]] .<ref name="Grin"/> Растението било внесено на брегот на Тихиот Океан на Северна Америка и се смета за инвазивен вид.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-mustard-fire-santa-monica-mountains-20190425-story.html|title=This super bloom is pretty dangerous: Invasive mustard is fuel for the next fire|last=Panzar|first=Javier|date=25 April 2019|work=Los Angeles Times|access-date=25 April 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eddmaps.org/distribution/viewmap.cfm?sub=5206|title=black mustard Brassica nigra|work=Early Detection & Distribution Mapping System|publisher=The University of Georgia - Center for Invasive Species and Ecosystem Health|accessdate=25 April 2019}}</ref> == Користи == Пред повеќе од 2.000 години, ова растение се користело како зачини ; го спомнал [[Римски период|римскиот]] автор Колумела во 1 век од нашата ера. Листовите на растението исто така биле кисели во оцет. Во Франција во 13 век семето се мелело и се користело. Тие се мешаа со делумно ферментиран сок од грозје за да се создаде „моут-жесток“ (или запалена шира, „мора“ што значи неферментиран сок од грозје). Ова подоцна стана „moutarde“,<ref name="Readers"/> сега наречено [[сенф]] на англиски. Зачинот генерално се прави од мелени семиња на растението, при што се отстрануваат обвивките од [[семе]]то . Малите (1&nbsp;мм) семките се тврди и имаат различна боја од темно кафеава до црна. Тие се со вкус, иако немаат речиси никаква арома. Семето на овој цвет најчесто се користи во [[Индиска кујна|индиската кујна]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/feb/17/how-to-cook-with-mustard-seeds-vivek-singh|title=How to cook with mustard seeds|last=O'Sullivan|first=Eve|date=17 February 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2017}}</ref> на пример во [[кари]], каде што е познато како ''раи'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.food-india.com/ingredients/i001_i025/i021.htm|title=Mustard Seeds / Rai / Sarson|publisher=food-india.com|accessdate=9 November 2017}}</ref> Семињата обично се фрлаат во врело масло или џуџе, по што пукаат, ослободувајќи карактеристичен вкус на орев. Семето на овој цвет има значителна количина на масно масло, главно [[олеинска киселина]] .<ref>{{Наведено списание|last=Mejia-Garibay|first=B.|last2=Palou|first2=E.|last3=Guerrero-Beltrán|first3=J. A.|last4=López-Malo|first4=A.|date=June 2015|title=Physical and antioxidant characteristics of black (Brassica nigra) and yellow mustard (Brassica alba) seeds and their products|journal=Archivos Latinoamericanos de Nutrición|volume=65|issue=2|pages=128–35|pmid=26817385}}</ref> Ова масло често се користи како масло за јадење во Индија, се нарекува „сарсон ка тел“.<ref>{{Наведени вести|url=http://food.ndtv.com/health/8-incredible-mustard-oil-benefits-that-make-it-so-popular-1631993|title=8 Incredible Mustard Oil Benefits That Make It So Popular|last=Borah|first=Plavaneeta|date=30 November 2016|work=ndtv.com|access-date=9 November 2017}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Младите листови, пупки и цветови на црниот синап се јадливи.<ref name=":0"/> Во [[Етиопија]], каде растението се одгледува како зеленчук во Гондар, Харар и Шева, ластарите и листовите се консумираат варени, а семките се користат како зачин. Нејзиното [[Амхарски јазик|амхарско]] име е ''сенафич'' . Се смета дека црниот синап е семето што го спомнал [[Исус Христос|Исус]] во Параболата за семето од синап . Од 1950-тите, црниот синап стаана помалку популарен во споредба со кафеавиот синап, бидејќи некои сорти на кафеав синап имаат семиња кои што механички може да се берат на поефикасен начин. === Народна медицина === Во Обединетото Кралство, се користело за правење „жешки бањи со црн синап“, со цел да им се помогне на луѓето со настинки.<ref name="Readers"/> Мелените семиња на растението измешани со [[мед]] се широко користени во источна Европа како супресив на кашлица. Во источна Канада, употребата на {{Јаз|fr|mouche de moutarde}} за лекување на респираторни инфекции била популарна пред појавата на модерната медицина. Се состоеше во мешање на мелено семе од синап со брашно и вода и создавање на катаплазма со пастата. Ова лапа се ставало на градите или на грбот и се оставало додека лицето не почувствувало пецкање. Лапата од црн синап може да се користи и за помош на мускулни болки.<ref name="Readers" /> == Слични растенија == И покрај нивните слични заеднички имиња, црниот синап и белиот синап (родот ''Sinapis'' ) не се тесно поврзани. Црниот синап припаѓа на истиот [[Род (биологија)|род]] како [[зелка]]та и репата . ''B. nigra'', исто така, наликува на ''Hirschfeldia incana'', или синап, (поранешен ''Brassica geniculata'' ), кое претставува повеќегодишно растение. == Поврзано == * Растение сенф * Семе од синап * ''Синапис'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Bras_nig.html Влез во страниците за зачини на Гернот Кацер], со слики и детални информации * [http://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/black_mustard.htm Влез во Илиноис Wildflowers] * [http://botanical.com/botanical/mgmh/m/mustar65.html Сенфови] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Флора на Кина]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Зелка (род)]] [[Категорија:Маслодајни растенија]] 7nsc25sa2otnfs6o5kcsk3bc8cwhm16 Теснолистен тегавец 0 1300234 5602998 5600398 2026-08-02T05:06:09Z Bjankuloski06 332 /* Распространетост */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602998 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Теснолистен тегавец | image = Ribwort 600.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{наведен МСЗП |last1=Khela |first1=S. |year=2012 |title=''Plantago lanceolata'' (Europe assessment) |volume=2012 |article-number=e.T203388A2764827 |access-date=31 октомври 2025}}</ref><br />(Европска регионална оценка) | status2 = G5 | status2_system = TNC | status2_ref = <ref name=NS>{{cite NatureServe |id=2.133397 |title=''Plantago lanceolata'' |access-date=31 октомври 2025}}</ref> | genus = Plantago | species = lanceolata | authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Теснолистен тегавец''' или '''машки тегавец''' ({{науч|Plantago lanceolata}}) — вид на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството на [[тегавци]]те (''Plantaginaceae''). Претставува вообичаен [[плевел]] на обработено или нарушено земјиште. == Опис == Растението е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна]] [[Тревесто растение|билка која]] формира розета, со безлисни, свилени, влакнести [[цвет]]ни стебла (10-40 см). Базалните листови се [[Облици на листови|ланцетни]] распространети или исправени, едвај забиени со 3-5 силни паралелни жили стеснети до кратка петилка. Цветното стебленце е длабоко избраздено, завршувајќи со јајцевидна соцвета од многу мали цветови, секое со зашилена брактица.<ref name="Blamey">{{Наведена книга|title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora.|last=Blamey|first=M.|last2=Fitter|first2=R.|last3=Fitter|first3=A|publisher=A & C Black|year=2003|isbn=978-1408179505|location=London}}</ref> Секоја соцвета може да произведе до двесте семиња. Цветовите се 4мм ( [[Чашкино ливче|чашка]] зелена, корола кафеава), 4 свиткани грбни лобуси со кафеави средни и долги бели стомаци. Се појавил во умерената Евроазија, широко распространет низ [[Британски Острови|Британските Острови]], но редок на најкиселите почви. Присутен е и широко распространет во Америка и Австралија како воведен вид. == Распространетост == Теснолисниот тегавец е домороден во Евроазија, но е воведен во Северна Америка и многу други делови од светот со соодветни живеалишта.<ref name="DVF">{{Наведена мрежна страница|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/lentibularia/pingu/pingvulv.jpg|title=Den Virtuella Floran, ''Pinguicula vulgaris'' L.|last=Anderberg|first=Arne|publisher=Naturhistoriska riksmuseet, Stockholm, Sweden}}</ref> == Историја == [[Податотека:Plantago lanceolata P6200323 箆大葉子、ヘラオオバコ.jpg|лево|мини|267x267пкс|Теснолистен тегавец во Јапонија.]] [[Податотека:Galled_head_of_a_Plantain.JPG|десно|мини| Соцветие што има засадено семиња.]] Се смета дека е показател за земјоделството во дијаграмите на [[полен]], теснолисниот тегавец е пронајден во западна [[Норвешка]] од раниот [[Младо камено време|неолит]] па наваму, што се смета за показател за пасење во таа област во тоа време.<ref>{{Наведено списание|last=Hjelle|first=K. L.|last2=Hufthammer, A. K.|last3=Bergsvik, K. A.|year=2006|title=Hesitant hunters: a review of the introduction of agriculture in western Norway|journal=Environmental Archaeology|volume=11|issue=2|pages=147–170|doi=10.1179/174963106x123188}}</ref> Ова би имало смисла, бидејќи теснолисниот тегавец напредува на отворени полиња каде што добитокот често го нарушува теренот. == Користење == Теснолисниот тегавец често се користи во [[Билен чај|билни чаеви]] и други хербални лекови . Еден чај од листовите се користи како лек за кашлица. Во традиционалната австриска медицина, листовите на Теснолисниот тегавец се користат внатрешно (како сируп или чај) или надворешно (свежи листови) за третман на нарушувања на респираторниот тракт, кожа, каснувања од инсекти и инфекции.<ref>{{Наведено списание|date=October 2013|title=Ethnopharmacological in vitro studies on Austria's folk medicine--an unexplored lore in vitro anti-inflammatory activities of 71 Austrian traditional herbal drugs|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=149|issue=3|pages=750–71|doi=10.1016/j.jep.2013.06.007|pmc=3791396|pmid=23770053}}</ref> Листовите може да се јадат кога се многу млади.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/668195076|title=Northwest Foraging: The Classic Guide to Edible Plants of the Pacific Northwest|last=Benoliel|first=Doug|publisher=Skipstone|year=2011|isbn=978-1-59485-366-1|edition=Rev. and updated|location=Seattle, WA|pages=75|oclc=668195076}}</ref> Песничките птици ги јадат семките, а листовите ги јадат зајаците.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|url=https://archive.org/details/audubonsocietyfi0000nier|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=[https://archive.org/details/audubonsocietyfi0000nier/page/681 681]|orig-year=1979}}</ref> == Хемија == Теснолисниот тегавец содржи фенилетаноиди како што се актеозид (вербаскозид), цистанозид Ф, лавандулифолиозид, плантамајозид и изоактеозид.<ref>Phenylethanoids in the Herb of ''Plantago lanceolata'' and Inhibitory Effect on Arachidonic Acid-Induced Mouse Ear Edema. Michiko Murai (nee Sasahara), Yasuhiko Tamayama and Sansei Nishibe, Planta Med., 1995;, volume 61, issue 5, pages 479-480, {{DOI|10.1055/s-2006-958143}}</ref> Исто така, содржи иридоидни гликозиди аукубин и каталпол . Овие иридоидни гликозиди го прават растението нејадливо за некои тревопасни животни, но други не се вознемирени од нив - на пример, пеперутката ''Junonia coenia'', чии ларви ги јадат лисјата на теснолисниот тегавец и ги голтаат иридоидните гликозиди за да се направат непријатни за грабливците. == Живеалиште == Ова растение може да живее насекаде, од многу суви ливади до места слични на дождовните шуми,<ref name=":0">Laiine, Anna Lisa. 2005. Journal of Evolutionary Biology. Journal of Evolutionary Biology. 18, 930-938.</ref> но најдобро е во отворени, вознемирени области. Затоа е вообичаено во близина на патишта каде што другите растенија не можат да цветаат; расте високо ако може, но во често косените области, наместо тоа, прифаќа навика за рамен раст. Историски гледано, растението напредувало во области каде копитарите пасат и ја вртат земјата со своите копита. == Размножување == Начинот на размножување може да варира меѓу популациите на тегавецот.<ref name="Jousimo, Jussi 2014">Jousimo, Jussi. 2014. Ecological and evolutionary effects of fragmentation on infectious disease dynamics. Science AAAS Journal. Science 344, 1289-1293.</ref> Поленот во најголем дел е дисперзиран од ветер, иако растението повремено се опрашува од пчели.<ref name="Jousimo, Jussi 2014" /> Теснолисниот тегавец не може да се [[Бесполово размножување|размножува бесполово]] на начин како што можат многу други видови на ''Plantago'' ; наместо тоа, тоа е задолжителен ауткроссер . == Непријатели == === Предавање на инсекти === Теснолисниот тегавец е домаќин на многу различни видови од редот [[Пеперуги|Lepidoptera]] . Видовите како ''Junonia coenia, Spilosoma congrua'' и ''Melitaea cinxia'' ги положуваат своите јајца на теснолисниот тегавец за да можат да послужат како извор на храна за ларвите кога ќе се изведат.<ref>{{Наведено списание|last=Stamp|first=Nancy E.|last2=Bowers|first2=M. Deane|date=1993-09-01|title=Presence of predatory wasps and stinkbugs alters foraging behavior of cryptic and non-cryptic caterpillars on plantain (Plantago lanceolata)|journal=Oecologia|language=en|volume=95|issue=3|pages=376–384|bibcode=1993Oecol..95..376S|doi=10.1007/BF00320992|issn=0029-8549|pmid=28314014}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Van Nouhuys|first=Saskya|last2=Singer|first2=Michael C.|last3=Nieminen|first3=Marko|date=2003-04-01|title=Spatial and temporal patterns of caterpillar performance and the suitability of two host plant species|journal=Ecological Entomology|language=en|volume=28|issue=2|pages=193–202|doi=10.1046/j.1365-2311.2003.00501.x|issn=1365-2311|doi-access=free}}</ref> Иридоидните гликозиди во листовите на растението се акумулираат во гасениците и ги прават непријатни за грабливците. === Инфекција со прашкаста мувла === ''Podosphaera plantaginis'' е прашкаста мувла која го инфицира теснолисниот тегавец . Сите популации на него се инфицирани со неколку видови на оваа прашкаста мувла.<ref>Laiine, Anna Lisa. 2004. Resistance variation within and among host populations in a plant- pathogen metapopulation: implications for regional pathogen dynamics. Journal of Ecology 92, 990-1000.</ref> Откако ќе се заразат популациите, симптомите на почетокот се минимални. Потоа, по неколку недели или месеци почнуваат да се појавуваат лезии кои ја покриваат целата површина на листовите и стеблото, што го прави многу забележлив.<ref name=":0"/> Друг вид што го инфицира теснолисниот тегавец е ''Golovinomyces sordidus'' . И двете од овие мувли се задолжителни [[Паразитизам|биотрофи]], што значи дека тие можат да заразат само живо ткиво. Тие ја покриваат површината на листовите и ги прошируваат [[хифи]]те во клеточната матрица со цел да извлечат хранливи материи. ==== Отпорност на прашкаста мувла ==== Откако ќе се заразат популациите, тие реагираат на различни начини. Некои популации на теснолисниот тегавец се поподложни на различни соеви на прашкаста мувла. Исто така, некои популации имаат повеќекратни фенотипови на отпор, додека од друга страна, други може да имаат само еден фенотип на отпор.<ref name=":0"/> Генерално, популациите кои имаат највисока разновидност на фенотипови на отпор ќе имаат највисоки стапки на преживување особено кога стапките на инфекција се високи.<ref name=":0" /> == Во популарната култура == Во OК и Ирска растението децата го користат за да играат разни едноставни игри. Во Единбург, Шкотска оваа игра се нарекува „Пиштол во 1 часот“ по пиштолот што пука секој ден од замокот Единбург. Писателот Шон Мајкл Вилсон забележува дека: „Кога бев дете во Единбург, го користевме за една симпатична игра наречена „Пиштолот во 1 часот“ - ја извртевме дршката наоколу во еден вид јамка, брзо ја повлечевме (со левата рака нагло се повлекува назад, а десната се движи напред), а потоа главата на стебленцето ќе испадне. Питтт! ! Порано гледавме до каде можеме да стигнеме - одлична забава“. Во западната земја на Англија истата игра се нарекува „топчести топки“. Друга игра што се игра со фабриката во Шкотска и Ирска, а можеби и во Англија се нарекува „Епископи“. Оваа игра е малку како конкери ; дете се обидува да ја собори главата од дршката на своето другарче со помош на сопственото стебленце, преку брз потисок надолу. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Plantago lanceolata}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|53178}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Тегавец]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] c2akuythaunutzizyk6dwr0cul05pzc Сладок корен 0 1300257 5603002 5600390 2026-08-02T05:14:39Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородени → омородни 5603002 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Сладок корен |image = Illustration Glycyrrhiza glabra0.jpg |image_caption = Ботаничка илустрација |taxon = Glycyrrhiza glabra |authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name = "grin">{{GRIN | access-date = 6 март 2008}}</ref> |display_parents = 2 |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Glycyrrhiza brachycarpa'' {{small|(Boiss.)}} *''Glycyrrhiza glandulifera'' {{small|Waldst. & Kit.)}} *''Glycyrrhiza hirsuta'' {{small|(Pall.)}} *''Glycyrrhiza pallida'' {{small|(Boiss.)}} *''Glycyrrhiza violacea'' {{small|(Boiss.)}} }} |synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-7886 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=2017-03-07 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212095852/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-7886 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ipni.org/n/496964-1 |title=Glycyrrhiza pallida Boiss., Diagn. Pl. Orient. ser. 2, 2: 22 (1856) |website=The International Plant Names Index |access-date=2017-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ipni.org/n/496975-1 |title=Glycyrrhiza violacea Boiss., Diagn. Pl. Orient. ser. 2, 2: 23 (1856) |website=The International Plant Names Index |access-date=2017-03-07}}</ref> }} '''Сладок корен''' или '''сладунец''' ({{науч|Glycyrrhiza glabra}}) — [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството на грав [[бобови]]те (''Fabaceae''), од чиј корен се добива сладок, ароматичен вкус. Растението сладок корен биле [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] мешунки домородни во [[Југозападна Азија|Западна Азија]], [[Северна Африка]] и [[Јужна Европа]]. Ботанички, не е тесно поврзан со [[анасон]] или [[Морач|анасон]], кои се извори на слични ароматични соединенија. (Друг таков извор, [[ѕвездест анасон]], е уште подалеку поврзан со анасон и анасон отколку сладунец, и покрај сличното заедничко име.) Слаткиот корен се користи како арома во бонбони и тутун, особено во некои европски и западноазиски земји. Екстрактите од сладок корен се користат во билкарството и традиционалната медицина.<ref name="nih">{{Наведена мрежна страница|url=https://nccih.nih.gov/health/licoriceroot|title=Licorice root|date=September 2016|publisher=National Center for Complementary and Integrative Health, US National Institutes of Health|accessdate=20 December 2017}}</ref> Прекумерното внесување на сладунец (повеќе од 2&nbsp;мг/кг/ден чиста [[глициризин|глициризинска киселина]], составница на сладунецот) може да резултира со негативни ефекти, а прекумерното внесување треба да се посомнева клинички кај пациенти со инаку необјаснета хипокалемија и мускулна слабост.<ref name="SAGE Publications">{{Наведено списание|last=Omar|first=Hesham R|last2=Komarova|first2=Irina|last3=El-Ghonemi|first3=Mohamed|last4=Ahmed|first4=Fathy|last5=Rashad|first5=Rania|last6=Abdelmalak|first6=Hany D|last7=Yerramadha|first7=Muralidhar Reddy|last8=Ali|first8=Yaseen|last9=Camporesi|first9=Enrico M|year=2012|title=How much is too much? in Licorice abuse: time to send a warning message from Therapeutic Advances in Endocrinology and Metabolism|journal=Ther Adv Endocrinol Metab|volume=3|issue=4|pages=125–38|doi=10.1177/2042018812454322|pmc=3498851|pmid=23185686}}</ref> Во најмалку еден случај, смртта е припишана на прекумерна потрошувачка на сладок корен.<ref name="EdelmanButala2020">{{Наведено списание|last=Edelman|first=Elazer R.|last2=Butala|first2=Neel M.|last3=Avery|first3=Laura L.|last4=Lundquist|first4=Andrew L.|last5=Dighe|first5=Anand S.|date=2020-09-24|editor-last=Cabot|editor-first=Richard C.|editor2-last=Rosenberg|editor2-first=Eric S.|editor3-last=Pierce|editor3-first=Virginia M.|editor4-last=Dudzinski|editor4-first=David M.|editor5-last=Baggett|editor5-first=Meridale V.|editor6-last=Sgroi|editor6-first=Dennis C.|editor7-last=Shepard|editor7-first=Jo-Anne O.|editor8-last=Tran|editor8-first=Kathy M.|editor9-last=Roberts|editor9-first=Matthew B.|title=Case 30-2020: A 54-Year-Old Man with Sudden Cardiac Arrest|journal=New England Journal of Medicine|language=en|volume=383|issue=13|pages=1263–1275|doi=10.1056/NEJMcpc2002420|issn=0028-4793|pmc=8568064|pmid=32966726}}</ref> == Опис == сладок корен биле [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]], расте до 1 метар во висина, со шилести [[лист]]ови долги околу 7–15&nbsp;см долги, со 9–17 летоци. [[Цвет]]овите долги 8-12&nbsp;мм, виолетова до бледо-белузлаво сина, произведена во лабаво соцветие. [[Плод]]от е долгнавеста мешунка, долга 20-30&nbsp;м, која содржи неколку [[Семе|семиња]].<ref name="rhs">Huxley, A., ed. (1992).</ref> Корените се столониферни.<ref>Brown, D., ed. (1995).</ref> == Хемија == [[Податотека:Glycyrrhizic_Acid.svg|лево|мини| Голем дел од сладоста во сладунецот доаѓа од глициризин]] Мирисот на слаткиот корен потекнува од сложена и променлива комбинација на соединенија, од кои анатилот е до 3% од вкупните испарливи материи. Поголемиот дел од сладоста во сладурот доаѓа од глициризин, кој има сладок вкус, 30-50 пати повеќе од слаткоста на [[шеќер]]от. Слаткоста е многу различна од шеќерот, бидејќи е помалку инстант, курва и трае подолго. Изофлавен глабрен и изофлаван глабридин, кои се наоѓаат во корените на сладунецот, се [[фитоестрогени]].<ref>{{Наведено списание|last=Somjen|first=D.|last2=Katzburg|first2=S.|last3=Vaya|first3=J.|last4=Kaye|first4=A. M.|last5=Hendel|first5=D.|last6=Posner|first6=G. H.|last7=Tamir|first7=S.|year=2004|title=Estrogenic activity of glabridin and glabrene from licorice roots on human osteoblasts and prepubertal rat skeletal tissues|journal=The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology|volume=91|issue=4–5|pages=241–246|doi=10.1016/j.jsbmb.2004.04.008|pmid=15336701}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Tamir|first=S.|last2=Eizenberg|first2=M.|last3=Somjen|first3=D.|last4=Izrael|first4=S.|last5=Vaya|first5=J.|year=2001|title=Estrogen-like activity of glabrene and other constituents isolated from licorice root|journal=The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology|volume=78|issue=3|pages=291–298|doi=10.1016/S0960-0760(01)00093-0|pmid=11595510}}</ref> == Одгледување и употреба == Слаткиот корен, кој најдобро расте во добро исцедени почви во длабоки долини со полно сонце, се бере на есен, две до три години по садењето.<ref name="rhs">Huxley, A., ed. (1992).</ref> Земјите кои произведуваат сладок корен се Индија, Иран, Италија, Авганистан, Кина, Пакистан, Ирак, Азербејџан, Узбекистан, Туркменистан и Турција.<ref name="Mafco2010">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/945235/000095012311021958/y04589e10vk.htm M & F Worldwide Corp., Annual Report on Form 10-K for the Year Ended December 31, 2010].</ref> Во 2019 година, светскиот пазар за екстракт од сладок корен беше 191 милион {{US$}} долари, при што најголемите извозници предводени од [[Франција]], [[Узбекистан]], Кина и [[Иран]], секој обезбедува 10-14% од вкупниот број.<ref name="oec">{{Наведена мрежна страница|url=https://oec.world/en/profile/hs92/liquorice-extract|title=Liquorice extract: world market|date=2020|publisher=Observatory of Economic Complexity|accessdate=11 March 2021|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415011527/https://oec.world/en/profile/hs92/liquorice-extract|url-status=dead}}</ref> === Тутун === Делови од ова растение биле употребувани како ароматизирачки агенс за тутун за средства за подобрување на вкусот и за навлажнување во производството на американски мешани [[Цигара|цигари]], влажен бурмут, тутун за џвакање и тутун за [[луле]].<ref name="Mafco2010"/> Од 2009 година, Управата за храна и лекови на САД ја забраниле употребата на какви било „карактеристични вкусови“ во цигарите освен ментол.<ref name="fda09">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fda.gov/TobaccoProducts/Labeling/ProductsIngredientsComponents/ucm2019416.htm|title=Flavored Tobacco|date=22 September 2009|publisher=US Food and Drug Administration|accessdate=21 December 2017}}</ref> === Храна и кондиторски производи === [[Податотека:Baton_de_reglisse.jpg|лево|мини| Сушени стапчиња од сладок корен]] Вкусот на сладок корен се наоѓа во широк спектар на бонбони или слатки. Во повеќето од овие бонбони, вкусот е зајакнат со масло од [[анасон]], така што вистинската содржина на сладок корен е многу мала. Бонбоните со сладок корен првенствено ги купуваат потрошувачите во Европа, но се популарни и во други земји како Австралија и Нов Зеланд.<ref name="Mafco2010"/> Во Холандија, слаткарството со сладок корен е една од најпопуларните форми на слатки. Се продава во многу форми. Мешањето со [[нане]], [[ментол]], [[анасон]] или [[Лавор|ловор]] е доста популарно. Мешањето со амониум хлорид е исто така популарно како што е во Финска. Сушените стапчиња од слаткиот корен се исто така традиционални слати во Холандија и Британија, иако нивната популарност е намалена во последните децении. Тие се продаваа едноставно како стапчиња за џвакање, како бонбони. Преку џвакање и цицање се ослободува интензивно сладок вкус. [[Податотека:Liquiritiae_radix_suessholzwurzel.jpg|десно|мини| Чипс од сладок корен]]Во Италија, Шпанија и Франција, слаткиот корен е популарен во својата природна форма. Коренот на растението едноставно се откопува, се мие, суши и се џвака како освежувач на устата. Низ цела Италија, незасладениот сладок корен се консумира во форма на мали црни парчиња направени само од 100% чист екстракт од сладок корен. Во [[Калабрија]] популарен [[ликер]] се прави од чист екстракт од сладок корен. Растението се користи во Сирија и Египет, а само во Дијарбакир во Турција, каде што се продава како пијалак, во продавниците и во улични продавачи. === Истражување === Својствата на глициризин се под прелиминарно истражување, како на пример за [[хепатит Ц]] или локален третман на [[псоријаза]], но нискиот квалитет на студиите од 2017 година ги спречува заклучоците за ефикасноста и безбедноста.<ref name="nih"/><ref>{{Наведено списание|last=Yu|first=J. J|last2=Zhang|first2=C. S|last3=Coyle|first3=M. E|last4=Du|first4=Y|last5=Zhang|first5=A. L|last6=Guo|first6=X|last7=Xue|first7=C. C|last8=Lu|first8=C|year=2017|title=Compound glycyrrhizin plus conventional therapy for psoriasis vulgaris: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=33|issue=2|pages=279–287|doi=10.1080/03007995.2016.1254605|pmid=27786567}}</ref> Европската медицинска агенција го додаде слаткиот корен во својот список на билни лекови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/liquiritiae-radix#consultation-section|title=Liquiritiae radix|publisher=European Medicines Agency|accessdate=1 June 2021}}</ref> === Токсичност === Нејзините главни токсичности за ограничување на дозата се [[кортикостероид]]ни по природа, поради инхибиторниот ефект што неговите главни активни состојки, глициризин и еноксолон, го имаат врз деградацијата на [[кортизол]]от и вклучуваат едем, [[хипокалемија]], зголемување или губење на тежината и [[хипертензија]].<ref>{{Наведено списание|last=Olukoga|first=A|last2=Donaldson|first2=D|date=June 2000|title=Liquorice and its health implications.|journal=The Journal of the Royal Society for the Promotion of Health|volume=120|issue=2|pages=83–9|doi=10.1177/146642400012000203|pmid=10944880}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Armanini|first=D|last2=Fiore|first2=C|last3=Mattarello|first3=MJ|last4=Bielenberg|first4=J|last5=Palermo|first5=M|date=September 2002|title=History of the endocrine effects of licorice.|journal=Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes|volume=110|issue=6|pages=257–61|doi=10.1055/s-2002-34587|pmid=12373628}}</ref> Администрацијата за храна и лекови на САД верува дека храната што содржи сладок сладок и неговите деривати (вклучувајќи го и глициризин) е безбедна ако не се консумира прекумерно. === Фунгицид === Етеричните масла го инхибираат растот на ''Aspergillus flavus''.<ref name="Mamedov-Egamberdieva-2019">{{Наведена книга|title=Plant and Human Health, Volume 3|last=Mamedov|first=Nazim A.|last2=Egamberdieva|first2=Dilfuza|publisher=Springer Publishing|year=2019|isbn=978-3-030-04407-7|publication-place=Cham|pages=1–21|chapter=Phytochemical Constituents and Pharmacological Effects of Licorice: A Review|doi=10.1007/978-3-030-04408-4_1}}</ref> == Труење со сладок корен == Екстракт од растението сладок корен кое содржи глициризинска киселина или GZA. GZA е направен од една молекула на глициретинска киселина и две молекули на [[гликуронска киселина]].<ref name="KrähenbühlHasler1994">{{Наведено списание|last=Krähenbühl|first=Stephan|last2=Hasler|first2=Felix|last3=Krapf|first3=Reto|year=1994|title=Analysis and pharmacokinetics of glycyrrhizic acid and glycyrrhetinic acid in humans and experimental animals|journal=Steroids|volume=59|issue=2|pages=121–126|doi=10.1016/0039-128X(94)90088-4|issn=0039-128X|pmid=8191540}}</ref> Екстрактите од коренот на растението може да се наречат како сладок корен, сладок корен и екстракт од глицириза. С''. корен'' расте во Европа и Западна Азија. Кога се администрира орално, производот на глициретична киселина се наоѓа во човечката урина, додека GZA не е.<ref name="KrähenbühlHasler1994" /> Ова покажува дека глициретичната киселина се апсорбира и метаболизира во цревата кај луѓето. ГЗА се хидролизира до глициретична киселина во цревата од бактерии.<ref name="AkaoAkao1987">{{Наведено списание|last=Akao|first=Taiko|last2=Akao|first2=Teruaki|last3=Kobashi|first3=Kyoichi|year=1987|title=Glycyrrhizin .BETA.-D-glucuronidase of Eubacterium sp. from human intestinal flora.|journal=Chemical and Pharmaceutical Bulletin|volume=35|issue=2|pages=705–710|doi=10.1248/cpb.35.705|issn=0009-2363|pmid=3594680|doi-access=free}}</ref> Со илјадници години се користи за медицински цели, вклучително и варење и воспаление на желудникот.<ref name="Gibson1978">{{Наведено списание|last=Gibson|first=M. R.|year=1978|title=Glycyrrhiza in old and new perspectives|journal=Lloydia|volume=41|issue=4|pages=348–354|pmid=353426}}</ref> Некои други медицински цели се супресија на кашлица, третман на чир и употреба како лаксатив. Исто така, солите на GZA може да се користат во многу производи како засладувачи и ароматизатори. Главната употреба на сладунец оди во тутунската индустрија, со приближно 90% од употребата. Остатокот е рамномерно поделен помеѓу храната и фармацевтиката, со 5% од употребата секоја ( ''Федерален регистар'', 1983). Екстрактот од сладок корен често се наоѓа во многу слатки и бонбони, некои лекови и пијалаци како пивото од корен. Може да се користи и во гуми за џвакање, тутунски производи како бурмут и паста за заби. Зголемувањето на внесот на сладунец може да предизвика многу токсични ефекти. Синдромот на хипер-минералокортикостероид може да се појави кога телото задржува натриум, губи калиум што ги менува биохемиските и хормоналните активности.<ref name="OmarKomarova2012">{{Наведено списание|last=Omar|first=H. R.|last2=Komarova|first2=I.|last3=El-Ghonemi|first3=M.|last4=Fathy|first4=A.|last5=Rashad|first5=R.|last6=Abdelmalak|first6=H. D.|last7=Yerramadha|first7=M. R.|last8=Ali|first8=Y.|last9=Helal|first9=E.|year=2012|title=Licorice abuse: time to send a warning message|journal=Therapeutic Advances in Endocrinology and Metabolism|volume=3|issue=4|pages=125–138|doi=10.1177/2042018812454322|issn=2042-0188|pmc=3498851|pmid=23185686}}</ref> Некои од овие активности вклучуваат пониско ниво на [[алдостерон]], пад на системот ренин-ангиотензин и зголемени нивоа на атријалниот натриуретичен хормон со цел да се компензираат варијациите во хомеостазата.<ref name="MackenzieHoefnagels1990">{{Наведено списание|last=Mackenzie|first=Marius A.|last2=Hoefnagels|first2=Willibrord H. L.|last3=Jansen|first3=Renè W. M. M.|last4=Benraad|first4=Theo J.|last5=Kloppenborg|first5=Peter W. C.|year=1990|title=The Influence of Glycyrrhetinic Acid on Plasma Cortisol and Cortisone in Healthy Young Volunteers|journal=The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism|volume=70|issue=6|pages=1637–1643|doi=10.1210/jcem-70-6-1637|issn=0021-972X|pmid=2161425}}</ref> Некои други симптоми на токсичност вклучуваат електролитен дисбаланс, едем, зголемен [[крвен притисок]], зголемување на телесната тежина, проблеми со срцето и слабост. Поединци ќе искусат одредени симптоми врз основа на сериозноста на токсичноста. Некои други поплаки вклучуваат замор, отежнато дишење, откажување на [[Бубрежна слабост|бубрезите]] и парализа.<ref name="BlachleyKnochel1980">{{Наведено списание|last=Blachley|first=Jon D.|last2=Knochel|first2=James P.|year=1980|title=Tobacco Chewer's Hypokalemia: Licorice Revisited|journal=New England Journal of Medicine|volume=302|issue=14|pages=784–785|doi=10.1056/NEJM198004033021405|issn=0028-4793|pmid=6986557}}</ref><ref name="Toner1985">{{Наведено списание|last=Toner|first=J. M.|last2=Ramsey|first2=L. E.|year=1985|title=Liquorice can damage your health|journal=Practitioner|volume=229|issue=1408|pages=858–860|pmid=4059165}}</ref> Во 2020 година, лекарите пријавиле случај на маж кој починал од срцев удар како резултат на драстично ниско ниво на калиум. Тој јадеше вреќичка црн сладунец на ден три недели претходно.<ref name="EdelmanButala2020"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2020/09/26/health/black-licorice-death-boston.html|title=A Man Died After Eating a Bag of Black Licorice Every Day|last=Cramer|first=Maria|date=2020-09-26|work=The New York Times|access-date=2020-09-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Може да се забележат многу негативни ефекти од труење со сладок корен и повеќето се припишуваат на минералокортикоидните ефекти на GZA. Во зависност од дозата и внесувањето на сладунец, може да настанат сериозни проблеми, па дури и хоспитализација. Луѓето со претходно постоечки проблеми со срцето или бубрезите може да бидат поподложни на труење со GZA и сладок корен.<ref name="OmarKomarova2012"/> Важно е да се следи количината на потрошен сладок корен за да се спречи токсичност. Тешко е да се одреди безбедно ниво, поради многу различни фактори од личност до личност. Кај најчувствителните индивидуи, дневен внес од околу 100&nbsp;mg GZA може да предизвика проблеми.<ref name="Adeneye2014">{{Наведено списание|last=Adeneye|first=Adejuwon Adewale|year=2014|title=Subchronic and Chronic Toxicities of African Medicinal Plants|journal=Toxicological Survey of African Medicinal Plants|pages=99–133|doi=10.1016/B978-0-12-800018-2.00006-6|isbn=9780128000182}}</ref> Ова е еквивалентно на 50 g слатки од сладок корен. Сепак, повеќето луѓе можат да консумираат до 400&nbsp;mg пред да се појават симптоми, што би било околу 200 g слатки од сладок корен. Правило е дека нормална здрава личност може да консумира 10&nbsp;mg GZA на ден.<ref name="StørmerReistad1993">{{Наведено списание|last=Størmer|first=F.C.|last2=Reistad|first2=R.|last3=Alexander|first3=J.|year=1993|title=Glycyrrhizic acid in liquorice—Evaluation of health hazard|journal=Food and Chemical Toxicology|volume=31|issue=4|pages=303–312|doi=10.1016/0278-6915(93)90080-I|issn=0278-6915|pmid=8386690}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Réglisse(racine).JPG|Сладок корен со кора Податотека:Glycyrrhiza glabra inflorescence.jpg|Цветање на ''G. glabra'' Податотека:2013.02-402-022aP Liquorice products tue05feb2013.jpg|Разни производи од сладок корен Податотека:Liquorice4.jpg|Стапчиња од сладок корен со различни вкусови Податотека:Gardenology.org-IMG 2804 rbgs11jan.jpg|Зеленило Податотека:Glycyrrhiza glabra - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-207.jpg|''G. glabra'' од Koehler's ''Medicinal-Plants'' </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em}} ==Надворешни врски== {{Commons}} * {{cite EB1911|wstitle=Liquorice |volume=16 |short=x}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:496941-1 ''Glycyrrhiza glabra'' (licorice)], Kew plant profile * [http://pubs.acs.org/cen/whatstuff/stuff/8032licorice.html What's That Stuff?: Licorice], ''Chemical & Engineering News'' {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Глушини]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Засладувачи]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 5tc9ehp4qt0rv4yw9sdobogxwupyjir Црн јасен 0 1300328 5602996 5590270 2026-08-02T04:51:00Z Bjankuloski06 332 /* Одгледување и употреба */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602996 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Црн јасен | image = Fraxinus ornus JPG2.jpg | image_caption = Лисја и цветови | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 January 2023">{{cite iucn |author=Rivers, M.C. |author2=Harvey-Brown, Y. |author3=Barstow, M. |date=2018 |title=''Fraxinus ornus'' |volume=2017 |page=e.T61918784A112585867 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T61918784A112585867.en |access-date=12 јануари 2023}}</ref> | genus = Fraxinus | parent = Fraxinus sect. Ornus | species = ornus | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Fraxinus ornus range.svg | range_map_caption = Распространетост }} '''Црн јасен''' ({{науч|Fraxinus ornus}}) — вид на [[јасен]] домороден во јужна [[Европа]] и југозападна [[Азија]], од [[Шпанија]] и [[Италија]] на север до [[Австрија]] и [[Чешка]], и на исток преку [[Балкански Полуостров|Балканот]], [[Турција]] и западна [[Сирија]] до [[Либан]] и [[Ерменија]].<ref name="rushforth">Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and Europe''. Collins {{ISBN|0-00-220013-9}}.</ref><ref name="fe">Flora Europaea: [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Fraxinus&SPECIES_XREF=ornus&TAXON_NAME_XREF=&RANK= ''Fraxinus ornus'']</ref><ref name="mc">Med-Checklist: [http://ww2.bgbm.org/mcl/PTaxonDetail.asp?NameId=15526&PTRefFK=1276 ''Fraxinus ornus'']</ref> == Опис == Црниот јасен е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво]] со средна големина кое расте во висина од 15 до 25 м, со пречник на стебло до 1 м. Кората е темно сива, останува мазна дури и на стари дрвја. [[Пупка|Пупките]] се бледо розово-кафеави до сиво-кафеави, со густа покривка од кратки сиви влакна. [[Лист]]овите се во спротивни парови, шилести, долги 20 до 30 см, со 5 до 9 летоци; ливчињата се широки, јајцевидни, 5-10 мм долги и 2-4 см широки, со ситно назабена и брановидна маргина, и кратки, но различни [[лисна дршка|лисни дршки]] долги 5-15 мм. Есенската боја е променлива, жолта до виолетова. [[Цвет]]овите растат во густи [[Метличка (соцветие)|метлички]] долги 10-20 см откако ќе се појават новите лисја на крајот на пролетта, секој цвет со четири тенки кремасти бели ливчиња долги 5-6 мм. Тие се опрашувани од [[инсекти]]. [[Плод]]от е витка самара долг 1,5-2,5 см, семето широко 2 мм и крилото широко 4-5 мм, зелен а зрее во кафена боја.<ref name="rushforth"/><ref name="afm">Mitchell, A. F. (1974). ''A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe''. Collins {{ISBN|0-00-212035-6}}</ref><ref name="afm1">Mitchell, A. F. (1982). ''The Trees of Britain and Northern Europe''. Collins {{ISBN|0-00-219037-0}}</ref> == Во Македонија == Расте во клисури на реки, на суви припекливи места, термофилни дабови шуми, варовнички камењари, на надморска височина до 1200 понекогаш и 1500 метри.<ref name="Флора на РМ">Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 17-18 издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref> Се посочува за голем број локалитети од територијата на Македонија . Го има во: Алшар, Охрид, Битола, Пелистер, Нижеполе, Демир Капија, Црн Дрим, Стење, Коњско, Султан Тепе, Св. Заум, клисурата на реката Треска, Дојран, Валандово, Струмица, Беласица, Банско, Прилепско, Козјак, Катланово, Кожле, Пчиња, Зелениково, Дервен, клисурата на реката Бабуна, Црна Река, Куклиш, Свети Николе, покрај реката Вардар – од Велес до Гевгелија и на други места.<ref name="Флора на РМ" /> == Одгледување и употреба == Црниот јасен често се одгледувал како украсно дрво во Европа северно од неговиот домороден опсег поради своите украсни цвеќиња - видот понекогаш се нарекувал и „цветен пепел“. Некои култивирани примероци биле [[Калемење|накалемени]] на подлоги на ''[[бел јасен|Fraxinus excelsior]]'', со често многу забележлива промена на кората на линијата на калемењето до пукнатината на кората на видот на подлогата.<ref name="afm"/> [[Шеќер|Зашеќерен]] екстракт од сокот може да се добие со рез на кората,<ref name="rushforth"/> ова било споредувано во доцниот средновековен период (посведочено од околу 1400 г.<ref name="oed">''Oxford English Dictionary''</ref> ) со библиската мана, што го довело до англиското име на дрвото и некои од народните имиња од неговата родна област (''fresno del maná'' во шпански, ''frassino da manna'' на италијански). Всушност, шеќерот маноза и шеќерниот алкохол манитол ги добиваат своите имиња од екстрактот. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Fraxinus ornus}} * {{EOL}} * [https://www.oleaceae.info/fraxinus/manna.html Производство на мана во Сицилија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250412115643/https://www.oleaceae.info/fraxinus/manna.html |date=2025-04-12 }} * [http://www.euforgen.org/species/fraxinus-ornus/ ''Fraxinus ornus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180923200514/http://www.euforgen.org/species/fraxinus-ornus/|date=2018-09-23}} — информации, единици за генетско зачувување и сродни ресурси. Европска програма за генетски ресурси на шумите (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Јасен]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 5frwexzh35ken6hnui6x9ktmyiq8wea Црноношка 0 1300596 5602995 5563893 2026-08-02T04:50:45Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородени → омородни 5602995 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Melampodium-cinereum01.jpg |image_caption = Низинска црноношка (''Melampodium leucanthum'') |display_parents = 3 |taxon = Melampodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]] |type_species=Американска црноношка ''Melampodium americanum'' |synonyms_ref=<ref name=o>{{cite web|url=http://dixon.iplantcollaborative.org/compositaeweb/default.aspx?Page=NameDetails&TabNum=0&NameId=3fbf4793-4876-4f2b-898b-3d015a77aa12|archiveurl=https://archive.today/20141124183855/http://dixon.iplantcollaborative.org/compositaeweb/default.aspx?Page=NameDetails&TabNum=0&NameId=3fbf4793-4876-4f2b-898b-3d015a77aa12|url-status=dead|title=Global Compositae Checklist|date=24 November 2014|archivedate=24 November 2014|website=archive.is|accessdate=13 March 2018}}</ref><ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7401 |title=Genus: ''Melampodium'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=1996-09-17 |accessdate=2010-10-14}}</ref> |synonyms = * ''Camutia'' <small>bonat. ex Steud.</small> * ''Melampodium'' sect. ''Alcina'' <small>DC.</small> * ''Pronacron'' <small>Cass.</small> * ''Zarabellia'' <small>Cass.</small> * ''Dysodium'' <small>Rich. ex Pers.</small> * ''Carnutia'' <small>Baker</small> * ''Alcina'' <small>Cav.</small> * ''Dysodium'' <small>Rich.</small> * ''Cargila'' <small>Raf.</small> }} '''Црноношка''' ({{науч|Melampodium}}) — род на [[цветни растенија]] од семејството на [[главоцветни]]те (''Asteraceae''). Овие се груби растенија домородни во тропските до суптропските региони кои вклучуваат Средна Америка, Југозападна Соединетите Американски Држави, Калифорнија, Флорида, Карибите и Јужна Америка. Повеќето од видовите може да се најдат во Мексико, пет во југозападниот дел на САД, а три се расфрлани во Колумбија и Бразил. Некои извори велат дека научното име ''Melampodium'' е изведено од грчките зборови μέλας (melas), што значи „црно“ и πόδιον (подион), што значи „стапало“. Ова се однесува на бојата на основата на стеблото и корените. Припадниците на родот се општо познати како црни стапала. Меѓутоа, другите власти тврдат дека ова е погрешно, дека името доаѓа од Меламп, познат бајач во грчката митологија. Родот се состои од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] или грмушки растенија, кои растат до висина од 1 m. Кога целосно ќе пораснат, тие имаат тенденција да паѓаат. Сакаат просечна, добро исцедена почва, но подеднакво можат да растат и на карпеста почва во пустините. Тие се умерено до високо толерантни на суша и топлина. Три вида на таканаречениот комплекс со бело зраци се ксерофитни .<ref name="y"/> [[Лист|Зеленилото]] варира од светло зелено до сиво-зелено. Спротивните листови се тесни и околу 2–5&nbsp;cm долга.<ref name="y"/> Крајните [[цвет]]ни глави се околу 2,5&nbsp;cm широк. Тие даваат континуиран приказ на бело (само кај трите видови на комплексот со бело зраци), крем или жолти цветови со зрак слични на маргаритка, кои го опкружуваат потемно портокаловиот центар со цветовите на дискот. Овие осум до 10 широки цветови на дискови се функционално издржливи. Петте надворешни гради се делумно споени за околу половина од нивната должина.<ref name="y">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=120052 Flora of North America Vol. 21 Page 34 ''Melampodium'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753; Gen. Pl. ed. 5, 392. 1754. ]</ref> Бројните [[плод]]ови се како семиња (тие се состојат од внатрешни неволукрални бракти кои секоја ги заградува и споени со поединечни зраци ахени), со неколку тесни лушпи на нивниот врв. Тие го прават овој род еден од најплодните во летните едногодишни, со садници кои постојано се појавуваат.<ref name="y"/> Родот прикажува голем број на хаплоидни [[хромозом]]ски броеви се базирани на 4 основни хромозомски броеви (x = 9, 10, 11, 12). Развиени се неколку сорти на ''Melampodium leucantum'', како што се „Million Gold“ и „Showstar“, главно за да се постигне покомпактна големина. Забелешка: ''Melampodium'' е означен како ''Sanvitalia speciosa'' во хортикултурната трговија, но ова е неважечко име. == Видови == [[Податотека:Melampodium-leucanthum01.jpg|десно|мини|255x255пкс|Низинска црноношка (''Melampodium leucantum'') (илустрација од 1913 година од Бриттон, НЛ и А. Браун. Илустрирана флора на северните држави и Канада. Vol. 3: 459.]] [[Податотека:Bud_of_Melampodium_divaricatum.jpg|десно|мини|200x200пкс| Цвеќиња и пупки на ''Melampodium divaricatum'' .]] ; Видови<ref name="ITIS">{{ITIS|accessdate=2012-07-27}}</ref><ref name="GRINSpecies">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7401|title=GRIN Species Records of ''Melampodium''|work=Germplasm Resources Information Network|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=2010-10-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?7401 "GRIN Species Records of ''Melampodium''"]. ''Germplasm Resources Information Network''. United States Department of Agriculture<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2010-10-14</span></span>.</cite></ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Melampodium|title=2013 BONAP North American Plant Atlas. TaxonMaps|last=|date=|work=bonap.net|accessdate=13 March 2018}}</ref> * ''Melampodium americanum'' - Гватемала, Ел Салвадор, Мексико (од Тамаулипас до Чијапас) <ref>Strother, J. L. 1999. Compositae–Heliantheae s. l. 5: 1–232. In D.E. Breedlove (ed.) Flora of Chiapas. California Academy of Sciences, San Francisco</ref><ref>Nash, D. L. 1976. Tribe V, Heliantheae. En: Nash, D.L. & Williams, L.O. (Eds), Flora of Guatemala - Part XII. Fieldiana, Botany 24(12): 181–361, 503–570</ref><ref>Berendsohn, W.G. & A.E. Araniva de González. 1989. Listado básico de la Flora Salvadorensis: Dicotyledonae, Sympetalae (pro parte): Labiatae, Bignoniaceae, Acanthaceae, Pedaliaceae, Martyniaceae, Gesneriaceae, Compositae. Cuscatlania 1(3): 290–1–290–13</ref> * ''Melampodium appendiculatum'' - Чивава, Сонора, Најарит, Аризона * ''Melampodium argophyllum'' - Коахуила, Нуево Леон * ''Melampodium aureum'' - Пуебла, Оахака * ''Melampodium bibractatum'' - [[Дуранго]], [[Мексико (сојузна држава)|држава Мексико]], Гватемала * ''Melampodium cinereum'' - Коахуила, Нуево Леон, Тексас, Мисури * ''Melampodium costaricense'' - Костарика, Панама, Белиз, Никарагва, Колумбија * ''Melampodium cupulatum'' - Сонора, Синалоа, Халиско, Долна Калифорнија Сур * ''Melampodium diffusum'' - Оахака, Филипини (веројатно воведен) * ''Melampodium divaricatum'' - Бразил, Боливија, Западни Индија, Венецуела, Колумбија, Средна Америка, Мексико, Соединетите Американски Држави ( [[Флорида|ФЛ]] [[Алабама|АЛ]] [[Луизијана|ЛА]] [[Арканзас|АР]] ) * ''Melampodium glabribracteatum'' - Оахака * ''Melampodium glambrum'' - Гванахуато, Халиско, Мичоакан * ''Melampodium gracile'' - Гватемала, Ел Салвадор, Белиз, Мексико (од Тамаулипас до Чијапас) * ''Melampodium leucantum'' - Чивава, САД ( [[Тексас|ТХ]], [[Ново Мексико|NM]] [[Аризона|AZ]] [[Оклахома|OK]] [[Канзас|KS]] [[Колорадо|CO]] ) * ''Melampodium linearilobum'' - Мексико, Средна Америка * ''Melampodium longicorne'' - Сонора, Аризона, Ново Мексико * ''Melampodium longifolium'' - Мексико * ''Melampodium longipes'' - Халиско * ''Melampodium longipilum'' - од Гватемала до Сан Луис Потоси * ''Melampodium mayfieldii'' - Халиско * ''Melampodium microcephalum'' - од Гватемала до Халиско * ''Melampodium millifolium'' - Оахака * ''Melampodium montanum'' - од Гватемала до Халиско + Сан Луис Потоси * ''Melampodium nayaritense'' - Дуранго, Најарит * ''Melampodium northingtonii'' - Оахака * ''Melampodium nutans'' - Оахака, Халиско, Колима, Мичоакан * ''Melampodium paniculatum'' - од Оахака до Бразил * ''Меламподиум перкусум'' * ''Melampodium perfoliatum'' - Мексико, Средна Америка, Куба, Калифорнија * ''Melampodium pilosum'' - Гереро, Мичоакан * ''Melampodium pringlei'' - Оахака, Пуебла * ''Melampodium repens'' - Веракрус * ''Melampodium rosei'' - Синалоа, Халиско, Најарит * ''Melampodium sericeum'' - Мексико, Гватемала, Ел Салвадор * ''Melampodium sinaloense'' - Sinaloa * ''Melampodium sinuatum'' - Долна Калифорнија Сур * ''Melampodium strigosum'' - Чивава, Дуранго, [[Мексико (град)|ДФ]], Мексико држава, Идалго, Соединетите Американски Држави ( [[Аризона|AZ]] [[Ново Мексико|NM]] [[Тексас|TX]] [[Колорадо|CO]] ) * ''Меламподиум тенелум'' - Најарит * ''Melampodium tepicense'' - Најарит, Халиско === Порано поставени овде === * ''Acanthospermum australe'' <small>(Loefl.</small> <small>) Kuntze</small> (како ''M. australe'' <small>Loefl.</small> ) * ''Acanthospermum humile'' <small>(шв.) DC.</small> (како ''M. humile'' <small>Sw.</small> ) * ''Eleutheranthera ruderalis'' <small>(шв.) Sch.</small> <small>Бип.</small> (како ''M. ruderale'' <small>Sw.</small> ) <ref name="GRINSpecies"/> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Главоцветни (потсемејство)]] 5hjuncgk4lfl42ax3rawnj8wuczc5i7 Chrysomyxa abietis 0 1300667 5602993 5595003 2026-08-02T04:47:58Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602993 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |''Chrysomyxa abietis'' |- style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Научна класификација]]<span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Chrysomyxa|edit]]</span> |- |Царство: |[[Fungus|Fungi]] |- |Колено: |[[Basidiomycota]] |- |Класа: |[[Pucciniomycetes]] |- |Ред: |[[Rust (fungus)|Pucciniales]] |- |Семејство: |[[Coleosporiaceae]] |- |Род: |''[[Chrysomyxa]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''C.&nbsp;abietis'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Биномен назив]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Chrysomyxa abietis''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">([[Karl Friedrich Wilhelm Wallroth|Wallr.]]) [[Franz Unger|Unger]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Synonym (taxonomy)|Синоними]]<ref>Wallr., Allg. Forst-u. Jagdztg. Zeitung 17: 65 (1834)</ref> |- | colspan="2" style="text-align: left" | ''Blennoria abietis'' |} '''''Chrysomyxa abietis''''', или '''<nowiki/>’рѓа од смрека''', е вид на ’рѓа габи од фамилијата Coleosporiaceae што е домороден во источна [[Европа]] (вклучувајќи го и [[Сибир]]) и северна [[Азија]].<ref name="ars">{{Наведена мрежна страница|url=http://nt.ars-grin.gov/taxadescriptions/factsheets/index.cfm?thisapp=Chrysomyxaabietis|title=Spruce needle rust - ''Chrysomyxa abietis''|publisher=[[Agricultural Research Service|ARS]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304141519/http://nt.ars-grin.gov/taxadescriptions/factsheets/index.cfm?thisapp=Chrysomyxaabietis|archive-date=March 4, 2016|accessdate=June 17, 2013}}</ref> Воведен е во [[Австралија]], [[Нов Зеланд]] и [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref name="cabi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cabi.org/isc/?compid=5&dsid=13247&loadmodule=datasheet&page=481&site=144|title=Summary of Invasiveness|publisher=[[Invasive Species Compendium]]|accessdate=June 17, 2013}}</ref> == Опис == Видот е 14-42 Мм за 9-16 Мм, мазна и тенка ѕид. Исто така е хипофилен и има или жолти или портокалови дамки (во зависност од сезоната). Дамките се издолжени, набиени и [[Восок|восочни]]. Телиоспорите се асептатни, хијалини и долгнавести.<ref name="ars"/> Пустулите се во портокалова боја и се до {{Convert|10|mm}} долго.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.angelfire.com/wy/tianfuw/chrysomyxa.html|title=Some ecological aspects of Chysomyxa abietis (Unger) epidemiology|last=Antti Uotila|last2=Tianfu Wang|publisher=[[Angelfire]]|accessdate=June 17, 2013|last3=Limei Wang}}</ref> == Живеалиште == Се среќава на [[Смрча|смрека]].<ref name="cabi"/> == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * {{Наведено списание|title=''Chrysomyxa abietis''|url=http://bfw.ac.at/020/ccx/manfred_doc/38_Chrysomyxa_abietis.pdf|publisher=BFW}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://spfnic.fs.fed.us/exfor/data/pestreports.cfm?pestidval=226&langdisplay=english|title=''Chrysomyxa abietis''|publisher=EXFOR Database|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217021518/http://spfnic.fs.fed.us/exfor/data/pestreports.cfm?pestidval=226&langdisplay=english|archive-date=February 17, 2013|accessdate=June 17, 2013}} * {{Наведена книга|title=British Rust Fungi|url=https://archive.org/details/britishrustfungi0000wils|last=Wilson, M.|last2=Henderson, D.M.|year=1966|pages=[https://archive.org/details/britishrustfungi0000wils/page/58 58]–59}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Габи]] [[Категорија:Габи на Европа]] [[Категорија:Габи на Азија]] 5fpy3hds8ofhd8l0dcuj9f8wpezbggc Стрчеста красатка 0 1301579 5603000 5586587 2026-08-02T05:06:35Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородено → омородно 5603000 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Стрчеста красатка | image = 6h_common_yellow_oxalis.jpg | status = {{TNCStatus}} | status_system = TNC | status_ref = {{sfn|NatureServe 2025}} | genus = Oxalis | species = stricta | authority = [[L.]] | synonyms_ref = {{sfn|POWO 2025}} | synonyms = {{Species list | Oxalis europaea | Jord. | Oxalis fontana | Bunge }} }} '''Стрчеста красатка''' ({{науч|Oxalis stricta}}) — зелејсто [[Растенија|растение]]<ref>[http://www.robsplants.com/plants/OxaliStric.php ''Oxalis stricta'']</ref> домородно во [[Северна Америка]], делови од [[Евроазија]] и редок во [[Велика Британија (остров)|Британија]].<ref name="pfaf1">[http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Oxalis+stricta ''Oxalis stricta'' - Plants For A Future].</ref> Има тенденција да расте во шумски предели, [[Ливада|ливади]] и во нарушени области и како [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] и [[Едногодишно растение|едногодишно]].<ref>http://www.kingdomplantae.net/yellowWoodSorrel.php Yellow Wood Sorrel |access-date=2018-08-05</ref> Исправено кога е младо, ова [[Растенија|растение]] подоцна станува спуштено додека лежи и редовно се разгранува. Не треба да се меша со слични растенија од истиот род, кои исто така често се нарекуваат исто. == Раст == Обично се смета за [[плевел]] на градини, полиња и тревници, расте на сонце или сенка. Алтернативните листови на ова растение се поделени на три ливчиња во облик на срце (типична особина на другите [[Вид (биологија)|видови]] ''Оксалис )'' кои можат да пораснат до 2 см широки. Овие листови се виткаат ноќе (покажуваат никтинастичност ) и се отвораат дење за да извршат [[фотосинтеза]]. Капсулите од зрели [[Семе|семиња]] експлозивно се отвораат кога се вознемирени (многу слична особина на онаа на капсулите со зрели семиња или [[плод]]овите на растенијата кои се наоѓаат во родот ''[[Impatiens]]'' ) и можат да ги распрснуваат семињата до 4 метри подалеку. Цветовите на растението се [[хермафродит]]ни, цветаат од јули до октомври. Стрчестата красатка генерално бара суви или влажни, алкални [[Почва|почви]], претпочитајќи [[Песок|песочна]] и глинеста почва да расте. Потребна е добро исцедена почва и може да расте на нутритивно сиромашни терени. == Одгледување == === Кулинарска употреба === [[Податотека:Warming-Skudbygning-Fig21-Oxalis-stricta.jpg|лево|мини|277x277пкс| Дијаграм на кој се прикажани различни делови од млади растенија ''O. stricta'']] Сите делови на растението се јадат,<ref name="pfaf1"/> со изразен лут вкус (заеднички за сите растенија од родот ''Oxalis'' ). Сепак, треба да се јаде само во мали количини, бидејќи [[Оксална киселина|оксалната киселина]] е антинутриент и може да го инхибира апсорпционото снабдување со калциум од телото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://practicalplants.org/wiki/Oxalis_stricta|title=Oxalis stricta (Yellow Wood Sorrel) - Practical Plants|work=practicalplants.org|accessdate=2016-08-02}}</ref> [[Податотека:Oxalis_stricta0.jpg|десно|мини|Стрчеста красатка со семени чаури.]] Листовите и цветовите на растението понекогаш се додаваат во салати за декорација и арома. Тие може да се џвакаат и сирови (заедно со други делови од растението, но не и [[корен]]от ) како средство за гасење жед.<ref name="pfaf1"/> Зелените [[Плод|мешунки]] се пријатни сирови, со сочна јасна текстура и курвост сличен на вкусот на караница. Листовите може да се искористат за да се направи пијалак со вкус кој е сличен по вкус на лимонадата,<ref name="pfaf1"/> и целото растение може да се приготвува како [[билен чај]] кој има арома донекаде како онаа на варениот [[боранија]]. Стрчестата красатка содржи големи количини на [[витамин Ц]].{{Се бара извор|date=July 2010}} === Практични употреби === Портокалова боја може да се добие со варење на целото растение.<ref name="pfaf1"/> === Медицинска употреба === Дел од растението се користи за лекување на отоци.<ref name="pfaf1"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160331162423/http://www.survivalplantsmemorycourse.com/2012/07/oxalis-stricta-yellow-woodsorrel-love-love-love/|date=March 31, 2016}} за враќање * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Oxalis+stricta ''Oxalis stricta'' - Растенија за иднината] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=OXST Соединетите Американски Држави Министерство за земјоделство: Профил за ''Oxalis Stricta'']{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Красатка]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] 2mlhkqm3cgtfqq5obfpgn1fuzsq0et4 Алберт Волпе 0 1303815 5602904 4786952 2026-08-01T18:58:50Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602904 wikitext text/x-wiki {{Infobox character|name=Алберт Волпе|image=Albert Volpe.png|image_size=240px|caption=|first=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|last=''[[Кум 3 (филм)|Кум III]]''|nickname=Лисицата|gender=[[Маж]]|nationality=[[Италијански Соединетодржавци|Соединетодржавец]]|title=[[Криминален шеф]]|affiliation=[[Чикашка филијала]]|portrayer=[[Кармине Кариди]]|creator=[[Марио Пуцо]]}} '''Алберт Волпе''' ― [[измислен лик]] кој се појавува во филмот ''[[Кум 3 (филм)|Кум Дел III]]'' од 1990 година. Тој е претставен од Кармине Кариди, кој бил претставуван од Кармине Розато во ''[[Кум II|Кум II]]'' (1974). Волпе е шеф на Чикашката филијала во 1970-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|title=The Godfather, Part III (1990)|date=2014|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Baseline (податочна база)|Baseline]] & [[All Movie Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716160757/http://www.nytimes.com/movies/movie/20079/The-Godfather-Part-III/cast|archive-date=16 јули 2014|accessdate=3 јули 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0099674/characters/nm0137142|title=The Godfather Part III (1990)|work=[[IMDb]]|accessdate=3 јули 2022}}</ref> == ''Кум III'' == Алберт Волпе е еден од дарителите во Комисијата. Познато е дека е човек со око за големите бизниси и е еден од многуте што се обиделе да заработат богатство со инвестирање во казината на Мајкл Корлеоне. Мајкл свикува состанок на Комисијата во хотел во Атлантик Сити и ја ликвидира својата коцкарска империја, правејќи ги неговите партнери, вклучувајќи го и Волпе, мултимилионери. Сепак, успехот на Волпе е краткотраен. Неколку моменти откако Мајкл ја најавува продажбата, еден од атентаторите кои работат за предавничкиот капорежим на семејството Корлеоне'','' Џои Заса отвораат оган во хотелот, убивајќи ги сите внатре освен Мајкл и неговиот внук Винсент Корлеоне. Волпе е застрелан откако ќе го заглави својот „среќен капут“ на вратата. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Културолошки претстави за мафијата]] [[Категорија:Измислени Сицилијанци]] [[Категорија:Измислени италијански Соединетодржавци]] [[Категорија:Измислени иселеници во Соединетите Држави]] [[Категорија:Измислени гангстери]] [[Категорија:Филмски ликови појавени во 1990 година]] [[Категорија:Ликови од Кум]] bhfu2abp0uacgkm7rutpytf6n9la72y Марјан Коцев 0 1304746 5602884 5600881 2026-08-01T17:30:19Z Gurther 105215 5602884 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Infobox musical artist | name = Марјан Коцев | image = Марјан Коцев.jpg | birth_date = {{роден на|20|мај|1975}} | birth_place = {{роден во|Кавадарци}}, {{СФРЈ}} | origin = {{МКД}} | genre = [[Народна музика]], [[фолк музика]] | occupation = пејач | years_active = [[1994]] - сè уште }} '''Марјан Коцев''' (р. {{роден на |20|мај|1975}} во {{роден во|Кавадарци}}) — [[Македонија|македонски]] пејач на [[Македонска народна музика|македонска фолк музика.]] == Почеток на кариерата == Марјан Коцев музичката кариера ја започнал во 1994 година, објавувајќи ја песната „Чија ли си девојко“ на Тодор Трајчевски (музика) и Орце Зафировски (текст), а веднаш потоа настапува на фестивалот за новокомпонирана народна музика „Цветници“ со песната „И на Цветници“ од кантавторот Јане Коџабашија. Како млад интерпретатор, учествува речиси на сите фестивали, пеејќи песни кои брзо стануваат хитови. Следната година, ’95, настапил со сега веќе хит, „Солзи нека пресушат“ и неговата кариера тргнала по нагорна линија. Истата година настапува на „Тетовски филиграни“ со веселата „Бекрија љубовџија“ на Сашко Велков и Орце Зафировски, на Охридски трубадури ја изведува нежната „Прва љубов“, а на Фолк фест Валандово ја изведува љубовната „Бела Јасмина“ на Димитар Чемков и Тарабунов, освојувајќи второ место од жири комисијата.  Набрзо станува звучно име на македонската естрада. Неговото име редовно се наоѓа на фестивалските списоци на Тетовски фолк фест, Филиграни, Валандово, Цветници... Се нижат насловите: „Свадба правам јас“, „Роден сум за песна“, „Печалбарска“, и тогаш  од него најголемиот хит „Љубовен танец“ изведен на „Тетовски фолк фест“ во 1997 год, по чиј наслов е насловена и првата касета во продукција на МРТВ. Следната година добива Награда за најслушана песна меѓу два фестивала за „Љубовен танец“. Во време на почетоците, има снимено неколку архивски снимки за продукцијата на МРТ. Има одржано повеќе концерти во Австралија, [[Канада]], [[Америка]], [[Швајцарија]], [[Германија]], [[Малта]], Италија... Коцев има објавено 3 албуми од кои еден е двоен албум, 1 компилација „Најдоброто од Марјан Коцев“ и двд издание од јубилејниот концерт од [[2014|2014 год]]. Дел од кариерата беше член на групата Дрим тим со која има остварено неколку видео проекти и аудио материјали, а имаат и настапувано како група Дрим тим.[[Податотека:Марјан Коцев - Трет студиски албум - Крал на жените - 2012.jpg|мини|Трет студиски албум - Крал на жените (двоен албум) - 2013 год. ЦД 1 - авторски / ЦД 2 - народни]] [[Податотека:Марјан Коцев на сцена.jpg|мини|Во 2014 год. прослави 20 години јубилеј со голем концерт во Универзална сала. ]] === Фестивалски настапи === * Цветници - ''И на Цветници'' ('94) / ''Солзи нека пресушат'' ('95) * Фолк фест Валандово - ''Бела Јасмина'' ('95) / ''Верице, лична Верице'' ('96) / ''Лузни љубовни'' ('98) / ''Срце јужно'' (2004) / ''Ергенлак, пашалак'' (2005) / ''Уште ли ерген да одам'' (2006) / ''Земја ветена'' (2009) * Тетовски фолк фест - ''Свадба правам јас'' ('96) / ''Љубовен танец'' ('98) / ''Роден сум за песна'' ('99) / ''Сите песни љубовн''и (2002) * Охридски трубадури - ''Прва љубов'' ('95) * Тетовски филиграни - ''Бекрија љубовџија'' ('95) * Роса фест - ''Запејте браќа'' (2001) / ''Ти, само ти'' (2004) / ''Дајте вино сите нека пијат'' (2006) / Песна за Дрим тим (2009) / Крал на жените (2010 - со Дрим Тим / ''Аманет - со Никола Коцев'' (2019) * Пирин фолк Сандански, Бугарија - ''Земја ветена (2009)'' * Тумба Фест - ''Европска (2019) / Жута љута (2020)'' * Прилеп фест - ''Најзгодна'' (2012) / ''Виртуелна приказна'' (2022) * Фолк хит * Спасовден - Ајде, ајде моме ''Стојне'' (со Е. Велевска-2012) / ''Девојче бело црвено'' (2013) * Илинденски етно фест - ''Од умот се подизгубив'' (2014) Во 2009 година учествува на „Пирин фолк Сандански“ во Бугарија со композицијата „Земја ветена<ref>{{Наведување|title=Marjan Kocev - Zemja Vetena [Leten Folk Hit na Godinata 2023]|url=https://www.youtube.com/watch?v=sn8-yMQQqO4|date=2025-11-24|accessdate=2025-12-30|last=Marjan Kocev}}</ref>“ и се закитува со награда Прв исполнител“, а во 2023 година на Избор на Фолк хит истата композиција е прогласена за Песна на дијаспората. Учествувал и на хуманитарниот концерт во чест и сеќавање на Секула Пупиноски, „Врати се како што замина ти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohridnews.com/golem-humanitaren-kontsert-vo-spomen-na-sekula-pupinoski/|title=Голем хуманитарен концерт во спомен на Секула Пупиноски|last=Momir|date=2012-03-15|work=OhridNews|language=en-US|accessdate=2025-12-30}}</ref>“ во 2012 год. По повод 20 години од кариерата,  во [[2014]] година одржа јубилеен концерт насловен како „20 години Марјан Коцев“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/univerzalna-sala-prepolna-za-koncertot-na-folk-pejacot-marjan-kocev/10254/|title=Универзална сала преполна за концертот на пејачот Марјан Коцев (Фото)|last=Muzika24|date=2014-04-12|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}</ref>во [[Универзална сала – Скопје|Универзална сала, Скопје]], во придружба на групата Дрим Тим. '''Н'''а концертот специјален гостин му беше г-дин [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]], а покрај него беа [[Миле Кузмановски]] и [[Новица Василевски]] со кои го изведе вечно шармантниот хит „Место не ме држи, брате“, познат и како „Дајте вино сите нека пијат“.  Повторно солистички концерт имаше во [[2018]] година, наречен „Сите мои песни<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/vo-prv-red/mnogu-emocii-na-edno-mesto-marjan-kocev-ja-napolni-mob/28871/|title=Многу емоции на едно место - Марјан Коцев ја наполни МОБ (Фото + Видео)|last=Muzika24|date=2018-03-30|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}</ref>" кој се одржа во [[Македонска опера и балет]], во придружба на [[Група Дрим Тим|'''Група Дрим Тим''']], а специјална гостинка му беше [[Анета Мицевска|Анета Љумаковска]]. По повод 25 години музичка кариера, во 2019 година започна турнеја по целиот свет, почнувајќи од Перт-Австралија, завршувајќи со 25. Концерт во родно Кавадарци на  [[Тиквешки гроздобер]] во придружба на Галакси Бенд. Беше гостин на концертите на Јордан Митев во Битола 2022 год. и на јубилејниот концерт на Дрим тим по повод 25. годишен јубилеј во Скопје, во 2024 година. Во 2024 год. првпат учествува во снимање на првиот музички филм во Македонија во улога на капетан, чија премиера се случи во 2026 год, со наслов „[[Охридски лудории]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prvaskopska.mk/noviot-makedonski-film-ohridski-ludorii-trgnuva-vo-kino-premieri-vo-bitola-prilep-i-ohrid/|title=Новиот македонски филм „Охридски лудории“ тргнува во кино – премиери во Битола, Прилеп и Охрид|last=Монај|first=Миа Огненова|date=2026-03-12|work=Прва Скопска ТВ|language=mk-MK|accessdate=2026-03-19}}</ref>“. Настапи на претфестивалската вечер на Фолк фест Валандово 2026 на градскиот плоштад, како и на фестивалот за чалгиска музика „Ваташа 2026“. == Дискографија == === Албуми и аудио компилации === * '''Љубовен танец''' [1999] - МРТ (''Љубовен танец, Солзи нека пресушат, Печалбарска, Бекрија љубовџија''...) * '''Ти, само ти''' [2008] - Сенатор Рекордс (''Ти, само ти, Место не ме држи брате, Срце јужно, Ергенлак-пашалак, Меани, меани...'') * '''Крал на жените''' [2013 - 2 цд] - Сенатор Мјузик (ЦД 1 - ''Крал на жените, Земја ветена, Виски, Пукај ми во грб, Најзгодна,'' ''Против сиот свет''... ЦД 2 - ''Од умот се подизгубив, Сите ми велат среќен си, Врана коња јавам јас, Сакам да сум крај тебе''...) * '''Најдоброто''' [2015] - Сенатор Мјузик === Видео изданија === * '''Јубилеен концерт - Марјан Коцев 20 години''' [2014] - самостојно издание === Соработка на други проекти === * '''Дрим Тим и Марјан Коцев со пријателите''' – во живо [ЦД/ДВД 2011]  - 8 песни * '''Дрим Тим''' – 7 песни од Марјан Коцев на проектот (Промотивно ДВД 2015) * '''Блех ансамбал Блезери''' – гостин со 2 песни – „Три години стана“ / „Меани, меани“  (2003) * '''Музички филм „Охридски лудории“ 2026''' - Улога: Капетан на брод - „Од умот се подизгубив“ / „Сите ми велат среќен сум“ (2026) '''Спотови''' {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Место не ме држи брате'' || 2006 || [[Група Биоритам]] |- | ''Најзгодна'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Земја ветена'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Јас сум Македонец'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Крал на жените'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Ива Ива најмила'' || 2013 || Бом ТВ |- | ''Китен девере'' || 2015 || ИН ТВ |- | ''Илино чедо'' || 2017 || ИН ТВ |- |''Од умот се подизгубив'' |2026 |Ред Централ Македонија |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Marjan+Kocev&search Марјан Коцев] на [[YouTube]] * [http://www.facebook.com/marjankocev.fanpage Марјан Коцев] на [[Facebook]] - Фан страна {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коцев, Марјан}} [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски фолк пејачи]] jyto8agmj7fyvesechg393sh8cvk48b Abies koreana 0 1307324 5602984 5563613 2026-08-02T04:34:19Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602984 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |'''''Abies koreana''''' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Abies_koreana_(poprawione).jpg|безрамка]] |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" ! colspan="2" |<div style="text-align: center">Конзервациски статус</div> |- | colspan="2" |<div style="text-align: center">[[File:Status_iucn3.1_EN.svg|врска=|алт=|безрамка]]<br /><br />Загрозено <small>&nbsp;([[IUCN Red List|IUCN 3.1]])<ref name="iucn status 20 November 2021"><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFKim,_Y.-S.Chang,_C.-S.Kim,_C.-S.Gardner,_M.2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="131">Kim, Y.-S.; Chang, C.-S.; Kim, C.-S.; Gardner, M. (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="132">[https://www.iucnredlist.org/species/31244/9618913 "''Abies koreana''"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="133">''[[IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2011''': e.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="135">T31244A9618913. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T31244A9618913.en|10.2305/IUCN.]]</span></span><span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T31244A9618913.en|<span class="cx-segment" data-segmentid="137">UK.2011-2.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="138">RLTS.</span>]]</span><span class="cx-segment" data-segmentid="139"><span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T31244A9618913.en|T31244A9618913.en]]</span><span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="140"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2021</span>.</span></cite></ref></small></div> |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Abies|edit]]</span> |- |Kingdom: |[[Plant]]ae |- |''Clade'': |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |''Clade'': |[[Gymnosperm]]s |- |Division: |[[Conifer|Pinophyta]] |- |Class: |[[Conifer|Pinopsida]] |- |Order: |[[Pinales]] |- |Family: |[[Pinaceae]] |- |Genus: |[[Fir|''Abies'']] |- |Species: |<div class="species" style="display:inline">'''''A.&nbsp;koreana'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Binomial nomenclature|Binomial name]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Abies koreana''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Ernest Henry Wilson|E.H.Wilson]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''''Abies koreana''''', '''корејската ела''', е вид на [[ела]] домороден во повисоките [[Планина|планини]] на [[Јужна Кореја]], вклучувајќи го и [[Чеџу|островот Чеџу]]. Расте на надморска височина од 1000-1900 метри во умерени дождовни шуми со високи врнежи од дожд и свежи, [[Влажност|влажни]] лета и обилни зимски снежни врнежи. == Опис == Тоа е мало до средно големо [[Зимзелено растение|зимзелено]] [[Четинари|четинарско дрво]] кое расте на 10-18 м високо со пречник на стебло до 0.7 метри, помали и понекогаш [[Грмушка|грмушки]] на дрворедот. Кората е мазна со меурчиња од [[смола]] и има сиво-кафеава боја. [[Лист]]овите се иглички, срамнети со земја, 1-2 сантиметри долги и 2-2.5 милиметри широки за 0.5 милиметри дебели, сјајни темни зелени одозгора, и со две широки, живописно бели ленти од стомати подолу, и малку засечени на врвот. Распоредот на листовите е спирален на ластарот, но со секој лист променливо извиткан во основата, така што тие лежат претежно од двете страни на и над ластарот, со помалку под ластарот. Пукањата на почетокот се зелено-сиви, созреваат розово-сиви, со расфрлани фини пубертести. Конусите се 4-7 сантиметри долги и 1.5-2 сантиметри широки, темно виолетова-сина пред зрелоста; лушпите се долги, зелени или жолти и се појавуваат меѓу лушпите во затворениот конус. Крилестите [[Семе|семиња]] се ослободуваат кога конусите се распаѓаат во зрелоста околу 5-6 месеци по опрашувањето. == Одгледување == Корејската ела е многу популарно украсно растение. Го има во паркови и градини во умерена клима, одгледувано поради нејзиното зеленило, но исто така и поради обилно производство на конуси дури и на млади дрвја само 1-2 метри високи. Следниве ја добија наградата за заслуги на градината на Кралското хортикултурно друштво : * ''A. Korea'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/44/i-Abies-koreana-i/Details|title=''A. koreana''|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=20 December 2017}}</ref> (≥ 12 m) * ''A. Korea'' 'Cis' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/108732/Abies-koreana-Cis/Details|title=''A. koreana'' 'Cis'|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=20 December 2017}}</ref> (0,5–1 m) * ''А. корејски'' „Кршач на мраз на Кохут“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/314382/Abies-koreana-Kohout-s-Ice-Breaker-(PBR)/Details|title=''A. koreana'' 'Kohout's Ice Breaker'|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=20 December 2017}}</ref> (0,5–1 м) * ''A. Korea'' 'Silberlocke' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/73538/i-Abies-koreana-i-Silberlocke/Details|title=''A. koreana'' 'Silberlocke'|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=20 December 2017}}</ref> (2,5–4 m) == Галерија == <gallery widths="200px" heights="200px"> Податотека:Abies koreana wiki 2.jpg|| Податотека:Abies koreana wiki 3.jpg|| Податотека:Abies koreana leaves.jpg|Листови Податотека:Abies_koreana_04.JPG|Машка шишарка Податотека:Abies koreana MHNT.BOT.2007.40.76.jpg|Жижарка и листови Податотека:Abies koreana01.jpg|Во расадник </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Ела]] [[Категорија:Загрозени видови според МСЗП]] 9r7pfzwtd3x9hu4bi58gn4cghfb3a6c ФК Атлетик Билбао 0 1310532 5603013 5559454 2026-08-02T08:08:23Z Marco Mitrovich 114460 5603013 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Атлетик Билбао|image= |fullname=Атлетик Клуб Билбао<br/>''Athletic Club de Bilbao''|nickname=Лавовите (''Los Leones'')<br/>Црвено-белите (''Los Rojiblancos'')|founded={{Start date and years ago|df=yes|1898}}|ground=[[Сан Мамес (2013)|Сан Мамес]]|capacity=53,289|chrtitle=Претседател|chairman=Јон Уриарте|manager=[[Един Терзиќ]] |league=[[Ла лига]]|season=2024/25|position=4-ми|current= |website=https://www.athletic-club.eus/en |pattern_la1=_athletic2223h|pattern_b1=_athletic2223h|pattern_ra1=_athletic2223h|pattern_sh1=_redsides|pattern_so1=_athletic2223hl|leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=_athletic2223a|pattern_b2=_athletic2223a|pattern_ra2=_athletic2223a|pattern_sh2=_blacksides|pattern_so2=_athletic2223al|leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=FF0000|socks2=FF0000|pattern_la3=_athletic2122a|pattern_b3=_athletic2122a|pattern_ra3=_athletic2122a|pattern_sh3=_athletic2122a|pattern_so3=_athletic2122a|leftarm3=8ef698|body3=8ef698|rightarm3=8ef698|shorts3=8ef698|socks3=8ef698}}'''Атлетик Билбао''' ([[Баскиски јазик|баскиски]]: ''Bilboko Athletic Kluba''; [[Шпански јазик|шпански]]: ''Athletic Club de Bilbao''), познат и како '''Атлетик Клуб''' или едноставно '''Атлетик''' — професионален фудбалски клуб, со седиште во [[Билбао]], [[Баскија (автономна заедница)|Баскија]], [[Шпанија]]. Се натпреварува во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], највисокото ниво на шпанскиот фудбал. Тие се познати како ''Лос Леонес'' (Лавовите) бидејќи нивниот стадион бил изграден во близина на црквата наречена Сан Мамес, која го добила името по Свети Мамес, ран христијанин фрлен на лавовите од [[Римско Царство|Римјаните]]. Мамес ги смирил лавовите и подоцна бил прогласен за светец. Екипата своите домашни натпревари ги игра на стадионот [[Сан Мамес (2013)|Сан Мамес]]. Нејзините домашни дресови се маица со црвени и бели риги и црни шорцеви. Атлетик е четвртиот најуспешен клуб во [[Примера Дивисион (Шпанија)|''Ла Лига'']] со осум титули зад своето име. На табелата со титули во Копа дел Реј, Атлетик е втор по [[ФК Барселона|Барселона]], со освоени 24 титули. Клубот го има и еден од најуспешните женски тимови во Шпанија, кој има освоено пет шампионски титули во женската Прва лига на Шпанија. Клубот е еден од трите основачки членови на ''Примера дивизион'' кои никогаш не испаднале од првата дивизија од нејзиното основање во 1929 година, а другите се [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] и Барселона. Овие три клуба, заедно со [[ФК Осасуна|Осасуна]], се единствените четири професионални клубови во Шпанија кои не се спортски корпорации; наместо тоа, тие се во сопственост и управувани од членови на клубот. Главни ривали на Атлетик Билбао се [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]], против кого го игра [[Баскиско дерби|Баскиското дерби]], и Реал Мадрид, поради спортски и политички идентитет; мало ривалство постои и со Барселона поради историско значење. Во различни моменти од клупската историја, баскиското дерби се играло и против [[ФК Алавес|Алавес]], [[ФК Еибар|Еибар]] и [[ФК Осасуна|Осасуна]]. Клубот е познат по својата политика на доведување млади [[Баскијци|баскиски]] играчи низ редовите, како и регрутирање играчи од други баскиски клубови. Официјалната политика на Атлетик е да потпишува играчи кои потекнуваат од или тренирале фудбал во [[Баскиска земја|поголемата Баскија]], која ги вклучува [[Бискаја]], [[Гипускоа]], [[Алава]] и [[Навара]] (во Шпанија), како и [[Лабур]], [[Соул]] и [[Долна Навара]] (во Франција).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/philosophy/what-is-it|title=Our philosophy {{!}} Athletic Club’s Official Website|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-11-30}}</ref> Од 1911 година, Атлетик игра исклучиво со играчи кои ги исполнуваат сопствените критериуми за да се сметаат за Баскијци. Ова може да се гледа како уникатен случај во европскиот фудбал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/news/2018/06/28/virtues-and-consequences-of-being-a-club-fielding-only-homegrown-talent|title=Virtues and consequences of being a club fielding only homegrown talent|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-11-30}}</ref> Клубот е фален за промовирањето на домашните играчи и лојалноста на клубот и земјата. Правилото не важи за стручниот штаб, со неколку примери на небаскијци и од Шпанија и од странство кои биле тренер на првиот тим. И покрај импликациите на името „Атлетски клуб“, и за разлика од некои други големи шпански тимови кои имаат неколку оддели, тој не е повеќеспортски клуб, туку учествува само во фудбал, иако претходно постоеле секции за велосипедизам и други спортови пред [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] во 1930-тите. == Историја == === ФК Билбао, Атлетик клуб и Клуб Вискаја === [[Податотека:Athletic Club 1903.jpg|мини|Атлетски клуб со првиот Копа дел Реј, во 1903 година, со Хуан де Асторкија во центарот|лево]] Фудбалот бил донесен во [[Билбао]] од две различни групи со британски врски: британски работници и баскиски студенти кои се враќале од училиштата во Британија. Кон крајот на 19 век, Билбао бил водечки индустриски град и привлекол многу работници мигранти, вклучувајќи рудари од североисточниот дел на Англија и работници од бродоградилиштата од [[Саутхемптон]], [[Портсмут]] и [[Сандерленд]]. Тие со себе ја донеле фудбалската игра и го формирале фудбалскиот клуб Билбао. Во меѓувреме, синовите од баскиските образовани класи, како Хуан Асторкија, заминале во Британија за да ги завршат студиите и развиле интерес за фудбалот, па кога се вратиле почнале да организираат натпревари со британски работници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/welcome-to-spain-s-old-english-outpost-7569163.html|title=Welcome to Spain's old English outpost|date=2012-03-15|work=The Independent|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Во 1898 година, Хуан Асторкија и 6 други ученици од Гимназијата Замакоис го основале Атлетскиот клуб, користејќи го англискиот правопис. Луис Маркез станал првиот претседател на клубот во 1900 година. Во 1901 година, на состанокот одржан во Кафе Гарсија биле воспоставени поформални правила и прописи. Во 1902 година, основачкиот член Хуан Асторкија бил избран за претседател, од 1902 до 1903 година. Под неговото претседателство, Билбао ФК и Атлетик формирале комбиниран тим познат како ''Клуб Бискаја'', кој бил создаден за да се натпреварува во Копа де ла Коронасион (предвесник на Копа дел Реј кој официјално започнал една година подоцна), а тие се вратиле со трофејот откако во финалето ја победиле [[ФК Барселона|Барселона]] на Жоан Гампер со 2-1. На 24 март 1903 година, под претседателство на Хуан Асторкија, ФК Билбао и неговите соработници биле официјално и дефинитивно апсорбирани од Атлетскиот клуб. Истата година, баскиските студенти формирале и поврзан тим, ''Атлетик Клуб Мадрид'', кој подоцна еволуирал во [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], откако го гледале епскиот триумф на Атлетик во финалето на Копа дел Реј во 1903 година. Самиот клуб ја прогласува 1898 година како датум на основање. === Копа дел Реј === [[Податотека:Ath 1911.JPG|мини|Тимот кој го освоил Копа дел Реј во 1911 година]] Клубот се истакнал на почетокот на Купот на кралот. По нивниот триумф на Копа де ла Коронасион од страна на ''Клуб Бискаја'', новоформираниот Атлетик Билбао го освоил првиот Куп на Кралот во 1903 година, и двата пати под водство на Хуан Асторкија, кој бил претседател и капитен. Во 1904 година, тие биле прогласени за победници откако нивните противници не се појавиле. Во 1907 година, тие го оживеале името ''Клуб Вискаја'' откако влегле во комбиниран тим со ''Унион Вискаино''. По кратко затишје, тие повторно победиле во 1910 година, со Луис Асторкија како нов капитен и голман. Во 1911 година, поранешниот капитен на тимот, Алехандро де ла Сота, бил избран за седми претседател на клубот и тој бил движечката сила зад изградбата на стадионот [[Сан Мамес (1913)|Сан Мамес]], кој бил отворен во 1913 година и набрзо станал еден од симболите на доминацијата на Атлетик во 1910-тите, освојувајќи го Копа дел Реј трипати по ред помеѓу 1914 и 1916 година. Ѕвездата на овој тим бил Пичичи, плоден стрелец кој го постигнал првиот гол на Сан Мамес на 21 август 1913 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2013/08/21/paisvasco/1377102106.html|title=El viejo San Mamés cumpliría hoy cien años|last=Internet|first=Unidad Editorial|date=2013-08-21|work=www.elmundo.es|language=es|accessdate=2022-12-02}}</ref> и хет-трик во финалето во 1915 година, пред да умре на само 29 години во 1922 година. Денес, најдобриот стрелец во Ла Лига е прогласен ''Пичичи'' во негова чест. === Првата Ла Лига === [[Податотека:Athletic Bilbao League Performance.svg|мини|340x340px|Завршни позиции на Атлетик Клуб од 1929 година. Тие се еден од трите клуба кои биле присутни во секоја сезона од првата лига]] Заедно со другите баскиски клубови како што се [[ФК Реал Унион|Реал Унион]], [[ФК Аренас Клуб де Гексо|Аренас Клуб де Гексо]] и [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]], Атлетик биле основач на [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] во 1928 година, а до 1930 година им се придружил [[ФК Алавес|Алавес]]; пет од десетте клубови во ''Примера дивизион'' биле од [[Баскија (автономна заедница)|Баскија]]. === Ерата на Фред Пентланд === [[Податотека:Athletic 1931.jpg|мини|1930–31 победничкиот тим во Ла Лига|340x340пкс]] Во 1921 година, пристигнал нов англиски тренер, [[Фред Пентланд]]; во 1923 година, тој го предводел клубот до победата во Копа дел Реј. Тој направил револуција во начинот на кој играл Атлетик, фаворизирајќи ја играта со кратки додавања. Во 1927 година, Пентланд го напуштил Атлетик, но се вратил во 1929 година и го предводел клубот до двојна круна, Ла Лига/Копа дел Реј, во 1930 и 1931 година. Клубот го освоил Купот на кралот четири пати по ред помеѓу 1930 и 1933 година, а тие биле и вицешампиони во Ла Лига во 1932 и 1933 година. === Титулата во лигата под Гарбут === Успехот на Атлетик под англиски тренери продолжил со [[Вилијам Гарбут]]. Неговата прва сезона во Шпанија била со огромен успех бидејќи успеал да ја освои Лигата таа година. Тој наследил талентиран тим во кој биле напаѓачите Гиљермо Горостиза и Бата. Гарбут го промовирал младиот Анхел Зубиета во првиот тим, играч кој на 17-годишна возраст станал најмладиот што некогаш играл за шпанската репрезентација во тоа време. Во последниот натпревар од сезоната, титулата била решена кога Атлетик го совладал Овиедо со 2–0 на домашен терен на 19 април 1936 година, освојувајќи ја титулата со само два бода повеќе од [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Во јули 1936 година, фудбалот запрел поради избувнувањето на [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]]. Лигата не продолжила до сезоната 1939-1940. Атлетик не ја освоил титулата повторно до 1943 година и до тоа време Гарбут бил прогонет. === Атлетик Билбао === [[Податотека:Partido de fútbol entre la Real Sociedad y el Atlético de Bilbao en el campo de Atotxa (1 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|лево|мини|300x300пкс|Баскиско дерби од 1944 година, Реал Сосиедад против Атлетико Билбао на стадионот Атокса]] Во 1941 година, клубот го промени своето име во Атлетико Билбао, по декрет издаден од [[Франциско Франко|Франко]]. Истата година Телмо Зара го имал своето деби. Тој постигнал 294 гола во сите натпреварувања за Атлетик. Неговите 38 гола во сезоната 1950-1951 стоеле како рекорд за 60 години. Во 1943 година, клубот ја освоил двојната круна и го освоил купот во 1944 и 1945 година. Во текот на раните 1950-ти, клубот ја имал легендарната напаѓачка линија на Зара, Панизо, Рафа Ириондо, Венансио и Агустин Гаинза. Тие му помогнале на клубот да освои уште еден куп во 1950 година. Тренерот Фердинанд Даучик го предводел тимот до уште една двојна круна во 1956 година и до победи во купот во 1955 и 1958 година. Во 1956 година клубот исто така дебитирал во Европскиот куп. [[Податотека:Aankomst Atletico Bilbao op Schiphol vlnr Dani, trainer Aguirre en doelman , Bestanddeelnr 929-9172.jpg|мини|Важни играчи од ерата на 1970-тите Дани (лево) и Ирибар (десно) заедно со тренерот Агире (средина)]] Во 1960-тите доминирал [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], а Атлетико имал само една победа во Копа дел Реј во 1969 година, иако во деценијата се појавила клупската легенда, Хосе Анхел Ирибар. 1970-тите не биле многу подобри, со само уште една победа во Копа дел Реј во 1973 година. Во декември 1976 година, пред натпреварот против Реал Сосиедад, Ирибар и капитенот на Сосиедад, Инаксио Кортабарија, ја извеле Икуриња, баскиското знаме, и го поставиле церемонијално на централниот круг - ова било прво јавно истакнување на знамето по смртта на [[Франциско Франко]]. Во 1977 година, клубот стигнал до финалето на Купот на УЕФА, губејќи само на гостински голови од [[ФК Јувентус|Јувентус]]. === Клементе === Во 1981 година, Хавиер Клементе станал менаџер. Тој го составил еден од најуспешните тимови во историјата на клубот. Во 1983 година клубот ја освоил Ла Лига, а во 1984 година освоил двојна круна. Во 1985 и 1986 година, Атлетик завршил на третото и четвртото место, соодветно. Атлетик на Клементе бил познат по својот агресивен стил на игра. Клубот не успеал да освои нов голем трофеј. Редоследот на тренери во кои биле вклучени Хосе Анхел Ирибар, Хауард Кендал, Јуп Хејнкес и Хавиер Ирурета, па дури и Клементе кој се вратил, не успеале да го репродуцираат неговиот успех. === Ерата на Фернандес === Во 1998 година, тренерот Луис Фернандес го предводел клубот до второто место во Ла Лига и се квалификувале во УЕФА Лигата на шампионите. Фернандес имал корист од тоа што клубот усвоил пофлексибилен пристап кон ''кантерата''. Во 1995 година, Атлетик го потпишал [[Хосеба Етксеберија]] од регионалните ривали [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]], предизвикувајќи значително лошо чувство меѓу двата клуба.<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball|title=Morbo : the story of Spanish football|last=Internet Archive|first=Phil|date=2003|publisher=London : WSC Books|isbn=978-0-9540134-6-2}}</ref> Етксеберија бил истакнат член на тимот 1997-98, заедно со [[Рафаел Алкорта]] и [[Хулен Гереро]]. === 21 век === Клубот за малку избегнал испаѓање во текот на сезоните 2005–06 и 2006–07,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2006/dec/04/europeanfootball.sport1|title=Athletic Bilbao escaped relegation last term but the trick will be harder this season|date=2006-12-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> вторава била најлошата во историјата на клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/2a_division/levante/es/desarrollo/1189444.html|title=Presunto amaño en el Athletic-Levante de hace dos temporadas - Marca.com|work=archivo.marca.com|accessdate=2022-12-02}}</ref> Во Копа дел Реј, тие стигнале до своето прво финале по 24 години, губејќи со 4-1 од [[ФК Барселона|Барселона]]. [[Податотека:Bilbao fans.JPG|лево|мини|280x280пкс|Навивачите на Атлетик Билбао во Букурешт пред финалето на Лига Европа]] Пред сезоната 2011-12, новиот претседател на Атлетик, поранешниот играч [[Жосу Урутија]], го донел тренерот [[Марсело Биелса]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cadenaser.com/ser/2011/06/30/deportes/1309390100_850215.html|title=Josu Urrutia confirma a Marcelo Bielsa como su entrenador si es presidente|last=EP|date=2011-06-30|work=Cadena SER|language=es|accessdate=2022-12-02}}</ref> Атлетик се пласирал во своето прво европско финале од 1977 година, губејќи со 3–0 од шпанскиот ривал Атлетико Мадрид на 9 мај во финалето на Лигата на Европа на УЕФА 2012 во Националната Арена во [[Букурешт]]. Тие стигнале и до финалето на Копа дел Реј во 2012 година, губејќи повторно од Барселона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2012/may/25/barcelona-athletic-copa-del-rey|title=Athletic Bilbao 0-3 Barcelona {{!}} Copa del Rey final match report|date=2012-05-25|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Откако ѕвездата од средниот ред [[Хави Мартинес]] се преселил во [[Бајерн Минхен]], Атлетик бил елиминиран од групната фаза на Лига Европа 2012-13 и бил исфрлен од Купот на Кралот од баскискиот клуб [[ФК Еибар|Еибар]] во третото ниво. Испаѓањето било закана до крајот на сезоната, а последниот лигашки натпревар на „стариот“ Сан Мамеш завршил со пораз. Биелса го промовирал младиот дефанзивец [[Ајмерик Лапорте]] во првиот тим, додека напаѓачот [[Фернандо Љоренте]] го комплетирал слободниот трансфер во [[ФК Јувентус|Јувентус]]. [[Податотека:Estadio San Mamés.PNG|мини|„Стариот“ Сан Мамес во 2007 година]] [[Податотека:San Mames 00, Euskal Herria.jpg|мини|„Новиот“ Сан Мамес во делумно завршена состојба во 2013 година]] По Биелса, [[Ернесто Валверде]] се вратил во втор период како менаџер, а тој потпишал и донел неколку нови играчи бидејќи Атлетик бил четврти во лигата, што значело пласман во Лигата на шампионите на УЕФА. [[Андер Ерера]] преминал во Манчестер Јунајтед за договор од 36 милиони евра на крајот од сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=0&b=1&c=1&d=1000&berria=14335&idi=2|title=Herrera pays release clause|date=2014-06-30|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-02|archive-date=2014-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630011007/http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=0&b=1&c=1&d=1000&berria=14335&idi=2|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.manutd.com/en/news|title=Man Utd News {{!}} Team news, injury updates, transfers, new signings|work=www.manutd.com|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Атлетик имал триумфален прв натпревар со полн капацитет во новиот [[Сан Мамес (2013)|Сан Мамес]] бидејќи го поразил [[ФК Наполи|Наполи]] за да се квалификува за групната фаза на Лигата на шампионите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2014216--athletic-club-vs-napoli/|title=Athletic Club-Napoli {{!}} UEFA Champions League 2014/15|last=UEFA.com|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> но на крајот завршиле само на третото место во групата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0ea70df0c8a0-eda45b179afd-1000--san-jose-shows-way-for-athletic-at-shakhtar/|title=San José shows way for Athletic at Shakhtar|last=UEFA.com|date=2014-11-25|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Атлетик стигнал до финалето на Копа дел Реј во 2015 година, но уште еднаш загубил од Барселона со 3–1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.com/football/copa-del-rey/2014-2015/barcelona-v-athletic-bilbao-live_sto4760579/story.shtml|title=Lionel Messi stars as Barcelona win Copa Del Rey final against Athletic Bilbao|date=2015-05-30|work=Eurosport|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Во првиот натпревар од Суперкупот на Шпанија 2015 година на Сан Мамес, Атлетик ја совладал Барселона со 4-0, а [[Ариц Адуриз]] постигнал хет-трик. Во реваншот на [[Камп Ноу]], Атлетик изнудил реми од 1-1 за да го освои својот прв трофеј од 1984 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/33939433|title=Barcelona thrashed 4-0 by Bilbao|work=BBC Sport|access-date=2022-12-02|language=en-GB}}</ref> Адуриз завршил со 36 гола во сите натпреварувања. Атлетик се пласирал во четврт-финалето во Лига Европа каде што биле поразени на пенали од носителот и евентуалниот повторен победник [[ФК Севиља|Севиља]]. Валверде ја напуштил својата позиција на крајот од сезоната 2016-17 по четири години.<ref name="athletic-club.eus">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en|title=Official Athletic Club Website|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-12-02}}</ref> Било потврдено дека негов наследник ќе биде поранешниот играч [[Хосе Анхел Зиганда]], кој се преселил од [[ФК Атлетик Билбао Б|Билбао Атлетик]].<ref name="athletic-club.eus"/> На 29 ноември клубот претрпел шокантен пораз од [[ФК Фурмантера|Фурмантера]] во домашниот куп.<ref name="athletic-club.eus"/> По завршувањето на лошата сезона во целина, Зиганда бил разрешен и бил назначен [[Едуардо Берицо]]. Сепак, неговата магија била уште помалку плодна и во декември 2018 година, откако победил само на два од неговите петнаесет натпревари на кормилото и со тимот во зоната за испаѓање, Берицо бил отпуштен. Тренерот на Б-тимот [[Гаизка Гаритано]] го превзел и го надгледувал подобрувањето на резултатите, при што клубот бил надвор од опасност и за малку пропуштил место во [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] на последниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://insideathletic.com/|title=Inside Athletic|work=Inside Athletic|language=en-US|accessdate=2022-12-02}}</ref> Почетокот на сезоната 2019-2020 забележала поконстантни резултати. По првите пет натпревари од сезоната, ''Лавовите'' се наоѓале на врвот на табелата, нивниот најдобар старт во последните 26 години. Таа форма не можела да се одржи, а на половина пат тие се лизнале на средината на табелата по неколку реми натпревари. Меѓутоа, во Купот на кралот, тие преживеале два пенал рулети против второлигашки противници, а потоа ја совладале Барселона и стигнале до полуфиналето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2020/feb/06/barcelona-crisis-grows-athletic-bilbao-copa-del-rey|title=Barcelona crisis grows as Athletic Bilbao knock them out of Copa del Rey|date=2020-02-06|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Клубот потоа ја поразил [[ФК Гранада|Гранада]] во полуфиналето на гостински голови за да се сретне со локалните ривали [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] во финалето - што потоа било одложено поради пандемијата [[КОВИД-19]] во Шпанија, и двата клуба биле среќни да го одложат натпреварот, со надеж дека симпатизерите би можеле да присуствуваат на историското дерби на Баскија. Ова не се остварило, а финалето на крајот се одиграло на празен стадион на 3 април 2021 година, каде Реал Сосиедад излегол како победник со резултат 1-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/03/athletic-bilbao-real-sociedad-copa-del-rey-2020-final-match-report|title=Real Sociedad beat Athletic to claim Copa del Rey and Basque glory|date=2021-04-03|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Во тоа време, Адурис конечно се повлекол од играње, Гаритано бил заменет како тренер од [[Марселино Гарсија Торал|Марселино]], а во Суперкупот на Шпанија 2020-21, Атлетик го победил Реал Мадрид, а потоа Барселона за да го освои трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-athletic/cronica/2021/01/17/6004bcd422601d7c438b4632.html|title=Williams sinks Barcelona and Athletic claim the Supercopa|date=2021-01-17|work=MARCA|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Тие, исто така, го поразиле [[ФК Леванте|Леванте]] во полуфиналето на Купот на кралот 2020-21 за да стигнат до финалето на 17 април 2021 година, со што тие станале единствениот тим што учествувал во ревијалниот настан двапати во повеќе недели; сепак, Атлетик загубил и во тоа финале од Барселона со резултат 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey|title=Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey|date=2021-04-17|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Во октомври 2021 година, извештајот на Меѓународниот центар за спортски студии покажало дека Атлетик Билбао и [[ФК Десна Чернихив|Десна Чернихив]] (Украина) се единствените тимови на европските континентални натпреварувања без странски играчи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telecomasia.net/blog/desna-ukraine-and-atletic-bilbao-spain-the-only-teams-in-europe-without-foreigners/|title=Desna (Ukraine) and Atletic Bilbao (Spain) the only teams in Europe without foreigners|date=2021-10-18|work=www.telecomasia.net|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> == Клупски бои == [[Податотека:Ath 1921.JPG|мини|250x250пкс|Тимот на Атлетик во Копа дел Реј од 1921 година]] Атлетик започнал да игра во импровизиран бел дрес, но во сезоната 1902-03, првата официјална опрема на клубот станала полу-сини, полубели кошули слични на оние што ги носеле [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], кои биле донирани од Хуан Мозер. Подоцна, еден млад студент од Билбао по име Хуан Елордуј, кој го поминувал Божиќ 1909 година во [[Лондон]], бил задолжен од клубот да купи 25 нови дресови, но не можел да најде доволно. Чекајќи го бродот назад во Билбао и со празни раце, Елордуј сфатил дека боите на локалниот тим [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historicalkits.co.uk/Southampton/Southampton.htm|title=Southampton - Historical Football Kits|work=www.historicalkits.co.uk|accessdate=2022-12-03}}</ref> се совпаѓаат со боите на градот Билбао и купил 50 дресови за да ги земе со себе. По пристигнувањето во Билбао, директорите на клубот речиси веднаш решиле да ја променат лентата на тимот во новите бои, а од 1910 година, Атлетик Клуб игра во црвено-бели риги. Од 50-те дресови купени од Елордуј, половината потоа биле испратени во [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], каде што Елордуј бил член на комисијата и поранешен играч; првично започнал како младински огранок на Атлетик Билбао.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://memoriasdelfutbolvasco.wordpress.com/2014/03/30/manuel-garnica/|title=Manuel Garnica, el «Santo» que metió un gol con el Athletic|last=BKB|first=Borja|date=2014-03-30|work=Memorias del Fútbol Vasco|language=es|accessdate=2022-12-03}}</ref> Пред префрлањето од сино-бело во црвено-бело, само уште еден тим носел црвено-бело, [[ФК Спортинг де Хихон|Спортинг де Хихон]], од 1905 година. Атлетик бил еден од последните големи клубови кои немале лого на официјален спонзор исцртано на нивниот дрес. Во Купот на УЕФА и Купот на кралот 2004–05, на дресот бил испишан зборот „''[[Баскија (автономна заедница)|Еускади]]''“ во зелена боја во замена за стотици илјади евра од баскиската влада (Црвената, белата и зелената се баскиските бои). Оваа политика била променета во 2008 година, кога Атлетик склучил договор со нафтената компанија Петронор со седиште во [[Бискаја]], да го носи нивното лого во замена за над 2 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-athletic-firma-petronor-acuerdo-lucir-publicidad-camiseta-millones-euros-20080729171622.html|title=El Athletic firma con Petronor un acuerdo para lucir publicidad en su camiseta por 2 millones de euros|last=Press|first=Europa|date=2008-07-29|work=www.europapress.es|accessdate=2022-12-03}}</ref> Во 2011 година, Атлетик претставил нов гостински дрес, кој бил инспириран од баскиското знаме. Помеѓу 2001 и 2009 година, Атлетик произведувал сопствена гарнитура за играње, под брендот 100% Атлетик и користејќи го малиот дизајн од нивните прослави на стогодишнината како лого на производителот. === Домашниот дрес низ годините === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center;" ! style="width:100px;" |'''1903''' ! style="width:100px;" |'''1910''' ! style="width:100px;" |'''1913''' ! style="width:100px;" |'''1950''' ! style="width:100px;" |'''1970''' ! style="width:100px;" |'''1982''' ! style="width:100px;" |'''1996''' ! style="width:100px;" |'''2004''' ! style="width:100px;" |'''2015''' |- align="center" |[[Податотека:Athletic_kit1903.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1910.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1913.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1950.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1975.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1980.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1990s.png]] |[[Податотека:Athletic_kit2000s.png]] |{{Football kit|pattern_la=_athletic1516h|pattern_b=_athletic1516h|pattern_ra=_athletic1516h|pattern_sh=_white_stripes|pattern_so=_redtop|leftarm=F42122|body=F42122|rightarm=F42122|shorts=000000|socks=000000}} |} === Добавувачи на комплети и спонзори === {| class="wikitable" !Период !Производител !Спонзор |- |1982–1990 |[[Адидас]] | rowspan="4" |<small>''Нема''</small> |- |1990–1999 |[[Каппа]] |- |1999–2001 |[[Адидас]] |- |2001–2008 | rowspan="2" |100% Атлетик |- |2008–2009 | rowspan="3" |Петронор |- |2009–2013 |[[Умбро]] |- |2013–2015 | rowspan="2" |[[Nike, Inc.|Најк]] |- |2015–2017 | rowspan="3" |Кутксабанк |- |2017–2023 |[[New Balance]] |} == Штит == Штитот на Атлетик ги има вградено ескутеите на Билбао и Бискеј. Од штитот на Билбао ги зема [[Мост Сан Антон|мостот]] и [[Црква Сан Антон|црквата Сан Антон]], како и волците од моќното семејство Харо, кои биле господари на Бискеј и основачи на Билбао во 1300 година. Од штитот на Бискеј, го зема Герникако Арбола (Дрвото Герника) и крстот на Свети Андреј (салтире). Неговата прва документирана употреба датира од 1922 година. Првиот официјален клупски грб бил син круг опкружен со појас со буквите A и C во центарот во бело (како што биле клупските бои во тој момент).<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/news/2021/06/10/a-crest-with-history|title=A crest with history|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-12-03}}</ref> Вториот бил од 1910 година, составен од црвено-бело знаме (усвоено според новите бои на дресовите) со црвен квадрат во горниот лев агол, со иницијалите на клубот во бело. Третото, од 1913 година, го вклучувало истото знаме, но во овој случај прикажано на столб обвиткан околу фудбалска топка (ова е многу слично на грбот на [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] кој сè уште се користи денес, игнорирајќи ја круната на кралското покровителство).<ref name=":0" /> Првата верзија на сегашниот штит, приближно превртена триаголна форма на штит со дел од црвено-бели ленти и дел од локални мотиви, е од 1922 година; ова било навистина едноставна верзија која била адаптирана неколку пати, од кои некои многу наликувале на грбот на Атлетико Мадрид, првично филијала на клубот од Билбао.<ref name=":0" /> Конечно, во 1941 година била создадена првата верзија на сегашниот штит, но името „Атлетико Билбао“ било користено кога генералот Франциско Франко ги забранил сите нешпански имиња за време на неговото фашистичко владеење. Во 1972 година, клубот додал целосна боја на дизајнот и го вратил оригиналното англиско име „''Атлетски клуб''“.<ref name=":0" /> Во 2008 година, обликот на штитот бил малку изменет и бил воведен нов фонт.<gallery mode="packed"> Податотека:Athletic Club crest 1901.png|Штитот од 1901 Податотека:Athletic Club crest 1903.png|Штитот од 1903 Податотека:Club Vizcaya 1907.png|Штитот од 1907 Податотека:Athletic Club crest 1910.png|Штитот од 1910 Податотека:Athletic Club crest 1912.png|Штитот од 1913 Податотека:Athletic Club crest 1922.png|Штитот од 1922 </gallery> == Играчи == === Прва екипа === : ''Обновено на 26 август 2022''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/teams/athletic-club/2022-23|title=Athletic Club: team's players {{!}} Season 2022-23 {{!}} Athletic Club’s Official Website|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-12-03}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ESP|pos=GK|name=[[Унаи Симон]]}} {{Fs player|no=2|nat=ESP|pos=FW|name=[[Џон Морчило]]}} {{Fs player|no=3|nat=ESP|pos=DF|name=[[Даниел Вивијан]]}} {{Fs player|no=4|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ињиго Мартинес]]}} {{Fs player|no=5|nat=ESP|pos=DF|name=[[Јерај Алварез]]}} {{Fs player|no=6|nat=ESP|pos=MF|name=[[Микел Весга]]}} {{Fs player|no=7|nat=ESP|pos=FW|name=[[Алекс Беренгер]]}} {{Fs player|no=8|nat=ESP|pos=MF|name=[[Оихан Санцет]]}} {{Fs player|no=9|nat=GHA|pos=FW|name=[[Ињаки Вилијамс]]}} {{Fs player|no=10|nat=ESP|pos=FW|name=[[Икер Муниаин]]|other=[[Капитен (фудбал)|капитен]]}} {{Fs player|no=11|nat=ESP|pos=FW|name=[[Нико Вилијамс]]}} {{Fs player|no=12|nat=ESP|pos=FW|name=[[Горка Гурузета]]}} {{Fs player|no=13|nat=ESP|pos=GK|name=[[Јулен Агирезабала]]}} {{Fs player|no=14|nat=ESP|pos=MF|name=[[Дани Гарсија]]}} {{Fs player|no=15|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ињиго Лекуе]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=MF|name=[[Унаи Венчедор]]}} {{Fs player|no=17|nat=ESP|pos=DF|name=[[Јуриј Берчиче]]}} {{Fs player|no=18|nat=ESP|pos=DF|name=[[Оскар де Маркос]]|other=[[Капитен (фудбал)|заменик-капитен]]}} {{Fs player|no=19|nat=ESP|pos=MF|name=[[Оиер Зарага]]}} {{Fs player|no=20|nat=ESP|pos=FW|name=[[Асиер Вилалибре]]}} {{Fs player|no=21|nat=ESP|pos=DF|name=[[Андер Капа]]}} {{Fs player|no=22|nat=ESP|pos=FW|name=[[Раул Гарсија]]|other=[[Капитен (фудбал)|заменик-капитен]]}} {{Fs player|no=23|nat=ESP|pos=MF|name=[[Андер Ерера]]|other=на позајмица од [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]]}} {{Fs player|no=24|nat=ESP|pos=DF|name=[[Микел Балензијага]]}} {{Fs player|no=27|nat=ESP|pos=GK|name=[[Алекс Падила]]}} {{Fs player|no=28|nat=ESP|pos=FW|name=[[Луис Билбао]]}} {{Fs player|no=29|nat=ESP|pos=FW|name=[[Малком Аду Арес]]}} {{Fs player|no=31|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ајтор Паредес]]}} {{Fs player|no=35|nat=ESP|pos=GK|name=[[Андер Ируаризага Диез]]}} {{Fs end}} === На позајмица === {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=DF|name=[[Алекс Петксароман]]|other=на [[ФК Андора|Андора]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=DF|name=[[Иманол Гарсија де Албенис]]|other=на [[ФК Еибар|Еибар]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=DF|name=[[Унаи Нуњес]]|other=на [[ФК Селта Виго|Селта Виго]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Бенат Прадос]]|other=на [[ФК Мирандес|Мирандес]] до 30 јуни 2023}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Перу Ноласкоаин]]|other=на [[ФК Еибар|Еибар]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=FW|name=[[Хуан Артола]]|other=на [[ФК Бургос|Бургос]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=FW|name=[[Нико Серано]]|other=на [[ФК Мирандес|Мирандес]] до 30 јуни 2023}} {{Fs end}} == Тренерски персонал == {| class="wikitable" !'''Позиција''' !'''Име''' |- |Главен тренер |{{flagicon|ESP}} [[Ернесто Валверде]] |- |Помошник тренер |{{flagicon|ESP}} Џон Аспијазу |- |Технички тренер |{{flagicon|ESP}} Алберто Иглесијас |- |Кондиционен тренер |{{flagicon|ESP}} Хосе Антонио Позанко |- |Тренер на голмани |{{flagicon|ESP}} Аитор Иру |- |Претставник |{{flagicon|ESP}} Андони Имаз |- |Раководител на медицинска служба |{{flagicon|ESP}} Хосеан Лекуе |- |Доктор |{{flagicon|ESP}} Пако Ангуло |- |Медицински работник |{{flagicon|ESP}} Хуанма Ипиња, Алваро Кампа |- |Физиотерапевти |{{flagicon|ESP}} Бењат Азула, Исуско Ортузар |- |Регенеративен терапевт |{{flagicon|ESP}} Ксавиер Климент |- |Менаџери за материјали |{{flagicon|ESP}} Џон Ескалза, Икер Лопес |} == Почести == === Лига === * '''[[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] (8):''' 1929–30, 1930–31, 1933–34, 1935–36, 1942–43, 1955–56, 1982–83, 1983–84 === Куп === * '''[[Копа дел Реј]] (24):''' 1903, 1904, 1910, 1911, 1914, 1915, 1916, 1921, 1923, 1930, 1931, 1932, 1933, 1943, 1944, 1944–45, 1949–50, 1955, 1956, 1958, 1969, 1972–73, 1983–84, 2023-24 * '''[[Суперкуп на Шпанија]] (3):''' 1984, 2015, 2020–21 * '''Копа Ева Дуарте:''' 1950 * '''Копа де ла Коронасион:''' 1902 == Резултати == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" style="width:60px;" |Сезона ! colspan="9" |Лига ! rowspan="2" style="width:60px; text-align:center;" |[[Копа дел Реј|Куп]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html|title=Spanish Cup Winners|publisher=Rsssf.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102110300/http://rsssf.com/tabless/spancuphist.html|archive-date=2 January 2010|access-date=3 December 2009|url-status=dead}}</ref> ! colspan="2" rowspan="2" |[[УЕФА|Европа]] ! colspan="2" rowspan="2" |Други натпреварувања |- !Д !Поз. !О !Поб. !Н !Пор. !ДГ !ПГ !Б |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2013-2014|2013–14]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="D0F0C0" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|4ти]] |38 |20 |10 |8 |66 |39 |'''70''' |[[Копа дел Реј сезона 2013-2014|Четвртфинале]] | | | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2014-2015|2014–15]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="BBEBFF" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2014-2015|7ми]] |38 |15 |10 |13 |42 |41 |'''55''' | style="background:silver;" |[[Копа дел Реј сезона 2014-2015|Второ место]] |[[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони]] ----[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|Групна фаза]] ----[[УЕФА Лига на Европа 2014/15|Шеснаесетфинале]] | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2015-2016|2015–16]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="BBEBFF" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|5ти]] |38 |18 |8 |12 |58 |45 |'''62''' |[[Копа дел Реј сезона 2015-2016|Четвртфинале]] |[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на Европа 2015/16|Четвртфинале]] |[[Суперкуп на Шпанија]] | bgcolor="gold" |'''[[Суперкуп на Шпанија 2015|Победник]]''' |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2016-2017|2016–17]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="BBEBFF" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|7ми]] |38 |19 |6 |13 |53 |43 |'''63''' |[[Копа дел Реј сезона 2016-2017|Осминафинале]] |[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на Европа 2016/17|Шеснаесетфинале]] | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2017-2018|2017–18]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|16ти]] |38 |10 |13 |15 |41 |49 |'''43''' |[[Копа дел Реј сезона 2017-2018|Шеснаесетфинале]] |[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на Европа 2017/18|Осминафинале]] | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2018-2019|2018–19]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|8ми]] |38 |13 |14 |11 |41 |45 |'''53''' |[[Копа дел Реј сезона 2018-2019|Осминафинале]] | | | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2019-2020|2019–20]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2019-2020|11ти]] |38 |13 |12 |13 |41 |38 |'''51''' | style="background:silver;" |[[Копа дел Реј сезона 2019-2020|Второ место]] | | | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2020-2021|2020–21]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2020-2021|10ти]] |38 |11 |13 |14 |46 |42 |'''46''' | style="background:silver;" |[[Копа дел Реј сезона 2020-2021|Второ место]] | | |[[Суперкуп на Шпанија]] | bgcolor="gold" |'''[[Суперкуп на Шпанија 2020-2021|Победник]]''' |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2021-2022|2021–22]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2021-2022|8ми]] |38 |14 |13 |11 |43 |36 |'''55''' |[[Копа дел Реј сезона 2021-2022|Полуфинале]] | | |[[Суперкуп на Шпанија]] | style="background:silver;" |[[Суперкуп на Шпанија 2021-2022|Второ место]] |} <small> '''Поз.''' = Позиција; '''О''' = Одиграни натпревари; '''Поб.''' = Победи; '''Н''' = Нерешени; '''Пор.''' = Порази; '''ДГ''' = Дадени голови; '''ПГ''' = Примени голови; '''Б''' = Бодови</small> {| class="wikitable" | bgcolor="gold" |'''Победник''' | bgcolor="silver" |Второ место | bgcolor="D0F0C0" |Квалификации во Лига на шампиони | bgcolor="BBEBFF" |Квалификации во Лига Европа |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:ФК Атлетик Билбао]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Шпанија]] 59yrfnvyvm2h22k2hid190eqi3n4v00 5603014 5603013 2026-08-02T08:09:48Z Marco Mitrovich 114460 5603014 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Атлетик Билбао|image= |fullname=Атлетик Клуб Билбао<br/>''Athletic Club de Bilbao''|nickname=Лавовите (''Los Leones'')<br/>Црвено-белите (''Los Rojiblancos'')|founded={{Start date and years ago|df=yes|1898}}|ground=[[Сан Мамес (2013)|Сан Мамес]]|capacity=53,289|chrtitle=Претседател|chairman=Јон Уриарте|manager=[[Един Терзиќ]] |league=[[Ла лига]]|season=2025/26|position=12.|current= |website=https://www.athletic-club.eus/en |pattern_la1=_athletic2223h|pattern_b1=_athletic2223h|pattern_ra1=_athletic2223h|pattern_sh1=_redsides|pattern_so1=_athletic2223hl|leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=_athletic2223a|pattern_b2=_athletic2223a|pattern_ra2=_athletic2223a|pattern_sh2=_blacksides|pattern_so2=_athletic2223al|leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=FF0000|socks2=FF0000|pattern_la3=_athletic2122a|pattern_b3=_athletic2122a|pattern_ra3=_athletic2122a|pattern_sh3=_athletic2122a|pattern_so3=_athletic2122a|leftarm3=8ef698|body3=8ef698|rightarm3=8ef698|shorts3=8ef698|socks3=8ef698}}'''Атлетик Билбао''' ([[Баскиски јазик|баскиски]]: ''Bilboko Athletic Kluba''; [[Шпански јазик|шпански]]: ''Athletic Club de Bilbao''), познат и како '''Атлетик Клуб''' или едноставно '''Атлетик''' — професионален фудбалски клуб, со седиште во [[Билбао]], [[Баскија (автономна заедница)|Баскија]], [[Шпанија]]. Се натпреварува во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], највисокото ниво на шпанскиот фудбал. Тие се познати како ''Лос Леонес'' (Лавовите) бидејќи нивниот стадион бил изграден во близина на црквата наречена Сан Мамес, која го добила името по Свети Мамес, ран христијанин фрлен на лавовите од [[Римско Царство|Римјаните]]. Мамес ги смирил лавовите и подоцна бил прогласен за светец. Екипата своите домашни натпревари ги игра на стадионот [[Сан Мамес (2013)|Сан Мамес]]. Нејзините домашни дресови се маица со црвени и бели риги и црни шорцеви. Атлетик е четвртиот најуспешен клуб во [[Примера Дивисион (Шпанија)|''Ла Лига'']] со осум титули зад своето име. На табелата со титули во Копа дел Реј, Атлетик е втор по [[ФК Барселона|Барселона]], со освоени 24 титули. Клубот го има и еден од најуспешните женски тимови во Шпанија, кој има освоено пет шампионски титули во женската Прва лига на Шпанија. Клубот е еден од трите основачки членови на ''Примера дивизион'' кои никогаш не испаднале од првата дивизија од нејзиното основање во 1929 година, а другите се [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] и Барселона. Овие три клуба, заедно со [[ФК Осасуна|Осасуна]], се единствените четири професионални клубови во Шпанија кои не се спортски корпорации; наместо тоа, тие се во сопственост и управувани од членови на клубот. Главни ривали на Атлетик Билбао се [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]], против кого го игра [[Баскиско дерби|Баскиското дерби]], и Реал Мадрид, поради спортски и политички идентитет; мало ривалство постои и со Барселона поради историско значење. Во различни моменти од клупската историја, баскиското дерби се играло и против [[ФК Алавес|Алавес]], [[ФК Еибар|Еибар]] и [[ФК Осасуна|Осасуна]]. Клубот е познат по својата политика на доведување млади [[Баскијци|баскиски]] играчи низ редовите, како и регрутирање играчи од други баскиски клубови. Официјалната политика на Атлетик е да потпишува играчи кои потекнуваат од или тренирале фудбал во [[Баскиска земја|поголемата Баскија]], која ги вклучува [[Бискаја]], [[Гипускоа]], [[Алава]] и [[Навара]] (во Шпанија), како и [[Лабур]], [[Соул]] и [[Долна Навара]] (во Франција).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/philosophy/what-is-it|title=Our philosophy {{!}} Athletic Club’s Official Website|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-11-30}}</ref> Од 1911 година, Атлетик игра исклучиво со играчи кои ги исполнуваат сопствените критериуми за да се сметаат за Баскијци. Ова може да се гледа како уникатен случај во европскиот фудбал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/news/2018/06/28/virtues-and-consequences-of-being-a-club-fielding-only-homegrown-talent|title=Virtues and consequences of being a club fielding only homegrown talent|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-11-30}}</ref> Клубот е фален за промовирањето на домашните играчи и лојалноста на клубот и земјата. Правилото не важи за стручниот штаб, со неколку примери на небаскијци и од Шпанија и од странство кои биле тренер на првиот тим. И покрај импликациите на името „Атлетски клуб“, и за разлика од некои други големи шпански тимови кои имаат неколку оддели, тој не е повеќеспортски клуб, туку учествува само во фудбал, иако претходно постоеле секции за велосипедизам и други спортови пред [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] во 1930-тите. == Историја == === ФК Билбао, Атлетик клуб и Клуб Вискаја === [[Податотека:Athletic Club 1903.jpg|мини|Атлетски клуб со првиот Копа дел Реј, во 1903 година, со Хуан де Асторкија во центарот|лево]] Фудбалот бил донесен во [[Билбао]] од две различни групи со британски врски: британски работници и баскиски студенти кои се враќале од училиштата во Британија. Кон крајот на 19 век, Билбао бил водечки индустриски град и привлекол многу работници мигранти, вклучувајќи рудари од североисточниот дел на Англија и работници од бродоградилиштата од [[Саутхемптон]], [[Портсмут]] и [[Сандерленд]]. Тие со себе ја донеле фудбалската игра и го формирале фудбалскиот клуб Билбао. Во меѓувреме, синовите од баскиските образовани класи, како Хуан Асторкија, заминале во Британија за да ги завршат студиите и развиле интерес за фудбалот, па кога се вратиле почнале да организираат натпревари со британски работници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/welcome-to-spain-s-old-english-outpost-7569163.html|title=Welcome to Spain's old English outpost|date=2012-03-15|work=The Independent|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Во 1898 година, Хуан Асторкија и 6 други ученици од Гимназијата Замакоис го основале Атлетскиот клуб, користејќи го англискиот правопис. Луис Маркез станал првиот претседател на клубот во 1900 година. Во 1901 година, на состанокот одржан во Кафе Гарсија биле воспоставени поформални правила и прописи. Во 1902 година, основачкиот член Хуан Асторкија бил избран за претседател, од 1902 до 1903 година. Под неговото претседателство, Билбао ФК и Атлетик формирале комбиниран тим познат како ''Клуб Бискаја'', кој бил создаден за да се натпреварува во Копа де ла Коронасион (предвесник на Копа дел Реј кој официјално започнал една година подоцна), а тие се вратиле со трофејот откако во финалето ја победиле [[ФК Барселона|Барселона]] на Жоан Гампер со 2-1. На 24 март 1903 година, под претседателство на Хуан Асторкија, ФК Билбао и неговите соработници биле официјално и дефинитивно апсорбирани од Атлетскиот клуб. Истата година, баскиските студенти формирале и поврзан тим, ''Атлетик Клуб Мадрид'', кој подоцна еволуирал во [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], откако го гледале епскиот триумф на Атлетик во финалето на Копа дел Реј во 1903 година. Самиот клуб ја прогласува 1898 година како датум на основање. === Копа дел Реј === [[Податотека:Ath 1911.JPG|мини|Тимот кој го освоил Копа дел Реј во 1911 година]] Клубот се истакнал на почетокот на Купот на кралот. По нивниот триумф на Копа де ла Коронасион од страна на ''Клуб Бискаја'', новоформираниот Атлетик Билбао го освоил првиот Куп на Кралот во 1903 година, и двата пати под водство на Хуан Асторкија, кој бил претседател и капитен. Во 1904 година, тие биле прогласени за победници откако нивните противници не се појавиле. Во 1907 година, тие го оживеале името ''Клуб Вискаја'' откако влегле во комбиниран тим со ''Унион Вискаино''. По кратко затишје, тие повторно победиле во 1910 година, со Луис Асторкија како нов капитен и голман. Во 1911 година, поранешниот капитен на тимот, Алехандро де ла Сота, бил избран за седми претседател на клубот и тој бил движечката сила зад изградбата на стадионот [[Сан Мамес (1913)|Сан Мамес]], кој бил отворен во 1913 година и набрзо станал еден од симболите на доминацијата на Атлетик во 1910-тите, освојувајќи го Копа дел Реј трипати по ред помеѓу 1914 и 1916 година. Ѕвездата на овој тим бил Пичичи, плоден стрелец кој го постигнал првиот гол на Сан Мамес на 21 август 1913 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2013/08/21/paisvasco/1377102106.html|title=El viejo San Mamés cumpliría hoy cien años|last=Internet|first=Unidad Editorial|date=2013-08-21|work=www.elmundo.es|language=es|accessdate=2022-12-02}}</ref> и хет-трик во финалето во 1915 година, пред да умре на само 29 години во 1922 година. Денес, најдобриот стрелец во Ла Лига е прогласен ''Пичичи'' во негова чест. === Првата Ла Лига === [[Податотека:Athletic Bilbao League Performance.svg|мини|340x340px|Завршни позиции на Атлетик Клуб од 1929 година. Тие се еден од трите клуба кои биле присутни во секоја сезона од првата лига]] Заедно со другите баскиски клубови како што се [[ФК Реал Унион|Реал Унион]], [[ФК Аренас Клуб де Гексо|Аренас Клуб де Гексо]] и [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]], Атлетик биле основач на [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] во 1928 година, а до 1930 година им се придружил [[ФК Алавес|Алавес]]; пет од десетте клубови во ''Примера дивизион'' биле од [[Баскија (автономна заедница)|Баскија]]. === Ерата на Фред Пентланд === [[Податотека:Athletic 1931.jpg|мини|1930–31 победничкиот тим во Ла Лига|340x340пкс]] Во 1921 година, пристигнал нов англиски тренер, [[Фред Пентланд]]; во 1923 година, тој го предводел клубот до победата во Копа дел Реј. Тој направил револуција во начинот на кој играл Атлетик, фаворизирајќи ја играта со кратки додавања. Во 1927 година, Пентланд го напуштил Атлетик, но се вратил во 1929 година и го предводел клубот до двојна круна, Ла Лига/Копа дел Реј, во 1930 и 1931 година. Клубот го освоил Купот на кралот четири пати по ред помеѓу 1930 и 1933 година, а тие биле и вицешампиони во Ла Лига во 1932 и 1933 година. === Титулата во лигата под Гарбут === Успехот на Атлетик под англиски тренери продолжил со [[Вилијам Гарбут]]. Неговата прва сезона во Шпанија била со огромен успех бидејќи успеал да ја освои Лигата таа година. Тој наследил талентиран тим во кој биле напаѓачите Гиљермо Горостиза и Бата. Гарбут го промовирал младиот Анхел Зубиета во првиот тим, играч кој на 17-годишна возраст станал најмладиот што некогаш играл за шпанската репрезентација во тоа време. Во последниот натпревар од сезоната, титулата била решена кога Атлетик го совладал Овиедо со 2–0 на домашен терен на 19 април 1936 година, освојувајќи ја титулата со само два бода повеќе од [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Во јули 1936 година, фудбалот запрел поради избувнувањето на [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]]. Лигата не продолжила до сезоната 1939-1940. Атлетик не ја освоил титулата повторно до 1943 година и до тоа време Гарбут бил прогонет. === Атлетик Билбао === [[Податотека:Partido de fútbol entre la Real Sociedad y el Atlético de Bilbao en el campo de Atotxa (1 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|лево|мини|300x300пкс|Баскиско дерби од 1944 година, Реал Сосиедад против Атлетико Билбао на стадионот Атокса]] Во 1941 година, клубот го промени своето име во Атлетико Билбао, по декрет издаден од [[Франциско Франко|Франко]]. Истата година Телмо Зара го имал своето деби. Тој постигнал 294 гола во сите натпреварувања за Атлетик. Неговите 38 гола во сезоната 1950-1951 стоеле како рекорд за 60 години. Во 1943 година, клубот ја освоил двојната круна и го освоил купот во 1944 и 1945 година. Во текот на раните 1950-ти, клубот ја имал легендарната напаѓачка линија на Зара, Панизо, Рафа Ириондо, Венансио и Агустин Гаинза. Тие му помогнале на клубот да освои уште еден куп во 1950 година. Тренерот Фердинанд Даучик го предводел тимот до уште една двојна круна во 1956 година и до победи во купот во 1955 и 1958 година. Во 1956 година клубот исто така дебитирал во Европскиот куп. [[Податотека:Aankomst Atletico Bilbao op Schiphol vlnr Dani, trainer Aguirre en doelman , Bestanddeelnr 929-9172.jpg|мини|Важни играчи од ерата на 1970-тите Дани (лево) и Ирибар (десно) заедно со тренерот Агире (средина)]] Во 1960-тите доминирал [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], а Атлетико имал само една победа во Копа дел Реј во 1969 година, иако во деценијата се појавила клупската легенда, Хосе Анхел Ирибар. 1970-тите не биле многу подобри, со само уште една победа во Копа дел Реј во 1973 година. Во декември 1976 година, пред натпреварот против Реал Сосиедад, Ирибар и капитенот на Сосиедад, Инаксио Кортабарија, ја извеле Икуриња, баскиското знаме, и го поставиле церемонијално на централниот круг - ова било прво јавно истакнување на знамето по смртта на [[Франциско Франко]]. Во 1977 година, клубот стигнал до финалето на Купот на УЕФА, губејќи само на гостински голови од [[ФК Јувентус|Јувентус]]. === Клементе === Во 1981 година, Хавиер Клементе станал менаџер. Тој го составил еден од најуспешните тимови во историјата на клубот. Во 1983 година клубот ја освоил Ла Лига, а во 1984 година освоил двојна круна. Во 1985 и 1986 година, Атлетик завршил на третото и четвртото место, соодветно. Атлетик на Клементе бил познат по својот агресивен стил на игра. Клубот не успеал да освои нов голем трофеј. Редоследот на тренери во кои биле вклучени Хосе Анхел Ирибар, Хауард Кендал, Јуп Хејнкес и Хавиер Ирурета, па дури и Клементе кој се вратил, не успеале да го репродуцираат неговиот успех. === Ерата на Фернандес === Во 1998 година, тренерот Луис Фернандес го предводел клубот до второто место во Ла Лига и се квалификувале во УЕФА Лигата на шампионите. Фернандес имал корист од тоа што клубот усвоил пофлексибилен пристап кон ''кантерата''. Во 1995 година, Атлетик го потпишал [[Хосеба Етксеберија]] од регионалните ривали [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]], предизвикувајќи значително лошо чувство меѓу двата клуба.<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball|title=Morbo : the story of Spanish football|last=Internet Archive|first=Phil|date=2003|publisher=London : WSC Books|isbn=978-0-9540134-6-2}}</ref> Етксеберија бил истакнат член на тимот 1997-98, заедно со [[Рафаел Алкорта]] и [[Хулен Гереро]]. === 21 век === Клубот за малку избегнал испаѓање во текот на сезоните 2005–06 и 2006–07,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2006/dec/04/europeanfootball.sport1|title=Athletic Bilbao escaped relegation last term but the trick will be harder this season|date=2006-12-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> вторава била најлошата во историјата на клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/2a_division/levante/es/desarrollo/1189444.html|title=Presunto amaño en el Athletic-Levante de hace dos temporadas - Marca.com|work=archivo.marca.com|accessdate=2022-12-02}}</ref> Во Копа дел Реј, тие стигнале до своето прво финале по 24 години, губејќи со 4-1 од [[ФК Барселона|Барселона]]. [[Податотека:Bilbao fans.JPG|лево|мини|280x280пкс|Навивачите на Атлетик Билбао во Букурешт пред финалето на Лига Европа]] Пред сезоната 2011-12, новиот претседател на Атлетик, поранешниот играч [[Жосу Урутија]], го донел тренерот [[Марсело Биелса]];<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cadenaser.com/ser/2011/06/30/deportes/1309390100_850215.html|title=Josu Urrutia confirma a Marcelo Bielsa como su entrenador si es presidente|last=EP|date=2011-06-30|work=Cadena SER|language=es|accessdate=2022-12-02}}</ref> Атлетик се пласирал во своето прво европско финале од 1977 година, губејќи со 3–0 од шпанскиот ривал Атлетико Мадрид на 9 мај во финалето на Лигата на Европа на УЕФА 2012 во Националната Арена во [[Букурешт]]. Тие стигнале и до финалето на Копа дел Реј во 2012 година, губејќи повторно од Барселона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2012/may/25/barcelona-athletic-copa-del-rey|title=Athletic Bilbao 0-3 Barcelona {{!}} Copa del Rey final match report|date=2012-05-25|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Откако ѕвездата од средниот ред [[Хави Мартинес]] се преселил во [[Бајерн Минхен]], Атлетик бил елиминиран од групната фаза на Лига Европа 2012-13 и бил исфрлен од Купот на Кралот од баскискиот клуб [[ФК Еибар|Еибар]] во третото ниво. Испаѓањето било закана до крајот на сезоната, а последниот лигашки натпревар на „стариот“ Сан Мамеш завршил со пораз. Биелса го промовирал младиот дефанзивец [[Ајмерик Лапорте]] во првиот тим, додека напаѓачот [[Фернандо Љоренте]] го комплетирал слободниот трансфер во [[ФК Јувентус|Јувентус]]. [[Податотека:Estadio San Mamés.PNG|мини|„Стариот“ Сан Мамес во 2007 година]] [[Податотека:San Mames 00, Euskal Herria.jpg|мини|„Новиот“ Сан Мамес во делумно завршена состојба во 2013 година]] По Биелса, [[Ернесто Валверде]] се вратил во втор период како менаџер, а тој потпишал и донел неколку нови играчи бидејќи Атлетик бил четврти во лигата, што значело пласман во Лигата на шампионите на УЕФА. [[Андер Ерера]] преминал во Манчестер Јунајтед за договор од 36 милиони евра на крајот од сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=0&b=1&c=1&d=1000&berria=14335&idi=2|title=Herrera pays release clause|date=2014-06-30|work=web.archive.org|accessdate=2022-12-02|archive-date=2014-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630011007/http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=0&b=1&c=1&d=1000&berria=14335&idi=2|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.manutd.com/en/news|title=Man Utd News {{!}} Team news, injury updates, transfers, new signings|work=www.manutd.com|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Атлетик имал триумфален прв натпревар со полн капацитет во новиот [[Сан Мамес (2013)|Сан Мамес]] бидејќи го поразил [[ФК Наполи|Наполи]] за да се квалификува за групната фаза на Лигата на шампионите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2014216--athletic-club-vs-napoli/|title=Athletic Club-Napoli {{!}} UEFA Champions League 2014/15|last=UEFA.com|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> но на крајот завршиле само на третото место во групата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0ea70df0c8a0-eda45b179afd-1000--san-jose-shows-way-for-athletic-at-shakhtar/|title=San José shows way for Athletic at Shakhtar|last=UEFA.com|date=2014-11-25|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Атлетик стигнал до финалето на Копа дел Реј во 2015 година, но уште еднаш загубил од Барселона со 3–1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.com/football/copa-del-rey/2014-2015/barcelona-v-athletic-bilbao-live_sto4760579/story.shtml|title=Lionel Messi stars as Barcelona win Copa Del Rey final against Athletic Bilbao|date=2015-05-30|work=Eurosport|language=en|accessdate=2022-12-02}}</ref> Во првиот натпревар од Суперкупот на Шпанија 2015 година на Сан Мамес, Атлетик ја совладал Барселона со 4-0, а [[Ариц Адуриз]] постигнал хет-трик. Во реваншот на [[Камп Ноу]], Атлетик изнудил реми од 1-1 за да го освои својот прв трофеј од 1984 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/33939433|title=Barcelona thrashed 4-0 by Bilbao|work=BBC Sport|access-date=2022-12-02|language=en-GB}}</ref> Адуриз завршил со 36 гола во сите натпреварувања. Атлетик се пласирал во четврт-финалето во Лига Европа каде што биле поразени на пенали од носителот и евентуалниот повторен победник [[ФК Севиља|Севиља]]. Валверде ја напуштил својата позиција на крајот од сезоната 2016-17 по четири години.<ref name="athletic-club.eus">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en|title=Official Athletic Club Website|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-12-02}}</ref> Било потврдено дека негов наследник ќе биде поранешниот играч [[Хосе Анхел Зиганда]], кој се преселил од [[ФК Атлетик Билбао Б|Билбао Атлетик]].<ref name="athletic-club.eus"/> На 29 ноември клубот претрпел шокантен пораз од [[ФК Фурмантера|Фурмантера]] во домашниот куп.<ref name="athletic-club.eus"/> По завршувањето на лошата сезона во целина, Зиганда бил разрешен и бил назначен [[Едуардо Берицо]]. Сепак, неговата магија била уште помалку плодна и во декември 2018 година, откако победил само на два од неговите петнаесет натпревари на кормилото и со тимот во зоната за испаѓање, Берицо бил отпуштен. Тренерот на Б-тимот [[Гаизка Гаритано]] го превзел и го надгледувал подобрувањето на резултатите, при што клубот бил надвор од опасност и за малку пропуштил место во [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] на последниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://insideathletic.com/|title=Inside Athletic|work=Inside Athletic|language=en-US|accessdate=2022-12-02}}</ref> Почетокот на сезоната 2019-2020 забележала поконстантни резултати. По првите пет натпревари од сезоната, ''Лавовите'' се наоѓале на врвот на табелата, нивниот најдобар старт во последните 26 години. Таа форма не можела да се одржи, а на половина пат тие се лизнале на средината на табелата по неколку реми натпревари. Меѓутоа, во Купот на кралот, тие преживеале два пенал рулети против второлигашки противници, а потоа ја совладале Барселона и стигнале до полуфиналето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2020/feb/06/barcelona-crisis-grows-athletic-bilbao-copa-del-rey|title=Barcelona crisis grows as Athletic Bilbao knock them out of Copa del Rey|date=2020-02-06|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Клубот потоа ја поразил [[ФК Гранада|Гранада]] во полуфиналето на гостински голови за да се сретне со локалните ривали [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] во финалето - што потоа било одложено поради пандемијата [[КОВИД-19]] во Шпанија, и двата клуба биле среќни да го одложат натпреварот, со надеж дека симпатизерите би можеле да присуствуваат на историското дерби на Баскија. Ова не се остварило, а финалето на крајот се одиграло на празен стадион на 3 април 2021 година, каде Реал Сосиедад излегол како победник со резултат 1-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/03/athletic-bilbao-real-sociedad-copa-del-rey-2020-final-match-report|title=Real Sociedad beat Athletic to claim Copa del Rey and Basque glory|date=2021-04-03|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Во тоа време, Адурис конечно се повлекол од играње, Гаритано бил заменет како тренер од [[Марселино Гарсија Торал|Марселино]], а во Суперкупот на Шпанија 2020-21, Атлетик го победил Реал Мадрид, а потоа Барселона за да го освои трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-athletic/cronica/2021/01/17/6004bcd422601d7c438b4632.html|title=Williams sinks Barcelona and Athletic claim the Supercopa|date=2021-01-17|work=MARCA|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Тие, исто така, го поразиле [[ФК Леванте|Леванте]] во полуфиналето на Купот на кралот 2020-21 за да стигнат до финалето на 17 април 2021 година, со што тие станале единствениот тим што учествувал во ревијалниот настан двапати во повеќе недели; сепак, Атлетик загубил и во тоа финале од Барселона со резултат 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey|title=Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey|date=2021-04-17|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> Во октомври 2021 година, извештајот на Меѓународниот центар за спортски студии покажало дека Атлетик Билбао и [[ФК Десна Чернихив|Десна Чернихив]] (Украина) се единствените тимови на европските континентални натпреварувања без странски играчи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telecomasia.net/blog/desna-ukraine-and-atletic-bilbao-spain-the-only-teams-in-europe-without-foreigners/|title=Desna (Ukraine) and Atletic Bilbao (Spain) the only teams in Europe without foreigners|date=2021-10-18|work=www.telecomasia.net|language=en|accessdate=2022-12-03}}</ref> == Клупски бои == [[Податотека:Ath 1921.JPG|мини|250x250пкс|Тимот на Атлетик во Копа дел Реј од 1921 година]] Атлетик започнал да игра во импровизиран бел дрес, но во сезоната 1902-03, првата официјална опрема на клубот станала полу-сини, полубели кошули слични на оние што ги носеле [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], кои биле донирани од Хуан Мозер. Подоцна, еден млад студент од Билбао по име Хуан Елордуј, кој го поминувал Божиќ 1909 година во [[Лондон]], бил задолжен од клубот да купи 25 нови дресови, но не можел да најде доволно. Чекајќи го бродот назад во Билбао и со празни раце, Елордуј сфатил дека боите на локалниот тим [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historicalkits.co.uk/Southampton/Southampton.htm|title=Southampton - Historical Football Kits|work=www.historicalkits.co.uk|accessdate=2022-12-03}}</ref> се совпаѓаат со боите на градот Билбао и купил 50 дресови за да ги земе со себе. По пристигнувањето во Билбао, директорите на клубот речиси веднаш решиле да ја променат лентата на тимот во новите бои, а од 1910 година, Атлетик Клуб игра во црвено-бели риги. Од 50-те дресови купени од Елордуј, половината потоа биле испратени во [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], каде што Елордуј бил член на комисијата и поранешен играч; првично започнал како младински огранок на Атлетик Билбао.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://memoriasdelfutbolvasco.wordpress.com/2014/03/30/manuel-garnica/|title=Manuel Garnica, el «Santo» que metió un gol con el Athletic|last=BKB|first=Borja|date=2014-03-30|work=Memorias del Fútbol Vasco|language=es|accessdate=2022-12-03}}</ref> Пред префрлањето од сино-бело во црвено-бело, само уште еден тим носел црвено-бело, [[ФК Спортинг де Хихон|Спортинг де Хихон]], од 1905 година. Атлетик бил еден од последните големи клубови кои немале лого на официјален спонзор исцртано на нивниот дрес. Во Купот на УЕФА и Купот на кралот 2004–05, на дресот бил испишан зборот „''[[Баскија (автономна заедница)|Еускади]]''“ во зелена боја во замена за стотици илјади евра од баскиската влада (Црвената, белата и зелената се баскиските бои). Оваа политика била променета во 2008 година, кога Атлетик склучил договор со нафтената компанија Петронор со седиште во [[Бискаја]], да го носи нивното лого во замена за над 2 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-athletic-firma-petronor-acuerdo-lucir-publicidad-camiseta-millones-euros-20080729171622.html|title=El Athletic firma con Petronor un acuerdo para lucir publicidad en su camiseta por 2 millones de euros|last=Press|first=Europa|date=2008-07-29|work=www.europapress.es|accessdate=2022-12-03}}</ref> Во 2011 година, Атлетик претставил нов гостински дрес, кој бил инспириран од баскиското знаме. Помеѓу 2001 и 2009 година, Атлетик произведувал сопствена гарнитура за играње, под брендот 100% Атлетик и користејќи го малиот дизајн од нивните прослави на стогодишнината како лого на производителот. === Домашниот дрес низ годините === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center;" ! style="width:100px;" |'''1903''' ! style="width:100px;" |'''1910''' ! style="width:100px;" |'''1913''' ! style="width:100px;" |'''1950''' ! style="width:100px;" |'''1970''' ! style="width:100px;" |'''1982''' ! style="width:100px;" |'''1996''' ! style="width:100px;" |'''2004''' ! style="width:100px;" |'''2015''' |- align="center" |[[Податотека:Athletic_kit1903.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1910.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1913.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1950.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1975.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1980.png]] |[[Податотека:Athletic_kit1990s.png]] |[[Податотека:Athletic_kit2000s.png]] |{{Football kit|pattern_la=_athletic1516h|pattern_b=_athletic1516h|pattern_ra=_athletic1516h|pattern_sh=_white_stripes|pattern_so=_redtop|leftarm=F42122|body=F42122|rightarm=F42122|shorts=000000|socks=000000}} |} === Добавувачи на комплети и спонзори === {| class="wikitable" !Период !Производител !Спонзор |- |1982–1990 |[[Адидас]] | rowspan="4" |<small>''Нема''</small> |- |1990–1999 |[[Каппа]] |- |1999–2001 |[[Адидас]] |- |2001–2008 | rowspan="2" |100% Атлетик |- |2008–2009 | rowspan="3" |Петронор |- |2009–2013 |[[Умбро]] |- |2013–2015 | rowspan="2" |[[Nike, Inc.|Најк]] |- |2015–2017 | rowspan="3" |Кутксабанк |- |2017–2023 |[[New Balance]] |} == Штит == Штитот на Атлетик ги има вградено ескутеите на Билбао и Бискеј. Од штитот на Билбао ги зема [[Мост Сан Антон|мостот]] и [[Црква Сан Антон|црквата Сан Антон]], како и волците од моќното семејство Харо, кои биле господари на Бискеј и основачи на Билбао во 1300 година. Од штитот на Бискеј, го зема Герникако Арбола (Дрвото Герника) и крстот на Свети Андреј (салтире). Неговата прва документирана употреба датира од 1922 година. Првиот официјален клупски грб бил син круг опкружен со појас со буквите A и C во центарот во бело (како што биле клупските бои во тој момент).<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/news/2021/06/10/a-crest-with-history|title=A crest with history|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-12-03}}</ref> Вториот бил од 1910 година, составен од црвено-бело знаме (усвоено според новите бои на дресовите) со црвен квадрат во горниот лев агол, со иницијалите на клубот во бело. Третото, од 1913 година, го вклучувало истото знаме, но во овој случај прикажано на столб обвиткан околу фудбалска топка (ова е многу слично на грбот на [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] кој сè уште се користи денес, игнорирајќи ја круната на кралското покровителство).<ref name=":0" /> Првата верзија на сегашниот штит, приближно превртена триаголна форма на штит со дел од црвено-бели ленти и дел од локални мотиви, е од 1922 година; ова било навистина едноставна верзија која била адаптирана неколку пати, од кои некои многу наликувале на грбот на Атлетико Мадрид, првично филијала на клубот од Билбао.<ref name=":0" /> Конечно, во 1941 година била создадена првата верзија на сегашниот штит, но името „Атлетико Билбао“ било користено кога генералот Франциско Франко ги забранил сите нешпански имиња за време на неговото фашистичко владеење. Во 1972 година, клубот додал целосна боја на дизајнот и го вратил оригиналното англиско име „''Атлетски клуб''“.<ref name=":0" /> Во 2008 година, обликот на штитот бил малку изменет и бил воведен нов фонт.<gallery mode="packed"> Податотека:Athletic Club crest 1901.png|Штитот од 1901 Податотека:Athletic Club crest 1903.png|Штитот од 1903 Податотека:Club Vizcaya 1907.png|Штитот од 1907 Податотека:Athletic Club crest 1910.png|Штитот од 1910 Податотека:Athletic Club crest 1912.png|Штитот од 1913 Податотека:Athletic Club crest 1922.png|Штитот од 1922 </gallery> == Играчи == === Прва екипа === : ''Обновено на 26 август 2022''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.athletic-club.eus/en/teams/athletic-club/2022-23|title=Athletic Club: team's players {{!}} Season 2022-23 {{!}} Athletic Club’s Official Website|work=www.athletic-club.eus|accessdate=2022-12-03}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ESP|pos=GK|name=[[Унаи Симон]]}} {{Fs player|no=2|nat=ESP|pos=FW|name=[[Џон Морчило]]}} {{Fs player|no=3|nat=ESP|pos=DF|name=[[Даниел Вивијан]]}} {{Fs player|no=4|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ињиго Мартинес]]}} {{Fs player|no=5|nat=ESP|pos=DF|name=[[Јерај Алварез]]}} {{Fs player|no=6|nat=ESP|pos=MF|name=[[Микел Весга]]}} {{Fs player|no=7|nat=ESP|pos=FW|name=[[Алекс Беренгер]]}} {{Fs player|no=8|nat=ESP|pos=MF|name=[[Оихан Санцет]]}} {{Fs player|no=9|nat=GHA|pos=FW|name=[[Ињаки Вилијамс]]}} {{Fs player|no=10|nat=ESP|pos=FW|name=[[Икер Муниаин]]|other=[[Капитен (фудбал)|капитен]]}} {{Fs player|no=11|nat=ESP|pos=FW|name=[[Нико Вилијамс]]}} {{Fs player|no=12|nat=ESP|pos=FW|name=[[Горка Гурузета]]}} {{Fs player|no=13|nat=ESP|pos=GK|name=[[Јулен Агирезабала]]}} {{Fs player|no=14|nat=ESP|pos=MF|name=[[Дани Гарсија]]}} {{Fs player|no=15|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ињиго Лекуе]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=MF|name=[[Унаи Венчедор]]}} {{Fs player|no=17|nat=ESP|pos=DF|name=[[Јуриј Берчиче]]}} {{Fs player|no=18|nat=ESP|pos=DF|name=[[Оскар де Маркос]]|other=[[Капитен (фудбал)|заменик-капитен]]}} {{Fs player|no=19|nat=ESP|pos=MF|name=[[Оиер Зарага]]}} {{Fs player|no=20|nat=ESP|pos=FW|name=[[Асиер Вилалибре]]}} {{Fs player|no=21|nat=ESP|pos=DF|name=[[Андер Капа]]}} {{Fs player|no=22|nat=ESP|pos=FW|name=[[Раул Гарсија]]|other=[[Капитен (фудбал)|заменик-капитен]]}} {{Fs player|no=23|nat=ESP|pos=MF|name=[[Андер Ерера]]|other=на позајмица од [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]]}} {{Fs player|no=24|nat=ESP|pos=DF|name=[[Микел Балензијага]]}} {{Fs player|no=27|nat=ESP|pos=GK|name=[[Алекс Падила]]}} {{Fs player|no=28|nat=ESP|pos=FW|name=[[Луис Билбао]]}} {{Fs player|no=29|nat=ESP|pos=FW|name=[[Малком Аду Арес]]}} {{Fs player|no=31|nat=ESP|pos=DF|name=[[Ајтор Паредес]]}} {{Fs player|no=35|nat=ESP|pos=GK|name=[[Андер Ируаризага Диез]]}} {{Fs end}} === На позајмица === {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=DF|name=[[Алекс Петксароман]]|other=на [[ФК Андора|Андора]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=DF|name=[[Иманол Гарсија де Албенис]]|other=на [[ФК Еибар|Еибар]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=DF|name=[[Унаи Нуњес]]|other=на [[ФК Селта Виго|Селта Виго]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Бенат Прадос]]|other=на [[ФК Мирандес|Мирандес]] до 30 јуни 2023}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=MF|name=[[Перу Ноласкоаин]]|other=на [[ФК Еибар|Еибар]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=FW|name=[[Хуан Артола]]|other=на [[ФК Бургос|Бургос]] до 30 јуни 2023}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=FW|name=[[Нико Серано]]|other=на [[ФК Мирандес|Мирандес]] до 30 јуни 2023}} {{Fs end}} == Тренерски персонал == {| class="wikitable" !'''Позиција''' !'''Име''' |- |Главен тренер |{{flagicon|ESP}} [[Ернесто Валверде]] |- |Помошник тренер |{{flagicon|ESP}} Џон Аспијазу |- |Технички тренер |{{flagicon|ESP}} Алберто Иглесијас |- |Кондиционен тренер |{{flagicon|ESP}} Хосе Антонио Позанко |- |Тренер на голмани |{{flagicon|ESP}} Аитор Иру |- |Претставник |{{flagicon|ESP}} Андони Имаз |- |Раководител на медицинска служба |{{flagicon|ESP}} Хосеан Лекуе |- |Доктор |{{flagicon|ESP}} Пако Ангуло |- |Медицински работник |{{flagicon|ESP}} Хуанма Ипиња, Алваро Кампа |- |Физиотерапевти |{{flagicon|ESP}} Бењат Азула, Исуско Ортузар |- |Регенеративен терапевт |{{flagicon|ESP}} Ксавиер Климент |- |Менаџери за материјали |{{flagicon|ESP}} Џон Ескалза, Икер Лопес |} == Почести == === Лига === * '''[[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] (8):''' 1929–30, 1930–31, 1933–34, 1935–36, 1942–43, 1955–56, 1982–83, 1983–84 === Куп === * '''[[Копа дел Реј]] (24):''' 1903, 1904, 1910, 1911, 1914, 1915, 1916, 1921, 1923, 1930, 1931, 1932, 1933, 1943, 1944, 1944–45, 1949–50, 1955, 1956, 1958, 1969, 1972–73, 1983–84, 2023-24 * '''[[Суперкуп на Шпанија]] (3):''' 1984, 2015, 2020–21 * '''Копа Ева Дуарте:''' 1950 * '''Копа де ла Коронасион:''' 1902 == Резултати == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" style="width:60px;" |Сезона ! colspan="9" |Лига ! rowspan="2" style="width:60px; text-align:center;" |[[Копа дел Реј|Куп]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html|title=Spanish Cup Winners|publisher=Rsssf.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102110300/http://rsssf.com/tabless/spancuphist.html|archive-date=2 January 2010|access-date=3 December 2009|url-status=dead}}</ref> ! colspan="2" rowspan="2" |[[УЕФА|Европа]] ! colspan="2" rowspan="2" |Други натпреварувања |- !Д !Поз. !О !Поб. !Н !Пор. !ДГ !ПГ !Б |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2013-2014|2013–14]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="D0F0C0" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|4ти]] |38 |20 |10 |8 |66 |39 |'''70''' |[[Копа дел Реј сезона 2013-2014|Четвртфинале]] | | | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2014-2015|2014–15]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="BBEBFF" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2014-2015|7ми]] |38 |15 |10 |13 |42 |41 |'''55''' | style="background:silver;" |[[Копа дел Реј сезона 2014-2015|Второ место]] |[[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони]] ----[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|Групна фаза]] ----[[УЕФА Лига на Европа 2014/15|Шеснаесетфинале]] | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2015-2016|2015–16]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="BBEBFF" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|5ти]] |38 |18 |8 |12 |58 |45 |'''62''' |[[Копа дел Реј сезона 2015-2016|Четвртфинале]] |[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на Европа 2015/16|Четвртфинале]] |[[Суперкуп на Шпанија]] | bgcolor="gold" |'''[[Суперкуп на Шпанија 2015|Победник]]''' |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2016-2017|2016–17]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] | bgcolor="BBEBFF" |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|7ми]] |38 |19 |6 |13 |53 |43 |'''63''' |[[Копа дел Реј сезона 2016-2017|Осминафинале]] |[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на Европа 2016/17|Шеснаесетфинале]] | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2017-2018|2017–18]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|16ти]] |38 |10 |13 |15 |41 |49 |'''43''' |[[Копа дел Реј сезона 2017-2018|Шеснаесетфинале]] |[[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] |[[УЕФА Лига на Европа 2017/18|Осминафинале]] | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2018-2019|2018–19]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|8ми]] |38 |13 |14 |11 |41 |45 |'''53''' |[[Копа дел Реј сезона 2018-2019|Осминафинале]] | | | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2019-2020|2019–20]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2019-2020|11ти]] |38 |13 |12 |13 |41 |38 |'''51''' | style="background:silver;" |[[Копа дел Реј сезона 2019-2020|Второ место]] | | | | |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2020-2021|2020–21]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2020-2021|10ти]] |38 |11 |13 |14 |46 |42 |'''46''' | style="background:silver;" |[[Копа дел Реј сезона 2020-2021|Второ место]] | | |[[Суперкуп на Шпанија]] | bgcolor="gold" |'''[[Суперкуп на Шпанија 2020-2021|Победник]]''' |- ![[ФК Атлетик Билбао сезона 2021-2022|2021–22]] |[[Примера Дивисион (Шпанија)|1Д]] |[[Примера Дивисион (Шпанија) 2021-2022|8ми]] |38 |14 |13 |11 |43 |36 |'''55''' |[[Копа дел Реј сезона 2021-2022|Полуфинале]] | | |[[Суперкуп на Шпанија]] | style="background:silver;" |[[Суперкуп на Шпанија 2021-2022|Второ место]] |} <small> '''Поз.''' = Позиција; '''О''' = Одиграни натпревари; '''Поб.''' = Победи; '''Н''' = Нерешени; '''Пор.''' = Порази; '''ДГ''' = Дадени голови; '''ПГ''' = Примени голови; '''Б''' = Бодови</small> {| class="wikitable" | bgcolor="gold" |'''Победник''' | bgcolor="silver" |Второ место | bgcolor="D0F0C0" |Квалификации во Лига на шампиони | bgcolor="BBEBFF" |Квалификации во Лига Европа |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:ФК Атлетик Билбао]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Шпанија]] 1zezrq9ul24775jyimpoa5a1x2eki2a Егиј де Рошфор 0 1318215 5602830 5064402 2026-08-01T14:23:16Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Рошфорт]] на [[Егиј де Рошфор]]: усогласување на називот 5064402 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Aiguille de Rochefort.jpg|мини|Аигуили де Рошфорт]] '''Аигуили де Рошфорт''' (4.001 м) е [[планина]] во масивот [[Мон Блан]] во [[Франција]] и [[Италија]]. Врвот лежи на областа Рошфор помеѓу Дент ду Жеант и Грандес Жорас и обично се искачуваат за време на траверс по гребенот.<ref name="Dumler">Dumler, Helmut and Burkhardt, Willi P., ''The High Mountains of the Alps'', London: Diadem, 1994, p. 182</ref> Првото искачување е на врвот го направи Џејмс Еклс и водичите Алфонс и Мишел Пајо на 14 август 1873 година.<ref name="Dumler"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150208/aiguille-de-rochefort.html Егил де Рошфор на SummitPost] {{Гео-никулец}} [[Категорија:Планини на Алпите]] [[Категорија:Меѓународни планини во Европа]] cnigx9zvmhbrj5ti0fqixlkdxn0jowm 5602834 5602830 2026-08-01T14:39:44Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5602834 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Егиј де Рошфор | photo = [[Податотека:Aiguille de Rochefort.jpg|300px]] | photo_caption = Егиј де Рошфор | elevation_m = 4001 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | range = [[Масив Монблан]] | listing = [[Список на алпски врвови над 4000 метри|Планини на Алпите над 4000 метри]] | location = [[Франција]] / [[Италија]] | map = Alps | coordinates = {{coord|45|51|43|N|6|57|36|E|type:mountain_region:FR_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref= | topo_map = | type = [[Гранит]] | first_ascent = 14 август 1873 година од страна на [[Џејмс Еклс]] со водичите Алфонс и Мишел Пајо | easiest_route = Преку гребенот Рошфор од планинарскиот дом [[Торино (планинарски дом)|Торино]] |fetchwikidata=ALL }} '''Егиј де Рошфор''' ({{langx|fr|Aiguille de Rochefort}}) (4.001 м) — [[планина]] во масивот [[Монблан]] во [[Франција]] и [[Италија]]. Врвот лежи на гребенот Рошфор помеѓу [[Дан ди Жеан]] и [[Гранд Жорас]] и обично се искачуваат на него при траверс по гребенот.<ref name="Dumler">Dumler, Helmut and Burkhardt, Willi P., ''The High Mountains of the Alps'', London: Diadem, 1994, p. 182</ref> Првото искачување е на врвот го направи Џејмс Еклс и водичите Алфонс и Мишел Пајо на 14 август 1873 година.<ref name="Dumler"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150208/aiguille-de-rochefort.html Егил де Рошфор на SummitPost] {{Гео-никулец}} [[Категорија:Планини на Алпите]] [[Категорија:Меѓународни планини во Европа]] 3oz7ngbkdusjn1xfmv6w5in0iuvtxac 5602835 5602834 2026-08-01T14:40:30Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Четириилјадници на Алпите]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5602835 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Егиј де Рошфор | photo = [[Податотека:Aiguille de Rochefort.jpg|300px]] | photo_caption = Егиј де Рошфор | elevation_m = 4001 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | range = [[Масив Монблан]] | listing = [[Список на алпски врвови над 4000 метри|Планини на Алпите над 4000 метри]] | location = [[Франција]] / [[Италија]] | map = Alps | coordinates = {{coord|45|51|43|N|6|57|36|E|type:mountain_region:FR_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref= | topo_map = | type = [[Гранит]] | first_ascent = 14 август 1873 година од страна на [[Џејмс Еклс]] со водичите Алфонс и Мишел Пајо | easiest_route = Преку гребенот Рошфор од планинарскиот дом [[Торино (планинарски дом)|Торино]] |fetchwikidata=ALL }} '''Егиј де Рошфор''' ({{langx|fr|Aiguille de Rochefort}}) (4.001 м) — [[планина]] во масивот [[Монблан]] во [[Франција]] и [[Италија]]. Врвот лежи на гребенот Рошфор помеѓу [[Дан ди Жеан]] и [[Гранд Жорас]] и обично се искачуваат на него при траверс по гребенот.<ref name="Dumler">Dumler, Helmut and Burkhardt, Willi P., ''The High Mountains of the Alps'', London: Diadem, 1994, p. 182</ref> Првото искачување е на врвот го направи Џејмс Еклс и водичите Алфонс и Мишел Пајо на 14 август 1873 година.<ref name="Dumler"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150208/aiguille-de-rochefort.html Егил де Рошфор на SummitPost] {{Гео-никулец}} [[Категорија:Планини на Алпите]] [[Категорија:Меѓународни планини во Европа]] [[Категорија:Четириилјадници на Алпите]] mg595vzsczjqmt8gvy8ytqmtspd82rl 5602836 5602835 2026-08-01T14:40:48Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Масив Монблан]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5602836 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Егиј де Рошфор | photo = [[Податотека:Aiguille de Rochefort.jpg|300px]] | photo_caption = Егиј де Рошфор | elevation_m = 4001 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | range = [[Масив Монблан]] | listing = [[Список на алпски врвови над 4000 метри|Планини на Алпите над 4000 метри]] | location = [[Франција]] / [[Италија]] | map = Alps | coordinates = {{coord|45|51|43|N|6|57|36|E|type:mountain_region:FR_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref= | topo_map = | type = [[Гранит]] | first_ascent = 14 август 1873 година од страна на [[Џејмс Еклс]] со водичите Алфонс и Мишел Пајо | easiest_route = Преку гребенот Рошфор од планинарскиот дом [[Торино (планинарски дом)|Торино]] |fetchwikidata=ALL }} '''Егиј де Рошфор''' ({{langx|fr|Aiguille de Rochefort}}) (4.001 м) — [[планина]] во масивот [[Монблан]] во [[Франција]] и [[Италија]]. Врвот лежи на гребенот Рошфор помеѓу [[Дан ди Жеан]] и [[Гранд Жорас]] и обично се искачуваат на него при траверс по гребенот.<ref name="Dumler">Dumler, Helmut and Burkhardt, Willi P., ''The High Mountains of the Alps'', London: Diadem, 1994, p. 182</ref> Првото искачување е на врвот го направи Џејмс Еклс и водичите Алфонс и Мишел Пајо на 14 август 1873 година.<ref name="Dumler"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150208/aiguille-de-rochefort.html Егил де Рошфор на SummitPost] {{Гео-никулец}} [[Категорија:Планини на Алпите]] [[Категорија:Меѓународни планини во Европа]] [[Категорија:Четириилјадници на Алпите]] [[Категорија:Масив Монблан]] 15ugggl41e26ka3g6mrbs3hnhl3dq7z Разговор:Егиј де Рошфор 1 1320191 5602832 4964635 2026-08-01T14:23:17Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Рошфорт]] на [[Разговор:Егиј де Рошфор]]: усогласување на називот 4964635 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{Вики клуб}} bthykiq7zx0ehvkou1o07j7mb7aiaco Дримколски манастир 0 1321559 5602944 5290760 2026-08-01T21:17:36Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5602944 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква | име = „Свети Архангел Гаврил“ | слика = Црквата „Св. Арх. Гаврил“ во Модрич.jpg | опис = Црквата „Свети Архангел Гаврил“ во близина на селото Модрич | тип = православна црква | држава = Македонија | место = Дренок (Струшко) | деноминација = [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонска православна црква – Охридска архиепископия]] | епархија = Дебарско-кичевска | намесништво = Струшко | изградба = | статус = неактивен храм | состојба = урнатини | веб-страница = }} '''Свети Архангел Гаврил''' — поранешна [[црква (градба)|црква]] и [[манастир]] во [[Голо Брдо|голобрдското]]то село [[Дренок (Струшко)|Дренок]], [[Општина Струга]]. Се наоѓа на територијата на [[Струшко архијерејско намесништво|Струшкото архијерејско намесништво]] во [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевската епархија]] на [[МПЦ - ОА]].<ref name="Филиповиќ 27">{{Филиповиќ|27}}</ref><ref name="Бигорски">{{нмс | url = https://bigorski.org.mk/metosi-skitovi/manastirec/ | title = Метох Св. Архангел Гавриил | access-date = 4 март 2021 | last = Наумоски | first = Ристе | publisher = Бигорски манастир }}</ref><ref name="Бигорски 2">{{нмс | url = https://bigorski.org.mk/vesti/nastani/vo-poseta-na-bigorskiot-method-sv-arhangel-gavril/ | title = Во посета на Бигорскиот метох посветен на Соборот на Светиот Архангел Гаврил | access-date = 4 март 2021 | publisher = Бигорски манастир }}</ref> == Местоположба == Манастирот се наоѓал на 5&nbsp;км северно од селата [[Модрич]] и Дренок и на околу 7,5&nbsp;км југоисточно од [[Џепиште]]. Месноста е јужно од Требишка Река, недалеку границата со Албанија, преку која е македонското село [[Требишта]]. Делот крај регионалинот пат Струга-Дебар ([[Регионален пат 1201|Р1201]]) го носи името Три Чешми.<ref name="Бигорски"/> == Историја == На оваа месност се наоѓа археолошкото наоѓалиште [[Манастирец (Дренок)|Манастирец]], каде има остатоци од црква од [[доцен среден век|доцниот среден век]]<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|393}}</ref>. Миленко Филиповиќ запишал месни преданија кои исто така кажуваат дека тука имало манастир посветен на Свети Илија. Областа се нарекувала Манастирец, во која до 1957 г. се наоѓала Општина Манастирец. Освен „Св. Илија“ имало уште три цркви — „Пресв. Богородица“, „Св. Архангел“ и „Св. Ѓорѓи“.<ref name="Филиповиќ 27"/> Едно од ридовите што останале во Албанија се нарекува Свети Илија, а над манастирот има Попова Чешма. Се вели дека Турците го срушиле манастирот до темел и каменото корито на Попова Чешма го однеле во Требишта. Кај Попова Чешма бил откриен и камен со натпис, но требишките муслимани го скриле. Во 1934 г. во Требишта сè уште живеела муслиманка чиј татко бил поп во Манастирец.<ref name="Филиповиќ 28">{{Филиповиќ|28}}</ref> Во 1918-1920 г. поголемиот дел од [[Голо Брдо]] влегол во [[Кралство СХС|Кралството СХС]]. При враќањето на Требишта во Албанија, дел од атарот на селото крај реката Црвеница останал во Кралството СХС.<ref name="Филиповиќ 37">{{Филиповиќ|37}}</ref><ref name="Филиповиќ 27"/> Државната граница минува низ Црквишта десно од Црвеница и Бела Вода лево од Црвеница, при што во Албанија останал ридот Градиште.<ref name="Филиповиќ 27"/> Крај патот имало само еден [[ан]] наречен Требишки ан.<ref name="Филиповиќ 28"/> Во 1920-тите околу анот се изградени уште неколку градби,<ref name="Филиповиќ 28"/> а во 1930-1932 г. е подигнат и голем [[манастир]] посветен на Соборот на Архангел Гаврил. Црквата била монументална камена градба, можеби една од најголемите во Струшко, со димензии од 23 × 15&nbsp;м. Покривот бил со ќерамиди, таванот премачкан со варов малтер, а внатре имало дрвен [[иконостас]].<ref name="Бигорски"/> Во 1944 г. манастирот изгорел. Денес црквата е полусрушена, со паднат покрив.<ref name="Бигорски"/> Манастирот располагал со голем имот, чии граници на север достигале до реката Црн Дрим, на запад до државната граница со Албанија, на север до реката Црвеница, а на југ до општинската шума.<ref name="Бигорски"/> По заземањето на Југославија во 1941 г., манастирот влегол во надлежност на Општина Манастирец под [[Италијанска окупација на Македонија во Втората светска војна|италијанска окупација]]. Во овој период монасите го напуштиле манастирот и грижата за него им ја оставиле на свештениците од Модрич и Дренок. Последниот свещеник кој служел во манастирот есента 1944 г. бил Милан Јованоски од Модрич, а на крајот од 1944 г. манастирт бил запален и ограбен. Селаните од Модрич и Дренок се обиделе да го изгаснат пожарот, но успеале да спасат само малку икони, подоцна пренесени во Модрич. Овие икони потоа се пренесени во дрвен [[параклис]] кои мордичани го подигнале во месноста Напреслок и го посветиле на Архангел Гаврил. Пролетта 1971 г. параклисот изгорел во пожар заедно со иконите.<ref name="Бигорски"/> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Архангел Гаврил, Дренок}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Архангел Гаврил во Македонија|Дренок]] [[Категорија:Бигорски манастир]] 7lyijr4bjx0aghxg0eqtqdrly2pqaio Сочник 0 1322813 5603001 5600922 2026-08-02T05:07:06Z Bjankuloski06 332 /* Живеалиште */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородени → омородни 5603001 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Split_Aloe.jpg|мини|400x400пкс| Сочните растенија имаат задебелени стебла или лисја, како што е ова ''Алое'' .]] '''Сочници''' или '''сукуленти''' — [[растенија]] со делови што се задебелени i месести, обично за да ја задржат водата во сушни климатски и почвени услови. Зборот ''сулулент'' потекнува од латинскиот збор ''sucus'', што значи „сок“ или „сок“.<ref>{{Наведување|title=Merriam-Webster: succulent|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/succulent|access-date=30 мај 2023}}</ref> Сочниците може да складираат вода во различни структури, како што се [[Лист|лисја]] и [[Стебло|стебла]] . Содржината на вода во некои сочни органи може да достигне до 90-95%,<ref>{{Наведено списание|last=Griffiths|first=Howard|last2=Males|first2=Jamie|date=11 септември 2017|title=Succulent plants|journal=Current Biology|language=en|volume=27|issue=17|pages=R890–R896|doi=10.1016/j.cub.2017.03.021|issn=0960-9822|pmid=28898660|doi-access=free}}</ref> како што се ''[[Glottiphyllum semicyllindricum]]'' и ''[[Mesembryanthemum barkleyii]]''.<ref>Jacobsen Handbook op.cit. Volume 3 P. 1259</ref> Некои дефиниции вклучуваат и [[корен]]и, така што геофитите кои преживуваат неповолни периоди со умирање назад во подземните органи за складирање може да се сметаат за сочници. Живеалиштата на овие растенија кои ја зачувуваат водата често се во области со високи температури и ниски врнежи, како што се [[Пустина|пустините]], но сочниците може да се најдат дури и во [[Планинска клима|алпските]] екосистеми кои растат во карпеста почва. Сочниците се одликуваат со нивната способност да напредуваат на ограничени извори на вода, како што се магла и роса, што ги прави подготвени да преживеат во [[екосистем]] кој содржи оскудни извори на вода. Сочниците не се таксономска категорија, бидејќи поимот ги опишува само атрибутите на одреден вид; некои видови во родот (како [[Млечки (род)|млечки]] (''Euphorbia'') spp.) или семејството (како ''Asphodelaceae'') може да бидат сочни, додека други се помалку или воопшто не. Многу растителни семејства имаат повеќе сочни видови кои се наоѓаат во нив (повеќе од 25 семејства на растенија).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tucsoncactus.org/html/growing_succulents_in_the_desert_column_Jan_2011.html|title=The Tucson Cactus and Succulent Society|last=Dimmitt|first=Mark|work=www.tucsoncactus.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822234117/http://www.tucsoncactus.org/html/growing_succulents_in_the_desert_column_Jan_2011.html|archive-date=22 август 2017|accessdate=30 мај 2023}}</ref> Во некои семејства, како што се Aizoaceae, [[кактуси]] и Crassulaceae, повеќето видови се сочници. Во [[Хортикултура|хортикултурната]] употреба, поимот понекогаш е користен на начин што ги исклучува растенијата што [[Ботаника|ботаничарите]] би ги сметале за сочници, како што се [[кактуси]]те . Сочниците често се одгледуваат како [[украсни растенија]] поради нивниот впечатлив и необичен изглед, како и нивната способност да напредуваат со релативно минимална грижа. == Дефиниција == По дефиниција, сочниците се растенија отпорни на [[суша]] во кои лисјата, стеблото или корените се месести со развојот на ткивата што складира вода.{{Sfn|Rowley|1980|p=1}} Други извори ги исклучуваат корените како во дефиницијата „растение со дебели i месести стебла и/или листови, приспособени на суви средини“. {{Sfn|Beentje|2010}} Разликата влијае на односот помеѓу сочниците и „геофитите“ – растенија кои преживуваат неповолни сезони како пупка за презимување на подземен орган.{{Sfn|Beentje|2010|p=116}} Подземните органи, како што се [[Луковица|луковиците]], [[Грутчеста луковица|ризоми]] и [[Кртола|грутки]], често се месести со ткива што складираат вода. Така, ако корените се вклучени во дефиницијата, многу геофити би биле класифицирани како сочници. Растенијата приспособени да живеат во суви средини, како што се сочниците, се нарекуваат ''ксерофити''. Сепак, не сите ксерофити се сочници, бидејќи постојат и други начини на прилагодување на недостигот на вода, на пример, со развивање на мали листови кои може да се навиваат или да имаат кожести наместо сочни листови.<ref>{{Наведување|year=2001|title=Dictionary of Botany|url=http://botanydictionary.org/xerophyte.html|access-date=30 мај 2023|contribution=xerophyte}}</ref> Ниту, пак, сите сочници се ксерофити, бидејќи растенијата како ''Crassula helmsii'' се и сочни и водни.<ref>{{Наведување|url=http://www.issg.org/database/species/ecology.asp?si=1517&fr=1&sts=sss&lang=EN|contribution=''Crassula helmsii'' (aquatic plant, succulent)|date=15 април 2010|title=Global Invasive Species Database|publisher=ISSG|access-date=30 мај 2023|archive-date=2016-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312011235/http://issg.org/database/species/ecology.asp?fr=1&lang=en&si=1517&sts=sss|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Succulent_in_San_Francisco.JPG|мини|Средишна розета на (''Aloe polyphylla'').]] Некои кои одгледуваат сочници како хоби може да го користат поимот на поинаков начин од ботаничарите. Во [[Хортикултура|хортикултурната]] употреба, поимот „сочник“ или „сукулент“ редовно ги исклучува кактусите. На пример, тритомниот ''Прирачник за сочни растенија'' на Јакобсен не вклучува кактуси.{{Sfn|Jacobsen|1960}} Многу книги кои го покриваат одгледувањето на овие растенија вклучуваат „кактуси и сочници“ како наслов или дел од насловот.{{sfn|ps=|Anderson|1999}}{{sfn|ps=|Hecht|1994}}{{sfn|ps=|Hewitt|1993}} Меѓутоа, во ботаничката терминологија, кактусите се сочници, {{Sfn|Rowley|1980|p=1}} но не и обратно бидејќи многу сочни растенија не се кактуси. Кактусите образуваат монофилетна група и освен еден вид се домородни само во Новиот свет ([[Америка]]), но низ [[паралелна еволуција]] слични растенија од сосема различни семејства како Apocynaceae еволуирале во [[Стар свет|Стариот свет]]. Понатамошна тешкотија за општо препознавање е тоа што во одредени семејства има растенија кои се сочни и несочни. Во многу родови и семејства, постои континуирана градација од растенија со тенки листови и нормални стебла до оние со многу јасно задебелени и месести листови или стебла. Задржувањето на вода е одлика која станува бесмислена за поделба на растенијата на родови и семејства. Различни извори може различно да ги класифицираат истите видови.{{Sfn|Rowley|1980|p=2}} Видовите со средни особиникако што се малку месести лисја или стебла може да се опишат како ''полусочни''.<ref>{{Наведена книга|url=https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/1997-041.pdf|title=Cactus and succulent plants : status survey and conservation action plan|last=Oldfield|first=Sara|date=1997|publisher=IUCN|isbn=978-2-8317-0390-9|page=24|access-date=30 мај 2023}}</ref> Градинарите често ги следат комерцијалните конвенции и може да исклучат други групи на растенија како што се бромелијадите, кои научно се сметаат за сочници. {{Sfn|Innes|Wall|1995}} Практичната градинарска дефиниција стана „сочно растение е секое пустинско растение што колекционерот сака да го одгледува“, без никакво разгледување на научните класификации.{{Sfn|Martin|Chapman|1977}} Комерцијалните презентации на „сочни“ растенија ќе ги претстават оние што клиентите најчесто ги идентификуваат како такви. Растенијата понудени комерцијално тогаш како „сочници“ (како што се чувар куќа), поретко ќе вклучуваат геофити (во кои задебелениот орган за складирање е целосно под земја), но ќе вклучуваат растенија со задебелување на стебло,{{Sfn|Martin|Chapman|1977|pp=19–20}} што е задебелено над почвата, на ниво на почвата, образувано од стебло, корен или и двете.{{Sfn|Beentje|2010|p=32}} == Изглед == [[Податотека:Eze_jardin_exotique.JPG|мини|Збирка на сочници, вклучувајќи [[кактуси]], од Ботаничка градина Ез, [[Франција]].]] Складирањето вода често им дава на сочните растенија позадебелен или помесест изглед за разлика од другите растенија. Покрај задржувањето на вода, сочните растенија имаат и други одлики за заштеда на вода. Тие може да вклучуваат: * С4 растенија со посебен метаболизам за фотосинтеза (CAM) за да се минимизира загубата на вода * отсутни, намалени или цилиндрични до сферични листови * намалување на бројот на стоми * стеблата како главно место на [[фотосинтеза]]та, наместо листовите * ребра кои овозможуваат брзо зголемување на волуменот на растението и намалување на површината изложена на сонце * восочна, влакнеста или шилеста надворешна површина за да се создаде влажно микро-живеалиште околу растението, што го намалува движењето на воздухот во близина на површината на растението, а со тоа ја намалува загубата на вода и може да создаде сенка * корени многу блиску до површината на почвата, така што тие можат да ја преземат влагата од многу мали дождови или дури и од силната [[роса]] * способност да останат месести и полни со вода дури и при високи внатрешни температури (на пр. {{Convert|52|C|F}} ) {{Sfn|Compton|n.d.}} * многу непропустлива надворешна кутикула (епидермис) {{Sfn|Compton|n.d.}} * брзо запечатување и заздравување на раните<ref>{{Наведено списание|last=Speck|first=Olga|last2=Schlechtendahl|first2=Mark|last3=Borm|first3=Florian|last4=Kampowski|first4=Tim|last5=Speck|first5=Thomas|date=2018-01-16|title=Humidity-dependent wound sealing in succulent leaves of Delosperma cooperi – An adaptation to seasonal drought stress|url=https://www.beilstein-journals.org/bjnano/articles/9/20|journal=Beilstein Journal of Nanotechnology|language=en|volume=9|issue=1|pages=175–186|doi=10.3762/bjnano.9.20|issn=2190-4286|pmc=5789399|pmid=29441263}}</ref> * секрети, кои изобилно задржуваат вода{{Sfn|Compton|n.d.}} == Живеалиште == [[Податотека:Succulents_in_habitat_Adromischus_marianiae,_Crassula_deceptor_and_Conophytum.jpg|мини|Сочниците, како што се ''Adromischus marianae'', ''Crassula deceptor'' и ''Conophytum'', имаат афинитет за суви почви кои брзо се одводнуваат, честопати растат директно на карпите.]] Освен на [[Антарктик]]от, сочниците можат да бидат најдени на секој [[континент]]. Според [[Светски фонд за природа|Светскиот фонд за дивиот свет]], [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] е дом на околу една третина од сите сочни видови, од кои повеќето живеат во сочниот биом Кару.<ref>{{Наведено списание|last=Burke|first=Antje|date=May 2013|title=Succulent plants on arid inselbergs|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0367253013000583|journal=Flora - Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants|language=en|volume=208|issue=5-6|pages=321–329|doi=10.1016/j.flora.2013.05.001}}</ref><ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/07/31/world/africa/south-africa-poachers-tiny-succulent-plants.html|title=In South Africa, Poachers Now Traffic in Tiny Succulent Plants|last=Trenchard|first=Tommy|date=2021-07-31|work=The New York Times|access-date=30 мај 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Иако често се смета дека повеќето сочници доаѓаат од суви области како што се [[Степа|степите]], [[Степска клима|полупустините]] и [[Пустина|пустините]], најсувите области во светот не создаваат соодветни живеалишта за сочниците, главно поради тешкотијата што таквите ниски растечки растенија или садници би морале да напредуваат. во средини каде што лесно може да бидат покриени со песок.<ref>{{Наведено списание|last=GINNS|first=R.|date=1961|title=The Habitat of Succulent Plants|url=https://www.jstor.org/stable/42788160|journal=The National Cactus and Succulent Journal|volume=16|issue=2|pages=29–30|issn=0027-8858|jstor=42788160}}</ref> Австралија, најсувиот населен континент во светот, е домаќин на многу малку домашни сочници поради честите и долготрајни суши. Дури и Африка, континентот со најмногу автохтони сочници, не е домаќин на многу од растенијата во нејзините најсуви региони.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cactusexpert.org/succulents-growing-conditions/succulents-in-their-natural-environment.html|title=Succulents in their natural environment|date=November 2021|accessdate=2023-05-30|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105064547/https://www.cactusexpert.org/succulents-growing-conditions/succulents-in-their-natural-environment.html|url-status=dead}}</ref> Сепак, иако сочниците не можат да растат во овие најтешки услови, тие се способни да растат во услови кои не се населени за други растенија. Всушност, многу сочници можат да напредуваат во суви услови, а некои се способни да издржат и до две години без вода во зависност од нивната околина и прилагодувањата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://animals.sandiegozoo.org/plants/cactuses-succulents|title=Cactuses and Succulents}}</ref> Повремено, сочниците може да се појават како [[епифити]], кои растат на други растенија со ограничен или никаков контакт со почвата и се зависни од нивната способност да складираат вода и да добиваат хранливи материи со други средства; се гледа во родот ''Tillandsia''. Сочниците се јавуваат и како жители на [[Море|морските]] брегови и сувите езера, кои се изложени на високи нивоа на растворени минерали кои се смртоносни за многу други растителни видови. Калифорнија е дом на близу сто сочни видови кои се домородни во државата, многу од нив живеат во крајбрежни средини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.inaturalist.org/projects/california-s-native-succulents?tab=species|title=California's Native Succulents}}</ref> Сочниците во саксии можат да растат во повеќето затворени средини со минимална грижа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://succulentcity.com/7-succulent-care-tips/|title=Succulent Care Tips|date=17 април 2019}}</ref> == Зачувување == Во [[Јужна Африка]], на неколку видови им се заканува истребување поради собирање од дивината за црниот пазар и активностите поврзани со [[рударство]]то. Растенијата главно се продаваат на собирачи во [[Азија|азиските]] земји, каде што има голема побарувачка за нив.<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tiny-succulents-are-under-siege-from-international-crime-rings|title=These tiny succulents are under siege from international crime rings|date=8 март 2022|work=Animals|language=en|accessdate=30 мај 2023}}</ref> Нелегално е од 1974 година да бидат поседувани заштитени сочници како што е ''Conophytum'' без одобрение во [[Западен Кејп]] и [[Северен Кејп]], двете јужноафрикански покраини каде што тие растат.<ref name=":1" /> == Семејства и родови == [[Податотека:Bottle-tree.jpg|мини|165x165пкс| Apocynaceae: ''Pachypodium lealii'', сочно стебло]] [[Податотека:Haworthia_arachnoidea_-_cobweb_aloe.jpg|мини|150x150пкс| Asphodelaceae: ''Haworthia arachnoidea'', сочен лист]] [[Податотека:Astroloba_tenax_6.jpg|мини|150x150пкс| Asphodelaceae: ''Astroloba tenax'', сочен лист]] [[Податотека:Rebutia_muscula.JPG|мини|150x150пкс| [[Кактуси|Cactaceae]]: ''[[Rebutia muscula]]'', сочно стебло]] [[Податотека:Crassula_ovata_+_Florero.jpg|мини|190x190пкс| Crassulaceae: ''[[Crassula ovata]]'', сочно стебло и листови]] [[Податотека:E_obesa_symmetrica_ies.jpg|мини|150x150пкс| [[Млечки|Euphorbiaceae]]: ''Euphorbia obesa'' ssp. ''symmetrica'', сочно стебло]] [[Податотека:Treecholla.jpg|десно|мини|150x150пкс| ''Cylindropuntia imbricata'': стебло, дрвенест сочник]] [[Податотека:Baobob_tree.jpg|мини|224x224пкс| [[Слезови|Malvaceae]]: ''Adansonia digitata'', сочно стебло]] [[Податотека:Moringa-ovalifolia.jpg|мини|200x200пкс| Moringaceae: ''Moringa ovalifolia'', сочно стебло]] [[Податотека:Pataelefante.jpg|мини|200x200пкс| [[Шпаргли|Asparagaceae]]: ''[[Beaucarnea recurvata]]'', сочно стебло]] [[Податотека:Dragon_tree_2.jpg|мини|150x150пкс| [[Шпаргли|Asparagaceae]]: ''Dracaena draco'', сочно стебло]] [[Податотека:Pianta_grassa.jpg|мини|150x150пкс| ''Euphorbia resinifera'']] [[Податотека:Succulents_in_a_CT_Greenhouse.jpg|мини|150x150пкс| Сочници чувани на {{темп|25}} во [[стаклена градина]] во [[Конектикат]]]] [[Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Kalanchoe_longiflora_var._coccinea_(2).jpg|мини|150x150пкс| ''Kalanchoe longiflora'']] [[Податотека:Echeveria.derenbergii.7072.jpg|мини|150x150пкс| ''Echeveria derenbergii'']] [[Податотека:Senecio_angulatus_4.jpg|мини|150x150пкс| ''Senecio angulatus'']] Постојат околу шеесет различни семејствана растенија кои содржат сочници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.housebeautiful.com/lifestyle/gardening/g3441/interesting-facts-about-succulents/|title=10 Things You Never Knew About Succulents|date=16 September 2018}}</ref> Редовите на растенијата, семејствата и родовите во кои се среќаваат сочните видови се наведени подолу. '''Ред Alismatales''' * '''[[Козлеци|Araceae]]''': ''Zamioculcas'' '''Ред''' '''[[Штитовидни|Apiales]]''' * '''[[Штитоцветни|Apiaceae]]''':<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://succulent-plant.com/families/apiaceae.html|title=Apiaceae|work=succulent-plant.com|language=en|accessdate=30 мај 2023}}</ref> ''Azorella, Crithmum'' * '''Araliaceae''': ''Cussonia'' '''Ред Arecales (исто така наречен Principes)''' * '''[[Палми|Arecaceae]] (исто така наречена Palmae)''' ''Jubaea'' '''Ред''' '''[[Шпаргловидни|Asparagales]]''' * '''[[Кокичиња|Amaryllidaceae]]''' (геофити): ''[[Амарилис|Amaryllis]]'', ''Boophone'', ''Clivia ,'' ''Crinum, Cryptostephanus'', ''Cyrtanthus'', ''Haemanthus'', ''Rauhia'', ''Scadoxus'', ''Stenomesson'' * '''[[Шпаргли|Аспарагацеа]]''' ** '''Agavoideae''': ''Agave'', ''Beschorneria'', ''Furcraea'', ''Hesperaloe'', ''Hesperoyucca'', ''Manfreda, Polianthes ,'' ''Yucca'' ** '''Lomandroideae''': ''Кордилин'' ** '''Nolinoideae''': ''Beaucarnea'', ''Calibanus'', ''Dasylirion'', ''Dracaena'', ''Nolina'' ** '''Scilloideae (Hyacinthaceae)''': ''Albuca'', ''Bowiea'', ''Daubenya'', ''Drimia'', ''Eucomis'', ''Lachenalia'', ''Ledebouria'', ''Massonia'', ''[[Птичје млеко|Ornithogalum]]'', ''Scilla'', ''Urginea ,'' ''Veltheimia'' * '''Doryanthaceae''': ''Doryanthes'' * '''[[Орхидеи|Orchidaceae]]''': ''Acampe'', ''Aerangis'', ''Ansellia'', ''Bolusiella'', ''Bulbophyllum'', ''Cirrhopetalum ,'' ''Calanthe'', ''Cyrtorchis'', ''Dendrobium cucumerinum'', ''Eulophia'', ''Liparis'', ''Oberonia'', ''Oeceoclades'', Polystachya, Tridactyle, [[Ванила (растение)|''Vanilla'']] * '''Asphodelaceae''' ** потсемејство '''Asphodeloideae''': ''Aloe'' (сочници и геофити '')'' '','' ''Astroloba, Tulistaа'', ''× Astrolista'', ''Bulbine'' (сочници и геофити), ''Bulbinella'' (геофит), ''Chortolirion'', ''Gasteria'', ''Gonialoe'', Haworhia, Trachyandra'' (сочни геофити и сочници), ** потсемејство '''Xanothorrhoeoidae''': ''Xanthorrhoea'' '''Ред Asterales''' * '''[[Главоцветни|Asteraceae]]''': ''Arctotheca'', ''Baeriopsis'', ''Chrysanthemoides'' '','' ''Coulterella'', ''Crassocephalum'' '','' ''Curio'' '','' ''Delairea'', ''Didelta'', ''Emilia'', ''Eremothamnus'', ''Gymnodiscus'', ''Gynura'', ''[[Hillardiella]]'' (геофит, ''Lophonoperonmnaum'', (сочници и сочни геофити), ''Phaneroglossa'', ''Poecilolepis'', ''Polyachyrus'', ''Pteronia'', ''Senecio'', ''Solanecio'', ''Tripteris'' * '''Campanulaceae''': ''Brighamia'' '''Ред [[Зелковидни|Brassicales]]''' * '''[[Зелки|Brassicaceae]]''': ''Heliophila'', ''[[Добрејка (род)|Lepidium]]'' * '''Capparidaceae''': ''Maerua'' * '''Caricaceae''': ''Carica'', ''[[Jacarathia]]'' * '''Moringaceae''': ''Моринга'' * '''Tiganophytaceae''' Tiganophyta karasense '''Ред [[Каранфиловидни|Caryophyllales]]''' * '''Aizoaceae''': ''Corbichonia'', ''Gisekia'', ''[[Herreanthus]]'', ''Limeum'', ''[[Ophthalmophyllum]]'', ''Saphesia'' ** subfamily '''[[Aizooideae]]''': ''Acrosanthes'', ''Aizoanthemum'', ''Aizoon'', ''Galenia'', ''Gunniopsis'', ''[[Plinthus]]'', ''Tetragonia'' ** subfamily '''[[Mesembryanthemoideae]]''' (syn. Mesembryanthemaceae): ''Aptenia'', ''Aridaria'', ''[[Aspazoma]]'', ''Brownanthus'', ''Calamophyllum'', ''[[Caulipsilon]]'', ''Conophytum'', ''[[Dactylopsis]]'', ''Erepsia'', ''[[Hameria]]'', ''Hartmanthus'', ''Hymenogyne'', ''[[Marlothistela]]'', ''Mesembryanthemum'', ''Phiambolia'', ''[[Phyllobolus]]'', ''[[Prenia]]'', ''[[Psilocaulon]]'', ''Ruschiella'', ''[[Sarozona]]'', ''[[Synaptophyllum]]'' ** subfamily '''[[Ruschioideae]]''': *** tribe '''[[Apatesieae]]''': ''Apatesia'', ''Carpanthea'', ''[[Caryotophora]]'', ''Conicosia'', ''Hymenogyne'', ''Saphesia'', ''Skiatophytum'' *** tribe '''Dorotheantheae''': ''Aethephyllum'' ''Cleretum'' ''Dorotheanthus'' *** tribe '''[[Ruschiae]]''': ''Acrodon'', ''Aloinopsis'', ''Amphibolia'', ''Antegibbaeum'', ''Antimima'', ''[[Arenifera]]'', ''Argyroderma'', ''Astridia'', ''Bergeranthus'', ''[[Bijlia]]'', ''Braunsia'', ''Brianhuntleya'', ''Carpobrotus'', ''Carruanthus'', ''Cephalophyllum'', ''Cerochlamys'', ''Chasmatophyllum'', ''Cheiridopsis'', ''Circandra'', ''Conophytum'', ''[[Corpuscularia]]'', ''Cylindrophyllum'', ''Delosperma'', ''Dicrocaulon'', ''Didymaotus'', ''Dinteranthus'', ''Diplosoma'', ''Disphyma'', ''Dracophilus'', ''Drosanthemum'', ''Eberlanzia'', ''Ebracteola'', ''Enarganthe'', ''Erepsia'', ''Esterhuysenia'', ''Faucaria'', ''Fenestraria'', ''Frithia'', ''Gibbaeum'', ''Glottiphyllum'', ''Hallianthus'', ''Hereroa'', ''[[Ihlenfeldtia]]'', ''[[Imitaria]]'', ''Jacobsenia'', ''Jensenobotrya'', ''Jordaaniella'', ''Juttadinteria'', ''Khadia'', ''Lampranthus'', ''Lapidaria (plant)'', ''Leipoldtia'', ''Lithops'', ''Machairophyllum'', ''Malephora'', ''Mestoklema'', ''Meyerophytum'', ''Mitrophyllum'', ''Monilaria'', ''Mossia'', ''Muiria'', ''Namaquanthus'', ''Namibia'', ''Nananthus'', ''[[Nelia (растение)|Nelia]]'', ''Neohenricia'', ''Octopoma'', ''[[Odontophorus (растение)|Odontophorus]]'', ''Oophytum'', ''[[Ophthalmophyllum]]'', ''Orthopterum'', ''Oscularia'', ''Ottosonderia'', ''Pleiospilos'', ''Polymita'', ''Psammophora'', ''Rabiea'', ''Rhinephyllum'', ''Rhombophyllum'', ''Ruschia'', ''[[Ruschianthemum]]'', ''Ruschianthus'', ''Schlechteranthus'', ''Schwantesia'', ''Scopelogena'', ''Smicrostigma'', ''Stayneria'', ''Stoeberia'', ''Stomatium'' ''Tanquana'' ''Titanopsis'', ''Trichodiadema'', ''Vanheerdea'', ''Vanzijlia'', ''Vlokia'', ''Wooleya'', ''Zeuktophyllum'' ** subfamily '''Sesuvioideae''': ''[[Cypselea]]'', ''Sesuvium'', ''Trianthema'', ''Tribulocarpus'', ''Zaleya'' * '''Amaranthaceae''': ** subfamily '''Amaranthoideae''': ''[[Arthraerva]]'' ** subfamily '''Chenopodioideae''' (family Chenopodiaceae):) ''Atriplex'', ''Chenopodium'', ''Dissocarpus'', ''Einadia'', ''Enchylaena'', ''Eremophea'', ''Halopeplis'', ''Maireana'', ''Malacocera'', ''Neobassia'', ''Osteocarpum'', ''Rhagodia'', ''Roycea'', ''Halosarcia'', ''Salicornia'', ''[[Солненка|Salsola]]'', ''Sarcocornia'', ''[[Sclerochlamys]]'', ''Sclerolaena'', ''Suaeda'', ''Tecticornia'', ''Threlkeldia'' * '''Basellaceae''': ''Anredera'', ''Basella'' * '''[[Кактуси|Cactaceae]]''': ''Acanthocalycium'', ''Acanthocereus'', ''Ariocarpus'', ''Armatocereus'', ''Arrojadoa'', ''Arthrocereus'', ''Astrophytum'', ''Austrocactus'', ''Aztekium'', ''Bergerocactus'', ''Blossfeldia'', ''Brachycereus'', ''Browningia'', ''Brasilicereus'', ''Calymmanthium'', ''Carnegiea'', ''Cephalocereus'', ''Cephalocleistocactus'', ''Cereus'', ''Cintia'', ''Cipocereus'', ''Cleistocactus'', ''Coleocephalocereus'', ''Copiapoa'', ''Corryocactus'', ''Coryphantha'', ''Dendrocereus'', ''Denmoza'', ''Discocactus'', ''Disocactus'', ''Echinocactus'', ''Echinocereus'', ''Echinopsis'', ''Epiphyllum'', ''Epithelantha'', ''Eriosyce'', ''Escobaria'', ''Escontria'', ''Espostoa'', ''Espostoopsis'', ''Eulychnia'', ''Facheiroa'', ''[[Ферокактуси|Ferocactus]]'', ''Frailea'', ''Geohintonia'', ''Gymnocalycium'', ''Haageocereus'', ''Harrisia'', ''Hatiora'', ''Hylocereus'', ''Jasminocereus'', ''Lasiocereus'', ''Leocereus'', ''Lepismium'', ''Leptocereus'', ''Leuchtenbergia'', ''Lophophora'', ''Maihuenia'', ''Malacocarpus'', ''Mammillaria'', ''Mammilloydia'', ''Matucana'', ''Melocactus'', ''Micranthocereus'', ''Mila'', ''Monvillea'', ''Myrtillocactus'', ''Neobuxbaumia'', ''Neoraimondia'', ''Neowerdermannia'', ''Obregonia'', ''Opuntia'', ''Cylindropuntia'', ''Oreocereus'', ''Oroya'', ''Ortegocactus'', ''Pachycereus'', ''Parodia'', ''Pediocactus'', ''Pelecyphora'', ''Peniocereus'', ''Pereskia'', ''Pereskiopsis'', ''Pilosocereus'', ''Polaskia'', ''Praecereus'', ''Pseudoacanthocereus'', ''Pseudorhipsalis'', ''Pterocactus'', ''Pygmaeocereus'', ''Quiabentia'', ''Rauhocereus'', ''Rebutia'', ''Rhipsalis'', ''Samaipaticereus'', ''Schlumbergera'', ''Sclerocactus'', ''Selenicereus'', ''Stenocactus'', ''Stenocereus'', ''Stephanocereus'', ''Stetsonia'', ''Strombocactus'', ''Tacinga'', ''Thelocactus'', ''Trichocereus'' ''Turbinicarpus'', ''Uebelmannia'', ''Weberbauerocereus'', ''Weberocereus'', ''Yungasocereus'' * '''Didiereaceae''': ''Alluaudia'', ''Alluaudiopsis'', ''[[Decaria]]'', ''Didierea'' * '''Molluginaceae''': ''Hypertelis'' * '''Phytolaccaceae''': ''Phytolacca'' * '''Portulacaceae''': ''Amphipetalum'', ''Anacampseros'', ''[[Avonia (plant)|Avonia]]'', ''Calyptrotheca'', ''Ceraria'', ''Cistanthe'', ''Calandrinia'', ''Dendroportulaca'', ''Grahamia'', ''Lewisia'', ''[[Parakeelya]]'', ''Portulaca'', ''Portulacaria'', ''Schreiteria'', ''[[Talinella]]'', ''Talinum'' == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{Наведување|last=Anderson|first=Miles|year=1999|title=Cacti and Succulents: Illustrated Encyclopedia|place=Oxford|publisher=Sebastian Kelly|isbn=978-1-84081-253-4}} * {{Наведување|last=Beentje|first=Henk|year=2010|title=The Kew Plant Glossary|place=Richmond, Surrey|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|isbn=978-1-84246-422-9}} * {{Наведување|year=n.d.|editor-last=Compton|editor-first=R.H.|title=Our South African Flora|publisher=Cape Times Ltd|oclc=222867742}} (publication date also given as 1930s or 1940s) * {{Наведување|last=Hecht|first=Hans|year=1994|title=Cacti & Succulents|edition=p/b|place=New York|publisher=Sterling|isbn=978-0-8069-0549-5}} * {{Наведување|last=Hewitt|first=Terry|year=1993|title=The Complete Book of Cacti & Succulents|place=London|publisher=Covent Garden Books|isbn=978-1-85605-402-7}} * {{Наведување|last=Innes|first=Clive|last2=Wall|first2=Bill|year=1995|title=Cacti, Succulents and Bromeliads|place=London|publisher=Cassell for the Royal Horticultural Society|isbn=978-0-304-32076-9}} * {{Наведување|last=Jacobsen|first=Hermann|year=1960|title=A Handbook of Succulent Plants (Vols 1–3)|place=Poole, Dorset|publisher=Blandford Press|isbn=978-0-7137-0140-1}} * {{Наведување|last=Martin|first=Margaret J.|last2=Chapman|first2=Peter R.|year=1977|title=Succulents and their cultivation|place=London|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-10221-1}} * {{Наведување|last=Rowley|first=Gordon D.|year=1980|title=Name that Succulent|place=Cheltenham, Glos.|publisher=Stanley Thornes|isbn=978-0-85950-447-8}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Succulents}} * {{Wiktionarypar|succulent}} * [https://www.inaturalist.org/projects/succulent-plants-of-the-world Сочни растенија на светот - проект за натурализам]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сочници| ]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Растителна морфологија]] [[Категорија:Сушоотпорни растенија]] 4u0kngb3hnmh003mhqavwkxz32ymus3 Разговор со корисник:Dime Dimeski 3 1329340 5602946 5052286 2026-08-01T21:34:24Z Dime Dimeski 110578 Целосно избришана страница 5602946 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Ваташка Чалгија 0 1330016 5602879 5600875 2026-08-01T17:28:10Z Gurther 105215 5602879 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ваташка Чалгија | origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}} | genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]] }} '''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]], првата група. == Историја == Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанакиев Дончев (дире), Дончо Јанакиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанакиев Дончев близу 50 години. Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанакиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал). Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на "Чалгиска музика" во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде Ваташката Чалгија после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]] (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет). == Творештво == Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанакиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други... == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]]. * [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски чалгаџии]] 45z1ocalg5i0q2oxbwcrfwbq22tlpf3 5602880 5602879 2026-08-01T17:28:21Z Gurther 105215 5602880 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Ваташка Чалгија | origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}} | genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]] }} '''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]], првата група. == Историја == Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанакиев Дончев (дире), Дончо Јанакиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанакиев Дончев близу 50 години. Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанакиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал). Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на „Чалгиска музика“ во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде Ваташката Чалгија после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]] (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет). == Творештво == Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанакиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други... == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]]. * [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски чалгаџии]] 57mlxfinq9rnej7raycii1nuejizo22 5602881 5602880 2026-08-01T17:28:54Z Gurther 105215 5602881 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Infobox musical artist | name = Ваташка Чалгија | origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}} | genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]] }} '''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]]. == Историја == Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанакиев Дончев (дире), Дончо Јанакиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанакиев Дончев близу 50 години. Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанакиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал). Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на „Чалгиска музика“ во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде Ваташката Чалгија после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]] (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет). == Творештво == Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанакиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други... == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]]. * [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски чалгаџии]] mju5dp95459i9hjbhsqrzwpmg2klw9w Димо Дулот 0 1330490 5602882 5600883 2026-08-01T17:29:27Z Gurther 105215 5602882 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name Димо Димов Дулот | image = Димо Дулот.jpg | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1952|8|9}} | birth_place = {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]] | origin = {{МКД}} | genre = [[народна музика]] | occupation = виолинист<br>пејач | years_active = [[1962]] - сè уште }} '''Димо Димов Дулот''' (р. {{роден на|9|август|1952}} во {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]) — [[Македонија|македонски]] музичар, виолинист и пејач. == Животопис == Дулот уште од најрана возраст се занимава со музика, од својата 10 годишна возраст, почнува да свири на виолина, свирејќи со неговиот татко "Мило Димов Дулот" на свадби со „[[Ваташка Чалгија]]“. Во неговата музичка кариера има снимено многу песни како виолинист и пејач. Бил член на неколку групи, и тоа во: * [[Ваташка Чалгија]] * [[Ангел Стојанов-Џамбаз|Група Кавадарка]] * [[Група Македонија]], и * [[Тајфата на Димо Дулот]] Во 90-десеттите години ја оформува „Група Македонија“ каде бил виолинист и пејач. Во 2000-тите ја формира „Тајфата на Димо Дулот“ која беше под негово раководство во долги години, кај која членови беа: * [[Ангел Стојанов-Џамбаз]] (вокал) * Фазли Сејфулов (кларинет) * Ранко Ѓорѓевиќ (гитара) * Димо Ча (тапани), и * Александар Ѓорѓевиќ (хармоника) Негови познати песни како пејач се: Во ноќта тивка, Герданот ми тропна, Бог да бие Русе, Три години станаа, Нешо пиле, Ајде, ајде Фато, Тиквеш Тиквеш, Антице мори Душице, Туберколузно девојче и Ајде мили сине. Има снимено и три касети со [[Ваташка Чалгија]], за потребите на Радио Кавадарци, една касета со Група Македонија и Тајфата на Димо Дулот. Тој има снимено и ЦД со народни ора и песни со Стефче Стојковски во 2010 година. Од 2023 година, е еден од организаторите на фестивалот за „Чалгиска музика“ во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]], каде настапуваат чалгии и пејачи од цела [[Македонија]], каде тој настапува со [[Ваташка Чалгија]].<ref>{{нмс|title=Прв фестивал на Чалгиска музика се одржа во Ваташа | url=https://mia.mk/story/прв-фестивал-на-чалгиска-музика-се-одржа-во-ваташа | publisher = | work = [[Медиумска информативна агенција|МИА]] | date = | accessdate = 13 јули 2024}}</ref> == Награди == * Награда за животно дело "[[7 септември]]" на град [[Кавадарци]] (2023) * Благодарница од унија на ветерани на [[ВМРО-ДПМНЕ]] [[Кавадарци]] (2023) * Награда за животно дело на фестивалот за „Чалгиска музика“ во [[Ваташа]] (2025)<ref>{{нмс|title=Димо Дулот – Чалгиската музика не е само звук туку е наследство | url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/chalgiskata-muzika-ne-e-samo-zvuk-tuku-e-nasledstvo/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5-nPkMuOB6UB2V6kAVGsNNzZEUh-TshbvOBrjnKHxOAeYAf1Dgwskzh4jNaw_aem_25QNti684fqdyF27orbQIA | publisher = | work = [[Нова Македонија]] | date = | accessdate = 13 јули 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Dimo+Dulot&searc Димо Дулот на YouTube] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски чалгаџии]] melev3gbr1qu7jezr27pb893ipam5yb Западна Франкија 0 1332732 5602918 5126629 2026-08-01T19:29:36Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602918 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Partage de l'Empire carolingien au Traité de Verdun en 843.JPG|мини|Западнофранкско кралство 843 Во розова боја.]] Во [[Среден век|средновековната историја]], '''Западна Франција''' ( средновековен латински: {{Јаз|la|Francia occidentalis}}) или '''Кралството на Западните Франки''' ({{Јаз|la|[[Latin]]: regnum Francorum occidentalium}}) се однесува на западниот дел на [[Франкија|Франкската империја]] основана од [[Карло Велики]]. Таа била претходник на идното [[Кралство Франција]] и постоела од 843 до 987 година. Западна Франција произлегла од поделбата на [[Каролиншко Царство|Каролиншката империја]] во 843 година според [[Верденски договор|Верденскиот договор]] по смртта на синот на Карло Велики, [[Лудвиг Побожниот|Луј Побожниот]]. Западна Франција се протегала подалеку на север и на југ од модерната метрополитенска Франција, но не се протегала толку далеку на исток. Не ги вклучувала таквите идни француски стопанства како Лорен, округот и Кралството Бургундија ([[Војводство Бургундија|војводството]] веќе било дел од Западна Франција), Алзас и Прованса на исток и југоисток, на пример. Исто така, не го вклучувала полуостровот [[Бретања]] на запад. Покрај тоа, до 10 век, авторитетот на западнофранкските монарси бил значително намален. Ова било контрастно со постојано растечката моќ на нивните вазали над нивните големи и обично територијално соседни фела.{{Се бара извор|date=April 2023}} Вакуумот на моќта што го оставил слабиот кралски авторитет значел дека војните меѓу феудите биле неконтролирани, а исто така и конфликтите меѓу вазалите и самите франкиски монарси. Периодот бил обележан и со бескрајни [[Викинзи|викиншки]] напади на кралството и судири меѓу Западните Франки и Нордијците. Ова на крајот довело до основање на [[Војводство Нормандија|Нормандиското Војводство]], кое му било доделено на Норвежанецот Роло и неговите луѓе по нивната неуспешна опсада во Шартр во 911 година во замена за заклетва за лојалност кон кралот Чарлс Простиот. Нормандијата најпрвин била округ, потоа војводство, и како и другите големи феуди на Западна Франција станале главно автономни, со магнати дури и помоќни од нивниот монарх. Во [[Војводство Бретања|Бретања]], Арагон и Каталонија едвај се чувствувал авторитетот на западнофранкскиот крал. Западнофранкиските кралеви биле избирани од световните и црковните магнати, а во текот на половина век помеѓу 888 и 936 кандидати од [[Каролинзи|каролиншкиот]] и [[Робертини|Робертски]] дом биле избирани наизменично за монарси.<ref name="Lewis 1965, 179–80">Lewis 1965, 179–180.</ref> Во тоа време моќта на кралот станала послаба и пономинална, бидејќи регионалните војводи и благородници станале помоќни во нивните полунезависни региони. Робертијците, откако станале грофови на Париз и војводи на Франција, самите станале кралеви и ја основале [[Капетинска династија|династијата Капет]] по 987 година, која, иако произволна, генерално се дефинирала како постепен премин кон Кралството Франција. == Формирање и граници == [[Податотека:Carolingian_Empire_map_1895.jpg|лево|мини| Карта на поделбата на Франција донесена во Верден во 843 година. Од <nowiki><i id="mwPw">универзалната историја</i></nowiki> на Ридпат (1895).]] Во август 843 година, по три години граѓанска војна по смртта на Луј Побожниот на 20 јуни 840 година, Верденскиот договор бил потпишан од неговите тројца синови и наследници. Најмладиот, [[Карло Ќелавиот|Чарлс Ќелавиот]], ја добил западната Франција. Современиот западен Франк ''Аналес Бертиниани'' го опишал Чарлс како пристигнал во Верден, „каде што се распределуваше порциите“. Откако ги опишал деловите на неговите браќа, [[Лотар I|императорот Лотар]] (Средна Франција) и Луј Германецот (Источна Франција ), тој забележал дека „остатокот до Шпанија му го отстапиле на Чарлс“.<ref>''AB'' a. 843: ''ubi distributis portionibus'' ... ''cetera usque ad Hispaniam Carolo cesserunt''.</ref> ''Annales Fuldenses'' од Источна Франција го опишале Чарлс дека го држел западниот дел откако кралството било „поделено на три“.<ref>''AF'' a. 843: ''in tres partes diviso ... Karolus vero occidentalem tenuit.''</ref> Од смртта на кралот Пипин I од Аквитанија во декември 838 година, неговиот син бил признат од аквитанското благородништво како крал Пипин II од Аквитанија, иако наследството не било признаено од царот. Чарлс Ќелавиот бил во војна со Пипин II од почетокот на неговото владеење во 840 година, а Верденскиот договор го игнорирал барателот и му ја доделил [[Аквитанија]] на Чарлс.<ref>''AF'' a. 843: ''Karolus Aquitaniam, quasi ad partem regni sui iure pertinentem, affectans ...'' ("Charles wanted Aquitaine, which belonged by right to a part of his kingdom").</ref> Според тоа, во Јуни 845 година, по неколку воени порази, Чарлс го потпишал Договорот од Беноа-сур-Лоара и го признал владеењето на неговиот внук. Овој договор траел до 25 март 848 година, кога бароните на Аквитанија го признале Чарлс за свој крал. Потоа, војските на Чарлс имале предност и до 849 година го обезбедиле поголемиот дел од Аквитанија.<ref>Coupland 1989, 200–202.</ref> Во мај, Чарлс самиот се крунисал за „Крал на Франките и Аквитанците“ во [[Орлеан]]с. Архиепископот Венило од Сенс чиноначалствувал на крунисувањето, во кое бил вклучен и првиот случај на кралско обединување во Западна Франција. Идејата за помазание на Чарлс можела да му се должи на архиепископот Хинкмар од Ремс, кој составил не помалку од четири <nowiki><i id="mwXQ">прописи</i></nowiki> кои ги опишале соодветните литургии за царско осветување. До времето на Синодот на Квиерзи (858), Хинкмар тврдел дека Чарлс бил помазан во целото западно франкско кралство.<ref>Nelson 1977, 137–38.</ref> Со Мерсенскиот договор во 870 година, западниот дел на Лотарингија бил додаден на Западна Франција. Во 875 година Чарлс Ќелавиот бил крунисан за император на Рим. Последниот запис во ''Annales Bertiniani'' датирал од 882 година, и затоа единствениот современ наративен извор за следните осумнаесет години во Западна Франција бил ''Annales Vedastini''. Следниот сет на оригинални анали од западното франкско кралство биле оние на Флодоард, кој го започнал својот извештај со 919 година.<ref>Koziol 2006, 357.</ref> == Владеење на Чарлс Дебелиот == По смртта на внукот на Карло, Карломан II, на 12 декември 884 година, западнофранкските благородници го избрале неговиот вујко, [[Карло Дебелиот|Чарлс Дебелиот]], веќе крал во Источна Франција и [[Кралство Италија|Кралството Италија]], за свој крал. Веројатно бил крунисан за „Крал во Галија“ (''рекс во Галија'') на 20 мај 885 година во Гранд.<ref>MacLean 2003, 127.</ref> Неговото владеење бил единствениот пат по смртта на Луј Побожниот цела Франција повторно да се обедини под еден владетел. Во својство на крал на Западна Франција, се чини дека тој ја доделил кралската титула и можеби регалија на полунезависниот владетел на Бретања, Алан I.<ref>Smith 1992, 192.</ref> Неговото справување со [[Опсада на Париз (885-886)|викиншката опсада на Париз]] во 885–86 година во голема мера го намалил неговиот престиж. Во ноември 887 година неговиот внук [[Арнулф Корушки]] се побунил и ја презел титулата крал на источните Франки. Чарлс се пензионирал и наскоро починал на 13 јануари 888 година. Во Аквитанија, војводата Ранулф II можеби се признал за крал, но живеел само уште две години.<ref>Richard 1903, 37–38.</ref> Иако Аквитанија не станала посебно кралство, во голема мера била надвор од контролата на западните франкиски кралеви.<ref name="Lewis 1965, 179–80">Lewis 1965, 179–180.</ref> [[Одо (Франција)|Одо, грофот од Париз]] потоа бил избран од благородниците за нов крал на Западна Франција и бил крунисан следниот месец. Во овој момент, Западна Франција била составена од [[Неустрија]] на запад и на исток од соодветната Франција, регионот помеѓу [[Меза|Меуз]] и [[Сена]]. == Подемот на Робертијците == <references responsive="0"></references> По 860-тите, лотариншкиот благородник [[Роберт Силниот]] станал сè помоќен како гроф на Анжу, Турен и Мејн. Братот на Роберт, Хју, игуменот на Сен Дени, добил контрола над [[Австразија]] од Чарлс Ќелавиот. Синот на Роберт, [[Одо (Франција)|Одо,]] бил избран за крал во 888 година.<ref>[https://books.google.com/books?id=EVNGNIojGgMC&dq=west+francia+kingdom&pg=PA48 The Cambridge Illustrated History of France]</ref> Братот на Одо, [[Роберт I (Франција)|Роберт I]], владеел помеѓу 922 и 923 година и бил следен од Рудолф од 923 до 936 година. Хју Велики, син на Роберт I, бил издигнат до титулата „војвода на Франките“ од кралот Луј IV. Во 987 година неговиот син [[Иго Капет|Хју Капет]] бил избран за крал и започнала [[Капетинска династија|династијата Капет]]. Во овој момент тие контролирале многу малку надвор од [[Ил-де Франс|Ил-де-Франс]]. == Подемот на војводите == [[Податотека:La_France_au_Xe_siècle2.svg|лево|мини| Контролата на каролиншките кралеви значително се намалила до 10 век (во жолто).]] [[Податотека:France_à_la_fin_du_Xe_siècle.jpeg|лево|мини| Кралските земји (во сино) до крајот на 10 век.]] Надвор од старите франкиски територии и на југ локалните благородници биле полунезависни по 887 година бидејќи биле создадени војводства: [[Војводство Бургундија|Бургундија]], Аквитанија, [[Војводство Бретања|Бретања]], Гасконија, [[Војводство Нормандија|Нормандија]], Шампањ и округот Фландрија. Моќта на кралевите продолжила да опаѓа, заедно со нивната неможност да се спротивстават на Викинзите и да се спротивстават на подемот на регионалните благородници кои повеќе не биле назначени од кралот, туку станале наследни локални војводи. Во 877 година, Босо од Прованса, зет на Чарлс Ќелавиот, се крунисал како крал на Бургундија и Прованса. Неговиот син Луј Слепиот бил крал на Прованса од 890 година и император помеѓу 901 и 905 година. Рудолф II Бургундија го основал Кралството Бургундија во 933 година. == Чарлс Простиот == По смртта на последниот каролиншки крал на Источна Франција Луј Детето, Лотарингија ја префрлил верноста на кралот на Западна Франција, Чарлс Простиот. По 911 година, Војводството Швабија се проширило на запад и ги додало земјите на [[Алзас]]. Балдвин II од Фландрија станал сè помоќен по смртта на Одо во 898 година, добивајќи ги Булоњ и Терноа од Чарлс. Територијата на која кралот извршил вистинска контрола значително се намалила и била сведена на земји помеѓу Нормандија и реката Лоара. Кралскиот двор обично престојувал во [[Ремс|Рајмс]] или Лаон.<ref name="books.google.lv">[https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&q=west+francia&pg=PA372 The New Cambridge Medieval History: Volume 3, c.900–c.1024]</ref> Норвежаните почнале да се населуваат во Нормандија, а од 919 година [[Унгарци|Маџарите]] постојано ги напаѓале. Во отсуство на силна кралска моќ, напаѓачите биле ангажирани и поразени од локалните благородници, како Ричард од Бургундија и Роберт од Неустрија, кои го поразиле викиншкиот водач Роло во 911 година во [[Шартр]]. Норманската закана на крајот била завршена, а последниот [[Данегелд]] го платил во 924 и 926 година. Двајцата благородници станувале сè повеќе против Чарлс и во 922 година го смениле и го избрале [[Роберт I (Франција)|Роберт I]] за нов крал. По смртта на Роберт во 923 година, благородниците го избрале Рудолф за крал и го држеле Чарлс во затвор до неговата смрт во 929 година. По владеењето на кралот Чарлс Простиот, локалните војводи почнале да издаваат своја валута. == Рудолф == Кралот Рудолф бил поддржан од неговиот брат Хју Црниот и синот на Роберт I, Хју Велики. Војводите од Нормандија одбивале да го признаат Рудолф до 933 година. Кралот, исто така, морало да се движи со својата војска против јужните благородници за да ја добиел нивната почит и лојалност, но грофот на Барселона успеа целосно да го избегнел тоа. По 925 година, Рудолф бил вклучен во војна против бунтовниот Херберт II, грофот од Вермандоа, кој добил поддршка од кралевите Хенри Фаулер и [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]] од Источна Франција. Неговиот бунт продолжил до неговата смрт во 943 година. == Луј IV == Кралот Луј IV и војводата Хју Велики биле во брак со сестрите на источнофранкскиот крал [[Отон I (Свето Римско Царство)|Ото I]], кои по смртта на нивните сопрузи управувале со Каролин и Робертин да владеат заедно со нивниот брат Бруно Велики, архиепископ од Келн, како регент. По понатамошните победи на Херберт II, Луј бил спасен само со помош на големите благородници и Ото I. Во 942 година Луј му ја предал Лотарингија на Ото I. Конфликтот за наследување во Нормандија довел до нова војна во која Луј бил предаден од Хју Велики и заробен од данскиот принц Харалд кој на крајот го ослободил под притвор на Хју, кој го ослободил кралот само откако го добил градот Лаон како компензација.<ref name="books.google.lv">[https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&q=west+francia&pg=PA372 The New Cambridge Medieval History: Volume 3, c.900–c.1024]</ref> == Последните Каролинзи: Лотар и Луис В == 13-годишниот Лотар од Франција ги наследил сите земји на својот татко во 954 година. Во тоа време тие биле толку мали што каролиншката практика на поделба на земјиштето меѓу синовите не била почитувана и неговиот брат Чарлс не добил ништо. Во 966 година Лотар се оженил со Ема, поќерка на неговиот вујко по мајка Ото I. И покрај тоа, во август 978 година Лотар ја нападнал старата империјална престолнина [[Ахен]]. [[Отон II (Свето Римско Царство)|Ото II]] возвратил со напад на Париз, но бил поразен од здружените сили на кралот Лотар и благородниците и мирот бил потпишан во 980 година, завршувајќи ја кратката француско-германска војна. Лотар успеал да ја зголеми својата моќ, но тоа било обратно со полнолетството на [[Иго Капет|Хју Капет]], кој започнал да формира нови сојузи на благородници и на крајот бил избран за крал во 987 година откако Лотар и неговиот син и наследник Луј V од Франција прерано починале, традиционално го означувал крајот на француската гранка на династијата Каролинзи, како и крајот на Западна Франција како кралство. Хју Капет ќе бил првиот владетел на новата кралска куќа, Домот на Капет, кој ќе владеел со Франција низ [[Развиен среден век|високиот среден век]]. == Список на кралеви == * [[Карло Ќелавиот|Чарлс Ќелавиот]] (843-877) * [[Луј II|Луј Стамерер]] (877-879) * [[Луј III|Луј III од Франција]] (879-882) * Карломан II (882–884) * [[Карло Дебелиот|Чарлс Дебелиот]] (885-888) * [[Одо (Франција)|Одо од Франција]] (888-898) * Чарлс Простиот (898-922) * [[Роберт I (Франција)|Роберт I од Франција]] (922-923) * Рудолф од Франција (923-936) * Луј IV од Франција (936-954) * Лотар од Франција (954-986) * Луј V од Франција (986-987) == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Поранешни држави]] [[Категорија:Франција во 10 век]] [[Категорија:Франција во 9 век]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Западна Франкија]] nulqp7seca01c74iov38ixi41smgrng Македонски правопис со правописен речник (1950) 0 1334924 5602888 5510162 2026-08-01T17:32:46Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602888 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за книга | name = Македонски правопис со правописен речник | title_orig = | image = | image_caption = | author = [[Блаже Конески]] и [[Крум Тошев]] | translator = | country = [[Народна Република Македонија]] | language = [[македонски]] | genre = образовен | publisher = Државно книгоиздателство на НР Македонија | release_date = 1950 | pages = 181 | isbn = }} [[Податотека:blaze koneski.jpg|мини|[[Блаже Конески]] еден од авторите на ова учебно помагало]] '''„Македонски правопис со правописен речник“''' – учебно помагало напишано од [[Блаже Конески]] и [[Крум Тошев]]. Книгата била одобрена од Министерството за просвета на 11 декември 1950 со решение 13865, а ја издало Државно книгоиздателство на НР Македонија.<ref name=MPPR>{{нмс | title=Македонски правопис со правописен речник | url=https://drmj.manu.edu.mk/wp-content/uploads/2025/04/Македонски-правопис-Б.Конески-К.Тошев-1.pdf | work= | publisher=[[МАНУ]] | date= | accessdate=8 февруари 2026}}</ref> ==Содржина== Правописот содржи пет глави. ===Пишување на гласовите=== Во оваа глава се опфатени следните поглавја: * Азбуката * Самогласките **а **о **у **е, и **Вокално р **ол * Согласките **ј **ќ, ѓ **ѕ **л, љ **њ **х **в **ф * Согласките на крајот на зборот * Едначење по звучност * Правописот на некои согласни групи * Правопис на некои наставки ===Преглед на формите=== Во оваа глава се опфатени следните поглавја: * Членот * Именки * Придавки * Сложени именки и придавки * Броеви * Заменки * Глаголи * Глаголски форми * Предлози * Прилози * Пишувањето на други зборови и партикули ===Пренесување на делови од зборови од еден ред во друг=== Оваа глава нема поглавја. ===Употреба на голема и мала буква=== Оваа глава нема поглавја. ===Интерпункција=== Во оваа глава се опфатени следните поглавја: * Точка * Прашалник * Извичник * Две точки * Пауза * Наводници * Запирка * Апостроф ===Правописен речник=== По петте глави од правописот следи Правописниот речник. Речникот содржи повеќе од 5.000 збора, при што се опфатени и имиња на [[топоним]]и и [[лично име|лични имиња]].<ref name=MPPR/> Глаголите од ''а''-групата се дадени во прво лице еднина, а глаголите од ''и''- и ''е''-групата, во прво и второ лице еднина.<ref name=MPPR/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Правопис на македонскиот јазик]] [[Категорија:Книги од 1950 година]] [[Категорија:Дела на Блаже Конески]] [[Категорија:Дела на Крум Тошев]] [[Категорија:Македонски речници]] hmzfz7u8s5m9e05hhit4tn6fj37ubtk Anacolosa frutescens 0 1342122 5602987 5477737 2026-08-02T04:37:31Z Bjankuloski06 332 /* Распространетост и живеалиште */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602987 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox}} '''Anacolosa frutescens,''' познато и како '''гало'''<ref name="Fern">{{Наведена мрежна страница|url=http://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Anacolosa+frutescens|title=''Anacolosa frutescens''|last=Fern|first=Ken|work=Tropical Plants Database|accessdate=9 February 2021}}</ref> или '''галонут''', — растение од фамилијата Olacaceae. Специфичниот епитет ''{{Јаз|la|frutescens}}'' е од [[Латински јазик|латинскиот]] ''frutex'' што значи „грмушка“. Таа произведува јадливи плодови и јаткасти плодови кои се јадат на [[Филипини]]те.<ref name="Fern" /><ref name="phil-fao">{{Наведена книга|url=http://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/asia/PHILIPPI.PDF|title=Philippines: Country Report to the FAO International Technical Conference on Plant Genetic Resources (Leipzig, 1996)|date=1995|publisher=Department of Agriculture, Republic of the Philippines}}</ref> == Опис == '''''Гало''''' расте како грмушка или мало дрво до 30 метри високо со дијаметар до 30 см. Зеленикаво сивата кора е мазна до [[wiktionary:mottled|шарена]]. [[wiktionary:obovate|Обовоидните]] до долгнавести плодови се зелени, зреат до жолти или портокалови и имаат големина до 1,2 см долги. Дрвото понекогаш локално се користи за куќни столбови. == Распространетост и живеалиште == '''''Гало''''' е домороден во [[Југоисточна Азија]], од [[Андамани и Никобари|Андаманските и Никобарските Острови]] и [[Мјанмар]] преку [[Малезија]], [[Индонезија]] и [[Филипини]]те. Неговото живеалиште се мешани диптерокарпни шуми, понекогаш тресетни и тресетски мочуришни шуми, повремено [[wiktionary:submontane|подпланински]] шуми, од нивото на морето до 1100 м. надморска височина. == Употреба == Овошјето и семето на гало (исто така познато како ''алулој'' ) се јадат на Филипините. Овошјето обично се вари пред консумирање и има вкус сличен на авокадото. Семињата имаат вкус опишан како сличен на мешавина од слатка пченка и костени.<ref name="Fern"/><ref name="phil-fao"/> == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Малезија]] [[Категорија:Флора на Тајланд]] [[Категорија:Зеленчуци]] jh3pvuxxt50oprw2gibvo0qcrrz8d6j 1950-ти 0 1344236 5603139 5180199 2026-08-02T11:28:10Z SirGoldenBlade 46796 #WPWPMK 5603139 wikitext text/x-wiki {{1950-ти}} == Настани == * ... == Личности == [[Податотека:Ванчо Петрушевски.jpg|мини|На 19 април 1951 година роден е македонскиот глумец, [[Ванчо Петрушевски]]]] * ... == Откритија == * ... [[Категорија:20 век]] [[Категорија:1950-ти| ]] qv3lj6gwv20edtki4kz1na8z6vt452r Јас сум мал чајник (песна) 0 1348420 5602890 5601019 2026-08-01T17:33:57Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-41828-39|~2026-41828-39]]) и ја поврати преработката 5595241 на InternetArchiveBot 5602890 wikitext text/x-wiki '''Јас сум мал чајник''' (I'm a Little Teapot) е американска комична песна која го опишува загрева њето и турањето од [[чајник]] или чајник со свиркање. Песната првично била напишана од Џорџ Хари Сандерс и Кларенс З. Кели и објавена во 1939 година.<ref>{{Наведена книга|title=Reflections on a Teapot, the Personal History of a Time|last=Sanders|first=Ronald|date=January 1972|publisher=Harper & Row, New York|isbn=978-0-06-013754-0}}</ref> До 1941 година, една статија ''на Њузвик'' ја споменува песната како „следната комична невоспитана песна, а што ќе ја зафати земјата“.<ref>''[[Newsweek]]'' (1941), Vol. 18, p. 10.</ref> == Создавање == Кели и неговата сопруга воделе танцова школа за деца, каде што се предавал „Валцев клом“, популарна и лесна за учење рутина за танцување со тапкање. Оваа рутина, сепак, се покажала премногу тешка за помладите ученици да можат да ја совладаат. За да го реши овој проблем, Џорџ Сандерс ја напишал ''песната за чајникот'', која барала минимална вештина и ја поттикнувала природната пантомима. И песната и нејзиниот придружен танц, „Teapot Tip“, станаа многу популарни во Америка и во странство. <ref>{{Наведена книга|title=The Artful Teapot|url=https://archive.org/details/artfulteapot0000clar|last=Clark|first=Garth|date=October 2001|publisher=Watson-Guptill|isbn=0-8230-0319-1}}</ref> Песната беше снимена и прочуена од Арт Касел и неговиот оркестар со истакнатата вокалистка Мерион Холмс која ја пеела мелодијата. Објавена е во 1941 година од Блубрд Рекордс.<ref>[http://www.defore.net/Teapot.jpg view Bluebird Record label]</ref> Текстот започнува „Јас сум мал чајник, низок и виток...“ и понатаму го опишува изгледот и постапките на пејачката како чајник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lyricstranslate.com/en/George-Harry-Sanders-Teapot-Song-Im-Little-Teapot-lyrics.html|title=George Harry Sanders - the Teapot Song (I'm a Little Teapot) lyrics}}</ref> Песната може да биде придружена со дејства: продолжување на едната рака во кривина како изливот, ставање на другата рака како рачката и свиткување настрана како да се истура. == Снимки == „Јас сум мал чајник“ е снимена од голем број уметници, особено на детски албуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/search/?sort=score%2Cdesc&q=i%27m+a+little+teapot&type=all&page=1|title=Exploring i'm a little teapot|work=Discogs|accessdate=August 26, 2021}}</ref> Издаден е како сингл од различни уметници покрај Касел, вклучувајќи ги Хорас Хајд (1941),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.45worlds.com/78rpm/artist/horace-heidt-and-his-musical-knights|title=Horace Heidt And His Musical Knights - 78 RPM - Discography|work=45 Worlds|accessdate=August 26, 2021}}</ref> Вклучена е во албумот на [[Леонард Бернштајн]] од 1973 година ''„Петар и волкот“ на Прокофјев, плус уште 10 големи детски омилени''. == Во популарната култура == Песната е многу пати отсвирена во минисеријата [[Хорор (филм)|хорор]] ''Бура на векот'' од 1999 година.<ref name="IMDb 2024 r960">{{Наведена мрежна страница|url=https://m.imdb.com/title/tt0135659/movieconnections/|title=Storm of the Century (TV Mini Series 1999)|date=2024-03-13|work=IMDb|accessdate=2024-03-13}}</ref> == Надворешни врски == * [http://www.defore.net/teapot.mp3 Верзијата на Арт Касел] (аудио) == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Музика]] [[Категорија:Песни]] r34h2p1egklzdrfxv4nd69npx71dtae Monthly Afternoon 0 1350234 5602982 5577492 2026-08-02T02:01:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602982 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Списание | слика = Afternoon magazine.jpg | опис_на_слика = Издание од октомври 2011 г. | уредник = Тацуја Шишикура | честота = месечно | тираж = 69.310<ref name="JMPA Men's"/><br><small>(јули — септември 2016)</small> | категорија = [[сеинен]]<ref name="JMPA Men's">{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=34|title=Men's Manga|publisher=Japanese Magazine Publishers Association|date=September 2016|language=ja|access-date=November 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142051/https://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=34|archive-date=November 4, 2016}}</ref><ref>{{cite book|title=Manga: The Complete Guide|url=https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom|last=Thompson|first=Jason|authorlink=Jason Thompson (writer)|publisher=Del Rey Books|isbn=978-0-345-48590-8|year=2007|page=[https://archive.org/details/mangacompletegui0000thom/page/327 327]-239}}</ref> | издавач = [[Kodansha]] | прв_број = 25 јануари 1986 г. | земја = {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]] | седиште = Токио | јазик = јапонски | мрежно_место = {{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp}} }} '''''Monthly Afternoon''''' ({{langx|ja|アフタヌーン}}) — јапонско месечно [[списание]] за [[сеинен]]-[[манга|манги]] издадено од [[Kodansha]]. Секој број обично содржи поглавје од околу триесет серии од различни автори, а вкупниот обем на списанието достигнува 800 страници. ''Monthly Afternoon'' објавил многу успешни серии, како што се ''Oh My Goddess!'', ''Genshiken: Gendai Shikaku Bunka Kenkyuukai'' (многу популарна меѓу [[отаку]]ата) и ''[[Сечило на бесмртникот]]''. Заедно со списанијата ''Morning'' и ''Evening'', ја составува серијата „1day“ (дневна). == Најпопуларни манги<!-- Ако мангата/анимето има македонско издание, ве молам сменете го насловот на македонски. -->== * ''Yokohama Kaidashi Kikō'' * ''Eden: It's an Endless World!'' * ''Oh My Goddess!'' * ''Taiho Shichauzo'' * ''Genshiken'' * ''Narutaru'' * ''Wings of Vendemiaire'' * ''Blame!'' * ''The Place Promised in Our Early Days'' * ''Voices of a Distant Star'' * ''[[Сечило на бесмртникот]]'' * ''[[Мушиши]]'' * ''Nazo no Kanojo X'' * ''Yume Tsukai'' * ''Discommunication'' * ''[[Сага за Винланд (манга)|Сага за Винланд]]'' * ''Mokke'' * ''Shion no Ou'' * ''Love Roma'' * ''Gunsmith Cats'' * ''[[Паразит (манга)|Паразит]]'' * ''Land of the Lustrous'' == Тираж == * 2004: 144.500<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|title=Magazine circulations in 2004 and 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184603/http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|archive-date=2008-05-01|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2005: 133.800<ref name=":22">{{Cite web|url=http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|title=Magazine circulations in 2004 and 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184603/http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|archive-date=2008-05-01|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2006: 127.400<ref>{{Cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#001|title=JMPAマガジンデータ|date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028055221/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#001|archive-date=2007-10-28|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2007: 119.666<ref>{{Cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#002|title=JMPAマガジンデータ|date=2008-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920072225/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#002|archive-date=2008-09-20|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2016: 69.310<ref name=":0">{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/11432|date=November 18, 2008|publisher=Natasha, Inc.|language=ja|script-title=ja:沙村新作の壁紙が届くメルマガ配信開始|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|access-date=April 30, 2021|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130074634/https://natalie.mu/comic/news/11432|url-status=dead}}</ref> Во доцните 1990-ти, уредниците на списанието погодиле дека околу една третина од читателите на списанието можат да се наречат [[отаку]].<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/42603226|title=Adult manga : culture and power in contemporary Japanese society|last=Kinsella|first=Sharon|date=2000|isbn=0-8248-2317-6|location=Honolulu|pages=138|oclc=42603226}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манга]] [[Категорија:Списанија]] 2t7y266aetmsntg4bkckcq3jpvy60ed Перо Пењушков 0 1351472 5602885 5600889 2026-08-01T17:31:01Z Gurther 105215 5602885 wikitext text/x-wiki '''Д-р Перо Пењушков''' ({{роден на|26|јуни|1977}} во {{роден во|Ваташа}} ) — македонски доктор, исто така и интерпретатор на изворни и староградски песни, тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Тој е член на ансамблот на народни инструменти и песни „Стефче Стојковски”.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=425}}</ref> == Животопис == Потекнува од старо ваташко семејство, кое во Ваташа со години наназад се занимавале со земјоделие, а од занаетчиство со фурнаџискиот и воденичарскиот занает. Основно образование завршил во [[Ваташа]], а средно медицинско училиште во [[Битола]]. Завршил [[Медицински факултет - Скопје|Медицински факултет во Скопје]], како и специјализација по интерна медицина исто така во Скопје. На Медицинскиот факултет во [[Скопје]] следел доедукации од областа на [[Ултразвук|ултразвукот]] и [[спирометрија]]. Во [[2007]] година основал ординација по општа медицина ''„Медика Пењушкови”'' во [[Ваташа]], а во [[2011]] година основал специјалистичка ординација по интерна медицина ''„Медика Пењушкови Медика”''.<ref name=":0" /> Тој е голем љубител на [[Фолклор|народниот фолклор]] од рано детство. Тој е успешен интерпретатор на изворни и староградски песни и тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Член е на ансамблот на народни инструменти и песни, „Стефче Стојковски”, со кој пропатувал низ многу континенти и земји како културен амбасадор.<ref name=":0" /> Освен што свири и пее, тој пишува и поезија и самиот изработува народни инструменти. Тој заедно со Стефче Стојковски се го направиле изборот на песните на цедето ''„Од кладенецот на Македонија“'' , водејќи сметка да биде опфатена цела [[Македонија (регион)|етничка Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%BE/|title=Изворната музика ни го чува минатото|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2021-04-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}</ref> Член е и на ''[[Ваташка Чалгија|Ваташката чалгија]]'', со која настапил на Првиот фестивал во историјата на чалгиската традиција во [[Ваташа]], [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/prv-festival-vo-istorijata-na-chalgiskata-tradicija-vo-makedonija/|title=Прв фестивал во историјата на чалгиската традиција во Македонија|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2023-07-15|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}</ref> Д-р Перо Пењушков во Кавадарци ја донел манжетната од кошулата на македонскиот национален борец [[Боро Ангелов]], благодарение на неговото познанство со неговата ќерка [[Олга Ангеловска|Д-р Олга Ангеловска]], која живее и работи во [[Пула]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%98-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D1%82%D0%B0/|title=Габер, сине мој, расти и не срами се од татко ти!|last=НМ|date=2021-08-10|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}</ref> Добитник е на наградата „7 септември”, во [[2023]] година за придонес во културата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/angelovpenjushkov-i-angelkov-dobitnici-na-sedmo-septemvriskite-nagradi-i-priznanija-na-opshtina-kavadarci/|title=Ангелов,Пењушков и Ангелков добитници на седмо септемвриските награди и признанија на Општина Кавадарци - ДУМА.мк|date=2023-09-08|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}</ref> Тој е организатор на фестивалот за „Чалгиска музика“ кој се одржува од 2023 година, во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]] каде настапува и тој со [[Ваташка Чалгија]]. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пењушков, Перо}} [[Категорија:Медицински лица]] [[Категорија:Македонски доктори]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски чалгаџии]] == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/@peropenjushkov5966 Музички канал на Перо Пењушков] * [https://www.youtube.com/@stefcestojkovskimusic6146 Музички канал на Стефче Стојковски] dhn56soohhwjf5qmlkl8zd0rj9wdkyz Лице (геометрија) 0 1351569 5602858 5529801 2026-08-01T16:05:51Z Д.Ильин 45803 5602858 wikitext text/x-wiki '''Лице, страна''' '''или ѕид''' — рамна [[Површина (математика)|површина]] ([[Рамнина (математика)|рамнинска]] област) што претставува дел од границата на тело.<ref>{{Наведена книга|title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary|publisher=Merriam-Webster|year=2004|edition=Eleventh|location=Springfield, MA}}</ref> Тридимензионално тело ограничено исклучиво со лица е ''[[полиедар]]''. Во потехнички разгледувања на геометријата на полиедрите и повеќедимензионалните [[политоп]]и, поимот исто така се користи за да значи елемент од која било димензија на поопшт политоп (во кој било број димензии).<ref name="m">{{Наведување|title=Lectures in Discrete Geometry|url=https://books.google.com/books?id=0N5RVe5lKQUC&pg=PA86|at=5.3 Faces of a Convex Polytope, p. 86|volume=212|series=Graduate Texts in Mathematics|publisher=Springer|year=2002|author-link= |first=Jiří|last=Matoušek|isbn=9780387953748}}.</ref> == Повеќеаголно лице == Во елементарната геометрија, '''лице''' е [[многуаголник]]{{Efn|Некои други многуаголници, кои не се лица, се исто така важни за полиедарите и теселациите. Тие вклучуваат Петриеви полигони, темени фигури и хиперлица(рамни многуаголници образувани од компланарни темиња кои не лежат во истото лице на полиедарот).}} на границата на [[Полиедар|многуедар]].<ref name="m"/><ref>{{Наведување|title=Polyhedra|first=Peter R.|last=Cromwell|publisher=Cambridge University Press|year=1999|page=13|isbn=9780521664059|url=https://books.google.com/books?id=OJowej1QWpoC&pg=PA13}}.</ref> Други имиња за повеќеаголно лице се '''полиедарска страна''' и Евклидова рамна ''теселација''. На пример, кој било од шесте [[квадрат]]и што врзуваат [[коцка]] е лице на коцката. Понекогаш „лицето“ се користи и за да се однесува на 2-димензионалните карактеристики на [[Многуќелијник|4-политоп]]. Со ова значење, 4-димензионалниот [[тесеракт]] има 24 квадратни лица, од кои секое дели две од 8 [[Коцка|кубни]] ќелии. {| class="wikitable" width="640" |+Редовни примери со Шлефлиевот симбол ! Полиедар ! Ѕвезден полиедар ! Евклидова теселација ! Хиперболична теселација ! 4-политоп |- ! [[Коцка|{4,3}]] ! {5/2,5} ! {4,4} ! {4,5} ! [[Тесеракт|{4,3,3}]] |- align="center" valign="top" |[[Податотека:Hexahedron.png|100x100пкс]]<br /><br />[[Коцка]]та има 3 квадратни ''лица'' по теме. |[[Податотека:Small_stellated_dodecahedron.png|106x106пкс]]<br />Малиот ѕвезден додекаедар има 5 [[пентаграм]]ски лица по теме. |[[Податотека:Tile_4,4.svg|100x100пкс]]<br />Квадратната теселација во Евклидовата рамнина има 4 квадратни ''лица'' по теме. |[[Податотека:H2-5-4-primal.svg|100x100пкс]]<br />Редот-5 квадратни теселации има 5 квадратни ''лица'' по теме. |[[Податотека:Hypercube.svg|109x109пкс]]<br />[[Тесеракт]]от има 3 квадратни ''лица'' по раб. |} === Број на повеќаголни лица на многуедар === Секоја површина на [[Конвексен политоп|конвексен полиедар]] има [[Ојлерова карактеристика]] : <math>V - E + F = 2,</math> каде {{Мпром|V}} е бројот на [[Теме (геометрија)|темиња]], {{Мпром|E}} е бројот на [[Раб (геометрија)|рабовите]] и {{Мпром|F}} е бројот на лица. Оваа равенка е позната како [[Ојлерова полиедарска формула|Ојлеровата полиедарска формула]]. Така, бројот на лица е за 2 повеќе од разликата на бројот на рабовите и бројот на темиња. На пример, една [[коцка]] има 12 рабови и 8 темиња, а оттука и 6 лица. == ''к'' -лице == Во повисокодимензионалната геометрија, лицата на [[политоп]]от се одлики од сите димензии.<ref name="m"/><ref name="z">{{Наведување|first=Günter M.|last=Ziegler|author-link=|title=Lectures on Polytopes|at=Definition 2.1, p. 51|url=https://books.google.com/books?id=xd25TXSSUcgC&pg=PA51|volume=152|series=Graduate Texts in Mathematics|publisher=Springer|year=1995|isbn=9780387943657}}.</ref> Лицето со димензија {{Мпром|k}} се нарекува {{Мпром|k}}-лице. На пример, повеќеаголните лица на обичен полиедар се со 2-лица. Во [[Теорија на множествата|теоријата на множествата]], множеството лица на политоп го вклучува самиот политоп и празното множество, каде што празното множество е за конзистентност со „димензија“ од -1. За кој било {{Мпром|n}} -политоп ({{Мпром|n}}-димензионален политоп), {{Мат|−1 ≤ ''k'' ≤ ''n''}}. На пример, со ова значење, лицата на [[коцка]]та ја сочинуваат самата коцка (3-лица), нејзините (квадратни) аспекти (2-лица), нејзините (линиски сегмент) рабови (1-лица), нејзините (точка) темиња (0-лица), и празното множество. Во некои области на математиката, како што е [[Полиедарска комбинаторика|полиедарската комбинаторика]], политопот е по дефиниција конвексен. Формално, лице на политоп {{Мпром|P}} е пресекот на {{Мпром|P}} со кој било [[Затворено множество|затворен]] [[Полупростор (геометрија)|полупростор]] чија граница не е поврзана со внатрешноста на {{Мпром|P}}.<ref>{{Harvard citation text|Matoušek|2002}} and {{Harvard citation text|Ziegler|1995}} use a slightly different but equivalent definition, which amounts to intersecting {{Мпром|P}} with either a hyperplane disjoint from the interior of {{Мпром|P}} or the whole space.</ref> Од оваа дефиниција произлегува дека множеството лица на политоп ги опфаќа самиот политоп и празното множество.<ref name="z"/><ref name="g">{{Наведување|title=Convex Polytopes|first=Branko|last=Grünbaum|author-link=|page=[https://books.google.com/books?id=ISHO86XJ1CsC&pg=PA17 17]|volume=221|edition=2nd|series=Graduate Texts in Mathematics|publisher=Springer|year=2003}}.</ref> Во други области на математиката, како што се теориите за [[Апстрактен политоп|апстрактни политопи]] и [[Ѕвездест политоп|ѕвездести политопи]], барањето за конвексност е олабавено. Апстрактната теорија сè уште бара множеството лица да го вклучува самиот политоп и празното множество. {{Мпром|n}} -димензионален [[симплекс]] (линиска отсечка ({{Мат|1=''n'' = 1}}), триаголник ({{Мат|1=''n'' = 2}}), тетраедар ({{Мат|1=''n'' = 3}}) итн.), дефиниран со {{Мат|''n'' + 1}} темиња, има лице за секое подмножество темиња, од празното поставено до множеството од сите темиња. Конкретно, има вкупно {{Мат|2{{sup|''n'' + 1}}}} лица. Бројот на нив што се {{Мпром|k}}-лица, за ''k'' ∈ М {−1, 0, ..., ''n''}, е [[Биномен коефициент|биномниот коефициент]] <math>\binom{n+1}{k+1}</math> . Постојат специфични имиња за {{Мпром|k}}-лицата во зависност од вредноста на {{Мпром|k}} и, во некои случаи, од тоа колку {{Мпром|k}} е блиску до димензионалноста {{Мпром|n}} на политопот. === Теме или 0-лице === '''Теме''' е вообичаено име за 0-лице. === Раб или 1-лице === '''Раб''' е вообичаено име за 1-лице. === Лице или 2-лице === Употребата на '''лице''' во контекст каде што специфичното {{Мпром|k}} е наменето за {{Мпром|k}}-лице, но не е експлицитно специфицирано, најчесто е 2-лице. === Ќелија или 3-лице === '''Ќелија''' е [[полиедар]]ски елемент ('''3-лице''') од 4-димензионален политоп или 3-димензионален тесел или повисок. Ќелиите се аспекти за 4-политопи и 3-саќе. {| class="wikitable" width="640" |+Правилни примери со [[Шлефлиев симбол|Шлефлиевиот симбол]] ! colspan="2" | 4-политопи ! colspan="2" | 3-саќе |- align="center" ! [[Тесеракт|{4,3,3}]] ! {5,3,3} ! {4,3,4} ! {5,3,4} |- align="center" valign="top" |[[Податотека:Hypercube.svg|130x130пкс]]<br />[[Тесеракт]]от има 3 кубни ќелии (3 лица) по раб. |[[Податотека:Schlegel_wireframe_120-cell.png|120x120пкс]]120-ќелијата има 3 [[додекаедар]]ни ќелии (3 лица) по раб. |[[Податотека:Partial_cubic_honeycomb.svg|120x120пкс]]Кубното саќе го пополнува Евклидовиот 3-простор со коцки, со 4 ќелии (3-лица) по раб. |[[Податотека:Hyperbolic_orthogonal_dodecahedral_honeycomb.png|120x120пкс]] Додекаедарното саќе од 4. ред го исполнува 3-димензионалниот хиперболичен простор со додекаедри, 4 ќелии (3-лица) по раб. |} === Хиперлице или (''n'' − 1)-лице === Во повисокодимензионалната геометрија, '''хиперлицата''' на {{Мпром|n}}-политопот се ({{Мат|''n'' − 1}} ) лицата (лице со димензија за еден помало од самиот политоп).<ref>{{Harvard citation text|Matoušek|2002}}, p. 87; {{Harvard citation text|Grünbaum|2003}}, p. 27; {{Harvard citation text|Ziegler|1995}}, p. 17.</ref> Политопот е ограничен со неговите хиперлица. На пример: * Хиперлицата на [[отсечка]]та се нејзините 0-лица или [[Теме (геометрија)|темиња]] . * Хиперлицата на [[многуаголник]]от се неговите 1-лица или [[Раб (геометрија)|рабови]] . * Хиперлицата на [[полиедар]] или рамна поплочка се неговите 2-лица. * Хиперлицата на 4Д политоп или 3-саќе се неговите 3-лица или ќелии. * Хиперлицата на 5Д политоп или 4-саќе се неговите 4-лица. === Гребен или (''n'' − 2)-лице === Во сродната терминологија, ({{Мат|''n'' − 2}} )-''лицата'' на {{Мпром|n}}-политопот се нарекуваат '''гребени''' (исто така '''подхиперлица''').<ref>{{Harvard citation text|Matoušek|2002}}, p. 87; {{Harvard citation text|Ziegler|1995}}, p. 71.</ref> Гребенот се гледа како граница помеѓу точно две хиперлица на политоп или саќе. На пример: * Гребените на 2D [[Многуаголник|полигон]] или 1D поплочка се неговите 0-лица или [[Теме (геометрија)|темиња]] . * Гребените на 3D [[полиедар]] или рамни плочки се неговите 1-лици или [[Раб (геометрија)|рабови]] . * Гребените на 4Д политоп или 3-саќе се негови 2 лица или едноставно '''лица''' . * Гребените на 5Д политоп или 4-саќе се неговите 3 лица или ќелии . === Врв или (''n'' − 3)-лице === ({{Мат|''n'' − 3}})-''лицата'' на {{Мпром|n}}-политоп се нарекуваат '''врвови'''. Врвот содржи ротациона оска од хиперлица и гребени во обичен политоп или саќе. На пример: * Врвовите на 3Д [[полиедар]] или рамна поплочка се неговите 0-лица или [[Теме (геометрија)|темиња]] . * Врвовите на 4Д политоп или 3-саќе се неговите 1-лица или [[Раб (геометрија)|рабови]]. * Врвовите на 5Д политоп или 4-саќе се неговите 2-лица или едноставно '''лица'''. == Белешки == <references group="б"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Полиедри]] [[Категорија:Испакната геометрија]] [[Категорија:Елементарна геометрија]] mshuidvrpayotfgyf558fb13pfinzc5 I Have a Crush at Work 0 1361600 5602975 5492773 2026-08-02T00:53:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602975 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|image=I have a crush at work cover.jpg|image_caption=Корицата на првиот том, лево е Масугу Татеиши, десно е Јуи Мицуја|name=I Have a Crush at Work|author=Акамару Еномото|published=7 март 2019 — 26 јануари 2023 (манга)<br>6 јануари 2025 — 24 март 2025 (аниме)|genre=[[Романтична комедија (филм)|романтична комедија]]<br>секојдневие|publisher=[[Kodansha]]}}{{Закосен наслов}}'''''I Have a Crush at Work''''' (буквално: ''Имам симпатија на работа'', [[Јапонски јазик|јап]]. ''この会社に好きな人がいます''), познато и како '''''Can You Keep a Secret?''''' (букв. ''Умееш ли да чуваш тајна?'') — јапонска [[манга]] напишана и илустрирана од Акамару Еномото. Била серијализирана во [[сеинен]]-списанието ''Morning'' на [[Kodansha]] од март 2019 г. до јануари 2023 г., со нејзините поглавја собрани во петнаесет тома [[танкобон]]. Адаптација на [[аниме]]-серија произведена од Blade била премиерно прикажана во јануари 2025 г.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC0wNSTMWIL3qaorLx0jie6A/community?lb=UgkxeqIoHShLyJBaOtrG05wqurULJpOP9e2F|title=☃️ #Medialink January 2025 New Anime Line-Up ☃️ 🙊I Have A Crush At Work is arriving on Ani-One Asia!|date=December 30, 2024|access-date=December 30, 2024|website=Ani-One Asia|via=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/comic/news/517298|title=【3月23日付】本日発売の単行本リスト|last=|first=|work=コミックナタリー|language=ja|accessdate=2025-01-08|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407143557/https://natalie.mu/comic/news/517298|url-status=dead}}</ref> == Содржина == Масугу Татеиши работи во сметководствениот оддел на „Tsuda Confectionery“ (''Слаткарница Цуда''), фирма за производство на слатки. Неговиот однос со Јуи Мицуја — колешка од одделот за планирање, која започнала со работа во исто време како него — е озлогласено напнат. Нивните чести судири им го донеле канцеларискиот прекар „смртни непријатели“. Сепак, зад нивните постојани препирки се крие заемна привлечност што не можат да ја пренебрегнат. По низа неочекувани пресврти, конечно ѝ подлегнуваат на љубовта и стануваат пар. Но Јуи се грижи за озборувањата и предизвиците што доаѓаат со канцелариската романса. За да избегнат несакано внимание, одлучуваат да ја кријат својата врска. Така започнува нивниот двоен живот — дење глумат огорчени соперници, а зад затворени врати тајно ја живеат својата [[љубов]]. == Ликови == '''Масугу Татеиши''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''立石 真直'') — дечкото на Јуи. Тие работат напорно за да ја чуваат својата врска во тајност. '''Јуи Мицуја''' (јап. ''三ツ谷 結衣'') — преслатката девојка на Татеиши. '''Шизуно Хајакава''' (јап. ''早川 静乃'') — непосредна претпоставена на Татеиши во сметководствениот оддел што се преправа дека е оптимистична, но во стварноста е некоја што премногу се грижи за другите. '''Кеисуке Сомеи''' (јап. ''染井 恵介'') — неодамна се префрлил во производствениот оддел. Се однесува како молчалив волк. '''Марија Моризоно''' (јап. ''森園 まりあ'') — помладата колешка на Татеиши од сметководствениот оддел. Таа е тајно позната слаткарка на [[Instagram]]. '''Чихару Уто''' (јап. ''宇藤 千春'') '''Јукико Сакура''' (јап. ''佐倉 ゆき子'') '''Ицуро Мита''' (јап. ''三田 逸郎'') '''Сеија Сузуки''' (јап. ''鈴木 誠也'') '''Хироми Кирибајаши''' (јап. ''切林 宏海'') == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://morning.kodansha.co.jp/c/kaishanisuki.html|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://kaishani-sukinahito.com/|Матична страница на анимето}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2019 година]] k9xp3gokl84d7um6lwirrbnlctmcyrk Psilocybe 0 1363410 5602870 5595140 2026-08-01T17:16:23Z MKkumanovo 135529 ситна промена 5602870 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Psilocybe semilanceata 6514.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata''|264x264пкс]] '''''Гологлавки''''' (''Psilocybe'') е [[Род (биологија)|род]] на жабрени [[Печурка|печурки]], кој расте низ целиот свет, од фамилијата [[Hymenogastraceae]]. Многу видови содржат психоделични соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]]. Во Република Македонија расте загрозен вид од родот гологлавки — [[српската гологлавка]].<ref>{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref> == Таксономија == === Таксономска историја === [[Податотека:Psilocybe.tampanensis.one.jpg|мини|''P. tampanensis'' со спорини отпечатоци]] Студијата од 2002 година за [[молекуларната филогенија]] на агариците<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Moncalvo|first=Jean-Marc|last2=Vilgalys|first2=Rytas|last3=Redhead|first3=Scott A|last4=Johnson|first4=James E|last5=James|first5=Timothy Y|last6=Catherine Aime|first6=M|last7=Hofstetter|first7=Valerie|last8=Verduin|first8=Sebastiaan J. W|last9=Larsson|first9=Ellen|date=2002-06-01|title=One hundred and seventeen clades of euagarics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1055790302000271?via=ihub|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=23|issue=3|pages=357–400|doi=10.1016/S1055-7903(02)00027-1|issn=1055-7903}}</ref> покажа дека родот ''Psilocybe'', како што тогаш беше дефиниран, е [[полифилетски]], спаѓајќи во две различни [[клад]]а кои не се директно поврзани еден со друг. Сино-обоените халуциногени видови го сочинуваа едниот клад, а оние кои не се сини го чинат другиот. Претходниот типски вид на родот, ''Psilocybe montana'' (сега ''[[Deconica montana]]''), бил во кладот без сина боја, но во 2010 година типскиот вид бил променет во ''P. semilanceata'', член на синиот клад. Молекуларната филогенетска студија на [[Agaricales]] од 2006 година, направена од Matheny и неговите колеги, дополнително го покажа раздвојувањето на сините и не-сините клади на ''Psilocybe'' во поголемо, силно поддржано филогенетско дрво на Agaricales.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Matheny|first=P. Brandon|last2=Curtis|first2=Judd M.|last3=Hofstetter|first3=Valérie|last4=Aime|first4=M. Catherine|last5=Moncalvo|first5=Jean-Marc|last6=Ge|first6=Zai-Wei|last7=Yang|first7=Zhu-Liang|last8=Slot|first8=Jason C.|last9=Ammirati|first9=Joseph F.|date=2006-11-01|title=Major clades of Agaricales: a multilocus phylogenetic overview|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15572536.2006.11832627|journal=Mycologia|volume=98|issue=6|pages=982–995|doi=10.1080/15572536.2006.11832627|issn=0027-5514|pmid=17486974}}</ref> ''Psilocybe'' бил [[Таксономија|таксономски]] сместен во фамилијата на агарични [[Strophariaceae]] врз основа на неговата морфологија на [[Спора|спори]] и pileipellis. Филогенетската студија од Matheny ''et al.'', ги сместил не-сините ''Psilocybe'' и неговите блиски роднини во базална положба во рамките на Strophariaceae, [[Кладистика|сестрински таксон]] на кладот што ги содржи другите родови во тоа семејство. Синиот ''Psilocybe'', сепак формира клада што е сестринска на ''[[Galerina]]'' во новоревидираното семејство, [[Hymenogastraceae]], кое порано било ограничено на секотиоидни, лажни тартуфи.<ref name=":1" /> Филогенетската студија од Moncalvo, ''et al.'' потврди дека агаричниот род ''Melanotus'' е едноставно подгрупа на не-сини ''Psilocybe'', од кои сите се сместени во ''[[Deconica]]'', а исто така укажа на блиска врска помеѓу вториот род и родовите ''[[Kuehneromyces]]'' и ''[[Phaeogalera]]''.<ref name=":0" /> === Модерна класификација === Во 2007 година, трудот на Редхед ''и сор.'' предложи зачувување на родот ''Psilocybe'' со ''Psilocybe semilanceata'' како негов типски вид.<ref>{{Наведено списание|last=Redhead S, Moncalvo JM, Vilgalys R, Matheny PB, Guzmán-Davalos L, Guzmán G|date=2007|title=Propose to conserve the name Psilocybe (Basidiomycota) with a conserved type|journal=Taxon|volume=56 (1)|pages=255–7.}}</ref> Предлогот бил прифатен со едногласно гласање на Комитетот за номенклатура за габи на Меѓународниот ботанички конгрес во 2010 година, што значи дека ''P. semilanceata'' (припадник на синиот клад) сега служи како типски вид на родот. Бидејќи ''P. semilanceata'' сега е типски вид на родот, сината халуциногена клада остана во родот ''Psilocybe'' (Hymenogastraceae), додека не-сината клада била пренесена во родот ''Deconica'' (Strophariaceae). Сепак, докажано е дека ''Psilocybe fuscofulva'', вид кој порано бил познат како ''P. atrobrunnea'', припаѓа на родот ''Psilocybe'' s.s., но не содржи психотропни соединенија.<ref>{{Наведено списание|last=Borovička|first=J.|last2=Oborník|first2=M.|last3=Stříbrný|first3=J.|last4=Noordeloos|first4=M. E.|last5=Sánchez|first5=L. P.|last6=Gryndlger|first6=M.|year=2014|title=Phylogenetic and chemical studies in the potential psychotropic species complex of Psilocybe atrobrunnea with taxonomic and nomenclatural notes|url=http://docserver.ingentaconnect.com/deliver/fasttrack/nhn/00315850/psilocybe_1413880097736.pdf?expires=1417164303&id=guest&checksum=5FCA6C68C49863449260E4CDC09EBACE|format=PDF|journal=Persoonia|volume=34|issue=6|pages=1–9|doi=10.3767/003158515X685283|pmc=4510267|pmid=26240441|access-date=November 28, 2014}}</ref> Негативни резултати се објавени и за ''Psilocybe fimetaria''.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldova|first=Klara|last2=Borovicka|first2=Jan|last3=Hajkova|first3=Katerina|last4=Cihlarova|first4=Petra|last5=Rockefeller|first5=Alan|last6=Kuchar|first6=Martin|year=2022|title=Extensive Collection of Psychotropic Mushrooms with Determination of Their Tryptamine Alkaloids|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=23|issue=22|pages=14068|doi=10.3390/ijms232214068|issn=1422-0067|pmc=9693126|pmid=36430546|doi-access=free}}</ref> === Етимологија === Името на родот ''Psilocybe'' е збир од [[Старогрчки јазик|грчките]] зборови ψιλός ( ''psilós'' ) „гол“ и κύβη ( ''kúbe'' ) „глава“ / „оток“, што го дава значењето „гологлава“ (т.е. ќелава)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2eUIAAAAQAAJ&pg=PA358&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Schrevelius' Greek lexicon, tr. into Engl. with numerous corrections|last=Schrevel|first=Cornelis|date=1826|language=en}}</ref> што се однесува на отстранливата кора на печурката (лабава кожинка на капачето). == Опис == [[Податотека:Psilocybe_ovoideocystidiata_Washington.jpg|мини|''P. ovoideocystidiata'', Вашингтон]] Плодоносните тела на ''Psilocybe'' се типично мали, незабележителни печурки со типична морфологија на „мали кафеави печурки“. Макроскопски се карактеризираат со мала до повремено средна големина, кафеава до жолто-кафеава боја, со типично [[хигрофана]] капа и боја на отпечаток од спори што се движи од виолетово-кафеава до темно виолетово-кафеава (иако се познати сорти со рѓаво-кафеава боја кај најмалку еден вид). Халуциногените видови обично имаат реакција на сино боење кога плодното тело е повредено. Микроскопски, тие се карактеризираат со пилеипелис со хифи кои се протегаат паралелно со површината на пилеусот, формирајќи кутис, со нивно отсуство на хризоцистиди и со спори кои се мазни, елипсоидни, ромбоидни до субхексагонални по форма, со посебна апикална плодна пора. Еколошки, сите видови на ''Psilocybe'' се [[сапротрофи]], кои растат на различни видови на распаѓачка органска материја. == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Pschoactive Psilocybe distribution.svg|центар|мини|525x525пкс|Глобална дистрибуција на преку 100 психоактивни видови од родот ''Psilocybe'' печурки]] [[Податотека:Psilocybe_cyanescens_range-map.png|мини|Приближен познат опсег на ''Psilocybe cyanescens'']] Географски, видовите од овој род се наоѓаат низ целиот свет во повеќето [[биом]]и. Се чини дека најголемата разновидност на видови е во неотропските предели, од [[Мезоамерика]] преку [[Бразил]] и [[Чиле]]. ''Psilocybe'' се наоѓаат во различни [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и супстрати. Многу од видовите кои се наоѓаат во [[Умерена клима|умерените региони]], како што е ''Psilocybe cyanescens'', се чини дека имаат афинитет за малчирани области и всушност се прилично ретки во природните услови надвор од човечки живеалишта. Спротивно на популарното верување, само малцинство од видовите ''Psilocybe'', како што е ''Psilocybe cubensis'' и ''P. subcubensis'', растат директно на [[измет]]. Многу други видови се наоѓаат во живеалишта како што се [[мов]]ливи, [[Треви|тревни]] или [[Шума|шумски]] хумусни [[Почва|почви]]. ''Psilocybe'' еволуирал пред околу 65 милиони години.<ref>{{Наведено списание|last=Bradshaw|first=Alexander J.|last2=Ramírez-Cruz|first2=Virginia|last3=Awan|first3=Ali R.|last4=Furci|first4=Giuliana|last5=Guzmán-Dávalos|first5=Laura|last6=Dentinger|first6=Bryn T. M.|date=2024-01-16|title=Phylogenomics of the psychoactive mushroom genus Psilocybe and evolution of the psilocybin biosynthetic gene cluster|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=121|issue=3|pages=e2311245121|bibcode=2024PNAS..12111245B|doi=10.1073/pnas.2311245121|issn=0027-8424|pmc=10801892|pmid=38194448}}</ref> == Психоактивност == === Биохемија и фармакологија === [[Податотека:Psilocybin_chemical_structure.png|мини| [[Молекула]] на псилоцибин]] [[Податотека:Psilocin.svg|мини| [[Молекула]] на псилоцин]] Молекулата [[псилоцибин]] е индиректно одговорна за халуциногените својства на ''Psilocybe''. Ова соединение, како и сите други [[индол алкалоиди]], потекнува од аминокиселината [[триптофан]], која е единствената аминокиселина со индол-амински прстен. Триптофанот се претвора во [[триптамин]] со декарбоксилација.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Leung|first=A. Y.|last2=Paul|first2=A. G.|date=1968-10|title=Baeocystin and norbaeocystin: new analogs of psilocybin from Psilocybe baeocystis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5684732/|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=57|issue=10|pages=1667–1671|doi=10.1002/jps.2600571007|issn=0022-3549|pmid=5684732}}</ref> Се случуваат два чекора на метилација, произведувајќи DMT, уште едно психоделично соединение.<ref name=":2" /> Хидроксилацијата на ова соединение го произведува посилниот халуциноген [[псилоцин]], проследено со фосфорилација што резултира со псилоцибин.<ref name=":2" /> По внесувањето на соединението псилоцибин, [[Алкална фосфатаза|алкалните фосфатази]] присутни во дигестивниот систем на телото, бубрезите и, можно е, во крвта лесно ја расцепуваат фосфорил естерската врска од псилоцибинот, давајќи го хидроксилното соединение, псилоцин.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Nichols|first=David E.|date=2004-02|title=Hallucinogens|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14761703/|journal=Pharmacology & Therapeutics|volume=101|issue=2|pages=131–181|doi=10.1016/j.pharmthera.2003.11.002|issn=0163-7258|pmid=14761703}}</ref> Псилоцинот е супстанцијата која е примарно одговорна за халуциногените ефекти на ''Psilocybe''.<ref name=":3" /> Видовите ''Psilocybe'' кои се обојуваат во сино се карактеризираат со присуство на псилоцин и псилоцибин. Оваа реакција на сино боење се јавува откако плодното тело ќе биде повредено, особено во близина на основата на стеблото. Се смета дека оваа реакција се должи на оксидацијата на псилоцибин откако ќе се наруши надворешната површина на плодното тело. Степенот на посинување во плодното тело на ''Psilocybe'' грубо корелира со концентрацијата на псилоцин во печурката. Псилоцибинот е хемиски многу постабилен од псилоцинот, при што второто соединение во голема мера се губи кога печурката се загрева или суши.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldová|first=Klára|last2=Hájková|first2=Kateřina|last3=Borovička|first3=Jan|last4=Jurok|first4=Radek|last5=Cihlářová|first5=Petra|last6=Kuchař|first6=Martin|year=2020|title=Stability of psilocybin and its four analogs in the biomass of the psychotropic mushroom ''Psilocybe cubensis''|journal=Drug Testing and Analysis|language=en|volume=13|issue=2|pages=439–446|doi=10.1002/dta.2950|issn=1942-7611|pmc=9693126|pmid=33119971}}</ref> Хемиската структура на [[серотонин]]от, невротрансмитер, е слична на онаа на псилоцинот. Вториот се разликува главно по локацијата на еден од хидроксилите и додавањето на две метил групи кои ја прават молекулата липофилна (растворлива во масти), што значи дека е способна да ги премине липидните мембрански обвивки на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chm.bris.ac.uk/motm/psilocybin/psilocybinv.htm|title=Psilocybin - Molecule of the Month|work=www.chm.bris.ac.uk|accessdate=2025-02-07}}</ref> Откако псилоцибинот ќе се внесе и дефосфорилира во псилоцин, механизмот што го користи во мозокот има директен [[агонист]]ички ефект врз 5-HT [[Серотонински рецептор|серотонинските рецептори]]. За да се објасни овој ефект, молекулата на псилоцин во суштина ја имитира молекулата на серотонин, врзувајќи се за 5-HT рецепторите и иницирајќи го истиот одговор како и серотонинот. Овој ефект ја објаснува еуфоријата што се доживува при внесување на овој „агонист“. Првично, се сметало дека халуциногените ги блокираат овие серотонински невротрансмитери, но упорното истражување доведе до овој заклучок за агонистичкиот ефект. Вули и Кембел спровеле истражување за да утврдат дали намалувањето на хормонот серотонин има директно влијание врз менталните нарушувања и дали халуцинациите можеби се должат на вишок на серотонин.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=Woolley|first=D. W.|last2=Campbell|first2=N. K.|date=1962-06|title=Serotonin-like and Antiserotonin Properties of Psilocybin and Psilocin|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.136.3518.777|journal=Science|volume=136|issue=3518|pages=777–778|doi=10.1126/science.136.3518.777}}</ref> Нивните резултати ги навеле да проучуваат супстанци аналогни на серотонин. Тие откриле дека психоактивните супстанци псилоцибин и псилоцин покажуваат ефекти слични на серотонин, меѓутоа, како што се зголемува дозата, овие соединенија дејствуваат како антагонисти на серотонин, при што псилоцибинот бил споредлив со најпотентниот антагонист досега откриен.<ref name=":4" /> Ова е веројатна основа за психолошките ефекти на овие халуциногени соединенија. Иако овие хемикалии се психоактивни и затоа печурките се сметаат за токсични, нема извештаи за смртни случаи или предизвикано оштетување на внатрешните органи директно поврзани со ингестијата на овие супстанци.<ref>{{Наведено списание|last=Halpern|first=John H|date=2004-05-01|title=Hallucinogens and dissociative agents naturally growing in the United States|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163725804000476?via=ihub|journal=Pharmacology & Therapeutics|series=Psychoactive Plants|volume=102|issue=2|pages=131–138|doi=10.1016/j.pharmthera.2004.03.003|issn=0163-7258}}</ref> Погрешното идентификување на плодоносното тело може да доведе до ингестија на смртоносна габа. Некои психоактивни видови содржат [[баеоцистин]], [[норбаеоцистин]] и инхибитори на β-карболин моноаминска оксидаза покрај псилоцин и псилоцибин.<ref>{{Наведено списание|last=Blei|first=Felix|last2=Dörner|first2=Sebastian|last3=Fricke|first3=Janis|last4=Baldeweg|first4=Florian|last5=Trottmann|first5=Felix|last6=Komor|first6=Anna|last7=Meyer|first7=Florian|last8=Hertweck|first8=Christian|last9=Hoffmeister|first9=Dirk|year=2020|title=Simultaneous Production of Psilocybin and a Cocktail of β-Carboline Monoamine Oxidase Inhibitors in "Magic" Mushrooms|journal=Chemistry – A European Journal|language=en|volume=26|issue=3|pages=729–734|doi=10.1002/chem.201904363|issn=1521-3765|pmc=7003923|pmid=31729089}}</ref> == Познати видови == [[Податотека:Psilocybe_semilanceata.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata'']] * ''[[Psilocybe cubensis]]'' (''Stropharia cubensis''); најчесто одгледуван и консумиран вид од родот ''Psilocybe'', поради леснотијата во одгледувањето и големите плодоносни тела. Најчесто се собира во [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]], и се нарекува комерцијална ''Psilocybe''. * ''[[Psilocybe cyanescens]]''; домородна е на северозападниот пацифички дел на Северна Америка, но исто така се наоѓа во [[западна Европа]]. * ''[[Psilocybe natalensis]]''; се наоѓа во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] и е сродна со ''Psilocybe cubensis''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doubleblindmag.com/psilocybe-natalensis/|title=An Enthusiast's Guide to Psilocybe natalensis|last=Gandy|first=Sam|date=2024-06-11|work=DoubleBlind Mag|language=en-US|accessdate=2024-06-14}}</ref> * ''[[Psilocybe semilanceata]]''; најчестата печурка која содржи псилоцибин.<ref name="Bresinsky 1989">{{Наведена книга|title=A Colour Atlas of Poisonous Fungi: a Handbook for Pharmacists, Doctors, and Biologists|url=https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse|vauthors=Bresinsky A, Besl H|publisher=Manson Publishing Ltd|year=1989|isbn=978-0-7234-1576-3|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse/page/115 115]–6}}</ref> Се среќава во северните умерени климатски области. * ''[[Psilocybe azurescens]]'', високо потентен вид домороден во американските сојузни држави [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]], но популарен во одгледување на отворено и како резултат на тоа го проширува својот опсег. == Наводи == <references /> == Литература == * {{Наведена книга|title=Narcotic plants|url=https://archive.org/details/narcoticplants0000embo_revisededition|last=Emboden|first=William A.|date=1979|publisher=Macmillan|isbn=0-02-535480-9|edition=Rev. and enl|location=New York|oclc=4832354|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Hallucinogens and culture|url=https://archive.org/details/unset0000unse_t9p8|last=Furst|first=Peter T.|year=1976|isbn=0-88316-517-1|location=San Francisco|oclc=2120984|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Poisonous & hallucinogenic mushrooms|last=Haard|first=Richard|last2=Haard|first2=Karen|date=1977|publisher=Cloudburst Press|isbn=0-88930-005-4|edition=2d|location=Mayne Island, B.C.|oclc=3131519|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Food of the gods : the search for the original tree of knowledge : a radical history of plants, drugs, and human evolution|url=https://archive.org/details/foodofgodssearch0000mcke|last=McKenna|first=Terence K.|date=1993|publisher=Bantam Books|isbn=0-553-37130-4|location=New York|oclc=45078669|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Sacred mushroom of visions : teonanácatl : a sourcebook on the psilocybin mushroom|last=Metzner|first=Ralph|last2=Darling|first2=Diane|date=2005|publisher=Park Street Press|isbn=978-1-59477-044-9|location=Rochester, Vt.|oclc=62216799|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Teonanácatl : hallucinogenic mushrooms of North America : extracts from the Second International Conference on Hallucinogenic Mushrooms, held October 27-30, 1977, near Port Townsend, Washington|url=https://archive.org/details/teonanacatlhallu0000inte|last=Ott|first=Jonathan|last2=Bigwood|first2=Jeremy|date=1978|publisher=Madrona Publishers|isbn=0-914842-32-3|location=Seattle|oclc=4135392|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin, magic mushroom grower's guide : a handbook for psilocybin enthusiasts|url=https://archive.org/details/psilocybinmagicm0000osso|last=Oss|first=O. T.|last2=Oeric|first2=O. N.|date=1976|publisher=And/Or Press|isbn=0-915904-13-6|location=Berkeley, Calif.|oclc=2647420|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin mushrooms of the world : an identification guide|url=https://archive.org/details/psilocybinmushro0000stam|last=Stamets|first=Paul.|date=1996|publisher=Ten Speed Press|isbn=0-89815-839-7|location=Berkeley, Calif.|oclc=34514700|ref=none}} == Надворешни врски == === Таксономија === * [http://www.mushroomexpert.com/strophariaceae.html MushroomExpert.com Таксономија во транзиција: Strophariaceae] - Таксономски прашања на ''Psilocybe'' и други строфариоидни габи. * [https://web.archive.org/web/20110930193418/http://www.entoloma.nl/html/psilocybeeng.html Machiel E. Noordeloos: ''Psilocybe''] - таксономија и карактеристики на непосинувачки ''Psilocybe'' . === Историја и етнографија === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_timeline.php Времеплов за употреба на печурки] на Erowid.org === Правни аспекти === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_law.shtml Псилоцибински печурки: правен статус] - Erowid * [http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN Тематски труд на ЕМЦДДА: Халуциногени печурки - студија на нивен растечки тренд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060717202921/http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN |date=2006-07-17 }}, 26 јуни 2006 година === Друго === * [https://web.archive.org/web/20070321022912/http://www.shroomery.org/ The Shroomery] Детални информации за psilocybe печурките, вклучувајќи идентификација, одгледување и спори, психоделични слики, извештаи за патувања, калкулатор за дозирање и активна заедница. * [https://web.archive.org/web/20090905004306/http://psychedelics.com/psilocybe/index.html Psilocybe печурки] од Енциклопедија на психоактивни супстанции * [https://web.archive.org/web/20140629014646/http://inchem.org/documents/pims/fungi/pimg027.htm INCHEM - Psilocybe и други] – Токсикологија на псилоцибинските печурки. * [http://www.museocivico.rovereto.tn.it/UploadDocs/104_art09-Guzman%20&%20C.pdf Светска географска дистрибуција на невротропните габи] * [http://www.stainblue.com Psilocybe Mushrooms – Студии по етномикологија] [[Категорија:Психоактивни габи]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] 3qr3tav4g24mt2n3zi4fgvr8vtyggaz 5602873 5602870 2026-08-01T17:25:02Z MKkumanovo 135529 ситна промена 5602873 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Psilocybe semilanceata 6514.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata''|264x264пкс]] '''''Гологлавки''''' (''Psilocybe'') е [[Род (биологија)|род]] на жабрени [[Печурка|печурки]], кој расте низ целиот свет, од фамилијата [[Hymenogastraceae]]. Многу видови содржат психоделични соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]]. Во Република Македонија расте загрозен вид од родот гологлавки — [[Српска гологлавка|српската гологлавка]].<ref>{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref> == Таксономија == === Таксономска историја === [[Податотека:Psilocybe.tampanensis.one.jpg|мини|''P. tampanensis'' со спорини отпечатоци]] Студијата од 2002 година за [[молекуларната филогенија]] на агариците<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Moncalvo|first=Jean-Marc|last2=Vilgalys|first2=Rytas|last3=Redhead|first3=Scott A|last4=Johnson|first4=James E|last5=James|first5=Timothy Y|last6=Catherine Aime|first6=M|last7=Hofstetter|first7=Valerie|last8=Verduin|first8=Sebastiaan J. W|last9=Larsson|first9=Ellen|date=2002-06-01|title=One hundred and seventeen clades of euagarics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1055790302000271?via=ihub|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=23|issue=3|pages=357–400|doi=10.1016/S1055-7903(02)00027-1|issn=1055-7903}}</ref> покажа дека родот ''Psilocybe'', како што тогаш беше дефиниран, е [[полифилетски]], спаѓајќи во две различни [[клад]]а кои не се директно поврзани еден со друг. Сино-обоените халуциногени видови го сочинуваа едниот клад, а оние кои не се сини го чинат другиот. Претходниот типски вид на родот, ''Psilocybe montana'' (сега ''[[Deconica montana]]''), бил во кладот без сина боја, но во 2010 година типскиот вид бил променет во ''P. semilanceata'', член на синиот клад. Молекуларната филогенетска студија на [[Agaricales]] од 2006 година, направена од Matheny и неговите колеги, дополнително го покажа раздвојувањето на сините и не-сините клади на ''Psilocybe'' во поголемо, силно поддржано филогенетско дрво на Agaricales.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Matheny|first=P. Brandon|last2=Curtis|first2=Judd M.|last3=Hofstetter|first3=Valérie|last4=Aime|first4=M. Catherine|last5=Moncalvo|first5=Jean-Marc|last6=Ge|first6=Zai-Wei|last7=Yang|first7=Zhu-Liang|last8=Slot|first8=Jason C.|last9=Ammirati|first9=Joseph F.|date=2006-11-01|title=Major clades of Agaricales: a multilocus phylogenetic overview|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15572536.2006.11832627|journal=Mycologia|volume=98|issue=6|pages=982–995|doi=10.1080/15572536.2006.11832627|issn=0027-5514|pmid=17486974}}</ref> ''Psilocybe'' бил [[Таксономија|таксономски]] сместен во фамилијата на агарични [[Strophariaceae]] врз основа на неговата морфологија на [[Спора|спори]] и pileipellis. Филогенетската студија од Matheny ''et al.'', ги сместил не-сините ''Psilocybe'' и неговите блиски роднини во базална положба во рамките на Strophariaceae, [[Кладистика|сестрински таксон]] на кладот што ги содржи другите родови во тоа семејство. Синиот ''Psilocybe'', сепак формира клада што е сестринска на ''[[Galerina]]'' во новоревидираното семејство, [[Hymenogastraceae]], кое порано било ограничено на секотиоидни, лажни тартуфи.<ref name=":1" /> Филогенетската студија од Moncalvo, ''et al.'' потврди дека агаричниот род ''Melanotus'' е едноставно подгрупа на не-сини ''Psilocybe'', од кои сите се сместени во ''[[Deconica]]'', а исто така укажа на блиска врска помеѓу вториот род и родовите ''[[Kuehneromyces]]'' и ''[[Phaeogalera]]''.<ref name=":0" /> === Модерна класификација === Во 2007 година, трудот на Редхед ''и сор.'' предложи зачувување на родот ''Psilocybe'' со ''Psilocybe semilanceata'' како негов типски вид.<ref>{{Наведено списание|last=Redhead S, Moncalvo JM, Vilgalys R, Matheny PB, Guzmán-Davalos L, Guzmán G|date=2007|title=Propose to conserve the name Psilocybe (Basidiomycota) with a conserved type|journal=Taxon|volume=56 (1)|pages=255–7.}}</ref> Предлогот бил прифатен со едногласно гласање на Комитетот за номенклатура за габи на Меѓународниот ботанички конгрес во 2010 година, што значи дека ''P. semilanceata'' (припадник на синиот клад) сега служи како типски вид на родот. Бидејќи ''P. semilanceata'' сега е типски вид на родот, сината халуциногена клада остана во родот ''Psilocybe'' (Hymenogastraceae), додека не-сината клада била пренесена во родот ''Deconica'' (Strophariaceae). Сепак, докажано е дека ''Psilocybe fuscofulva'', вид кој порано бил познат како ''P. atrobrunnea'', припаѓа на родот ''Psilocybe'' s.s., но не содржи психотропни соединенија.<ref>{{Наведено списание|last=Borovička|first=J.|last2=Oborník|first2=M.|last3=Stříbrný|first3=J.|last4=Noordeloos|first4=M. E.|last5=Sánchez|first5=L. P.|last6=Gryndlger|first6=M.|year=2014|title=Phylogenetic and chemical studies in the potential psychotropic species complex of Psilocybe atrobrunnea with taxonomic and nomenclatural notes|url=http://docserver.ingentaconnect.com/deliver/fasttrack/nhn/00315850/psilocybe_1413880097736.pdf?expires=1417164303&id=guest&checksum=5FCA6C68C49863449260E4CDC09EBACE|format=PDF|journal=Persoonia|volume=34|issue=6|pages=1–9|doi=10.3767/003158515X685283|pmc=4510267|pmid=26240441|access-date=November 28, 2014}}</ref> Негативни резултати се објавени и за ''Psilocybe fimetaria''.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldova|first=Klara|last2=Borovicka|first2=Jan|last3=Hajkova|first3=Katerina|last4=Cihlarova|first4=Petra|last5=Rockefeller|first5=Alan|last6=Kuchar|first6=Martin|year=2022|title=Extensive Collection of Psychotropic Mushrooms with Determination of Their Tryptamine Alkaloids|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=23|issue=22|pages=14068|doi=10.3390/ijms232214068|issn=1422-0067|pmc=9693126|pmid=36430546|doi-access=free}}</ref> === Етимологија === Името на родот ''Psilocybe'' е збир од [[Старогрчки јазик|грчките]] зборови ψιλός ( ''psilós'' ) „гол“ и κύβη ( ''kúbe'' ) „глава“ / „оток“, што го дава значењето „гологлава“ (т.е. ќелава)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2eUIAAAAQAAJ&pg=PA358&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Schrevelius' Greek lexicon, tr. into Engl. with numerous corrections|last=Schrevel|first=Cornelis|date=1826|language=en}}</ref> што се однесува на отстранливата кора на печурката (лабава кожинка на капачето). == Опис == [[Податотека:Psilocybe_ovoideocystidiata_Washington.jpg|мини|''P. ovoideocystidiata'', Вашингтон]] Плодоносните тела на ''Psilocybe'' се типично мали, незабележителни печурки со типична морфологија на „мали кафеави печурки“. Макроскопски се карактеризираат со мала до повремено средна големина, кафеава до жолто-кафеава боја, со типично [[хигрофана]] капа и боја на отпечаток од спори што се движи од виолетово-кафеава до темно виолетово-кафеава (иако се познати сорти со рѓаво-кафеава боја кај најмалку еден вид). Халуциногените видови обично имаат реакција на сино боење кога плодното тело е повредено. Микроскопски, тие се карактеризираат со пилеипелис со хифи кои се протегаат паралелно со површината на пилеусот, формирајќи кутис, со нивно отсуство на хризоцистиди и со спори кои се мазни, елипсоидни, ромбоидни до субхексагонални по форма, со посебна апикална плодна пора. Еколошки, сите видови на ''Psilocybe'' се [[сапротрофи]], кои растат на различни видови на распаѓачка органска материја. == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Pschoactive Psilocybe distribution.svg|центар|мини|525x525пкс|Глобална дистрибуција на преку 100 психоактивни видови од родот ''Psilocybe'' печурки]] [[Податотека:Psilocybe_cyanescens_range-map.png|мини|Приближен познат опсег на ''Psilocybe cyanescens'']] Географски, видовите од овој род се наоѓаат низ целиот свет во повеќето [[биом]]и. Се чини дека најголемата разновидност на видови е во неотропските предели, од [[Мезоамерика]] преку [[Бразил]] и [[Чиле]]. ''Psilocybe'' се наоѓаат во различни [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и супстрати. Многу од видовите кои се наоѓаат во [[Умерена клима|умерените региони]], како што е ''Psilocybe cyanescens'', се чини дека имаат афинитет за малчирани области и всушност се прилично ретки во природните услови надвор од човечки живеалишта. Спротивно на популарното верување, само малцинство од видовите ''Psilocybe'', како што е ''Psilocybe cubensis'' и ''P. subcubensis'', растат директно на [[измет]]. Многу други видови се наоѓаат во живеалишта како што се [[мов]]ливи, [[Треви|тревни]] или [[Шума|шумски]] хумусни [[Почва|почви]]. ''Psilocybe'' еволуирал пред околу 65 милиони години.<ref>{{Наведено списание|last=Bradshaw|first=Alexander J.|last2=Ramírez-Cruz|first2=Virginia|last3=Awan|first3=Ali R.|last4=Furci|first4=Giuliana|last5=Guzmán-Dávalos|first5=Laura|last6=Dentinger|first6=Bryn T. M.|date=2024-01-16|title=Phylogenomics of the psychoactive mushroom genus Psilocybe and evolution of the psilocybin biosynthetic gene cluster|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=121|issue=3|pages=e2311245121|bibcode=2024PNAS..12111245B|doi=10.1073/pnas.2311245121|issn=0027-8424|pmc=10801892|pmid=38194448}}</ref> == Психоактивност == === Биохемија и фармакологија === [[Податотека:Psilocybin_chemical_structure.png|мини| [[Молекула]] на псилоцибин]] [[Податотека:Psilocin.svg|мини| [[Молекула]] на псилоцин]] Молекулата [[псилоцибин]] е индиректно одговорна за халуциногените својства на ''Psilocybe''. Ова соединение, како и сите други [[индол алкалоиди]], потекнува од аминокиселината [[триптофан]], која е единствената аминокиселина со индол-амински прстен. Триптофанот се претвора во [[триптамин]] со декарбоксилација.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Leung|first=A. Y.|last2=Paul|first2=A. G.|date=1968-10|title=Baeocystin and norbaeocystin: new analogs of psilocybin from Psilocybe baeocystis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5684732/|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=57|issue=10|pages=1667–1671|doi=10.1002/jps.2600571007|issn=0022-3549|pmid=5684732}}</ref> Се случуваат два чекора на метилација, произведувајќи DMT, уште едно психоделично соединение.<ref name=":2" /> Хидроксилацијата на ова соединение го произведува посилниот халуциноген [[псилоцин]], проследено со фосфорилација што резултира со псилоцибин.<ref name=":2" /> По внесувањето на соединението псилоцибин, [[Алкална фосфатаза|алкалните фосфатази]] присутни во дигестивниот систем на телото, бубрезите и, можно е, во крвта лесно ја расцепуваат фосфорил естерската врска од псилоцибинот, давајќи го хидроксилното соединение, псилоцин.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Nichols|first=David E.|date=2004-02|title=Hallucinogens|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14761703/|journal=Pharmacology & Therapeutics|volume=101|issue=2|pages=131–181|doi=10.1016/j.pharmthera.2003.11.002|issn=0163-7258|pmid=14761703}}</ref> Псилоцинот е супстанцијата која е примарно одговорна за халуциногените ефекти на ''Psilocybe''.<ref name=":3" /> Видовите ''Psilocybe'' кои се обојуваат во сино се карактеризираат со присуство на псилоцин и псилоцибин. Оваа реакција на сино боење се јавува откако плодното тело ќе биде повредено, особено во близина на основата на стеблото. Се смета дека оваа реакција се должи на оксидацијата на псилоцибин откако ќе се наруши надворешната површина на плодното тело. Степенот на посинување во плодното тело на ''Psilocybe'' грубо корелира со концентрацијата на псилоцин во печурката. Псилоцибинот е хемиски многу постабилен од псилоцинот, при што второто соединение во голема мера се губи кога печурката се загрева или суши.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldová|first=Klára|last2=Hájková|first2=Kateřina|last3=Borovička|first3=Jan|last4=Jurok|first4=Radek|last5=Cihlářová|first5=Petra|last6=Kuchař|first6=Martin|year=2020|title=Stability of psilocybin and its four analogs in the biomass of the psychotropic mushroom ''Psilocybe cubensis''|journal=Drug Testing and Analysis|language=en|volume=13|issue=2|pages=439–446|doi=10.1002/dta.2950|issn=1942-7611|pmc=9693126|pmid=33119971}}</ref> Хемиската структура на [[серотонин]]от, невротрансмитер, е слична на онаа на псилоцинот. Вториот се разликува главно по локацијата на еден од хидроксилите и додавањето на две метил групи кои ја прават молекулата липофилна (растворлива во масти), што значи дека е способна да ги премине липидните мембрански обвивки на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chm.bris.ac.uk/motm/psilocybin/psilocybinv.htm|title=Psilocybin - Molecule of the Month|work=www.chm.bris.ac.uk|accessdate=2025-02-07}}</ref> Откако псилоцибинот ќе се внесе и дефосфорилира во псилоцин, механизмот што го користи во мозокот има директен [[агонист]]ички ефект врз 5-HT [[Серотонински рецептор|серотонинските рецептори]]. За да се објасни овој ефект, молекулата на псилоцин во суштина ја имитира молекулата на серотонин, врзувајќи се за 5-HT рецепторите и иницирајќи го истиот одговор како и серотонинот. Овој ефект ја објаснува еуфоријата што се доживува при внесување на овој „агонист“. Првично, се сметало дека халуциногените ги блокираат овие серотонински невротрансмитери, но упорното истражување доведе до овој заклучок за агонистичкиот ефект. Вули и Кембел спровеле истражување за да утврдат дали намалувањето на хормонот серотонин има директно влијание врз менталните нарушувања и дали халуцинациите можеби се должат на вишок на серотонин.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=Woolley|first=D. W.|last2=Campbell|first2=N. K.|date=1962-06|title=Serotonin-like and Antiserotonin Properties of Psilocybin and Psilocin|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.136.3518.777|journal=Science|volume=136|issue=3518|pages=777–778|doi=10.1126/science.136.3518.777}}</ref> Нивните резултати ги навеле да проучуваат супстанци аналогни на серотонин. Тие откриле дека психоактивните супстанци псилоцибин и псилоцин покажуваат ефекти слични на серотонин, меѓутоа, како што се зголемува дозата, овие соединенија дејствуваат како антагонисти на серотонин, при што псилоцибинот бил споредлив со најпотентниот антагонист досега откриен.<ref name=":4" /> Ова е веројатна основа за психолошките ефекти на овие халуциногени соединенија. Иако овие хемикалии се психоактивни и затоа печурките се сметаат за токсични, нема извештаи за смртни случаи или предизвикано оштетување на внатрешните органи директно поврзани со ингестијата на овие супстанци.<ref>{{Наведено списание|last=Halpern|first=John H|date=2004-05-01|title=Hallucinogens and dissociative agents naturally growing in the United States|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163725804000476?via=ihub|journal=Pharmacology & Therapeutics|series=Psychoactive Plants|volume=102|issue=2|pages=131–138|doi=10.1016/j.pharmthera.2004.03.003|issn=0163-7258}}</ref> Погрешното идентификување на плодоносното тело може да доведе до ингестија на смртоносна габа. Некои психоактивни видови содржат [[баеоцистин]], [[норбаеоцистин]] и инхибитори на β-карболин моноаминска оксидаза покрај псилоцин и псилоцибин.<ref>{{Наведено списание|last=Blei|first=Felix|last2=Dörner|first2=Sebastian|last3=Fricke|first3=Janis|last4=Baldeweg|first4=Florian|last5=Trottmann|first5=Felix|last6=Komor|first6=Anna|last7=Meyer|first7=Florian|last8=Hertweck|first8=Christian|last9=Hoffmeister|first9=Dirk|year=2020|title=Simultaneous Production of Psilocybin and a Cocktail of β-Carboline Monoamine Oxidase Inhibitors in "Magic" Mushrooms|journal=Chemistry – A European Journal|language=en|volume=26|issue=3|pages=729–734|doi=10.1002/chem.201904363|issn=1521-3765|pmc=7003923|pmid=31729089}}</ref> == Познати видови == [[Податотека:Psilocybe_semilanceata.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata'']] * ''[[Psilocybe cubensis]]'' (''Stropharia cubensis''); најчесто одгледуван и консумиран вид од родот ''Psilocybe'', поради леснотијата во одгледувањето и големите плодоносни тела. Најчесто се собира во [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]], и се нарекува комерцијална ''Psilocybe''. * ''[[Psilocybe cyanescens]]''; домородна е на северозападниот пацифички дел на Северна Америка, но исто така се наоѓа во [[западна Европа]]. * ''[[Psilocybe natalensis]]''; се наоѓа во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] и е сродна со ''Psilocybe cubensis''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doubleblindmag.com/psilocybe-natalensis/|title=An Enthusiast's Guide to Psilocybe natalensis|last=Gandy|first=Sam|date=2024-06-11|work=DoubleBlind Mag|language=en-US|accessdate=2024-06-14}}</ref> * ''[[Psilocybe semilanceata]]''; најчестата печурка која содржи псилоцибин.<ref name="Bresinsky 1989">{{Наведена книга|title=A Colour Atlas of Poisonous Fungi: a Handbook for Pharmacists, Doctors, and Biologists|url=https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse|vauthors=Bresinsky A, Besl H|publisher=Manson Publishing Ltd|year=1989|isbn=978-0-7234-1576-3|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse/page/115 115]–6}}</ref> Се среќава во северните умерени климатски области. * ''[[Psilocybe azurescens]]'', високо потентен вид домороден во американските сојузни држави [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]], но популарен во одгледување на отворено и како резултат на тоа го проширува својот опсег. == Наводи == <references /> == Литература == * {{Наведена книга|title=Narcotic plants|url=https://archive.org/details/narcoticplants0000embo_revisededition|last=Emboden|first=William A.|date=1979|publisher=Macmillan|isbn=0-02-535480-9|edition=Rev. and enl|location=New York|oclc=4832354|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Hallucinogens and culture|url=https://archive.org/details/unset0000unse_t9p8|last=Furst|first=Peter T.|year=1976|isbn=0-88316-517-1|location=San Francisco|oclc=2120984|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Poisonous & hallucinogenic mushrooms|last=Haard|first=Richard|last2=Haard|first2=Karen|date=1977|publisher=Cloudburst Press|isbn=0-88930-005-4|edition=2d|location=Mayne Island, B.C.|oclc=3131519|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Food of the gods : the search for the original tree of knowledge : a radical history of plants, drugs, and human evolution|url=https://archive.org/details/foodofgodssearch0000mcke|last=McKenna|first=Terence K.|date=1993|publisher=Bantam Books|isbn=0-553-37130-4|location=New York|oclc=45078669|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Sacred mushroom of visions : teonanácatl : a sourcebook on the psilocybin mushroom|last=Metzner|first=Ralph|last2=Darling|first2=Diane|date=2005|publisher=Park Street Press|isbn=978-1-59477-044-9|location=Rochester, Vt.|oclc=62216799|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Teonanácatl : hallucinogenic mushrooms of North America : extracts from the Second International Conference on Hallucinogenic Mushrooms, held October 27-30, 1977, near Port Townsend, Washington|url=https://archive.org/details/teonanacatlhallu0000inte|last=Ott|first=Jonathan|last2=Bigwood|first2=Jeremy|date=1978|publisher=Madrona Publishers|isbn=0-914842-32-3|location=Seattle|oclc=4135392|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin, magic mushroom grower's guide : a handbook for psilocybin enthusiasts|url=https://archive.org/details/psilocybinmagicm0000osso|last=Oss|first=O. T.|last2=Oeric|first2=O. N.|date=1976|publisher=And/Or Press|isbn=0-915904-13-6|location=Berkeley, Calif.|oclc=2647420|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin mushrooms of the world : an identification guide|url=https://archive.org/details/psilocybinmushro0000stam|last=Stamets|first=Paul.|date=1996|publisher=Ten Speed Press|isbn=0-89815-839-7|location=Berkeley, Calif.|oclc=34514700|ref=none}} == Надворешни врски == === Таксономија === * [http://www.mushroomexpert.com/strophariaceae.html MushroomExpert.com Таксономија во транзиција: Strophariaceae] - Таксономски прашања на ''Psilocybe'' и други строфариоидни габи. * [https://web.archive.org/web/20110930193418/http://www.entoloma.nl/html/psilocybeeng.html Machiel E. Noordeloos: ''Psilocybe''] - таксономија и карактеристики на непосинувачки ''Psilocybe'' . === Историја и етнографија === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_timeline.php Времеплов за употреба на печурки] на Erowid.org === Правни аспекти === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_law.shtml Псилоцибински печурки: правен статус] - Erowid * [http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN Тематски труд на ЕМЦДДА: Халуциногени печурки - студија на нивен растечки тренд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060717202921/http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN |date=2006-07-17 }}, 26 јуни 2006 година === Друго === * [https://web.archive.org/web/20070321022912/http://www.shroomery.org/ The Shroomery] Детални информации за psilocybe печурките, вклучувајќи идентификација, одгледување и спори, психоделични слики, извештаи за патувања, калкулатор за дозирање и активна заедница. * [https://web.archive.org/web/20090905004306/http://psychedelics.com/psilocybe/index.html Psilocybe печурки] од Енциклопедија на психоактивни супстанции * [https://web.archive.org/web/20140629014646/http://inchem.org/documents/pims/fungi/pimg027.htm INCHEM - Psilocybe и други] – Токсикологија на псилоцибинските печурки. * [http://www.museocivico.rovereto.tn.it/UploadDocs/104_art09-Guzman%20&%20C.pdf Светска географска дистрибуција на невротропните габи] * [http://www.stainblue.com Psilocybe Mushrooms – Студии по етномикологија] [[Категорија:Психоактивни габи]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] 8elizl7f2dcv77oknckqzapxfqicjfa 5602887 5602873 2026-08-01T17:32:35Z MKkumanovo 135529 дополнителни податоци на листата 5602887 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Psilocybe semilanceata 6514.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata''|264x264пкс]] '''''Гологлавки''''' (''Psilocybe'') е [[Род (биологија)|род]] на жабрени [[Печурка|печурки]], кој расте низ целиот свет, од фамилијата [[Hymenogastraceae]]. Многу видови содржат психоделични соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]]. Во Република Македонија расте загрозен вид од родот гологлавки — [[Српска гологлавка|српската гологлавка]].<ref name=":5">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref> == Таксономија == === Таксономска историја === [[Податотека:Psilocybe.tampanensis.one.jpg|мини|''P. tampanensis'' со спорини отпечатоци]] Студијата од 2002 година за [[молекуларната филогенија]] на агариците<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Moncalvo|first=Jean-Marc|last2=Vilgalys|first2=Rytas|last3=Redhead|first3=Scott A|last4=Johnson|first4=James E|last5=James|first5=Timothy Y|last6=Catherine Aime|first6=M|last7=Hofstetter|first7=Valerie|last8=Verduin|first8=Sebastiaan J. W|last9=Larsson|first9=Ellen|date=2002-06-01|title=One hundred and seventeen clades of euagarics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1055790302000271?via=ihub|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=23|issue=3|pages=357–400|doi=10.1016/S1055-7903(02)00027-1|issn=1055-7903}}</ref> покажа дека родот ''Psilocybe'', како што тогаш беше дефиниран, е [[полифилетски]], спаѓајќи во две различни [[клад]]а кои не се директно поврзани еден со друг. Сино-обоените халуциногени видови го сочинуваа едниот клад, а оние кои не се сини го чинат другиот. Претходниот типски вид на родот, ''Psilocybe montana'' (сега ''[[Deconica montana]]''), бил во кладот без сина боја, но во 2010 година типскиот вид бил променет во ''P. semilanceata'', член на синиот клад. Молекуларната филогенетска студија на [[Agaricales]] од 2006 година, направена од Matheny и неговите колеги, дополнително го покажа раздвојувањето на сините и не-сините клади на ''Psilocybe'' во поголемо, силно поддржано филогенетско дрво на Agaricales.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Matheny|first=P. Brandon|last2=Curtis|first2=Judd M.|last3=Hofstetter|first3=Valérie|last4=Aime|first4=M. Catherine|last5=Moncalvo|first5=Jean-Marc|last6=Ge|first6=Zai-Wei|last7=Yang|first7=Zhu-Liang|last8=Slot|first8=Jason C.|last9=Ammirati|first9=Joseph F.|date=2006-11-01|title=Major clades of Agaricales: a multilocus phylogenetic overview|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15572536.2006.11832627|journal=Mycologia|volume=98|issue=6|pages=982–995|doi=10.1080/15572536.2006.11832627|issn=0027-5514|pmid=17486974}}</ref> ''Psilocybe'' бил [[Таксономија|таксономски]] сместен во фамилијата на агарични [[Strophariaceae]] врз основа на неговата морфологија на [[Спора|спори]] и pileipellis. Филогенетската студија од Matheny ''et al.'', ги сместил не-сините ''Psilocybe'' и неговите блиски роднини во базална положба во рамките на Strophariaceae, [[Кладистика|сестрински таксон]] на кладот што ги содржи другите родови во тоа семејство. Синиот ''Psilocybe'', сепак формира клада што е сестринска на ''[[Galerina]]'' во новоревидираното семејство, [[Hymenogastraceae]], кое порано било ограничено на секотиоидни, лажни тартуфи.<ref name=":1" /> Филогенетската студија од Moncalvo, ''et al.'' потврди дека агаричниот род ''Melanotus'' е едноставно подгрупа на не-сини ''Psilocybe'', од кои сите се сместени во ''[[Deconica]]'', а исто така укажа на блиска врска помеѓу вториот род и родовите ''[[Kuehneromyces]]'' и ''[[Phaeogalera]]''.<ref name=":0" /> === Модерна класификација === Во 2007 година, трудот на Редхед ''и сор.'' предложи зачувување на родот ''Psilocybe'' со ''Psilocybe semilanceata'' како негов типски вид.<ref>{{Наведено списание|last=Redhead S, Moncalvo JM, Vilgalys R, Matheny PB, Guzmán-Davalos L, Guzmán G|date=2007|title=Propose to conserve the name Psilocybe (Basidiomycota) with a conserved type|journal=Taxon|volume=56 (1)|pages=255–7.}}</ref> Предлогот бил прифатен со едногласно гласање на Комитетот за номенклатура за габи на Меѓународниот ботанички конгрес во 2010 година, што значи дека ''P. semilanceata'' (припадник на синиот клад) сега служи како типски вид на родот. Бидејќи ''P. semilanceata'' сега е типски вид на родот, сината халуциногена клада остана во родот ''Psilocybe'' (Hymenogastraceae), додека не-сината клада била пренесена во родот ''Deconica'' (Strophariaceae). Сепак, докажано е дека ''Psilocybe fuscofulva'', вид кој порано бил познат како ''P. atrobrunnea'', припаѓа на родот ''Psilocybe'' s.s., но не содржи психотропни соединенија.<ref>{{Наведено списание|last=Borovička|first=J.|last2=Oborník|first2=M.|last3=Stříbrný|first3=J.|last4=Noordeloos|first4=M. E.|last5=Sánchez|first5=L. P.|last6=Gryndlger|first6=M.|year=2014|title=Phylogenetic and chemical studies in the potential psychotropic species complex of Psilocybe atrobrunnea with taxonomic and nomenclatural notes|url=http://docserver.ingentaconnect.com/deliver/fasttrack/nhn/00315850/psilocybe_1413880097736.pdf?expires=1417164303&id=guest&checksum=5FCA6C68C49863449260E4CDC09EBACE|format=PDF|journal=Persoonia|volume=34|issue=6|pages=1–9|doi=10.3767/003158515X685283|pmc=4510267|pmid=26240441|access-date=November 28, 2014}}</ref> Негативни резултати се објавени и за ''Psilocybe fimetaria''.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldova|first=Klara|last2=Borovicka|first2=Jan|last3=Hajkova|first3=Katerina|last4=Cihlarova|first4=Petra|last5=Rockefeller|first5=Alan|last6=Kuchar|first6=Martin|year=2022|title=Extensive Collection of Psychotropic Mushrooms with Determination of Their Tryptamine Alkaloids|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=23|issue=22|pages=14068|doi=10.3390/ijms232214068|issn=1422-0067|pmc=9693126|pmid=36430546|doi-access=free}}</ref> === Етимологија === Името на родот ''Psilocybe'' е збир од [[Старогрчки јазик|грчките]] зборови ψιλός ( ''psilós'' ) „гол“ и κύβη ( ''kúbe'' ) „глава“ / „оток“, што го дава значењето „гологлава“ (т.е. ќелава)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2eUIAAAAQAAJ&pg=PA358&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Schrevelius' Greek lexicon, tr. into Engl. with numerous corrections|last=Schrevel|first=Cornelis|date=1826|language=en}}</ref> што се однесува на отстранливата кора на печурката (лабава кожинка на капачето). == Опис == [[Податотека:Psilocybe_ovoideocystidiata_Washington.jpg|мини|''P. ovoideocystidiata'', Вашингтон]] Плодоносните тела на ''Psilocybe'' се типично мали, незабележителни печурки со типична морфологија на „мали кафеави печурки“. Макроскопски се карактеризираат со мала до повремено средна големина, кафеава до жолто-кафеава боја, со типично [[хигрофана]] капа и боја на отпечаток од спори што се движи од виолетово-кафеава до темно виолетово-кафеава (иако се познати сорти со рѓаво-кафеава боја кај најмалку еден вид). Халуциногените видови обично имаат реакција на сино боење кога плодното тело е повредено. Микроскопски, тие се карактеризираат со пилеипелис со хифи кои се протегаат паралелно со површината на пилеусот, формирајќи кутис, со нивно отсуство на хризоцистиди и со спори кои се мазни, елипсоидни, ромбоидни до субхексагонални по форма, со посебна апикална плодна пора. Еколошки, сите видови на ''Psilocybe'' се [[сапротрофи]], кои растат на различни видови на распаѓачка органска материја. == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Pschoactive Psilocybe distribution.svg|центар|мини|525x525пкс|Глобална дистрибуција на преку 100 психоактивни видови од родот ''Psilocybe'' печурки]] [[Податотека:Psilocybe_cyanescens_range-map.png|мини|Приближен познат опсег на ''Psilocybe cyanescens'']] Географски, видовите од овој род се наоѓаат низ целиот свет во повеќето [[биом]]и. Се чини дека најголемата разновидност на видови е во неотропските предели, од [[Мезоамерика]] преку [[Бразил]] и [[Чиле]]. ''Psilocybe'' се наоѓаат во различни [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]] и супстрати. Многу од видовите кои се наоѓаат во [[Умерена клима|умерените региони]], како што е ''Psilocybe cyanescens'', се чини дека имаат афинитет за малчирани области и всушност се прилично ретки во природните услови надвор од човечки живеалишта. Спротивно на популарното верување, само малцинство од видовите ''Psilocybe'', како што е ''Psilocybe cubensis'' и ''P. subcubensis'', растат директно на [[измет]]. Многу други видови се наоѓаат во живеалишта како што се [[мов]]ливи, [[Треви|тревни]] или [[Шума|шумски]] хумусни [[Почва|почви]]. ''Psilocybe'' еволуирал пред околу 65 милиони години.<ref>{{Наведено списание|last=Bradshaw|first=Alexander J.|last2=Ramírez-Cruz|first2=Virginia|last3=Awan|first3=Ali R.|last4=Furci|first4=Giuliana|last5=Guzmán-Dávalos|first5=Laura|last6=Dentinger|first6=Bryn T. M.|date=2024-01-16|title=Phylogenomics of the psychoactive mushroom genus Psilocybe and evolution of the psilocybin biosynthetic gene cluster|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=121|issue=3|pages=e2311245121|bibcode=2024PNAS..12111245B|doi=10.1073/pnas.2311245121|issn=0027-8424|pmc=10801892|pmid=38194448}}</ref> == Психоактивност == === Биохемија и фармакологија === [[Податотека:Psilocybin_chemical_structure.png|мини| [[Молекула]] на псилоцибин]] [[Податотека:Psilocin.svg|мини| [[Молекула]] на псилоцин]] Молекулата [[псилоцибин]] е индиректно одговорна за халуциногените својства на ''Psilocybe''. Ова соединение, како и сите други [[индол алкалоиди]], потекнува од аминокиселината [[триптофан]], која е единствената аминокиселина со индол-амински прстен. Триптофанот се претвора во [[триптамин]] со декарбоксилација.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Leung|first=A. Y.|last2=Paul|first2=A. G.|date=1968-10|title=Baeocystin and norbaeocystin: new analogs of psilocybin from Psilocybe baeocystis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5684732/|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=57|issue=10|pages=1667–1671|doi=10.1002/jps.2600571007|issn=0022-3549|pmid=5684732}}</ref> Се случуваат два чекора на метилација, произведувајќи DMT, уште едно психоделично соединение.<ref name=":2" /> Хидроксилацијата на ова соединение го произведува посилниот халуциноген [[псилоцин]], проследено со фосфорилација што резултира со псилоцибин.<ref name=":2" /> По внесувањето на соединението псилоцибин, [[Алкална фосфатаза|алкалните фосфатази]] присутни во дигестивниот систем на телото, бубрезите и, можно е, во крвта лесно ја расцепуваат фосфорил естерската врска од псилоцибинот, давајќи го хидроксилното соединение, псилоцин.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Nichols|first=David E.|date=2004-02|title=Hallucinogens|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14761703/|journal=Pharmacology & Therapeutics|volume=101|issue=2|pages=131–181|doi=10.1016/j.pharmthera.2003.11.002|issn=0163-7258|pmid=14761703}}</ref> Псилоцинот е супстанцијата која е примарно одговорна за халуциногените ефекти на ''Psilocybe''.<ref name=":3" /> Видовите ''Psilocybe'' кои се обојуваат во сино се карактеризираат со присуство на псилоцин и псилоцибин. Оваа реакција на сино боење се јавува откако плодното тело ќе биде повредено, особено во близина на основата на стеблото. Се смета дека оваа реакција се должи на оксидацијата на псилоцибин откако ќе се наруши надворешната површина на плодното тело. Степенот на посинување во плодното тело на ''Psilocybe'' грубо корелира со концентрацијата на псилоцин во печурката. Псилоцибинот е хемиски многу постабилен од псилоцинот, при што второто соединение во голема мера се губи кога печурката се загрева или суши.<ref>{{Наведено списание|last=Gotvaldová|first=Klára|last2=Hájková|first2=Kateřina|last3=Borovička|first3=Jan|last4=Jurok|first4=Radek|last5=Cihlářová|first5=Petra|last6=Kuchař|first6=Martin|year=2020|title=Stability of psilocybin and its four analogs in the biomass of the psychotropic mushroom ''Psilocybe cubensis''|journal=Drug Testing and Analysis|language=en|volume=13|issue=2|pages=439–446|doi=10.1002/dta.2950|issn=1942-7611|pmc=9693126|pmid=33119971}}</ref> Хемиската структура на [[серотонин]]от, невротрансмитер, е слична на онаа на псилоцинот. Вториот се разликува главно по локацијата на еден од хидроксилите и додавањето на две метил групи кои ја прават молекулата липофилна (растворлива во масти), што значи дека е способна да ги премине липидните мембрански обвивки на [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chm.bris.ac.uk/motm/psilocybin/psilocybinv.htm|title=Psilocybin - Molecule of the Month|work=www.chm.bris.ac.uk|accessdate=2025-02-07}}</ref> Откако псилоцибинот ќе се внесе и дефосфорилира во псилоцин, механизмот што го користи во мозокот има директен [[агонист]]ички ефект врз 5-HT [[Серотонински рецептор|серотонинските рецептори]]. За да се објасни овој ефект, молекулата на псилоцин во суштина ја имитира молекулата на серотонин, врзувајќи се за 5-HT рецепторите и иницирајќи го истиот одговор како и серотонинот. Овој ефект ја објаснува еуфоријата што се доживува при внесување на овој „агонист“. Првично, се сметало дека халуциногените ги блокираат овие серотонински невротрансмитери, но упорното истражување доведе до овој заклучок за агонистичкиот ефект. Вули и Кембел спровеле истражување за да утврдат дали намалувањето на хормонот серотонин има директно влијание врз менталните нарушувања и дали халуцинациите можеби се должат на вишок на серотонин.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=Woolley|first=D. W.|last2=Campbell|first2=N. K.|date=1962-06|title=Serotonin-like and Antiserotonin Properties of Psilocybin and Psilocin|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.136.3518.777|journal=Science|volume=136|issue=3518|pages=777–778|doi=10.1126/science.136.3518.777}}</ref> Нивните резултати ги навеле да проучуваат супстанци аналогни на серотонин. Тие откриле дека психоактивните супстанци псилоцибин и псилоцин покажуваат ефекти слични на серотонин, меѓутоа, како што се зголемува дозата, овие соединенија дејствуваат како антагонисти на серотонин, при што псилоцибинот бил споредлив со најпотентниот антагонист досега откриен.<ref name=":4" /> Ова е веројатна основа за психолошките ефекти на овие халуциногени соединенија. Иако овие хемикалии се психоактивни и затоа печурките се сметаат за токсични, нема извештаи за смртни случаи или предизвикано оштетување на внатрешните органи директно поврзани со ингестијата на овие супстанци.<ref>{{Наведено списание|last=Halpern|first=John H|date=2004-05-01|title=Hallucinogens and dissociative agents naturally growing in the United States|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163725804000476?via=ihub|journal=Pharmacology & Therapeutics|series=Psychoactive Plants|volume=102|issue=2|pages=131–138|doi=10.1016/j.pharmthera.2004.03.003|issn=0163-7258}}</ref> Погрешното идентификување на плодоносното тело може да доведе до ингестија на смртоносна габа. Некои психоактивни видови содржат [[баеоцистин]], [[норбаеоцистин]] и инхибитори на β-карболин моноаминска оксидаза покрај псилоцин и псилоцибин.<ref>{{Наведено списание|last=Blei|first=Felix|last2=Dörner|first2=Sebastian|last3=Fricke|first3=Janis|last4=Baldeweg|first4=Florian|last5=Trottmann|first5=Felix|last6=Komor|first6=Anna|last7=Meyer|first7=Florian|last8=Hertweck|first8=Christian|last9=Hoffmeister|first9=Dirk|year=2020|title=Simultaneous Production of Psilocybin and a Cocktail of β-Carboline Monoamine Oxidase Inhibitors in "Magic" Mushrooms|journal=Chemistry – A European Journal|language=en|volume=26|issue=3|pages=729–734|doi=10.1002/chem.201904363|issn=1521-3765|pmc=7003923|pmid=31729089}}</ref> == Познати видови == [[Податотека:Psilocybe_semilanceata.jpg|мини|''Psilocybe semilanceata'']] * ''[[Српска гологлавка]]'' (''Psilocybe serbica''); е вид психоактивна габа од родот гологлавки (Psilocybe), која е вклучена на Црвената листа на Република Македонија.<ref name=":5" /> * ''[[Psilocybe cubensis]]'' (''Stropharia cubensis''); најчесто одгледуван и консумиран вид од родот ''Psilocybe'', поради леснотијата во одгледувањето и големите плодоносни тела. Најчесто се собира во [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]], и се нарекува комерцијална ''Psilocybe''. * ''[[Psilocybe cyanescens]]''; домородна е на северозападниот пацифички дел на Северна Америка, но исто така се наоѓа во [[западна Европа]]. * ''[[Psilocybe natalensis]]''; се наоѓа во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] и е сродна со ''Psilocybe cubensis''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doubleblindmag.com/psilocybe-natalensis/|title=An Enthusiast's Guide to Psilocybe natalensis|last=Gandy|first=Sam|date=2024-06-11|work=DoubleBlind Mag|language=en-US|accessdate=2024-06-14}}</ref> * ''[[Psilocybe semilanceata]]''; најчестата печурка која содржи псилоцибин.<ref name="Bresinsky 1989">{{Наведена книга|title=A Colour Atlas of Poisonous Fungi: a Handbook for Pharmacists, Doctors, and Biologists|url=https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse|vauthors=Bresinsky A, Besl H|publisher=Manson Publishing Ltd|year=1989|isbn=978-0-7234-1576-3|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/colouratlasofpoi0000unse/page/115 115]–6}}</ref> Се среќава во северните умерени климатски области. * ''[[Psilocybe azurescens]]'', високо потентен вид домороден во американските сојузни држави [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]], но популарен во одгледување на отворено и како резултат на тоа го проширува својот опсег. == Наводи == <references /> == Литература == * {{Наведена книга|title=Narcotic plants|url=https://archive.org/details/narcoticplants0000embo_revisededition|last=Emboden|first=William A.|date=1979|publisher=Macmillan|isbn=0-02-535480-9|edition=Rev. and enl|location=New York|oclc=4832354|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Hallucinogens and culture|url=https://archive.org/details/unset0000unse_t9p8|last=Furst|first=Peter T.|year=1976|isbn=0-88316-517-1|location=San Francisco|oclc=2120984|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Poisonous & hallucinogenic mushrooms|last=Haard|first=Richard|last2=Haard|first2=Karen|date=1977|publisher=Cloudburst Press|isbn=0-88930-005-4|edition=2d|location=Mayne Island, B.C.|oclc=3131519|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Food of the gods : the search for the original tree of knowledge : a radical history of plants, drugs, and human evolution|url=https://archive.org/details/foodofgodssearch0000mcke|last=McKenna|first=Terence K.|date=1993|publisher=Bantam Books|isbn=0-553-37130-4|location=New York|oclc=45078669|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Sacred mushroom of visions : teonanácatl : a sourcebook on the psilocybin mushroom|last=Metzner|first=Ralph|last2=Darling|first2=Diane|date=2005|publisher=Park Street Press|isbn=978-1-59477-044-9|location=Rochester, Vt.|oclc=62216799|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Teonanácatl : hallucinogenic mushrooms of North America : extracts from the Second International Conference on Hallucinogenic Mushrooms, held October 27-30, 1977, near Port Townsend, Washington|url=https://archive.org/details/teonanacatlhallu0000inte|last=Ott|first=Jonathan|last2=Bigwood|first2=Jeremy|date=1978|publisher=Madrona Publishers|isbn=0-914842-32-3|location=Seattle|oclc=4135392|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin, magic mushroom grower's guide : a handbook for psilocybin enthusiasts|url=https://archive.org/details/psilocybinmagicm0000osso|last=Oss|first=O. T.|last2=Oeric|first2=O. N.|date=1976|publisher=And/Or Press|isbn=0-915904-13-6|location=Berkeley, Calif.|oclc=2647420|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Psilocybin mushrooms of the world : an identification guide|url=https://archive.org/details/psilocybinmushro0000stam|last=Stamets|first=Paul.|date=1996|publisher=Ten Speed Press|isbn=0-89815-839-7|location=Berkeley, Calif.|oclc=34514700|ref=none}} == Надворешни врски == === Таксономија === * [http://www.mushroomexpert.com/strophariaceae.html MushroomExpert.com Таксономија во транзиција: Strophariaceae] - Таксономски прашања на ''Psilocybe'' и други строфариоидни габи. * [https://web.archive.org/web/20110930193418/http://www.entoloma.nl/html/psilocybeeng.html Machiel E. Noordeloos: ''Psilocybe''] - таксономија и карактеристики на непосинувачки ''Psilocybe'' . === Историја и етнографија === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_timeline.php Времеплов за употреба на печурки] на Erowid.org === Правни аспекти === * [http://www.erowid.org/plants/mushrooms/mushrooms_law.shtml Псилоцибински печурки: правен статус] - Erowid * [http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN Тематски труд на ЕМЦДДА: Халуциногени печурки - студија на нивен растечки тренд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060717202921/http://www.emcdda.europa.eu/index.cfm?fuseaction=public.AttachmentDownload&nNodeID=18268&slanguageISO=EN |date=2006-07-17 }}, 26 јуни 2006 година === Друго === * [https://web.archive.org/web/20070321022912/http://www.shroomery.org/ The Shroomery] Детални информации за psilocybe печурките, вклучувајќи идентификација, одгледување и спори, психоделични слики, извештаи за патувања, калкулатор за дозирање и активна заедница. * [https://web.archive.org/web/20090905004306/http://psychedelics.com/psilocybe/index.html Psilocybe печурки] од Енциклопедија на психоактивни супстанции * [https://web.archive.org/web/20140629014646/http://inchem.org/documents/pims/fungi/pimg027.htm INCHEM - Psilocybe и други] – Токсикологија на псилоцибинските печурки. * [http://www.museocivico.rovereto.tn.it/UploadDocs/104_art09-Guzman%20&%20C.pdf Светска географска дистрибуција на невротропните габи] * [http://www.stainblue.com Psilocybe Mushrooms – Студии по етномикологија] [[Категорија:Психоактивни габи]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] sel3s63y9ywgbvqs4rkojes0fk625ic Словенечки народноослободителен комитет 0 1363923 5602859 5445252 2026-08-01T16:31:21Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5602859 wikitext text/x-wiki [[Слика:Zasedanje Slovenskega narodnoosvobodilnega sveta.jpg|мини|Заседание на Словенечкиот народноослободителен комитет, 1944]] '''Словенечки националноослободителен комитет''' ('''СНОС)''' (сло: Slovenski narodnoosvobodilni svet) е формиран како највисок управен орган на [[Антифашизам|антифашистичкото]] движење на [[Словенци]]те за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Претседател на неговиот [[президиум]] бил [[Јосип Видмар]]. СНОС бил формиран на 19 февруари 1944 година во [[Чрномељ]] кога 120-члениот Пленум на [[на Ослободителниот фронт|Ослободителниот фронт]], конституиран во 1943 година од [[Собранието на делегатите на словенечката нација]] во [[Кочевје]], одлучил да го смени името во СНОС и да се прогласи за привремен словенечки парламент. Една од неговите најважни одлуки била Словенија по завршувањето на војната да стане држава во состав на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]].<ref>{{In lang|sl}} [http://www.bsi.si/bankovci-in-kovanci.asp?MapaId=485 60-letnica Zbora odposlancev slovenskega naroda v Kočevju (2003)]</ref> И покрај фактот што територијата била окупирана од [[Сили на Оската|силите на Оската]], СНОС бил повеќе од само симболичен ентитет. Под негов надзор функционирале неколку значајни институции. На пример, таа формирала дури и [[Завод за статистика на Словенија]] на нејзината седница на 19 август 1944 година.<ref>{{In lang|sl}} [http://www.stat.si/pub_60let.asp 60 let slovenske statistike]</ref> Непосредно пред крајот на војната, на 5 мај 1945 година, СНОС за последен пат се состана во градот [[Ајдовшчина]] во [[Јулиска Краина]] (тогаш формално сè уште дел од [[Кралство Италија|Кралството Италија]] ) и ја формирал словенечката влада со комунистичкиот водач [[Борис Кидрич]] како нејзин претседател.<ref>[http://www.uvi.si/eng/slovenia/publications/slovenia-news/2014/2026/index.text.html 60 Years Since First Post-WWII Slovenian Government]{{Мртва_врска|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=May 2018}}</ref> == Поврзано == * [[Љубљанска Покраина]] * [[словенечки партизани]] * [[Комунистичка партија на Словенија|Комунистичката партија на Словенија]] * [[АВНОЈ]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Политичка историја на Словенија]] [[Категорија:Движења на отпорот во Втората светска војна (Источен Фронт)]] [[Категорија:Словенија во Втората светска војна]] [[Категорија:Антифашизам во Југославија]] 8fmzd3j74vo05apyavj0kzrwunrq21v More Than a Married Couple, But Not Lovers 0 1367854 5602983 5492810 2026-08-02T02:03:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602983 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|image=More Than a Married Couple, But Not Lovers.jpg|image_caption=Корицата на првиот том, вклучувајќи ја Акари Ватанабе|name=More Than a Married Couple, But Not Lovers|author=Јуки Канамару|published=2 март 2018 — сѐ уште (манга)<br>9 октомври 2022 — 25 октомври 2022 (аниме)|genre=[[Романтична комедија (филм)|романтична комедија]]|publisher=[[Kadokawa Shoten]]}}{{Закосен наслов}}'''''More Than a Married Couple, But Not Lovers''''' (буквално: ''Повеќе од брачен пар, но не љубовници'', {{langx|ja|夫婦以上、恋人未満。}}) — јапонска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуки Канамару. Била серијализирана во [[сеинен]]-списанието ''Young Ace'' на Kadokawa Shoten од март 2018 г. Од март 2025 г., серијата е собрана во тринаесет тома [[танкобон]]. Дополнително, мангата била адаптирана во [[аниме]]-серија од Studio Mother, која се прикажувала од октомври до декември 2022 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/comic/news/613187|title=【3月4日付】本日発売の単行本リスト|last=Inc|first=Natasha|work=コミックナタリー|language=ja|accessdate=2025-03-22|archive-date=2025-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250310153059/https://natalie.mu/comic/news/613187|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-10-04/crunchyroll-streams-more-than-a-married-couple-but-not-lovers-the-little-lies-we-all-tell-kancolle-/.190499|title=Crunchyroll Streams 'More than a Married Couple, but Not Lovers,' The Little Lies We All Tell, KanColle: Let's Meet at Sea, More Anime|date=2025-03-22|work=Anime News Network|language=en|accessdate=2025-03-22}}</ref> == Содржина == Џиро Јакуин, средношколец и самопрогласен интроверт, претпочита да го поминува времето играјќи видеоигри отколку да се дружи. Тој негува невозвратени чувства кон неговата другарка од детството, Шиори Сакуразака. Меѓутоа, неговото училиште воведува програма за обука на парови ([[Јапонски јазик|јап]]''. 夫婦実習''), каде што учениците се спаруваат за да развијат вештини за општествена и екипна работа преку симулирање на брачен живот. Тие се внимателно следени и оценувани за тоа колку добро соработуваат. Додека Џиро се надева дека ќе биде спарен со Шиори, наместо тоа, тој е спарен со Акари Ватанабе, [[гјару]] што го смета за одбивен и повеќе би сакала да биде споена со популарниот училиштен идол, Минами Тенџин. Откако дознаваат дека можат да ги сменат партнерите со заработување доволно бодови, Џиро и Акари неволно се согласуваат да ги остават своите разлики настрана и да работат заедно. Како што напредува приказната, Џиро и Акари почнуваат да развиваат искрени чувства еден за друг, и покрај нивниот првичен напор само да се „преправаат“ дека се согласуваат. Ова создава збрка додека тие се борат да направат разлика помеѓу тоа кои емоции се вистински, а кои се само дел од нивната игра. Ситуацијата станува уште посложена кога се открива дека Шиори, другарката на Џиро од детството, исто така е вљубена во него. Напнатоста расте до точка на прекин кога, за време на затскриен миг, Минами љубезно го отфрла признанието на Акари, помагајќи ѝ да сфати дека несвесно го засакала Џиро. Сега, двете девојки се решени да го освојат неговото срце, оставајќи го Џиро растргнат меѓу нив додека се соочува со тешката одлука за тоа која девојка на крајот треба да ја избере. == Ликови == '''Акари Ватанабе''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''渡辺 星'') — [[гјару]] што му станува партнерка на Џиро. Однадвор, таа изгледа екстровертна и самоуверена, но за нејзините другарки и сакани таа е всушност мила, срамежлива и љубезна. Нејзината главна цел на програмата е да стане партнерка на Минами Тенџин и е подготвена да направи сѐ што е потребно, дури и ако тоа значи да се преправа дека е невеста на Џиро. Меѓутоа, како што минува времето, таа го губи интересот кон Минами и вистински се вљубува во Џиро. '''Џиро Јакуин''' (јап. ''薬院 次郎'') — главниот лик што станува партнер на Акари во посебната програма за парови. Тој е незгоден интроверт со ниска самодоверба, но многу е љубезен и вреден. Неговата главна цел на програмата е да биде спарен со неговата другарка од детството, Шиори, и исто како Акари, тој е подготвен да направи сѐ што е потребно за да се случи тоа. И покрај тоа што има чувства кон Шиори, Џиро наскоро почнува да развива вистински чувства кон Акари и му е потешко да ѝ раскине. '''Шиори Сакуразака''' (јап. ''桜坂 詩織'') — другарка од детството на Џиро и љубовен интерес. Таа е срамежлива и љубезна девојка. Шиори станала партнерка на Минами во посебната програма за обука на парови и има заемни чувства кон Џиро. Се надева дека ќе заработи доволно бодови за на крајот да ги смени партнерите. '''Минами Тенџин''' (јап. ''天神 岬波'') — популарен и многу сакан училиштен идол, на кој му се восхитува речиси секоја девојка, вклучувајќи ја и Акари, која се надева дека ќе биде спарена со него во посебната програма за обука на парови. Меѓутоа, поради околностите, Минами станува партнер на Шиори. За време на училишната екскурзија, Акари му ги признава своите чувства, но тој нежно ја отфрла и ѝ споделува тајна: некогаш имал невозвратени чувства кон една жена по име Нозоми, која му била учителка, а подоцна се омажила за постариот брат на Минами. Преку овој разговор, Минами ѝ помага на Акари да сфати дека се вљубила во Џиро и ѝ посакува среќа да го освои неговото срце. '''Садахару Камо''' (јап. ''加茂 貞春'') — најдобриот другар на Џиро во средното, единствената личност на која Џиро може се отвори и покрај неговата повлечена природа. Како и Џиро, и Садахару има лоша среќа со девојките и за да ги спречи да ги повредат неговите чувства, тој претпочита „двомерни“ девојки отколку вистински. И покрај ова, Садахару е добра личност во душата и ќе направи сѐ што може за да му помогне на својот другар да излезе од тешка ситуација. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web-ace.jp/youngace/contents/300/ ''More Than a Married Couple, But Not Lovers''] на ''Young Ace'' * [https://fuukoi-anime.com/ Матична страница на анимето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220612030733/https://fuukoi-anime.com/ |date=2022-06-12 }} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Манга од 2018 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Аниме-серии]] 15bqh9klftfwseep9f61qjxwzv9q23l Новела 0 1376490 5603148 5500350 2026-08-02T11:44:58Z 19user99 72391 #WPWPMK 5603148 wikitext text/x-wiki [[File:Different Seasons (1982) front cover, first edition.jpg|thumb|upright|Збирката „[[Различни годишни времиња]]“ од [[Стивен Кинг]] од 1982 година се состои од четири новели.]]'''Новела''' ({{Langx|it|novella}} — новост) — специфичен вид [[расказ]] што се одликува со концентрирано дејство, мал број ликови и нагласен, честопати неочекуван пресврт на крајот. Според Официјалниот дигитален речник на македонскиот јазик, новелата е средно по големина литературно прозно дело, односно проширен расказ.<ref>{{ОДРМЈ|новела}}</ref> Таа зазема место помеѓу класичниот краток расказ и подолгата епска форма позната како '''[[повест]]'''. == Историја == Жанрот настанал во времето на раната [[ренесанса]]. За негов татко се смета [[Џовани Бокачо]], кој во збирката „[[Декамерон]]“ воспоставил канони за тоа како треба да изгледа една новела: јасна структура, економичност во изразот и силна поента. == Поврзано == * [[Расказ]] * [[Повест]] * [[Роман]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Книжевни жанрови]] otq83nwyn1abyzzu53gkyu1pcgw69x4 Американски гробишта и спомен (Епинал) 0 1377143 5602862 5595521 2026-08-01T16:38:09Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5602862 wikitext text/x-wiki {{Infobox cemetery | name = Американски гробишта во Епинал | image = Epinal Cemetery5.jpg | caption = Американските гробишта во Епинал | map_type = | map_size = | map_caption = | established = 1944 | country = [[Франција]] | location = [[Динозе]] | coordinates = | latitude = | longitude = | type = Американски воени, Втора светска војна | style = | owner = | size = {{convert|48.6|acre}} | graves = 5,255 | website = [http://www.abmc.gov/cemeteries-memorials/europe/epinal-american-cemetery American Battle Monuments Commission – Epinal American Cemetery and Memorial] | political = }} '''Американски гробишта и спомен во Епинал''' — воени гробишта на Соединетите Американски Држави во [[Динозе]], [[Франција]]. Гробиштата со површина од 0,20 км<sup>2</sup> се наоѓаат на висорамнина 30 метри над [[Мозел (река)|реката Мозел]] во подножјето на [[Вогези|Вогеските Планини]]. Содржи гробови на 5255 војници на САД, од кои повеќето си го загубиле животот во [[Алзаска битка|Алзаската битка]],[[Вогеска битка|Вогеската битка]] и други слични североисточни кампањи до Рајна и пошироко во Германија за време [[Втора светска војна|на Втората светска војна]]. == Историја == Гробиштата биле основани во октомври 1944 година од страна на 46та интендантска чета (Служба за регистрација на гробови) на Седмата армија на САД, кога се движела кон север од јужна Франција низ долината Рона во Германија. Гробиштата станале складиште на жртвите во жестоките борби низ [[Хесбуршки јаз|Хесбуршкиот јаз]] во текот на зимата 1944/45 година. На 12 мај 1958 година, тринаесет ковчези обвиткани со американски знамиња биле поставени еден до друг на споменикот. Секој ковчег содржел посмртни останки од еден непознат Американец од Втората светска војна, по еден од тринаесетте постојани американски воени гробишта во Европскиот театар на операции. == Спомен == Споменикот има правоаголна структура со два големи [[Релјеф (вајарство)|релјефни]] панели, се состои од капела, трем и соба со мапи и мозаична мапа за операции изградена под водство на американскиот уметник Јуџин Севиџ. На ѕидовите на Судот на честа, кои се ѕидовите кои го опкружуваат споменикот, се врежани имињата на 424 од исчезнатите. Розети ги означуваат имињата на оние кои биле пронајдени и идентификувани. Кон север се протега широк трговски центар со дрвја што ги одделува двете големи гробишта. На северниот крај од трговскиот центар, кружниот плоштад со знамиња формира поглед што овозможува поглед на широкиот зафат на долината Мозел. == Значајни погребувања == * Добитник на [[Сребрена ѕвезда]] ** Бригаден генерал [[Едмунд Вилсон Серби]] (исто така и Легија за заслуги и Виолетово срце) * Добитници на Медал за чест ** [[Виктор Л. Кандл]] (1921–1944{{ЗВБ}}), за акција против германските сили во октомври 1944 година. ** [[Гус Кефурт|Гус Џ. Кефурт]] (1917–1944{{ЗВБ}}), за акција против германските сили во декември 1944 година. ** [[Џон Д. Кели (војник од Втората светска војна)|Џон Д. Кели]] (1923–1944{{ЗВБ}}), за акција против германските сили во јуни 1944 година ** [[Елис Р. Вајхт]] (1916–1944{{ЗВБ}}), за акција против германските сили во декември 1944 година * [[Џими Батлер (глумец)|Џими Батлер]] (1921–1945{{ЗВБ}}), американски глумец * Вилијам Ф. Кин (1921-1945{{ЗВБ}}) == Пристапност == Американските гробишта во Епинал се наоѓаат на приближно 7 км југоисточно од [[Епинал]] ([[Вогези (департман)|Вогези]]), Франција, на патот ''D-157'', во селото Динозе-Ле Кекман. До нив може да се стигне со автомобил од Париз (371 км) за околу 5 часа преку автопатот со патарина ''А-4'', источно до излезот од Нанси, потоа автопатот ''Н-57'' или околу 4 часа преку автопатот ''А-5'' до излезот Булњевил . Избегнувајте го градот Епинал и излезете само кај Арч-Динозе. Железничкиот сообраќај е достапен од станицата Гар де л'Ест, Париз преку [[Нанси]], каде што можеби ќе биде потребно да се префрлите на воз. Патувањето со воз трае околу 3 часа со францускиот брз воз (''TGV''). Хотелски сместувања и такси услуги може да се најдат во Епинал и околината. Гробиштата се отворени за јавноста секој ден од 9 часот наутро до 5 попладне освен на декември 25ти и јануари 1ви. Отворено се за време на празниците. Кога гробиштата се отворени за јавноста, член на персоналот е на должност во Зградата за посетители за да одговара на прашања и да ги придружува роднините до гробовите и спомен-местата. == Наводи == * {{Наведена книга|title=Soldier Dead: How We Recover, Identify, Bury, and Honor Our Military Fallen|url=https://archive.org/details/soldierdeadhowwe0000sled|last=Sledge|first=Michael|publisher=Columbia University Press|year=2005|isbn=978-0231509374|location=New York|pages=[https://archive.org/details/soldierdeadhowwe0000sled/page/207 207]–08, 210|oclc=60527603}}. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20140223231626/http://www.abmc.gov/cemeteries/cemeteries/ep.php Комисија за американски споменици на битки – Американски гробишта и споменик Епинал] * [http://permanent.access.gpo.gov/websites/dodandmilitaryejournals/www.abmc.gov/ep_pict.pdf Американски гробишта и споменик „Епинал“], брошура од 17 страници во PDF формат со мапи и фотографии * [https://www.youtube.com/watch?v=P1wuj2CrGoY Американски гробишта Епинал], кратко видео од Американската комисија за споменици на бојното поле на YouTube. [[Категорија:Воени гробишта од Втората светска војна]] p0s105j1mpvh9espulfh8jzpqlvbgre Shogakukan 0 1378045 5602927 5587384 2026-08-01T19:52:13Z Andrew012p 85224 Правилна транскрипција 5602927 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Shogakukan Inc. | image = Shogakukan.jpg | image_caption = Седиштето во Чивода, Токио, Јапонија | native_name = 株式会社小学館 | native_name_lang = ja | romanized_name = Kabushiki-gaisha Shōgakukan | parent = | type = сопственички | founded = 8 август 1922 | founder = Такео Ога | successor = | industry = [[издаваштво]] | area_served = светски | hq_location_city = {{знамеикона|Јапонија}} [[Токио]] | hq_location_country = [[Јапонија]] | key_people = {{ill|Нобухиро Ога|jp|相賀信宏}}<ref>{{Cite web |url=https://www.shogakukan.co.jp/en/company |title = Company Profile |accessdate=2024-01-11}}</ref><br>(претседател и [[извршен директор]]) | products = [[списание|списанија]], стрипови, [[сликовница|сликовници]], [[лесен роман|лесни романи]], поучни книги, прирачници, други книги | topics = | subsid = {{Unbulleted list | Shogakukan Publishing Service | Shorinsha | Shogakukan Creative | NetAdvance | [[Viz Media]] | [[Hakusensha]] (дел, преку Shueisha) }} | genre = | owner = [[Hitotsubashi Group]] (семејство Ога) | revenue = | num_employees = 707 | num_employees_year = 2024 | website = {{URL|https://www.shogakukan.co.jp}} }} '''Shogakukan''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Шогакукан'', {{Langx|ja|小学館}}) — јапонска корпорација што издава печатена книжевност, [[манга]], различни ДВД-дискови, како и други видови печатени и информативни производи. Shogakukan ја основала фирмата [[Shueisha]], која пак ја основала компанијата [[Hakusensha]]. Заедничкото име на овие три организации е Hitotsubashi Group. == Список на објавени манги<!-- Ако мангата/анимето има официјално македонско издание, ве молам ставете го насловот на македонски јазик. Ако нема, се претпочита во оригинал, но може и на македонски во некои околности, на пример, ако е лесен насловот или буквален. -->== * ''[[7 Seeds]]'' * ''[[A Cruel God Reigns]]'' * ''[[Alpine Rose]]'' * ''[[Bakusō Kyōdai Let's & Go!!]]'' * ''[[Црна лагуна]]'' * ''[[Dengeki Daisy]]'' * ''[[Дорохедоро]]'' * ''[[Detective Conan]]'' * ''[[Duel Masters]]'' * ''[[Дораемон]]'' * ''[[Esper Mami]]'' * ''[[H3 School!]]'' (''[[Happy Hustle High]]'') * ''[[Happy!]]'' * ''[[Hayate the combat butler]]'' * ''[[In the Bathroom]]'' * ''[[Law of Ueki]]'' * ''[[Kami nomi zo Shiru Sekai]]'' * ''[[Kare First Love]]'' * ''[[Kaze to Ki no Uta]]'' * ''[[Kekkaishi]]'' * ''[[Kikaider]]'' * ''[[Kiteretsu Daihyakka]]'' * ''[[Konjiki no Gash!!]]'' * ''[[Maison Ikkoku]] * ''[[MÄR]]'' * ''[[Midori Days]]'' * ''[[Patlabor|Mobile Police Patlabor]]'' * ''[[Monster (манга)|Monster]]'' * ''[[Nippon Sangoku]]'' * ''[[O~i! Ryōma]]'' * ''[[Pluto (манга)|Pluto]]'' * ''Покемон'' ** ''[[Pokémon Pocket Monsters|Pocket Monster]]'' ** ''Pocket Monsters SPECIAL ([[Pokémon Adventures]])'' ** ''Dengeki Pikachu ([[Pokémon: The Electric Tale of Pikachu]])'' ** ''Pocket Monsters PiPiPi'' ★ ''Adventures ([[Magical Pokémon Journey]])'' ** ''Pokémon Fushigi no Danjon Ginji no Kyūjotai ([[Pokémon Mystery Dungeon: Ginji's Rescue Team]])'' * ''[[Prefectural Earth Defense Force]]'' * ''[[RahXephon]]'' * ''[[Ранма ½]]'' * ''Rekka no Honō'' (''[[Flame of Recca]]'') * ''Rockman EXE'' (''[[MegaMan NT Warrior]]'') * ''[[Saikano]]'' * ''Selfish Fairy Mirumo de Pon'' (''[[Mirmo Zibang!]]'') * ''[[Sonic the Hedgehog (manga)|Sonic the Hedgehog]]'' * ''Sora wa Akai Kawa no Hotori'' (''[[Red River (манга)|Red River]]'') * ''SP: Security Police'' * ''[[Spriggan]]'' * ''Super Mario-Kun'' * ''[[Cirque du Freak]] * ''[[Togari]]'' * ''[[Urusei Yatsura]]'' * ''[[Yahari Ore no Seishun Love Come wa Machigatteiru.]]'' * ''[[Yaiba]]'' * ''[[Yakitate!! Japan]]'' * ''[[Revolutionary Girl Utena]]'' == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Shogakukan}} * [http://www.shogakukan.co.jp/english/ Матична страница] * {{Anime News Network|company|1017|Shogakukan Productions Co., Ltd.}} [[Категорија:Издателства во Јапонија]] mhwe7yw35mzyftov4573nobclwp946c Скината завеса 0 1378538 5602909 5458731 2026-08-01T19:12:26Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602909 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Torn Curtain title.jpg|мини|Наслов „Скината завеса“]] '''„Скината завеса“''' ([[англиски]]: ''Torn Curtain'') — американски [[филм]] од 1966 година, во [[режија]] на [[Алфред Хичкок]]. Главните улоги ги играат: [[Пол Њумен]], [[Џули Ендрјус]] и Лила Кедрова.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5796099/pocepana-zavesa.html Поцепана завеса (пристапено на 7.10.2025)]</ref> ==Содржина== Професорот Мајкл Армстронг (го игра Њумен) заминува во [[Копенхаген]] на конференција на [[Физика|физичари]], заедно со својата соработничка и свршеница Сара Шерман. Меѓутоа, по пристигнувањето, Мајкл ја известува Сара дека ќе остане некое време, а таа треба да се врати дома. Таа му се придружува и сфаќа дека Мајкл оди во [[Источна Германија]]. Професорот ѝ кажува дека сака да остане таму, зашто американската влада му го откажала истражувачкиот проект. Всушност, Мајкл заминува во Источна Германија со задача да открие важни информации од едне познат источногермански научник. Откако ја извршува задачата, тој и Сара мора да најдат начин како да се вратат на Запад. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1966 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Алфред Хичкок]] [[Категорија:Филмови со Пол Њумен]] [[Категорија:Филмови со Џули Ендрјус]] [[Категорија:Филмови со Лила Кедрова]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Берлин]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Копенхаген]] [[Категорија:Трилери]] 928d8jv7zlyslg6p2rtb20netruuq6n Овен Колфер 0 1380220 5602932 5471801 2026-08-01T20:37:23Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5602932 wikitext text/x-wiki '''Овен Колфер''' (14 мај 1965 година) — ирски автор на [[Детска книжевност|детски книги]]. Работел како наставник во основно училиште пред да стане писател. Најпознат е по тоа што е автор на серијалот ''„Артемис Фаул“''. Во септември 2008 година, Колфер бил ангажиран да го напише шестиот дел од серијата ''[[Автостоперски водич низ галаксијата|„Автостоперски водич низ галаксијата“]]'', насловен како ''„И уште нешто...“''<ref name="book6">{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7619828.stm|title=New Hitchhiker's author announced|date=16 September 2008|work=Entertainment/Arts|access-date=17 September 2008|publisher=BBC News}}</ref><ref name="reuters_book6">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUSLH9268320080917?feedType=RSS&feedName=oddlyEnoughNews&rpc=69|title=Hitchhiker's Guide series to ride again|last=Griffiths|first=Peter|date=17 September 2008|work=[[Reuters]]|access-date=17 September 2008|language=en}}</ref> која била објавена во октомври 2009 година. Во октомври 2016 година, во договор со [[Marvel Comics]], тој го издал ''Iron Man: The Gauntlet''. Тој бил лауреат на ''nÓg'' (Ирски детски лауреат) помеѓу 2014 и 2016 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://childrenslaureate.ie/eoincolfer|title=Eoin Colfer (2014-2016)|access-date=3 May 2019|publisher=Children's Book Ireland}}</ref> [[File:Eoin Colfer.jpg|mini||thumb|right| hochkant|Еоин Колфер 2008]] == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Колфер, Еван }} [[Категорија:Родени во 1965 година]] [[Категорија:Ирски писатели]] rwguskplssuu0dpm2ilok33kgy7o4ow Џон Бојн 0 1380226 5602931 5470519 2026-08-01T20:34:52Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5602931 wikitext text/x-wiki '''Џон Бојн''' (роден на 30 април 1971 година) — ирски романописец и писател.<ref>{{cite news|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-20134288.html|title=Wild Child of a Different Stripe|last=O Conghaile|first=Pól|date=23 October 2010|newspaper=[[Irish Examiner]]|access-date=27 October 2010}}</ref> Тој е автор на шеснаесет романи за возрасни, шест романи за помлади читатели, двe новели и една збирка од [[Расказ|кратки раскази]]. Историскиот роман на Бојн ''„[[Момчето во пижами со риги]]“'' (2006) добил одобрувања и пофалби од критичарите и бил адаптиран во [[Момче во пижами со риги (филм)|драмски филм со истото име во 2008 година]]. До 2022 година, книгата била продадена во над 11 милиони примероци ширум светот и е една од најпродаваните книги на сите времиња.<ref>{{cite web|url=https://m.jpost.com/j-spot/article-723917|title=The sequel to the Holocaust novel ''Boy in the Striped Pajamas'' is here. Its author has no regrets|last1=Lapin|first1=Andrew|date=December 2022|work=[[The Jerusalem Post]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lilith.org/articles/we-need-to-talk-about-bruno-from-the-boy-in-the-striped-pajamas|title=We Need to Talk About Bruno from ''The Boy in the Striped Pajamas''|last1=Grisham|first1=Leah|date=January 2023|work=[[Lilith (magazine)|Lilith]]|location=New York, USA}}</ref> Романот е исто така преведен на над 58 јазици,<ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/john-boyne-reveals-sequel-to-the-boy-in-the-striped-pyjamas-1.4816423|title=Sequel announced for ''The Boy in the Striped Pyjamas''|last1=Doyle|first1=Martin|date=March 2022|newspaper=[[The Irish Times]]|location=Dublin}}</ref> а продолжението, ''„Сите скршени места“'', било објавено во 2022 година. [[File:John Boyne.jpg|thumb|right|mini|hochkant|Бојн на фестивалот Хамбер-Маут (2009)]] == ''Момчето во пижами на риги'' == ''„Момчето во пижами со риги“'' била објавена во 2006 година. Книгата е продадена на над седум милиони примероци низ целиот свет. Филмската адаптација на ''[[Момче во пижами со риги (филм)|„Момчето во пижами на риги“]]'', била снимена во [[Будимпешта]] кон средината на 2007 година и била објавена кон крајот на 2008 година. Во режија на Марк Херман, во филмот глумат Аса Батерфилд, Дејвид Тјулис, Вера Фармига, Руперт Френд и Шила Ханкок. Во јануари 2020 година, книгата била цитирана од Државниот музеј Аушвиц-Биркенау, во низа твитови меѓу музејот и авторот, како книга што треба да ја избегнуваат оние што промовираат точно разбирање на [[Холокауст|Холокаустот]]. Како одговор, Бојн посочил дека критиките на музејот содржат неточни информации. == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојн, Џон }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] [[Категорија:Ирски писатели]] paowz27xc0aqlxqi2zkh2nzhf5cv64q Шарен пикарел 0 1380914 5602994 5558189 2026-08-02T04:49:12Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородена → омородна 5602994 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Spicara maena male spawning.jpg | image_caption = Машки специмен | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn|author1=Pollard, D. |author2=Carpenter, K.E. |author3=Russell, B. |name-list-style=amp |title = ''Spicara maena'' | article-number = e.T170280A1307759 | year = 2014 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2014-3.RLTS.T170280A1307759.en }}</ref> | genus = Spicara | species = maena | authority = ([[Карл Линеј|Линеј]], 1758)<ref name=WoRMS>{{cite WoRMS |author=Bailly, Nicolas |year=2013 |title=''Spicara maena'' (Linnaeus, 1758) |id=126828 |accessdate=2014-03-24|db=}}</ref> | synonyms = | synonyms_ref = <ref name=WoRMS/> }}'''Шарениот пикарел''' ('''''Spicara maena''')'' '''или модрак''', — [[Вид (биологија)|вид]] на риба која спаѓа во групата на [[зракоперки]] која е домородна во источниот [[Атлантски Океан]], [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Црно Море|Црното Море]]. Мажјакот расте до максимална должина од околу 25 см, а женката достигнува 21 см. Оваа риба се лови комерцијално во некои области.<ref name="Soykan">{{Наведено списание|last=Soykan, O|last2=İlkyaz, A. T.|last3=Metin, G.|last4=Kinacigil, H. T.|year=2010|title=Growth and reproduction of blotched picarel (''Spicara maena'' Linnaeus, 1758) in the central Aegean Sea, Turkey|journal=Turkish Journal of Zoology|volume=34|pages=453–459|doi=10.3906/zoo-0903-29|doi-access=free}}</ref> == Таксономија == ''Spicara maena'' првпат формално е опишана како ''Sparus maena'' од [[Карл Линеј]] во 10-то издание на ''Систем на природата'' објавено во 1758 година, со типична локација наведена како Медитеран.<ref name="CofF2">{{Cof genus|genus=Spicara|access-date=21 February 2024}}</ref> Генетските студии потврдиле дека ''Spicara flexuosa'' е посебен вид, а не [[Синоним (таксономија)|синоним]] на ''S. maena.''<ref name="Bektas">{{Наведено списание|last=Bektas Y.|last2=Aksu I.|last3=Kalayci G.|last4=Irmak E.|last5=Engin S.|last6=Turan D.|displayauthors=3|year=2018|title=Genetic differentiation of three ''Spicara'' (Pisces: Centracanthidae) species, ''S. maena'', ''S. flexuosa'' and ''S. smaris'': and intraspecific substructure of ''S. flexuosa'' in Turkish coastal waters|journal=Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|volume=18|issue=2|pages=301–311|doi=10.4194/1303-2712-v18_2_09}}</ref><ref name="mDNA">{{Наведено списание|last=Imsiridou, Anastasia|last2=Minos, George|last3=Gakopoulou, A|last4=Katsares, Vassilis|last5=Karidas, T|last6=Katselis, George|displayauthors=3|year=2011|title=Discrimination of two picarel species ''Spicara flexuosa'' and ''Spicara maena'' (Pisces: Centracanthidae) based on mitochondrial DNA sequences|journal=Journal of Fish Biology|volume=78|issue=1|pages=373–377|doi=10.1111/j.1095-8649.2010.02858.x|pmid=21235569}}</ref> Петтото издание на ''Fishes of the World'' го класифицира родот ''Spicara'' во семејството Sparidae во рамките на [[Ред (биологија)|редот]] Spariformes.<ref name="Nelson5">{{Наведена книга|title=Fishes of the World|last=Nelson, J.S.|last2=Grande, T.C.|last3=Wilson, M.V.H.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2016|isbn=978-1-118-34233-6|edition=5th|location=Hoboken, NJ|pages=502–506|doi=10.1002/9781119174844|lccn=2015037522|oclc=951899884|ol=25909650M|author-link=Joseph S. Nelson}}</ref> == Етимологија == ''Spicara maena'' го има родовото име ''Spicara'', што е народно име за пикарели. Се претпоставува дека ова име потекнува од ''spica'', „клинец“ или ''spicare'', што значи „во форма на или опремен со клинец“. Рафинеск не објаснил зошто го избрал ова име. Специфичното име, ''maena'', е латинизација на ''maenis'', [[Старогрчки јазик|старогрчко]] име за пикарели, кое датира барем од времето на [[Аристотел]].<ref name="ETYFish">{{Наведена мрежна страница|url=https://etyfish.org/acanthuriformes6/|title=Order ACANTHURIFORMES (part 6): Families GERREIDAE, LETHRINIDAE, NEMIPTERIDAE and SPARIDAE|last=Christopher Scharpf|date=12 January 2024|work=The ETYFish Project Fish Name Etymology Database|publisher=Christopher Scharpf|accessdate=21 February 2024}}</ref> == Опис == ''Spicara maena'' е риба достигнуваат максимална должина од околу 25 см кај мажјаци и 21 см кај жени.<ref name="MSIP" /> Горната вилица е испакната, а устата содржи неколку редови мали заби.<ref name="Kramm">{{Наведена мрежна страница|url=http://wildlife-archipelago.gr/wordpress/fish/blotched-picarel/|title=Blotched Picarel (''Spicara maena'')|last=Kramm, N.|year=2008|work=Archipelagos Wildlife Library|publisher=Archipelagos, Institute of Marine Conservation|accessdate=2014-03-24}}</ref> Единствената грбна перка има единаесет боцки и дванаесет меки зраци, а аналната перка има три боцки и девет или десет меки зраци.<ref name="Kramm" /> На страничната линија има шеесет и осум до седумдесет лушпи.<ref name="MSIP" /> Оваа риба е сино-сива одозгора со сребрени страни и расфрлани мали темни точки. Обично има една голема темна дамка над врвот на градната перка.<ref name="MSIP">{{Наведена мрежна страница|url=http://species-identification.org/species.php?species_group=fnam&id=1799|title=''Spicara maena''|work=Fishes of the NE Atlantic and the Mediterranean|publisher=Marine Species Identification Portal|accessdate=2014-03-24}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Spicara maena'' се наоѓа во Источниот Атлантик, Средоземното Море и Црното Море. Нејзиниот атлантски опсег се протега од Мароко и Канарските Острови на север до Португалија. Неговиот опсег на длабочина е околу 30 до 90 метри. Живее во близина на морското дно над песочни и калливи дна и на ливади со морска трева (''Posidonia oceanica'').<ref name="FishBase">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fishbase.org/summary/4887|title=''Spicara maena'' (Linnaeus, 1758): Blotched picarel|last=Luna, Susan M.|work=FishBase|accessdate=2014-03-24}}</ref> == Биологија == [[Податотека:Spicara_maena.jpg|лево|мини|Поединки на пикарели]] ''Spicara maena'' е риба која се движи во јата и се храни со мали бентосни безрбетници<ref name="Kramm"/> и [[зоопланктон]]. Таа е хермафродит, кој го започнува животот како женка, а подоцна се менува во мажјак.<ref name="FishBase"/> Во студија во Измирскиот Залив во [[Егејско Море|Егејското Море]] од страна на Сојкан и неговите колеги, откриено е дека има речиси пет пати повеќе женки од мажјаци и дека промената на полот се одвива кога должината достигнува 14-15 см и дека сите риби подолги од 18 см се машки.<ref name="Soykan"/> Студија на источниот централен брег на Јадранското Море од страна на Дулчиќ и неговите колеги покажа дека конверзијата на полот во просек се случува помеѓу 17.5-18 см и дека секоја риба подолга од 19.8 см биле мажјаци.<ref>{{Наведено списание|last=Dulčić, Jakov|last2=Kraljević, Miro|last3=Grbec, Branka|last4=Cetinić, Perica|date=2000|title=Age, growth and mortality of blotched picarel ''Spicara maena'' L. (Pisces: Centracanthidae) in the eastern central Adriatic|journal=Fisheries Research|volume=48|issue=1|pages=69–78|doi=10.1016/S0165-7836(00)00112-0}}</ref> Женките стануваат зрели на возраст од две години, а мрестењето се одвива помеѓу март и јуни во Егејското Море,<ref name="Soykan" /> и помеѓу август и октомври подалеку на запад во Медитеранот. Мажјакот копа вдлабнатина на морското дно, а женката положува јајца со леплива површина во ова гнездо.<ref name="Kramm" /> == Наводи == {{Наводи|25em}} [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Риби во Средоземното Море]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] nwh68ktwpxp0ot65so3yo4g0bc64f7l Битка за Лерин (1949) 0 1381339 5603040 5565318 2026-08-02T09:18:36Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5603040 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict | conflict = Битка за Лерин | partof = [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]] | image = | caption = | map_type = | map_label = Лерин | map_relief = yes | alt = A relief map of Greece, with the location of the battle marked. | map_caption = {{center|Местоположба на битката на картата на Грција}} | coordinates = {{coord|40|46|58|N|21|24|32|E|type:city_region:GR|display=title}} | date = 12–15 февруари 1949 | place = [[Лерин]], [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | result = Победа на владината армија | combatant1 = {{flagicon|Greece|old}} [[Привремена демократска влада на Грција]]<br> * {{flagicon image|DSE badge.svg}} [[Демократска армија на Грција]] | combatant2 = {{flagicon|Greece|royal}} [[Кралство Грција]] <br> * {{flagicon image|HellenicArmySeal.svg}} Владина армија | commander1 = {{flagicon|Greece|old}} [[Никос Захаријадис]] <br> {{flagicon|Greece|old}} Георгиос Гусијас | commander2 = {{flagicon|Greece|royal}} Николас Пападопулос | strength1 = 4.000 | strength2 = ? | casualties1 = 799 погинати<br> 1.500 ранети <br> 350 заробени/предадени | casualties2 = 44 погинати<br> 220 ранети<br> 35 исчезнати во акција }} [[Податотека:Florina region in Greece geographic map.svg|десно|мини|Подрачјето на Лерин]] '''Битка за Лерин''' ({{Langx|el|Μάχη της Φλώρινας}}<ref name="Makfax">{{Наведени вести|url=https://makfax.com.mk/kultura/kon-pretstavata-lerin-od-rusomir-b/|title=Кон претставата "Лерин" ,од Русомир Богдановски, во режија на Слободан Унковски|date=27 ноември 2016|access-date=9 август 2024|agency=[[Макфакс]] новинска агенција|language=mk|trans-title=Towards the play "Lerin", by Rusomir Bogdanovski, directed by Slobodan Unkovski}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) — битка што се случила на почетокот на февруари 1949 година. Се водела за време на [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]], во која се соочиле силите на комунистичката [[Демократска армија на Грција]] (ДАГ) предводена од [[Никос Захаријадис]] против Националната [[грчка армија]], предводена во [[Лерин]] од генералот Николас Пападопулос.<ref name="Shrader232233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref> Битката завршила со пораз за ДАГ.<ref name="AnKa150">{{Наведено списание|last=Andreou|first=Andreas|last2=Kasvikis|first2=Kostas|year=2018|title=The Difficult Past of a Town: The Resonant Silences and Suppressed Memories of Florina's Cultural Heritage|url=https://museumedulab.ece.uth.gr/wp-content/uploads/2023/04/5.-Andreas-Andreou-Kostas-Kasvikis_0.pdf|journal=MuseumEdu|volume=6|page=150|doi=}}</ref> == Заднина == Кон крајот на 1940-тите, последните фази од Граѓанската војна во Грција се воделе помеѓу комунистичката ДАГ и грчката влада.<ref name="Gerolymatos281">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Воените неуспеси ја натерале ДАГ да се повлече од Јужна Грција, а ветувањата за автономна Македонија го надополниле нивниот број со Македонци од [[Егејска Македонија]], формирајќи речиси половина од нејзините борбени сили во 1949 година,<ref name="Gerolymatos281" /><ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> а дури 70% во битката за Лерин.<ref name=BL>{{нмс | last= | first= | author= | title=Битката за Лерин | url=https://www.mn.mk/istorija/11479 | date=10 февруари 2016 | work= | publisher= Македонска нација| accessdate=28 ноември 2025}}</ref> Никос Захаријадис презел непосредна контрола врз воените дејства во јануари 1949 година, го отстранил [[Маркос Вафијадис|Маркос Вафијадес]] од функцијата главен командант на ДАГ и го заменил со Георгиос Гусијас, искусен командант сосредоточен на тактичко војување.<ref name="Shrader232">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos281" /> Захаријадис планирал да го освои Лерин, подоцна [[Солун]] и остатокот од грчкиот север.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos281" /> == Битка == Захаријадис се обидел да ги покаже своите воени вештини со одлука да го нападне Лерин.<ref name="Shrader232">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos281">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Во [[Албанија]], ДАГ имала база и на 15 јануари марширале кон Лерин и пристигнале во областа преку клисурата [[Песодер]].<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos281" /> На 12 февруари 1949 година, десеттата и единаесеттата дивизија на ДАГ, предводени од Гусијас и со 4.000 војници, напредувале кон Лерин рано наутро.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Битката започнала во 3:30 часот наутро и ДАГ испукала 1.500 гранати врз владините трупи што го бранеле Лерин.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos282" /> Десеттата дивизија ги зазела околните ридови и го пресекла пристапот до градот, обезбедувајќи поддршка на главниот напад.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos282" /> Една бригада од единаесеттата дивизија на ДАГ го презела главниот напад и влегла во јужниот дел на Лерин на изгрејсонце, а друга бригада го зазела блискиот планински терен и го пресекла пристапот до патот.<ref name="Shrader232">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos282283">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Зимата го забавила военото засилување, иако владината дивизија под водство на генерал Николас Пападопулос во Лерин била вооружена и имала резерви.<ref name="Shrader233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Владините копнени трупи имале воздушна поддршка, а грчките воздухопловни сили ги нападнале силите на ДАГ користејќи [[напалм]], ракети и бомби.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> Офанзивата била запрена во 19:00 часот и додека владините трупи продолжиле да се борат, многу партизани на ДАГ загинале, а други се повлекле со големи загуби.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> По неколку дена нападите на ДАГ се намалиле, пристигнале дополнителни владини трупи и ги протерале силите на ДАГ од Лерин и блискиот планински терен.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> До 15 февруари, вооружените формации на ДАГ се распаднале и избегале кон клисурата Песодери, оставајќи многу од нивното оружје и залихи.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> Загубите на ДАГ биле 799 убиени, 1.500 ранети, 350 заробени или предадени и 400 [[Смрзнатина|премрзнати]], додека загубите на Грчката национална армија биле 44 убиени, 220 ранети и 35 војници исчезнати во акција.<ref name="Shrader233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Околу 750–850 мртви и многу ранети партизани на ДАГ биле погребани во јама со [[Булдожер|булдожери]] југоисточно од Лерин, во близина на црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Лерин|„Свети Ѓорѓи“]].<ref name="AnKa150"/><ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref><ref name="Valtchinova34">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Во близина, погинатите од владините трупи од битката биле погребани во посебни гробови на воените гробишта.<ref name="Kovras128" /> == Последици == Битката за Лерин била последниот обид на ДАГ да освои голем бранет урбан центар.<ref name="Shrader234">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JbLOEAAAQBAJ&dq=Battle+of+Florina&pg=PA234|title=The Withered Vine: Logistics and the Communist Insurgency in Greece, 1945–1949|last=Shrader|first=Charles R.|publisher=Bloomsbury Publishing|year=1999|isbn=9780313028564|page=234}}</ref><ref name="Gerolymatos282283">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Захаријадис за поразот го обвинил некомпетентното водство на ДАГ, лошата команда и лошите комуникации, неуспесите во тактиката и војувањето на герилците во битката.<ref name="Shrader233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref> За разлика од Вафијадес, историчарите на граѓанската војна го сметаат Захаријадис за некомпетентен командант.<ref name="Gerolymatos281">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> За ДАГ, битката го означил почетокот на прогонството на многу партизани во блиските комунистички држави и прогонот во Грција на преостанатата политичка левица.<ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> По завршувањето на Граѓанската војна, Грците ги искористиле сите методи за да да ги прикријат трагите на местата каде се погребани македонските и грчките борци. Но исто така, ги искористиле сите методи да ги  протераат Македонците од нивните родни огништа, за никогаш да не се вратат. За таа цел бил донесен Закон со кој дозволиле во оваа земја да се вратат само оние кои по род се Грци, а Македонците од егејскиот дел на Македонија останале распрснати на секаде по светот.<ref name=BL/> Чинители што придонеле за победата на грчката армија биле доброто одбранбено планирање, обучените војници, придржувањето кон командната структура, високиот морал, собирањето сигурни разузнавачки информации и воздушната моќ.<ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Резултатот од битката ѝ дал на грчката армија предност пред ДАГ, позиција што ја задржала во текот на преостанатите месеци од граѓанската војна, што резултирало со конечна целосна победа.<ref name="Shrader234"/><ref name="Gerolymatos283">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RZsqDQAAQBAJ&dq=Battle+of+Florina&pg=PA282|title=An International Civil War Greece, 1943-1949|last=Gerolymatos|first=André|publisher=Yale University Press|year=2016|isbn=9780300182309|page=283}}</ref> Исходот од битката и граѓанската војна во Грција се сметал за зачувување на северните суверени граници на државата.<ref name="Kovras127128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> Помеѓу 1950 и 1981 година, 12 февруари бил годишен празник во Лерин, на кој се одбележувла победата со градски фестивал, воена парада и верска поворка кон воените гробишта со патриотски говори одржани од месните елити.<ref name="Kovras128129">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref><ref name="Valtchinova5">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Меѓу месното население, местото на погребување на борците на ДАГ било познато, но дури и во 1990-тите не било отворено дискутирано поради страв дека ќе бидат етикетирани како непатриоти и страв од реперкусии, додека сеќавањата на битката останале во 2010-тите.<ref name="AnKa150"/><ref name="Kovras127">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZtKWAwAAQBAJ&pg=127|title=Truth Recovery and Transitional Justice Deferring Human Rights Issues|last=Kovras|first=Iosif|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136186844|page=127}}</ref> Во раните 1990-ти, месната партија [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] неуспешно се обидела да го купи местото за да изгради споменик, бидејќи сметала дека повеќето од погребаните борци се [[Македонци]].<ref name="Valtchinova5">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Комеморативни церемонии на местото на датумот на годишнината од битката биле одржани од страна на [[Комунистичка партија на Грција|Грчката комунистичка партија]] (ККЕ) кон крајот на 1990-тите и 2000-тите.<ref name="Valtchinova4">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Масовната гробница не е ексхумирана.<ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> Два обида на ККЕ во средината на 2000-тите да подигне споменик на комунистичките борци биле вандализирани и уништени од неидентификувани лица.<ref name="AnKa150"/> Во 2009 година, ККЕ го купила местото и во 2016 година поставила споменик кој опфаќал неколку вајани поединци на теренот во чест на борците.<ref name="AnKa150"/><ref name="Valtchinova45">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> ККЕ ја користела својата внатрешна воена архива од военото време за да ги идентификува борците на ДАГ и да ги испише нивните имиња на споменикот, при што само неколкумина биле месни жители.<ref name="Valtchinova6" /> Македонските активисти на партијата Виножито рекле дека етничкиот воен аспект, како што е македонскиот идентитет на многу борци, е исклучен, бидејќи нивниот список на загинати се разликува од оној на ККЕ.<ref name="Valtchinova57">{{Наведено списание|last=Valtchinova|first=Galia|year=2023|title=A monument to not exhume: Silence, speech, and issues surrounding the mass grave of communist fighters at the Battle of Florina (1949), Northern Greece|url=https://www.researchgate.net/publication/364370264|journal=Death Studies|volume=47|issue=6|pages=5–7|doi=10.1080/07481187.2022.2131053|pmid=36228142}}</ref> Областа околу црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Лерин|„Свети Ѓорѓи“]] е место каде што грчките комунисти и националисти одбележуваат споменикот на битката, одржани на различни датуми.<ref name="Valtchinova6">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Во [[Македонија|Република Македонија]], битката за Лерин била прикажана во претставата ''„Лерин – полиња со жито, ридови крв“'' од 2016 година.<ref name="Makfax"/> ==Поврзано== *[[Битка на Вич]] *[[Битка на Грамошта]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Судири во 1949 година]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Грчка граѓанска војна]] 3ula1cixqfy2nlsjs0qd07jtrpkcsq2 5603041 5603040 2026-08-02T09:21:35Z P.Nedelkovski 47736 илустрирање 5603041 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict | conflict = Битка за Лерин | partof = [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]] | image = | caption = | map_type = | map_label = Лерин | map_relief = yes | alt = A relief map of Greece, with the location of the battle marked. | map_caption = {{center|Местоположба на битката на картата на Грција}} | coordinates = {{coord|40|46|58|N|21|24|32|E|type:city_region:GR|display=title}} | date = 12–15 февруари 1949 | place = [[Лерин]], [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | result = Победа на владината армија | combatant1 = {{flagicon|Greece|old}} [[Привремена демократска влада на Грција]]<br> * {{flagicon image|DSE badge.svg}} [[Демократска армија на Грција]] | combatant2 = {{flagicon|Greece|royal}} [[Кралство Грција]] <br> * {{flagicon image|HellenicArmySeal.svg}} Владина армија | commander1 = {{flagicon|Greece|old}} [[Никос Захаријадис]] <br> {{flagicon|Greece|old}} Георгиос Гусијас | commander2 = {{flagicon|Greece|royal}} Николас Пападопулос | strength1 = 4.000 | strength2 = ? | casualties1 = 799 погинати<br> 1.500 ранети <br> 350 заробени/предадени | casualties2 = 44 погинати<br> 220 ранети<br> 35 исчезнати во акција }} [[Податотека:Florina region in Greece geographic map.svg|десно|мини|Подрачјето на Лерин]] [[Податотека:zachariadis.jpg|мини|[[Никос Захаријадис|Никос Захаријадис]], предводникот на ДАГ]] '''Битка за Лерин''' ({{Langx|el|Μάχη της Φλώρινας}}<ref name="Makfax">{{Наведени вести|url=https://makfax.com.mk/kultura/kon-pretstavata-lerin-od-rusomir-b/|title=Кон претставата "Лерин" ,од Русомир Богдановски, во режија на Слободан Унковски|date=27 ноември 2016|access-date=9 август 2024|agency=[[Макфакс]] новинска агенција|language=mk|trans-title=Towards the play "Lerin", by Rusomir Bogdanovski, directed by Slobodan Unkovski}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) — битка што се случила на почетокот на февруари 1949 година. Се водела за време на [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]], во која се соочиле силите на комунистичката [[Демократска армија на Грција]] (ДАГ) предводена од [[Никос Захаријадис]] против Националната [[грчка армија]], предводена во [[Лерин]] од генералот Николас Пападопулос.<ref name="Shrader232233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref> Битката завршила со пораз за ДАГ.<ref name="AnKa150">{{Наведено списание|last=Andreou|first=Andreas|last2=Kasvikis|first2=Kostas|year=2018|title=The Difficult Past of a Town: The Resonant Silences and Suppressed Memories of Florina's Cultural Heritage|url=https://museumedulab.ece.uth.gr/wp-content/uploads/2023/04/5.-Andreas-Andreou-Kostas-Kasvikis_0.pdf|journal=MuseumEdu|volume=6|page=150|doi=}}</ref> == Заднина == Кон крајот на 1940-тите, последните фази од Граѓанската војна во Грција се воделе помеѓу комунистичката ДАГ и грчката влада.<ref name="Gerolymatos281">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Воените неуспеси ја натерале ДАГ да се повлече од Јужна Грција, а ветувањата за автономна Македонија го надополниле нивниот број со Македонци од [[Егејска Македонија]], формирајќи речиси половина од нејзините борбени сили во 1949 година,<ref name="Gerolymatos281" /><ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> а дури 70% во битката за Лерин.<ref name=BL>{{нмс | last= | first= | author= | title=Битката за Лерин | url=https://www.mn.mk/istorija/11479 | date=10 февруари 2016 | work= | publisher= Македонска нација| accessdate=28 ноември 2025}}</ref> Никос Захаријадис презел непосредна контрола врз воените дејства во јануари 1949 година, го отстранил [[Маркос Вафијадис|Маркос Вафијадес]] од функцијата главен командант на ДАГ и го заменил со Георгиос Гусијас, искусен командант сосредоточен на тактичко војување.<ref name="Shrader232">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos281" /> Захаријадис планирал да го освои Лерин, подоцна [[Солун]] и остатокот од грчкиот север.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos281" /> == Битка == Захаријадис се обидел да ги покаже своите воени вештини со одлука да го нападне Лерин.<ref name="Shrader232">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos281">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Во [[Албанија]], ДАГ имала база и на 15 јануари марширале кон Лерин и пристигнале во областа преку клисурата [[Песодер]].<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos281" /> На 12 февруари 1949 година, десеттата и единаесеттата дивизија на ДАГ, предводени од Гусијас и со 4.000 војници, напредувале кон Лерин рано наутро.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Битката започнала во 3:30 часот наутро и ДАГ испукала 1.500 гранати врз владините трупи што го бранеле Лерин.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos282" /> Десеттата дивизија ги зазела околните ридови и го пресекла пристапот до градот, обезбедувајќи поддршка на главниот напад.<ref name="Shrader232" /><ref name="Gerolymatos282" /> Една бригада од единаесеттата дивизија на ДАГ го презела главниот напад и влегла во јужниот дел на Лерин на изгрејсонце, а друга бригада го зазела блискиот планински терен и го пресекла пристапот до патот.<ref name="Shrader232">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos282283">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Зимата го забавила военото засилување, иако владината дивизија под водство на генерал Николас Пападопулос во Лерин била вооружена и имала резерви.<ref name="Shrader233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Владините копнени трупи имале воздушна поддршка, а грчките воздухопловни сили ги нападнале силите на ДАГ користејќи [[напалм]], ракети и бомби.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> Офанзивата била запрена во 19:00 часот и додека владините трупи продолжиле да се борат, многу партизани на ДАГ загинале, а други се повлекле со големи загуби.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> По неколку дена нападите на ДАГ се намалиле, пристигнале дополнителни владини трупи и ги протерале силите на ДАГ од Лерин и блискиот планински терен.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> До 15 февруари, вооружените формации на ДАГ се распаднале и избегале кон клисурата Песодери, оставајќи многу од нивното оружје и залихи.<ref name="Shrader233" /><ref name="Gerolymatos282" /> Загубите на ДАГ биле 799 убиени, 1.500 ранети, 350 заробени или предадени и 400 [[Смрзнатина|премрзнати]], додека загубите на Грчката национална армија биле 44 убиени, 220 ранети и 35 војници исчезнати во акција.<ref name="Shrader233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref><ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Околу 750–850 мртви и многу ранети партизани на ДАГ биле погребани во јама со [[Булдожер|булдожери]] југоисточно од Лерин, во близина на црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Лерин|„Свети Ѓорѓи“]].<ref name="AnKa150"/><ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref><ref name="Valtchinova34">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Во близина, погинатите од владините трупи од битката биле погребани во посебни гробови на воените гробишта.<ref name="Kovras128" /> == Последици == Битката за Лерин била последниот обид на ДАГ да освои голем бранет урбан центар.<ref name="Shrader234">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JbLOEAAAQBAJ&dq=Battle+of+Florina&pg=PA234|title=The Withered Vine: Logistics and the Communist Insurgency in Greece, 1945–1949|last=Shrader|first=Charles R.|publisher=Bloomsbury Publishing|year=1999|isbn=9780313028564|page=234}}</ref><ref name="Gerolymatos282283">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Захаријадис за поразот го обвинил некомпетентното водство на ДАГ, лошата команда и лошите комуникации, неуспесите во тактиката и војувањето на герилците во битката.<ref name="Shrader233">{{Harvnb|Shrader|1999}}.</ref> За разлика од Вафијадес, историчарите на граѓанската војна го сметаат Захаријадис за некомпетентен командант.<ref name="Gerolymatos281">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> За ДАГ, битката го означил почетокот на прогонството на многу партизани во блиските комунистички држави и прогонот во Грција на преостанатата политичка левица.<ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> По завршувањето на Граѓанската војна, Грците ги искористиле сите методи за да да ги прикријат трагите на местата каде се погребани македонските и грчките борци. Но исто така, ги искористиле сите методи да ги  протераат Македонците од нивните родни огништа, за никогаш да не се вратат. За таа цел бил донесен Закон со кој дозволиле во оваа земја да се вратат само оние кои по род се Грци, а Македонците од егејскиот дел на Македонија останале распрснати на секаде по светот.<ref name=BL/> Чинители што придонеле за победата на грчката армија биле доброто одбранбено планирање, обучените војници, придржувањето кон командната структура, високиот морал, собирањето сигурни разузнавачки информации и воздушната моќ.<ref name="Gerolymatos282">{{Harvnb|Gerolymatos|2016}}.</ref> Резултатот од битката ѝ дал на грчката армија предност пред ДАГ, позиција што ја задржала во текот на преостанатите месеци од граѓанската војна, што резултирало со конечна целосна победа.<ref name="Shrader234"/><ref name="Gerolymatos283">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RZsqDQAAQBAJ&dq=Battle+of+Florina&pg=PA282|title=An International Civil War Greece, 1943-1949|last=Gerolymatos|first=André|publisher=Yale University Press|year=2016|isbn=9780300182309|page=283}}</ref> Исходот од битката и граѓанската војна во Грција се сметал за зачувување на северните суверени граници на државата.<ref name="Kovras127128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> Помеѓу 1950 и 1981 година, 12 февруари бил годишен празник во Лерин, на кој се одбележувла победата со градски фестивал, воена парада и верска поворка кон воените гробишта со патриотски говори одржани од месните елити.<ref name="Kovras128129">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref><ref name="Valtchinova5">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Меѓу месното население, местото на погребување на борците на ДАГ било познато, но дури и во 1990-тите не било отворено дискутирано поради страв дека ќе бидат етикетирани како непатриоти и страв од реперкусии, додека сеќавањата на битката останале во 2010-тите.<ref name="AnKa150"/><ref name="Kovras127">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZtKWAwAAQBAJ&pg=127|title=Truth Recovery and Transitional Justice Deferring Human Rights Issues|last=Kovras|first=Iosif|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136186844|page=127}}</ref> Во раните 1990-ти, месната партија [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] неуспешно се обидела да го купи местото за да изгради споменик, бидејќи сметала дека повеќето од погребаните борци се [[Македонци]].<ref name="Valtchinova5">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Комеморативни церемонии на местото на датумот на годишнината од битката биле одржани од страна на [[Комунистичка партија на Грција|Грчката комунистичка партија]] (ККЕ) кон крајот на 1990-тите и 2000-тите.<ref name="Valtchinova4">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Масовната гробница не е ексхумирана.<ref name="Kovras128">{{Harvnb|Kovras|2014}}.</ref> Два обида на ККЕ во средината на 2000-тите да подигне споменик на комунистичките борци биле вандализирани и уништени од неидентификувани лица.<ref name="AnKa150"/> Во 2009 година, ККЕ го купила местото и во 2016 година поставила споменик кој опфаќал неколку вајани поединци на теренот во чест на борците.<ref name="AnKa150"/><ref name="Valtchinova45">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> ККЕ ја користела својата внатрешна воена архива од военото време за да ги идентификува борците на ДАГ и да ги испише нивните имиња на споменикот, при што само неколкумина биле месни жители.<ref name="Valtchinova6" /> Македонските активисти на партијата Виножито рекле дека етничкиот воен аспект, како што е македонскиот идентитет на многу борци, е исклучен, бидејќи нивниот список на загинати се разликува од оној на ККЕ.<ref name="Valtchinova57">{{Наведено списание|last=Valtchinova|first=Galia|year=2023|title=A monument to not exhume: Silence, speech, and issues surrounding the mass grave of communist fighters at the Battle of Florina (1949), Northern Greece|url=https://www.researchgate.net/publication/364370264|journal=Death Studies|volume=47|issue=6|pages=5–7|doi=10.1080/07481187.2022.2131053|pmid=36228142}}</ref> Областа околу црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Лерин|„Свети Ѓорѓи“]] е место каде што грчките комунисти и националисти одбележуваат споменикот на битката, одржани на различни датуми.<ref name="Valtchinova6">{{Harvnb|Valtchinova|2023}}.</ref> Во [[Македонија|Република Македонија]], битката за Лерин била прикажана во претставата ''„Лерин – полиња со жито, ридови крв“'' од 2016 година.<ref name="Makfax"/> ==Поврзано== *[[Битка на Вич]] *[[Битка на Грамошта]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Судири во 1949 година]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Грчка граѓанска војна]] sdzstneghjv1b24z5jdo69rq9urdqo5 Чарлс Брентон Хагинс 0 1383038 5602924 5499293 2026-08-01T19:40:00Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602924 wikitext text/x-wiki [[Податотека:34. Tagung 1984 Mediziner; Eröffnung am 25.6. Charles B. Huggins - W134Nr.122975d - Willy Pragher (cropped).jpg|мини|Конференција на лекари од 1984 година; Отворање на 25 јуни. Чарлс Б. Хагинс - W134Nr.122975d - Вили Прагер (скратено)]] '''Чарлс Брентон Хагинс''' (22 септември 1901 година - 12 јануари 1997 година) бил канадско-американски хирург и физиолог познат по својата работа на функцијата на [[Простата|простатата]], [[Рак на простата|ракот на простата]] и [[Рак на дојка|ракот на дојка]]. Роден во Халифакс во 1901 година, Хагинс се преселил во Соединетите Држави за медицински факултет. Тој бил еден од основачите на [[Медицински факултет на Универзитет во Чикаго|Медицинскиот факултет на Универзитетот во Чикаго]], каде што останал во текот на целата своја професионална истражувачка кариера. Работата на Хагинс за тоа како [[Полови хормони|половите хормони]] влијаат врз функцијата на простатата на крајот довела до неговото откривање на хормонски терапии за лекување на рак на простата. За ова откритие, тој бил награден со [[Нобелова награда за физиологија или медицина]] во 1966 година. Покрај неговата работа на ракот на простата, Хагинс ја истражувал врската помеѓу хормоните и ракот на дојка, развил [[животински модел]] за рак на дојка и развил [[хромогени супстрати]] кои се широко користени за биохемиски анализи. Хагинс продолжил да врши истражувања до своите 90-ти години; починал во [[Чикаго]] во 1997 година. == Академска кариера == Во 1927 година, Хагинс бил регрутиран во новиот [[Медицински факултет на Универзитет во Чикаго|Медицински факултет на Универзитетот во Чикаго]] од страна на претседателот на одделот за хирургија [[Далас Фемистер]]. Како еден од осумте првични членови на факултетот, Хагинс бил назначен на одделот за [[урологија]] и морал брзо сам да ја научи специјалноста.<ref name="APS">{{Наведено списание|last=Forster|first=R. E.|date=June 1999|title=Charles Brenton Huggins (22 September 1901 – 12 January 1997)|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=143|issue=2|pages=325–31|jstor=3181942|pmid=11623829}}</ref> Во 1931 година, Фемистер му понудил на Хагинс платен истражувачки одмор во Европа; Хагинс поминал неколку месеци во лондонскиот [[Институт Листер]] работејќи во лабораторијата на [[Роберт Робисон]] за да го продлабочи своето знаење за биохемијата.<ref name="APS" /><ref name="CA">{{Наведено списание|year=1972|title=Classics in oncology. Charles Brenton Huggins|journal=CA: A Cancer Journal for Clinicians|volume=22|issue=4|pages=230–1|doi=10.3322/canjclin.22.4.230|pmid=4625048|doi-access=free}}</ref> Тој бил унапреден во [[вонреден професор]] во 1933 година, а во редовен [[професор]] во 1936 година.<ref name="Nobel">{{Наведена книга|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1966/huggins/biographical/|title=Nobel Lectures, Physiology or Medicine 1963–1970|date=1972|publisher=Elsevier|chapter=Charles B. Huggins|access-date=3 January 2024}}</ref> Во 1951 година, бизнисменот и долгогодишен финансиски поддржувач на истражувањето на Хагинс, [[Бен Е. Меј,]] ја донирал Лабораторијата Бен Меј за истражување на ракот на Универзитетот во Чикаго. Хагинс на крајот станал директор на Лабораторијата Меј, служејќи на таа позиција до 1969 година. Во 1962 година, му била доделена титулата професор по истакнати услуги на Вилијам Б. Огден.<ref name="APS2">{{Наведено списание|last=Forster|first=R. E.|date=June 1999|title=Charles Brenton Huggins (22 September 1901 – 12 January 1997)|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=143|issue=2|pages=325–31|jstor=3181942|pmid=11623829}}</ref> Меѓу значајните студенти на професорот Хагинс биле Хауард Гај Вилијамс-Ешман, Шутсунг Лиао, [[Пол Талалај]] и [[А. Хари Реди]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/54334.html|title=Charles B. Huggins|work=www.nasonline.org|accessdate=2022-11-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/charles-brenton-huggins|title=Charles Brenton Huggins|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> == Почести == Хагинс бил избран во [[Национална академија на науките|Националната академија на науките]] на Соединетите Американски Држави и [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметности и науки]] во 1949 година. Во 1962 година, тој бил избран во [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Charles+Huggins&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2022-11-15}}</ref> и следната година му била доделена [[Награда Ласкер|наградата Ласкер]]. Во 1966 година, по номинациите од познатиот хирург [[Џ. Хартвел Харисон|Џ. Хартвел Харисон,]] како и добитниците на Нобелова награда [[Ото Х. Варбург]], [[Вилијам П. Марфи]] и [[Алберт Сент-Ѓерѓи]], Хагинс ја добил [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобеловата награда за физиологија или медицина]] „за неговите откритија во врска со хормоналниот третман на ракот на простата“.<ref>{{Наведено списание|date=June 2016|title=Remembering Charles B. Huggins' Nobel Prize for Hormonal Treatment of Prostatic Cancer at its 50th Anniversary|url=|journal=Eur Urol|volume=69|issue=6|pages=971–2|doi=10.1016/j.eururo.2016.01.030|pmid=26838478}}</ref><ref name="Nobel2">{{Наведена книга|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1966/huggins/biographical/|title=Nobel Lectures, Physiology or Medicine 1963–1970|date=1972|publisher=Elsevier|chapter=Charles B. Huggins|access-date=3 January 2024}}</ref> Од 1972 до 1979 година, Хагинс бил именуван за церемонијален [[ректор]] на неговиот алма матер, Универзитетот Акадија.<ref name="Chicago">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uchospitals.edu/news/1997/19970113-huggins.html|title=Charles B. Huggins, MD, 1901–1997|date=12 January 1997|work=University of Chicago Medicine 1997 Press Releases|publisher=University of Chicago|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621155756/http://www.uchospitals.edu/news/1997/19970113-huggins.html|archive-date=21 June 2010|accessdate=8 September 2015}}</ref> Неговата награда, поделена со колегата истражувач на ракот [[Пејтон Раус]], била само втората Нобелова награда за третман или истражување на ракот.<ref>{{Наведување|last=Altman|first=Lawrence K.|title=C. B. Huggins Dies at 95; Won Nobel for Cancer Work|journal=The New York Times|date=January 15, 1997|url=https://www.nytimes.com/1997/01/15/us/c-b-huggins-dies-at-95-won-nobel-for-cancer-work.html|access-date=October 13, 2017}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Нобеловци]] 9ukgbhagkk540boneh3jrkampjknywi Astrophytum asterias 0 1387907 5602989 5519041 2026-08-02T04:40:28Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден (2) 5602989 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=Hernández, H.M. |author2=Smith, M. |author3=Terry, M. |author4=Fitz Maurice, W.A. |author5=Fitz Maurice, B |date=2017 |title=''Astrophytum asterias'' |volume=2017 |article-number=e.T40961A121438670 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T40961A121438670.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org|archive-date=5 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205014647/https://cites.org/eng/app/appendices.php|url-status=live}}</ref> | image = Astrophytum asterias1.jpg | genus = Astrophytum | species = asterias | authority = ([[Joseph Gerhard Zuccarini|Zucc.]]) [[Charles Antoine Lemaire|Lem.]]<ref name="GRIN">{{GRIN | accessdate=2010-08-07}}</ref> }} '''''Astrophytum asterias''''' е вид [[Кактуси|кактус]] од родот ''[[Astrophytum]]'' и е домороден во мали делови од [[Тексас]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] и [[Мексико]]. Вообичаени имиња се '''ѕвездовиден кактус''' и '''ѕвезден пејот'''. == Опис == [[Податотека:Astrophytum_asterias_160988.jpg|лево|мини|''Astrophytum asterias'' во цвет]] [[Податотека:Astrophytum_asterias_nudum.JPG|лево|мини|''Astrophytum asterias nudum'']] [[Податотека:Astrophytum_asterias_superkabuto.jpg|лево|мини|''Astrophytum asterias'']] ''A. asterias'' е мал, тркалезен, без 'рбетен кактус кој достигнува висина од 2,5-6 сантиметри и дијаметар од 5-15 сантиметри.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Fn19h5l-4pEC|title=Texas Cacti|last=Loflin|first=Brian|last2=Shirley Loflin|publisher=Texas A&M University Press|year=2009|isbn=978-1-60344-108-7|page=207|access-date=17 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212070839/https://books.google.com/books?id=Fn19h5l-4pEC|archive-date=12 December 2023}}</ref> Телото е во форма на диск, и е поделено на 7-10 делови, познати како ребра. Во средината на секое ребро има волнени ареоли. Телото е зеленикаво-кафеаво и може да изгледа испрекинато поради неговата обвивка од бели лушпи (трихоми).<ref name="TPWD">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tpwd.state.tx.us/huntwild/wild/species/starcac/|title=Star Cactus (''Astrophytum asterias'')|work=Wildlife Fact Sheets|publisher=Texas Parks and Wildlife Department|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726000447/http://www.tpwd.state.tx.us/huntwild/wild/species/starcac/|archive-date=26 July 2010|accessdate=2010-08-07}}</ref> Цветовите на овој кактус се жолти со црвена боја во центарот, а надворешните делови се многу волнени. Се произведуваат зелени до розови овални плодови, а надворешната обвивка е покриена со волнени влакна. == Биологија == Размножувањето се одвива преку сексуално вкрстување преку вкрстено опрашување. Ѕвездените кактуси достигнуваат сексуална зрелост по неколку години, кога ќе достигнат 2-3 сантиметри во дијаметар. Цветовите се создаваат од март до јуни, во зависност од летната сезона во неговото родно живеалиште, а плодоносењето се случува од април до јуни. Примарните опрашувачи на ''A. asterias'' се пчелите кои се со средна големина или поголеми, при што еден вид, [[Diadasia rinconis]], е најефикасен.<ref>{{Наведено списание|last=Blair|first=Andrew W.|last2=Williamson|first2=Paula S.|date=December 2008|title=Effectiveness and Importance of Pollinators to the Star Cactus (''Astrophytum asterias'')|journal=The Southwestern Naturalist|volume=53|issue=4|pages=423–430|bibcode=2008SWNat..53..423B|doi=10.1894/JB-04.1}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Ѕвездениот кактус е домороден во долниот дел од долината на [[Рио Гранде]] во [[Тексас]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] и државите [[Нов Леон]] и [[Тамаулипас]] во [[Мексико]], источно од планинскиот венец Сиера Мадре Ориентал. Претходно бил позастапен, а денес овој вид е ограничен на мал дел од округот Стар, Тексас, и неколку локализирани места во Тамаулипас.<ref>[http://www.arkive.org/star-cactus/astrophytum-asterias/factsheet Arkive factsheet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121008133942/http://www.arkive.org/star-cactus/astrophytum-asterias/factsheet|date=8 October 2012}} (citing personal communication with Dr Nigel Taylor, Royal Botanic Gardens, Kew).</ref> Денес овој вид се поврзува со трнливи грмушки, меѓу карпеста земја, а се претпоставува дека претходно ги населувал побогатите, рамни тревни површини кои оттогаш се развиени. Веројатно е истребен од [[Нов Леон]]. == Одгледување == Овој кактус се одгледува како собно растение<ref name="Wyman">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XSExQDJtQ7AC|title=Wyman's Gardening Encyclopedia|last=Wyman|first=Donald|publisher=Simon and Schuster|year=1986|isbn=978-0-02-632070-2|page=96|access-date=17 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212070839/https://books.google.com/books?id=XSExQDJtQ7AC|archive-date=12 December 2023}}</ref> уште од 1840-ти години, како и другите членови на неговиот род и покрај неговата реткост во дивината. Лесно се размножува од семе, па затоа повеќето растенија што се среќаваат во расадниците се одгледуваат преку семе. Популарноста на овој вид меѓу колекционерите и ентузијастите обезбедила дека се достапни голем број сорти. Една таква сорта е клонски размножена сорта чии големи трихоми се собираат во густи точки, распоредени во впечатлив шаблон. == Зачувување == [[Податотека:Astrophytum_asterias_23.JPG|десно|мини|''Astrophytum asterias'' со цвет]] Како и некои други бавно зреечки кактуси, ''A. asterias'' е наведен како загрозен од страна на Службата за риби и диви животни на Соединетите Американски Држави,<ref name="TPWD" /> [[Ранлив вид|ранлив]] на [[Црвен список на МСЗП|Црвената листа]] на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународната унија за зачувување на природата]], и критично загрозен од страна на Зачувувањето на природата. Наведен е во Додаток I од [[Конвенција за меѓународна трговија со загрозени видови на дива флора и фауна|Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови дива фауна и флора]] (CITES), што значи дека е забранета комерцијалната меѓународна трговија со примероци собрани во дивината. И покрај оваа заштита, нелегалното собирање продолжува да ја загрозува иднината на овој вид,<ref name="TPWD" /> и неговото намалување во дивината во голема мера се припишува на прекумерно собирање и ловокрадство. Понекогаш се собира случајно поради неговата сличност со тесно поврзаниот кактус со кој растат во близина, [[пејот]] (''Lophophora williamsii'').<ref>{{Наведено списание|last=Terry|first=M.|last2=D. Price|last3=J. Poole|year=2007|title=A Tale of Two Cacti - The Complex Relationship between Peyote (''Lophophora williamsii'') and Endangered Star Cactus (''Astrophytum asterias'')|url=http://www.fs.fed.us/rm/pubs/rmrs_p048/rmrs_p048_115_121.pdf|journal=Southwestern Rare and Endangered Plants: Proceedings of the Fourth Conference|pages=115–121|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026080908/http://www.fs.fed.us/rm/pubs/rmrs_p048/rmrs_p048_115_121.pdf|archive-date=26 October 2011|access-date=25 September 2010}}</ref> Се смета дека други фактори што придонесуваат се урбаниот развој и хербицидите. Уништувањето на живеалиштата било и останува главна причина за намалувањето на овој вид; огромни површини се претворени во [[Земјоделство|земјоделска]] употреба и изградба на патишта. Во Тексас, техниките за механичко и хемиско чистење на грмушките, заедно со воведувањето на инвазивни треви, имаат разорни ефекти. Службата за риби и диви животни на Соединетите Американски Држави изготвила План за закрепнување во обид да ја обезбеди иднината на овој вид. Планот за закрепнување ја нагласува потребата од заштита на постојните популации, спроведување истражувања за можни нови популации, и развивање формален договор за зачувување помеѓу Соединетите Американски Држави и Мексико. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{In lang|fr}} [http://cp34.free.fr/astrophytum-asterias.htm ''Astrophytum asterias'' on Astroweb] * {{In lang|de}} [https://web.archive.org/web/20081026084253/http://www.astrobase.de/Start/Htmls/spezies1.html ''Astrophytum asterias'' on Astrobase] * {{In lang|en}} [http://cactiguide.com/cactus/?genus=Astrophytum&species=asterias photos on www.cactiguide.com] * {{In lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20110724230226/http://www.aiaps-photos.org/recherche_simple.php?a=r&t=s&motsclefs=astrophytum%20asterias photos on www.AIAPS.org] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Собни растенија]] [[Категорија:Кактуси]] nm3z19ex4lmgmvmi3iqvu1wde7chi28 Темна калуѓерка 0 1388483 5602999 5600395 2026-08-02T05:06:22Z Bjankuloski06 332 /* Распространетост и живеалиште */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602999 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Темна калуѓерка |image = Nonea pulla sl3.jpg |genus = Nonea |species = pulla |authority = ([[Карл Линеј|L.]]) [[Огистен Пирам де Кандол|DC.]] |synonyms = |synonyms_ref = }} '''Темна калуѓерка''' ({{науч|Nonea pulla}}) — [[Род (биологија)|вид на]] [[Дикотиледони|дикотиледоно растение]] кое припаѓа ''на'' семејството [[лисичинки]]те (''Boraginaceae''). == Ботанички опис == [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишно]] тревесто [[Тревесто растение|растение]] кое расте од 20 до 50 см во висина. [[Стебло|Стеблата]] се исправени, често силно разгранети во горниот дел; тркалезни и шупливи. [[Лист]]овите се распоредени во наизменични спирали, долги од 5 до 15 см и широки од 1 до 2 см, со издолжена или ланцетна форма<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.floraweb.de/php/artenhome.php?suchnr=3856&|title=FloraWeb - Übersicht (Pflanzensteckbrief)|work=www.floraweb.de|accessdate=2026-01-29}}</ref>. Тие се покриени со кратки жлездести влакна и влакна, сиви по боја. Рабовите на листовите се цели или малку заоблени, страничните вени се речиси невидливи. Долните листови се стеснети во петиолатни основи, горните листови цврсто го стегаат стеблото<ref>{{Наведена книга|title=Illustrierte Flora von Mitteleuropa|last=Hegi|first=Gustav|date=1975|publisher=P. Parey|isbn=978-3-489-72020-1|edition=2., überarb. und erw. Aufl.|series=Illustrierte Flora von Mitteleuropa|location=Berlin Hambourg}}</ref>. Цветните гроздови се состојат од бројни цветови, првично густи, подоцна издолжени и добиваат форма на гроздови. [[Изданок|Изданоците]] првично се кратки и исправени, подоцна стануваат подолги и спуштени надолу. Бисексуалните цветови се петкратно поделени и имаат двојна цветна обвивка. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се споени приближно две третини од нивната должина. За време на цветањето, должината на чашката е 6-8 мм, зголемувајќи се на 9-11 мм за време на плодоносењето. Сепалите се триаголни. Должината на венчето варира од 10 до 14 мм, бојата варира од темно кафеаво-виолетова до црно-виолетова, поретко светло кафеава или жолтеникаво-бела. Венчето е покриено со мали влакненца. [[Венечно ливче|Ливчињата]] се заоблени, полукружни по форма. [[Прашник|Прашниците]] се многу мали и сместени во венечната трубичка<ref>Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 118, издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref>. [[Плод]]овите се мали оревечести плодови, долги околу 4 мм, покриени со брадавици и жлебови. == Распространетост и живеалиште == Видот е домороден во [[Источна Европа]], [[Југозападна Азија|Западна Азија]] и [[Средна Азија|Централна Азија]], а се наоѓа подалеку на запад, сè до Средна Европа. Во Јужна Европа и јужна Скандинавија е одомаќинет вид. Во Македонија е забележано во: [[Водно]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Скопска Црна Гора]], [[Таорска Клисура]], [[Мариово]], [[Делчево]] и на др места. Расте на суви ливади и рабови на полиња, а повремено се среќаваат во рудерални или полурудерални области во ридски и панонски региони до 1000 м надморска висина. Расте претежно во суви ливадски заедници во Средна Европа и се смета за карактеристичен претставник на заедницата ''Caucalidion lappulae'', иако се среќава и во асоцијации на заедниците ''Mesobromion'' и ''Geranion sanguinei''. Хемикриптофитско растение чија вегетациска сезона трае од мај до август. Нејзини главни опрашувачи се пчелите од родот Eucera. == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Калуѓерка (растение)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] bf3mrthmk7yd5q9lhbk0t3kntxsdosr Asperugo 0 1388499 5602988 5526066 2026-08-02T04:40:02Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородено → омородно 5602988 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox|image=Asperugo procumbens sl2.jpg|genus=Asperugo|species=procumbens|authority=[[L.]]|synonyms_ref=<ref name="POWO">{{cite POWO |id=113506-1 |title=''Asperugo procumbens'' L. |access-date=25 April 2025}}</ref>|synonyms={{Collapsible list | {{Species list | Asperugo alba | Mazziari | Asperugo erecta | I.Pop | Asperugo vulgaris | Bubani | Asperugo vulgaris | Dum.Cours. }} }}}}'''''Asperugo''''' — [[Род (биологија)|род]] на цветни растенија што припаѓаат на семејството ''[[Boraginaceae]]''. Опфаќа 8 опишани видови, од кои само еден е прифатен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doi.org/10.1079/cabicompendium.112479|title=Asperugo procumbens|date=2021-11-16|work=CABI Compendium|accessdate=2026-03-07}}</ref> Неговиот единствен вид, ''Asperugo procumbens,''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Asperugo|title=Search results — The Plant List|work=www.theplantlist.org|accessdate=2026-03-07}}</ref> е распространет низ [[Северна Африка]] и [[Евроазија]]. Ова растение е домородно во Европа и умерените делови на Азија, но е донесено и на други места од страна на луѓето.<ref>Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 139, издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref> == Ботанички опис == Едногодишни растенија. Цветовите се осамени или 2–3 во лисните оски. Чашката е ѕвончевидна, исечена речиси до основата на 5 сегменти на чашката, 2 кратки прашници се присутни во засеците помеѓу сегментите на чашката. Венчето е црвено, сино или виолетово, инковидно, со кусо венечно трубиче и 5 кратки влакнести грлени лушпи во отворот на венечната трубичка. Прашниците се затворени во венечната трубичка. Столчето со главичест жиг, не штрчи надвор од венечната трубичка. Оревчињата се овални, странично сплескани.<ref name="Welsh et al.">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/utahflora0000unse|title=A Utah Flora|last=Welsh|first=Stanley L.|last2=Atwood|first2=N. Duane|last3=Goodrich|first3=Sherel|last4=Higgins|first4=Larry C.|date=1987|publisher=Brigham Young University|edition=First|series=Great Basin Naturalist Memoirs, No. 9|location=Provo, Utah|page=61|language=en|jstor=23377658|oclc=9986953694|author-link=Stanley Larson Welsh|access-date=25 April 2025|url-access=registration}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASPR База на податоци за растенија на USDA] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2030,2053,2054 Рачен третман на Џепсон]{{таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лисичинки]] ql1pp01heclu68xh3d8a216r7ng2hlj Ajuga 0 1388793 5602985 5600158 2026-08-02T04:36:19Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородени → омородни 5602985 wikitext text/x-wiki {{Таксономија|image=Ajuga reptans LC0138.jpg|name=Ajuga|genus=Ajuga|image_caption=(Ajuga reptans), Кемниц, Германија|familia=Усноцветни}}[[Податотека:Ajuga_on_fine_gravel.jpg|мини|350x350пкс|'''''Ajuga''''' на ситен чакал]] '''''Ajuga''''' е род на цветни растенија од племето Ajugeae од семејството нане [[Усноцветни]]. Познати се над 60 видови на [[Едногодишно растение|едногодишни]] или [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]], претежно [[Тревесто растение|тревни]] растенија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=100916|title=Ajuga|work=Flora of China}}</ref> Тие се домородни во Европа, Азија, Африка и Австралија. Во Македонија се познати само неколку видови како: [[Ajuga orientalis]], [[Ajuga genevensis]], [[Ajuga reptans]], [[Ajuga laxmannii]], [[Ajuga piskoi]] и [[Ajuga chamaepytis]]. == Ботанички опис == Едногодишни или повеќегодишни тревести [[растенија]]. Тие растат од 5 до 50 см високи, со спротивни лисја.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/compassionateher033486mbp#page/n7/mode/2up|title=Compassionate Herbs|last=C. F. Leyel|publisher=Faber and Faber Limited|year=1946}}</ref> Стеблата вертикални или се издигнуваат, понекогаш во основата со ползечки изданоци (столони). Листовите целокрајни или триделни. Цветовите собрани по 2-6 или во поголем број во дихазијални или прешленести соцветија во пазувите на листовите. Чашката ѕвончевидна, петделна, со 5, најчесто скоро еднакви запци, поретко запците се со различна должина. Венчето скоро едноусно, горната венечна усна многу куса, со 2 куси сегменти или сосема редуцирана, долната венечна усна поголема триделна, средниот сегмент на врвот всечен и значително поголем од страничните, венечната трубичка од внатрешната страна со прстен од влакна. Прашници 4, двата горни прашници се подолги од двата долни, обично сите излегуваат надвор од венечната трубичка, ретко се скриени во неа. Оревчињата мрежесто или попречно набрчкани. Тие растат во влажни ливади, шуми и планински пасишта. Сепак, изгледот на растението се менува во зависност од составот на почвата и климата<ref>"Флора на Македонија">Владо Матевски: Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2, МАНУ, Скопје, 2021, стр. 206-202</ref>. == Значење и употреба == Некои видови како: Ajuga reptans, Ajuga genevensis и Ajuga pyramidalis - се одгледуваат како градинарски цветни растенија или како покривка на земјата. Ajuga turkestanica се користи во клиничката и спортската медицина, нејзиниот екстракт има адаптогени и тонични својства. Одвар во млеко се пие за болки во грлото. Се користи за раст на косата, болки во градите и бањи за сува уста. Во народната медицина, мелени лисја и сок од Ajuga се користат и за изгореници, акни, брадавици и убоди од пчели. == Таксономија == Родот е опишан од [[Карл Линеј]] и објавен во Species Plantarum 2: 561. 1753.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20646-1|title=Ajuga L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2026-03-10}}</ref> Типскиот вид е: [[Ajuga reptans L|Ajuga reptans]], [[Ajuga pyramidalis]]. == Видови == Видовите прифатени во ''Ajuga'' вклучуваат: * ''[[Ajuga arabica]]'' <small>P.H.Davis</small> – Саудиска Арабија * ''[[Ajuga australis]]'' <small>R.Br.</small> - Австралија * ''[[Ajuga bombycina]]'' <small>Boiss.</small> – Егејските Острови, Турција * ''[[Ajuga boninsimae]]'' <small>Maxim.</small> – Огасавара (Медицински служби Бонин на Јапонија) * ''[[Ajuga brachystemon]]'' <small>Maxim.</small> – Утаракханд, Непал, Северна Индија * ''[[Ajuga campylantha]]'' <small>Diels</small> – Јунан * ''[[Ajuga campylanthoides]]'' <small>C.Y.Wu & C.Chen</small> – Тибет центарална Кина * ''[[Ajuga chamaecistus]]'' <small>Ging. ex Benth.</small> – Иран, Авганистан * ''[[Ajuga chamaepitys]]'' <small>(L.) Schreb.</small> – централна и јужна Европа, централна и југозападна Азија * ''[[Ajuga chasmophila]]'' <small>P.H.Davis</small> – Сирија * ''[[Ajuga ciliata]]'' <small>Bunge</small> – Кина, Кореја, Јапонија * ''[[Ajuga davisiana]]'' <small>Kit Tan & Yildiz</small> – Турција * ''[[Ajuga decaryana]]'' <small>Danguy ex R.A.Clement</small> – Мадагаскар * ''[[Ajuga decumbens]]'' <small>Thunb.</small> – Кореја<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=[[Korea National Arboretum]]|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|pages=345|access-date=24 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 May 2017|via=[[Korea Forest Service]]}}</ref> – Кина, Кореја, Јапонија, Тајван, Рјукју * ''[[Ajuga dictyocarpa]]'' <small>Hayata</small> – - Кина, Виетнам, Тајван, Острови Рјукју * ''[[Ajuga fauriei]]'' <small>H.Lév. & Vaniot</small> – Кореа * ''[[Ajuga flaccida]]'' <small>Baker</small> – Мадагаскар * ''[[Ajuga forrestii]]'' <small>Diels</small> – Кина, Тибет, Непал * ''[[Ajuga genevensis]]'' <small>L.</small> –централна и јужна Европа, Кавказ; одомаќинет во Северна Америка * ''[[Ajuga grandiflora]]'' <small>Stapf</small> – Јужна Австралија * ''[[Ajuga incisia]]'' <small>Maxim</small> – Островот Хоншу во Јапонија * ''[[Ajuga integrifolia]]'' <small>Buch.-Ham.</small> –централна и источна Африка, јужна Азија (Саудиска Арабија, Иран, Индија, Кина, Индонезија, итн.), Нова Гвинеја * ''[[Ajuga iva]]'' <small>(L.) Schreb.</small> – Медитеранскиот регион од Канарските Острови и Мадејра до Турција и Палестина * ''[[Ajuga japonica]]'' <small>Miq.</small> – Јапонија * ''[[Ajuga laxmannii]]'' <small>(Murray) Benth.</small> – југоисточна Европа од Чешка до Грција; Турција, Кавказ * ''[[Ajuga leucantha]]'' <small>Lukhoba</small> – Уганда, ДРК, ​​Етиопија * ''[[Ajuga linearifolia]]'' <small>Pamp.</small> – Кина * ''[[Ajuga lobata]]'' <small>D.Don</small> – Кина, Непал, Бутан, Асам, Мјанмар * ''[[Ajuga lupulina]]'' <small>Maxim.</small> - Кина, Непал, Бутан, Асам * ''[[Ajuga macrosperma]]'' <small>Wall. ex Benth.</small> – Кина, Непал, Бутан, Асам, северна и источна Индија, северна Индокина * ''[[Ajuga makinoi]]'' <small>Nakai</small> – Островот Хоншу во Јапонија * ''[[Ajuga mollis]]'' <small>Gladkova</small> – Крим * ''[[Ajuga multiflora]]'' <small>Bunge</small> – Корејска пирамидална труба<ref name=":0" /> – Кина, Кореја, регионот Чита во Сибир, Амур, Приморје * ''[[Ajuga nipponensis]]'' <small>Makino</small> – Кина, Кореја, Јапонија, Виетнам, Тајван * ''[[Ajuga novoguineensis]]'' – Нова Гвинеја * ''[[Ajuga nubigena]]'' Diels - Тибет, Сечуан, Јунан * ''[[Ajuga oblongata]]'' <small>M.Bieb.</small> – Ирак, Кавказ * ''[[Ajuga oocephala]]'' <small>Baker</small> – Мадагаскар * ''[[Ajuga ophrydris]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> – Јужна Африка, Свазиленд, Лесото * ''[[Ajuga orientalis]]'' <small>L.</small> – источен Медитеран * ''[[Ajuga ovalifolia]]'' <small>Bureau & Franch.</small> – Кина * ''[[Ajuga palaestina]]'' - Палестина (Регион), Турција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/7566649|title=Ajuga chamaepitys subsp. Palaestina (Boiss.) Bornm}}</ref> * ''[[Ajuga pantantha]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> – Јунан * ''[[Ajuga parviflora]]'' <small>Benth.</small> – Авганистан, Пакистан, северна Индија, Непал * ''[[Ajuga piskoi]]'' <small>Degen & Bald.</small> – Албанија, Југославија * ''[[Ajuga postii]]'' <small>Briq.</small> – Турција * ''[[Ajuga pygmaea]]'' <small>A.Gray</small> – Кина, Јапонија, Тајван, Островите Рјукју * ''[[Ajuga pyramidalis]]'' <small>L.</small> – централна + јужна Европа * ''[[Ajuga relicta]]'' <small>P.H.Davis</small> – Турција * ''[[Ajuga reptans]]'' <small>L.</small> – Европа, Алжир, Тунис, Иран, Турција, Кавказ; одомаќинет во Нов Зеланд, Северна Америка и Венецуела * ''[[Ajuga robusta]]'' <small>Baker</small> – Madagascar * ''[[Ajuga salicifolia]]'' <small>(L.) Schreb.</small> – Балкан, Крим, јужна Русија, Турција * ''[[Ajuga saxicola]]'' <small>Assadi & Jamzad</small> –Иран * ''[[Ajuga sciaphila]]'' <small>W.W.Sm.</small>.- југозападна Кина * ''[[Ajuga shikotanensis]]'' <small>Miyabe & Tatew</small> – Јапонија, Курилските Острови * ''[[Ajuga sinuata]]'' <small>R.Br.</small> – Нов Јужен Велс * ''[[Ajuga spectabilis]]'' <small>Nakai</small> – Korean bugle<ref name=":0" /> – Кореја * ''[[Ajuga taiwanensis]]'' <small>Nakai ex Murata</small> – Тајван, Острови Рјукиу, Филипини * ''[[Ajuga tenorii]]'' <small>C.Presl in J.S.Presl & C.B.Presl</small> – Италија * ''[[Ajuga turkestanica]]'' <small>(Regel) Briq.</small> – Таџикистан, Узбекистан * ''[[Ajuga vesiculifera]]'' <small>Herder</small> – Курдисан * ''[[Ajuga vestita]]'' <small>Boiss.</small> – Турција, Иран * ''[[Ajuga xylorrhiza]]'' <small>Kit Tan</small> – Турција * ''[[Ajuga yesoensis]]'' <small>Maxim. ex Franch. & Sav.</small> – Јапонија * ''[[Ajuga zakhoensis]]'' <small>Rech.f.</small> – Ирак == Галерија == <gallery> Податотека:Ajuga_genevensis_150505.jpg|алт=Blue bugle (Ajuga genevensis)| ''[[Ajuga genevensis]]'' Податотека:Illustration_Ajuga_reptans0.jpg|алт=Common bugle from Thomé, Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885| Флора на Германија, Австрија и Швајцарија, 1885 година Податотека:Ajuga_nipponica_Makino,_USNH_1962.jpg|алт=Color specimen of Ajuga nipponica 'Makino', 1962| Обоен примерок од ''[[Ajuga nipponica]]'' „Макино“, 1962 Податотека:Ajuga_pyramidalis_RF.jpg|алт=Pyramid bugle (Ajuga pyramidalis)| Пирамидална труба (''[[Ajuga pyramidalis]]'') </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Градинарски растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 589qvgp58o8nyqb4lqeypzcpason9xe Игор Лештар 0 1389821 5602947 5528918 2026-08-01T21:58:43Z ~2026-42645-02 135545 Поправка во историја на компанијата. 5602947 wikitext text/x-wiki {{Лице | име = Игор Лештар | родено_име = Игор Лештар | роден_датум= {{роден на и возраст|1972|6|11}} | роден_место= [[Упсала]], [[Шведска]] | државјанство = Шведска | занимање = претприемач, инвеститор | познат_по = основач на „Сеавус“ (Seavus), BtoBet и Hut4 Capital }} '''Игор Лештар''' (роден на 11 јуни 1972 во [[Упсала]], [[Шведска]]) е шведски претприемач и инвеститор, познат првенствено како основач на „[[Сеавус]]“ (Seavus), компанија за развој на софтвер и консалтинг, како и на BtoBet, провајдер на технологија за спортско обложување. Тој е исто така сопственик на Clip Media Group, најголемата компанија за дигитални медиуми во [[Северна Македонија]].<ref name="mom">{{cite web |url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/igor-leshtar/ |title=Igor Leshtar – Media Ownership Monitor |website=Media Ownership Monitor North Macedonia |access-date=23 март 2026}}</ref> == Кариера == === Сеавус === Лештар ја основал „Сеавус“ во 1999 година во [[Малме]], Шведска.<ref name="recursive">{{cite web |url=https://therecursive.com/north-macedonia-tech-origins-story-seavus-entrepreneurs/ |title=The Origin Story of an Ecosystem: Seavus' Tech Scene Legacy in North Macedonia |author=Bojan Stojkovski |website=The Recursive |date=19 октомври 2022 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во 2001 година, компанијата го отворила својот главен развоен центар во [[Скопје]].<ref name="recursive"/> Во 2004 година, под раководство на Лештар, „Сеавус“ се проширила надвор од Европа со отворање канцеларии за продажба во Бостон и Лондон, развивајќи нов интегриран систем за онлајн продажба за својот оддел за производи.<ref name="recursive"/> Компанијата подоцна пораснала, вработувајќи над 800 ИТ специјалисти во повеќе од 15 канцеларии во осум држави, опслужувајќи портфолио од над 4.000 клиенти, меѓу кои глобални телеком оператори, банки, финансиски институции и технолошки компании.<ref name="slobodenpecat">{{cite web |url=https://www.slobodenpecat.mk/igor-leshtar-prodazhbata-na-seavus-e-promislena-biznis-odluka-koja-otvora-novi-perspektivi-za-kompanijata/ |title=Игор Лештар: Продажбата на „Seavus“ е промислена бизнис одлука која отвора нови перспективи за компанијата |website=Слободен печат |date=11 декември 2020 |language=mk |access-date=23 март 2026}}</ref> „Сеавус“ станала значајна сила во технолошкиот екосистем на Северна Македонија. Многу поранешни вработени подоцна основале сопствени компании, создавајќи мрежа која во медиумите е опишана како „Сеавус мафија“, аналогно на [[PayPal мафија|PayPal мафијата]].<ref name="recursive"/> Помеѓу 2011 и 2022 година, компанијата раководела со акцелераторска програма преку која биле поддржани повеќе од 45 стартапи во областите финтек, вештачка интелигенција, блокчејн, игри и е-трговија.<ref name="recursive"/> Во 2019 година, „Сеавус“ била рангирана меѓу топ 50-те глобални провајдери на менаџирани услуги на листата MSP 501 на Channel Futures.<ref name="channelfutures">{{cite web |url=https://www.channelfutures.com/msp-501/channel-futures-reveals-2019-msp-501 |title=Channel Futures Reveals 2019 MSP 501 |website=Channel Futures |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја извршувал функцијата извршен директор (CEO) на „Сеавус“ до февруари 2017 година, по што преминал на позицијата претседател на Управниот одбор.<ref name="slobodenpecat"/> Во 2020 година, „Сеавус“ била купена од Арикома груп (ARICOMA Group), подружница на холдингот ККЦГ (KKCG), која во моментот на аквизицијата имала консолидирани приходи од 300 милиони евра и над 2.800 вработени.<ref name="aricoma">{{cite web |url=https://www.autocont.com/tiskove-zpravy/ARICOMA-Group-kupuje-svedskou-technologickou-spole |title=ARICOMA Group will acquire the technology company Seavus |website=Autocont |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја опишал продажбата како промислена стратешка одлука за овозможување поголема меѓународна експанзија преку посилен финансиски партнер, додавајќи дека се планирани нови вработувања со цел компанијата да достигне 2.500 до 3.000 вработени.<ref name="slobodenpecat"/> По аквизицијата, секторот за софтверски производи на „Сеавус“ бил одвоен и продолжил да работи независно како „Синами“ (Synami), додека секторот за ИТ услуги се интегрирал во Qinshift.<ref name="recursive"/> === BtoBet === Во 1999 година, Лештар основал оддел за iGaming во рамките на „Сеавус“, кој во 2017 година бил издвоен како независна компанија под името BtoBet, специјализирана за B2B софтверски решенија и услуги за спортско обложување.<ref name="egr">{{cite web |url=https://www.egr.global/intel/news/aspire-global-acquires-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire Global acquires sports betting provider BtoBet in €20m deal |author=Robert Simmons |website=EGR Intel |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во септември 2020 година, BtoBet била купена од Aspire Global во зделка структурирана како готовинско плаќање од 15 милиони евра, со дополнителни 5 милиони евра (earnout) врз основа на перформансите на компанијата во 12-те месеци по затворањето на договорот.<ref name="sbcnews">{{cite web |url=https://sbcnews.co.uk/featurednews/2023/12/04/aspire-btobet-fallout/ |title=Aspire Global falls out with BtoBet founders over deal rewards |website=SBC News |date=4 декември 2023 |access-date=23 март 2026}}</ref><ref name="igb">{{cite web |url=https://igamingbusiness.com/finance/aspire-to-acquire-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire to acquire BtoBet in €20m deal |author=Aaron Noy |website=iGB |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во декември 2023 година, Лештар и ко-основачот и извршен директор на BtoBet, Алесандро Фрид, поднеле правно барање до Високиот суд на Англија и Велс против Aspire Global. Тие тврделе дека Aspire ги прекршил условите од Договорот за купопродажба на акции со намерно намалување на резултатите на ЕБИТДА (EBITDA) на BtoBet за 2022 година, со цел да се намали сумата што им се должи на основачите. Во тужбата се наведува дека трошоците направени од BtoBet за услуги што генерираат приход по 2022 година биле неправилно исклучени од пресметката, со што несразмерно се фаворизирал купувачот. Aspire ги отфрлил обвинувањата, тврдејќи дека BtoBet имала послаби резултати за време на периодот на проценка и дека нејзините производи не биле целосно соодветни по аквизицијата.<ref name="sbcnews"/> === Сопственост во медиуми === Лештар е активен во медиумскиот сектор во Северна Македонија од 2007 година, кога го купил неделникот „Форум плус“.<ref name="mom"/> Во 2009 година ја купил „[[Макфакс]]“, првата приватна новинска агенција во Северна Македонија, која подоцна станала дел од Clip Media Group, заедно со неколку други дигитални медиуми.<ref name="mom"/> Проектот Media Ownership Monitor (Монитор за сопственост на медиуми), поддржан од [[Репортери без граници]], ја идентификува Clip Media Group како значаен субјект во медиумската сопственост во земјата.<ref name="mom"/> === Hut4 Capital === По продажбата на „Сеавус“ и BtoBet, Лештар ја основал Hut4 Capital, приватна инвестициска група чии портфолио-компании оперираат во секторите за развој на софтвер („Синами“), дигитални медиуми (Clip Media Group), финтек, недвижности и мобилни игри.<ref name="slobodenpecat"/> == Извори == oa5bha2p7kjo2xfev0egpp2yx0763rx 5602950 5602947 2026-08-01T22:08:35Z Petkovski5000 135546 5602950 wikitext text/x-wiki {{Лице | име = Игор Лештар | родено_име = Игор Лештар | роден_датум= {{роден на и возраст|1972|6|11}} | роден_место= [[Упсала]], [[Шведска]] | државјанство = Шведска | занимање = претприемач, инвеститор | познат_по = основач на „Сеавус“ (Seavus), BtoBet и Hut4 Capital }} '''Игор Лештар''' (роден на 11 јуни 1972 во [[Упсала]], [[Шведска]]) е шведски претприемач и инвеститор, познат првенствено како основач на „[[Сеавус]]“ (Seavus), компанија за развој на софтвер и консалтинг, како и на BtoBet, провајдер на технологија за спортско обложување. Тој е исто така сопственик на Clip Media Group, најголемата компанија за дигитални медиуми во [[Северна Македонија]].<ref name="mom">{{cite web |url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/igor-leshtar/ |title=Igor Leshtar – Media Ownership Monitor |website=Media Ownership Monitor North Macedonia |access-date=23 март 2026}}</ref> == Кариера == === Сеавус === Лештар ја основал „Сеавус“ во 1999 година во [[Малме]], Шведска.<ref name="recursive">{{cite web |url=https://therecursive.com/north-macedonia-tech-origins-story-seavus-entrepreneurs/ |title=The Origin Story of an Ecosystem: Seavus' Tech Scene Legacy in North Macedonia |author=Bojan Stojkovski |website=The Recursive |date=19 октомври 2022 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во 2001 година, компанијата го отворила својот главен развоен центар во [[Скопје]].<ref name="recursive"/> Во 2004 година, под раководство на Лештар, „Сеавус“ се проширила надвор од Европа со отворање канцеларии за продажба во Бостон и Лондон, развивајќи нов интегриран систем за онлајн продажба за својот оддел за производи.<ref name="recursive"/> Компанијата подоцна пораснала, вработувајќи над 800 ИТ специјалисти во повеќе од 15 канцеларии во осум држави, опслужувајќи портфолио од над 4.000 клиенти, меѓу кои глобални телеком оператори, банки, финансиски институции и технолошки компании.<ref name="slobodenpecat">{{cite web |url=https://www.slobodenpecat.mk/igor-leshtar-prodazhbata-na-seavus-e-promislena-biznis-odluka-koja-otvora-novi-perspektivi-za-kompanijata/ |title=Игор Лештар: Продажбата на „Seavus“ е промислена бизнис одлука која отвора нови перспективи за компанијата |website=Слободен печат |date=11 декември 2020 |language=mk |access-date=23 март 2026}}</ref> „Сеавус“ станала значајна сила во технолошкиот екосистем на Северна Македонија. Многу поранешни вработени подоцна основале сопствени компании, создавајќи мрежа која во медиумите е опишана како „Сеавус мафија“, аналогно на [[PayPal мафија|PayPal мафијата]].<ref name="recursive"/> Помеѓу 2011 и 2022 година, компанијата раководела со акцелераторска програма преку која биле поддржани повеќе од 45 стартапи во областите финтек, вештачка интелигенција, блокчејн, игри и е-трговија.<ref name="recursive"/> Во 2019 година, „Сеавус“ била рангирана меѓу топ 50-те глобални провајдери на менаџирани услуги на листата MSP 501 на Channel Futures.<ref name="channelfutures">{{cite web |url=https://www.channelfutures.com/msp-501/channel-futures-reveals-2019-msp-501 |title=Channel Futures Reveals 2019 MSP 501 |website=Channel Futures |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја извршувал функцијата извршен директор (CEO) на „Сеавус“ до февруари 2017 година, по што преминал на позицијата претседател на Управниот одбор.<ref name="slobodenpecat"/> Во 2020 година, „Сеавус“ била купена од Арикома груп (ARICOMA Group), подружница на холдингот ККЦГ (KKCG), која во моментот на аквизицијата имала консолидирани приходи од 300 милиони евра и над 2.800 вработени.<ref name="aricoma">{{cite web |url=https://www.autocont.com/tiskove-zpravy/ARICOMA-Group-kupuje-svedskou-technologickou-spole |title=ARICOMA Group will acquire the technology company Seavus |website=Autocont |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја опишал продажбата како промислена стратешка одлука за овозможување поголема меѓународна експанзија преку посилен финансиски партнер, додавајќи дека се планирани нови вработувања со цел компанијата да достигне 2.500 до 3.000 вработени.<ref name="slobodenpecat"/> По аквизицијата, секторот за софтверски производи на „Сеавус“ бил одвоен и продолжил да работи независно како „Синами“ (Synami), додека секторот за ИТ услуги се интегрирал во Qinshift.<ref name="recursive"/> === BtoBet === Во 1999 година, Лештар основал оддел за iGaming во рамките на „Сеавус“, кој во 2017 година бил издвоен како независна компанија под името BtoBet, специјализирана за B2B софтверски решенија и услуги за спортско обложување.<ref name="egr">{{cite web |url=https://www.egr.global/intel/news/aspire-global-acquires-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire Global acquires sports betting provider BtoBet in €20m deal |author=Robert Simmons |website=EGR Intel |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во септември 2020 година, BtoBet била купена од Aspire Global во зделка структурирана како готовинско плаќање од 15 милиони евра, со дополнителни 5 милиони евра (earnout) врз основа на перформансите на компанијата во 12-те месеци по затворањето на договорот.<ref name="sbcnews">{{cite web |url=https://sbcnews.co.uk/featurednews/2023/12/04/aspire-btobet-fallout/ |title=Aspire Global falls out with BtoBet founders over deal rewards |website=SBC News |date=4 декември 2023 |access-date=23 март 2026}}</ref><ref name="igb">{{cite web |url=https://igamingbusiness.com/finance/aspire-to-acquire-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire to acquire BtoBet in €20m deal |author=Aaron Noy |website=iGB |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во декември 2023 година, Лештар и ко-основачот и извршен директор на BtoBet, Алесандро Фрид, поднеле правно барање до Високиот суд на Англија и Велс против Aspire Global. Тие тврделе дека Aspire ги прекршил условите од Договорот за купопродажба на акции со намерно намалување на резултатите на ЕБИТДА (EBITDA) на BtoBet за 2022 година, со цел да се намали сумата што им се должи на основачите. Во тужбата се наведува дека трошоците направени од BtoBet за услуги што генерираат приход по 2022 година биле неправилно исклучени од пресметката, со што несразмерно се фаворизирал купувачот. Aspire ги отфрлил обвинувањата, тврдејќи дека BtoBet имала послаби резултати за време на периодот на проценка и дека нејзините производи не биле целосно соодветни по аквизицијата.<ref name="sbcnews"/> === Сопственост во медиуми === Лештар е активен во медиумскиот сектор во Северна Македонија од 2007 година, кога го купил неделникот „Форум плус“.<ref name="mom"/> Во 2009 година ја купил „[[Макфакс]]“, првата приватна новинска агенција во Северна Македонија, која подоцна станала дел од Clip Media Group, заедно со неколку други дигитални медиуми.<ref name="mom"/> Проектот Media Ownership Monitor (Монитор за сопственост на медиуми), поддржан од [[Репортери без граници]], ја идентификува Clip Media Group како значаен субјект во медиумската сопственост во земјата.<ref name="mom"/> === Hut4 Capital === По продажбата на „Сеавус“ и BtoBet, Лештар ја основал Hut4 Capital, приватна инвестициска група чии портфолио-компании оперираат во секторите за развој на софтвер („Синами“), дигитални медиуми (Clip Media Group), финтек, недвижности и мобилни игри.<ref name="slobodenpecat"/> == Извори == <references /> [[Категорија:Биографија]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ qvzoevpi5i29gbrkpizs97c5x51y1sl 5602955 5602950 2026-08-01T22:25:21Z Petkovski5000 135546 Дополнување на биографија и детали. 5602955 wikitext text/x-wiki {{Лице | име = Игор Лештар | родено_име = Игор Лештар | роден_датум= {{роден на и возраст|1972|6|11}} | роден_место= [[Упсала]], [[Шведска]] | државјанство = Шведска | занимање = претприемач, инвеститор | познат_по = основач на „Сивус“ (Seavus), BtoBet и Hut4 Capital }} {{Infobox person|name=Игор Лештар|birth place=Упсала, Шведска|known for=Основач на Сивус, BtoBet|birth date=11 Јуни 1972|organizations=Hut4 Capital, Synami|website=https://www.hut4.com|image=Igor_Lestar.jpg}} '''Игор Лештар''' (роден на 11 јуни 1972 во [[Упсала]], [[Шведска]]) е шведски претприемач и инвеститор, познат првенствено како основач на „[[Сеавус|Сивус]]“ (Seavus), компанија за развој на софтвер и консалтинг, како и на BtoBet, провајдер на технологија за спортско обложување. Тој е исто така сопственик на Clip Media Group, најголемата компанија за дигитални медиуми во [[Северна Македонија]].<ref name="mom">{{cite web |url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/igor-leshtar/ |title=Igor Leshtar – Media Ownership Monitor |website=Media Ownership Monitor North Macedonia |access-date=23 март 2026}}</ref> == Кариера == === Сеавус === Лештар ја основал „Сивус“ во 1999 година во [[Малме]], Шведска.<ref name="recursive">{{cite web |url=https://therecursive.com/north-macedonia-tech-origins-story-seavus-entrepreneurs/ |title=The Origin Story of an Ecosystem: Seavus' Tech Scene Legacy in North Macedonia |author=Bojan Stojkovski |website=The Recursive |date=19 октомври 2022 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во 2001 година, компанијата го отворила својот главен развоен центар во [[Скопје]].<ref name="recursive"/> Во 2004 година, под раководство на Лештар, „Сивус“ се проширила надвор од Европа со отворање канцеларии за продажба во Бостон и Лондон, развивајќи нов интегриран систем за онлајн продажба за својот оддел за производи.<ref name="recursive"/> Компанијата подоцна пораснала, вработувајќи над 800 ИТ специјалисти во повеќе од 15 канцеларии во осум држави, опслужувајќи портфолио од над 4.000 клиенти, меѓу кои глобални телеком оператори, банки, финансиски институции и технолошки компании.<ref name="slobodenpecat">{{cite web |url=https://www.slobodenpecat.mk/igor-leshtar-prodazhbata-na-seavus-e-promislena-biznis-odluka-koja-otvora-novi-perspektivi-za-kompanijata/ |title=Игор Лештар: Продажбата на „Seavus“ е промислена бизнис одлука која отвора нови перспективи за компанијата |website=Слободен печат |date=11 декември 2020 |language=mk |access-date=23 март 2026}}</ref> „Сивус“ станала значајна сила во технолошкиот екосистем на Северна Македонија. Многу поранешни вработени подоцна основале сопствени компании, создавајќи мрежа која во медиумите е опишана како „Сивус мафија“, аналогно на [[PayPal мафија|PayPal мафијата]].<ref name="recursive"/> Помеѓу 2011 и 2022 година, компанијата раководела со акцелераторска програма преку која биле поддржани повеќе од 45 стартапи во областите финтек, вештачка интелигенција, блокчејн, игри и е-трговија.<ref name="recursive"/> Во 2019 година, „Сивус“ била рангирана меѓу топ 50-те глобални провајдери на менаџирани услуги на листата MSP 501 на Channel Futures.<ref name="channelfutures">{{cite web |url=https://www.channelfutures.com/msp-501/channel-futures-reveals-2019-msp-501 |title=Channel Futures Reveals 2019 MSP 501 |website=Channel Futures |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја извршувал функцијата извршен директор (CEO) на „Сивус“ до февруари 2017 година, по што преминал на позицијата претседател на Управниот одбор.<ref name="slobodenpecat"/> Во 2020 година, „Сивус“ била купена од Арикома груп (ARICOMA Group), подружница на холдингот ККЦГ (KKCG), која во моментот на аквизицијата имала консолидирани приходи од 300 милиони евра и над 2.800 вработени.<ref name="aricoma">{{cite web |url=https://www.autocont.com/tiskove-zpravy/ARICOMA-Group-kupuje-svedskou-technologickou-spole |title=ARICOMA Group will acquire the technology company Seavus |website=Autocont |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја опишал продажбата како промислена стратешка одлука за овозможување поголема меѓународна експанзија преку посилен финансиски партнер, додавајќи дека се планирани нови вработувања со цел компанијата да достигне 2.500 до 3.000 вработени.<ref name="slobodenpecat"/> По аквизицијата, секторот за софтверски производи на „Сивус“ бил одвоен и продолжил да работи независно како „Синами“ (Synami), додека секторот за ИТ услуги се интегрирал во Qinshift.<ref name="recursive"/> === BtoBet === Во 1999 година, Лештар основал оддел за iGaming во рамките на „Сивус“, кој во 2017 година бил издвоен како независна компанија под името BtoBet, специјализирана за B2B софтверски решенија и услуги за спортско обложување.<ref name="egr">{{cite web |url=https://www.egr.global/intel/news/aspire-global-acquires-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire Global acquires sports betting provider BtoBet in €20m deal |author=Robert Simmons |website=EGR Intel |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во септември 2020 година, BtoBet била купена од Aspire Global во зделка структурирана како готовинско плаќање од 15 милиони евра, со дополнителни 5 милиони евра (earnout) врз основа на перформансите на компанијата во 12-те месеци по затворањето на договорот.<ref name="sbcnews">{{cite web |url=https://sbcnews.co.uk/featurednews/2023/12/04/aspire-btobet-fallout/ |title=Aspire Global falls out with BtoBet founders over deal rewards |website=SBC News |date=4 декември 2023 |access-date=23 март 2026}}</ref><ref name="igb">{{cite web |url=https://igamingbusiness.com/finance/aspire-to-acquire-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire to acquire BtoBet in €20m deal |author=Aaron Noy |website=iGB |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во декември 2023 година, Лештар и ко-основачот и извршен директор на BtoBet, Алесандро Фрид, поднеле правно барање до Високиот суд на Англија и Велс против Aspire Global. Тие тврделе дека Aspire ги прекршил условите од Договорот за купопродажба на акции со намерно намалување на резултатите на ЕБИТДА (EBITDA) на BtoBet за 2022 година, со цел да се намали сумата што им се должи на основачите. Во тужбата се наведува дека трошоците направени од BtoBet за услуги што генерираат приход по 2022 година биле неправилно исклучени од пресметката, со што несразмерно се фаворизирал купувачот. Aspire ги отфрлил обвинувањата, тврдејќи дека BtoBet имала послаби резултати за време на периодот на проценка и дека нејзините производи не биле целосно соодветни по аквизицијата.<ref name="sbcnews"/> === Сопственост во медиуми === Лештар е активен во медиумскиот сектор во Северна Македонија од 2007 година, кога го купил неделникот „Форум плус“.<ref name="mom"/> Во 2009 година ја купил „[[Макфакс]]“, првата приватна новинска агенција во Северна Македонија, која подоцна станала дел од Clip Media Group, заедно со неколку други дигитални медиуми.<ref name="mom"/> Проектот Media Ownership Monitor (Монитор за сопственост на медиуми), поддржан од [[Репортери без граници]], ја идентификува Clip Media Group како значаен субјект во медиумската сопственост во земјата.<ref name="mom"/> === Hut4 Capital === По продажбата на „Сивус“ и BtoBet, Лештар ја основал Hut4 Capital, приватна инвестициска група чии портфолио-компании оперираат во секторите за развој на софтвер („Синами“), дигитални медиуми (Clip Media Group), финтек, недвижности и мобилни игри.<ref name="slobodenpecat"/> == Извори == <references /> [[Категорија:Биографија]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ s7g6rtg60ig0yn5yupd3056o9w54um8 5602956 5602955 2026-08-01T22:26:26Z Petkovski5000 135546 /* Hut4 Capital */ 5602956 wikitext text/x-wiki {{Лице | име = Игор Лештар | родено_име = Игор Лештар | роден_датум= {{роден на и возраст|1972|6|11}} | роден_место= [[Упсала]], [[Шведска]] | државјанство = Шведска | занимање = претприемач, инвеститор | познат_по = основач на „Сивус“ (Seavus), BtoBet и Hut4 Capital }} {{Infobox person|name=Игор Лештар|birth place=Упсала, Шведска|known for=Основач на Сивус, BtoBet|birth date=11 Јуни 1972|organizations=Hut4 Capital, Synami|website=https://www.hut4.com|image=Igor_Lestar.jpg}} '''Игор Лештар''' (роден на 11 јуни 1972 во [[Упсала]], [[Шведска]]) е шведски претприемач и инвеститор, познат првенствено како основач на „[[Сеавус|Сивус]]“ (Seavus), компанија за развој на софтвер и консалтинг, како и на BtoBet, провајдер на технологија за спортско обложување. Тој е исто така сопственик на Clip Media Group, најголемата компанија за дигитални медиуми во [[Северна Македонија]].<ref name="mom">{{cite web |url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/igor-leshtar/ |title=Igor Leshtar – Media Ownership Monitor |website=Media Ownership Monitor North Macedonia |access-date=23 март 2026}}</ref> == Кариера == === Сеавус === Лештар ја основал „Сивус“ во 1999 година во [[Малме]], Шведска.<ref name="recursive">{{cite web |url=https://therecursive.com/north-macedonia-tech-origins-story-seavus-entrepreneurs/ |title=The Origin Story of an Ecosystem: Seavus' Tech Scene Legacy in North Macedonia |author=Bojan Stojkovski |website=The Recursive |date=19 октомври 2022 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во 2001 година, компанијата го отворила својот главен развоен центар во [[Скопје]].<ref name="recursive"/> Во 2004 година, под раководство на Лештар, „Сивус“ се проширила надвор од Европа со отворање канцеларии за продажба во Бостон и Лондон, развивајќи нов интегриран систем за онлајн продажба за својот оддел за производи.<ref name="recursive"/> Компанијата подоцна пораснала, вработувајќи над 800 ИТ специјалисти во повеќе од 15 канцеларии во осум држави, опслужувајќи портфолио од над 4.000 клиенти, меѓу кои глобални телеком оператори, банки, финансиски институции и технолошки компании.<ref name="slobodenpecat">{{cite web |url=https://www.slobodenpecat.mk/igor-leshtar-prodazhbata-na-seavus-e-promislena-biznis-odluka-koja-otvora-novi-perspektivi-za-kompanijata/ |title=Игор Лештар: Продажбата на „Seavus“ е промислена бизнис одлука која отвора нови перспективи за компанијата |website=Слободен печат |date=11 декември 2020 |language=mk |access-date=23 март 2026}}</ref> „Сивус“ станала значајна сила во технолошкиот екосистем на Северна Македонија. Многу поранешни вработени подоцна основале сопствени компании, создавајќи мрежа која во медиумите е опишана како „Сивус мафија“, аналогно на [[PayPal мафија|PayPal мафијата]].<ref name="recursive"/> Помеѓу 2011 и 2022 година, компанијата раководела со акцелераторска програма преку која биле поддржани повеќе од 45 стартапи во областите финтек, вештачка интелигенција, блокчејн, игри и е-трговија.<ref name="recursive"/> Во 2019 година, „Сивус“ била рангирана меѓу топ 50-те глобални провајдери на менаџирани услуги на листата MSP 501 на Channel Futures.<ref name="channelfutures">{{cite web |url=https://www.channelfutures.com/msp-501/channel-futures-reveals-2019-msp-501 |title=Channel Futures Reveals 2019 MSP 501 |website=Channel Futures |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја извршувал функцијата извршен директор (CEO) на „Сивус“ до февруари 2017 година, по што преминал на позицијата претседател на Управниот одбор.<ref name="slobodenpecat"/> Во 2020 година, „Сивус“ била купена од Арикома груп (ARICOMA Group), подружница на холдингот ККЦГ (KKCG), која во моментот на аквизицијата имала консолидирани приходи од 300 милиони евра и над 2.800 вработени.<ref name="aricoma">{{cite web |url=https://www.autocont.com/tiskove-zpravy/ARICOMA-Group-kupuje-svedskou-technologickou-spole |title=ARICOMA Group will acquire the technology company Seavus |website=Autocont |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја опишал продажбата како промислена стратешка одлука за овозможување поголема меѓународна експанзија преку посилен финансиски партнер, додавајќи дека се планирани нови вработувања со цел компанијата да достигне 2.500 до 3.000 вработени.<ref name="slobodenpecat"/> По аквизицијата, секторот за софтверски производи на „Сивус“ бил одвоен и продолжил да работи независно како „Синами“ (Synami), додека секторот за ИТ услуги се интегрирал во Qinshift.<ref name="recursive"/> === BtoBet === Во 1999 година, Лештар основал оддел за iGaming во рамките на „Сивус“, кој во 2017 година бил издвоен како независна компанија под името BtoBet, специјализирана за B2B софтверски решенија и услуги за спортско обложување.<ref name="egr">{{cite web |url=https://www.egr.global/intel/news/aspire-global-acquires-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire Global acquires sports betting provider BtoBet in €20m deal |author=Robert Simmons |website=EGR Intel |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во септември 2020 година, BtoBet била купена од Aspire Global во зделка структурирана како готовинско плаќање од 15 милиони евра, со дополнителни 5 милиони евра (earnout) врз основа на перформансите на компанијата во 12-те месеци по затворањето на договорот.<ref name="sbcnews">{{cite web |url=https://sbcnews.co.uk/featurednews/2023/12/04/aspire-btobet-fallout/ |title=Aspire Global falls out with BtoBet founders over deal rewards |website=SBC News |date=4 декември 2023 |access-date=23 март 2026}}</ref><ref name="igb">{{cite web |url=https://igamingbusiness.com/finance/aspire-to-acquire-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire to acquire BtoBet in €20m deal |author=Aaron Noy |website=iGB |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во декември 2023 година, Лештар и ко-основачот и извршен директор на BtoBet, Алесандро Фрид, поднеле правно барање до Високиот суд на Англија и Велс против Aspire Global. Тие тврделе дека Aspire ги прекршил условите од Договорот за купопродажба на акции со намерно намалување на резултатите на ЕБИТДА (EBITDA) на BtoBet за 2022 година, со цел да се намали сумата што им се должи на основачите. Во тужбата се наведува дека трошоците направени од BtoBet за услуги што генерираат приход по 2022 година биле неправилно исклучени од пресметката, со што несразмерно се фаворизирал купувачот. Aspire ги отфрлил обвинувањата, тврдејќи дека BtoBet имала послаби резултати за време на периодот на проценка и дека нејзините производи не биле целосно соодветни по аквизицијата.<ref name="sbcnews"/> === Сопственост во медиуми === Лештар е активен во медиумскиот сектор во Северна Македонија од 2007 година, кога го купил неделникот „Форум плус“.<ref name="mom"/> Во 2009 година ја купил „[[Макфакс]]“, првата приватна новинска агенција во Северна Македонија, која подоцна станала дел од Clip Media Group, заедно со неколку други дигитални медиуми.<ref name="mom"/> Проектот Media Ownership Monitor (Монитор за сопственост на медиуми), поддржан од [[Репортери без граници]], ја идентификува Clip Media Group како значаен субјект во медиумската сопственост во земјата.<ref name="mom"/> === Hut4 Capital === По продажбата на „Сивус“ и BtoBet, Лештар ја основал Hut4 Capital, приватна инвестициска група чии портфолио-компании оперираат во секторите за развој на софтвер („[https://synami.com Синами]“), дигитални медиуми (Clip Media Group), финтек, недвижности и мобилни игри.<ref name="slobodenpecat"/> == Извори == <references /> [[Категорија:Биографија]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 4jdy0sbwjepejoirbn66wi9wjuape9x 5602957 5602956 2026-08-01T22:30:56Z Petkovski5000 135546 5602957 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Игор Лештар|birth place=Упсала, Шведска|known for=Основач на Сивус, BtoBet|birth date=11 Јуни 1972|organizations=Hut4 Capital, Synami|website=https://www.hut4.com|image=Igor_Lestar.jpg}} '''Игор Лештар''' (роден на 11 јуни 1972 во [[Упсала]], [[Шведска]]) е шведски претприемач и инвеститор, познат првенствено како основач на „[[Сеавус|Сивус]]“ (Seavus), компанија за развој на софтвер и консалтинг, како и на BtoBet, провајдер на технологија за спортско обложување. Тој е исто така сопственик на Clip Media Group, најголемата компанија за дигитални медиуми во [[Северна Македонија]].<ref name="mom">{{cite web |url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/igor-leshtar/ |title=Igor Leshtar – Media Ownership Monitor |website=Media Ownership Monitor North Macedonia |access-date=23 март 2026}}</ref> == Кариера == === Сеавус === Лештар ја основал „Сивус“ во 1999 година во [[Малме]], Шведска.<ref name="recursive">{{cite web |url=https://therecursive.com/north-macedonia-tech-origins-story-seavus-entrepreneurs/ |title=The Origin Story of an Ecosystem: Seavus' Tech Scene Legacy in North Macedonia |author=Bojan Stojkovski |website=The Recursive |date=19 октомври 2022 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во 2001 година, компанијата го отворила својот главен развоен центар во [[Скопје]].<ref name="recursive"/> Во 2004 година, под раководство на Лештар, „Сивус“ се проширила надвор од Европа со отворање канцеларии за продажба во Бостон и Лондон, развивајќи нов интегриран систем за онлајн продажба за својот оддел за производи.<ref name="recursive"/> Компанијата подоцна пораснала, вработувајќи над 800 ИТ специјалисти во повеќе од 15 канцеларии во осум држави, опслужувајќи портфолио од над 4.000 клиенти, меѓу кои глобални телеком оператори, банки, финансиски институции и технолошки компании.<ref name="slobodenpecat">{{cite web |url=https://www.slobodenpecat.mk/igor-leshtar-prodazhbata-na-seavus-e-promislena-biznis-odluka-koja-otvora-novi-perspektivi-za-kompanijata/ |title=Игор Лештар: Продажбата на „Seavus“ е промислена бизнис одлука која отвора нови перспективи за компанијата |website=Слободен печат |date=11 декември 2020 |language=mk |access-date=23 март 2026}}</ref> „Сивус“ станала значајна сила во технолошкиот екосистем на Северна Македонија. Многу поранешни вработени подоцна основале сопствени компании, создавајќи мрежа која во медиумите е опишана како „Сивус мафија“, аналогно на [[PayPal мафија|PayPal мафијата]].<ref name="recursive"/> Помеѓу 2011 и 2022 година, компанијата раководела со акцелераторска програма преку која биле поддржани повеќе од 45 стартапи во областите финтек, вештачка интелигенција, блокчејн, игри и е-трговија.<ref name="recursive"/> Во 2019 година, „Сивус“ била рангирана меѓу топ 50-те глобални провајдери на менаџирани услуги на листата MSP 501 на Channel Futures.<ref name="channelfutures">{{cite web |url=https://www.channelfutures.com/msp-501/channel-futures-reveals-2019-msp-501 |title=Channel Futures Reveals 2019 MSP 501 |website=Channel Futures |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја извршувал функцијата извршен директор (CEO) на „Сивус“ до февруари 2017 година, по што преминал на позицијата претседател на Управниот одбор.<ref name="slobodenpecat"/> Во 2020 година, „Сивус“ била купена од Арикома груп (ARICOMA Group), подружница на холдингот ККЦГ (KKCG), која во моментот на аквизицијата имала консолидирани приходи од 300 милиони евра и над 2.800 вработени.<ref name="aricoma">{{cite web |url=https://www.autocont.com/tiskove-zpravy/ARICOMA-Group-kupuje-svedskou-technologickou-spole |title=ARICOMA Group will acquire the technology company Seavus |website=Autocont |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја опишал продажбата како промислена стратешка одлука за овозможување поголема меѓународна експанзија преку посилен финансиски партнер, додавајќи дека се планирани нови вработувања со цел компанијата да достигне 2.500 до 3.000 вработени.<ref name="slobodenpecat"/> По аквизицијата, секторот за софтверски производи на „Сивус“ бил одвоен и продолжил да работи независно како „Синами“ (Synami), додека секторот за ИТ услуги се интегрирал во Qinshift.<ref name="recursive"/> === BtoBet === Во 1999 година, Лештар основал оддел за iGaming во рамките на „Сивус“, кој во 2017 година бил издвоен како независна компанија под името BtoBet, специјализирана за B2B софтверски решенија и услуги за спортско обложување.<ref name="egr">{{cite web |url=https://www.egr.global/intel/news/aspire-global-acquires-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire Global acquires sports betting provider BtoBet in €20m deal |author=Robert Simmons |website=EGR Intel |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во септември 2020 година, BtoBet била купена од Aspire Global во зделка структурирана како готовинско плаќање од 15 милиони евра, со дополнителни 5 милиони евра (earnout) врз основа на перформансите на компанијата во 12-те месеци по затворањето на договорот.<ref name="sbcnews">{{cite web |url=https://sbcnews.co.uk/featurednews/2023/12/04/aspire-btobet-fallout/ |title=Aspire Global falls out with BtoBet founders over deal rewards |website=SBC News |date=4 декември 2023 |access-date=23 март 2026}}</ref><ref name="igb">{{cite web |url=https://igamingbusiness.com/finance/aspire-to-acquire-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire to acquire BtoBet in €20m deal |author=Aaron Noy |website=iGB |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во декември 2023 година, Лештар и ко-основачот и извршен директор на BtoBet, Алесандро Фрид, поднеле правно барање до Високиот суд на Англија и Велс против Aspire Global. Тие тврделе дека Aspire ги прекршил условите од Договорот за купопродажба на акции со намерно намалување на резултатите на ЕБИТДА (EBITDA) на BtoBet за 2022 година, со цел да се намали сумата што им се должи на основачите. Во тужбата се наведува дека трошоците направени од BtoBet за услуги што генерираат приход по 2022 година биле неправилно исклучени од пресметката, со што несразмерно се фаворизирал купувачот. Aspire ги отфрлил обвинувањата, тврдејќи дека BtoBet имала послаби резултати за време на периодот на проценка и дека нејзините производи не биле целосно соодветни по аквизицијата.<ref name="sbcnews"/> === Сопственост во медиуми === Лештар е активен во медиумскиот сектор во Северна Македонија од 2007 година, кога го купил неделникот „Форум плус“.<ref name="mom"/> Во 2009 година ја купил „[[Макфакс]]“, првата приватна новинска агенција во Северна Македонија, која подоцна станала дел од Clip Media Group, заедно со неколку други дигитални медиуми.<ref name="mom"/> Проектот Media Ownership Monitor (Монитор за сопственост на медиуми), поддржан од [[Репортери без граници]], ја идентификува Clip Media Group како значаен субјект во медиумската сопственост во земјата.<ref name="mom"/> === Hut4 Capital === По продажбата на „Сивус“ и BtoBet, Лештар ја основал Hut4 Capital, приватна инвестициска група чии портфолио-компании оперираат во секторите за развој на софтвер („[https://synami.com Синами]“), дигитални медиуми (Clip Media Group), финтек, недвижности и мобилни игри.<ref name="slobodenpecat"/> == Извори == <references /> [[Категорија:Биографија]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 3mmno3v18uuo2dvr4a02ekr51urhwvd 5602972 5602957 2026-08-01T23:47:31Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Igor_Lestar.jpg|Igor_Lestar.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Didym|Didym]] поради: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 5602972 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Игор Лештар|birth place=Упсала, Шведска|known for=Основач на Сивус, BtoBet|birth date=11 Јуни 1972|organizations=Hut4 Capital, Synami|website=https://www.hut4.com|image=}} '''Игор Лештар''' (роден на 11 јуни 1972 во [[Упсала]], [[Шведска]]) е шведски претприемач и инвеститор, познат првенствено како основач на „[[Сеавус|Сивус]]“ (Seavus), компанија за развој на софтвер и консалтинг, како и на BtoBet, провајдер на технологија за спортско обложување. Тој е исто така сопственик на Clip Media Group, најголемата компанија за дигитални медиуми во [[Северна Македонија]].<ref name="mom">{{cite web |url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/en/owner/individual-owners/detail/owner/owner/show/igor-leshtar/ |title=Igor Leshtar – Media Ownership Monitor |website=Media Ownership Monitor North Macedonia |access-date=23 март 2026}}</ref> == Кариера == === Сеавус === Лештар ја основал „Сивус“ во 1999 година во [[Малме]], Шведска.<ref name="recursive">{{cite web |url=https://therecursive.com/north-macedonia-tech-origins-story-seavus-entrepreneurs/ |title=The Origin Story of an Ecosystem: Seavus' Tech Scene Legacy in North Macedonia |author=Bojan Stojkovski |website=The Recursive |date=19 октомври 2022 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во 2001 година, компанијата го отворила својот главен развоен центар во [[Скопје]].<ref name="recursive"/> Во 2004 година, под раководство на Лештар, „Сивус“ се проширила надвор од Европа со отворање канцеларии за продажба во Бостон и Лондон, развивајќи нов интегриран систем за онлајн продажба за својот оддел за производи.<ref name="recursive"/> Компанијата подоцна пораснала, вработувајќи над 800 ИТ специјалисти во повеќе од 15 канцеларии во осум држави, опслужувајќи портфолио од над 4.000 клиенти, меѓу кои глобални телеком оператори, банки, финансиски институции и технолошки компании.<ref name="slobodenpecat">{{cite web |url=https://www.slobodenpecat.mk/igor-leshtar-prodazhbata-na-seavus-e-promislena-biznis-odluka-koja-otvora-novi-perspektivi-za-kompanijata/ |title=Игор Лештар: Продажбата на „Seavus“ е промислена бизнис одлука која отвора нови перспективи за компанијата |website=Слободен печат |date=11 декември 2020 |language=mk |access-date=23 март 2026}}</ref> „Сивус“ станала значајна сила во технолошкиот екосистем на Северна Македонија. Многу поранешни вработени подоцна основале сопствени компании, создавајќи мрежа која во медиумите е опишана како „Сивус мафија“, аналогно на [[PayPal мафија|PayPal мафијата]].<ref name="recursive"/> Помеѓу 2011 и 2022 година, компанијата раководела со акцелераторска програма преку која биле поддржани повеќе од 45 стартапи во областите финтек, вештачка интелигенција, блокчејн, игри и е-трговија.<ref name="recursive"/> Во 2019 година, „Сивус“ била рангирана меѓу топ 50-те глобални провајдери на менаџирани услуги на листата MSP 501 на Channel Futures.<ref name="channelfutures">{{cite web |url=https://www.channelfutures.com/msp-501/channel-futures-reveals-2019-msp-501 |title=Channel Futures Reveals 2019 MSP 501 |website=Channel Futures |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја извршувал функцијата извршен директор (CEO) на „Сивус“ до февруари 2017 година, по што преминал на позицијата претседател на Управниот одбор.<ref name="slobodenpecat"/> Во 2020 година, „Сивус“ била купена од Арикома груп (ARICOMA Group), подружница на холдингот ККЦГ (KKCG), која во моментот на аквизицијата имала консолидирани приходи од 300 милиони евра и над 2.800 вработени.<ref name="aricoma">{{cite web |url=https://www.autocont.com/tiskove-zpravy/ARICOMA-Group-kupuje-svedskou-technologickou-spole |title=ARICOMA Group will acquire the technology company Seavus |website=Autocont |access-date=23 март 2026}}</ref> Лештар ја опишал продажбата како промислена стратешка одлука за овозможување поголема меѓународна експанзија преку посилен финансиски партнер, додавајќи дека се планирани нови вработувања со цел компанијата да достигне 2.500 до 3.000 вработени.<ref name="slobodenpecat"/> По аквизицијата, секторот за софтверски производи на „Сивус“ бил одвоен и продолжил да работи независно како „Синами“ (Synami), додека секторот за ИТ услуги се интегрирал во Qinshift.<ref name="recursive"/> === BtoBet === Во 1999 година, Лештар основал оддел за iGaming во рамките на „Сивус“, кој во 2017 година бил издвоен како независна компанија под името BtoBet, специјализирана за B2B софтверски решенија и услуги за спортско обложување.<ref name="egr">{{cite web |url=https://www.egr.global/intel/news/aspire-global-acquires-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire Global acquires sports betting provider BtoBet in €20m deal |author=Robert Simmons |website=EGR Intel |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во септември 2020 година, BtoBet била купена од Aspire Global во зделка структурирана како готовинско плаќање од 15 милиони евра, со дополнителни 5 милиони евра (earnout) врз основа на перформансите на компанијата во 12-те месеци по затворањето на договорот.<ref name="sbcnews">{{cite web |url=https://sbcnews.co.uk/featurednews/2023/12/04/aspire-btobet-fallout/ |title=Aspire Global falls out with BtoBet founders over deal rewards |website=SBC News |date=4 декември 2023 |access-date=23 март 2026}}</ref><ref name="igb">{{cite web |url=https://igamingbusiness.com/finance/aspire-to-acquire-btobet-in-e20m-deal/ |title=Aspire to acquire BtoBet in €20m deal |author=Aaron Noy |website=iGB |date=17 септември 2020 |access-date=23 март 2026}}</ref> Во декември 2023 година, Лештар и ко-основачот и извршен директор на BtoBet, Алесандро Фрид, поднеле правно барање до Високиот суд на Англија и Велс против Aspire Global. Тие тврделе дека Aspire ги прекршил условите од Договорот за купопродажба на акции со намерно намалување на резултатите на ЕБИТДА (EBITDA) на BtoBet за 2022 година, со цел да се намали сумата што им се должи на основачите. Во тужбата се наведува дека трошоците направени од BtoBet за услуги што генерираат приход по 2022 година биле неправилно исклучени од пресметката, со што несразмерно се фаворизирал купувачот. Aspire ги отфрлил обвинувањата, тврдејќи дека BtoBet имала послаби резултати за време на периодот на проценка и дека нејзините производи не биле целосно соодветни по аквизицијата.<ref name="sbcnews"/> === Сопственост во медиуми === Лештар е активен во медиумскиот сектор во Северна Македонија од 2007 година, кога го купил неделникот „Форум плус“.<ref name="mom"/> Во 2009 година ја купил „[[Макфакс]]“, првата приватна новинска агенција во Северна Македонија, која подоцна станала дел од Clip Media Group, заедно со неколку други дигитални медиуми.<ref name="mom"/> Проектот Media Ownership Monitor (Монитор за сопственост на медиуми), поддржан од [[Репортери без граници]], ја идентификува Clip Media Group како значаен субјект во медиумската сопственост во земјата.<ref name="mom"/> === Hut4 Capital === По продажбата на „Сивус“ и BtoBet, Лештар ја основал Hut4 Capital, приватна инвестициска група чии портфолио-компании оперираат во секторите за развој на софтвер („[https://synami.com Синами]“), дигитални медиуми (Clip Media Group), финтек, недвижности и мобилни игри.<ref name="slobodenpecat"/> == Извори == <references /> [[Категорија:Биографија]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 7l9qklu1l8t22cuxk53ile0a20mqddy Реткоцветна незаборавка 0 1390573 5603044 5598497 2026-08-02T09:26:28Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден (2) 5603044 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Myosotis sparsiflora TK 2022-04-28 1.jpg | taxon = Myosotis sparsiflora | authority = J.C.Mikan ex Pohl }} '''Реткоцветна незаборавка''' ({{langx|la|Myosotis sparsiflora}}) — едногодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:119250-1|title=Myosotis sparsiflora J.C.Mikan ex Pohl {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот домороден опсег е од Средна Европа до Југозападен [[Сибир]], како и Јужна Финска.<ref name="POWO"/> ==Опис== Реткоцветната незаборавка е [[едногодишно растение]], високо од 15 до 40 см. [[Стебло]]то ѝ e тенко, подигнато или вертикално, често многу разгрането, со надолу свиткани четинести влакна. Базалните и најдолните стеблени листови се издолжено-лопатовидни, елиптични до јајцевидни, стеснети во подолга или покуса дршка, долги 30 до 80 мм (заедно со лисната дршка), широки 4 до 20 мм, од двете страни со расфрлени четинести влакна. Средните и горните стеблени листови се елиптични, јајцевидно-ланцетни или ланцетни, приседнати, долги 20 до 75 мм, широки 6 до 16 мм, со слична влакнавост како и базалните листови. [[Цвет]]овите собрани во растресити срповидни [[соцветие|соцветија]] од мал број цветови. Сите цветови со исклучок на најгорните цветови во соцветието со [[прицветник|прицветници]] (брактеи) слични на стеблените листови. Најдолните цветови при образување на плодот имаат многу издолжени дршки (до 20 мм), кои обично се свиткани надолу. [[Чашка]]та е yвончевидна, долга 1,5–2 мм долга, при образување на плодот се издолжува до 3–5 мм, всечена од 1/2 до 2/3 на 5 ланцетно-триаголни запци, во основата со кукесто свиткани влакна, во горниот дел со прилегнати исправени влакна, не отпаѓа. [[Венечно ливче|Венчето]] е со куса венечна трубичка, проширениот дел од венчето има пречник од 2–2,5 мм, и е светлосино. Оревчињата се јајцевидни, без јасни странични рабови, долги 1,8–2,5 мм, широки околу 1,5 мм, без јасно изразена надолжна бразда, темнозеленикави до кафеави.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=162-163|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=31 март 2026}}</ref> ==Живеалиште== На засенчени места, покрај [[пат]]ишта, железнички пруги, бавчи, [[поток|потоци]], во влажни шуми, на [[надморска височина]] од 100–1300 м.<ref name=FM/> ==Распространетост== Неговиот домороден опсег на распространетост е од [[Средна Европа]] до Југозападен [[Сибир]], како и Јужна [[Финска]].<ref name="POWO"/> ===Македонија=== Познат за Скопје – Градски парк, Водно, Матка; Жеденска Клисура – Коловозиште; Велес – с. Степанци, Азот: с. Теово – вливот на реката Брезица во реката Бабуна; Кавадарци – с. Бојанчиште; Демир Капија – с. Градец, жел. ст. „Клисура“; Струмица – с. Банско; Сува Гора – с. Челопек, Тетово – с. Лешок, Тетово – парк; Маврово – Трница, „Кожа“; Бистра – с. Јанче; Кичево – Илиница, манастирот „Св. Пречиста“; Мариово – Селечка Планина; Македонски Брод – с. Девич.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Myosotis sparsiflora}} {{Викивидови-ред|Myosotis sparsiflora}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Незаборавка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] m0c3c2369ypioho57yhtw3mlbuc4vjp Чарлс Рајт 0 1390714 5602914 5540014 2026-08-01T19:21:59Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602914 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Charles wright 5953.jpg|мини|Пулицерова награда Чарлс Рајт во 1998 година]] '''Чарлс Рајт''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Charles Wright''; 25 август 1935) — американски поет и универзитетски професор. ==Животопис== Чарлс Рајт е роден во Пиквик Дем, во Бруклин, [[Тенеси]]. Учел на колеџот Дејвидсон и на Универзитетот во Ајова, а како добитник на Фулбрајтовата стипендија поминал една година на Универзитетот во Рим. По завршувањето на студиите, предавал во Италија, во [[Ајова]], како и на универзитетите [[Универзитет Принстон|Принстон]], [[Универзитет Колумбија|Колумбија]] и Универзитетот во Вирџинија во [[Шарлотсвил]], каде предавал [[англиска книжевност]].<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 89.</ref> ==Творештво== Рајт е добитник на повеќе награди за поезија и за превод, меѓу кои поважни се [[Пулицерова награда|Пулицеровата награда]] (во 1998 година за книгата „Црн зодијак“) и<ref name=pulitzer>{{Cite web |url=https://www.pulitzer.org/winners/charles-wright |title=Prize Winners by Category - Poetry |access-date=2023-10-06 |website=[[The Pulitzer Prizes]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803235333/https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/224 |archive-date=2023-08-03 |url-status=live}}</ref> Националната книжевна награда (во 1983 година за книгата „Кантри музика: Избрани рани песни“). Од 2014 до 2015 година бил 20-тиот Поетски лауреат на САД.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipea/A0002280.html|title=Poets Laureate of the United States}}</ref> Слично на [[Езра Паунд]] (чија поезија го привлекла додека бил војник во [[Италија]]), во својата поезија Рајт става нагласок врз поетската слика и често се повикува на старите кинески поети (на пример, [[Ли Хо]]), како и на [[Данте Алигиери]]. Неговите најважни дела се:<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 89.</ref> * Гробот на десната рака (The grave of the right hand, 1970) * Венецијанската тетратка (The Venice notebook, 1971) * Тежок товар (Hard freight, 1973) * Крвни линии (Bloodlines, 1975) * Кинеска трага (China trace, 1977) * Јужниот крст (The Southern cross, 1981) * Кантри музика: Избрани рани песни (Country music: Selected early poems, 1982) * Другата страна на реката (The other side of the river, 1984) * Зонска лузна (Zone scar, 1988) * Светот на десет илјади нешта: Песни 1980-1990 (The world of the ten thousand things: Poems 1980-1990, 1990) * Ксионија (Xionia, 1990) * Чикамауга (Chikamauga, 1995) * Црн зодијак (Black zodiac, 1997) * Апалачија (Appalachia, 1999) * Негативно синило: Избрнаи подоцнежни песни (Negative blue: Selected later poems, 2000) * Куса историја на сенката (A short history of the shadow, 2002) * Бизонска јога (Buffalo yoga, 2004) * Погрешната страна на виножитото (The wrong end of the rainbow, 2005) * Ткиво на лузната (Scar tissue, 2006) Критиката често го смета Рајт како дел од визионерската група поети во САД, меѓутоа него го привлекува и конкретниот свет при што во неговите песни [[Метафизика|метафизичкото]] се реализира низ сликите на физичкото. Покрај импресивната дескриптивна моќ, Рајт е познат и по наративниот квалитет на песните кои ја претставуваат неговата духовна [[автобиографија]] која е полна со дисконтинуитети и хумор, а на некои места ги користи и елементите од американскиот народен говор. Како метафизичките поети од 17 век, Рајт ги поврзува навидум независните слики, но претопувањето на спротивностите во неговата поезија е ново и забавно. Тој често се движи неочекувано од еден до друг стих, а стиховите изгледаат неповрзано, но оваа неповрзаност, заедно со празнините внатре во стихот укажува на нешто неискажливо, на просторот меѓу „нешто и ништо“.<ref>Petar Penda, „Predgovor“, во: Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 23.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски поети]] [[Категорија:Родени во 1935 година]] [[Категорија:Добитници на Пулицеровата награда]] 11ssmocurfjm22xw8gmvjhp03mmvgc1 Чарлс Џозеф Чемберлен 0 1391748 5602917 5542467 2026-08-01T19:27:06Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602917 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Charles Joseph Chamberlain 1863 — 1943.jpg|мини|Чарлс Џозеф Чемберлен ]] '''Чарлс Џозеф Чемберлен, доктор на науки''' (23 февруари 1863 – 5 февруари 1943) — [[Американци|американски]] [[Ботаника|ботаничар]], роден во близина на [[Саливан (Охајо)|Саливан]], [[Охајо]], и школуван на [[Оберлински колеџ|Оберлинскиот колеџ]] и на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], каде што го стекнал првиот докторат на одделот за ботаника на таа институција, и каде што бил долгогодишен вработен, станувајќи вонреден професор во 1911 година. Тој е познат по тоа што бил пионер во употребата на зоолошки техники во проучувањето на растенијата, особено во областа на микроскопските студии на ткива и клетки; негова специјалност била [[Цикасови|цикадата]]. Дал придонеси во ''Ботаничарски весник'' и бил автор на ''Методи во хистологијата на растенијата'' (1901) и ''Морфологијата на скриеносемениците'' (1903). Во соработка со Џон М. Култер, тој ја напишал ''Морфологијата на голосемениците'' (1910).  Чемберлен се оженил со Мери Е. Лајф во 1888 година и имале една ќерка; откако неговата сопруга починала во 1931 година, се оженил со Марта Стенли Латроп во 1938 година. Тој починал во [[Чикаго]], [[Илиноис]] 1943 г. {{Ботаничар|Chamb.|}} == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чемберлен, Чарлс Џозеф }} [[Категорија:Апсолвенти на Чикашкиот универзитет]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Родени во 1863 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] bn5a1mg74kkhepjjvvpbojfaa3vgz06 Клејфејс (филм) 0 1392430 5602868 5599418 2026-08-01T16:51:34Z Andrew012p 85224 5602868 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | image = Клејфејс филмски плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Џејмс Воткинс]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Мајк Фланаган]] * [[Хусеин Амини]] }} | story = Мајк Фланаган | based_on = {{based on|ликови|[[DC Comics]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Мет Ривс]] * Лин Харис * [[Џејмс Ган]] * [[Питер Сафран]] }} | starring = {{Plainlist| * [[Том Рис Харис]] * [[Наоми Еки]] * [[Давид Денсик]] * [[Макс Мингела]] * [[Еди Марсан]] }} | cinematography = [[Роб Харди]] | editing = [[Џон Харис]] | music = | studio = {{Plainlist| * [[DC Studios]] * 6th & Idaho Productions * Troll Court Entertainment * The Safran Company }} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = {{Филмдатум|2026|10|23}} г. (САД)<br>22 октомври 2026 г. (Македонија) | runtime = | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = ок. 40 милиони долари<ref name="Watkins" /> | gross = }} '''''Клејфејс''''' ({{Langx|en|Clayface}}) — претстоен [[Кинематографија на САД|американски]] [[суперхеројски филм]] во жанрот [[телесен хорор]], заснован на истоимениот лик од [[DC Comics]]. Ова е третиот филм во медиумската франшиза „Вселената на DC“. Производството е на [[DC Studios]] и 6th & Idaho Productions, а распределбата на [[Warner Bros. Pictures]]. Режисер на филмот е [[Џејмс Воткинс]], сценариото е дело на [[Мајк Фланаган]] и [[Хусеин Амини]], а улогата на Мет Хејген / Клејфејс ја толкува [[Том Рис Харис]]; во останатите улоги се појавуваат [[Наоми Еки]] и [[Макс Мингела]]. Според содржината, Хејген, глумец со изобличено лице, бара помош од научничка (Еки), благодарение на која неговото тело станува како глина. Фланаган разговарал за можноста за создавање филм за Клејфејс со раководителите на DC Studios, [[Џејмс Ган]] и [[Питер Сафран]], во март 2023 г., иако и претходно изразил желба да работи на проект во рамките на претходната франшиза „Проширената вселена на DC“. Работата на проектот и учеството на Фланаган биле потврдени во декември 2024 г. Фланаган не можел да го режира филмот поради зафатеност со други проекти, па затоа во февруари 2025 г. бил најмен Воткинс. Во мај, Амини започнал со преработка на сценариото, а во јуни Харис ја добил главната улога. Снимањето започнало во август 2025 г. Филмот ''Клејфејс'' ќе започне со прикажување во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] на 23 октомври 2026 г. и ќе биде дел од првото поглавје на „Вселената на DC“ насловено „Богови и чудовишта“. == Содржина == Филмот претставува телесен хорор за глумец во филмови од Б-категорија, чие лице е изобличено од [[гангстер]]. Во очај, тој бара помош од научничка што го претвора неговото тело во глина.<ref name="Watkins" /><ref name="AckieTHR" /> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Том Рис Харис]] || Мет Хејген / Клејфејс<ref name="HarriesTHR" /> |- | [[Наоми Еки]] || д-р Кејтлин Бејтс<ref name="AckieTheWrap" /> |- | [[Макс Мингела]] || полицискиот детектив од [[Готам]]<ref name="MinghellaTHR" /> |} == Наводи == <references> <ref name="Watkins">Информации за режијата и буџетот на филмот „Клејфејс“.</ref> <ref name="AckieTHR">„Naomi Ackie to Star in DC’s Clayface“ - The Hollywood Reporter.</ref> <ref name="HarriesTHR">„Tom Rhys Harries Cast as Matt Hagen in Clayface“ - The Hollywood Reporter.</ref> <ref name="AckieTheWrap">„Clayface Movie: Dr. Caitlin Bates Character Details“ - TheWrap.</ref> <ref name="MinghellaTHR">„Max Minghella Joins Clayface Cast“ - The Hollywood Reporter.</ref> </references> == Надворешни врски == * [https://www.clayfacemovie.com/ Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Американски филмови за чудовишта]] [[Категорија:Американски суперхеројски филмови]] [[Категорија:Филмови за глумци]] 8e006kcxyhkvnqrh9m5psgvp2me86xa Bufonia 0 1393335 5602991 5551322 2026-08-02T04:41:28Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602991 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |image = |image_caption = |taxon = Bufonia |authority = Sauvage }} '''''Bufonia''''' е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓаат на семејството [[Каранфили|Caryophyllaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:6215-1|title=Bufonia Sauvage {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=20 March 2021}}</ref> Неговиот домороден опсег е [[Макаронезија]], Европа, Медитеранот до Централна Азија.<ref name="POWO" /> Species:<ref name="POWO" /> {{Div col}} *''[[Bufonia alinihatii]]'' {{Small|Özdeniz}} *''[[Bufonia anatolica]]'' {{small|Chrtek & Krísa}} *''[[Bufonia calderae]]'' {{small|Chrtek & Krísa}} *''[[Bufonia calyculata]]'' {{small|Boiss. & Balansa}} *''[[Bufonia capitata]]'' {{small|Bornm.}} *''[[Bufonia capsularis]]'' {{small|Boiss. & Hausskn.}} *''[[Bufonia chevalieri]]'' {{small|Batt.}} *''[[Bufonia darvishii]]'' {{Small|Zeraatkar}} *''[[Bufonia duvaljouvei]]'' {{small|Batt. & Trab.}} *''[[Bufonia elata]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Bufonia elatior]]'' {{Small|(Chrtek & Křísa) Menemen}} *''[[Bufonia enervis]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Bufonia ephedrina]]'' {{small|Sam. ex Rech.f.}} *''[[Bufonia hebecalyx]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Bufonia iranica]]'' {{Small|Z.Rostami, Assadi & F.Ghahrem.}} *''[[Bufonia koelzii]]'' {{small|Rech.f.}} *''[[Bufonia kotschyana]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Bufonia leptoclada]]'' {{small|Rech.f.}} *''[[Bufonia macrocarpa]]'' {{small|Ser.}} *''[[Bufonia macropetala]]'' {{small|Willk.}} *''[[Bufonia micrantha]]'' {{small|Boiss. & Hausskn.}} *''[[Bufonia multiceps]]'' {{small|Decne.}} *''[[Bufonia murbeckii]]'' {{small|Emb.}} *''[[Bufonia oliveriana]]'' {{small|Ser.}} *''[[Bufonia ophiolithica]]'' {{Small|Ristow, J.Krause & Rätzel}} *''[[Bufonia pabotii]]'' {{small|Chrtek & Křísa}} *''[[Bufonia paniculata]]'' {{small|Dubois}} *''[[Bufonia parviflora]]'' {{small|Griseb.}} *''[[Bufonia perennis]]'' {{small|Pourr.}} *''[[Bufonia ramonensis]]'' {{small|Danin}} *''[[Bufonia sintenisii]]'' {{small|Freyn}} *''[[Bufonia stapfii]]'' {{small|Bornm.}} *''[[Bufonia stricta]]'' {{small|(Sm.) Gürke}} *''[[Bufonia takhtajanii]]'' {{small|Nersesian}} *''[[Bufonia tenuifolia]]'' {{small|L.}} *''[[Bufonia virgata]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Bufonia yildirimhanii]]'' {{small|Ilçim & Behçet}}{{Div col end}} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфили]] [[Категорија:Флора на Европа]] klq1z7erjkmnb6kazeu1s5hx44yqh84 Broussonetia 0 1393508 5602990 5558398 2026-08-02T04:41:12Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородени → омородни 5602990 wikitext text/x-wiki {{Таксономија|color=lightgreen|classis=[[Magnoliopsida]]|divisio=[[Tracheophyta]]|familia=[[Moraceae]]|genus='''''Broussonetia'''''|genus_authority=L'Hér. ex Vent.|name=Brosonecija|ordo=[[Rosales]]|regnum=[[Plantae]]|image=Broussonetia kazinoki (Moraceae) tree.JPG|image_caption=''[[Broussonetia kazinoki|B. kazinoki]]''|tribus=[[Dorstenieae]]|image2=Broussonetia papyrifera fruits.jpg|image2_caption=''Broussonetia papyrifera'' (paper mulberry)|subdivision_ranks=species|subdivision=*''[[Broussonetia harmandii]]'' {{small|Gagnep.}} *''[[Broussonetia kaempferi]]'' {{small|Siebold}} *''[[Broussonetia × kazinoki]]'' {{small|Siebold}} *''[[Broussonetia monoica]]'' {{small|Hance}} *''[[Paper mulberry|Broussonetia papyrifera]]'' {{small|(L.) L'Hér. ex Vent.}}|synonyms=*''Papyrius'' {{small|Lam. ex Cav. (1802)}} *''Smithiodendron'' {{small|Hu (1936)}} *''Stenochasma'' {{small|Miq. (1851)}}|synonyms_ref=<ref name=POWO/>}} '''''Broussonetia''''' претставува род од четири вида кој воедно вклучува и еден хибриден вид [[Дрво (растение)|дрвја]] од семејството [[црници]] кои биле домородни во источна Азија.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331428-2|title=''Broussonetia'' L'Hér. ex Vent. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|accessdate=22 April 2024}}</ref> Овие четири вида имаат висококвалитетни влакна кои се состојат од повеќе од 90% целулоза. Тие традиционално се користат за разни дневни потреби во Југоисточна Азија и за производство на хартија во Источна Азија, а е именуван по Пјер Мари Огист Брусоне, славен француски нудист.<ref name="Zhang2023">{{Наведена книга|title=香港100種景觀樹木圖鑑|last=Zhang|first=Allen|publisher=萬里機構|year=2023|isbn=9789621474872|location=Hong Kong|pages=54-56|language=zh-hant, en|trans-title=A Photographic Guide to 100 Ornamental Trees of Hong Kong}}</ref> Една од нив е ''Broussonetia papyrifera'', чии влакна од кората се користат за производство на традиционална хартија во [[Народна Република Кина|Кина]], [[Кореја]] и [[Јапонија]], а коренот кај австронезиските култури. Овој вид е широко воведен и станал [[Инвазивен вид|инвазивен]] во некои области. Не само што ''Broussonetia'' се користела за производство на хартија, но и други видови се широко користени во хартиената индустрија во историјата на овие три земји. Всушност, ''Broussonetia'' не е главен извор на нивната традиционална хартија, барем во Кореја и Јапонија. Главните материјални влакна од ханџи (корејска хартија) и васи (јапонска хартија) доаѓаат од ''[[Broussonetia × kazinoki]]''<ref>{{Наведено списание|last=Kuo, W. H., Liu, S. H., Chang, C. C., Hsieh, C. L., Li, Y. H., Ito, T., ... & Chung, K. F.|date=2022|title=Plastome phylogenomics of Allaeanthus, Broussonetia and Malaisia (Dorstenieae, Moraceae) and the origin of B.× kazinoki.|journal=Journal of Plant Research|pages=1–18}}</ref> која е позната како единствен хибрид во родот ''Broussonetia'' помеѓу ''B. monoica'' и ''B. papyrifera''. == Видови == Прифатени се четири вида и еден природен хибрид:<ref name="POWO"/> * ''[[Broussonetia harmandii]]'' {{Мали|Gagnep.}} – Лаос * ''[[Broussonetia kaempferi]]'' {{Мали|Siebold}} – јужно-централна и јужна Јапонија и островите Рјукју * ''[[Broussonetia × kazinoki]]'' {{Мали|Siebold}} – Јапонија, Кореја и островите Рјукју * ''[[Broussonetia monoica]]'' {{Мали|Hance}} – од источните Хималаи до јужна Кина, Виетнам, Хаинан, Тајван, островите Рјукју и Јапонија * ''[[Broussonetia papyrifera]]'' {{Мали|(L.) L'Hér. ex Vent.}} {{Мали|(L.) L'Hér. ex Vent.}} – Индиски потконтинент, Индокина, Тибет, Кина и Кореја == Фосилни записи == Само 5 [[фосил]]ни плодови од ''Broussonetia pygmaea'' се извлечени од бушотини од слатководните наоѓалишта од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати, [[Полска]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=104684 Flora of China: ''Broussonetia''] {{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Флора на Азија]] r6yccju7rmyd7zk0ubdq10jhpls0960 Кралски семеен ред на Чарлс III 0 1395258 5602915 5561097 2026-08-01T19:24:52Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602915 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Орден на Чарлс III}} [[Податотека:Charles III and Camilla, King and Queen of the United Kingdom with Donald and Melania Trump in 2025 at Windsor Castle State Banquet on 17 September 2025 (cropped).jpg|мини|Чарлс III и Камила, крал и кралица на Обединетото Кралство со Доналд и Меланија Трамп во 2025 година на државниот банкет во замокот Виндзор на 17 септември 2025 година (скратено)]] '''Орденот на Кралското семејство на Чарлс III''' е почест што им се доделува на женските членови на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] од страна на кралот [[Чарлс III]]. Орденот го носат примателите во формални пригоди.<ref name="royal.gov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|title=Royal Family Orders|work=Official website of the British monarchy|publisher=Royal Household|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307173343/https://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|archive-date=7 March 2013|accessdate=13 April 2016}}</ref> == Изглед == Орденот на Кралското семејство го прикажува Кралот како носи церемонијална дневна униформа на адмирал на Кралската морнарица на флотата со јаката од Орденот на подвезицата, Кралскиот викторијански ланец, лентата од Кралскиот викторијански орден, значките на Орденот на бањата и Орденот за заслуги и медали. Насликана во масло од полимин од Елизабет Мик, минијатурата е направена врз основа на фотографија од Хуго Бурнанд, синтетичка замена за слонова коска што се користела во претходните нарачки на кралското семејство.<ref name="Elston">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/buckingham-palace-naruhito-mother-tudor-japanese-b2568823.html|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|last=Elston|first=Laura|date=26 June 2024|work=Independent|access-date=27 June 2024}}</ref> Минијатурата е порабена со дијаманти од кралската колекција и е крунисана со Тудорска круна од дијаманти и емајл во жолто-златна рамка. Емајлот го изработила Фиона Реј, јувелирка која го започнала својот бизнис со заем од Принцовиот фонд. На задната страна е прикажана кралската шифра во злато. Златото го изработил Сет Кенеди, стипендист од Стипендискиот фонд на кралицата Елизабета.<ref name="Furness">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/06/25/japan-emperor-state-visit-king-charles/#1719344606334|title=Queen wearing new Royal Family Order of King Charles III|last=Furness|first=Hannah|date=25 June 2024|work=The Telegraph|access-date=27 June 2024}}</ref> Свилената лента е бледо сина, обликувана во панделка и е изработена од Филип Трејси, бојата на лентата е базирана на онаа на Џорџ V.<ref name="Elston" /> За прв пат го носела кралицата Камила на државен банкет во чест на царот [[Нарухито]] од Јапонија на 25 јуни 2024 година.<ref name="Herald">{{Наведени вести|url=https://www.heraldscotland.com/news/national/24411630.queen-wears-king-charles-iii-family-order-first-time-state-banquet/|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|date=25 June 2024|work=The Herald|access-date=25 June 2024}}</ref> Се носи закачен на облеката на примателот на левото рамо. == Список на познати приматели == * '''Јуни 2024''': ** Кралицата, сопругата на кралот <ref name="Herald"/> * '''Декември 2024''': ** [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза, Ана]], сестрата на кралот ** Војвотката од Единбург, снаа на кралот<ref name="Nov-2024">{{Cite tweet |author=Richard Palmer |user=RoyalReporter |number=1864047242841030802 |title=Both The Duchess of Edinburgh and The Princess Royal are wearing the Royal Family Order of King Charles III.}}</ref> ** Војвотката од Глостер, сопруга на првиот братучед на кралот * '''Јули 2025''': ** [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс, Катерина]], снаата на кралот<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 July 2025}}</ref> == Галерија == <gallery class="center"> Податотека:Windsor_Castle_Group_Shot_(State_Banquet)_2025-09-17_(cropped,_detail_of_Camilla).jpg|алт=Queen Camilla wearing her order, 2025| Кралицата Камила го носи својот орден, 2025 година Податотека:Princess_of_Wales_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess of Wales wearing her orders, 2025| [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Princess_Royal_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess Royal wearing her orders, 2025| [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Windsor_Castle_State_Banquet_2025-09-17-15-10-36_(cropped,_Birgitte_detail).jpg|алт=The Duchess of Gloucester wearing her orders, 2025| Војвотката од Глостер ги носи своите ордени, 2025 година </gallery> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Британски витешки редови]] [[Категорија:Британски систем на одликување]] swchzle4tokgt2hnhsb7hn9dt7rx3iw Петиција за право 0 1396406 5602919 5570362 2026-08-01T19:32:12Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5602919 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Coat of arms of England (1603–1649).svg|мини|Парламентот на Англија]] '''Петицијата за права''', усвоена на 7 јуни 1628 година, била англиски уставен документ што утврдувал специфични индивидуални заштити од државата, наводно со еднаква вредност како [[Голема повелба|Магна Карта]] и Повелбата за права од 1689 година.{{Sfn|Flemion|1973}} Таа била дел од поширок конфликт меѓу [[Парламент на Англија|Парламентот]] и [[Стјуартска династија|Стјуартската династија]] што довел до Војните на трите кралства од 1639 до 1653 година, кои конечно биле решени во [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688–89 година. По низа спорови со Парламентот околу доделувањето даноци, во 1627 година [[Чарлс I]] вовел „принудни заеми“ и ги затворил оние кои одбивале да платат, без судење. Потоа, во 1628 година, следела [[воена состојба]], принудувајќи ги граѓаните да ги хранат, облечат и сместуваат војниците и морнарите, што имплицирало дека кралот можел да го лиши секој поединец од имот или слобода без оправдување. Тоа ја обединило опозицијата на сите нивоа на општеството, особено оние елементи од кои монархијата зависела за финансиска поддршка, собирање даноци, спроведување правда итн., бидејќи богатството едноставно ја зголемило ранливоста. Комитетот на Долниот дом подготвил четири „резолуции“, прогласувајќи ја секоја од нив за нелегална, додека повторно ги потврдувал [[Голема повелба|Магна Карта]] и ''[[хабеас корпус]]''. Чарлс претходно зависел од Домот на лордовите за поддршка против Долниот дом, но нивната подготвеност да соработуваат го принудила да ја прифати Петицијата. Тоа означило нова фаза во уставната криза, бидејќи станало јасно дека многумина во двата дома не му веруваат нему, ниту на неговите министри, да го толкуваат законот. == Позадина == [[Јаков I (Англија)|Јаков I]] починал на 27 март во 1625 годин, а него го наследил неговиот син, [[Чарлс I|Чарлс I.]] [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] било неговото најважно пражање во надворешната политика, особено враќањето на наследните земјишта и титули на протестантот Фредерик V, изборен кнез Палатин, кој бил во брак со сестрата на Чарлс, Елизабета.{{Sfn|Kishlansky|1999}} [[Податотека:Randolph_Crewe_by_Peter_Lely.jpg|лево|мини|Рандолф Кру, главниот судија на Кралската клупа, кој бил разрешен од [[Чарлс I]] затоа што одбил да ги прогласи „присилните заеми“ за легални.]] == Процедура на донесување на законот == [[Податотека:Edward_coke.jpg|лево|мини|Едвард Коук, поранешен главен судија кој го водеше Комитетот што ја составил Петицијата и стратегијата штобила усвоена]] И покрај тоа што биле едногласно прифатени од Долниот дом на 3 април, Резолуциите немале правна сила и биле отфрлени од Чарлс.{{Sfn|Guy|1982}} Тој презентирал алтернатива; закон со кој се потврдува ''Магна Карта'' и шест други статути поврзани со слободата, под услов да не содржи „проширување на претходните закони“. Долниот дом одбил, бидејќи Чарлс само ги потврдувал утврдените права, кои веќе покажале дека е спремен да ги игнорира, иако тоа сè уште ќе му овозможи да одлучи што е законско.{{Sfn|Guy|1982}} == Одредби == Откако навеле список на индивидуални жалби и статути што биле прекршени, Петицијата за правата изјавува дека Англичаните имаат разни „права и слободи“ и предвидувал дека никој не треба да биде принуден да дава подарок, заем или данок без Закон на Парламентот, дека ниедно слободно лице не треба да биде затворено или притворено освен ако не е докажана причина и дека војниците или членовите на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]] не треба да бидат сместени во приватни куќи без слободна согласност на сопственикот.{{Sfn|Hostettler|1997}} [[Податотека:King_Charles_I_by_Gerrit_van_Honthorst_sm.jpg|мини|[[Чарлс I]], околу 1628 година]] == Наводи == [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Англија во 17 век]] <references /> [[Категорија:Историја на човековите права]] hmkaijgfk541o0xuntk0tod37jbhji0 Euphorbia 0 1398169 5602814 5581619 2026-08-01T12:08:53Z EmausBot 18240 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Млечка (растение)]] 5602814 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Млечка (растение)]] lge5c5z03bm9bpaiscfj9gnajm3preo Википедија:Уредувачки викенди 2026/август 4 1398190 5602837 5602795 2026-08-01T14:41:45Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5602837 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] ==Претстојни викенди== === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] mjmvhsfpfktpvbwy1j7owsqqa76uu2h 5602841 5602837 2026-08-01T15:08:50Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5602841 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] ==Претстојни викенди== === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] h2dbtpu0qc17xh1pd2fyeku0cr2xbsb Alchemilla plicatula 0 1398239 5602986 5581973 2026-08-02T04:36:31Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден 5602986 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Alchemilla plicata Przywrotnik płaskolistny 2019-05-26 02.jpg | genus = Alchemilla | species = plicata | authority = Buser }} '''''Alchemilla plicata''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството [[Рози|Rosaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721145-1|title=Alchemilla plicata Buser {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=15 February 2021}}</ref> Неговиот домороден опсег е Европа.<ref name="POWO" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] jw3d51b5s8ppxxio3318paqfkka7oqx Уличен борец (филм од 2026) 0 1398949 5602827 5586755 2026-08-01T13:33:35Z Andrew012p 85224 5602827 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Уличен борец плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри ''[[Street Fighter]]'' од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Лианг]] * [[50 Cent]] * [[Ендру Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснована на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] за 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Лианг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] 4zhbynik2to47x8rqfvp3163m1iz19r Marsilea 0 1399108 5602981 5588123 2026-08-02T01:52:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602981 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Starr 061108-9797 Marsilea villosa.jpg |image_caption = ''[[Marsilea villosa]]'' |taxon = Marsilea |authority = [[L.]] |type_species = ''[[Marsilea quadrifolia]]'' |type_species_authority = [[L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision_ref = <ref name="tpl">{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/P/Marsileaceae/Marsilea/ |title=Marsilea — The Plant List |author=<!--Not stated--> |year=2012 |website=The Plant List |language=English |access-date=31 August 2017}}</ref> |subdivision = Види текст |synonyms = ''Lemma'' <small>[[Juss.]] ex [[Adans.]]</small><br/> ''Spheroidea'' <small>[[Dulac]]</small><br/> ''Zaluzianskia'' <small>[[Neck.]]</small> |synonyms_ref = <ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7297 |title=Genus: ''Marsilea'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2007-10-05 |access-date=2010-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007023425/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7297 |archive-date=2012-10-07 }}</ref> }} '''''Marsilea''''' е род од приближно 65 видови [[Водно растение|водни]] [[Папрат|папрати]] од семејството разноротки, [[Marsileaceae]]. Родот го добил името во чест на италијанскиот природонаучник [[Луиџи Фердинандо Марсили]] (1656–1730).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=119753|title='''Marsilea''' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 1099. 1753; Gen. Pl. ed. 5, 485, 1754.|work=Flora of North America|publisher=eFloras.org|accessdate=2013-04-14}}</ref> Овие мали растенија имаат необичен изглед и не личат на обичните папрати. Некаде ја нарекуваат '''водна детелина''' или '''детелина папрат''' поради листовите со долги стебленца кои имаат четири лобуси слични на [[детелина]], и се наоѓаат или над вода или се потопени; сепак, овие растенија не се вистински детелини (род ''[[Детелина|Trifolium]]''). Во Македонија од овој род расте само видот ''[[Marsilea quadrifolia]]''.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 74, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Употреба == === Како храна === Спорокарпите на некои австралиски видови како што е ''[[Marsilea drummondii]]'' се јадат и ги јаделе Абориџините и раните бели доселеници. Делови од ''Marsilea drummondii'' содржат [[ензим]] кој го уништува [[Витамин Б1|тиаминот]] (витамин Б<sub>1</sub>), што доведува до оштетување на мозокот кај овците и коњите. За време на поплавите во сливот на реката Гвајдир, 2.200 овци умреле откако јаделе од ова растение. Сепак, три четвртини од погодените овци останале живи поради инјекциите со тиамин. === Декорација === Неколку видови од родот, како што се ''[[Marsilea crenata]]'', ''[[Marsilea exarata]]'', ''[[Marsilea hirsuta]]'' и ''[[Marsilea quadrifolia]]'', се одгледуваат во [[Аквариум|аквариуми]]. === Порано сместено тука === * ''[[Salvinia natans]] <small>(L.) All.</small> (како Marsilea natans <small>L.</small>)'' == Филогенеза == [[Молекуларна биологија|Молекуларната]] [[Филогенија|филогенетска]] анализа на родот ''Marsilea'' го покажува следново дрво.<ref name="Nagalingum">{{Наведено списание|last=Nagalingum|first=Nathalie S.|last2=Schneider|first2=Harald|last3=Pryer|first3=Kathleen M.|year=2007|title=Molecular Phylogenetic Relationships and Morphological Evolution in the Heterosporous Fern Genus Marsilea|journal=Systematic Botany|language=English|publication-date=2007|volume=32|issue=1|pages=16–25|bibcode=2007SysBo..32...16N|doi=10.1600/036364407780360256|issn=1548-2324}}</ref> Ова дрво укажува дека ''[[Marsilea crenata]]'' е ист вид (или подвид) на ''[[Marsilea minuta]]'', а можеби и на ''[[Marsilea fadeniana]]''. Дополнително, оваа анализа е во спротивност со извештаите дека ''[[Marsilea polycarpa]]'' е синоним за ''Marsilea minuta''. {| class="wikitable" |- ! colspan=1 | Нагалинум и сор. во 2007<ref name=Nagalingum /> ! colspan=1 | Животот на папратите <ref>{{cite journal |last1=Nitta |first1=Joel H. |last2=Schuettpelz |first2=Eric |last3=Ramírez-Barahona |first3=Santiago |last4=Iwasaki |first4=Wataru |display-authors=et al. |year=2022 |title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life |journal=Frontiers in Plant Science |volume=13 |issue= |article-number= 909768| doi=10.3389/fpls.2022.909768 |pmid= 36092417|pmc= 9449725|bibcode= 2022FrPS...1309768N|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last1= |first1= |display-authors=et al. |year=2024 |title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL |url=https://fernphy.github.io/viewer.html |version=FTOL v1.7.0 ([[GenBank]] release 261) |access-date=1 May 2025}}</ref> |- | style="vertical-align:top| {{Clade | style=font-size:90%;line-height:80% |1={{clade |label1=Group I |1={{clade |label1=''Clemys'' |sublabel1=subgroup |1={{clade |1=''[[Marsilea crotophora|M. crotophora]]'' |2=''[[Marsilea polycarpa|M. polycarpa]]'' }} |label2=''Mutica'' |sublabel2= subgroup |2=''[[Marsilea mutica|M. mutica]]'' }} |label2=Group II |2={{clade |1={{clade |label1=''Macrocarpa'' |sublabel1=subgroup |1={{clade |1=''[[Marsilea aegyptiatica|M. aegyptiatica]]'' |2=''[[Marsilea botryocarpa|M. botryocarpa]]'' |3=''[[Marsilea ephippiocarpa|M. ephippiocarpa]]'' |4=''[[Marsilea farinosa|M. farinosa]]'' |5=''[[Marsilea macrocarpa|M. macrocarpa]]'' |6={{clade |1=''[[Marsilea schelpiana|M. schelpiana]]'' |2=''[[Marsilea vera|M. vera]]'' |3=''[[Marsilea villifolia|M. villifolia]]'' }} }} |label2=''Nubica'' |sublabel2=subgroup |2={{clade |1=''[[Marsilea nubica|M. nubica]]'' |2=''[[Marsilea nubica|M. nubica]]'' }} }} |2={{clade |label1=''Capensis'' |sublabel1=subgroup |1={{clade |1=''[[Marsilea distorta|M. distorta]]'' |2={{clade |1=''[[Marsilea capensis|M. capensis]]'' |2=''[[Marsilea gibba|M. gibba]]'' }} }} }} |3={{clade |label2=''Marsilea'' |sublabel2=subgroup |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea angustifolia|M. angustifolia]]'' |2=''[[Marsilea drummondii|M. drummondii]]'' }} |label2=''M. minuta-crenata-'' |sublabel2=''fadeniana'' complex |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea crenata|M. crenata]]'' |2=''[[Marsilea crenata|M. crenata]]'' }} |2=''[[Marsilea minuta|M. minuta]]'' }} |2=''[[Marsilea minuta|M. minuta]]'' }} |2=''[[Marsilea minuta|M. minuta]]'' }} |2=''[[Marsilea fadeniana|M. fadeniana]]'' }} }} |2=''[[Marsilea quadrifolia|M. quadrifolia]]'' }} |label1=''Nodorhizae'' |sublabel1=subgroup |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea ancyclopoda|M. ancyclopoda]]'' |2={{clade |1=''[[Marsilea macropoda|M. macropoda]]'' |2={{clade |1=''[[Marsilea nashii|M. nashii]]'' |2=''[[Marsilea nashii|M. nashii]]'' }} }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea oligospora]]'' |2=''[[Marsilea vestita]]'' }} |2=''[[Marsilea villosa]]'' }} }} |2=''[[Marsilea mollis]]'' }} }} }} }} }} | {{Clade | style=font-size:90%;line-height:80% |1={{clade |1={{clade |label1=section |sublabel1=''Clemys'' |1={{clade |1=''[[Marsilea mutica]]'' <small>[[Mett.]]</small><ref name="GRINSpecies" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea scalaripes]]'' <small>[[D.M. Johnson]]</small> |2={{clade |1=''[[Marsilea crotophora]]'' <small>[[D.M. Johnson]]</small><ref name="tpl">{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/P/Marsileaceae/Marsilea/ |title=Marsilea — The Plant List |author=<!--Not stated--> |year=2012 |website=The Plant List |language=English |access-date=31 August 2017}}</ref> |2={{clade |1=''[[Marsilea deflexa|M. deflexa]]'' <small>[[A.Braun]]</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea polycarpa|M. polycarpa]]'' <small>Hooker & Greville</small> }} }} }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=section |sublabel1=''Nodorhizae'' |1={{clade |1=''[[Marsilea mollis]]'' <small>[[B.L. Rob.]] & [[Fernald]]</small><ref name="tpl" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea ancyclopoda]]'' <small>[[A.Braun]]</small> |2={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea macropoda]]'' <small>[[Engelm.]] ex [[A.Braun]]</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea nashii]]'' <small> }} |2={{clade |1=''[[Marsilea villosa]]'' <small>[[Kaulf.]]</small> |2={{clade |1=''[[Marsilea oligospora]]'' <small>[[Goodd.]]</small> |2=''[[Marsilea vestita]]'' <small>[[Hook.]] & [[Grev.]]</small> }} }} }} }} }} }} |2={{clade |label1=''M. macrocarpa'' |sublabel1=species-group |1={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea schelpeana|M. schelpeana]]'' <small>[[Launert]]</small><ref name="tpl" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea owambo|M. owambo]]'' <small>[[Doweld]]</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea villifolia|M. villifolia]]'' <small>[[Brem.]] & [[Oberm.]] ex [[Alston]] & [[Schelpe]]</small><ref name="tpl" /> }} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea aegyptica|M. aegyptica]]'' <small>[[Willd.]]</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea ephippiocarpa|M. ephippiocarpa]]'' <small>[[Alston]]</small><ref name="tpl" /> }} |2={{clade |1=''[[Marsilea farinosa|M. farinosa]]'' <small>[[Launert]]</small><ref name="tpl" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea botryocarpa|M. botryocarpa]]'' <small>Ballard</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea macrocarpa|M. macrocarpa]]'' <small>[[C.Presl]]</small><ref name="tpl" /> }} }} }} }} |label2=section |sublabel2=''Marsilea'' |2={{clade |1=''[[Marsilea nubica|M. nubica]]'' <small>[[A.Braun]]</small><ref name="tpl" /> |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea capensis|M. capensis]]'' <small>[[A.Braun]]</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea gibba|M. gibba]]'' <small>Brown</small><ref name="tpl" /> }} |2={{clade |1=''[[Marsilea coromandelina]]'' <small>[[Willd.]]</small><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea distorta]]'' <small>[[A.Braun]]</small><ref name="tpl" /> }} }} |2={{clade |1=''[[Marsilea quadrifolia]]'' <small>[[L.]]</small> |2={{clade |1={{clade |1=''[[Marsilea fadeniana]]'' <small>Launert</small> |2={{clade |1=''[[Marsilea crenata]]'' <small>[[C.Presl]]</small><ref name="GRINSpecies">{{cite web |url=https://training.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomylist.aspx?category=species&type=genus&value=Marsilea&id=7297 |title=GRIN Species of ''Marsilea'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=31 August 2017 |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130194504/https://training.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomylist.aspx?category=species&type=genus&value=Marsilea&id=7297 |url-status=dead }}</ref><ref name="tpl" /> |2=''[[Marsilea minuta]]'' <small>[[L.]]</small> }} }} |2={{clade |1=''[[Marsilea strigosa]]'' <small>Willdenow</small><ref name="tpl" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea drummondii]]'' <small>[[A.Braun]]</small><ref name="GRINSpecies" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea hirsuta]]'' <small>[[R. Br.]]</small><ref name="tpl" /> |2={{clade |1=''[[Marsilea exarata]]'' <small>Brown</small> |2={{clade |1=''[[Marsilea costulifera]]'' <small>Jones</small> |2={{clade |1=''[[Marsilea angustifolia]]'' <small>Brown</small> |2=''[[Marsilea azorica]]'' <small>Launert & Paiva</small> }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} |} [[Податотека:Clover_indian.jpg|мини]] Други видови вклучуваат: *''[[Marsilea aethiopica]]'' <small>Launert</small> *''[[Marsilea apposita]]'' <small>[[Launert]]</small><ref name="tpl" /> *''[[Marsilea batardae]]'' <small>Launen</small> *''[[Marsilea burchellii]]'' <small>[[A.Braun]]</small><ref name="tpl" /> *''[[Marsilea condensata]]'' <small>Bak.</small> *''[[Marsilea cryptocarpa]]'' <small>Albr. & Chinnock</small> *''[[Marsilea fenestrata]]'' <small>[[Launert]]</small><ref name="tpl" /> *''[[Marsilea globulosa]]'' <small>Bouchart</small> *''[[Marsilea hickenii]]'' <small>Herter</small> *''[[Marsilea latzii]]'' <small>Jones</small> *''[[Marsilea megalomanica]]'' <small>Launert</small> *''[[Marsilea pyriformis]]'' <small>Bouchart</small> *''[[Marsilea quadrata]]'' <small>Brown</small> *''[[Marsilea ×subangulata]]'' <small>Brown</small> *''[[Marsilea subterranea]]'' <small>Leprieur</small> *''[[Marsilea unicornis]]'' <small>[[Launert]]</small><ref name="tpl" /> *''[[Marsilea vera]]'' <small>[[Launert]]</small><ref name="tpl" /> == Наводи == {{Ризница-врска}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Водни растенија]] [[Категорија:Папрати]] [[Категорија:Флора на Македонија]] om9guows3xbrs5jfdgpd7l53y33ylil Lotus corniculatus 0 1399585 5602980 5591460 2026-08-02T01:37:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5602980 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = (MHNT) Lotus corniculatus - Plant habit.jpg | image_caption = | genus = Lotus | species = corniculatus | authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Подвидови | subdivision_ref = <ref name="POWO" /> | subdivision = {{Species list | Lotus corniculatus subsp. afghanicus | Chrtková | Lotus corniculatus subsp. corniculatus | | Lotus corniculatus subsp. delortii | (Timb.-Lagr.) Nyman | Lotus corniculatus subsp. fruticosus | Chrtková | Lotus corniculatus subsp. preslii | (Ten.) P.Fourn. }} | synonyms_ref = <ref name="POWO" /> |synonyms={{Collapsible list| *''Lotus alpicola'' {{small|([[Beck]]) [[Miniaev]], [[Ulle]] & [[Kritzk.]]}} *''Lotus ambiguus'' {{small|[[Besser]] ex [[Spreng.]]}} *''Lotus angustifolius'' {{small|[[Gueldenst.]]}} *''Lotus arvensis'' {{small|[[Pers.]]}} *''Lotus balticus'' {{small|[[Miniaev]]}} *''Lotus barcinonensis'' {{small|[[Sennen]]}} *''Lotus bracteatus'' {{small|[[Wall.]]}} *''Lotus callunetorum'' {{small|([[Üksip]]) [[Miniaev]]}} *''Lotus catalaunicus'' {{small|[[Sennen]]}} *''Lotus caucasicus'' {{small|[[Kuprian.]]}} *''Lotus colocensis'' {{small|[[Menyh.]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''alandicus'' {{small|[[Chrtková]]}} *''Lotus corniculatus'' subsp. ''ambiguus'' {{small|([[Besser]] ex [[Spreng.]]) [[Tzvelev]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''arvensis'' {{small|([[Pers.]]) [[Ser.]]}} *''Lotus corniculatus'' subsp. ''callunetorum'' {{small|(Üksip) Tzvelev}} *''Lotus corniculatus'' f. ''carnosus'' {{small|([[Pers.]]) [[Ostenf.]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''crassifolius'' {{small|Pers.}} *''Lotus corniculatus'' var. ''fallax'' {{small|[[Chrtková]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''futakii'' {{small|[[Starm.]]}} *''Lotus corniculatus'' subsp. ''komarovii'' {{small|(Miniaev) Tzvelev}} *''Lotus corniculatus'' var. ''norvegicus'' {{small|Chrtková}} *''Lotus corniculatus'' var. ''posoniensis'' {{small|Chrtková}} *''Lotus corniculatus'' subsp. ''ruprechtii'' {{small|(Miniaev) Tzvelev}} *''Lotus corniculatus'' var. ''sativus'' {{small|[[Hyl.]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''sennenii'' {{small|[[Afr.Fern.]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''sibthorpii'' {{small|([[Rouy]]) [[Asch.]] & [[Graebn.]]}} *''Lotus corniculatus'' var. ''slovacus'' {{small|([[Chrtková]]) [[Starm.]]}} *''Lotus delortii'' {{small|[[Timb.-Lagr.]]}} *''Lotus delortii'' var. ''rivasii'' {{small|[[Afr.Fern.]]}} *''Lotus depressus'' {{small|[[Willd.]]}} *''Lotus dvinensis'' {{small|[[Miniaev]] & [[Ulle]]}} *''Lotus forsteri'' {{small|[[Sweet]]}} *''Lotus gibbus'' {{small|[[Beeke]]}} *''Lotus haeupleri'' {{small|[[G.H.Loos]]}} *''Lotus humifusus'' {{small|[[Willd.]]}} *''Lotus juzepczukii'' {{small|[[Seregin]]}} *''Lotus komarovii'' {{small|[[Miniaev]]}} *''Lotus norvegicus'' {{small|([[Chrtková]])[[Miniaev]]}} *''Lotus olgae'' {{small|[[Klokov]]}} *''Lotus orphanidis'' {{small|[[Ujhelyi]]}} *''Lotus pentaphyllos'' {{small|[[Gilib.]]}} *''Lotus pilosissimus'' {{small|[[Schur]]}} *''Lotus pilosus'' {{small|[[Jord.]]}} *''Lotus preslii'' {{small|[[Ten.]]}} *''Lotus riparius'' {{small|[[Pers.]]}} *''Lotus rostellatus'' {{small|[[Heldr.]]}} *''Lotus ruprechtii'' {{small|[[Miniaev]]}} *''Lotus sativus'' {{small|(Hyl.) [[Büscher]] & [[G.H.Loos]]}} *''Lotus stenodon'' {{small|([[Boiss.]] & Heldr.) [[Heldr.]]}} *''Lotus suberectus'' {{small|[[G.H.Loos]]}} *''Lotus symmetricus'' {{small|[[Jord.]]}} *''Lotus tauricus'' {{small|[[Juz.]]}} *''Lotus tauricus'' {{small|[[Steud.]]}} *''Lotus tchihatchewii'' {{small|[[Boiss.]]}} *''Lotus tenuifolius'' {{small|[[C.Presl]]}} *''Lotus uliginosus'' {{small|[[Hoffm.]]}} *''Lotus zhegulensis'' {{small|[[Klokov]]}} *''Mullaghera communis'' {{small|[[Bubani]]}} }} }}'''''Lotus corniculatus''''' — [[Повеќегодишно растение|повеќегодишен]] [[Тревести растенија|тревест]] [[Вид (биологија)|вид]] на ''[[Lotus (род)|Lotus]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[бобови]] опишан од [[Карл Линеј]]. Растението има широка распространетост и е битна фуражна култура за добиток. == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, високо 20–35 см, разгрането уште од основата, голо или покриено со ретки до густи влакна по [[Стебло|стеблото]] и [[Лист|листовите]]. Стебленцата се полегнати, приподигнати или исправени, без столони, најчесто неразгранети и цврсти. Листовите се составени од пет ливчиња. Лисната дршка е покуса од ливчињата. [[Прилисник|Прилисниците]] се редуцирани, мали, четинести или жлездесто-топчести. Ливчињата се со куси дршки, ланцетни, обратнојајцевидно-ланцетни до речиси кружести, долги 4–18 мм и широки 1–10 мм. [[Цвет|Цветовите]], по два до седум, се групирани во главичести [[Соцветие|соцветија]], кои во основата се обвиени со еден приседнат лист составен од три ливчиња. Дршката на соцветието е три до четири пати подолга од соодветниот пазувен лист, а цветните дршки се долги 1–2,5 мм. Чашката е речиси ѕвонеста, гола или покриена со ретки раширени влакна, долга 6–7 мм. Запците се триаглести или линејно-шиловидни, со широка триаглеста основа и најчесто се долги колку трубестиот дел на чашката, понекогаш малку покуси или подолги. Венчето е долго околу 15 мм, односно околу двапати подолго од чашката, жолто или златножолто, а често по прецветувањето добива портокалова нијанса. Барјачето е подолго од крилцата и лаѓичката и често има црвени жили во основата. Лаѓичката е благо искривена и завршува со долг, заострен клун, кој обично е малку подолг од крилцата. [[Плод|Плодот]] е права, цилиндрична мешунка, долга 15–30 мм и широка 1,5–2 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1351-1353}}</ref> Листовите се исто така слични по изглед на некои [[Детелина|детелини]]. == Варијабилност == * ''Lotus corniculatus'' '''var. speciousus''' ''—'' клунот на лаѓичката е виолетов<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. tenuis''''' ([[Синоним (таксономија)|синоним]]: ''Lotus tenuifolius'') — клунот на лаѓичката е жолт, најгорните ливчиња се ланцетни до долгавесто-обратно-јајцевидно-ланцетни и обично на врвот заострени. Стеблата се тенки.<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. alpinus''''' ([[Синоним (таксономија)|синоним:]] ''Lotus alpinu''s) — клунот на лаѓичката е жолт, најгорните листови се јајцевидни, тапи или кусо заострени. Растението е 10 до 15 см високо и ливчињата се мали. Запците на чашката се долги колку трубестиот дел на чашката или покуси.<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. stenodon''''' — клунот на лаѓичката е жолт, најгорните листови се јајцевидни, тапи или кусо заострени. Растението е 10 до 15 см високо и ливчињата се мали. Запците на чашката се 1.5 пати подолги од трубестиот делна чашката.<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. corniculatus''''' — клунот на лаѓичката е жолт, најгорните листови се јајцевидни, тапи или кусо заострени. Растението е 15 до 35 см високо и ливчињата се мали. Запците на чашката се 1.5 пати подолги од трубестиот делна чашката.<ref name=":0" /> == Подвидови == Следниве [[Подвид|подвиди]] се прифатени:<ref name="POWO">{{Наведен POWO}}</ref> * ''Lotus corniculatus'' subsp. ''afghanicus'' {{Мали|Chrtková}} * ''Lotus corniculatus'' subsp. ''corniculatus'' * ''Lotus corniculatus'' subsp. ''delortii'' {{Мали|(Timb.-Lagr.) Nyman}} * ''Lotus corniculatus'' subsp. ''fruticosus'' {{Мали|Chrtková}} * ''Lotus corniculatus'' subsp. ''preslii'' {{Мали|(Ten.) P.Fourn.}} == Форми == * ''Lotus corniculatus'' '''f. ''ciliatus —''''' стеблото и листовите се со ретки влакна.<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''f. ''hirsutus —''''' стеблото и листовите се со густи расперени влакна.<ref name=":0" /> * ''Lotus'' ''corniculatus'' f. '''''corniculatus'''''<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Lotus corniculatus расте по ливади, пасишта, меѓи, проретчени шуми и камењари. Нејзините варијабилности и форми се среќаваат на различни места во Македонија:<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. corniculatus''''' '''''—''''' растение со многу ограничена распространетост. Се среќава кај желеничката станица ''Врановци'' и селото [[Велебрдо]] во [[Гостивар]], селото Куќи и браната [[Шпиље]] во [[Дебар]], [[Плетвар]] кај [[Прилеп]] и кај детското летувалиште ''Младост'' во [[Берово]].<ref name=":0" /> * ''Lotus'' ''corniculatus'' f. '''''corniculatus''''' '''''—''''' важат истите податоци како истоменета варијабилност.<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''f. ''ciliatus —''''' широко распространето растение на територијата на [[Македонија]].<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''f. ''hirsutus —''''' се среќава на [[Шар Планина]] - [[Попова Шапка]], [[Љубаш]] во [[Кавадарци]], селото [[Бешиште]] во [[Прилеп]], селото [[Градешница]] и Змејца во [[Битола]], [[Кожуф]] кај Висока Чука и врвот Две Уши и [[Смрдлива Вода]] кај [[Гевгелија]].<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. tenuis —''''' широко распространето растение во Македонија, меѓутоа, за разлика од северните делови на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] на пр. од [[Хрватска]], македонските растенија од овој подвид се одликуваат со пошироки ливчиња.<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. alpinus''''' '''''—''''' овој таксон главно е распространет по високите планини во Македонија, како на пример: [[Јакупица]], [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Дешат]], [[Бистра]], [[Јабланица]], [[Галичица]], [[Баба]], [[Ниџе]], планината Змејница кај [[Мариово]] и околината на [[Пехчево]].<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var. speciousus''' '''''—''''' среќава на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Кораб]], [[Баба]], [[Ниџе]], селото [[Граешница]] во Битола, помеѓу [[Неготино]] и [[Демир Капија]].<ref name=":0" /> * ''Lotus corniculatus'' '''var''. stenodon''''' '''''—''''' се среќава само на планината [[Галичица]] кај Преслап и кај селото [[Пештани (Охридско)|Пештани]] (Охридско).<ref name=":0" /> == Распространетост и живеалиште низ светот == ''Lotus corniculatus'' има широка распространетост низ целиот свет.<ref name="usda">{{PLANTS|id=LOCO6}}</ref><ref name="POWO2">{{Наведен POWO}}</ref> Потекнува од умерената Евроазија и Северна Африка. Честа е насекаде во Британија<ref>Martin, K. ''The Concise British Flora in Colour.''</ref> и Ирска.<ref>Parnell, J. and Curtis, T. 2012. ''Webb's An Irish Flora.'' Cork University Press {{ISBN|978-185918-4783}}</ref><ref name="Hackney">Hackney, P. (Ed) 1992. ''Stewart & Corry's Flora of the North-east of Ireland,'' Third Edition. Institute of Irish Studies, The Queen's University of Belfast. {{ISBN|0-85389-446-9}}</ref> Живеалиштата вклучуваат стари полиња, тревни места,<ref>Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg, E.F. 1968. ''Excursion Flora of the British Isles'', Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-04656-4}}</ref> и покрај патишта.<ref name="Hackney2">Hackney, P. (Ed) 1992. ''Stewart & Corry's Flora of the North-east of Ireland,'' Third Edition. Institute of Irish Studies, The Queen's University of Belfast. {{ISBN|0-85389-446-9}}</ref> Типично се шири на висина од околните тревни површини. Може да преживее и покрај пасење, газење и косење. Најчесто се среќава во песокливи [[Почва|почви]]. == Екологија == Цветовите најчесто ги посетуваат бумбари.<ref>{{Наведено списание|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://pure.rug.nl/ws/files/78585910/Competition_for_pollinators_and_intra_communal_spectral_dissimilarity_of_flowers.pdf|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> Во Чикашкиот регион, забележани се претежно неавтохтони пчели кои ги посетуваат цвеќињата, вклучувајќи ги ''[[Andrena wilkella]]'', ''[[Anthidium oblongatum]]'', ''[[Западна медоносна пчела|Apis mellifera]]'' и ''[[Megachile rotundata]]''.<ref name="fotcr">{{Наведена книга|title=Flora of the Chicago Region: A Floristic and Ecological Synthesis|last=Wilhelm|first=Gerould|last2=Rericha|first2=Laura|date=2017|publisher=Indiana Academy of Sciences}}</ref> Автохтоните пчели ''[[Bombus impatiens]]'' и ''[[Megachile relativa]]'' исто така се забележани како ги посетуваат цветовите, иако вторите ретко.<ref name="fotcr" /> Растението е важен извор [[Нектар|на нектар]] за многу [[инсекти]], а се користи и како [[Ларва|ларвена]] храна од многу видови [[пеперуги]], како што се ''[[Zygaena filipendulae]]'' и [[Стоок синец|стоокиот синец]].<ref>{{Наведено списание|last=Thomas|first=C. D.|last2=Glen|first2=S. W. T.|last3=Lewis|first3=O. T.|last4=Hill|first4=J. K.|last5=Blakeley|first5=D. S.|date=1999-02-01|title=Population differentiation and conservation of endemic races: the butterfly, Plebejus argus|journal=Animal Conservation|language=en|volume=2|issue=1|pages=15–21|bibcode=1999AnCon...2...15T|doi=10.1111/j.1469-1795.1999.tb00044.x|issn=1469-1795}}</ref> Растението е домаќин за шумската бела пеперутка, ''[[Шумски белец|Leptidea sinapis]]''.<ref>Clarke, S. A.; Green, D. G.; Joy, J.; Wollen, K.; Butler, I. (2011-04-01). [https://link.springer.com/article/10.1007/s10841-010-9300-8 "Leptidea sinapis (Wood White butterfly) egg-laying habitat and adult dispersal studies in Herefordshire"]. ''Journal of Insect Conservation''. '''15''' (1-2): 23–35. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.1007/s10841-010-9300-8|10.1007/s10841-010-9300-8]]. [[International Standard Serial Number|ISSN]] [[issn:1366-638X|1366-638X]].</ref> == Како инвазивен вид == ''Lotus corniculatus'' е [[инвазивен вид]] во многу делови од Северна Америка и [[Австралија]]. Најчесто се сади покрај патиштата за контрола на ерозијата или на пасишта за [[Forage|сточна храна]], а потоа се шири во природни области.<ref name="usdafactsheet">{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_loco6.pdf|title=Plant Fact Sheet, Birdsfoot Trefoil|work=plants.usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture, Natural Resources Conservation Service|accessdate=2018-10-19}}</ref><ref name="fotcr2">{{Наведена книга|title=Flora of the Chicago Region: A Floristic and Ecological Synthesis|last=Wilhelm|first=Gerould|last2=Rericha|first2=Laura|date=2017|publisher=Indiana Academy of Sciences}}</ref> Откако ќе се воспостави во одредена област, може да ги надвладее [[Домороден вид|домородни видови]].<ref name="fotcr2" /> Употребата на пропишан оган не е ефикасна алатка за управување против ''L. corniculatus'' и наместо тоа се препорачува хербицид за контрола.<ref name="fotcr2" /> == Потенцијални здравствени проблеми == Видот содржи [[Гликозид|цијаногени гликозиди]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Lotus+corniculatus|title=Lotus corniculatus Bird's Foot Trefoil PFAF Plant Database|work=Pfaf.org}}</ref> кои ослободуваат мали количини на [[цијановодород]] кога се мацерираат. Сепак, ова не е вообичаено отровно за луѓето, бидејќи дозата е многу мала, а метаболизацијата на цијанидот е релативно брза.<ref>{{Наведено списание|last=Scriber|first=J. Mark|date=1 January 1978|title=Cyanogenic Glycosides in Lotus corniculatus. Their Effect upon Growth, Energy Budget, and Nitrogen Utilization of the Southern Armyworm, Spodoptera eridania|journal=Oecologia|volume=34|issue=2|pages=143–155|bibcode=1978Oecol..34..143M|doi=10.1007/BF00345163|jstor=4215630|pmid=28309546}}</ref> Присутни се и кондензирани [[Танин|танини]].<ref>{{Наведено списание|date=1999|title=The effect of condensed tannins in Lotus corniculatus upon reproductive efficiency and wool production in sheep during late summer and autumn|url=http://www.grassland.org.nz/publications/nzgrassland_publication_492.pdf|journal=Proceedings of the New Zealand Grassland Association|volume=61|pages=51–55|access-date=22 March 2022|archive-date=2013-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208005533/http://grassland.org.nz/publications/nzgrassland_publication_492.pdf|url-status=dead}}</ref> == Употреба == Се користи во [[Земјоделство|земјоделството]] како фуражна култура, одгледувана за [[Пасиште|пасишта]], [[сено]] и [[силажа]]. Тоа е висококвалитетна фуражна храна која не предизвикува надуеност кај преживарите.<ref name="Feedipedia">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.feedipedia.org/node/280|title=Birdsfoot trefoil (Lotus corniculatus)|last=Heuzé V.|last2=Tran G.|date=2016|work=Feedipedia.org|accessdate=8 February 2016|last3=Nozière P.|last4=Lebas F.}}</ref> Може да се користи како алтернатива на [[Луцерка|луцерката]] во сиромашни почви. Како [[украсно растение]] се одгледува двоцветната сорта. Редовно се вклучува како компонента на мешавини од диви цвеќиња во [[Европа]]. Исто така, може да спречи ерозија на почвата и да обезбеди добро живеалиште за дивиот свет.<ref name="Feedipedia2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.feedipedia.org/node/280|title=Birdsfoot trefoil (Lotus corniculatus)|last=Heuzé V.|last2=Tran G.|date=2016|work=Feedipedia.org|accessdate=8 February 2016|last3=Nozière P.|last4=Lebas F.}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed"> Lotus corniculatus T69.1.jpg Lotus corniculatus infloerscence - Keila.jpg| Birds-foot trefoil new seedhead.jpg|џ 20160711Lotus corniculatus1.jpg| Barb. 01 Lotus corniculatus 01.png Faboideae spp Sturm31.jpg| </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} {{Taxonbar|from=Q29907}} {{Authority control}} [[Категорија:Лотоси]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] gflz2lwcjcsyew8ktifs7el3v4s5hyw Ceratophyllum demersum 0 1399672 5602992 5591887 2026-08-02T04:45:01Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: роден → домороден, омородено → омородно 5602992 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Ceratophyllum demersum.jpg |status = {{TNCStatus}} |status_system = TNC |status_ref = <ref name="NatureServe">{{cite web |last1=NatureServe |title=''Ceratophyllum demersum'' |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.151791/Ceratophyllum_demersum |access-date=1 February 2024 |location=Arlington, Virginia |date=2024}}</ref> |genus = Ceratophyllum |species = demersum |authority = [[L.]] }} '''''Ceratophyllum demersum''''' е вид цветно растение од родот ''[[Ceratophyllum]]''. Тоа е потопено, слободно лебдечко водно растение, со космополитска распространетост, домородно на сите континенти освен Антарктикот. Тоа е штетен плевел воведен во Нов Зеланд. Исто така е популарно аквариумско растение. Неговиот геном е секвенциониран за да се проучи еволуцијата на скриеносемениците. == Опис == Растение долог до 150 см. Стеблото е тенко, голо, мазно, листовите се по 3-12 во пршлен, долги до 2 см, темнозелени, 1-2 пати дихотомно насечени на тенки кончести сегменти, ситно назабени. Цветовите се мали, поединечни во пазувите на листовите.''<ref name="Флора на Македонија22222">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 91, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' ==Во Македонија == Во [[Македонија]] расте во мирни води и богати со хранливи материи. Доста често растение по рабните делови на Охридско, Преспанско и Дојранско Езеро и блатата околу нив, потоа Катлановско Блато, Пелистер и некогашните Пелагониско, Моноспитовско и Струшко Блато.''<ref name="Флора на Македонија22222" />'' == Идентификација == ''[[Ceratophyllum submersum]]'' и ''Ceratophyllum demersum'' можат да изгледаат многу слично, и покрај разликата во текстурата што е очигледна кај зрелите растенија. За да се потврди кој вид е присутен, треба да се провери бројот на колку пати листовите се делат: само еден или два пати кај ''Ceratophyllum demersum'', наспроти три или четири пати кај ''Ceratophyllum submersum''.<ref name="Stace2">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C.A.|date=2019|publisher=C&M Floristics|isbn=978-1-5272-2630-2|edition=4th|location=Suffolk}}</ref> [[Податотека:Ceratophyllum_demersum_s._str._sl3.jpg|мини|Листовите се раздвојуваат само двапати кај ''Ceratophyllum demersum'']] == Распространетост и живеалиште == ''Ceratophyllum demersum'' расте во езера, бари и тивки потоци. Во Северна Америка, се јавува во целите САД и Канада, освен [[Њуфаундленд и Лабрадор|Њуфаундленд]]. Во Европа, го има дури на север, на географска ширина од 66 степени во Норвешка. Расте во Кина, [[Сибир]], [[Буркина Фасо]] и во [[Волта (река)|реката Волта]] во Гана (Африка), Виетнам и Нов Зеланд (воведено). ''Ceratophyllum demersum'' расте во мирна или многу бавно движечка вода. === Инвазивен статус === ''Ceratophyllum demersum'' е прогласен за плевел според Законот за управување со плевелите на Тасманија од 1999 година во Тасманија, Австралија, и е класифицирана како несакан организам во Нов Зеланд. == Екологија == ''Ceratophyllum demersum'' има алелопатски квалитети бидејќи лачи супстанции кои го инхибираат растот на [[фитопланктон]]от и [[цијанобактерии]]те (сино-зелени алги).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thekrib.com/Plants/Algae/cyanobacteria.html#4|title=Cyanobacteria (Blue-green Algae)}}</ref> Неговиот густ раст може да ја надвладее другата подводна вегетација, што доведува до губење на биодиверзитетот. Во Нов Зеланд, тој предизвика проблеми со хидроелектраните.<ref name="issg-ecology">[http://www.issg.org/database/species/ecology.asp?si=281&fr=1&sts=&lang=EN Ceratophyllum demersum] {{Семарх}} on the Global Invasive Species database (2006).</ref> == Одгледување и употреба == Овој вид често се користи како пловечко слатководно растение и во ладни и во тропски аквариуми. Иако без корени, може да се закачи за подлогата или предметите во аквариумот. Неговите меки, светло зелени листови обезбедуваат одлична покривка за новоизведените риби. Се размножува со резници. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Слатководни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2l4n4ugy52kprll6nydj9uhcy06q1cw Blackpink 0 1400413 5602818 5602701 2026-08-01T12:29:05Z Andrew012p 85224 5602818 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Blackpink | image = 20240809 Blackpink Pink Carpet 09.png | landscape = yes | alt = Blackpink во август 2024 година | caption = Blackpink во 2024 г.<br />Л–Д: Лиса, Џису, Џени, Розе | origin = [[Сеул]], Јужна Кореја | genre = {{hlist|[[к-поп]]|[[електронска музика]]|[[хип-хоп]]|трап}} | works = | years_active = {{start date|2016}}— | label = {{hlist|[[YG Entertainment|YG]]|[[YGEX]]|[[Interscope Records|Interscope]]|[[Universal Music Japan|Universal]]|[[Polydor Records|Polydor]]<ref>{{Cite web|title=Polydor Records Artists|work=Polydor Official Website |url=https://www.polydor.co.uk/artists/|access-date=January 22, 2026|archive-date=April 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417093732/https://www.polydor.co.uk/artists/|url-status=dead}}</ref>}} | website = {{URL|blackpinkofficial.com}} | current_members = * Џису * Џени * Розе * [[Лиса (раперка)|Лиса]] }} '''Blackpink''' ({{Langx|ko|블랙핑크}}, {{Langx|ja|ブラックピンク}}) — јужнокорејска женска група основана во 2016 г. од страна на [[YG Entertainment]]. Колективот се состои од четири членки: Џису, Џени, Розе и [[Лиса (раперка)|Лиса]]. Дебитирале на 8 август 2016 г. со сингл-албумот ''[[Square One]]''. Blackpink станале првата женска група на [[YG Entertainment]] по дебито на [[2NE1]] во 2009 г. Нивните први пет сингла биле продадени во САД во тираж од 113.000 дигитални примероци, а сите нивни албуми се искачиле на врвот на топ-листата за дигитални албуми на ''Billboard''; Blackpink ја зазеле највисоката позиција за женска корејска група на топ-листата ''Social 50'';<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/7898029/blackpink-one-year-anniversary-chart-statistics-bubbling-under|title=Happy Anniversary, Blackpink: A Breakdown of Their Major Chart Accomplishments After 1 Year|work=Billboard|date=2017-08-11|access-date=2017-11-03|archive-date=2017-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812025955/http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/7898029/blackpink-one-year-anniversary-chart-statistics-bubbling-under|url-status=live}}</ref> тие станале првите корејски изведувачи што влегле во топ-25 летни песни на [[YouTube]] со сингловите како ''As If It’s Your Last''. Заклучно со 2022 г., Blackpink важат за најуспешната [[к-поп]] женска група, чии албуми оствариле највисоки позиции на [[Billboard Hot 100|Billboard Hot 100]] и [[Billboard 200|Billboard 200]]. Тие се и првата женска к-поп група со четири сингла на првото место на светската топ-листа за продажба на дигитални песни на ''Billboard''. Во времето на објавувањето, ''Ddu-Du Ddu-Du'' било најгледаното корејско музичко видео во првите 24 часа на YouTube, а во јануари 2024 г. станало најгледаното музичко видео од некоја к-поп група на веб-страницата. Оваа позиција ја задржало до денес, заостанувајќи меѓу корејските изведувачи само зад хитот на раперот [[Psy]], ''Gangnam Style''. На трето место се наоѓа уште еден хит на групата, ''Kill This Love'', чиј спот бил најгледано видео во 24 часа воопшто (рекорд што подоцна го собориле [[BTS]] со хитот ''Boy with Luv'', потоа првото место повторно го зазеле BLACKPINK со песната ''How You Like That'', за подоцна повторно да бидат надминати од BTS — најпрвин со песната ''Dynamite'', а потоа и со ''Permission to Dance''). == Членови == {| class="wikitable" |- ! colspan=2 align="center" | Сценско име ! colspan=2 align="center" | Вистинско име ! rowspan=2 align="center" | Датум на раѓање ! rowspan=2 align="center" | Улога во групата |- ! align="center" | Мак. ! align="center" | Англ. ! align="center" | На македонски ! align="center" | [[Хангул]] / [[Тајландско писмо|Тајландски]] |- |align="center" | Џису || align="center" | Jisoo |align="center" | Ким Џису || align="center" | 김지수 |align="center" | 3 јануари 1995 |align="center" | водечки вокал, визуел |- |align="center" | Џени || align="center" | Jennie |align="center" | Ким Џени || align="center" | 김제니 |align="center" | 16 јануари 1996 |align="center" | главна раперка, водечки вокал |- |align="center" | Розе || align="center" | Rosé | align="center"| Парк Чејонг<ref>Има и англиско име — Розана Парк</ref>|| align="center" | 박채영 |align="center" | 11 февруари 1997 |align="center" | главен вокал, водечка танчарка |- |align="center" | [[Лиса (раперка)|Лиса]]|| align="center" | Lisa |align="center" | Лалиса Манобан<ref>При раѓање — Пранприја Манобан</ref>|| align="center" | ลลิสา มโนบาล | align="center"| 27 март 1997 |align="center" | главна танчарка, водечка раперка, макне |} == Дискографија == {{col-begin}} {{col-2}} ==== Корејски албуми ==== === Студиски албуми === * ''The Album'' (2020) * ''[[Born Pink]]'' (2022) === Миниалбуми === * ''[[Square Up]]'' (2018) * ''[[Kill This Love]]'' (2019) * ''Deadline'' (2026) {{col-2}} ==== Јапонски албуми ==== === Студиски албуми === * ''[[Blackpink In Your Area]]'' (2018) === Миниалбуми === * ''Blackpink'' (2017) {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Blackpink}} * {{матична|http://www.blackpinkofficial.com/}} (корејски и англиски) [[Категорија:Музички групи основани во 2016 година]] [[Категорија:Јужнокорејски женски групи]] lrdjrr1zo28qnt37nudehrqnpii8kam Кампување 0 1400423 5602815 5602811 2026-08-01T12:21:36Z Andrew012p 85224 /* */ 5602815 wikitext text/x-wiki [[File:Tent camping along the Sulayr trail in La Taha, Sierra Nevada National Park (DSCF5147).jpg|thumb|Кампување во Националниот парк Сиера Невада]] [[File:Milyon yıldızlı otel.jpg|thumb|Кампување во [[Турција]]]] '''Кампување''' — вид рекреација во природа или образование во природа што вклучува ноќевање со основно привремено засолниште, како што е [[шатор]]. Кампувањето исто така може да вклучува рекреативно возило, заштитени кабини, постојан шатор, засолниште како бивак или [[церада]], мрежа за лежење или воопшто без засолниште. Обично, учесниците ги напуштаат градските или уредените средини за да поминат време на отворено, извршувајќи активности што им пружат задоволство или како облик на образовно искуство. Поминувањето на ноќта надвор од дома го разликува кампувањето од дневен излет, [[пикник]] и други активности на отворено. Кампувањето како [[рекреација|рекреативна]] активност станало популарно меѓу елитите во раниот XX век. Со текот на времето, неговата популарност се зголемила и меѓу другите социоекономски слоеви. Днешните кампери често ги посетуваат јавните природни ресурси како што се националните и државните паркови, дивите подрачја и комерцијалните кампувалишта. Во некои земји, вклучувајќи ги Шведска и Шкотска, јавното кампување е законски дозволено и на приватно земјиште. Кампувањето е клучен дел од многу младински организации ширум светот, како што е извидништвото, кои го користат за да учат самодоверба и екипна работа. Училишните патувања за кампување исто така имаат бројни придобивки и можат да играат суштинска улога во личниот раст и развој на учениците.<ref>{{Cite web|url=https://campkulin.com.au/why-school-camping-should-be-a-priority/|title=The Benefits of School Camping Trips|work=Camp Kulin by Matt Godfrey|date=March 29, 2023|access-date=July 11, 2023|archive-date=August 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819023640/https://campkulin.com.au/why-school-camping-should-be-a-priority/|url-status=dead}}</ref> [[File:Grand Canyon National Park, Camping, IMG 2691,.jpg|thumb|Кампување во [[Аризона]], Национален парк Гранд Кањон, кампувалиште, 6 април]] == Определба == [[File:Unidentified group of men camping.jpg|thumb|Кампување во [[Онтарио]], {{Circa|1907}}]] Академскиот речник за содржини на Кембриџ го определува кампувањето како:<ref>{{Cite web |title=Meaning of camping in English |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/camping |access-date=20 June 2022 |website=Cambridge Dictionary |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144809/http://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/camping |url-status=live }}</ref> {{Quote|text=Чинот на престојување и спиење на отворено еден или повеќе дена и ноќи, обично во шатор.|source=}}Речникот „[[Енциклопедија Британика|Британика]]“ го определува кампувањето како:<ref>{{Cite web |title=Camping Definition & Meaning {{!}} Britannica Dictionary |url=https://www.britannica.com/dictionary/camping |access-date=2025-06-01 |website=www.britannica.com |language=en-US}}</ref> {{Quote|text=Активноста на спиење на отворено во шатор, обично за задоволство.}} Кампувањето опишува низа активности и пристапи кон сместувањето на отворено. Преживувачите и дивите кампери обично тргнуваат со што помалку опрема за да можат да се снајдат. Други кампери можат да користат специјализирана опрема за кампување дизајнирана да обезбеди удобност, вклучувајќи сопствени извори на енергија и топлина, како и мебел за кампување. Кампувањето може да се комбинира со пешачење, како во пешачењето со ранец, и често се практикува заедно со други активности на отворено, како што се кајакарство, алпинизам, [[риболов]] и [[лов]]. Брзото планинско пешачење со лесен ранец вклучува и [[трчање]] и кампување. Не постои универзално прифатена определба за тоа што е, а што не е кампување. Исто како и со [[мотел|мотелите]], кои опслужуваат и рекреативни гости и деловни гости, истото кампувалиште може истовремено да опслужува рекреативни кампери, училишни екскурзии, мигранти работници и бездомници. Во основа, тоа одразува комбинација од намера и природата на вклучените активности. Детскиот летен камп со оброци во трпезарија и сместување во спални кабини може да има „камп“ во своето име, но не го одразува духот и формата на „кампувањето“ како што е општо разбрано. Слично на тоа, начинот на живот на една [[Бездомништво|бездомна]] личност може да вклучува многу вообичаени активности за кампување, како што е спиење на отворено и подготовка на оброци на [[оган]], но не ја одразува доброволната природа и потрагата по духовна регенерација, кои се составен дел од кампувањето. == Популарност == === САД === Според инфографик направен од Red Rover Camping и заснован на податоци од Извештајот за американски кампери за 2014 г., објавен од The Coleman Company, Inc. и Outdoor Foundation, кампувањето во Соединетите Држави добива на популарност по пад од 4,2 милиони учесници во периодот од 2011 до 2012 г.<ref>{{Cite web |url=http://www.outdoorfoundation.org/pdf/research.camping.2014.pdf |title=2014 American Camper Report |publisher=The Coleman Company, Inc. and the Outdoor Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405060353/http://www.outdoorfoundation.org/pdf/research.camping.2014.pdf |archive-date=5 April 2015 |access-date=17 June 2015}}</ref> === Обединето Кралство === Според податоците обезбедени од Истражувањето за туризам на Обединетото Кралство спроведено од Visit England, британските жители оствариле речиси 4,5 милиони одмори со кампување и караванирање во текот на првата половина на 2015 г., со просек од 3,7 ноќевања.<ref>{{Cite web |url=https://www.visitengland.com/sites/default/files/gbts_june_2015_detailed_report_final_1.pdf |title=Great Britain Tourism Survey |date=June 2015 |publisher=VisitEngland |access-date=21 October 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074142/https://www.visitengland.com/sites/default/files/gbts_june_2015_detailed_report_final_1.pdf |url-status=dead }}</ref> Како и во САД, кампувањето добива на популарност, со зголемување на патувањата од 8 % во споредба со истиот период во 2014 г. Караванскиот клуб и Клубот за кампување и караванирање ги претставуваат камперите во ОК. Шкотска дозволува „диво кампување“ на приватно земјиште во дивина. === Франција === Податоците собрани од Националната федерација за хотелски туризам на отворено (FNHPA) покажуваат дека во 2015 г. биле остварени околу 113 милиони ноќевања во француските кампови, што претставува зголемување од 3,9 % во однос на истиот период во 2014 г. Француските одморачи оствариле 77 милиони од овие ноќевања, додека остатокот го сочинувале други националности, меѓу кои најбројни биле холандските, германските и британските туристи. Француската влада се надева дека до 2030 г. ќе привлекува по 100 милиони туристи годишно. Најпопуларна регија за кампување е Лангдок и Русијон со околу 19.331.663 поминати ноќевања во камповите во текот на 2015 г., додека департманот со најмногу кампови е Вандеја.<ref>{{Cite news |url=http://www.gocampfrance.co.uk/camping-in-france/camping-france-statistics |title=French Camping Statistics |newspaper=Go Camp France |date=16 September 2016 |archive-date=29 December 2017 |access-date=25 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229172015/http://www.gocampfrance.co.uk/camping-in-france/camping-france-statistics |url-status=live }}</ref> === Македонија === Во Македонија, кампувањето и туризмот во природа сѐ повеќе добиваат на популарност, особено преку развојот на планинскиот туризам, авантуристичките тури и рекреативните активности во Националните паркови [[Маврово]], [[Пелистер]] и [[Галичица]]. Според податоците од Државниот завод за статистика, бројот на домашни и странски туристи што остваруваат ноќевања во алтернативни сместувачки капацитети, планинарски домчиња и уредени кампувалишта бележи постојан пораст, поттикнат од зголемениот интерес за истражување на природните реткости, екотуризмот и селскиот развој.<ref>{{Cite web |title=Соопштенија за туризам |publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија|Државен завод за статистика]] |url=https://www.stat.gov.mk |access-date=2026-08-01}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100528004529/http://cdi.uvm.edu/collections/getCollection.xql?title=Long%20Trail%20Photographs Images of historic camping and hiking on the Long Trail, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Library] * [http://watch.opb.org/video/2365530785/ Reflections of Summer: Car Camping!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208084302/http://watch.opb.org/video/2365530785/ |date=2017-02-08 }} Video produced by [[Oregon Field Guide]] * [https://edisondigital.rutgers.edu/document/X001A3AU#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-126%2C10%204%2C1486%2C767. Letter from Henry Ford to Thomas Edison thanking him for including his family on a camping trip.] [[Категорија:Кампување| ]] [[Категорија:Вештини за опстанок]] [[Категорија:Видови туризам]] 5ewrs56ldfc3f57ltvkfp8u97if60e8 5602816 5602815 2026-08-01T12:22:12Z Andrew012p 85224 /* */ 5602816 wikitext text/x-wiki [[File:Tent camping along the Sulayr trail in La Taha, Sierra Nevada National Park (DSCF5147).jpg|thumb|Кампување во Националниот парк Сиера Невада]] [[File:Milyon yıldızlı otel.jpg|thumb|Кампување во [[Турција]]]] '''Кампување''' — вид рекреација во природа или образование во природа што вклучува ноќевање со основно привремено засолниште, како што е [[шатор]]. Кампувањето исто така може да вклучува рекреативно возило, заштитени кабини, постојан шатор, засолниште како бивак или [[церада]], мрежа за лежење или воопшто без засолниште. Обично, учесниците ги напуштаат градските или уредените средини за да поминат време на отворено, извршувајќи активности што им пружат задоволство или како облик на образовно искуство. Поминувањето на ноќта надвор од дома го разликува кампувањето од дневен излет, [[пикник]] и други активности на отворено. Кампувањето како [[рекреација|рекреативна]] активност станало популарно меѓу елитите во раниот XX век. Со текот на времето, неговата популарност се зголемила и меѓу другите социоекономски слоеви. Денешните кампери често ги посетуваат јавните природни ресурси како што се националните и државните паркови, дивите подрачја и комерцијалните кампувалишта. Во некои земји, вклучувајќи ги Шведска и Шкотска, јавното кампување е законски дозволено и на приватно земјиште. Кампувањето е клучен дел од многу младински организации ширум светот, како што е извидништвото, кои го користат за да учат самодоверба и екипна работа. Училишните патувања за кампување исто така имаат бројни придобивки и можат да играат суштинска улога во личниот раст и развој на учениците.<ref>{{Cite web|url=https://campkulin.com.au/why-school-camping-should-be-a-priority/|title=The Benefits of School Camping Trips|work=Camp Kulin by Matt Godfrey|date=March 29, 2023|access-date=July 11, 2023|archive-date=August 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819023640/https://campkulin.com.au/why-school-camping-should-be-a-priority/|url-status=dead}}</ref> [[File:Grand Canyon National Park, Camping, IMG 2691,.jpg|thumb|Кампување во [[Аризона]], Национален парк Гранд Кањон, кампувалиште, 6 април]] == Определба == [[File:Unidentified group of men camping.jpg|thumb|Кампување во [[Онтарио]], {{Circa|1907}}]] Академскиот речник за содржини на Кембриџ го определува кампувањето како:<ref>{{Cite web |title=Meaning of camping in English |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/camping |access-date=20 June 2022 |website=Cambridge Dictionary |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144809/http://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/camping |url-status=live }}</ref> {{Quote|text=Чинот на престојување и спиење на отворено еден или повеќе дена и ноќи, обично во шатор.|source=}}Речникот „[[Енциклопедија Британика|Британика]]“ го определува кампувањето како:<ref>{{Cite web |title=Camping Definition & Meaning {{!}} Britannica Dictionary |url=https://www.britannica.com/dictionary/camping |access-date=2025-06-01 |website=www.britannica.com |language=en-US}}</ref> {{Quote|text=Активноста на спиење на отворено во шатор, обично за задоволство.}} Кампувањето опишува низа активности и пристапи кон сместувањето на отворено. Преживувачите и дивите кампери обично тргнуваат со што помалку опрема за да можат да се снајдат. Други кампери можат да користат специјализирана опрема за кампување дизајнирана да обезбеди удобност, вклучувајќи сопствени извори на енергија и топлина, како и мебел за кампување. Кампувањето може да се комбинира со пешачење, како во пешачењето со ранец, и често се практикува заедно со други активности на отворено, како што се кајакарство, алпинизам, [[риболов]] и [[лов]]. Брзото планинско пешачење со лесен ранец вклучува и [[трчање]] и кампување. Не постои универзално прифатена определба за тоа што е, а што не е кампување. Исто како и со [[мотел|мотелите]], кои опслужуваат и рекреативни гости и деловни гости, истото кампувалиште може истовремено да опслужува рекреативни кампери, училишни екскурзии, мигранти работници и бездомници. Во основа, тоа одразува комбинација од намера и природата на вклучените активности. Детскиот летен камп со оброци во трпезарија и сместување во спални кабини може да има „камп“ во своето име, но не го одразува духот и формата на „кампувањето“ како што е општо разбрано. Слично на тоа, начинот на живот на една [[Бездомништво|бездомна]] личност може да вклучува многу вообичаени активности за кампување, како што е спиење на отворено и подготовка на оброци на [[оган]], но не ја одразува доброволната природа и потрагата по духовна регенерација, кои се составен дел од кампувањето. == Популарност == === САД === Според инфографик направен од Red Rover Camping и заснован на податоци од Извештајот за американски кампери за 2014 г., објавен од The Coleman Company, Inc. и Outdoor Foundation, кампувањето во Соединетите Држави добива на популарност по пад од 4,2 милиони учесници во периодот од 2011 до 2012 г.<ref>{{Cite web |url=http://www.outdoorfoundation.org/pdf/research.camping.2014.pdf |title=2014 American Camper Report |publisher=The Coleman Company, Inc. and the Outdoor Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405060353/http://www.outdoorfoundation.org/pdf/research.camping.2014.pdf |archive-date=5 April 2015 |access-date=17 June 2015}}</ref> === Обединето Кралство === Според податоците обезбедени од Истражувањето за туризам на Обединетото Кралство спроведено од Visit England, британските жители оствариле речиси 4,5 милиони одмори со кампување и караванирање во текот на првата половина на 2015 г., со просек од 3,7 ноќевања.<ref>{{Cite web |url=https://www.visitengland.com/sites/default/files/gbts_june_2015_detailed_report_final_1.pdf |title=Great Britain Tourism Survey |date=June 2015 |publisher=VisitEngland |access-date=21 October 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074142/https://www.visitengland.com/sites/default/files/gbts_june_2015_detailed_report_final_1.pdf |url-status=dead }}</ref> Како и во САД, кампувањето добива на популарност, со зголемување на патувањата од 8 % во споредба со истиот период во 2014 г. Караванскиот клуб и Клубот за кампување и караванирање ги претставуваат камперите во ОК. Шкотска дозволува „диво кампување“ на приватно земјиште во дивина. === Франција === Податоците собрани од Националната федерација за хотелски туризам на отворено (FNHPA) покажуваат дека во 2015 г. биле остварени околу 113 милиони ноќевања во француските кампови, што претставува зголемување од 3,9 % во однос на истиот период во 2014 г. Француските одморачи оствариле 77 милиони од овие ноќевања, додека остатокот го сочинувале други националности, меѓу кои најбројни биле холандските, германските и британските туристи. Француската влада се надева дека до 2030 г. ќе привлекува по 100 милиони туристи годишно. Најпопуларна регија за кампување е Лангдок и Русијон со околу 19.331.663 поминати ноќевања во камповите во текот на 2015 г., додека департманот со најмногу кампови е Вандеја.<ref>{{Cite news |url=http://www.gocampfrance.co.uk/camping-in-france/camping-france-statistics |title=French Camping Statistics |newspaper=Go Camp France |date=16 September 2016 |archive-date=29 December 2017 |access-date=25 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229172015/http://www.gocampfrance.co.uk/camping-in-france/camping-france-statistics |url-status=live }}</ref> === Македонија === Во Македонија, кампувањето и туризмот во природа сѐ повеќе добиваат на популарност, особено преку развојот на планинскиот туризам, авантуристичките тури и рекреативните активности во Националните паркови [[Маврово]], [[Пелистер]] и [[Галичица]]. Според податоците од Државниот завод за статистика, бројот на домашни и странски туристи што остваруваат ноќевања во алтернативни сместувачки капацитети, планинарски домчиња и уредени кампувалишта бележи постојан пораст, поттикнат од зголемениот интерес за истражување на природните реткости, екотуризмот и селскиот развој.<ref>{{Cite web |title=Соопштенија за туризам |publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија|Државен завод за статистика]] |url=https://www.stat.gov.mk |access-date=2026-08-01}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100528004529/http://cdi.uvm.edu/collections/getCollection.xql?title=Long%20Trail%20Photographs Images of historic camping and hiking on the Long Trail, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Library] * [http://watch.opb.org/video/2365530785/ Reflections of Summer: Car Camping!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208084302/http://watch.opb.org/video/2365530785/ |date=2017-02-08 }} Video produced by [[Oregon Field Guide]] * [https://edisondigital.rutgers.edu/document/X001A3AU#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-126%2C10%204%2C1486%2C767. Letter from Henry Ford to Thomas Edison thanking him for including his family on a camping trip.] [[Категорија:Кампување| ]] [[Категорија:Вештини за опстанок]] [[Категорија:Видови туризам]] 1j818op5sgjeahbfw9bzcxxpbw3v097 5602817 5602816 2026-08-01T12:26:49Z Andrew012p 85224 /* Популарност */ 5602817 wikitext text/x-wiki [[File:Tent camping along the Sulayr trail in La Taha, Sierra Nevada National Park (DSCF5147).jpg|thumb|Кампување во Националниот парк Сиера Невада]] [[File:Milyon yıldızlı otel.jpg|thumb|Кампување во [[Турција]]]] '''Кампување''' — вид рекреација во природа или образование во природа што вклучува ноќевање со основно привремено засолниште, како што е [[шатор]]. Кампувањето исто така може да вклучува рекреативно возило, заштитени кабини, постојан шатор, засолниште како бивак или [[церада]], мрежа за лежење или воопшто без засолниште. Обично, учесниците ги напуштаат градските или уредените средини за да поминат време на отворено, извршувајќи активности што им пружат задоволство или како облик на образовно искуство. Поминувањето на ноќта надвор од дома го разликува кампувањето од дневен излет, [[пикник]] и други активности на отворено. Кампувањето како [[рекреација|рекреативна]] активност станало популарно меѓу елитите во раниот XX век. Со текот на времето, неговата популарност се зголемила и меѓу другите социоекономски слоеви. Денешните кампери често ги посетуваат јавните природни ресурси како што се националните и државните паркови, дивите подрачја и комерцијалните кампувалишта. Во некои земји, вклучувајќи ги Шведска и Шкотска, јавното кампување е законски дозволено и на приватно земјиште. Кампувањето е клучен дел од многу младински организации ширум светот, како што е извидништвото, кои го користат за да учат самодоверба и екипна работа. Училишните патувања за кампување исто така имаат бројни придобивки и можат да играат суштинска улога во личниот раст и развој на учениците.<ref>{{Cite web|url=https://campkulin.com.au/why-school-camping-should-be-a-priority/|title=The Benefits of School Camping Trips|work=Camp Kulin by Matt Godfrey|date=March 29, 2023|access-date=July 11, 2023|archive-date=August 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819023640/https://campkulin.com.au/why-school-camping-should-be-a-priority/|url-status=dead}}</ref> [[File:Grand Canyon National Park, Camping, IMG 2691,.jpg|thumb|Кампување во [[Аризона]], Национален парк Гранд Кањон, кампувалиште, 6 април]] == Определба == [[File:Unidentified group of men camping.jpg|thumb|Кампување во [[Онтарио]], {{Circa|1907}}]] Академскиот речник за содржини на Кембриџ го определува кампувањето како:<ref>{{Cite web |title=Meaning of camping in English |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/camping |access-date=20 June 2022 |website=Cambridge Dictionary |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144809/http://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/camping |url-status=live }}</ref> {{Quote|text=Чинот на престојување и спиење на отворено еден или повеќе дена и ноќи, обично во шатор.|source=}}Речникот „[[Енциклопедија Британика|Британика]]“ го определува кампувањето како:<ref>{{Cite web |title=Camping Definition & Meaning {{!}} Britannica Dictionary |url=https://www.britannica.com/dictionary/camping |access-date=2025-06-01 |website=www.britannica.com |language=en-US}}</ref> {{Quote|text=Активноста на спиење на отворено во шатор, обично за задоволство.}} Кампувањето опишува низа активности и пристапи кон сместувањето на отворено. Преживувачите и дивите кампери обично тргнуваат со што помалку опрема за да можат да се снајдат. Други кампери можат да користат специјализирана опрема за кампување дизајнирана да обезбеди удобност, вклучувајќи сопствени извори на енергија и топлина, како и мебел за кампување. Кампувањето може да се комбинира со пешачење, како во пешачењето со ранец, и често се практикува заедно со други активности на отворено, како што се кајакарство, алпинизам, [[риболов]] и [[лов]]. Брзото планинско пешачење со лесен ранец вклучува и [[трчање]] и кампување. Не постои универзално прифатена определба за тоа што е, а што не е кампување. Исто како и со [[мотел|мотелите]], кои опслужуваат и рекреативни гости и деловни гости, истото кампувалиште може истовремено да опслужува рекреативни кампери, училишни екскурзии, мигранти работници и бездомници. Во основа, тоа одразува комбинација од намера и природата на вклучените активности. Детскиот летен камп со оброци во трпезарија и сместување во спални кабини може да има „камп“ во своето име, но не го одразува духот и формата на „кампувањето“ како што е општо разбрано. Слично на тоа, начинот на живот на една [[Бездомништво|бездомна]] личност може да вклучува многу вообичаени активности за кампување, како што е спиење на отворено и подготовка на оброци на [[оган]], но не ја одразува доброволната природа и потрагата по духовна регенерација, кои се составен дел од кампувањето. == Популарност == === САД === Според [[инфографика]] направена од Red Rover Camping и заснован на податоци од Извештајот за американски кампери за 2014 г., објавен од The Coleman Company, Inc. и Outdoor Foundation, кампувањето во Соединетите Држави добива на популарност по пад од 4,2 милиони учесници во периодот од 2011 до 2012 г.<ref>{{Cite web |url=http://www.outdoorfoundation.org/pdf/research.camping.2014.pdf |title=2014 American Camper Report |publisher=The Coleman Company, Inc. and the Outdoor Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405060353/http://www.outdoorfoundation.org/pdf/research.camping.2014.pdf |archive-date=5 April 2015 |access-date=17 June 2015}}</ref> === Обединето Кралство === Според податоците обезбедени од Истражувањето за туризам на Обединетото Кралство спроведено од Visit England, британските жители оствариле речиси 4,5 милиони одмори со кампување и караванирање во текот на првата половина на 2015 г., со просек од 3,7 ноќевања.<ref>{{Cite web |url=https://www.visitengland.com/sites/default/files/gbts_june_2015_detailed_report_final_1.pdf |title=Great Britain Tourism Survey |date=June 2015 |publisher=VisitEngland |access-date=21 October 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074142/https://www.visitengland.com/sites/default/files/gbts_june_2015_detailed_report_final_1.pdf |url-status=dead }}</ref> Како и во САД, кампувањето добива на популарност, со зголемување на патувањата од 8 % во споредба со истиот период во 2014 г. Караванскиот клуб и Клубот за кампување и караванирање ги претставуваат камперите во ОК. Шкотска дозволува „диво кампување“ на приватно земјиште во дивина. === Франција === Податоците собрани од Националната федерација за хотелски туризам на отворено (FNHPA) покажуваат дека во 2015 г. биле остварени околу 113 милиони ноќевања во француските кампови, што претставува зголемување од 3,9 % во однос на истиот период во 2014 г. Француските летувалци оствариле 77 милиони од овие ноќевања, додека остатокот го сочинувале други националности, меѓу кои најбројни биле холандските, германските и британските туристи. Француската влада се надева дека до 2030 г. ќе привлекува по 100 милиони туристи годишно. Најпопуларна регија за кампување е Лангдок и Русијон со околу 19.331.663 поминати ноќевања во камповите во текот на 2015 г., додека департманот со најмногу кампови е Вандеја.<ref>{{Cite news |url=http://www.gocampfrance.co.uk/camping-in-france/camping-france-statistics |title=French Camping Statistics |newspaper=Go Camp France |date=16 September 2016 |archive-date=29 December 2017 |access-date=25 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229172015/http://www.gocampfrance.co.uk/camping-in-france/camping-france-statistics |url-status=live }}</ref> === Македонија === Во Македонија, кампувањето и туризмот во природа сѐ повеќе добиваат на популарност, особено преку развојот на планинскиот туризам, авантуристичките тури и рекреативните активности во Националните паркови [[Маврово]], [[Пелистер]] и [[Галичица]]. Според податоците од Државниот завод за статистика, бројот на домашни и странски туристи што остваруваат ноќевања во алтернативни сместувачки капацитети, планинарски домчиња и уредени кампувалишта бележи постојан пораст, поттикнат од зголемениот интерес за истражување на природните реткости, екотуризмот и селскиот развој.<ref>{{Cite web |title=Соопштенија за туризам |publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија|Државен завод за статистика]] |url=https://www.stat.gov.mk |access-date=2026-08-01}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100528004529/http://cdi.uvm.edu/collections/getCollection.xql?title=Long%20Trail%20Photographs Images of historic camping and hiking on the Long Trail, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Library] * [http://watch.opb.org/video/2365530785/ Reflections of Summer: Car Camping!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208084302/http://watch.opb.org/video/2365530785/ |date=2017-02-08 }} Video produced by [[Oregon Field Guide]] * [https://edisondigital.rutgers.edu/document/X001A3AU#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-126%2C10%204%2C1486%2C767. Letter from Henry Ford to Thomas Edison thanking him for including his family on a camping trip.] [[Категорија:Кампување| ]] [[Категорија:Вештини за опстанок]] [[Категорија:Видови туризам]] 2pkx1u9ewfdyjz5a4k827o3qylnfs7y Брајтбурн 0 1400426 5602820 2026-08-01T12:49:54Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Брајтбурн | изворен_наслов = Brightburn | слика = Brightburn film poster.png | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дејвид Јаровески]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Брајан Ган]] * [[Марк Ган (сценарист)|Марк Ган]] }} | продуцент = {{Plainlist| * [[Џејмс Ган]] * Кенет Хуа... 5602820 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Брајтбурн | изворен_наслов = Brightburn | слика = Brightburn film poster.png | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дејвид Јаровески]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Брајан Ган]] * [[Марк Ган (сценарист)|Марк Ган]] }} | продуцент = {{Plainlist| * [[Џејмс Ган]] * Кенет Хуан }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елизабет Бенкс]] * [[Дејвид Денман]] * Џексон А. Дан * [[Мет Џонс (глумец)|Мет Џонс]] * [[Мередит Хагнер]] }} | кинематографија = Мајкл Далаторе | монтажа = {{Plainlist| * Ендру С. Ајзен * Питер Гвоздас }} | музика = [[Тимоти Вилијамс (композитор)|Тим Вилијамс]]<ref>{{cite web |author=filmmusicreporter |title=Timothy Williams Scoring David Yarovesky's 'Brightburn' |url=https://filmmusicreporter.com/2019/03/31/timothy-williams-scoring-david-yaroveskys-brightburn/ |website=Film Music Reporter |access-date=14 јули 2024 |date=31 март 2019}}</ref> | студио = {{Plainlist| * [[The H Collective]] * Troll Court Entertainment }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] (под [[Screen Gems]] и [[Stage 6 Films]]) | премиера = 24 мај 2019 г. (САД)<br>23 мај 2019 г. (Македонија) | времетраење = 90 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 6 милиони долари | заработка = 33,2 милиони долари }} '''''Брајтбурн'''''<ref>Официјалното име на македонски јазик во кината било заведено како '''''Брајтбурн''''', иако правилна транскрипција е ''Брајтберн''.</ref> ({{Langx|en|Brightburn}}) — американски [[Суперхеројски филм|суперхеројски]] [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2019 г. во режија на Дејвид Јаровески и продуценти [[Џејмс Ган]] и Кенет Хуан, по сценарио на Брајан и Марк Ган. Главните улоги ги толкуваат [[Елизабет Бенкс]], [[Дејвид Денман]], Џексон А. Дан, Мет Џонс и [[Мередит Хагнер]]. Филмот раскажува приказна за момче со вонземјанско потекло, Брендон Брајер, кое пораснало на Земјата, открива дека има надприродни моќи и ги користи со темни намери. Филмот бил најавен во декември 2017 г. под работен наслов ''Untitled James Gunn Horror Project''. Покрај Ган како продуцент, сценариото го напишале неговиот брат Брајан и братучедот Марк, кои ја адаптирале концепцијата за [[Супермен]] во жанрот на ужасите. Снимањето започнало во март 2018 г. и завршило во мај истата година. Филмот бил снимен и финансиран од студијата [[Screen Gems]], [[Stage 6 Films]], The H Collective и [[Troll Court Entertainment]]. Неговото излегување во САД се одржало на 24 мај 2019 г. од страна на [[Sony Pictures Releasing]], а во Македонија на 23 мај истата година. Филмот добил мешани критики од рецензентите, кои ги пофалиле елементите на ужасите, суровоста, концепцијата и играта на Бенкс; во исто време, критикувани биле сценариото, специјалните ефекти и темпото. Филмот заработил 33,2 милиони долари со буџет од 6 до 12 милиони долари. == Содржина == По тешка борба со неплодноста, соништата на Тори Брајер за мајчинство се остваруваат со пристигнувањето на едно таинствено момче. Брендон изгледа како сѐ што Тори и нејзиниот [[сопруг]] Кајл некогаш сакале — паметен, надарен и љубопитен за светот. Но како што Брендон се приближува кон [[Полово созревање|половото созревање]], во него се пројавува моќна темнина, а Тори е обземена од страшни сомнежи за својот син. Откако Брендон започнува да постапува според неговите извиткани нагони, најблиските до него се наоѓаат во голема опасност. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елизабет Бенкс]] || Тори Брајер |- | [[Дејвид Денман]] || Кајл Брајер |- | Џексон А. Дан || Брендон Брајер / Брајтбурн |- | [[Мередит Хагнер]] || Мерили Макникол |- | [[Мет Џоунс]] || Ноа Макникол |- | [[Беки Калстром]] || Ерика |- | Еми Хантер || Кејтлин |- | [[Грегори Алан Вилијамс]] || [[шериф|шерифот]] |- | Абрахам Клинкскејлс || Ројс |- | Теренс Роузмор || наставникот по физичко |- | [[Стефен Блекхарт]] || Травис |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.sonypictures.com/movies/brightburn}} {{IMDb title|7752126}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] swo0wkmp1orrm8j5g6dn2lhvxnqnm9y 5602823 5602820 2026-08-01T12:51:32Z Andrew012p 85224 5602823 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Брајтбурн | изворен_наслов = Brightburn | слика = Brightburn.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дејвид Јаровески]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Брајан Ган]] * [[Марк Ган (сценарист)|Марк Ган]] }} | продуцент = {{Plainlist| * [[Џејмс Ган]] * Кенет Хуан }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елизабет Бенкс]] * [[Дејвид Денман]] * Џексон А. Дан * [[Мет Џонс (глумец)|Мет Џонс]] * [[Мередит Хагнер]] }} | кинематографија = Мајкл Далаторе | монтажа = {{Plainlist| * Ендру С. Ајзен * Питер Гвоздас }} | музика = [[Тимоти Вилијамс (композитор)|Тим Вилијамс]]<ref>{{cite web |author=filmmusicreporter |title=Timothy Williams Scoring David Yarovesky's 'Brightburn' |url=https://filmmusicreporter.com/2019/03/31/timothy-williams-scoring-david-yaroveskys-brightburn/ |website=Film Music Reporter |access-date=14 јули 2024 |date=31 март 2019}}</ref> | студио = {{Plainlist| * [[The H Collective]] * Troll Court Entertainment }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] (под [[Screen Gems]] и [[Stage 6 Films]]) | премиера = 24 мај 2019 г. (САД)<br>23 мај 2019 г. (Македонија) | времетраење = 90 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 6 милиони долари | заработка = 33,2 милиони долари }} '''''Брајтбурн'''''<ref>Официјалното име на македонски јазик во кината било заведено како '''''Брајтбурн''''', иако правилна транскрипција е ''Брајтберн''.</ref> ({{Langx|en|Brightburn}}) — американски [[Суперхеројски филм|суперхеројски]] [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2019 г. во режија на Дејвид Јаровески и продуценти [[Џејмс Ган]] и Кенет Хуан, по сценарио на Брајан и Марк Ган. Главните улоги ги толкуваат [[Елизабет Бенкс]], [[Дејвид Денман]], Џексон А. Дан, Мет Џонс и [[Мередит Хагнер]]. Филмот раскажува приказна за момче со вонземјанско потекло, Брендон Брајер, кое пораснало на Земјата, открива дека има надприродни моќи и ги користи со темни намери. Филмот бил најавен во декември 2017 г. под работен наслов ''Untitled James Gunn Horror Project''. Покрај Ган како продуцент, сценариото го напишале неговиот брат Брајан и братучедот Марк, кои ја адаптирале концепцијата за [[Супермен]] во жанрот на ужасите. Снимањето започнало во март 2018 г. и завршило во мај истата година. Филмот бил снимен и финансиран од студијата [[Screen Gems]], [[Stage 6 Films]], The H Collective и [[Troll Court Entertainment]]. Неговото излегување во САД се одржало на 24 мај 2019 г. од страна на [[Sony Pictures Releasing]], а во Македонија на 23 мај истата година. Филмот добил мешани критики од рецензентите, кои ги пофалиле елементите на ужасите, суровоста, концепцијата и играта на Бенкс; во исто време, критикувани биле сценариото, специјалните ефекти и темпото. Филмот заработил 33,2 милиони долари со буџет од 6 до 12 милиони долари. == Содржина == По тешка борба со неплодноста, соништата на Тори Брајер за мајчинство се остваруваат со пристигнувањето на едно таинствено момче. Брендон изгледа како сѐ што Тори и нејзиниот [[сопруг]] Кајл некогаш сакале — паметен, надарен и љубопитен за светот. Но како што Брендон се приближува кон [[Полово созревање|половото созревање]], во него се пројавува моќна темнина, а Тори е обземена од страшни сомнежи за својот син. Откако Брендон започнува да постапува според неговите извиткани нагони, најблиските до него се наоѓаат во голема опасност. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елизабет Бенкс]] || Тори Брајер |- | [[Дејвид Денман]] || Кајл Брајер |- | Џексон А. Дан || Брендон Брајер / Брајтбурн |- | [[Мередит Хагнер]] || Мерили Макникол |- | [[Мет Џоунс]] || Ноа Макникол |- | [[Беки Калстром]] || Ерика |- | Еми Хантер || Кејтлин |- | [[Грегори Алан Вилијамс]] || [[шериф|шерифот]] |- | Абрахам Клинкскејлс || Ројс |- | Теренс Роузмор || наставникот по физичко |- | [[Стефен Блекхарт]] || Травис |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.sonypictures.com/movies/brightburn}} {{IMDb title|7752126}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] fpm2r4jf32qvc0i0dfl4xw1kgwg3q57 Разговор:Брајтбурн 1 1400427 5602821 2026-08-01T12:50:13Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5602821 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Податотека:Brightburn.webp 6 1400428 5602822 2026-08-01T12:51:17Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/sV2n6lcqr7pY0XOXUuK9zOhW7f8.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Брајтбурн |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5602822 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/sV2n6lcqr7pY0XOXUuK9zOhW7f8.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Брајтбурн |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 0e1s86a4jvnt0n4n240o37bxaqt3ieh Податотека:Уличен борец плакат (МКД).jpg 6 1400429 5602826 2026-08-01T13:33:16Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмкси плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/street-fighter?date=2026-10-15&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Уличен борец (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5602826 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмкси плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/street-fighter?date=2026-10-15&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Уличен борец (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} g1gq5nvt2ygy2r4n3hdnl2x0pbzqj0z Разговор:Рошфорт 1 1400432 5602833 2026-08-01T14:23:17Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Рошфорт]] на [[Разговор:Егиј де Рошфор]]: усогласување на називот 5602833 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Егиј де Рошфор]] onb92jzaca5eryyu9hi8gg396f6iq41 Егиј ди Кроасан 0 1400433 5602838 2026-08-01T14:49:28Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340228017|Aiguille du Croissant]]“ 5602838 wikitext text/x-wiki '''Егиј ди Кроасан''' - мал врв во масивот [[Гран Комбен]] во [[Пенински Алпи|Пенинските Алпи]], Швајцарија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Climbers_Guide_to_the_Central_Pennine_Al/uXNRYOB9ZQEC?hl=en&gbpv=1&dq=Aiguille%20du%20Croissant&pg=PA14&printsec=frontcover|title=Climbers' Guide to the Central Pennine Alps|last=Conway|first=Sir William Martin|date=1890|publisher=T. Fisher Unwin|pages=14|language=en}}</ref> Поради неговата мала важност, бил вклучен во проширениот список на алпски четириилјадници. Името се однесува на врвот во облик на полумесечина.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Western_Alps/HEkZAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Aiguille%20du%20Croissant&pg=PA444&printsec=frontcover|title=The Western Alps|last=Ball|first=John|last2=Coolidge|first2=William Augustus Brevoort|date=1898|publisher=Longmans, Green and Company|isbn=978-1-02-239649-4|pages=444|language=en}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Планини во Швајцарија]] [[Категорија:Пенински Алпи]] [[Категорија:Планини на Алпите]] [[Категорија:Четириилјадници на Алпите]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 16o2jqwunfueu2vstoomzaglbof7xhs 5602839 5602838 2026-08-01T14:59:09Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5602839 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина | name = Егиј ди Кроасан | photo = Grandcombin.jpg | photo_caption = Гран Комбен, Пенински Алп | elevation_m = 4260 | elevation_ref = | parent_peak = [[Гран Комбен]] | map = Switzerland | location = [[Вале|Вале, Швајцарија]] | range = [[Пенински Алпи]] | coordinates = {{coord|45|56|27.4|N|7|18|4.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = | topo_map = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''Егиј ди Кроасан''' ({{langx|fr|Aiguille du Croissant}}) (4.260 m) — мал врв во масивот [[Гран Комбен]] во [[Пенински Алпи|Пенинските Алпи]], Швајцарија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Climbers_Guide_to_the_Central_Pennine_Al/uXNRYOB9ZQEC?hl=en&gbpv=1&dq=Aiguille%20du%20Croissant&pg=PA14&printsec=frontcover|title=Climbers' Guide to the Central Pennine Alps|last=Conway|first=Sir William Martin|date=1890|publisher=T. Fisher Unwin|pages=14|language=en}}</ref> Поради неговата мала важност, бил вклучен во проширениот список на алпски четириилјадници. Името се однесува на врвот во облик на полумесечина.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Western_Alps/HEkZAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Aiguille%20du%20Croissant&pg=PA444&printsec=frontcover|title=The Western Alps|last=Ball|first=John|last2=Coolidge|first2=William Augustus Brevoort|date=1898|publisher=Longmans, Green and Company|isbn=978-1-02-239649-4|pages=444|language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Планини во Швајцарија]] [[Категорија:Пенински Алпи]] [[Категорија:Планини на Алпите]] [[Категорија:Четириилјадници на Алпите]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] otvqf2yw379lssje39o10jmlcgu3f72 Разговор:Егиј ди Кроасан 1 1400434 5602840 2026-08-01T15:07:50Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5602840 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Предлошка:Автотаксономија/Psilocybe 10 1400435 5602854 2026-08-01T15:56:21Z MKkumanovo 135529 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Hymenogastraceae |extinct= |refs= }} 5602854 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link=Psilocybe |parent=Hymenogastraceae |extinct= |refs= }} q9o5tx8vv5mhf340j4tjtbju4mkbf90 Предлошка:Автотаксономија/Hymenogastraceae 10 1400436 5602856 2026-08-01T16:00:53Z MKkumanovo 135529 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=family |link=Hymenogastraceae |parent=Agaricales |extinct= |refs= }} 5602856 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=family |link=Hymenogastraceae |parent=Agaricales |extinct= |refs= }} 6uddi8phwpz60u35ecftv423y1u5tbp Податотека:Клејфејс филмски плакат (МКД).jpg 6 1400437 5602866 2026-08-01T16:50:42Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/clayface?date=2026-10-22&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Клејфејс (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5602866 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/clayface?date=2026-10-22&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Клејфејс (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} dbo08t9h64b9bc320kgs37ml8lak4w5 5602867 5602866 2026-08-01T16:51:16Z Andrew012p 85224 /* Опис */ 5602867 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/clayface?date=2026-10-22&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Клејфејс (филм) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 4964cy8ssjx6tcfffv2962il4svy7cl Српска гологлавка 0 1400438 5602872 2026-08-01T17:20:59Z MKkumanovo 135529 нова страница 5602872 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Српска гологлавка | image = Psilocybe serbica 110792.jpg | image_caption = Српска гологлавка | status = VU (Рањива) | status_ref = <ref>Црвена листа на Македонија (2020)</ref> | taxon = Psilocybe serbica | authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) | genus = Psilocybe | species = P. serbica | binomial = Psilocybe serbica | binomial_authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) }} '''Српска гологлавка''' ([[латински јазик|лат.]] ''Psilocybe serbica''; [[словенечки јазик|сл.]] ''srbska gologlavka''; [[српски јазик|ср.]] ''српска гологлавка'')<ref name=":0">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref><ref name=":1">„Srbska gologlavka“, ''Gobarsko društvo Lisička Maribor'', https://www.gobe.si/Gobe/PsilocybeSerbica (пристапено на 1 август 2026).</ref> е вид [[Психоактивни габи|психоактивна габа]] од родот [[гологлавки]], семејство [[Hymenogastraceae]]. Содржи психоактивни соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]].<ref>{{cite journal |last=Borovička |first=Jan |title=Notes on ''Psilocybe serbica'' and related species |journal=Czech Mycology |year=2006 |volume=58 |issue=1–2 |pages=31–38 }}</ref> Блиску е сродна со видот ''[[Psilocybe cyanescens]]'', од кој се разликува по микроскопските карактеристики. == Таксономија == Видот првпат го опишале австриските миколози [[Meinhard Michael Moser|Мајнхард Михаел Мозер]] и [[Egon Horak|Егон Хорак]] врз основа на примероци пронајдени во Србија во 1969 година.<ref>{{cite journal |last1=Moser |first1=Meinhard Michael |last2=Horak |first2=Egon |title=''Psilocybe serbica'' spec. nov., eine neue ''Psilocybe''-Art aus Serbien |journal=Zeitschrift für Pilzkunde |year=1969 |volume=34 |issue=3–4 |pages=137–144 }}</ref> Подоцнежните молекуларно-генетски и морфолошки истражувања покажале дека таксоните ''Psilocybe bohemica'', ''Psilocybe moravica'' и ''Psilocybe arcana'', кои претходно се сметале за посебни видови, всушност се синоними на видот ''Psilocybe serbica''.<ref>{{cite journal |last1=Borovička |first1=Jan |last2=Noordeloos |first2=Machiel E. |last3=Gryndler |first3=Milan |last4=Oborník |first4=Miroslav |title=Molecular phylogeny of ''Psilocybe cyanescens'' complex in Europe, with focus on ''P. serbica'' |journal=Mycological Progress |year=2011 |volume=10 |issue=2 |pages=149–164 }}</ref> == Опис == '''Шапка:''' Пречник од 1 до 4 см. Во почетокот е испакната до ѕвонеста, а подоцна станува порамна. Површината е мазна, а во влажни услови лигава. Бојата варира од кафеаво-портокалова до светлокафеава; при сушење посветлува (хигрофанска особина). '''Ливчиња:''' Прираснати или благо симнати надолу по дршката, во почетокот светли, а со созревање на спорите стануваат темнокафеави до виолетово-кафеави. '''Дршка:''' Висока 4–8 см и дебела 2–3 мм. Цилиндрична е, свилесто бела, а при оштетување или стареење добива синкаста или зеленикава боја. '''Месо:''' Белузлаво до жолтеникаво, при оштетување и изложување на воздух изразито посинува. '''Отпечаток од спори:''' Темновиолетово-кафеав. Спорите се елиптични, мазни, со големина 10–13 × 6–7,5 µм. == Распространетост и екологија == ''Српска гологлавка'' е [[Сапрофит|сапрофитска]] габа. Расте во помали групи или туфови на труло дрво од листопадни и четинарни дрвја, остатоци од гранки и дрвен материјал. Распространета е во средна и југоисточна Европа, па е честа во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Словенија]], [[Чешка]], [[Словачка]] и [[Австрија]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Плодните тела се појавуваат од доцното лето до доцната есен, најчесто од септември до ноември. == Биохемија == Габата содржи [[алкалоид]]и псилоцибин, псилоцин и [[беоцистин]], кои имаат психоактивно дејство.<ref name=":1" /> Како и кај другите видови од родот ''Psilocybe'', оштетените делови на плодното тело можат да посинат поради оксидација на соединенијата поврзани со псилоцибинот. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Габи]] [[Категорија:Гологлавки]] [[Категорија:Hymenogastraceae]] [[Категорија:Психоактивни габи]] 1adj1lvslvx39awbsrmdfkg8n6jrpyr 5602892 5602872 2026-08-01T17:35:30Z MKkumanovo 135529 ситна промена 5602892 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Српска гологлавка | image = Psilocybe serbica 110792.jpg | image_caption = Српска гологлавка | status = VU (Рањива) | status_ref = <ref>Црвена листа на Македонија (2020)</ref> | taxon = Psilocybe serbica | authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) | genus = Psilocybe | species = P. serbica | binomial = Psilocybe serbica | binomial_authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) }} '''Српска гологлавка''' ([[латински јазик|лат.]] ''Psilocybe serbica''; [[словенечки јазик|сл.]] ''srbska gologlavka''; [[српски јазик|ср.]] ''српска гологлавка'')<ref name=":0">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref><ref name=":1">„Srbska gologlavka“, ''Gobarsko društvo Lisička Maribor'', https://www.gobe.si/Gobe/PsilocybeSerbica (пристапено на 1 август 2026).</ref> е вид [[Психоактивни габи|психоактивна габа]] од родот [[Psilocybe|гологлавки]], семејство [[Hymenogastraceae]]. Содржи психоактивни соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]].<ref>{{cite journal |last=Borovička |first=Jan |title=Notes on ''Psilocybe serbica'' and related species |journal=Czech Mycology |year=2006 |volume=58 |issue=1–2 |pages=31–38 }}</ref> Блиску е сродна со видот ''[[Psilocybe cyanescens]]'', од кој се разликува по микроскопските карактеристики. == Таксономија == Видот првпат го опишале австриските миколози [[Meinhard Michael Moser|Мајнхард Михаел Мозер]] и [[Egon Horak|Егон Хорак]] врз основа на примероци пронајдени во Србија во 1969 година.<ref>{{cite journal |last1=Moser |first1=Meinhard Michael |last2=Horak |first2=Egon |title=''Psilocybe serbica'' spec. nov., eine neue ''Psilocybe''-Art aus Serbien |journal=Zeitschrift für Pilzkunde |year=1969 |volume=34 |issue=3–4 |pages=137–144 }}</ref> Подоцнежните молекуларно-генетски и морфолошки истражувања покажале дека таксоните ''Psilocybe bohemica'', ''Psilocybe moravica'' и ''Psilocybe arcana'', кои претходно се сметале за посебни видови, всушност се синоними на видот ''Psilocybe serbica''.<ref>{{cite journal |last1=Borovička |first1=Jan |last2=Noordeloos |first2=Machiel E. |last3=Gryndler |first3=Milan |last4=Oborník |first4=Miroslav |title=Molecular phylogeny of ''Psilocybe cyanescens'' complex in Europe, with focus on ''P. serbica'' |journal=Mycological Progress |year=2011 |volume=10 |issue=2 |pages=149–164 }}</ref> == Опис == '''Шапка:''' Пречник од 1 до 4 см. Во почетокот е испакната до ѕвонеста, а подоцна станува порамна. Површината е мазна, а во влажни услови лигава. Бојата варира од кафеаво-портокалова до светлокафеава; при сушење посветлува (хигрофанска особина). '''Ливчиња:''' Прираснати или благо симнати надолу по дршката, во почетокот светли, а со созревање на спорите стануваат темнокафеави до виолетово-кафеави. '''Дршка:''' Висока 4–8 см и дебела 2–3 мм. Цилиндрична е, свилесто бела, а при оштетување или стареење добива синкаста или зеленикава боја. '''Месо:''' Белузлаво до жолтеникаво, при оштетување и изложување на воздух изразито посинува. '''Отпечаток од спори:''' Темновиолетово-кафеав. Спорите се елиптични, мазни, со големина 10–13 × 6–7,5 µм. == Распространетост и екологија == ''Српска гологлавка'' е [[Сапрофит|сапрофитска]] габа. Расте во помали групи или туфови на труло дрво од листопадни и четинарни дрвја, остатоци од гранки и дрвен материјал. Распространета е во средна и југоисточна Европа, па е честа во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Словенија]], [[Чешка]], [[Словачка]] и [[Австрија]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Плодните тела се појавуваат од доцното лето до доцната есен, најчесто од септември до ноември. == Биохемија == Габата содржи [[алкалоид]]и псилоцибин, псилоцин и [[беоцистин]], кои имаат психоактивно дејство.<ref name=":1" /> Како и кај другите видови од родот ''Psilocybe'', оштетените делови на плодното тело можат да посинат поради оксидација на соединенијата поврзани со псилоцибинот. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Габи]] [[Категорија:Psilocybe|Гологлавки]] [[Категорија:Hymenogastraceae]] [[Категорија:Психоактивни габи]] kvhceywvgg4evrp9d7zy3x2jkgzxowx 5602894 5602892 2026-08-01T17:42:59Z MKkumanovo 135529 ситна промена 5602894 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Српска гологлавка | image = Psilocybe serbica 110792.jpg | image_caption = Српска гологлавка | status = VU (Рањива) | status_ref = <ref>Црвена листа на Македонија (2020)</ref> | taxon = Psilocybe serbica | authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) | genus = Psilocybe | species = P. serbica | binomial = Psilocybe serbica | binomial_authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) }} '''Српска гологлавка''' ([[латински јазик|лат.]] ''Psilocybe serbica''; [[словенечки јазик|сл.]] ''srbska gologlavka''; [[српски јазик|ср.]] ''српска гологлавка'')<ref name=":0">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref><ref name=":1">„Srbska gologlavka“, ''Gobarsko društvo Lisička Maribor'', https://www.gobe.si/Gobe/PsilocybeSerbica (пристапено на 1 август 2026).</ref> е вид [[Психоактивни габи|психоактивна габа]] од родот [[Psilocybe|гологлавки]], семејство [[Hymenogastraceae]]. Содржи психоактивни соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]].<ref>{{cite journal |last=Borovička |first=Jan |title=Notes on ''Psilocybe serbica'' and related species |journal=Czech Mycology |year=2006 |volume=58 |issue=1–2 |pages=31–38 }}</ref> Блиску е сродна со видот ''[[Psilocybe cyanescens]]'', од кој се разликува по микроскопските карактеристики. == Таксономија == Видот првпат го опишале австриските миколози [[Meinhard Michael Moser|Мајнхард Михаел Мозер]] и [[Egon Horak|Егон Хорак]] врз основа на примероци пронајдени во Србија во 1969 година.<ref>{{cite journal |last1=Moser |first1=Meinhard Michael |last2=Horak |first2=Egon |title=''Psilocybe serbica'' spec. nov., eine neue ''Psilocybe''-Art aus Serbien |journal=Zeitschrift für Pilzkunde |year=1969 |volume=34 |issue=3–4 |pages=137–144 }}</ref> Подоцнежните молекуларно-генетски и морфолошки истражувања покажале дека таксоните ''Psilocybe bohemica'', ''Psilocybe moravica'' и ''Psilocybe arcana'', кои претходно се сметале за посебни видови, всушност се синоними на видот ''Psilocybe serbica''.<ref>{{cite journal |last1=Borovička |first1=Jan |last2=Noordeloos |first2=Machiel E. |last3=Gryndler |first3=Milan |last4=Oborník |first4=Miroslav |title=Molecular phylogeny of ''Psilocybe cyanescens'' complex in Europe, with focus on ''P. serbica'' |journal=Mycological Progress |year=2011 |volume=10 |issue=2 |pages=149–164 }}</ref> == Опис == '''Шапка:''' Пречник од 1 до 4 см. Во почетокот е испакната до ѕвонеста, а подоцна станува порамна. Површината е мазна, а во влажни услови лигава. Бојата варира од кафеаво-портокалова до светлокафеава; при сушење посветлува (хигрофанска особина). '''Ливчиња:''' Прираснати или благо симнати надолу по дршката, во почетокот светли, а со созревање на спорите стануваат темнокафеави до виолетово-кафеави. '''Дршка:''' Висока 4–8 см и дебела 2–3 мм. Цилиндрична е, свилесто бела, а при оштетување или стареење добива синкаста или зеленикава боја. '''Месо:''' Белузлаво до жолтеникаво, при оштетување и изложување на воздух изразито посинува. '''Отпечаток од спори:''' Темновиолетово-кафеав. Спорите се елиптични, мазни, со големина 10–13 × 6–7,5 µм. == Распространетост и екологија == ''Српска гологлавка'' е [[Сапрофит|сапрофитска]] габа. Расте во помали групи или туфови на труло дрво од листопадни и четинарни дрвја, остатоци од гранки и дрвен материјал. Распространета е во средна и југоисточна Европа, па е честа во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Словенија]], [[Чешка]], [[Словачка]] и [[Австрија]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Плодните тела се појавуваат од доцното лето до доцната есен, најчесто од септември до ноември. == Биохемија == Габата содржи [[алкалоид]]и псилоцибин, псилоцин и [[беоцистин]], кои имаат психоактивно дејство.<ref name=":1" /> Како и кај другите видови од родот ''Psilocybe'', оштетените делови на плодното тело можат да посинат поради оксидација на соединенијата поврзани со псилоцибинот. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Габи]] [[Категорија:Гологлавки|Psilocybe]] [[Категорија:Hymenogastraceae]] [[Категорија:Психоактивни габи]] efzldfz2twevbvj1joc65vtekroz5xn 5602895 5602894 2026-08-01T17:43:44Z MKkumanovo 135529 ситна промена 5602895 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Српска гологлавка | image = Psilocybe serbica 110792.jpg | image_caption = Српска гологлавка | status = VU (Рањива) | status_ref = <ref>Црвена листа на Македонија (2020)</ref> | taxon = Psilocybe serbica | authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) | genus = Psilocybe | species = P. serbica | binomial = Psilocybe serbica | binomial_authority = M.M. Moser & E. Horak (1969) }} '''Српска гологлавка''' ([[латински јазик|лат.]] ''Psilocybe serbica''; [[словенечки јазик|сл.]] ''srbska gologlavka''; [[српски јазик|ср.]] ''српска гологлавка'')<ref name=":0">{{cite web |url=https://redlist.moepp.gov.mk/psilocybe-serbica/ |title=Српска гологлавка |website=Национална црвена листа на Северна Македонија |publisher=Министерство за животна средина и просторно планирање |access-date=2026-08-01 }}</ref><ref name=":1">„Srbska gologlavka“, ''Gobarsko društvo Lisička Maribor'', https://www.gobe.si/Gobe/PsilocybeSerbica (пристапено на 1 август 2026).</ref> е вид [[Психоактивни габи|психоактивна габа]] од родот [[Psilocybe|гологлавки]], семејство [[Hymenogastraceae]]. Содржи психоактивни соединенија [[псилоцибин]] и [[псилоцин]].<ref>{{cite journal |last=Borovička |first=Jan |title=Notes on ''Psilocybe serbica'' and related species |journal=Czech Mycology |year=2006 |volume=58 |issue=1–2 |pages=31–38 }}</ref> Блиску е сродна со видот ''[[Psilocybe cyanescens]]'', од кој се разликува по микроскопските карактеристики. == Таксономија == Видот првпат го опишале австриските миколози [[Meinhard Michael Moser|Мајнхард Михаел Мозер]] и [[Egon Horak|Егон Хорак]] врз основа на примероци пронајдени во Србија во 1969 година.<ref>{{cite journal |last1=Moser |first1=Meinhard Michael |last2=Horak |first2=Egon |title=''Psilocybe serbica'' spec. nov., eine neue ''Psilocybe''-Art aus Serbien |journal=Zeitschrift für Pilzkunde |year=1969 |volume=34 |issue=3–4 |pages=137–144 }}</ref> Подоцнежните молекуларно-генетски и морфолошки истражувања покажале дека таксоните ''Psilocybe bohemica'', ''Psilocybe moravica'' и ''Psilocybe arcana'', кои претходно се сметале за посебни видови, всушност се синоними на видот ''Psilocybe serbica''.<ref>{{cite journal |last1=Borovička |first1=Jan |last2=Noordeloos |first2=Machiel E. |last3=Gryndler |first3=Milan |last4=Oborník |first4=Miroslav |title=Molecular phylogeny of ''Psilocybe cyanescens'' complex in Europe, with focus on ''P. serbica'' |journal=Mycological Progress |year=2011 |volume=10 |issue=2 |pages=149–164 }}</ref> == Опис == '''Шапка:''' Пречник од 1 до 4 см. Во почетокот е испакната до ѕвонеста, а подоцна станува порамна. Површината е мазна, а во влажни услови лигава. Бојата варира од кафеаво-портокалова до светлокафеава; при сушење посветлува (хигрофанска особина). '''Ливчиња:''' Прираснати или благо симнати надолу по дршката, во почетокот светли, а со созревање на спорите стануваат темнокафеави до виолетово-кафеави. '''Дршка:''' Висока 4–8 см и дебела 2–3 мм. Цилиндрична е, свилесто бела, а при оштетување или стареење добива синкаста или зеленикава боја. '''Месо:''' Белузлаво до жолтеникаво, при оштетување и изложување на воздух изразито посинува. '''Отпечаток од спори:''' Темновиолетово-кафеав. Спорите се елиптични, мазни, со големина 10–13 × 6–7,5 µм. == Распространетост и екологија == ''Српска гологлавка'' е [[Сапрофит|сапрофитска]] габа. Расте во помали групи или туфови на труло дрво од листопадни и четинарни дрвја, остатоци од гранки и дрвен материјал. Распространета е во средна и југоисточна Европа, па е честа во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Словенија]], [[Чешка]], [[Словачка]] и [[Австрија]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Плодните тела се појавуваат од доцното лето до доцната есен, најчесто од септември до ноември. == Биохемија == Габата содржи [[алкалоид]]и псилоцибин, псилоцин и [[беоцистин]], кои имаат психоактивно дејство.<ref name=":1" /> Како и кај другите видови од родот ''Psilocybe'', оштетените делови на плодното тело можат да посинат поради оксидација на соединенијата поврзани со псилоцибинот. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Габи]] [[Категорија:Psilocybe]] [[Категорија:Hymenogastraceae]] [[Категорија:Психоактивни габи]] lk4i7upmx3sszgi0xrrplank7qzxzfy Корисник:MKkumanovo 2 1400439 5602908 2026-08-01T19:07:48Z MKkumanovo 135529 Создадена страница со: {{flagicon|North Macedonia}} 5602908 wikitext text/x-wiki {{flagicon|North Macedonia}} 19v9gf1blogt2p8yue4jomi0lfea3kh Корисник:Wildtierreservat 2 1400440 5602941 2026-08-01T21:08:34Z MBq 63421 MBq ја премести страницата [[Корисник:Wildtierreservat]] на [[Корисник:Izamela]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Wildtierreservat|Wildtierreservat]]“ во „[[Special:CentralAuth/Izamela|Izamela]]“ 5602941 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Корисник:Izamela]] 7kz6kyydf61mpyvy88964g2igss6vf4 Разговор со корисник:Wildtierreservat 3 1400441 5602943 2026-08-01T21:08:34Z MBq 63421 MBq ја премести страницата [[Разговор со корисник:Wildtierreservat]] на [[Разговор со корисник:Izamela]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Wildtierreservat|Wildtierreservat]]“ во „[[Special:CentralAuth/Izamela|Izamela]]“ 5602943 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор со корисник:Izamela]] 1jkzluf6b8yet8lfteu1fr39739jnd3 Разговор:Дримколски манастир 1 1400442 5602945 2026-08-01T21:18:05Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5602945 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody Бердјанск 0 1400443 5602958 2026-08-01T22:34:05Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на Азовското Море, во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски це... 5602958 wikitext text/x-wiki '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на Азовското Море, во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. j0cc81wko1xme3uhmak9mibmkwx0vss 5602959 5602958 2026-08-01T22:35:00Z Buli 2648 5602959 wikitext text/x-wiki '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. 34h9e3vyz5jmsg5i975ae8nxnekqh5c 5602960 5602959 2026-08-01T22:35:42Z Buli 2648 5602960 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Berdiansk | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = Berdyansk | settlement_type = [[City status in Ukraine|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Aerial view of Berdiansk | caption2 = Azovskyi Avenue | caption3 = Pedagogical University | caption4 = Music school | caption5 = Cathedral of the Nativity of Jesus}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Founded | established_date = 1673 | established_title1 = City rights | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine Zaporizhzhia Oblast#Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. 2dwayqyyy1j5766d5sp2mukjrppo4z0 5602961 5602960 2026-08-01T22:36:15Z Buli 2648 5602961 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Berdiansk | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = Berdyansk | settlement_type = [[City status in Ukraine|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Aerial view of Berdiansk | caption2 = Azovskyi Avenue | caption3 = Pedagogical University | caption4 = Music school | caption5 = Cathedral of the Nativity of Jesus}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Founded | established_date = 1673 | established_title1 = City rights | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine Zaporizhzhia Oblast#Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} oty95swaztrg946jlcwtdqo8gwi7r9u 5602962 5602961 2026-08-01T22:36:46Z Buli 2648 5602962 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[City status in Ukraine|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Aerial view of Berdiansk | caption2 = Azovskyi Avenue | caption3 = Pedagogical University | caption4 = Music school | caption5 = Cathedral of the Nativity of Jesus}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Founded | established_date = 1673 | established_title1 = City rights | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine Zaporizhzhia Oblast#Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} f4p2dnxf2jhro6nwiioe11uunf85c5u 5602963 5602962 2026-08-01T22:37:51Z Buli 2648 /* Наводи */ 5602963 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[City status in Ukraine|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Aerial view of Berdiansk | caption2 = Azovskyi Avenue | caption3 = Pedagogical University | caption4 = Music school | caption5 = Cathedral of the Nativity of Jesus}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Founded | established_date = 1673 | established_title1 = City rights | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine Zaporizhzhia Oblast#Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] q1t3yhsqdy5xrrbmesnkrdbdjr9wvfe 5602964 5602963 2026-08-01T22:39:47Z Buli 2648 5602964 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[City status in Ukraine|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Поглед на Бердјанск од воздух | caption2 = Азовски проспект | caption3 = Педагошки универзитет | caption4 = Музичко училиште | caption5 = Катедрала „Рождество Христово“}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Founded | established_date = 1673 | established_title1 = City rights | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine Zaporizhzhia Oblast#Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] bd42zwfjc3lmepzazxiak44qxl16d7j 5602966 5602964 2026-08-01T22:43:16Z Buli 2648 5602966 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[Град]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Поглед на Бердјанск од воздух | caption2 = Азовски проспект | caption3 = Педагошки универзитет | caption4 = Музичко училиште | caption5 = Катедрала „Рождество Христово“}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Founded | established_date = 1673 | established_title1 = City rights | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] 65aghg79vni3iuif8ju0jilzpmf6fd0 5602967 5602966 2026-08-01T22:44:13Z Buli 2648 5602967 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[Град]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Поглед на Бердјанск од воздух | caption2 = Азовски проспект | caption3 = Педагошки универзитет | caption4 = Музичко училиште | caption5 = Катедрала „Рождество Христово“}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Основан | established_date = 1673 | established_title1 = Статус на град | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Ukraine | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | coordinates = {{coord|46|45|20|N|36|47|20|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] dm9mpvp7fqmeiev3tzjnvadidvkn3it 5602969 5602967 2026-08-01T22:52:19Z Buli 2648 5602969 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[Град]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Поглед на Бердјанск од воздух | caption2 = Азовски проспект | caption3 = Педагошки универзитет | caption4 = Музичко училиште | caption5 = Катедрала „Рождество Христово“}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Oblasts of Ukraine|Oblast]] | subdivision_name1 = [[Zaporizhzhia Oblast]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Основан | established_date = 1673 | established_title1 = Статус на град | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Украина | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | latd = 46 |latm = 45 |lats = 20 |latNS = N | longd = 36 |longm = 47 |longs = 20 |longEW = E | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] 9ere6d5iipvx2ewibmx73shggh35a0a 5602970 5602969 2026-08-01T22:54:03Z Buli 2648 5602970 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бердјанск | native_name = {{native name|uk|Бердянськ}}<br/>{{native name|ru|Бердянск}} | other_name = | settlement_type = [[Град]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 268 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Berdyansk The Heart Of Azov.jpg | image2 = Berdyansk-2017 Azovskiy (Lenina) Av. House of Ships Builders 01 (YDS 5143).jpg{{!}}Azovskyi Avenue | image3 = Будинок чоловічої класичної гімназії, в якій навчався П. П. Шмідт , вул. П. Шмідта, 4.jpg{{!}}Berdyansk State Pedagogical University | image4 = Житловий будинок Єзрубільського, м.Бердянськ, вул. Університетська (Ульянових), 39.jpg{{!}}Music school | image5 = Старообрядницька церква 0687.jpg{{!}}Cathedral of the Nativity of Jesus Christ | caption1 = Поглед на Бердјанск од воздух | caption2 = Азовски проспект | caption3 = Педагошки универзитет | caption4 = Музичко училиште | caption5 = Катедрала „Рождество Христово“}} | image_flag = Berdyansk flag.gif | image_shield = Герб Бердянська.svg | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Ukraine}} | subdivision_type1 = [[Области во Украина|Област]] | subdivision_name1 = [[Запорошка Област]] | subdivision_type2 = [[Raions of Ukraine|Raion]] | subdivision_name2 = [[Berdiansk Raion]] | subdivision_type3 = [[Hromada]] | subdivision_name3 = [[Berdiansk urban hromada]] | established_title = Основан | established_date = 1673 | established_title1 = Статус на град | established_date1 = 1827 | leader_title = Mayor | leader_name = Oleksandr Svidlo (''de-jure'')<br>Vasyl Nechet (''de-facto'')<ref>{{Cite web |title= Russian-installed head of occupied Berdiansk injured after his car explodes |url=https://kyivindependent.com/russian-installed-head-of-occupied-berdiansk-suffers-injuries-due-to-his-car-explosion/ |access-date=2024-12-24 |website=The Kyiv Independent |author= Kateryna Hodunova |date=24 December 2024 |language=en}}</ref> | area_total_km2 = 82.65 | population_as_of = 2022 | population_total = 106311 | population_density_km2 = auto | pushpin_map = Украина | pushpin_map_caption = Location of Berdiansk | latd = 46 |latm = 45 |lats = 20 |latNS = N | longd = 36 |longm = 47 |longs = 20 |longEW = E | elevation_m = 10| | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 71100-71127 | area_code = (+380) 6153 | registration_plate = AP/08 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cfa]] | website = {{official URL}} | pushpin_relief = y | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Бердјанск''' е град и важно пристаниште на северниот брег на [[Азовско Море|Азовското Море]], во Запорошката Област во југоисточна Украина. Основан е во 1827 година како населба покрај новоизграденото пристаниште, а во текот на XIX век се развил во значаен трговски центар за извоз на жито и други земјоделски производи. Покрај пристанишната функција, Бердјанск бил познат и како климатско и кално лекувалиште, благодарение на природните услови на Бердјанскиот Залив. Во советскиот период градот прераснал во важен индустриски центар со развиено машиноградба, прехранбена и кабелска индустрија, а од 1939 до 1958 година го носел името Осипенко. Од 2022 година Бердјанск се наоѓа под руска окупација во рамките на руско-украинската војна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Градови во Украина]] qkdrtl2es32e0nyythhmcfo49kskzq6 Категорија:Села со слава Атанасовден во Македонија 14 1400444 5603023 2026-08-02T08:54:32Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: [[Категорија:Слава Атанасовден|Македонија]] 5603023 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Слава Атанасовден|Македонија]] 9owl94apb56rxwmp6oyndtkpxdsav00 Воена машина (филм од 2026) 0 1400445 5603024 2026-08-02T08:56:24Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War Machine poster.jpeg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * Грег... 5603024 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War Machine poster.jpeg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кијенан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=February 6, 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=February 7, 2026 |website=[[Australian Classification Board]]}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — американски воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], [[Кијенан Лонсдејл]] и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, клишеајска приказна. Продолжение е во фаза на развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. {| class="wikitable sortable" |- ! Глумец !! Улога |- | [[Alan Ritchson|Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Keiynan Lonsdale|Кијенан Лонсдејл]] || 60 |- | [[Daniel Webber (actor)|Даниел Вебер]] || 57 |- | [[Jai Courtney|Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Esai Morales|Есаи Моралес]] || Торес |- | [[Stephan James (actor)|Стефан Џејмс]] || 7 |- | [[Dennis Quaid|Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] psvoliy60il8qbbr1q3mnoh4y4lw5hl 5603028 5603024 2026-08-02T09:00:15Z Andrew012p 85224 5603028 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кијенан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=February 6, 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=February 7, 2026 |website=[[Australian Classification Board]]}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — американски воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], [[Кијенан Лонсдејл]] и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, клишеајска приказна. Продолжение е во фаза на развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Alan Ritchson|Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Keiynan Lonsdale|Кијенан Лонсдејл]] || 60 |- | [[Daniel Webber (actor)|Даниел Вебер]] || 57 |- | [[Jai Courtney|Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Esai Morales|Есаи Моралес]] || Торес |- | [[Stephan James (actor)|Стефан Џејмс]] || 7 |- | [[Dennis Quaid|Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] 1gof8ckw2v8r8ky1j5v4wv8y3i6y0zc 5603031 5603028 2026-08-02T09:01:03Z Andrew012p 85224 5603031 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кијенан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=February 6, 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=February 7, 2026 |website=[[Australian Classification Board]]}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], [[Кијенан Лонсдејл]] и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, клишеајска приказна. Продолжение е во фаза на развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Alan Ritchson|Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Keiynan Lonsdale|Кијенан Лонсдејл]] || 60 |- | [[Daniel Webber (actor)|Даниел Вебер]] || 57 |- | [[Jai Courtney|Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Esai Morales|Есаи Моралес]] || Торес |- | [[Stephan James (actor)|Стефан Џејмс]] || 7 |- | [[Dennis Quaid|Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] oqdfhsun2g6sw1z56huolmef770k3sp 5603034 5603031 2026-08-02T09:03:06Z Andrew012p 85224 5603034 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кијенан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=6 февруари 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=7 февруари 2026 |website=Australian Classification Board}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], [[Кијенан Лонсдејл]] и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, клишеајска приказна. Продолжение е во фаза на развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Alan Ritchson|Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Keiynan Lonsdale|Кијенан Лонсдејл]] || 60 |- | [[Daniel Webber (actor)|Даниел Вебер]] || 57 |- | [[Jai Courtney|Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Esai Morales|Есаи Моралес]] || Торес |- | [[Stephan James (actor)|Стефан Џејмс]] || 7 |- | [[Dennis Quaid|Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] aazc5519c87evnjs69vr97blymyvyxc 5603035 5603034 2026-08-02T09:04:27Z Andrew012p 85224 5603035 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кијенан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=6 февруари 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=7 февруари 2026 |website=Australian Classification Board}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], [[Кијенан Лонсдејл]] и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, банална приказна. Продолжение е во фаза на развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Alan Ritchson|Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Keiynan Lonsdale|Кијенан Лонсдејл]] || 60 |- | [[Daniel Webber (actor)|Даниел Вебер]] || 57 |- | [[Jai Courtney|Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Esai Morales|Есаи Моралес]] || Торес |- | [[Stephan James (actor)|Стефан Џејмс]] || 7 |- | [[Dennis Quaid|Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] 9uzbjhpcglnug8kzauka4qky8xhya1l 5603036 5603035 2026-08-02T09:04:54Z Andrew012p 85224 5603036 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кијенан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=6 февруари 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=7 февруари 2026 |website=Australian Classification Board}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], [[Кијенан Лонсдејл]] и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, банална приказна. Продолжението е во развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Alan Ritchson|Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Keiynan Lonsdale|Кијенан Лонсдејл]] || 60 |- | [[Daniel Webber (actor)|Даниел Вебер]] || 57 |- | [[Jai Courtney|Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Esai Morales|Есаи Моралес]] || Торес |- | [[Stephan James (actor)|Стефан Џејмс]] || 7 |- | [[Dennis Quaid|Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] dzv257z8aituggkrbpbp4gc0t6xpl9e 5603038 5603036 2026-08-02T09:09:43Z Andrew012p 85224 5603038 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кинан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=6 февруари 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=7 февруари 2026 |website=Australian Classification Board}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], Кинан Лонсдејл и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, банална приказна. Продолжението е во развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопно возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од фрлач на гранати, но ASV е уништен и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носа број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Кинан Лонсдејл]] || 60 |- | Даниел Вебер || 57 |- | [[Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Есаи Моралес]] || Торес |- | Стефан Џејмс || 7 |- | [[Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] 0arqka8g7ulyzl23ppk5d413amynbvz 5603043 5603038 2026-08-02T09:23:42Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5603043 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Воена машина | изворен_наслов = War Machine | слика = War machine movie (Воена машина).webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Патрик Хјуз]] | сценарист = {{Plainlist| * Патрик Хјуз * Џејмс Бофорд }} | приказна = Патрик Хјуз | продуцент = {{Plainlist| * [[Тод Либерман]] * [[Грег Маклин]] * [[Алекс Јанг]] * Рич Кук * Патрик Хјуз }} | улоги = {{Plainlist| * [[Алан Ричсон]] * [[Денис Квејд]] * [[Стефан Џејмс]] * [[Џеј Кортни]] * [[Есаи Моралес]] * [[Кинан Лонсдејл]] * [[Даниел Вебер]] }} | кинематографија = Арон Мортон | монтажа = Енди Кени | музика = Дмитри Головко | студио = {{Plainlist| * [[Lionsgate]] * Hidden Pictures * Huge Film * Range Media Partners * Emu Creek Pictures }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Roadshow Films]] (Австралија)<ref name="ACB">{{Cite web |date=6 февруари 2026 |title=''War Machine'' [MA 15+] |url=https://www.classification.gov.au/titles/war-machine-7 |access-date=7 февруари 2026 |website=Australian Classification Board}}</ref> * [[Netflix]] (меѓународно) }} | премиера = {{Film date|2026|02|12|Австралија|2026|03|06|Netflix}} | времетраење = 107 минути | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Австралија}} * {{САД}} }} | јазик = [[англиски]] | буџет = 80 милиони долари | заработка = 57.194 долари }} '''''Воена машина''''' ({{Langx|en|War Machine}}) — воен научнофантастичен акционен филм од 2026 г., во режија, сопроизводство и соавторство на сценариото на [[Патрик Хјуз]]. Главните улоги ги толкуваат [[Алан Ричсон]], [[Денис Квејд]], [[Стефан Џејмс]], [[Џеј Кортни]], [[Есаи Моралес]], Кинан Лонсдејл и [[Даниел Вебер]]. Филмот го следи водниот наредник што се соочува со вонземјанска машина за убивање за време на исцрпувачка обука. Филмот имал многу ограничено киноприкажување во Австралија почнувајќи од 12 февруари 2026 г., пред да биде објавен на [[Netflix]] на 6 март 2026 г. Добил мешани одзиви од критичарите, кои го пофалиле како забавен, старомоден акционен филм покрај неговата позната, банална приказна. Продолжението е во развој. Тој е деветтиот најгледан филм на Netflix на сите времиња.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Popular Movies on Netflix of All Time - Netflix Tudum |url=https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711122119/https://www.netflix.com/tudum/top10/most-popular |archive-date=2026-07-11 |access-date=2026-07-13 |website=Netflix Tudum |language=en}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Во Авганистан, неименуван воден наредник пристигнува за да му помогне на конвојот на неговиот брат што се расипал. Неговиот брат се обидува да го убеди дека треба да аплицираат за да станат армиски ренџери, кога се нападнати од борци на Талибанците. Сите се убиени освен наредникот, кој претрпува тешка повреда на коленото. Тој се обидува да го врати смртно ранетиот брат назад во базата, но губи свест пред да стаса. Две години подоцна, наредникот учествува во Програмата за оценување и селекција на ренџери (RASP) за да добие распоред во баталјон од конзолираниот 75. ренџерски полк, и му е доделен кандидатскиот број 81. Број 81 се истакнува во обуката, но не се дружи со другите новобранци и ја одбива улогата на водач на екипа, и покрај неговото досие. Откако дозволува скоро да се удави за време на подводна вежба, водачите на полкот, штабниот наредник Шеридан и првиот наредник Торес, ја доведуваат во прашање неговата умствена состојба поради неговото посттрауматско стресно растројство и настојуваат тој да се повлече од програмата за да закрепне, но 81 одбива. Шеридан и Торес му дозволуваат да напредува и му доделуваат улога на водач на екипа за последната вежба, Маршот на смртта, симулирана мисија во шумата за уништување на класифицирано воздухопловно средство и спасување на неговиот пилот. Отприлика тогаш, доаѓаат извештаи за сомнителен астероид што лета покрај планетата и се крши на парчиња. За време на вежбата, екипата е исплашена од непознато избувнување од небото, кое ги исклучува врските. Тие наоѓаат чуден предмет покрај потокот, за кој екипата верува дека е класифицираното воздухопловно средство. Откако го детонираат со избувливо средство, тој останува неоштетен и се претвора во машина што оди, која започнува да ја цели и убива екипата; тие не можат да се одбранат бидејќи носат празни куршуми. Ногата на заменик-водачот на 81, број 7, е тешко скршена и ранета, што ги принудува другите новобранци да го носат. По нападот, само 81, 7, 15, 44, 60, 109 и 23 остануваат живи. Машината создава силно магнетно поле што влијае на нивните компаси, овозможувајќи им да осетат кога е блиску. Откако бегаат надолу по реката, стигнуваат до кадарот што се претставува како непријателска сила како дел од Маршот на смртта и наоѓаат дека тие биле убиени од машината. Емотивниот број 15 се соочува со 81 поради неговото студенило. Тој му вели на 81 дека сите тие не се „херои од војна“. 81 раскажува што му се случило на неговиот брат, објаснувајќи дека неговиот став произлегува од неговиот неуспех да го спаси животот на неговиот брат наместо да биде награден со медал. Гледајќи траги од удар од далечен планински врв до долината подолу, тие заклучуваат дека машината е вонземјанска и се обидуваат да се вратат во базата со оклопното возило M1117 ASV. Додека машината брка, екипата наоѓа [[стреливо]] од јуришни пушки и митралези, но откриваат дека нејзиниот цврст оклоп е непробоен за огнот од лесно оружје. 81 успева да ја совлада машината со [[одрон]] од камења создаден од гранатофрлач, но ASV-то е уништено и само 81 и 7 остануваат живи. Откако гледаат како машината испраќа таинствен сигнал во вселената, 81 го носи број 7 во шумата. Број 7 открива дека го познавал брат му на 81. 81 сфаќа дека машината има вентилациски систем и ја мами кон рударско место. 81 истура [[чакал]] во вентилацискиот систем, предизвикувајќи машината да се прегрее и да избувне. 81 успешно се враќа во оштетената ренџерска база за обука со број 7, и е прифатен во 75. ренџерски полк. Шеридан и Торес откриваат дека сомнителниот астероид всушност бил војска од вонземјански машини и дека тие започнале глобална војна со човештвото. Кога 81 открива дека вентилацискиот систем на машините е слабост, тој е назначен да го предводи следниот напад против машините. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Алан Ричсон]] || 81 |- | Блејк Ричардсон || 15 |- | [[Кинан Лонсдејл]] || 60 |- | Даниел Вебер || 57 |- | [[Џеј Кортни]] || водач на екипа (братот на 81) |- | [[Есаи Моралес]] || Торес |- | Стефан Џејмс || 7 |- | [[Денис Квејд]] || Шеридан |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Оригинални филмови на Netflix]] [[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] emszqwchjwj2sk4o29byphp0prbfvxm Разговор:Воена машина (филм од 2026) 1 1400446 5603025 2026-08-02T08:56:43Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5603025 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Податотека:War machine movie (Воена машина).webp 6 1400447 5603027 2026-08-02T08:59:00Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/kwctIgKW5KQLOZfL2NNgtDnM7JD.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Воена машина (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5603027 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/kwctIgKW5KQLOZfL2NNgtDnM7JD.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Воена машина (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 44ralh6fneenyyyxsux3pa1clvgqp21 Корисник:Стојковиќ 2 1400448 5603108 2026-08-02T10:44:22Z Стојковиќ 135557 Создадена страница со: Милко Стојковиќ се викам. 5603108 wikitext text/x-wiki Милко Стојковиќ се викам. 90wprea8psfg9it1m3lpg9b907xqq66