Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1191 5605527 5544004 2026-08-05T18:15:54Z Buli 2648 /* Македонскиот период 1883 - 1889 */ 5605527 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Григор Прличев | image = Grigor Parlichev cropped.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = Григориос Ставридис | birth_name = Григор Ставрев Прличев | birth_date = 18 јануари 1830 | birth_place = [[Охрид]], [[Румелиски Пашалак]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1893|02|06|1830|01|18}} | death_place = {{починал во|Охрид}}, [[Битолски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]], [[публицист]], [[преведувач]], [[учител]] | education = студирал [[медицина]] на [[Атински универзитет|Атинскиот универзитет]], не дипломирал | alma_mater = | period = [[XIX век]] | genre = [[лингвистика]], [[филологија]] | subject = беседник, хроничар, [[проза]]ист | movement = [[романтизам]] | notableworks = {{ubl|''[[Сердарот]]'' (1860)|''[[Скендербег (поема)|Скендербег]]'' (1861)|''[[Автобиографија (Григор Прличев)|Автобиографија]]'' (1884-1885)}} | spouse = | partner = | children = [[Кирил Прличев]] | relatives = | influences = [[Хомер]] и македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = Лаворов венец <ref name="Григор"/> | signature = | website = | portaldisp = }} [[Податотека:Статуа на Григор Прличев.JPG|250px|мини|десно|Статуа на Григор Прличев, Мост на уметноста, Скопје, Македонија]] '''Григор Ставрев Прличев''' ([[Охрид]], [[18 јануари]] [[1830]]<ref name="Григор">[http://www.scribd.com/doc/96589152/„Автобиографија“-Григор-Прличев Автобиографија - Григор Прличев]</ref> — Охрид, [[6 февруари]] [[1893]]<ref name="Григор"/>) — истакнат македонски писател од времето на [[романтизам|романтизмот]] и значаен претставник на македонската книжевност од XIX век. Покрај мајчиниот [[македонски јазик|македонски]], творел и на [[грчки јазик|грчки]] и [[бугарски јазик|бугарски]], и ги обединувал во себе нивните специфични одлики, како и современите текови на [[класицизам|класицизмот]] и романтизмот. Според [[Македонска енциклопедија|Македонската енциклопедија]], ''тој е писател кому Македонија му е и љубов и судба и болка и очај и неопходност и тага и лулка и гроб.''<ref>[[Македонска Енциклопедија]]</ref>. Прличев бил ученик на [[Димитрија Миладинов]], кој во тоа време учителствува во Охрид. Извесно време се вработува како терзија, а подоцна станува учител во [[Тирана]], [[Албанија]]. Во 1849 г. се запишува како студент по медицина на Атинскиот универзитет. Во текот на 1850-59 г. повторно се враќа во Македонија и учителствува на повеќе места: [[Долна Белица]], [[Струшко]], [[Битола]], [[Прилеп]] и [[Охрид]], за да си обезбеди услови за продолжување на студиите. Во 1859 година повторно доаѓа во Атина<ref name="Григор"/>, како студент на втора година по медицина. Во овој период ја пишува поемата „[[Сердарот]]“. Во 1860 ја добива наградата на големиот атински конкурс за најдобра поема на грчки јазик, паричен дел и лаворов венец.<ref name="Григор"/> Истата година делото излегува од печат. Вратен во Охрид веднаш ја започнува работата врз новиот поетски проект поемата Скендербег, далеку попретенциозен творечки зафат. Работи како учител во Охрид. Со Јаким Сапунџиев го започнуваат народниот подвиг во Охрид, борба за воведување на народниот јазик во училиштата, односно [[борба против Цариградската патријаршија]] и нејзиното влијание Извесно време престојува во Цариград. Има постојани контакти со бугарските културни дејци, а по враќањето во Охрид уште поинтензивно се ангажира за популаризирање на словенското писмо во Македонија. Во 1868 г. турската власт го затвора<ref name="Григор"/> и го депортира во дебарската зандана, поради клевета од страна на грчкиот охридски владика. По затворскиот период го посетува манастирот [[Св. Јован Бигорски]] и е восхитен што во него се служи на старословенски јазик. Во следната 1869 г. во Охрид масовно се воведува народниот јазик во училиштата. По покана од Редакцијата на цариградското Читалиште се зафаќа со препев на [[Хомер]]овата [[Илијада]]. Почнува да соработува во бугарските цариградски весници и списанија. Во [[Белград]], а потоа во Читалиште во 1872 г. ја објавува песната ''[[1762 лето|Во илјада седумстотин шездесет и второ лето]]'', подоцна преобјавена и во неговата [[Автобиографија (Григор Прличев)|Автобиографија]]. Во цариградскиот весник Право во 1872 година е објавена вест дека Прличев подготвил за печат книга песни за деца под наслов Воспитание или 12 наравствени песни. Со заштедени пари од своето учителствување во Струга, заминува во Софија, поканет од многумина ''родољупци'', го канеле да се зафати со каква и да е литературна работа и му ветувале секакви олеснувања и помоши. Во периодот меѓу 1883-1890 г. учителствувал во бугарската машка гимназија во [[Солун]]. Во овој период ја пишува својата Автобиографија, објавена по неговата смрт во ''[[Зборник за народни умотворенија, наука и книжнина]]''. Прличев живее и работи во повеќе балкански културни центри (Охрид, Струга, Битола, Прилеп, Солун, Атина, Тирана, Цариград, Софија). Коректно владее повеќе балкански и европски јазици. Во одреден период бил под влијание на словенофилството и прави обид да создаде граматика на словенско есперанто. Поетската творба [[Сердарот]] се смета за апсолутен врв на сиот влог што во уметноста на зборот овој творец го дал. За книжевната наука оваа поема треба да се разгледува во контекстот на европската теорија на [[романтизмот]]. За неа авторот во Атина го добива од критиката прозвиштето ''Втор Хомер''. Други позабележителни негови творби се ''Автобиографијата'' и словото-есеј „Чувај се себеси. Тоа се комплементарни книжевни дела и ја доречуваат на директен начин основната порака на Сердарот. Според [[Симеон Радев]] и другите бугарски историчари, Григор Прличев бил бугарски преродбеник и писател.<ref>{{Наведена книга|title=Макеодонија и Бугарската Преродба (Македония и българското Възраждане)|last=Радев|first=Симеон|publisher=Захарий Сотянов|year=2013|place=София|language=бугарски}}</ref><ref>[https://biblio.ugent.be/input/download?func=downloadFile&recordOId=4124777&fileOId=4126061 Raymond Detrez, Автобиография ли е Автобиографията на Григор Пърличев (бугарски)]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Животопис == === Првите години === [[Податотека:Родната куќа на Григор Прличев.jpg|thumb|300px|десно|Родната куќа на Григор Прличев]] Прличев се родил во [[Охрид]] и потекнувал од сиромашно семејство. Уште како мал останал без татко му Ставре, а за фамилијата која се состоела од три машки и едно девојче се грижеле неговата мајка Марија<ref name="Григор"/> и неговиот дедо. Бедата на неговото семејство била толку голема што поради немање обувки дедо му на грб го носел до училиште <ref name="KPA">Григор Прличев, Автобиографија, Библиотека атлас, Македонска книга, Скопје, 1967</ref>. Мајката на Прличев за да го прехрани семејството работела како аргатка по туѓи куќи и од неа ја слушнал поговорката: ''Работата е здравје и чест''. Но, во својата ''[[Автобиографија (Григор Прличев)|Автобиографија]]'' со тага истакнува дека кога ја видел мајка си како го носи тешкиот килим на глава и кога никој не сакал да ѝ помогне: :''... јас плачев, како некој да беше ја убил мајка... Како ќе се живеј? - си мислев јас и таа мисла остана царица на сите мои мисли''<ref name="KPA"/>. === Школувањето во Охрид === [[Податотека:Ohrid Parlichev house.jpg|thumb|300px|десно|Родната куќа на Григор Прличев]] Првата писменост ја добил од својот дедо и од него го научил да чита [[Грчка азбука|грчко писмо]]. Грчкото писмо, култура, јазик и просвета од тогаш ќе бидат повеќе од четвртина век постојано присутни во животот на Прличев и под нивно влијание се развил како интелектуална и поетска личност. Откако го совладал основното читање неговиот дедо го запишал во грчко [[келијно училиште]] и го помагал сè додека можел. За своето прво образование Прличев истакнува: :''Бев едвај четиригодишен, кога дедо ми достави еден грчки [[буквар]] по најстарата метода и ме изучи на имињата од буквите алфа, вита и др., што ги распознав за неколку дена. Но кога почна да ме учи на срицање вита - алфа = ва, вита - епсилон = ве, таквото учење ми се виде сосема чудно и си мислев со слабиот мозок како е можно два цели збора да се рамни на еден слог?''<ref name="KPA"/>. Пред да умре дедото на Прличев целиот свој имот го оставил на неговата мајка која морала да даде заклетва дека нема да му дозволи на Прличев да работи и дека ќе го школува. Така Прличев сè до својата осумнаесетта година е во [[Охрид]] и се школува кај неколку учители. Школувањето во [[Охрид]] неколкупати го прекинувал за да ѝ помага на својата мајка така што тој продавал [[муренка|муренки]], препишувал грчки ракописи за богатите гркомански чорбаџии и им помагал на богатите деца во учењето. Во последните години од школувањето во [[Охрид]] негов учител станува [[Димитрија Миладинов]]. === Во Тирана === Откако го завршил школувањето тој се вработил како [[терзија]], а малку потоа се нашол како учител во [[Тирана]]. Тогаш веќе совршено го владеел [[грчки јазик|грчкиот јазик]] и го читал [[Хомер]]. Меѓутоа, во [[Албанија]] се задржал краток период и со заштедените пари се вратил во [[Охрид]] сакајќи да го продолжи образованието. Таму од блиските и роднините бил советуван да замине во [[Атина]] и да студира [[медицина]]. За тој судбоносен момент тој истакнува: :''Тогаш ми се решаваше судбината... Не се најде ниеден да ме посоветува да одам во Русија... А пак тогаш само името на Атина и Јанино звучеше у нас''<ref name="KPA"/>. === Грчкиот период (1840 - 1861) === Овој период од животот и делото на Прличев е карактеристичен по тоа што поетот е приврзаник на [[Грција|хеленската]] [[култура]] и [[јазик]], период во кој ги создал своите ремек-дела [[Сердарот]] и [[Скендербег (поема)|Скендербег]], а со нив станал еден од најголемите претставници на новогрчката книжевност. ==== Во Атина ==== [[Податотека:Acropilos wide view.jpg|мини|десно|300п|Атинскиот акропол со Партенон на врвот]] [[Медицина]]та не го интересирала, а најомразен од сите предмети му бил [[анатомија]]. Затоа најголемиот дел од времето го поминувал следејќи ги литературните манифестации и во читање на [[Хомер]], како што самиот вели: :''... често пишував стихови и ги изложував на црните табли на Универзитетот и со благодарност слушав пофалби'' <ref name="KPA"/>. Сиромаштијата го следела и во [[Атина]]. Еден угледен охриѓанец и весникар, Јоан Сапунџиев го видел во сиромашна облека и со бледо лице и му ветил дека ќе се заземе да добие стипендија од едно богато завештение на еден Македонец, наместо исклучиво за сиромашните [[Македонци|Македончиња]].<ref name="KPA"/> Но обидот останал неуспешен, а тој разбрал дека местата биле зафатени од тамошните и започнал да ги користи сопствените интелектуални способности за да се издржува. Поради таквата состојба поетот истакнува: :''Му ја препишав целата филозофија на Јоан Филипов за два талира''<ref name="KPA"/>. За оваа плата Прличев изјавува дека сакал од мачнина да му ја фрли во лице <ref name="KPA"/>, а кога му го дале ја дале најмрачната соба во куќата, сопственикот го прашал да не е болен, на што Прличев за себе заклучил: „''И имаше право, јас бев болен од сиромаштија''“ <ref name="KPA"/>. Прличев по совет на Ангеле Групче се запишал на медицина и тоа поради благородна цел: :''Зашто бев страдал и сакав да лечам човечки страдања.'' <ref name="KPA"/> Тогаш во [[Атина]] најталентираниот грчки [[поет]] бил награден и овенчан со [[лаворов венец]]<ref name="Григор"/>, а тоа предизвикало воодушевување кај Прличев и се јавила желба да напише поема со која тој ќе го освои венецот<ref name="Григор"/>. Но поради недостиг на пари и поради болест бил принуден да се врати во [[Македонија]]. ==== Учителствувањето во Македонија (1849 - 1859) ==== За овој период од својот живот Прличев имал малку напишано. Откако закрепнал во [[Охрид]], решил да собере пари за да се врати во Атина и работел како учител во [[Долна Белица]] за плата од 3.000 [[грош]]а годишно. Од [[Долна Белица]] заминал за [[Прилеп]] како учител, а потоа станал учител во родниот град [[Охрид]] и таму останал шест години. Прличев успеал да собере 5.000 гроша и во [[август]] [[1859]] година повторно заминал за [[Атина]] каде, покрај студиите по [[медицина]]<ref name="Григор"/>, продолжил да пишува и стихови <ref name="KPA"/>. ==== Сердарот ==== {{главна|Сердарот}} {{quote|''Пискотници се слушаат од Галичник во Река. Што тешка несреќа ги збра, и мажите и жените та гласи тажна ека и навева сал коб и зла? ''|'''Прличев'''|'''Сердарот'''<ref>Сердарот</ref> }} [[Податотека:Serdarot.jpg|мини|лево|300п|[[Сердарот]]]][[Податотека:Alexandros Rizos Rangavis 1869.JPG|мини|десно|150п|Александар Ризос Рангавис]] Земајќи ја предвид одбивноста на Прличев кон [[медицината]], тој најверојатно во [[Атина]] се вратил за да се потврди на книжевен план. Тогаш во [[Атина]] за кратко време ја напишал поемата ''[[Сердарот]]'' и ја предал на конкурсната комисија во [[февруари]] [[1860]] година. Според автобиографијата, [[25 март]] [[1860]] година во [[Атина]] се случил највозвишениот миг во творечкиот живот на Прличев. Пред многубројната публика грчкиот критичар [[Александар Ризос Рангавис]] објавил дека на анонимниот конкурс венецот се доделува за поемата ''[[Сердарот]]'' ([[грчки]]: ''Ο Αρμάτωλος''). За тој момент Прличев тврди: :''... Почувствував едно неописиво волнение какво никогаш не усетувал... Прекумерната радост е поубиствена од жалта.'' <ref name="KPA"/>. Гимназијархот П. Псарас ги искажал следните зборови: ''Општа радост е во Атина што ни се јавил Втор Хомер'' <ref name="KPA"/>. Додека пак главниот критичар Александар Ризос Рангавис истакнува дека ''Арматолос'' е: ''творба на чудотворно длето... секој стих светка како чист бисер.''<ref name="KPA"/>. Меѓутоа, според некои толкувачи <ref name="DNP">Душко Наневски, Драмата на поетот Прличев, Животот и делото на Григор С. Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986''</ref> на Прличевото дело, во тој момент на триумф започнува творечката трагична драма на поетот Григор Прличев. Самиот Прличев со горчина забележува: :''Венецот стоеше на великолепно украсена маса пред Рангависа, но тој не ме повика да ми го даде пред публиката, како што стануваше другите години. Зошто? Главната причина е што не му мирисаа на грчки имињата што звучеа во поемата Стан, Раде, Неда, Галичник, Река'' <ref name="KPA"/>. Таквиот однос најверојатно предизвикал траума кај младиот и горд поет. Тој не ѝ се обратил на публиката дека е автор на поемата и си заминал уште пред да се растури собранието кое било собрано во чест на венецоносецот. Во својата автобиографија Прличев го опишува и своето второто понижување. Тој заминал во станот на Рангавис и му кажал дека тој е авторот на поемата, а Рангавис тогаш сфатил дека Прличев не е Грк. По три дена Прличев бил повикан од универзитетските власти и пред нив бил принуден да ја рецитира поемата за да докаже дека е нејзин автор <ref name="KPA"/>. Откако увиделе дека тој е автор на поемата му била дадена наградата која била во [[сребро]], а требала да биде во [[злато]]. Тој се откажал од половина од наградата за благородни цели и од месечната пензија која му била доделена од [[Грција|грчкиот]] [[крал]] Отон. Понатаму во својата автобиографија самиот поет заклучува дека тие сакале да го посветат на грчка служба и поради тоа го одбил студирањето во [[Оксфорд]] или [[Берлин]] <ref name="KPA"/>. ==== Скендербег ==== {{Главна|Скендербег (поема)}} {{quote|''Како што бура студена облаците ги носи или пак морски бранови, еден на друг валајќи потејќи се пак пред него, растурени и без ред бегале муслиманите, трештени во умот''|'''Прличев'''|'''Скендербеј''' }} И покрај сета преданост кон [[Грција|грчката]] [[култура]], при сиот творечки успех во [[поезија]]та на [[грчки јазик]] и пофалните зборови на Рангавис, Прличев бил понижен и тоа кај него предизвикало презир и раскинување со [[Грција]]<ref name="DNP"/>.Меѓутоа, пред целосно да раскине со [[Грција]], тој ја создал поемата ''[[Скендербеј (поема)|Скендербеј]]'', поема која ја работел речиси цела година и со неа се јавил на конкурсот за најдобар поет за [[1861]] година, конкурсот требало повторно да се одржи во [[Атина]]. Рангавис повторно бил главен критичар и повторно дал највисока оценка за новото дело на Прличев. Меѓутоа конкурсот во [[1861]] година не се одржал, а самиот поет заклучува дека конкурсот бил откажан за да не му биде даден венецот. Сите овие околности придонеле Прличев да се откаже од [[Грчки јазик|грчкиот јазик]], [[Грција|култура]] и [[хеленизам|дух]], а дополнително кај него огорченоста била зголемена поради написот во [[весник]]от ''Балкански лебед'' каде пишувало за [[смрт]]та на [[Браќа Миладиновци|Браќата Миладиновци]] <ref name="DNP"/>. За овој настан самиот поет истакнува: :''Останав како статуа недвижен и безодветен, но моето срце го колнеше грчкото духовенство... Си ги прибрав рабокиве... и тргнав со цврсто решение да гинам или да одмаздам за Миладиновци''.<ref name="KPA"/>. По овие настани Прличев се вратил во [[Охрид]], го напуштил својот поетски сон и се посветил на будење на народот низ просветување и со тоа завршува неговото раздобје во кој стекнува полна афирмација во [[Грчка книжевност|грчката книжевност]]. === Бугарскиот период (1861 - 1883) === Смртта на [[Браќа Миладиновци|Браќата Миладиновци]] претставувала нова етапа од животот и творештвото на поетот. Прличев раскинува со грчкиот јазик и воопшто со грцизмот и почнува да се наклонува кон бугарската идеја. Тој ќе се најде меѓу оние македонски дејци кој зеле учество во [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија]] и постепено почнале да се преориентираат кон бугаризмот, односно кон словенизмот и станале идејни носители на македонското преродбеничко движење. Прличев ќе биде меѓу оние кој ќе се залага за создавање на еден општ јазик за [[Македонците]] и [[Бугари]]те кога ќе настане [[Спор за обликот на македонскиот литературен јазик|спорот за обликот на македонскиот литературен јазик]]. Од почетокот на овој период па сè до крајот на својот живот, поетот ќе се носи со бугарската идеја, но не целосно сплотувајќи се со неа. Односно Прличев себеси ќе се произнесува за [[Бугарин]], секако под влијание на [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]], но никогаш нема да се откаже од својот мајчин јазик, односно македонскиот народен јазик, а поради тоа ќе биде жигосан од страна на тогашните бугарски критичари и интелигенција. Оваа е период на [[Борба против Цариградската патријаршија|борбата против Цариградската патријаршија]] и воопшто борба против грцизмот во [[Македонија]]. Во творечка конотација, ова е период кога Прличев целосно раскинува со грчката идеја, тогаш ја испева ''Хилјада и седемстотин шестдесет и второ лето'', ја преведува [[Илијада]]та, го препева [[Сердарот]], а кулминација на овој период е обидот за создавање на еден општ јазик, кој се гледа во одата ''Рабов освободитељу'' посветена на рускиот цар Александар. Влијанието на бугарската идеја кај поетот се гледа во песната ''По възражданьето в град Охрид'': :''До кога, братя мили българи,'' :''До кога гърците ще ни тъпчат,'' :''Чрез своето фенерско духовенство,'' :''Милото наше отчество?'' <ref>Сборник за народни умотворения, наука и книжнина, Книга XIII, София, 1896, Научен отдел, стр. 650.</ref> ==== Борба против Цариградската патријаршија ==== {{Главна|Борба против Цариградската патријаршија}} [[Податотека:Самуилова крепост, Охрид, Македония.jpg|мини|десно|320п|[[Охрид]]]] Во тој период влијанието на митрополитот Мелетиј и фанариотите сѐ уште било силно, но охридското граѓанство ја започнала борбата за ослободување од црковната власт на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија]] била водена заеднички од страна на населението во [[Македонија]] и [[Бугарија]], а меѓу главните барања кој биле поставувани во оваа борба е обнова на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. Спомените за [[Охридска архиепископија|Архиепископијата]] биле особено силни во [[Охрид]] и неговата околија, оттука охриѓани биле едни од најжестоките противници на [[Цариградска патријаршија|Патријаршијата]] и погрчувањето кое таа го носела со себе. Оваа борба со текот на годините сè повеќе се разгорувала и самиот поет зел учество во неа. Во [[лето]]то [[1866]] година Прличев успеал да ги убеди ќурчиските [[Трговија|трговци]] и занаетчии да создадат финансиска каса за поддршка на борбата против фанариотите. Од овој период е и необјавена песна ''Охридски џган'' насочена против фанариотите: <poem> ''...Оној што целиот (град) го управува...'' ''Не прифаќа одлични совети,'' ''Tуку од страв си ја затворил устата,'' ''Изгледа дека е најлошиот и сега и порано,'' ''И поголем пријател го смета оној'' ''Кој место својата татковина...'' </poem> Меѓу другото поетот се обраќал на народот и го повикувал на борба против [[Цариградска патријаршија|Патријаршијата]]. Кога зборува усно пред своите сограѓани Прличев се користел со народниот говор, односно македонскиот народен јазик. :''А ние бедни, само името го слушаме оти викает светено писание, а што пишит во него, баре хабер немаме. Се пеет, ание не разбираме, туку стојме како зграгорени, јазик, јазик свој си имавме и го погазивме, сите народи си учат свој јазик, а само ние учиме јазик чужди најм’чен. Децата пеет на училиште и не рзабирает, затова учет без севда и слепи останвет'' <ref name="RU">Слово на Русална среда</ref>. [[Податотека:Фотографија на Григор Прличев, (седи лево) и на Димитар Узунов (седи десно), таткото на познатиот македонски револуционер Христо Узунов.jpg|мини|десно|250п|Григор Прличев, (седи лево) и Димитар Узунов (седи десно), таткото на познатиот македонски револуционер Христо Узунов]] Едно од тие слова е онаа и за [[св. Климент]] кое било објавено во цариградскиот весник ''Македонија'' на [[22 јули]] [[1867]] година. Следната година во истиот весник на [[24 мај]] заедно со Јаким Сапунџиев ја објавува статијата за состојбата на школството во [[Македонија]]. Прличев увидувајќи дека слабо го владее писмениот јазикот што преку цариградските бугарски весници бил ширен во [[Македонија]] решил да замине за [[Цариград]] и таму да се поучи на [[словенски]] <ref name="KPA"/>. Таму пет месеци учи кај бугарскиот учител и новинар Иван Најденов, а потоа се враќа во [[Македонија]]. Тогаш во [[Охрид]] веќе се започнало со воведување на бугарскиот јазик во [[Црква (градба)|црквите]] и [[Училиште|училишт]]ата. Сета оваа дејност била на штета на [[Цариградска патријаршија|Патријаршија]] и затоа митрополитот Мелетиј го наклеветил Прличев пред [[Отоманско Царство|турската власт]] и таа го затворила. Потоа некое време Прличев бил затворен во дебарската зандана, а потоа кај дебарскиот владика и во [[април]] [[1869]] година се вратил во [[Охрид]]. Во овој приод поетот ја твори ''Хилјада и седемстотин шестдесет и второ лето''. Поемата која и денес е актуелна и со задоволство се изведува и се пее ширум [[Македонија]], зборува за судбината на последниот архиепископ на [[Охридска архиепископија]], Арсениј, кој во таа далечна година со ираде, т.е. со указ на турскиот султан, е разрешен од духовната функција, а Црквата е укината. Според историските записи и народни сведоштва со кои располагал и Прличев, секако, овој настан не е случаен и се должи на големо инволвирање на тогашните грчки владици од [[Цариград]]. Имено, [[Цариградската патријаршија]] не можела да се помири со фактот дека и покрај вековното ропство [[македонскиот народ]] со помош на својата црква опстојува, и со свој јазик и писмо, посветено го слави Господа, мечтаејќи истовремено за своја слобода. Во песната, Прличев не зборувал за обичните Грци, туку за расипаност на грчките духовници, кои сакале да ја исползуваат својата група во [[Цариград]], на дворот на [[султан]]от, за да може преку клевети и лаги да уништат еден свој црковен противник. Целта и последиците од таквата политика, еден век подоцна, Прличев ги опеал во следните стихови од 1762 лето: <poem> ''...Ќе пратит владици Грци, лицем светци, срцем в,лци'' ''Ќе ве дават ќе ве стрижат, ќе млзат до крв'' ''Меѓу народа ќе сејат несогласје и раздори,'' ''Да се мрази син со татка и со брата брат.'' ''И ќе викнете до бога и крило не ќе најдете'' ''Смирени ќе наведнете глави доземи'' ''Ќе ми бидете сираци, така било записано'' ''Елате ми да ве гушна за последен п,т...'' </poem> Оваа песна покрај македонската јазична основа има и бугарски и црковнословенски елементи. ==== Препевот на Илијада ==== На повик на цариградското бугарското списание ''Читалиште'' Прличев се нафатил со препевање на [[Хомер]]овата [[Илијада]]. До списанието испратил дел од препевот и истакнал: :''Да се преведе Хомер е едно од најзнаменитите дела што би докажало дека нашиот народ напредува... Но знаете дека Хомер е долгословец и многупати дреме. Ќе се потрудам, по возмножност, да ги одбегнувам неговите недостатоци. Ќе бидам строг кон сè што е излишно... Не ќе напишам ниеден стих излишен или студен, така што дејството да врви со испослински чекори... Би било безумно да преведувам точно, буквално. Тогаш мојата цел никако не е постигната. И така, преводот ќе биде слободен''. Списанието уште во почетокот препевот на Прличев го поздравило како книжевно дело што ќе направи епоха во нашата народна книжнина. Меѓутоа Нешо Бончев кој бил прв литературен критичар кај [[Бугари]]те во ''Периодично списание'' го критикува и иронизира препевот на Прличев. И според него Прличев: :''не го преведувал Омира, туку острижен им го предложил на Бугарите и го дополнил и украсил по свој вкус''. Бончев во својата критика особено го нападнал јазикот на Прличев, начинот на препевање и произволните скратувања на [[Илијада]]та. Оваа критика силно го погодила Прличев и за тоа случување самиот тој во својата автобиографија пишува: :''Критикот пишуваше долго против мене. Не требаше толку. Бидејќи сакаше да ме порази и да препорача свој превод, можеше да го каже само ова Прличев не знае бугарски, и тогаш јас навистина би бил поразен''. Ваквото случување ќе го натера да се откаже од печатење на препевот, а самото дело го фрлил во оган <ref name="DNP"/>. ==== Препевот на Сердарот и Скендербег ==== Прличев бил длабоко разочаран од приемот на бугарскиот литературен круг во кој меѓу другите влегувале [[Христо Ботев]] и [[Љубен Каравелов]]. Тие двајца во еден фељтон го исмевале и истакнувајќи дека е неспособен писател, а самиот Прличев ќе се создаде една творба под наслов ''Гр. С. Прличев, убитиј б’лгарами''. Сето тоа придонело да се повлече во себе и опкружен со книги ќе се нафати на препевање на своите поеми [[Сердарот]] и [[Скендербег (поема)|Скендербег]]. Првата поема ја препеал неколкупати и во овие препеви ќе се чувствува родниот јазик на Прличев, но постепено ќе еволуира во општословенскиот [[есперанто]] што сакал да го создаде. ==== Конфликтот со митрополитот Натанаил Кучевишки ==== Борбата против [[Странски пропаганди во Македонија во периодот 1870 - 1903 година|елинизмот]] во [[Македонија]] прв ја повел [[Димитар Миладинов]], а Прличев ја прифатил и ја водел од [[1861]] година. Во [[1874]] година верниците на Охридската епархија со гласање решиле да се потчинат на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Македонците]] бегајќи од [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] која со себе го носела погрчувањето се приклонувале кон Егзархијата, но наишле на егзархиска стапица која била поставена врз словенска основа но со тенденција да бугаризира<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref>, а подоцна на таквата егзархиска црковно-просветна пропаганда [[Македонците]] се спротивставиле. Така во [[Охрид]] доаѓа Натанаил од [[Бугарската егзархија]], која охриѓани ја прифатиле како [[Словени|словенска]] [[црква]]. Прличев дури напишал и песна во негова чест <ref>Е. Спространов, Во воздраждането на град Охрид. СБНУНК, кн. 13, 1896.</ref>: : :''Бога вишњаго да славим и честитаго Царја'' :''и с’с радост да посрештнем добраго ни пастирја'' :''Како прежде богом пратен Моисеј за Израил,'' :''така сега царем пратен пастир наш Натанаил.'' : :''Окајанному народу врата раја отворил,'' :''горки с’лзи стогодишни во вселјее претворил,'' :''Сега кости миросани Патрика Арсенија'' :''веселјатсја б’лгарскаго ради в’скресанија,'' : :''Добре ни дош’л си, Отче, слава нам и лепота!'' :''Посетил си народ скрбен, что лежал во т’мнота.'' :''Наши дрехи великденски пред тебе би постлали,'' : :''Но нам пастири л’жевни дрехи не оставили.'' :''Пред стопи твои, Владико, цветја би усејали,.'' :''но, под зверско им дишенје; цветја нам увенали. ''<ref name="KPA"/> Но набрзо се покајал за убавиот пречек. Како што пишува самиот: :''Какво беше неговото владикување, кои беа неговите погрешки, како отворено се разобличи, тука не е место да опишувам. Ќе го кажам само ова: уште во првата година на Натанаиловото владикување училиштето се разори... Он (Натанаил) прати свој заптија, Турчин вооружен, којшто ме фати за мишки и при пискоти од моите ученици ме свлече по стрмната скала... Колку чудно е што грчкиот владика Мелетија, најнепомирливиот мој непријател, цели осумнаесет години ме трпеше... и никогаш не ме паделе, а првиот бугарски митрополит, очекуваниот месија, бесчесно го нападува Прличев од неговата татковина'' <ref>Григор С. Прличев, Одбрани страници, Скопје, 1959 г.</ref>. Поради овој конфликт Прличев останал без својата служба во [[Охрид]] (Варош) и морал да замине како учител во Месокастро (сега дел од градот [[Охрид]]). Овој настан придонел да се зголеми разочарувањето кај Прличев кое и онака постоело. Во Месокастро како учител останал три години и потоа заминал во [[Струга]] за учител поради притисокот на митрополитот Натанаил. Таму во [[1878]] година Прличев ја создава на општословенски јазик со изразени руски елементи одата ''Рабов освободитељу'' посветена на рускиот цар Александар. Во [[Струга]] успеал да собере 4 000 лири од кој половина испратил дома, а со останатите заминал во [[Бугарија]] на повик на [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. ==== Во Бугарија ==== Надевајќи се дека ќе најде поприште за своите литературни амбиции, после [[1870]] година Прличев го свртел своето внимание кон [[Цариград]] и кон тогашните бугарски весници и списанија, затоа што во [[Македонија]] во тоа време не постоеле книжевни центри, ниту можност за книжевна дејност. Пишува дописки од Македонија за весниците ''Право'', ''Македонија'', ''Зорница'' и за списанието ''Читалиште''. Подоцна, (меѓу 1879-1881 година) минал извесно време во бугарската средина, и соработувал со софискиот весник ''Балкан''.<ref>Гане Тодоровски: „Македонската книжевност во 19 век“, стр. 149, 1990 г., Наша Книга, Скопје</ref> На повик на [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]] Прличев заминал за [[Софија]]. Меѓутоа кога пристигнал во [[Бугарија]] родољупците кој го поканиле станале невидливи. Прличев набргу бил назначен за учител по грчки јазик во [[Априловска гимназија|Габровската гимназија]], во која учителствувал од 20 август 1879 до 1 јули 1880.<ref>{{Наведена книга|title=Юбилеенъ сборникъ по случай на 25-годишнината от първия випускъ на Габровската Априловска Гимназия|year=1900|location=Пловдив|pages=37}}</ref> Кога грчкиот јазик како наставен предметен бил укинат, тој себеси се понудил за помошник директор на Народната библиотека во градот но неговото барање не било прифатено. Тогаш Прличев се почувствувал како ''туѓинец''<ref name="KPA"/> во бугарската средина и кај него се јавил конфликт меѓу бугарското сознание и чувството дека ни Бугарите не го прифатиле како свои.<ref name="DNP"/> === Македонскиот период 1883 - 1889 === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|десно|300п|Прличев со останатите професори од [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]]] Во последните години од својот живот, Прличев целосно се посветил на својата татковина [[Македонија]]. Тој станал учител на македонската младина, односно воспитувач на илинденската генерација, генерација која целосно раскинала со туѓите идеи и влијанија, тие целосно се посветиле на самобитноста на [[Македонија]] и [[македонскиот народ]]. Додека Прличев учителствувал [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], низ клупите на оваа гимназија минале голем број на македонски револуционери и дејци: [[Пере Тошев]], [[Ѓорче Петров]], [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]] и бардот на македонскиот литературен јазик [[Крсте Петков Мисирков]]. Оваа своја македонска позиција Прличев ја афирмира некаде по [[1882]], по враќањето од [[Бугарија]]. Тогаш, ќе се настани за постојано во [[Солун]], па од таму, во едно писмо до жена си ќе го запише и ова: :''Солун е срце, а ние вените на Македонија!'' <ref name="ReferenceA">Архив МАНУ, фонд Г.С. Прличев, арх. ед. 68.</ref>. Истата година, во [[1882]] година, во еден допис до цариградскиот протестантски весник ''Зорница'' ќе се застапува за македонските гледишта врз јазикот и правописот на [[Словени]]те во Европска Турција. Во овој период, ја напишал, како одговор на барањето за соработка со софискиот неделен весник ''Балкан'', автобиографски интонираната ''Мечта на еден старец'', а една година подоцна таа ќе биде развиена во [[Автобиографија - Григор Прличев|Автобиографија]]. ====Од Битола до Солун ==== По враќањето во [[Македонија]] најпрво бил учител во [[Битола]], а по две години бил повторно назначен за учител, како што тој самиот вели во својата татковина, во [[Охрид]], а во учебната [[1883]]/[[1884|84]] година станува учител во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската егзархиска гимназија]]. ==== Солунските години ==== [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Андон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] За учителските години во [[Солун]] постојат многу малку научни истражувања поради немањето интерес на грчката и бугарската наука за овој период, а од друга страна солунските години не се опфатени во неговата [[Автобиографија - Григор Прличев|Автобиографија]] и покрај тоа што таа била создадена во [[Солун]]. Во последните години за овој период од животот на Прличев се занимава науката во [[Македонија]] која што се обидува да даде дополнително светло за овие настани бидејќи во [[Солун]] бил сконцентриран најголемиот интелектуален потенцијал кој станал подвижник на најзначајните процеси во македонската национална историја<ref name="DRB">Д-р Блаже Ристовски, Кон проучувањето на солунските години на Прличев, Животот и делото на Григор Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986.</ref>. ==== Влијанието врз младата македонска интелигенција ==== Каков бил погледот на самиот Прличев за градот [[Солун]] и [[Македонија]] дознаваме од неговото ''слово на Св. Кирил и Методија'' кое го одржал на прославата на 1 000 годишнината од смртта на Методиј во Солунската егзархиска гимназија. :''Благодарение Вам, мили мои колеги, что оставихте татковината си и дојдохте да послужите на нашата татковина, или подобро да кажа, на татковината на св. Кирил и Методиј, и да празднувате в самиј Солун праздникот на Солунските светии... Оскудело нам мудрих мужеј число... Цели просветени држави во текот на педесет години одвај можат да произведат еден велик маж. Срдечно благодарение Вам, мили мои сотрудници, что дојдохте да целувате светата земја, дето стăпнали нозете на св. Кирил и Методија. Ниту нужда имаше от нашето благодарение. Доволно сте наградени от самата си сăвест. Даже и блаженство е вселено во срацата Ваши, дето служите на Кириловото отечество. Идењето Ваше во Солун надали е подолно од поклонение на Божиј гроб... којто ќе произведе оште много Кириловци и Методиевци, които ќе бăдат светила на училштата ни, ќе бăдат благолепие на црквите ни, ќе бăдат стăлпци на верата, и ќе прославјат Македонското име... Повторувам, оти учителите не се должни да проповедаат. Тие дошле не за друго, освен да ги учат вашите деца да станат добри граѓани и да си ја подигнат татковината, оваа убавица Македонија, оваа топла и благодатна Македонија, оваа плодовита Македонија, која ги подарила светите Кирил и Методија. Не сте ли уверени, господа, оти нашата Македонија денеска е најдолна од сите земји во светот? Не е ли голем срам за Македонците, кои едно време преку Александра Великого го покорија целиот свет, кои после преку светите Кирил и Методија покрстија милиони Словени и ги просветија, денеска ние да бидеме најдолни од сиот свет во просвештението...''<ref name="ReferenceA" /><ref name="DRB" /><ref>К. Г. Пърличев, Къмъ характеристиката на Гр. С. Пърличев (по спомени, сведения и документи) Македонски прегледъ, IV, 2, София, 1928, 116 - 118.</ref>. :''Мајка Македонија многу е ослабнета. Откако го породи великого Александра, откако ги породи светите Кирила и Методија, оттога мајка Македонија лежи на своето легло ужасно изнеможена, совршено примрена Мајка што родила великого сина надали ќе може да роди и другего? Затоа толку ретки се на светот великите мажи. Цели просветени држави во текот на педесет години одвај можат да произведат еден велик маж... ''<ref>Гане Тодоровски, „Македонската книжевност во 19 век“, стр. 158. 1990 Скопје</ref>. Во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Машката егзархиска гимназија Св. Кирил и Методиј]] Прличев станал воспитувач на ''илинденската генерација'' во македонското националноослободително движење кое преку [[Лозарско движење|Лозарите]] и револуцијата водела до [[Крсте Петков Мисирков]] и [[Димитрија Чуповски]]. Дополнително светло за животот и делото на Прличев во овој период дознаваме од неговиот колега [[Петар Драганов|Петар Данилович Драганов]] и ученикот Јоан Крајничанец. :''... Иако беше учител во Бугарска гимназија и иако се борел и страдал за бугарштината, тој, како што вели самиот во својата автобиографија, не можеше да го совлада бугарскиот јазик и повеќе си зборуваше и пишуваше на брсјачко наречје. Тој нè тераше да изговараме во нашите преводи од грчки и француски јазик не: винóто, водáта, млјакото, туку како што е во брсјачкото наречје: ви́ното, вóдата, млéкото. Во IV клас ни ја предаваше на грчки Одисејата и преводот му беше одвај разбирлив, така што од Одисејата ништо не можевме да разбереме''<ref name="SJK">Иванъ П. Крайничанецъ, Спомени отъ изминали пжтъ въ живота ми, I, Скопие, 1942, 15.</ref>. Ова сведоштво на Крајничанец потврдува дека Прличев никогаш не се откажал од своето македонско наречје, или попрецизно охридското брсјачко. Прличев до крајот на својата учителска кариера па и во Солунската гимназија предавал на македонски и ги терал учениците да изговараат според гласовниот систем на македонски јазик <ref name="DRB" />. Имено Прличев во сите свои јавни настапи на разни свечености и во други случаи, па и во своите ракописи од тоа време, со исклучок на својата автобиографија која била напишана на [[бугарски јазик]] и најверојатно била наменета за публикување во [[Бугарија]], ја користел родната реч. Прличев во Солунската гимназија предавал на [[македонски јазик]], свесно и настојчиво<ref name="DRB" />.[[Податотека:Grigor prlichev.jpg|мини|десно|250п|Портрет на Григор Прличев]]Дека е тоа така потврдуваат и писмата на самиот Прличев кои главно биле пишувани на сосем правилен [[грчки јазик]] - ''строг катаревус'' <ref name="Tileva">В. Тилева, во цит. Избрани произведения, 450.</ref>, но истовремено сите свои слова ги држел на својот македонски јазик. Во одбрана на својот јазик Прличев застанал во уште во [[1871]] година кога весникот ''Право'', јазикот на Прличев го нарекува смърдел от ''Гъцизм и Арнаутизам'' <ref name="BK">Блаже Коневски, Кон македонската преродба. Македонските учебници во 19 век, второ издание, Скопје, 1959, 69.</ref>. Прличев, Одисејата ја предавал според својот превод, иако учениците мачно го разбирале. Според некои толкувачи на делото и животот на Григор Прличев се поставува прашањето: како еден полиглот да не може да го совлада најблискиот јазик на македонскиот! Односно постои претпоставка дека Прличев намерно ја избегнувал употребата на [[бугарскиот јазик]] во своите дела и работа <ref name="DRB"/> и таквото настојувањето да го употребува [[македонскиот јазик]] во наставата била причина за судир со егзархиските луѓе во [[Солун]] <ref name="DRB"/>. Сведоштво за овој период од животот на Прличев дава тогашниот директор на егзархиската гимназија Георги Кандиларов кој меѓу другото пишува дека на [[6 мај]] [[1885]] година, во рамките на една прослава на 1 000 годишнината од смртта на Методиј, Прличев одржал говор по кој дошло до инцидент меѓу учениците. Прличев ги изговорил следните зборовите: ''Нека молкне Аристотел пред нашите браќа св. Кирил и Методија, нека молкне Демостен пред нашите браќа св. Кирил и Методија, нека молкне Омир, Платон и другите'' <ref name="SJK" />. Во тој момент во салата дошло до превирања и Кандиларов го замолил да го прекрати својот говор и поради тоа Прличев се налутил и се заканил и со оставка <ref name="SJK"/> {{Цитатник|''Всушност, вистината е друга. Во својот говор Прличев, како што е познато, мошне ресно и јасно ги одделил дојденците од Македонците и проговорил за македонскиот културен развиток и македонската перспектива. Тоа не можело да го остави рамнодушен Бугаринот Кандиларов, особено кога видел како тој говор го примаат младите Македонци што токму во тие години ги почнаа своите бунтови имено против бугарскиот јазик и бугарската егзархиско-софиска пенетрација во Македонија. Особено пак кога Прличев словото го кажувал на многу убав македонски јазик што имало специфичен резонанс во таа свечена атмосфера'' <ref name="DRB"/>}} ==== Обид за издавање на Илијадата ==== Во 1886/87 година Прличев се нашол повторно во [[Бугарија]] со цел да го објави својот препев на [[Илијада]]та и со написот ''Критик и преведувач'', во кој биле изложени погледите на Прличев за неговиот јазик, концепцијата за општословенски јазик и одговор кон критиката на Бончев и др. Но бидејќи писмениот јазик на Прличев немал ништо општо со тогашниот бугарски литературен и книжевен јазик не можел да најде издавач и овој обид останал неуспешен. ==== Врските со претставниците на македонскиот национален сепаратизам ==== Од коресподенцијата на Прличев дознаваме дека тој определено време бил близок со раководителот на [[Македонска лига|Македонската лига]] [[Васил Дијамандиев]], како и со еден од основачите на [[Таен македонски комитет|Тајниот македонски комитет]] [[Коста Групче]], а најверојатно и со третиот охриѓанец [[Темко Попов]] и стружанецот [[Наум Евро]]. Од друга страна Прличев бил во роднински врски со [[Димитар Македонски]] и организаторот на [[Културно-просветно друштво Св. Климент|Културно-просветното друштво Св. Климент]] од [[Охрид]], [[Димитар Христо Узунов]]. Според некои, сите тие врски не биле врски само по роднокрајска линија и дека Прличев починал на прагот на новата македонска епоха<ref name="DRB"/>. == Осамнување и смрт == Со децении бил навредуван, дразнет и унижуван, а очекувал дека тоа најмалку ќе се случи. Бил лично незадоволен од својот живот (неговата девиза е ''Совршенство или смрт''), а на литературен план не го реализирал родниот литературен јазик и сето тоа придонело во последните години да се повлече и дистанцира од луѓето. Во [[1890]] година Прличев се пензионирал и се повлекол во родниот град [[Охрид]]. На [[6 февруари]] [[1893]] во [[Охрид]] поетот починал<ref name="Григор"/>. Смртта на Прличев означувала крај на една ера и почеток на нова ера во која дел од неговите ученици ќе ја основаат [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], а [[Крсте Петков Мисирков]] ќе ја создаде [[За македонцките работи]]. Гробот на Глигор Прличев се наоѓа зад црквата [[Света Богородица Перивлепта]] во [[Охрид]], а спомен-домот посветен на него се наоѓа исто така во [[Охрид]], на улицата ''Самоилова'', близу до црквата [[Црква „Света Софија“ - Охрид|Света Софија]]. == Јазикот на Прличев == [[Податотека:Holy-Mother-of-God-Perivleptos-Ohrid.jpg|мини|десно|250п|[[Света Богородица Перивлепта]]]][[Податотека:Гробот на Григор Прличев.jpg|мини|десно|250п|Гробот на Прличев]][[Податотека:Плоча паметник на Прличев.jpg|мини|десно|250п|Плоча паметник]] Во поглед на неговиот мајчин јазик и јазик за секојдневна комуникација, Григор Прличев го користел македонскиот јазик и охридскиот говор, дијалект кој го користел и во своето книжевно творештво и социјално општење. Што се однесува за литературното творештво, Прличев творел на грчки јазик и бугарски јазик <ref>Tomasz Kamusella - "The Politics of Language and Nationalism in Modern Central Europe", 2008, Palgrave Macmillan, page 248 Grigor Prlichev (1830-1893), an intellectual writing in '''Bulgarian and Greek''', hoped to counter the dominance of Greek culture and language...</ref>. Ваквото шаренило во поглед на јазикот се должи на неколку причини, пред сè во недостатокот на стандарден македонски литературен јазик и неговото отсуство од училиштата. Така, прв литературен јазик со кој се сретнал Прличев бил грчкиот јазик кој го користел до објавувањето на Сердарот, кога ја согледува грчката фанариотска политика и се откажува од тој јазик. Бидејќи желбата за творење не му згаснала Прличев имал потреба и понатака да пишува, тој бил принуден да користи и стандарден словенски јазик покрај родниот. Бидејќи немало македонски стандарден јазик во образованието, тој нашол спас од фанариотите во словенството преку најблискиот во тоа време стандарден јазик, бугарскиот. Поради тоа, тој често кажувал за јазикот со кој доаѓал во пресрет дека ужасно го нервирале граматичките грешки во говорот на неговите професори и дека му се чинело како да паѓа небото и таквите грешки ги поправал. Увидувајќи дека бугарскиот јазик се користи во општествените установи во Македонија. Односот на Прличев кон јазикот од една страна е специфичен. Тој се приврзува за јазик што е сосема надвор од неговото словенско потекло, за [[грчки јазик|грчкиот јазик]] но не докрај и не на некој ексклузивен начин. Не треба да се заборави дека [[Прешерн]] има германско–латински фази, и дека [[Бранко Радичевиќ]] пишува стихови на германски <ref name="PSiBr" />. [[Грчки јазик|Грчкиот јазик]] е јазик на кој Прличев се школувал, интелектуално созреал и бил во тек со балканските книжевни случувања. Потоа го отфрлил [[грчки јазик|грчкиот јазик]], а според некои научници тоа бил единствениот јазик на кој можел да го искаже своето книжевно определување и јазик на неговата книжевна судбина. Откако го напуштил панхелинизмот тој се приклонил кон пансловенизмот и неговото јазично определување има таква подлога <ref name="PSiBr" />. Прличев во своето размислување сам себеси си дава забелешка оти употребува стари зборови секому достапни, како што е ''плот''. Притоа тој дава одговор истакнувајќи дека ако некој не знае нека праша кого сака во [[Македонија]] и овој ќе му каже што значи<ref name="DRA" />. И не само за тие зборови туку и за формите во трето лице еднина сегашно време што свршуваат на ''т'': ''молет'', ''носет'', ''лежит'', ''да престанет'', ''да поет'' ( од ''Рабов освободитељу''). Оваа општословенската и руска одлика лежи во охридскиот говор <ref name="DRA" />. Дека не го знаел добро книжевниот [[бугарски јазик]] Прличев и самиот тоа го истакнува во својата автобиографија со следните зборови: :''[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_35.html и бидејќи не можев да пишувам на бугарски, пишувах на старобугарски...] [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html Во дуќанот на Ангела Групчев, кој служеше како читалиште, се научив на бугарско читање и јазик]... [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_35.html (Бев, и како и денес сум уште слаб со бугарскиот јазик)]... [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_35.html преведував на бугарски не како сакав, туку како можев]... [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_35.html Знаев дека тој превод не мирисаше многу на бугарски, но кога сум слаб со бугарскиот, тој не можеше да стане поинаков.]'' <ref name="KPA"/>. Тоа значи дека при изградбата на единствен пансловенски јазик секогаш пред него стоел јазикот на [[Македонија]], [[Охрид]], [[Битолско]], [[Овче Поле|Овчеполско]] односно јазикот и песната од тие краишта <ref name="DRA" />. Прличевиот панславизам за историјата на [[македонскиот јазик]] и народна мисла означува степен понапред во развојот на идејата за самостоен македонски јазик <ref name="DRA" />, како една од тенденциите за македонски литературен јазик во минатото. Таа не значела само опозиција спрема бугарското туку и спрема другите посегања во јазиците на другите народи <ref name="DRA" />. :види:[[Спор за обликот на македонскиот литературен јазик]] == Творештво == === Романтизам === Раздобјето во кој Прличев книжевно се формирал и раздобјето кои на тоа формирање му претходело во пошироки рамки се означува со поимите [[класицизам]], [[предромантизам]], патријархален романтизам, сентиментализам, неразвиен романтизам, проторомантизам, класичен романтизам и др. Во македонската наука за ова раздобје се користи поимот [[Македонска преродба|преродба]]. Според некои научници овој поим не е сосема соодветен за модерната периодизација во книжевноста бидејќи поимот „преродба“ се врзува само за националното движење. Од друга страна се смета дека поимот [[романтизам]] може поточно да ја одреди стилската формација. Во книжевниот опус на Прличев се гледа дека тој извонредно ги познавал: античкото, средновековното (византиско и словенско), македонското и грчкото усно народно творештво како и современата грчка книжевност. Постојат извесни разлики во творечките периоди, но факт е дека главни естетски влијанија, особено во стилот и јазикот се [[Хомер]]овите „[[Илијада]]“ и „[[Одисеја]]“, како и македонското народно творештво.<ref name="PDRI" /> Нивното влијание се гледа пред сè во начинот на транспозиција на тематиката и мотивите во Прличевото творештво <ref name="PDRI">Prof. Dr. Radomir Ivanović, „Poema Serdar, Grigora S. Prliceva u kontekstu teorije Romantizma“, во: ''Животот и делото на Григор С. Прличев'', Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986</ref>. И покрај тоа што во творештвото на Прличев има извесни елементи на класицизмот и сентиментализмот но според некои научници творештвото на Прличев во целост спаѓа во [[Романтизам|романтизмот]] <ref name="PDRI" />. Прличев како автентичен романтичар живеел во духот на својата епоха и народ. Тој го оставил следниот запис кои може да се земе како пример за неговиот [[романтизам]]: :''Секој писател треба да пишува по духот на народот свој и на својата епоха'' <ref name="PDRI" />. Романтичарските идеи ги добил првенствено од својот учител [[Димитрија Миладинов]] меѓутоа тие идеи лесно можел да го дознае и од својот врсник [[Константин Миладинов]] или од основачот на модерната [[грчка поезија]] [[Дионисиј Соломос]] околу кој бргу се собрале грчките поети како што се: [[Спиридон Трикупис]], [[Александар Ризос Рангавис]], [[Демостен Валаванис]], [[Аристотел Валаоритис]] и други<ref name="test">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spinnet.eu/pdf/ernie_outline.pdf |title=ENCYCLOPEDIA OF ROMANTIC NATIONALISM IN EUROPE |accessdate=2010-05-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123106/http://www.spinnet.eu/pdf/ernie_outline.pdf |url-status=dead }}</ref>. Некои од тие идеи Прличев не можел да ги примени во своето творештво и покрај неговата идеја за создавање на еден општословеснски јазик (словенски [[есперанто]]). Најверојатно, Прличев ја прифатил романтичарската пансловенска идеја.<ref name="PDRI" /> === Хомеровиот дух во Прличевото творештво === [[Податотека:Homer British Museum.jpg|мини|десно|200п|Статуа на [[Хомер]]]] [[Хомер]] оставил неизбришлива трага во творештвото на Прличев, белег што постојано ќе ја открива и потврдува таа љубов и восхит, а сето тоа Прличев го потврдува со сопствените зборовите: ''Освен [[Хомер]] и мајка [[Богородица Марија|Богородица]], пред која се клањавме, не љубев ништо на светот''. Сознанието пак дека е сметан за ''δεύτερος Όμηρος'' е најласкавото признание за Прличевите напори и стремежи за совршенство.<ref name="LJB">Љубинка Басотова, Хомеровата пролепса во Прличевиот Скендербеј, Животот и делото на Григор С. Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986</ref> Хомер, според зборовите на Прличев претставувал: :''поет од кого нема подобар на светот... сонце што никакви петна не можат да го заменат... патеводна ѕвезда и учител кој ќе го научи да биде бескрајно бестрашен'' <ref name="LJB" />. Хомеровото влијание во делото на Прличев се чувствува во структурата, композицијата, стилот, поетиката и прифаќањето на епот како рамка за излевање поетските пориви <ref name="LJB" />. Оваа влијание прв го истакнал [[Александар Ризос Рангавис]] во својата рецензија по повод пријавата на Скендербеј на поетскиот натпревар во [[1861]] година. Истото тоа влијание било потврдено и од други, а и од самиот Прличев подоцна во едно писмо <ref name="LJB" />. Хомеровото влијание најдобро се гледа преку споредба на поемата Скендербеј и [[Илијада]]та, а тука се дадени следните примери: {{Цитат| : ''Како што бура студена облаците ги носи'' : ''или пак морски бранови, еден на друг валајќи'' : ''потејќи се пак пред него, растурени и без ред'' : ''бегале муслиманите, трештени во умот''|<small>Скендербеј</small>|<small>3517-3520</small> <ref>Григор Прличев, Скендербеј, од грчкиот оригинал препеал Михаил Д. Петрушевски, Македонска книга, Скопје, 1974.</ref>}} наспроти споредбата во [[Илијада]]та: {{Цитат| : ''Овие отишле в час како виорен ветер и бура'' : ''што по Зевсовиот грмеж низ полето долу се спушта'' : ''па се со грамаден букот со морето меша и многу'' : ''бранови згрбени внатре во морето шумно и бучно'' : ''вријат и бели од пена се влечкаат едни по други'' : ''така и Тројанците полно пристигнале едни по други'' : ''сите блескајќи во [[туч]] со војводите оделе ведно'' |<small>Илијада</small>|<small>XIII 795-601</small> <ref>Хомер, Илијада</ref>}} Кај Прличев се среќаваат и други развиени споредби кои асоцираат на [[Хомер]]. Со што се гледа дека [[Хомер]] длабоко проникнал во свеста на Прличев кој знаел напамет и во оригинал големи делови од [[Илијада]]та. Сето тоа придонело некои од научниците да го постават прашањето: Свесно ли Прличев се стремел кон имитација или спонтано му се наметнало тоа! <ref name="LJB" />. Најверојатно одговорот лежи и во двете прашања. Иако Хомер бил идеал во творештвото на Прличев сепак тој бил свесен за својата поетска дарба и се стремел да се доближи до Хомер иако сметал дека Хомеровото творештво е недостижно<ref name="LJB" />. === Панславизам === [[Податотека:Кратка словенска граматика од Григор Прличев.jpg|мини|десно|200п|Кратка словенска граматика од Прличев]] Во [[македонистика]]та многу малку е пишувано за обидот на Прличев да создаде општословенска граматика и јазик односно еден вид на општословенски конгломерат и да твори со таквиот сесловенски [[есперанто]] <ref name="DRA">''Драги Стефанија, Панславизмот кај Григор Прличев, Животот и делото на Григор С. Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986''</ref>. Еден дел од кижевните историчари, пред сè бугарските кои го присвојуваат охридскиот ''балкански нобеловец''<ref name="DRA" />, како и некои македонски, го сметаат ваквиот обид на Прличев за антинародна утопија на човек што не научил друг словенски јазик освен народниот <ref name="DRA" />, но знаел [[грчки]], [[француски]], [[турски]] и други јазици, а треба да се истакне дека некои од македонските филолози ваквиот потфат го оценуваат дури и како реакционерен <ref name="DRA" />. Прличевиот општословенски јазик има и теориска и практична реализација во предговорот кон општословенското издание на [[Илијада]] и критичко размислување во ''Критик и преведувач'' <ref name="DRA" />. Во нив де наоѓа основната идеја за општословенската граматика. Идејата за [[Панславизам|панславизмот]] кај Прличев се гледа во неговата јазично најопштословенска песна ''Рабов освободитељу'' <ref name="RO">Напишана во 1878, а посмртоно издадена во спиаснието [[Лоза (весник)|Лоза (весник)Лоза]] во 1894 годинаво [[Софија]]</ref>. Во оваа песна Прличев ги поздравува ослободителите на [[Бугарија]] - [[Руси]]те и ја велича нивната борба и оружје надевајќи се дека тие ќе донесат слобода и за неговата татковина [[Македонија]]<ref name="DRA" /> и тоа со следните зборови: :''Русија е со нас...(Тој народ б.н) братољубец и херој (заедно со царот е б.н) е втор Месија на робовите, кој спаси милиони христијани и муслимани!'' <ref name="TDSOS">Г. С. Прличев, Одбрани страници, избор и уредник Тодор Димитровски, Скопје, 1959.</ref>. Со оваа песна Прличев пратил порака за ослободување на сите словенски народи со помошта на [[Русија]] и создавање на една општословенска заедница во која сврзно ткиво би требало да претставува општословенскиот јазик со руски елементи како и елементи од другите [[словенски јазици]] <ref name="DRA" />. Каков требало да биде тој јазик дознаваме од препевите на [[Илијада]]та како и од есејот ''Критик и преведувач''. Тука на прашањето: ''Како едно наречје ќе стане општо за сите!'' Одговара: ''Како што стана општо едно од четирите елински и десетте италијански''. Прличев ја чувствувал македонската основа на старословенскиот јазик, јазикот на охридската книжевна школа, кој имал најдолга традиција токму во охридскиот дијалект. Токму тој говор сакал да го реконструира и да му ги врати изгубените падежи <ref name="DRA" /> и таквиот јазик требало да ја претставува основа за идниот јазик на сите [[Словени]] и [[Бугари]] и дека таа идеја ''не е бесплодна''. Во граматиката која ја создавал Прличев сакал да ги врати падежите иако и неговиот охридски говор ја отфрлил таквата практика <ref name="DRA" />. Некои му забележувале зошто го користи ''ја'' наместо ''аз'' на што Прличев одоговорил дека ''ја'.<ref name="KiP">Григор Прличев, Есеј Критик и преведувач</ref> :''... е збор у Словените и во Македонија се слуша ја (како што ја б.н) е во нашата народна поезија, во песната, попленил ми Скендер-паша Овчеполе битолско''<ref name="KiP" />. Овие зборови, според некои научници докажуваат дека при изградбата на општословенската јазична концепција пред Прличев секогаш стоел јазикот на [[Македонија]], [[Охрид]], [[Битолско]], [[Овче Поле|Овчеполско]], односно народната песна и народниот творечки јазик на тие краишта од каде црпел инспирација за своите генијални дела на [[грчки јазик]] <ref name="DRA" />. === Дела === Во текот на својот живот Прличев создал голем број на дела и неколку патни имал обиди за преведувања и препејувања на [[Хомер]]овата [[Илијада]]. Во зависност од раздобјето и културното влијание, делата биле создавани на различни јазици, дополнително на тоа создал и бројни статии за весниците и списанијата со кои соработувал. Голем дел од делата на Прличев во текот на неговиот живот не биле објавени, а со текот на годините се откриваат нови поеми и песни кои останале заборавени и непознати за јавноста, таков пример е забранетата и неодамна објавена песна ''Охридски џган''. Поема [[Сердарот]] - создадена на [[грчки јазик]], а подоцна препеана на [[бугарски јазик]] <ref>Bulgarians: Webster's Quotations, Facts and Phrases", 2008, Icon Group International, Inc., ISBN 0-546-68879-9, ISBN 978-0-546-68879-5, стр. 45;In 1870 Parlichev translated his award-winning poem, "The Bandit", into Bulgarian in an attempt to popularize his earlier works, which were written in Greek, among the Bulgarian audience</ref> и на општословенскиот јазик кој Прличев го создавал, јазик чија основа бил македонскиот народен јазик, поточно охридското наречје. Поема [[Скендербег (поема)|Скендербег]] - создадена на [[грчки јазик]] и обид за нејзино препевање на општословенскиот јазик. Песна ''В хилјада и седемстотин шездесет и второ лето'' - има македонска јазична основа со бугарски и црковнословенски елементи. Превод и препев на [[Хомер]]овата [[Илијада]] - првиот препев бил направен врз основа на [[македонскиот јазик]] со бугарски и црковнословенски елементи. Откако ќе ја прифати идејата за создавање на еден општословенски јазик повторно ќе ја препее оддалечувајќи се од македонскиот јазик, а во овој препев силно се чувствувале рускиот и црковнословенскиот елемент. Автобиографија ''Мечта на еден старец'' која подоцна ќе се трансформира во [[Автобиографија - Григор Прличев|Автобиографија]] - создадена на [[бугарски јазик]] <ref name="KPA"/><ref>Пърличев', Г., Избрани произведения, София, 1980, Български писател</ref>. Есеј ''Критик и преведувач'', во која зборува за преводите што ги врши самиот и својот литературен јазик. == Погледи за неговото творештвото и живот== [[Податотека:Григор Прличев ( дел од споменикот Лав-Скопје.JPG|мини|десно|200п|Прличев, дел од споменикот Лавови во Скопје]] Прличев е еден од ретките литературни творци од [[Македонија]] што истовремено припаѓаат кон три различни литературни истории. За делото на Григор Прличев е создадена богата литература во [[Бугарија]], [[Грција]] и [[Македонија]]. Меѓутоа денес во [[Грција]] тој е речиси заборавен како поет бидејќи не бил Грк. Во [[Бугарија]] е почитуван како [[Бугари|бугарски]] преродбеник и уметник <ref>Речник на българската литература", Том 3, Издателство на Българската академия на науките, София, 1982, стр. 155.{{bg}}</ref>. Според македонските толкувачи на неговото дело, Прличев во [[Бугарија]] се присвојува поради национални заблуди и се велича повеќе реторично како будител на бугарскиот дух додека пак неговиот талент, поетска висина и местото во литературата се запоставуваат<ref name="KPA"/>. Во [[Македонија]] е почитуван како [[Македонци|македонски]] преродбеник, борец против црковно-просветната пропаганда на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] и воспитувач на илинденската генерација. Во [[Албанија]] се развива посебен интерес меѓутоа само за епосот „[[Скендербег (поема)|Скендербеј]]“ и тоа повеќе од национални отколку од естетски и поетски мерила. Наметнатите полемики околу Григор Прличев и понатаму продолжуваат. Меѓутоа, ако треба да се оценува Прличев тоа треба да се прави преку неговите дела, или како што истакнува Костас Кулуфакос: :''Нема да ја повториме овде грешката на седумте стари грчки градови кои спореа, тврдејќи секој од нив дека Хомер е нивен граѓанин. Хомер беше граѓанин на сите седум и на сите други градови во Грција, а подоцна и на целиот свет, благодарение на своите дела. Исто и на поетот на кого денес му оддаваме почит, поради своите дела е сечовечки симбол на збратимувањето на народите. Тој му припаѓа како на Крајот и народот што го родил и го воспитал, така и на народот чиј јазик го избрал за да се изрази и на Крајот што му одаде почит, доделувајќи му ја пред 125 години првата награда и лавровиот венец на поетскиот конкурс. И пошироко од нашите два народи, поетот што му оддаваме почит, му припаѓа на човештвото. Зашто поезијата и духот на слободата што ја изразува - се сечовечки. Впрочем, тоа што ги прави потомците да се интересираат за татковината на поетите, како и за разните подробности од нивниот живот - тоа се нивните дела'' <ref>Костас Кулуфакос, Прличев му припаѓа на човештвото, Животот и делото на Григор С. Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986</ref>. === Цитати за Прличев === {{Цитатник|''Тој, по ген роден во Македонија, пишува поема од македонскиот живот на грчки јазик, главниот херој во епосот Скендербеј му е легендарниот јунак на Албанците, самиот мисли дека ѝ припаѓа на бугарската народност, а детските песни ги објавува во Романија. Тоа е изразит пример на едно балканско, црно рондо, од едно матно време, што му ја матело и свеста и судбината и на нашиот поет. Но, во сето тоа има и една светла нишка: тоа покажува дека суштински не страдал, барем во поезијата, од национални предрасуди, така што, може да се рече дека е поет на целиот Балкан. Во таа насока има и нешто позначајно: во епосот Скедербеј говори и за помошта на Албанците и од Србите, Црногорците и Дубровчаните. Така при сета драма во животот, тој во поезијата навестува меѓу првите и една балканска филозофија за опстанок'' <ref name="KPA"/>}} {{Цитатник|''Сепак, можеби е дајмонска работа што нашиот поет запеал на вонвременскиот и вонпросторен јазик на бесмртните? И во тој чин има трагична, драмска мимес, Григор Ставридов ја соблекол својата ропска, страдалничка кожа, се преобразил, се возвеличил; овенчан тој Станал δεύτερς, друг а не втор, станал слободен, како поет. На стариот поетски јазик тој проговорил на нов начин, занесно, романтичарски, болно и борбено, за нови занеси, за нова света Слобода''<ref name="ELKM">Елена Колева, „Мимесис во поетиките на Хомер и Прличев“, ''Животот и делото на Григор С. Прличев'', Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986</ref>}} {{Цитатник|''Григор бил со отворена природа, бунтовен и нескротлив, според многумина имал независно мислење и се стремел да го искаже. Ако направиме една паралела меѓу него и првите македонски книжевници, тогаш тој, секако е поблизок до Кирил Пејчиновиќ отколку Јоаким Крчовски, близок по желбата зад себе да се остави трага со која делото и писателот ќе го сочуваат од заборав''<ref name="MJ">Д-р Милорад ЈевриҺ, Облици рецепције Григора Прличева, Животот и делото на Григор С. Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986</ref> }} {{Цитатник|''Прличев, како трагична личност, како човек што е непрестајно во конфликти со средината, со своето време, со големците и моќниците на политичката и црковната власт, како човек нервчик, избувлив, како болмик, како човек со тешка судбина - непрестајно не наведува да го согледаме како осаменик, како исклучок, како човек со силно изразена поединечност. Во голема мера тоа е точно и тоа е така кога се говори за поетот. Но кога се говори за делото на тој поет, за неговите творечки и интелектуални творби, согледуваме, ни се чини, дека тој припаѓа кон една поширока поетска заедница, дека неговата судбина има свои сопатници и сопаталци низ целиот балкански простор. Тој не е осамен, тој не е исклучен, тој е во магистралниот тек.'' <ref name="PSiBr">Слободан Мицковиќ, „Прличев во словенски и балкански рамки“, ''Животот и делото на Григор С. Прличев'', Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986</ref>}} ==Чествување на ликот и делото на Прличев== [[Податотека:Прличев.jpg|мини|Биста на Григор Прличев во Охрид]] * „Григор Прличев“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 11-12.</ref> * Поетска манифестација „[[Прличеви беседи]]“ во чии рамки се доделува наградата за најдобра поема.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kultura.gov.mk/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B8-2/ |title=„Манифестацијата „Прличеви беседи“ во чест на охридскиот поет и преродбеник“ (пристапено на 16.4.2021) |accessdate=2021-04-16 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416190120/http://kultura.gov.mk/%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B8-2/ |url-status=dead }}</ref> * „[[Учителот (ТВ-филм)|Учителот]]“ — [[Биографија|биографски]] [[Телевизија|телевизиски]] филм за Прличев од 1980 година, во [[режија]] на [[Васил Ќортошев]]. * Општинско основно училиште „[[ОУ "Григор Прличев" - Железара|Григор Прличев]]“ во скопската [[Железара (населба)|населба Железара]], во општината [[Гази Баба]].<ref>[https://www.grigorprlicev.edu.mk/ www.grigorprlicev.edu.mk (пристапено на 16.4.2021)]</ref> * Општинско основно училиште „[[ОУ "Григор Прличев" - Охрид|Григор Прличев]]“ во [[Охрид]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://komspi.mk/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5-%D0%B3%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2-%D0%BE/ |title=komspi.mk (пристапено на 16.4.2021) |accessdate=2021-04-16 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416190120/http://komspi.mk/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5-%D0%B3%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2-%D0%BE/ |url-status=dead }}</ref> * Општинско основно училиште „[[ОУ "Григор Прличев" - Колешино|Григор Прличев]]“ во [[Колешино]]. ==Поврзано== * [[Куќа на Григор Прличев]] * [[Гроб на Григор Прличев]] == Извори == {{наводи|30em}} == Литература == * ''Григор Прличев, Автобиографија, Библиотека атлас, Македонска книга, Скопје, 1967.'' * ''Животот и делото на Григор С. Прличев, Зборник на трудови, Гоце Делчев, Скопје, 1986.'' * ''Г. С. Прличев, Одбрани страници, избор и уредник [[Тодор Димитровски]], Скопје, 1959.'' * ''[[Драги Стефанија]], Прличевиот панславизам, Езерски глас, февруари 1976, IV/32, 6 - 7.'' == Надворешни врски == {{викиизвор}} {{рв|Grigor Parlichev}} ; Дела * [https://nssrm.org.mk/avtobiografija-grigor-prlichev/ Автобиографија на Григор Прличев — аудиокнига] * [[:s:Автор:Григор Прличев/ В хилјада и седемстотин шездесет и второ лето|В хилјада и седемстотин шездесет и второ лето]] на Викиизвор. * [[:s:Автор:Григор Прличев/ Сердарот|Сердарот]] на Викиизвор. * [[:s:Автор:Григор Прличев/ Охридски џган|Охридски џган]] на Викиизвор. * [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_1.html Автобиографија] на Прличев {{bg}} * [http://www.scribd.com/full/47112663?access_key=key-1fvtu4b7ujuj9n83c9bl Кратка словенска граматика] - печатено издание * [http://www.scribd.com/fullscreen/38092174?access_key=key-1r78dm5egvfu6wolg48f Кратка словенска граматика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160311054604/https://www.scribd.com/fullscreen/38092174?access_key=key-1r78dm5egvfu6wolg48f |date=2016-03-11 }} - ракопис ;Информации * [http://www.vest.mk/?ItemID=7AF3FDAA4259014EACD9050BDF595647 Не сме свесни за големината на Григор Прличев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304212458/http://www.vest.mk/?ItemID=7AF3FDAA4259014EACD9050BDF595647 |date=2016-03-04 }} *[https://documents-mk.blogspot.com/2013/04/blog-post_14.html Григор Прличев - кратка биографија] * [http://217.16.70.245/?pBroj=1694&stID=29813&pR=5 Непозната фотографија на Григор Прличев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120119014704/http://217.16.70.245/?pBroj=1694&stID=29813&pR=5 |date=2012-01-19 }} * [http://www.inpress.com.mk/default.asp?ItemID=1B9F09F3954E164791BE6F0902C49FD7 Прличевите дела - духовна храна за сите народи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120120050119/http://www.inpress.com.mk/default.asp?ItemID=1B9F09F3954E164791BE6F0902C49FD7 |date=2012-01-20 }} * [http://www.inpress.com.mk/default.asp?ItemID=2AC7CE8B68E9214D93A67D31B5CF3AA1 „Охридски џган“ - необјавена песна на Григор Прличев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120120050306/http://www.inpress.com.mk/default.asp?ItemID=2AC7CE8B68E9214D93A67D31B5CF3AA1 |date=2012-01-20 }} *[https://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%9F%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE „Прличев и неговото дело“, Тодор Димитровски] {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{Романтизам}} {{Нормативна контрола}} {{Избрана}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Прличев, Григор}} [[Категорија:Григор Прличев| ]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Дводомни писатели]] [[Категорија:Романтизам во книжевноста]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Родени во 1830 година]] [[Категорија:Починати во 1893 година]] 34rboevwtb182hcuaj8lway6ej9wzbu 0 10609 5605509 5461869 2026-08-05T17:20:34Z Buli 2648 /* Прво заседание на АСНОМ */ 5605509 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија | legislature = | coa_pic = | coa_caption = | house_type = | foundation = {{Start date|df=yes|1944|08|02}} | disbanded = {{End date|df=yes|1945|04|16}} | preceded_by = | succeeded_by = Народно Собрание на Македонија | leader1_type = | leader1 = | leader2_type = | leader2 = | members = | session_room = Manastir Sveti Prohor Pčinjski 02.JPG | meeting_place = Манастирот „Св. Прохор Пчињски“ во кој е одржано Првото заседание на АСНОМ }} '''Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија''' ('''АСНОМ''') — врховно законодавно и извршно тело на Демократска Федерална Македонија во периодот од август [[1944]] година до април [[1945]] година, кога, согласно новите прилики, е реконституирано и преименувано во [[Народно собрание на Македонија]]. == Формирањето и дејноста на Иницијативниот одбор == Одлуката за формирање на посебно тело што ќе има задача свикување на АСНОМ е донесена на [[Преспанско советување|Преспанското советување]] одржано во август 1943 година. Активностите за негово формирање течат до првата половина на ноември 1943, кога е формиран Иницијативниот одбор (ИО) од страна на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на НОВ и ПО на Македонија]]. Во негов состав влегуваат: [[Методија Андонов - Ченто]] (претседател), [[Страхил Гигов]] (секретар), [[Цветко Узуновски]], [[Венко Марковски]] и [[Михаило Апостолски]]. Во својата работа ИО тесно соработува со [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]], кој постапно ги префрла политичките ингеренции на ИО. Неговата основна задача била да ги изврши нужните организациско-политички подготовки, за да се избере и конституира највисокото претставничко и извршно тело на народната власт во Македонија. Освен најважната задача, Иницијативниот одбор извршувал и други функции, како: политичко раководење, јакнење и поврзување на околиските и окружните народноослободителни одбори; одржувал комуникација и кореспонденција со Врховниот штаб на НОВ и ПО на Југославија и со останатите учесници во антифашистичката борба; испраќал писма и прогласи до македонското население и до емиграцијата, во кои ги запознавал со неговите активности и со текот на подготовките за одржување на антифашистичкото собрание итн. Според функциите што ги извршувал и одлуките што ги носел, до одржувањето на АСНОМ, ИО се легитимирал како највисок привремен орган на народна власт во Македонија. {{multiple image | align = center | total_width = 700 | image1 = Metodija Andonov.jpg | caption1 = [[Методија Андонов - Ченто]] (претседател) | image2 = Strahil Gigov.jpg | caption2 = [[Страхил Гигов]] (секретар) | image3 = Cvetko Uzunovski.JPG | caption3 = [[Цветко Узуновски]] | image4 = Venkomarkovski.jpg | caption4 = [[Венко Марковски]] | image5 = Mihailo Apostolski (WW II).JPG | caption5 = [[Михајло Апостолски]] | footer = Членовите на Иницијативниот одбор за свикување на [[АСНОМ]]. }} Кога се зборува за подготовките и одржувањето на АСНОМ, потребно е да се спомене и значењето на Второто заседание на [[АВНОЈ|Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Југославија]] (АВНОЈ), одржано во градот [[Јајце (град)|Јајце]] во БиХ (29-30.11.1943 год.), чии одлуки имале големо значење во создавање на политичка и правна основа за свикувањето на АСНОМ. На [[14 март]] 1944 година ИО заедно со Главниот штаб го објавува одговорот на [[Антипартиска група|приговарачите]] на [[Манифест на Главниот штаб на НОВ и ПОМ|Манифестот на Главниот штаб]] од октомври 1943 година.<ref>[[:b:Одговор на ГШ на НОВ и ПОМ на приговор од АНОКМ|Одговор на ГШ на НОВ и ПОМ на приговорот од АНОКМ]], 14 март 1944 г.</ref> Покрај тоа, ИО на [[14 март]] [[1944]] година испраќа и писмо до сите народно-ослободителни одбори за избор на делегати за Првото заседание на АСНОМ.<ref>[[:s:АСНОМ , документ 1|Писмо до сите народно-ослободителни одбори за избор на делегати за Првото заседание на АСНОМ]], 14 март 1944 г.</ref>[[Податотека:Members_of_the_General_Staff_of_the_National_Liberation_Army_and_Partisan_Detachments_of_Macedonia_and_other_soldiers.jpg|мини|Членови на Главниот штаб на НОВ и ПОМ, на ЦК на КПМ, на Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ и други борци, 1944 година.]]На состанокот на ИО одржан на [[30 април]] во кумановското село [[Стајовце]], меѓу другото, е одлучено ИО да се прошири со нови членови. Во проширениот состав на ИО влегуваат и членови од групата приговарачи на Манифестот на Главниот штаб. По проширувањето неговиот состав брои 22 члена:<ref>[[:s:АСНОМ , документ 2|Записник од првото заседание на проширениот Иницијативен одбор]], 30 април 1944 г.</ref> [[Методија Андонов - Ченто]] (претседател), [[Емануел Чучков]] и [[Бане Андреев]] (потпретседатели), [[Киро Миљовски]] и [[Киро Глигоров]] (секретари), [[Михаило Апостолски]], [[Цветко Узуновски]], [[Кирил Петрушев]], [[Епоминонда поп Андонов]], [[Страхил Гигов]], [[Никола Минчев]], [[Петре Пирузе]], [[Мара Нацева]], [[Благој Хаџи Панзов]], [[Владимир Полежиновски]], [[Ристо Бајалски]], [[Борко Темелковски]], [[Тодор Циповски]], [[Панко Брашнаров]], [[Тодор Ѕвездин]], [[Генадие Лешков]] и [[Милан Стефанов]]. На почетокот од мај [[1944]] година Методија Андонов - Ченто, Емануел Чучков и Кирил Петрушев заминуваат за [[Вис]] на средба со [[Народен комитет за ослободување на Југославија|Народниот комитет за ослободување на Југославија]] на чело со [[Јосип Броз Тито]]. Средбата се одржува на [[24 јуни]] при што македонската делегација го поставува прашањето за обединување на Македонија по ослободувањето од окупацијата. Тито начелно се согласува, но не смета дека тоа треба да биде непосредна задача. Во периодот јуни-јули ИО ги интензивира своите активности во подготовка на Првото заседание на АСНОМ. При тоа го подготвува текот на заседанието, го изготвува политичкиот реферат „Борба против окупаторот“, рефератот „Народно-демократската власт во Македонија – нејната саштина, организација и задачи“, како и извештајот за дотогашната работа на ИО. Со успешното одржување на Првото заседание на АСНОМ, Иницијативниот одбор престанува со работа, а неговите членови главно преминуваат во состав на [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]]. == Прво заседание на АСНОМ == {{Историја на Македонија}} {{Главна|Прво заседание на АСНОМ}} [[File:Делегати на АСНОМ.jpg|thumb|mini|лево|Делегати пристигнуваат на Првото заседание на АСНОМ]] [[Податотека:Borci i delegati ispred manastira Prohor Pčinjski, nakon zasedanja ASNOM-a.jpg|лево|мини|Дел од делегатите на Првото заседание на АСНОМ.]] [[Податотека:Forma za legitimacija na ASNOM.pdf|мини|десно| Формулари на легитимации за членовите на АСНОМ]] [[File:Народен собор - АСНОМ (2.8.1944).jpg|thumb|мини|Народен собор и оро во дворот на Св. Прохор Пчински (2.8.1944)]] По објавувањето на одлуката за свикување на АСНОМ, се пристапи кон избирање на делегатите за Собранието. Самиот начин на кој се избирале делегатите за АСНОМ не е сосема јасен. Во „Зборникот на документи од АСНОМ", издаден од Институтот за национална историја, има еден спис на ЦК [[КПМ]] од кој се гледа дека „електорскиот процес" се опишува вака - обласните комитети треба да ги избираат пратениците за „Прохор Пчински“ на месни конференции од по 5 - 6 лица. [[File:70 години АСНОМ.pdf|thumb|мини|лево|Посебно издание со државотворните решенија донесени на Првото заседание на АСНОМ по повод 70 годишнината од неговото одржување <small>(кликни на сликата за да ја отвориш и читаш книгата во целост)</small>]] Првото заседание на АСНОМ е одржано на [[2 август]] [[1944]] година во манастирот [[Прохор Пчински (манастир)|Св. Прохор Пчински]]. Заседанието започна со изведување на песната „[[Изгреј зора на слободата]]“. На заседанието, кое во 17.15 часот го отвори најстариот делегат, учителот [[Панко Брашнаров]] од [[Велес]], со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[САД]] и [[Велика Британија]]. Панко Брашнаров го отвори заседанието со следните зборови: {{quote|...Другарки и другари народни претставители, Во овој момент, во ова историско место „Св. Отец Прохор Пчински“ и на овој историски ден - ИЛИНДЕН -, кога објавувам да е отворено Првото Антифашистичко собрание на народното ослободуење на Македонија, душата ми е преполнена со радост и пред премрежените очи гледам како се раздвижиле сите реки од Пчиња и Вардар до Места и Бистрица, заплускујат е целата македонска земја, сакајќи да измијат од македонскиот народ десетвековниот ропски срам од пропасти на Самуиловата држава, за да се роди денеска нова, светла и слободна македонска држава. Во овој момент, земјата на нашите покојници - многубројни народни герои, паднали и посејали коските си по цела Македонија, им станује по лека и они во мир веќе го гледаат изгревот на нашата слобода, гледат идеална дружба на старите Илинденци - на Гоце Делчев и денешните Илинденци - младата македонска војска, и поставените темели за остварението на идеалот на две поколенија, на две епохи - слободна, обединена Македонија. Во знак на почитание спрема падналите јунаци, ја ве поканувам да им ја изразиме со еден минут молчание нашата вечна, бескрајна признателност (при помен на жертвите одава се минутно молчение). Вечна слава на падналите герои за слободата на Македонија! Другари народни претставители, жив сум свидетел на два Илиндена - 1903 и 1944 година. Во моите спомени се нижат безброј моменти за илиденската народна епопеја и Крушовската република. Бескрајни беа напорите на вооружениот македонски народ, огромна беше жаждата му за слобода, борбата го дари со слободна Крушовска република. Но разјарениот башибозук и турската регуларна војска се нафрлија и го затрупаја оазисот на слободна Македонија - Крушовската република го потушија востанието и го стегнаја искрвавениот македонски народ во ново ропство. Животворениот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се менија, но борбата на македонскиот народ не престана. Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаја против денешниот непријател на целото човечество фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таја борба. Тој во неа виде возможност да ја помогне општата борба на сите поробени народи и целото слободољубиво човечанство и да го оствари својот вековен национален идеал. И ете како резултат на тригодишни крвави борби, македонскиот народ ја врза својата судбина со судбината на сите југословенски народи, помогна со крф и борба да се дојде до нова, братска, демократска и федеративна Југославија. Денеска на фториот, славен Илинден, последен Илинден на неослободена Македонија, се стават темелите на македонската држава во која да се обедини и заживее нашиот народ онаков среќен живот каков го заслужува по своите претрпени ропски маки и петвековни борби. Да е жива нашата мила македонска федерална држава! Да е жива федеративна, демократска Југославија, заеднички покров на братските јужнословенски народи!...}} === Решенија донесени на Првото заседание на АСНОМ === [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|десно|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] На Првото заседание на АСНОМ се донесени неколку важни решенија: * [[s:Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно тело на демократска Македонија|Решението за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на демократска Македонија]] * [[s:АСНОМ , документ 9|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија]] * [[s:АСНОМ , документ 8|Решение на АСНОМ за воведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава]] * [[s:АСНОМ , документ 7|Решение на АСНОМ за прогласување на Илинден – 2 август за народен и државен празник на македонската држава]]. Покрај овие одлуки на ова заседание се прифатени решенијата од Второто заседание на [[АВНОЈ]], одобрена е работата на [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб]] и [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]], формирана е Комисија за испитување на воените злосторства направени од окупаторите и нивните слуги, како и друга комисија задолжена за изработување на законски проекти. Избрани се и 40 претставници на македонскиот народ во [[АВНОЈ]] и во неговиот Президиум. За претставници во [[Президиум на АВНОЈ|Президиумот на АВНОЈ]] се избрани: [[Димитар Влахов]], [[Методија Андонов - Ченто]], [[Михаило Апостолски]], [[Лазар Колишевски]], [[Бане Андреев]], [[Венко Марковски]] и [[Мара Нацева]]. Од заседанието до македонскиот народ е упатен [[s:АСНОМ , документ 5|Манифестот на Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ]], како и [[s:АСНОМ , документ 4|Прогласот од Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ за одржаното заседание на АСНОМ]]. Првото заседание на АСНОМ формира свој [[Президиум на АСНОМ|Президиум]], кој фактички претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]], за потпретседатели [[Панко Брашнаров]] и [[Емануел Чучков]], а за секретари: [[Љупчо Арсов]] и [[Владимир Полежиновски]]. === По завршување на заседанието === Во конаците на „Св. Прохор Пчински“ Президиумот на АСНОМ престојуваше до 10 септември, потоа го напушти манастирот. Движејќи се на југ кај селото [[Довезенце]] ја минува [[Крива Река]]. На 14 септември попладне, Президиумот на АСНОМ, заедно со [[Единаесетта македонска ударна бригада|11. Македонска бригада]] влегува во ослободено [[Свети Николе]]. Во градот се задржува три дена. На 16 септември беше одржан митинг. На митингот говори одржаа Методија Андонов Ченто, генерал Михајло Апостолски и Бане Андреев.<ref name=utrinski>{{cite web |author1=Јордан Цеков–Дане |title=На патот до АСНОМ (4) |url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=C9FC4759A5327C49ADBC5B7111B9318A |website=Утрински весник |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819060832/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=C9FC4759A5327C49ADBC5B7111B9318A |archive-date=2011-08-19}}</ref> По тридневен престој во градот Президиумот на АСНОМ, заедно со 11. Македонска бригада (без еден [[баталјон]]) вечерта на 17 ноември ја минува реката [[Вардар]] кај селото [[Новачани]], северно од Велес и на 18 септември, преку селото Баљица, се упатува за [[Горно Врановци]]. Во селото Горно Врановци, каде беше седиштето на военото и политичкото раководство на НОБ на Македонија, Президиумот на АСНОМ беше и на 13 ноември, кога беше ослободено Скопје, главниот град на Федерална Република Македонија.<ref name=utrinski/> На 17 ноември 1944 година Президиумот на АСНОМ, срдечно пречекан од многубројните ослободољубиви граѓани на Скопје, свечено пристигна во ослободено Скопје и ја продолжува својата државотворна работа.<ref name=utrinski/> == Второ заседание на АСНОМ == [[Податотека:Состав на новата влада по второто заседание на АСНОМ.jpg|мини|десно|Состав на новата влада по второто заседание на АСНОМ]] [[Податотека:Dobri Terpeshev at ASNOM.jpg|мини|десно|Претставникот од Бугарија, [[Добри Терпешев]] говори на Второто заседание на АСНОМ во Скопје]] [[Податотека:Споменик - Првото заседание на АСНОМ.JPG|мини|десно|Споменик на АСНОМ во Скопје]] По ослободувањето на Македонија од [[28 декември|28]] до [[30 декември]] [[1944]] година во [[Скопје]] се одржува Второто заседание на АСНОМ, или поточно, Првото вонредно заседание на АСНОМ. Покрај делегатите на заседанието присуствуваат и: потпретседателот на Националниот комитет за ослободување на Југославија [[Едвард Кардељ]], [[Димитар Влахов]], [[Светозар Вукмановиќ – Темпо]], претседателот на [[Отечествен фронт|Отечествениот фронт]] на Бугарија [[Добри Терпешев]] и претставници на советската и англо-американската воена мисија. == Трето заседание на АСНОМ == Трето заседание на АСНОМ (односно, Второто вонредно собрание) се одржува од [[14 април|14]] до [[16 април]] [[1945]] година. На ова заседание се извршени измени во надлежностите на Президиумот на АСНОМ, кому му се одземени извршните функции. Тие и се предадени на [[Влада на Македонија од 1945|Владата на НР Македонија]], која е избрана на 16 април, на чело со [[Лазар Колишевски]]. Во склоп на Собранието се формирани неколку одбори, а согласно новите прилики, АСНОМ продолжува да работи како [[Народно Собрание на Македонија]]. ==Галерија== ===Документи на АСНОМ=== <center> <gallery> Податотека:Манифест на АСНОМ.tif|Манифестот на АСНОМ Податотека:Манифест на АСНОМ 1.tif|Манифестот на АСНОМ Податотека:Манифест на АСНОМ 2.tif|Манифестот на АСНОМ Rezolucija za jazikot.pdf|Резолуција на Комисијата за македонскиот книжевен јазик и азбуката. Податотека:Spisok na delegati vo avnoj 1.jpg|Список на делегати испратени од АСНОМ во АВНОЈ, прва страница Податотека:Spisok na delegati vo avnoj 2.jpg|Список на делегати испратени од АСНОМ во АВНОЈ, втора страница Податотека:Zapisnik od 11 sednica asnom, 1945.jpg|Записник од 11.Седница на Президиумот на АСНОМ со предлог за формирање Народна влада на Македонија и давање мандат на Лазар Колишевски (14 април 1945) Pozdravni telegrami.pdf|Поздравни телеграми од конференции на општински претставници, од митингот на работниците од рудникот во Пробиштип, на граѓаните од Охрид и од членовите на Работничкиот спортски клуб во Скопје. Predlog plan za ustanovuvanje na sluzbi.pdf|Предлог - привремен план за установување на најважните служби во ослободеното Скопје. Svecen del so govor na Brasnarov.jpg|Свечениот дел од отворањето на Првото заседание на АСНОМ со поздравна реч на Панко Брашнаров (2 август 1944) Resenie za podelba na Makedonija po oblasti.pdf|Решение за поделба на Македонија по области, односно на: Скопска, Битолска и Штипска област. Шеста седница на Президиумот на АСНОМ (21.10.1944) Spisok na chlenovi na prezidium na Vtoro vonredno zasedanie na ASNOM.pdf|Списоци на: членови на Президиумот на АСНОМ избрани на Второто вонредно заседание на 30 декември 1944 година, како и на сите членови на АСНОМ (по азбучен ред) File:Decision about the Macedonian Alphabet 1 May 1945.tiff|Решение за стандардизирање на македонската азбука. </gallery> </center> ===Научни трудови посветени на АСНОМ=== <center> <gallery> File:Местото и значењето на АСНОМ во националната и државноправната.pdf|„Местото и значењето на АСНОМ во националната и државноправната историја на македонскиот народ“ од Александар Христов (1997) File:Уставотворниот карактер на првото заседание на АСНОМ.pdf|„Уставотворниот карактер на првото заседание на АСНОМ“ од Ѓорѓи Цаца (1995) </gallery> </center> ===Спомен обележја=== <center> <gallery> Податотека:ASNOMmemorialcenterPelince-free.JPG|Меморијалниот центар на АСНОМ во [[Пелинце]] Податотека:Монастырь Прохор Пчиньский.JPG|Манастирот „Св. Прохор Пчински “ </gallery> </center> == Поврзано == {{Ризница-врска|ASNOM}} * [[Список на делегати на Првото заседание на АСНОМ]] * [[Демократска Федерална Македонија]] * [[Народна Република Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20071221133818/http://www.novamakedonija.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=1&EditionID=210&ArticleID=8304 Список на народните претставници од Македонија избрани за првото заседание на АСНОМ] * [https://web.archive.org/web/20110819102417/http://217.16.70.245/?pBroj=1539&stID=19949&pR=15 АСНОМ прогласено за врховно, законодавно и извршно народно претставничко тело] * [https://web.archive.org/web/20110824043548/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=24&tabid=1&EditionID=151&ArticleID=8793 Наташа Бунтеска „Документите на АСНОM фасцинираат со својата демократичност“] * [https://web.archive.org/web/20110819102552/http://217.16.70.245/?pBroj=1539&stID=19948&pR=15 „Борбата со југословенските народи ја создаде македонската држава“] * [https://web.archive.org/web/20120210055957/http://217.16.70.245/?pbroj=1497&pr=15&stID=16880 Интервју со Киро Глигоров: „АСНОМ го определи нашето државно и национално битие“] * [https://web.archive.org/web/20110819102437/http://217.16.70.245/?pBroj=1521&stID=18635&pR=15 Интервју со Димче Беловски: „АСНОМ е највисок историски дострел на македонскиот народ“] * [[:s:Решение за основање на весник на АСНОМ|Решение за основање на весник на АСНОМ]] на Викиизвор. * [[:s:Решение за забранување трговија со окупираната територија|Решение за забранување трговија со окупираната територија]] на Викиизвор. * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_23.html „АСНОМ“, Македонски документи] {{АСНОМ}} {{Македонија во Втората светска војна}} {{Македонско национално движење}} [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Југославија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонија во НОБ]] [[Категорија:Појавено во 1944 година во Македонија]] 7d5m270sfhl1jlzaf3smhfvqfjmx81o 0 12069 5605418 5603245 2026-08-05T13:00:08Z Ehrlich91 24281 5605418 wikitext text/x-wiki {{разликување|Лажани}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ложани | слика = Воздушен поглед на Ложани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Ложани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 644 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 698 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=13 | lat_sec=37 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=32 | слава = | мрежно место = | карта = Ложани во Општина Струга.svg }} '''Ложани''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Воздушен поглед на Ложани 2.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на главниот дел на селото со [[Црква „Св. Власиј“ - Ложани|црквата „Св. Власиј“]]]] Според легендата, Ложани претставува старо село кое било основано околу еден [[ан]], кој се наоѓал на патот на денешните населби: [[Долна Белица]]-[[Враништа]]-Ложани-[[Биџево]]-[[Требеништа]]. Крај анот на патниците повремено им се случувало по нешто лошо (кражби, убиства). Според тоа и местото го добило името Лош-ан.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=231-234|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Сретсело на Ложани.jpg|мини|300п|десно|Сретселото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од самиот град [[Струга]], сместено на десната страна на реката [[Црн Дрим]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=16 јули 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=180-181}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 698 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото водат асфалтни патишта од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] со двоење кај [[Биџево]] и од [[Регионален пат 1201|регионалниот пат 1201]] со двоење кај [[Враништа]]. Ложани е изразено низинско село покрај коритото на [[Црн Дрим]], сместено на неговата десна страна. Околни села се [[Враништа]], [[Биџево]], [[Драслајца]] и други. Водата за пиење доаѓа од бројните бунари, чија длабочина е од 57 до 90 метри. Низ Ложани тече малата река Стара Река, десна притока на Црн Дрим. Реката извира од карстен извор кај селото [[Џепин]] во подножјето на [[Караорман]]. До 1926 година, селаните пиеле од таа река.<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Шурдова Ливада, Ограѓе, Асанои, Оџои, Вировник, Кушинов Трг, Камење, Селска Нива, Волништа, Габајца, Певци, Блата, Долни и Горни Ливаѓе, Преку Малеш, Крај Малеш, Брод, Црквино, Вокуси, Лески, Трине, Требеша и Стара Река.<ref name=":0" /> Ложани има збиен тип, поделено на маала наречени по родовите. Попознати маала се Спасевско, Жупановско, Шумуликовско и други.<ref name=":0" /> == Историја == Народната традиција наведува дека селото е старо и дека се создало околу еден ан. Кај [[Враништа]] се наоѓал мост преку Црн Дрим (месност Калдрма). Двете села (Ложани и Враништа) ги одвојува коритото на реката Црн Дрим. Во 1491 година, Јусуф Челеби ги подарил двете села со 6 воденици, 6 дуќани, лозја, ан и рибник на џамијата Имарет од [[Охрид]].<ref name=":0" /> Околу 1878 година, во селото бил основан голем [[чифлиг]] на некој дебарски паша од родот Аголи. Пашата ја добил земјата од државната власт затоа што се истакнал во војната на страната на Турците. Околу 1900 година, пашата го наследиле неговите синови — Јусуф-бег и Емин-бег.<ref name=":0" /> Чифлигот имал доста земја, зафаќал три четвртини од атарот на селото, додека остатокот бил во посед на селските македонски родови. По 1912 година, Јусуф-бег заминал во Албанија, додека Емин-бег живеел во Дебар (како пијаница). Мештаните ја купиле земјата од беговите до 1928 година.<ref name=":0" /> Во Ложани се наоѓа [[Црква „Св. Власиј“ - Ложани|црквата „Св. Власиј“]] или наречена и „Св. Ѓорѓи Кратовски“, изградена во 1890 година и реновирана во 1952 година.<ref name=":0" /> Во времето кога била изградена црквата во селото имало околу 25 македонски домаќинства, кои припаѓале на родовите Спасевци, Поповци, Иљовци, Шурдовци, Јаулевци, Дулевци и Танчевци.<ref name=":0" /> На местото Стара Недела има слаб култен извор со [[евла]], кој е посетуван од мештаните.<ref name=":0" /> Во 1903 година, за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], селото дало 21 жртва.<ref name=":0" /> Денес, постои споменик подигнат во чест на загинатите во востанието и за време на борбите на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref name="енциклопедија" /> <gallery mode="packed" heights="200п" caption="Споменик на сретсело"> Податотека:Споменик во Ложани 2.jpg|Поглед на споменикот Податотека:Споменик во Ложани 3.jpg|Спомен-плочи на споменикот Податотека:Споменик во Ложани.jpg|Поглед на споменикот </gallery> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 5,7&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 525 [[хектар]]и, па затоа има исклучително полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото во него работела земјоделска задруга, а денес има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Задругата била наречена „Напредок“, единствена во околината на Струга, била од трговски тип.<ref name=":0" /> Поради местоположбата, мештаните се занимаваат со земјоделство, главно произведувајќи пченка, пченица, зеленчук и овошје. Од стока пак одгледуваат крави, свињи и по некој коњ. Меѓутоа, голем дел од населението е вработено надвор од селото или пак на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п" caption="Стопански објекти"> Податотека:Стопански објекти во Ложани.jpg|Стопански објекти во селото Податотека:Бифе „Македонија“ во Ложани.jpg|Бифе „Македонија“ </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|603 |1953|667 |1961|748 |1971|684 |1981|708 |1991|763 |1994|710 |2002|729 |2021|644 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ложани имало 300 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ложани е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ложани имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]] и 50 [[Македонски Албанци|Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, без поголема промена во бројот на население. Така, Ложани во 1961 година имало 748 жители, од кои 709 биле Македонци, а 37 жители Албанци, а во 1994 година 710 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Ложани живееле 729 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=16 јули 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 644 жители, од кои 511 [[Македонци]], 9 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Роми|Ром]], 6 [[Македонски Власи|Власи]], 4 останати и 113 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|240|603|667|748|684|708|763|710|729|644}} === Родови === Ложани е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се: ''Спасевци'' (30 к.), ''Шурдовци'' (17 к.), ''Жупановци'' (16 к.), ''Шумуликовци'' (16 к.), ''Перевци'' (12 к.), ''Јаулевци'' (12 к.), ''Иљовци'' (12 к.), ''Поповци'' (10 к.) и ''Танковци'' (10 к.). Родот Поповци е доселен од селото Рајца (денес во [[Албанија]] на самата граница со Македонија), нивните роднини во Рајца се сега муслимански Албанци. Родот Јаулевци е доселен од сега албанското село [[Ливада (село)|Ливада]] го знаат следното родословие: Танас (жив, 40 години во 1980 г.)-Нестор-Аврам-Анѓеле-Ѓорге, основачот на родот кој се доселил; ''Трајановци'' (1 к.) и ''Танковци'' (1 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Биџево]]; ''Савевци'' (1 к.), доселени се кога и претходните родови од планинското село [[Брчево]]. Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Ложани|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Спасевци'' (21 к.), ''Иловци'' (8 к.), ''Шумуликовци'' (7 к.), ''Ругузовци'' (4 к.), ''Шурдовци'' или ''Крстановци'' (8 к.), ''Дулевци'' (3 к.), ''Жупановци'' (8 к.) и ''Савевци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Танковци'' (8 к.), доселени се околу 1825 година од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Поповци'' (7 к.), доселени се од селото [[Рајца (Албанија)|Рајца]] во [[Албанија]], на границата со Македонија; ''Танковци II'' (1 к.), доселени се во 1926 година од селото [[Биџево]], таму припаѓале на истоимениот род и ''Грчевци'' (1 к.), доселени се од селото Брчево во 1860 година. === Иселеништво === Јован Трифуноски забележал дека родот ''Загуровци'' (8 к.) се иселил во соседното Враништа, а родот ''Милошевци'' (17 к.) се иселил во соседното Драслајца. По Втората светска војна, селото се нашло под влијание на индустријализацијата и имало голем бран на иселувања, главно во Скопје, а помал дел во Струга, Охрид и Белград. Вкупно се иселиле околу 50 домаќинства.<ref name=":0" /> Бранислав Русиќ, пак, запишал за следните иселеници до крајот на 1940-тите:<ref name=":2" /> од Савевци во [[Драслајца]] (како домазет од 1938 година); од Поповци во: [[Брезница (Кресненско)|Брезница]] крај [[Петрич]] (едно семејство од 1918 година) и од Мечкаровци во [[Биџево]] (како домазет од 1943 година). Целосно се иселиле ''Милошовци'' (во [[Драслајца]] и [[Враништа]]) и ''Кошарковци'' (во [[Струга]]). == Општествени установи == * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Ложани|Подрачно основно училиште „Св. Климент Охридски“]], подрачно основно училиште до петто одделение во состав на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца]] * Дом на културата * Месна заедница <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Општествен објект во Ложани 2.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Ложани.jpg|Основното училиште Податотека:Општествен објект во Ложани.jpg|Домот на културата </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Ложани било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Ложани, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1867 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Власиј“ - Ложани|Црква „Св. Власиј“]] — главна селска црква и централен парохиски храм на [[Ложанска парохија|Ложанската парохија]]; * [[Црква „Св. Преполовение“ - Ложани|Црква „Св. Преполовение“]] — нова селска црква, изградена во 2006 година; * [[Црква „Св. Богородица“ - Ложани|Црква „Св. Богородица“]] — камен-темелник удрен на 25 октомври 2015 година, каде што има извор на света вода. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Ложани|Параклис „Св. Недела“]] — параклис надвор од селото. ;Споменици * Споменик со спомен-плочи за загинатите борци во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и борбите на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]]. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Црква „Св. Власиј“ - Ложани.jpg|Црквата „Св. Власиј“ Податотека:Црква „Св. Преполовение“ - Ложани 4.jpg|Црквата „Св. Преполовение“ Податотека:Црква „Св. Богородица Балаклија“ - Ложани 3.jpg|Црквата „Св. Богородица Балаклија“ Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Ложани 2.jpg|Параклисот „Св. Недела“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Власиј]] — црковна и селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Ложани * [[Александар Климов‎]] (1881 - 1967) — офицер од [[Бугарска армија|Бугарската армија]] и револуционер на [[ВМОРО]]; * [[Величе Шумуликоски]] — македонски фудбалер; * [[Дуко Стефанов Жупанов]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Сидор Наумов Илоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> и *[[Сотир Јаулески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":3" /> == Култура и спорт == Во селото работи фолклорниот ансамбл „Билјана“ од 1978 година, како и фудбалскиот клуб „Напредок“, кој е создаден во 1978 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Lazhani-panorama.jpg|Зимски поглед Податотека:Јарбол со македнско знаме во Ложани.jpg|Јарбол со македонско знаме на сретсело Податотека:Лулашки во Ложани.jpg|Лулашки во селото Податотека:Река кај Ложани 2.jpg|Стара Река низ селото Податотека:Река кај Ложани.jpg|Стара Река низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Ložani}} * {{youtube|id=wwytZVt0M3g&|title=Филм за Лазарките од с. Ложани, Струшко Поле}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Ложани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] h8o502p87k7ij85ddc6utpc4quu5zdj 5605420 5605418 2026-08-05T13:02:24Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5605420 wikitext text/x-wiki {{разликување|Лажани}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ложани | слика = Воздушен поглед на Ложани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Ложани | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 644 | година = 2021 | поштенски број = 6334 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 698 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=13 | lat_sec=37 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=32 | слава = | мрежно место = | карта = Ложани во Општина Струга.svg }} '''Ложани''' — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Воздушен поглед на Ложани 2.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на главниот дел на селото со [[Црква „Св. Власиј“ - Ложани|црквата „Св. Власиј“]]]] Според легендата, Ложани претставува старо село кое било основано околу еден [[ан]], кој се наоѓал на патот на денешните населби: [[Долна Белица]]-[[Враништа]]-Ложани-[[Биџево]]-[[Требеништа]]. Крај анот на патниците повремено им се случувало по нешто лошо (кражби, убиства). Според тоа и местото го добило името Лош-ан.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=231-234|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Сретсело на Ложани.jpg|мини|300п|десно|Сретселото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Струга]], недалеку од самиот град [[Струга]], сместено на десната страна на реката [[Црн Дрим]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=16 јули 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=180-181}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 698 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото водат асфалтни патишта од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]] со двоење кај [[Биџево]] и од [[Регионален пат 1201|регионалниот пат 1201]] со двоење кај [[Враништа]]. Ложани е изразено низинско село покрај коритото на [[Црн Дрим]], сместено на неговата десна страна. Околни села се [[Враништа]], [[Биџево]], [[Драслајца]] и други. Водата за пиење доаѓа од бројните бунари, чија длабочина е од 57 до 90 метри. Низ Ложани тече малата река Стара Река, десна притока на Црн Дрим. Реката извира од карстен извор кај селото [[Џепин]] во подножјето на [[Караорман]]. До 1926 година, селаните пиеле од таа река.<ref name=":0" /> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Шурдова Ливада, Ограѓе, Асанои, Оџои, Вировник, Кушинов Трг, Камење, Селска Нива, Волништа, Габајца, Певци, Блата, Долни и Горни Ливаѓе, Преку Малеш, Крај Малеш, Брод, Црквино, Вокуси, Лески, Трине, Требеша и Стара Река.<ref name=":0" /> Ложани има збиен тип, поделено на маала наречени по родовите. Попознати маала се Спасевско, Жупановско, Шумуликовско и други.<ref name=":0" /> == Историја == Народната традиција наведува дека селото е старо и дека се создало околу еден ан. Кај [[Враништа]] се наоѓал мост преку Црн Дрим (месност Калдрма). Двете села (Ложани и Враништа) ги одвојува коритото на реката Црн Дрим. Во 1491 година, Јусуф Челеби ги подарил двете села со 6 воденици, 6 дуќани, лозја, ан и рибник на џамијата Имарет од [[Охрид]].<ref name=":0" /> Околу 1878 година, во селото бил основан голем [[чифлиг]] на некој дебарски паша од родот Аголи. Пашата ја добил земјата од државната власт затоа што се истакнал во војната на страната на Турците. Околу 1900 година, пашата го наследиле неговите синови — Јусуф-бег и Емин-бег.<ref name=":0" /> Чифлигот имал доста земја, зафаќал три четвртини од атарот на селото, додека остатокот бил во посед на селските македонски родови. По 1912 година, Јусуф-бег заминал во Албанија, додека Емин-бег живеел во Дебар (како пијаница). Мештаните ја купиле земјата од беговите до 1928 година.<ref name=":0" /> Во Ложани се наоѓа [[Црква „Св. Власиј“ - Ложани|црквата „Св. Власиј“]] или наречена и „Св. Ѓорѓи Кратовски“, изградена во 1890 година и реновирана во 1952 година.<ref name=":0" /> Во времето кога била изградена црквата во селото имало околу 25 македонски домаќинства, кои припаѓале на родовите Спасевци, Поповци, Иљовци, Шурдовци, Јаулевци, Дулевци и Танчевци.<ref name=":0" /> На местото Стара Недела има слаб култен извор со [[евла]], кој е посетуван од мештаните.<ref name=":0" /> Во 1903 година, за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], селото дало 21 жртва.<ref name=":0" /> Денес, постои споменик подигнат во чест на загинатите во востанието и за време на борбите на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref name="енциклопедија" /> <gallery mode="packed" heights="200п" caption="Споменик на сретсело"> Податотека:Споменик во Ложани 2.jpg|Поглед на споменикот Податотека:Споменик во Ложани 3.jpg|Спомен-плочи на споменикот Податотека:Споменик во Ложани.jpg|Поглед на споменикот </gallery> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа простор од 5,7&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 525 [[хектар]]и, па затоа има исклучително полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото во него работела земјоделска задруга, а денес има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Задругата била наречена „Напредок“, единствена во околината на Струга, била од трговски тип.<ref name=":0" /> Поради местоположбата, мештаните се занимаваат со земјоделство, главно произведувајќи пченка, пченица, зеленчук и овошје. Од стока пак одгледуваат крави, свињи и по некој коњ. Меѓутоа, голем дел од населението е вработено надвор од селото или пак на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> <gallery mode="packed" heights="200п" caption="Стопански објекти"> Податотека:Стопански објекти во Ложани.jpg|Стопански објекти во селото Податотека:Бифе „Македонија“ во Ложани.jpg|Бифе „Македонија“ </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|603 |1953|667 |1961|748 |1971|684 |1981|708 |1991|763 |1994|710 |2002|729 |2021|644 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ложани имало 300 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ложани е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ложани имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 162-163.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]] и 50 [[Македонски Албанци|Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, без поголема промена во бројот на население. Така, Ложани во 1961 година имало 748 жители, од кои 709 биле Македонци, а 37 жители Албанци, а во 1994 година 710 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Ложани живееле 729 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=16 јули 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 644 жители, од кои 511 [[Македонци]], 9 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Роми|Ром]], 6 [[Македонски Власи|Власи]], 4 останати и 113 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|240|603|667|748|684|708|763|710|729|644}} === Родови === Ложани е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се: ''Спасевци'' (30 к.), ''Шурдовци'' (17 к.), ''Жупановци'' (16 к.), ''Шумуликовци'' (16 к.), ''Перевци'' (12 к.), ''Јаулевци'' (12 к.), ''Иљовци'' (12 к.), ''Поповци'' (10 к.) и ''Танковци'' (10 к.). Родот Поповци е доселен од селото Рајца (денес во [[Албанија]] на самата граница со Македонија), нивните роднини во Рајца се сега муслимански Албанци. Родот Јаулевци е доселен од сега албанското село [[Ливада (село)|Ливада]] го знаат следното родословие: Танас (жив, 40 години во 1980 г.)-Нестор-Аврам-Анѓеле-Ѓорге, основачот на родот кој се доселил; ''Трајановци'' (1 к.) и ''Танковци'' (1 к.), доселени се после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од селото [[Биџево]]; ''Савевци'' (1 к.), доселени се кога и претходните родови од планинското село [[Брчево]]. Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Ложани|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Спасевци'' (21 к.), ''Иловци'' (8 к.), ''Шумуликовци'' (7 к.), ''Ругузовци'' (4 к.), ''Шурдовци'' или ''Крстановци'' (8 к.), ''Дулевци'' (3 к.), ''Жупановци'' (8 к.) и ''Савевци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Танковци'' (8 к.), доселени се околу 1825 година од соседното село [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Поповци'' (7 к.), доселени се од селото [[Рајца (Албанија)|Рајца]] во [[Албанија]], на границата со Македонија; ''Танковци II'' (1 к.), доселени се во 1926 година од селото [[Биџево]], таму припаѓале на истоимениот род и ''Грчевци'' (1 к.), доселени се од селото Брчево во 1860 година. === Иселеништво === Јован Трифуноски забележал дека родот ''Загуровци'' (8 к.) се иселил во соседното Враништа, а родот ''Милошевци'' (17 к.) се иселил во соседното Драслајца. По Втората светска војна, селото се нашло под влијание на индустријализацијата и имало голем бран на иселувања, главно во Скопје, а помал дел во Струга, Охрид и Белград. Вкупно се иселиле околу 50 домаќинства.<ref name=":0" /> Бранислав Русиќ, пак, запишал за следните иселеници до крајот на 1940-тите:<ref name=":2" /> од Савевци во [[Драслајца]] (како домазет од 1938 година); од Поповци во: [[Брезница (Кресненско)|Брезница]] крај [[Петрич]] (едно семејство од 1918 година) и од Мечкаровци во [[Биџево]] (како домазет од 1943 година). Целосно се иселиле ''Милошовци'' (во [[Драслајца]] и [[Враништа]]) и ''Кошарковци'' (во [[Струга]]). == Општествени установи == * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Ложани|Подрачно основно училиште „Св. Климент Охридски“]], подрачно основно училиште до петто одделение во состав на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца]] * Дом на културата * Месна заедница <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Општествен објект во Ложани 2.jpg|Домот на културата Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Ложани.jpg|Основното училиште Податотека:Општествен објект во Ложани.jpg|Домот на културата </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Ложани било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Ложани, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Мороиште и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1867 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Власиј“ - Ложани|Црква „Св. Власиј“]] — главна селска црква и централен парохиски храм на [[Ложанска парохија|Ложанската парохија]]; * [[Црква „Св. Преполовение“ - Ложани|Црква „Св. Преполовение“]] — нова селска црква, изградена во 2006 година; * [[Црква „Св. Богородица“ - Ложани|Црква „Св. Богородица“]] — камен-темелник удрен на 25 октомври 2015 година, каде што има извор на света вода. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Недела“ - Ложани|Параклис „Св. Недела“]] — параклис надвор од селото. ;Споменици * Споменик со спомен-плочи за загинатите борци во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и борбите на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]]. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Црква „Св. Власиј“ - Ложани.jpg|Црквата „Св. Власиј“ Податотека:Црква „Св. Преполовение“ - Ложани 4.jpg|Црквата „Св. Преполовение“ Податотека:Црква „Св. Богородица Балаклија“ - Ложани 3.jpg|Црквата „Св. Богородица Балаклија“ Податотека:Параклис „Св. Недела“ - Ложани 2.jpg|Параклисот „Св. Недела“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Свети Власиј]] — црковна и селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Ложани * [[Александар Климов‎]] (1881 - 1967) — офицер од [[Бугарска армија|Бугарската армија]] и револуционер на [[ВМОРО]]; * [[Величе Шумуликоски]] — македонски фудбалер; * [[Дуко Стефанов Жупанов]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Сидор Наумов Илоски]] — македонски револуционер од ВМОРО;<ref name=":3" /> и *[[Сотир Јаулески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":3" /> == Култура и спорт == Во селото работи фолклорниот ансамбл „Билјана“ од 1978 година, како и фудбалскиот клуб „Напредок“, кој е создаден во 1978 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Lazhani-panorama.jpg|Зимски поглед Податотека:Јарбол со македнско знаме во Ложани.jpg|Јарбол со македонско знаме на сретсело Податотека:Лулашки во Ложани.jpg|Лулашки во селото Податотека:Река кај Ложани 2.jpg|Стара Река низ селото Податотека:Река кај Ложани.jpg|Стара Река низ селото Податотека:Карта на Македонија во Ложани.jpg|Карта на Македонија во селото </gallery> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Ložani}} * {{youtube|id=wwytZVt0M3g&|title=Филм за Лазарките од с. Ложани, Струшко Поле}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Ложани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] cwsh5sk4y0597u91l0iweqcryx8dgh1 0 12075 5605412 5605084 2026-08-05T12:23:36Z Ehrlich91 24281 5605412 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мороишта | име2 = Мороиште | слика = Воздушен поглед на Мороишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Мороишта | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 881 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 698 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=42 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Мороишта во Општина Струга.svg }} '''Мороишта''' (понекогаш нарекувано '''Мороиште''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Полиња кај Мороишта.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на полиња кај селото]] Селото се наоѓа во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само три километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=201}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 698 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Мороишта е изразено низинско село во средишниот дел на Струшкото Поле, десно од реката [[Црн Дрим]]. На север е коритото на реката [[Сатеска]], додека на запад е коритото на реката Црн Дрим. Поради ова, до 1960-тите години селото било подложно на поплави. Во минатото, мештаните имале и голема мака со питка вода и ја носеле на коњи од коритото на Сатеска. Така било до 1926 година кога за потребите на целото село бил избушен првиот бунар длабок 33 метри. Во поново време избушени се околу 50 приватни бунари, иако селото е веќе поврзано на градскиот струшки водовод.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=236-239|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Топола, Над-Јаз, Горни и Долни Бузелец, Мерка, Црн Дрим, Просиште, Шаркиница, Угари, Пешлика, Јаз, Јасика, Бајројца, Бошков Мост, Фереџе, Чапуница, Сливче, Оџица, Бадајнца, Круша, Јасенче и Гробишта.<ref name=":0" /> Мороишта се состои од два дела: постар на исток и понов на запад. Новиот дел е издолжен околу 1 километар околу патот кој води до градот Струга и таму се куќите на доселениците кои дошле од планинските села.<ref name=":0" /> == Историја == Според денешното население, селото потекнува од крајот на {{римски|18}} век, иако тоа не значи дека порано немало постара населба. Постоеле траги од стари словенски гробишта со камени плочи и крстови кај денешната селска црква. Тие биле отстранети од површината во 1939 година кога било изградено училиштето.<ref name=":0" /> Како доказ дека постоела стара населба, се наведува и грамотата на српскиот цар [[Стефан Душан]], каде селото е споменато како '''Моровиштех''' во 1345 година. Биле најдени и остатоци од стара црква во месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]]. Месноста се наоѓа во источниот крај на селото, недалеку од коритото на Сатеска. На тоа место има 16 големи стари даба и ливада, а од 1918 и 1973 година таму е обновена [[Црквата „Вознесение Христово“ - Мороишта|црквата „Св. Спас“]]. Таму се одржува голем народен собир за селската слава. Порано, кај оваа црква имало и стари гробови (некои кажуваат „римски“).<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, Мороишта било изразено [[чифлиг]]арско село. Во него имало 8 чифлици, чии последни сопственици биле Мемет-бег, Зујди-бег, Деливер-ага, Јусуг-ага, Абдураман-ага, Џеладин-ага и двајца дебарчани. Секој чифлиг имал по околу 70 хектари земја, по една кула, куќи за селаните, како и стопански згради.<ref name=":0" /> Додека селото било чифлигарско тоа имало малку македонски домаќинства: само 17 во 1912 година. Меѓутоа тоа биле задружни куќи со по 20-40 членови во нив.<ref name=":0" /> По 1912 година, сопствениците на чифлиците започнале за „евтини“ пари да ја продаваат земјата на своите чифлигари, а еден дел од земјата селаните ја добиле со аграрната реформа. Со реформата земјата била постепено доделувана по Првата и по Втората светска војна.<ref name=":0" /> Во средината на старото село се наоѓа [[Црква „Св. Никола“ - Мороишта|црквата „Св. Никола“]], околу која се наоѓаат селските гробишта. Црквата најпрвин била многу мала и била изградена пред крајот на турската власт. Sидањето на храмот било попречувано од страна на турските власти, но со помош на рушвети и агите од чифлиците градбата на црквата била завршена. Во 1924 година била изградена денешната градба.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е релативно мал и зафаќа простор од 6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 527 [[хектар]]и, па затоа селото има исклучиво полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има ветеринарна станица и повеќе услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на турската власт, но и подоцна, мештаните работеле земјоделство и сточарство. Околината има многу плодни ниви поради што тие одгледувале грав, пченка, зеленчук, лубеници и други. Исто така, одгледувале и волови, крави, коњи и овци. За време на Југославија бил создаден земјоделскиот комбинат „Струшко Поле“ кој ги зафатил месностите Темни Јаз, Стара Река и Просиште. Населението во поново време започнало и да оди на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|506 |1953|555 |1961|681 |1971|799 |1981|838 |1991|964 |1994|909 |2002|909 |2021|881 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мороишта имало 250 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Мороишта е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 25 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Мороишта имало 224 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Мороишта има позитивен популациски биланс, односно селото прераснало од средно во големо село. Така, во 1961 година селото броело 681 жител, од кои 657 биле Македонци, 20 Албанци и тројца жители Срби, а во 1994 година 909 жители, од кои 902 биле Македонци, двајца Албанци и четворица жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Мороишта живееле 909 жители, од кои 903 [[Македонци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]] и 4 [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 881 жител, од кои 807 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 2 [[Македонски Срби|Срби]] и 69 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|250|224|506|555|681|799|838|964|909|909|881}} === Родови === Мороишта е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Традицијата наведува дека најстар род е Маџаровци, кои дошле крајот на {{римски|18}} век. По нив следувало доселувањето на останатите родови, главно во {{римски|19}} век и по Втората светска војна. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Родови со познато потекло населени за време на турскиот период:''' ''Иљовци'' (30 к.), се делат на ''Јановци'', ''Клечкаровци'' и ''Лазаревци''. Доселени се од селото [[Љубаништа]], го знаат следното родословие: Климе (жив, 70 години во 1980 г.)-Наум-Ристе-Јон-Иљо, кој се доселил на почетокот на {{римси|19}} век; ''Матлиовци'' (30 к.), доселени се после родот Иљовци, доселени се од некое село во областа [[Матија|Мат]] во Албанија; ''Малевци'' (10 к.), доселени се од некое село во [[Малесија]]; ''Бунчевци'' (4 к.), доселени се од соседното село [[Мислешево]]; ''Павлевци'' (8 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]]; ''Прежевци'' или ''Анѓелевци'' (6 к.), потекнуваат од домазет кој дошол од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]]; ''Араповци'' или ''Костевци'' (3 к.), имаат исто потекло како и Павлевци; * '''Родови со непознато потекло населени за време на турскиот период: ''' ''Карамачовци'' (16 к.), ''Даљчевци'' (5 к.), ''Маџаровци'' (3 к.) и ''Ѓоршулевци'' (8 к.), доселеници со непозната старина. Родот Маџаровци е најстар во селото. * '''Помлади доселеници:''' ''Брчевци'' (8 к.), ''Ташморуништанци'' (5 к.), ''Нережанци'' (5 к.), ''Модричанци'' (4 к.), ''Локовчанци'' (2 к.) и ''Пискупштинци'' (2 к.), ги носат имињата на селата од кои се доселени, тоа се [[Брчево]], [[Ташмаруништа]], [[Нерези (Струшко)|Нерези]], [[Модрич]], [[Локов]] и [[Пискупштина]]. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Мороишта|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Сарџиновци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Кротевци'' или ''Пржевци'' (2 к.), доселени се во 1830 година од селото [[Враништа]]. Таму имале роднини; ''Клечкаровци'' (19 к.), доселени се од селото [[Љубаништа]] кај [[Охрид]]; ''Маџаровци'' или ''Црвеновци'' (2 к.), доселени се во 1825 година од селото [[Црвена Вода (Охридско)|Црвена Вода]] во [[Дебрца]]; ''Малевци'' (5 к.), доселени се после родот Клечкаровци од [[Дебарско]]; ''Карамачовци'' (9 к.) и тие се доселени од [[Дебарско]]; ''Матлијовци'' (13 к.), доселени се од некое место кај [[Матија (општина)|Матија]] во [[Албанија]]; ''Ѓоршулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мислешево]]; ''Пеќиновци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]]; ''Далчевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Драслајца]]; ''Јосифовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]]; ''Павлевци'' (5 к.), доселени се во 1905 година од селото [[Биџево]]; ''Бунчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мислешево]]; ''Дуковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]] во [[Дримкол|Дебарски Дримкол]]; ''Трпчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Присовјани]] во [[Малесија]] и ''Марковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Подгорци]]. Потекнуваат од домазет. === Иселеништво === Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите:<ref name=":1" /> од ''Малевци'' иселеници има во [[Струга]] (едно семејство од 1890 година) и во [[Драслајца]] (од 1870 година, како домазет); од ''Матлијевци'' иселеници има во [[Струга]] (едно семејство од 1888 година) и во [[Соединети Американски Држави|САД]] (едно семејство од 1910 година) и од ''Далчевци'' иселеници има во [[Белград]] (едно семејство од 1920 година). Од Мороишта има иселеници во градот Струга, како што се ''Дупкаровци'', ''Гаговци'', ''Пулејковци'', ''Саревци'' и ''Грдановци''. Родот ''Бунчевци'' (7 к.) се иселил во соседното [[Мислешево]]. Во Охрид се иселиле ''Прлевци'' и ''Златаревци''. По Втората светска војна, во селото дошле многу луѓе од планинските села, но истовремено некои селани заминале во градовите Струга и Охрид.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Мороишта 4.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Мороишта|Подрачно основно училиште „Св. Климент Охридски“]], основно училиште до петто одделение кое работи во состав на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Мороишта било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Мороишта, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1866 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|395}}</ref> * [[На Гробишта (Мороишта)|На Гробишта]] — средновековна некропола; и * [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Мороишта|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Мороишки манастир]] — нов манастир во селото. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта.jpg|Манастирската црква „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 4.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Вознесение Христово|Спасовден]] — главна селска и црковна слава. <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Мороишта == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Moroišta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Мороишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] o7zgjw4jdr8haa3q4d3fikoqga6zwg1 5605413 5605412 2026-08-05T12:24:00Z Ehrlich91 24281 /* Родови */ 5605413 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мороишта | име2 = Мороиште | слика = Воздушен поглед на Мороишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Мороишта | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 881 | година = 2021 | поштенски број = 6330 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 698 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=42 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Мороишта во Општина Струга.svg }} '''Мороишта''' (понекогаш нарекувано '''Мороиште''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Полиња кај Мороишта.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на полиња кај селото]] Селото се наоѓа во [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во источниот дел на територијата на [[Општина Струга]] и ѝ припаѓа на рурбалната зона на градот [[Струга]], бидејќи од него е оддалечено само три километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=201}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 698 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Мороишта е изразено низинско село во средишниот дел на Струшкото Поле, десно од реката [[Црн Дрим]]. На север е коритото на реката [[Сатеска]], додека на запад е коритото на реката Црн Дрим. Поради ова, до 1960-тите години селото било подложно на поплави. Во минатото, мештаните имале и голема мака со питка вода и ја носеле на коњи од коритото на Сатеска. Така било до 1926 година кога за потребите на целото село бил избушен првиот бунар длабок 33 метри. Во поново време избушени се околу 50 приватни бунари, иако селото е веќе поврзано на градскиот струшки водовод.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=236-239|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите на атарот околу селото ги носат следниве називи: Топола, Над-Јаз, Горни и Долни Бузелец, Мерка, Црн Дрим, Просиште, Шаркиница, Угари, Пешлика, Јаз, Јасика, Бајројца, Бошков Мост, Фереџе, Чапуница, Сливче, Оџица, Бадајнца, Круша, Јасенче и Гробишта.<ref name=":0" /> Мороишта се состои од два дела: постар на исток и понов на запад. Новиот дел е издолжен околу 1 километар околу патот кој води до градот Струга и таму се куќите на доселениците кои дошле од планинските села.<ref name=":0" /> == Историја == Според денешното население, селото потекнува од крајот на {{римски|18}} век, иако тоа не значи дека порано немало постара населба. Постоеле траги од стари словенски гробишта со камени плочи и крстови кај денешната селска црква. Тие биле отстранети од површината во 1939 година кога било изградено училиштето.<ref name=":0" /> Како доказ дека постоела стара населба, се наведува и грамотата на српскиот цар [[Стефан Душан]], каде селото е споменато како '''Моровиштех''' во 1345 година. Биле најдени и остатоци од стара црква во месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]]. Месноста се наоѓа во источниот крај на селото, недалеку од коритото на Сатеска. На тоа место има 16 големи стари даба и ливада, а од 1918 и 1973 година таму е обновена [[Црквата „Вознесение Христово“ - Мороишта|црквата „Св. Спас“]]. Таму се одржува голем народен собир за селската слава. Порано, кај оваа црква имало и стари гробови (некои кажуваат „римски“).<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, Мороишта било изразено [[чифлиг]]арско село. Во него имало 8 чифлици, чии последни сопственици биле Мемет-бег, Зујди-бег, Деливер-ага, Јусуг-ага, Абдураман-ага, Џеладин-ага и двајца дебарчани. Секој чифлиг имал по околу 70 хектари земја, по една кула, куќи за селаните, како и стопански згради.<ref name=":0" /> Додека селото било чифлигарско тоа имало малку македонски домаќинства: само 17 во 1912 година. Меѓутоа тоа биле задружни куќи со по 20-40 членови во нив.<ref name=":0" /> По 1912 година, сопствениците на чифлиците започнале за „евтини“ пари да ја продаваат земјата на своите чифлигари, а еден дел од земјата селаните ја добиле со аграрната реформа. Со реформата земјата била постепено доделувана по Првата и по Втората светска војна.<ref name=":0" /> Во средината на старото село се наоѓа [[Црква „Св. Никола“ - Мороишта|црквата „Св. Никола“]], околу која се наоѓаат селските гробишта. Црквата најпрвин била многу мала и била изградена пред крајот на турската власт. Sидањето на храмот било попречувано од страна на турските власти, но со помош на рушвети и агите од чифлиците градбата на црквата била завршена. Во 1924 година била изградена денешната градба.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е релативно мал и зафаќа простор од 6&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 527 [[хектар]]и, па затоа селото има исклучиво полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во селото има ветеринарна станица и повеќе услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на турската власт, но и подоцна, мештаните работеле земјоделство и сточарство. Околината има многу плодни ниви поради што тие одгледувале грав, пченка, зеленчук, лубеници и други. Исто така, одгледувале и волови, крави, коњи и овци. За време на Југославија бил создаден земјоделскиот комбинат „Струшко Поле“ кој ги зафатил месностите Темни Јаз, Стара Река и Просиште. Населението во поново време започнало и да оди на привремена работа во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|506 |1953|555 |1961|681 |1971|799 |1981|838 |1991|964 |1994|909 |2002|909 |2021|881 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мороишта имало 250 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Мороишта е претставено како чисто македонско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 25 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Мороишта имало 224 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Мороишта има позитивен популациски биланс, односно селото прераснало од средно во големо село. Така, во 1961 година селото броело 681 жител, од кои 657 биле Македонци, 20 Албанци и тројца жители Срби, а во 1994 година 909 жители, од кои 902 биле Македонци, двајца Албанци и четворица жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Мороишта живееле 909 жители, од кои 903 [[Македонци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]] и 4 [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 881 жител, од кои 807 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 2 [[Македонски Срби|Срби]] и 69 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|250|224|506|555|681|799|838|964|909|909|881}} === Родови === Мороишта е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Традицијата наведува дека најстар род е Маџаровци, кои дошле крајот на {{римски|18}} век. По нив следувало доселувањето на останатите родови, главно во {{римски|19}} век и по Втората светска војна. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1980 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Родови со познато потекло населени за време на турскиот период:''' ''Иљовци'' (30 к.), се делат на ''Јановци'', ''Клечкаровци'' и ''Лазаревци''. Доселени се од селото [[Љубаништа]], го знаат следното родословие: Климе (жив, 70 години во 1980 г.)-Наум-Ристе-Јон-Иљо, кој се доселил на почетокот на {{римски|19}} век; ''Матлиовци'' (30 к.), доселени се после родот Иљовци, доселени се од некое село во областа [[Матија|Мат]] во Албанија; ''Малевци'' (10 к.), доселени се од некое село во [[Малесија]]; ''Бунчевци'' (4 к.), доселени се од соседното село [[Мислешево]]; ''Павлевци'' (8 к.), доселени се од соседното село [[Биџево]]; ''Прежевци'' или ''Анѓелевци'' (6 к.), потекнуваат од домазет кој дошол од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]]; ''Араповци'' или ''Костевци'' (3 к.), имаат исто потекло како и Павлевци; * '''Родови со непознато потекло населени за време на турскиот период: ''' ''Карамачовци'' (16 к.), ''Даљчевци'' (5 к.), ''Маџаровци'' (3 к.) и ''Ѓоршулевци'' (8 к.), доселеници со непозната старина. Родот Маџаровци е најстар во селото. * '''Помлади доселеници:''' ''Брчевци'' (8 к.), ''Ташморуништанци'' (5 к.), ''Нережанци'' (5 к.), ''Модричанци'' (4 к.), ''Локовчанци'' (2 к.) и ''Пискупштинци'' (2 к.), ги носат имињата на селата од кои се доселени, тоа се [[Брчево]], [[Ташмаруништа]], [[Нерези (Струшко)|Нерези]], [[Модрич]], [[Локов]] и [[Пискупштина]]. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Мороишта|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Сарџиновци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Кротевци'' или ''Пржевци'' (2 к.), доселени се во 1830 година од селото [[Враништа]]. Таму имале роднини; ''Клечкаровци'' (19 к.), доселени се од селото [[Љубаништа]] кај [[Охрид]]; ''Маџаровци'' или ''Црвеновци'' (2 к.), доселени се во 1825 година од селото [[Црвена Вода (Охридско)|Црвена Вода]] во [[Дебрца]]; ''Малевци'' (5 к.), доселени се после родот Клечкаровци од [[Дебарско]]; ''Карамачовци'' (9 к.) и тие се доселени од [[Дебарско]]; ''Матлијовци'' (13 к.), доселени се од некое место кај [[Матија (општина)|Матија]] во [[Албанија]]; ''Ѓоршулевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мислешево]]; ''Пеќиновци'' (2 к.), доселени се од селото [[Биџево]]; ''Далчевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Драслајца]]; ''Јосифовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]] кај [[Охрид]]; ''Павлевци'' (5 к.), доселени се во 1905 година од селото [[Биџево]]; ''Бунчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Мислешево]]; ''Дуковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]] во [[Дримкол|Дебарски Дримкол]]; ''Трпчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Присовјани]] во [[Малесија]] и ''Марковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Подгорци]]. Потекнуваат од домазет. === Иселеништво === Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите:<ref name=":1" /> од ''Малевци'' иселеници има во [[Струга]] (едно семејство од 1890 година) и во [[Драслајца]] (од 1870 година, како домазет); од ''Матлијевци'' иселеници има во [[Струга]] (едно семејство од 1888 година) и во [[Соединети Американски Држави|САД]] (едно семејство од 1910 година) и од ''Далчевци'' иселеници има во [[Белград]] (едно семејство од 1920 година). Од Мороишта има иселеници во градот Струга, како што се ''Дупкаровци'', ''Гаговци'', ''Пулејковци'', ''Саревци'' и ''Грдановци''. Родот ''Бунчевци'' (7 к.) се иселил во соседното [[Мислешево]]. Во Охрид се иселиле ''Прлевци'' и ''Златаревци''. По Втората светска војна, во селото дошле многу луѓе од планинските села, но истовремено некои селани заминале во градовите Струга и Охрид.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Мороишта 4.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Мороишта|Подрачно основно училиште „Св. Климент Охридски“]], основно училиште до петто одделение кое работи во состав на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Драслајца]] == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Мороишта било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], една од општините која доживеала најголеми промени со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Струга. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Струга. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Драслајца, во која покрај селото Мороишта, се наоѓале и селата Биџево, Делогожди, Драслајца, Ливада, Ложани и Ново Село. Општината Драслајца постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1866 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 октомври 2018|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|395}}</ref> * [[На Гробишта (Мороишта)|На Гробишта]] — средновековна некропола; и * [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Мороишта|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква, околу која се наоѓаат и селските гробишта; и * [[Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Мороишки манастир]] — нов манастир во селото. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта.jpg|Манастирската црква „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 4.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Вознесение Христово|Спасовден]] — главна селска и црковна слава. <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Мороишта == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Струшко Поле]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Moroišta}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Мороишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] chp0li6ys8ykgvb43n39avm0sc5f0pa 0 18131 5605581 5416193 2026-08-06T06:56:24Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK, дополнување 5605581 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Infobox monarch | name = Андриск (Филип VI) | image = Philip VI Andriskos.jpg | caption = Монета кована од Андриск за време на неговото владеење; грчкиот натпис гласи ΒΑΣИΛΕΩΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ (Кралот Филип) | succession = [[Василевс]] на [[Античка Македонија]] | reign = 149–148 пр. н. е. | native_lang1 = [[Грчки јазик|Грчки]] | native_lang1_name1 = Ἀνдρίσκος (Андрискос)<br>Φίλιππος (Филипос) - кралско име | predecessor = [[Персеј]] (како крал)<br>Римски клиентски републики во Македонија (фактички) | successor = ''[[Македонија (римска провинција)|Римско освојување]]''<br>([[Псевдо-Александар|Александар VI]]) | royal_house = [[Династија Антигониди|Династија Антигониди]] (присвоено) | father = [[Персеј Македонски]] (присвоен) | birth_date = Непознат | birth_place = Се претпоставува дека е [[Едремит (округ), Баликесир|Адрамитиум]] во [[Еолија]]<br>(денешен [[Едремит, Баликесир|Едремит]], [[Баликесир (покраина)|покраина Баликесир]], [[Турција]]) | death_date = 146 пр.н.е. | death_place = [[Рим]], [[Римска Италија]] }} '''Андриск''' — човек кој во [[150 п.н.е.]] тврдел дека е син на [[Персеј]] и го барал престолот на [[Античка Македонија|Македонија]] како '''Филип VI'''. Ова била причината за [[Четврта македонско-римска војна|Четвртата македонско-римска војна]] во која Андриск бил поразен од страна на [[Римјани]]те, а Македонија била припоена кон [[Римско Царство|Рим]] во [[148 п.н.е.]] [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] n41bwi2f8f5l9h6mh3u8q69v906hj90 0 20560 5605575 3269035 2026-08-06T06:24:09Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605575 wikitext text/x-wiki {{Историја на Кина|BC=1}} [[Податотека:King Yu of Xia.jpg|220px|мини|десно|Приказ на [[Ју Велики|Ју]], иницијаторот на династичкото владеење во Кина, од страна на [[Сунг (династија)|династијата Сонг]], дворскиот сликар [[Ма Лин]]]] Ова е список на '''кинески династии'''. Поподробни информации за династиите и нивните цареви можат да се најдат на релевантните врски во Списокта. Стиснете на '''И''' за '''историја''' на династијата, и '''Ц''' за Список на нејзините '''цареви''' (или други владетели). == Список на династии == {| class="wikitable" |- ! colspan="3" | Династија !Врски ! colspan="2" | Период |- |[[Тројца владетели и пет цареви]] |三皇五帝 |sān huáng wǔ dì |([[Тројца владетели и пет цареви|И]] - [[Тројца владетели и пет цареви|Ц]]) |пред [[2070 п.н.е.]] |628+ |- |[[Сја (династија)|Сја]] |夏 |xià |([[Сја (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Сја|Ц]]) |[[2070 п.н.е.]] - [[1600 п.н.е.]] |470 |- |[[Шанг (династија)|Шанг]] |商 |shāng |([[Шанг (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Шанг|Ц]]) |[[1600 п.н.е.]] - [[1046 п.н.е.]] |554 |- |[[Џоу (династија)|Западна династија Џоу]] |西周 |xī zhōu |([[Џоу (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Џоу|Ц]]) |[[1046 п.н.е.]] - [[771 п.н.е.]] |275 |- |[[Џоу (династија)|Источна династија Џоу]]<br /> ''се делат на:''<br /> Пролетно-есенски период<br /> Период на завојуваните држави |東周<br /> <br /> 春秋<br /> 戰國 |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[Џоу (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Џоу|Ц]])<br /> <br /> ([[Пролетно-есенски период|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Џоу|Ц]])<br /> ([[Период на завојуваните држави|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Џоу|Ц]]) |[[770 п.н.е.]] - [[256 п.н.е.]]<br /> <br /> [[722 п.н.е.]] - [[476 п.н.е.]]<br /> [[475 п.н.е.]] - [[221 п.н.е.]] |514<br /> <br /> 246<br /> 254 |- |[[Ќин (династија)|Ќин]] |秦 |qín |([[Ќин (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Ќин|Ц]]) |[[221 п.н.е.]] - [[206 п.н.е.]] |15 |- |[[Хан (династија)|Западна династија Хан]] |西漢 |xī hàn |([[Хан (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Хан|Ц]]) |[[206 п.н.е.]] - [[9|9 н.е.]] |215 |- |[[Син (династија)|Син]] |新 |xīn |([[Син (династија)|И]] - [[Ванг Манг|Ц]]) |[[9]] - [[25]] |16 |- |[[Хан (династија)|Источна династија Хан]] |東漢 |dōng hàn |([[Хан (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Хан|Ц]]) |[[25]] - [[220]] |195 |- |[[Три кралства]] |三國 |sān guó |([[Три кралства|И]] - [[Список на кинески владетели#Период на трите кралства|Ц]]) |[[220]] - [[265]] |45 |- | [[Ѓин (династија)|Западна династија Ѓин]] |西晉 |xī jìn |([[Ѓин (династија, 265-420)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Ѓин|Ц]]) |[[265]] - [[317]] |52 |- |[[Ѓин (династија)|Источна династија Ѓин]] |東晉 |dōng jìn |([[Ѓин (династија, 265-420)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Ѓин|Ц]]) |[[317]] - [[420]] |103 |- |Северни и јужни династии |南北朝 |nán běi cháo |([[Северни и јужни династии|И]] - [[Список на кинески владетели#Северни и јужни династии|Ц]]) |[[420]] - [[581]] |161 |- |[[Суеј (династија)|Суеј]] |隋 |suí |([[Суеј (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Суеј|Ц]]) |[[581]] - [[618]] |37 |- |[[Танг (династија)|Танг]] |唐 |táng |([[Танг (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Танг|Ц]]) |[[618]] - [[907]] |289 |- |[[Период на pет династии и десет кралства|Пет династии и десет кралства]] |五代十國 |wǔ dài shí guó |([[Период на пет династии и десет кралства|И]] - [[Список на кинески владетели#Пет династии и десет кралства|Ц]]) |[[907]] - [[960]] |53 |- |[[Сунг (династија)|Северна династија Сунг]] |北宋 |běi sòng |([[Сунг (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Сунг|Ц]]) |[[960]] - [[1127]] |167 |- |[[Сунг (династија)|Јужна династија Сунг]] |南宋 |nán sòng |([[Сунг (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Сунг|Ц]]) |[[1127]] - [[1279]] |152 |- |[[Љао (династија)|Љао]] |遼 |liáo |([[Љао (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Љао|Ц]]) |[[916]] - [[1125]] |209 |- |[[Ѓин (династија)|Ѓин]] |金 |jīn |([[Ѓин (династија, 1115-1234)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Ѓин 2|Ц]]) |[[1115]] - [[1234]] |119 |- |[[Јуен (династија)|Јуен]] |元 |yuán |([[Јуен (династија)|И]] - [[Список на кинески владетели#Династија Јуен|Ц]]) |[[1271]] - [[1368]] |97 |- |[[Минг (династија)|Минг]] |明 |míng |([[Минг (династија)|И]] - [[Цареви од династијата Минг|Ц]]) |[[1368]] - [[1644]] |276 |- |[[Ќинг (династија)|Ќинг]] |清 |qīng |([[Ќинг (династија)|И]] - [[Цареви од династијата Ќинг|Ц]]) |[[1644]] - [[1911]] |267 |} == Поврзано== * [[Историја на Кина]] * [[Хронологија на кинеската историја]] * [[Список на кинески владетели]] * [[Цар на Кина]] [[Категорија:Кинески династии| ]] [[Категорија:Историја на Кина|Династии]] s7unmkesqwcm1k21uen4gmsm4fq5zyg 0 21999 5605536 4130462 2026-08-05T20:49:42Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605536 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Slovanské kmeny na Balkáně okolo roku 700.jpg|мини|Словенските племиња и нивните ''склавинии'' во бившите [[Византија|византиски]] области вп [[Ран среден век|раниот среден век]]]] Со зборот '''склавинија''' се означува [[среден век|средновековно]] кнежевство на [[Словени]]те. На чело на секоја склавинија стоел [[кнез]]. == Поврзано == * [[Македонска Славинија]] * [[Македонија во средниот век]] {{историја-никулец}} [[Категорија:Словени]] [[Категорија:Македонија во средниот век]] k2e24pex8geipvlphsv6dabk1evip0u 5605537 5605536 2026-08-05T20:50:40Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605537 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Slovanské kmeny na Balkáně okolo roku 700.jpg|мини|Словенските племиња и нивните ''склавинии'' во бившите [[Византија|византиски]] области вп [[Ран среден век|раниот среден век]]]] Со зборот '''склавинија''' се означува [[среден век|средновековно]] кнежевство на [[Словени]]те. На чело на секоја склавинија стоел [[кнез]]. == Поврзано == * [[Македонска Славинија]] * [[Македонија во средниот век]] {{историја-никулец}} [[Категорија:Словени]] [[Категорија:Македонија во средниот век]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 7yge6aukxvl19350tshp503ia10fa3w 0 25584 5605444 5602457 2026-08-05T15:07:57Z Gurther 105215 5605444 wikitext text/x-wiki [[File:Six Sufi masters.jpg|thumb|Шест Суфи мастери, 1760 година]] '''Суфизмот''' или '''тесавуф ('''арапски''': الْتَّصَوُّف‎;''' посебна именка''': صُوفِيّ‎ ṣūfiyy / ṣūfī, مُتَصَوّف‎ mutaṣawwuf)''' генерално се опишува како „исламска мистика“, „внатрешна димензија на исламот“ или „мистичкиот феномен на исламот“. Тој претставува мистичен правец во исламот, карактеризиран со „специфични вредности, ритуални практики, доктрини и институции“ кои се појавуваат многу рано во историјата на исламот и ја претставуваат „главната манифестација и најважната, централна кристализација“ на мистичките практики во исламот. Следбениците на суфизмот се нарекуваат ''суфи'' '''(мн. арапски: صُوفِيَّة‎ ṣūfiyyah; صُوفِيُّون‎ ṣūfiyyūn; مُتَصَوُّفَة‎ mutaṣawwufah; مُتَصَوُّفُون‎ mutaṣawwufūn).''' Историски, суфиите често припаѓале на ''ṭuruq'' (буквално „пат“; ред, заедница) формирани околу големи учители, кои се сметале за вели и го следеле синџирот на учители наназад низ времето сè до пророкот на исламот, Мухамед. Овие тарикати се собирале на побожни средби (меџлиси) во простории наречени завии или текиња. Тие се стремат кон усовршување на верата (''ихсан''), како што е илустрирано во еден хадис: „Ихсан е да Го обожаваш Аллах како да Го гледаш; ако не можеш да Го гледаш, сигурно Тој те гледа тебе“. Џелаледин Руми (Руми) тврдел дека „суфијата се држи за Мухамед како што тоа го правел Ебу Бекр“. Суфиите го сметаат Мухамед за al‑Insān al‑Kāmil, совршениот човек кој го отелотворува Божјиот моралитет; тие го гледаат како свој водач и како свој најважен духовен предводник. == Историја == === Рани корени === Суфизмот се појавува во првите векови на исламот како реакција на брзата експанзија на муслиманската држава и растечката материјалност во општеството. Раните суфии биле аскети кои се стремеле кон чистота на срцето и целосна посветеност на Бога. Тие практикувале пост, долги молитви и одрекување од светските задоволства, со цел да го следат примерот на Пророкот Мухамед и неговите најблиски другари. Во 8 век, фигури како Хасан ал-Басри ја нагласуваат важноста на стравопочитта кон Бога и духовната дисциплина. Во 9 век, суфизмот добива нова димензија преку учењето за љубовта кон Бога. [[Рабија ел-Адевија]], една од најпознатите рани суфиски мистички личности, ја развива идејата дека вистинската вера не се темели на страв од казна или надеж за награда, туку на безусловна љубов кон Создателот. Во овој период се појавуваат и првите концепти кои ќе станат централни за суфизмот: „фана“ – исчезнување на личното его во Божјото присуство, и „бака“ – трајно постоење во единство со Бога. Овие идеи го одвојуваат суфизмот од обичниот аскетизам и го претвораат во мистичка филозофија која бара внатрешно прочистување и непосредно искуство на божественото. Со текот на времето, овие рани практики и учења стануваат основа за подоцнежниот развој на суфиските редови и институции, но нивната суштина останува во стремежот кон духовна близина со Бога преку љубов, самоспознавање и одрекување од материјалното. === Класичен развој === Во класичниот период, кој се протега од 11 до 13 век, суфизмот добива систематизирана форма и се интегрира во пошироката исламска мисла. Еден од најзначајните мислители е Ал-Газали (1058–1111), кој преку своите дела успева да го помири суфизмот со ортодоксниот ислам. Тој нагласува дека мистичката пракса не е спротивна на [[Шеријат|шеријатот]], туку претставува негово продлабочување преку внатрешно искуство и духовна дисциплина. Во исто време, поетите и мистиците ја развиваат симболичната и метафоричната димензија на суфизмот. Аттар од Нишапур, со своето дело ''Конференција на птиците'', ја претставува духовната потрага како патување кон вистинската реалност, каде што човекот мора да ги надмине своите слабости за да стигне до Бога. Џалал ад-Дин Руми (1207–1273) ја изразува суштината на суфизмот преку поезија исполнета со љубов и мистичка инспирација, која и денес има глобално влијание. Од 13 век па натаму, суфизмот се институционализира преку редови и братства, познати како тарикати. Овие духовни заедници развиваат сопствени ритуали и практики – зикр (повторување на Божјите имиња), музика, танц и духовно водење од страна на шејхот. Најпознати меѓу нив се [[Мевлеви]], познати по вртењето на дервишите, [[Бекташи]], кои подоцна ќе имаат силно влијание на Балканот, и Кадирија, еден од најстарите редови. ==Суфизмот како тема во уметноста и во популарната култура== Суфиите се честа тема во арапската книжевност и во популарната култура, како: * „Суфито кој себе се нарекувал џукела“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 63.</ref> * „Рабија ал-Адавија“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Авицена и Абу Саид“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 98.</ref> * „Бахаудин“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 97.</ref> * „Ардабили“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 95.</ref> * „Халкави“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 84.</ref> * „Сиапош“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 82.</ref> * „Абуд од Обдурман“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 77.</ref> * „Халаби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 76.</ref> * „Нахас“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 73.</ref> * „Барбари и имитаторот“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 72.</ref> * „Приказната за Фази Раби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 27.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{Ислам-никулец}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] c0f83chdor93mqle7eop8vks2iywjzf 5605445 5605444 2026-08-05T15:08:38Z Gurther 105215 5605445 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[File:Six Sufi masters.jpg|thumb|Шест Суфи мастери, 1760 година]] '''Суфизмот''' или '''тесавуф ('''арапски''': الْتَّصَوُّف‎;''' посебна именка''': صُوفِيّ‎ ṣūfiyy / ṣūfī, مُتَصَوّف‎ mutaṣawwuf)''' генерално се опишува како „исламска мистика“, „внатрешна димензија на исламот“ или „мистичкиот феномен на исламот“. Тој претставува мистичен правец во исламот, карактеризиран со „специфични вредности, ритуални практики, доктрини и институции“ кои се појавуваат многу рано во историјата на исламот и ја претставуваат „главната манифестација и најважната, централна кристализација“ на мистичките практики во исламот. Следбениците на суфизмот се нарекуваат ''суфи'' '''(мн. арапски: صُوفِيَّة‎ ṣūfiyyah; صُوفِيُّون‎ ṣūfiyyūn; مُتَصَوُّفَة‎ mutaṣawwufah; مُتَصَوُّفُون‎ mutaṣawwufūn).''' Историски, суфиите често припаѓале на ''ṭuruq'' (буквално „пат“; ред, заедница) формирани околу големи учители, кои се сметале за вели и го следеле синџирот на учители наназад низ времето сè до пророкот на исламот, Мухамед. Овие тарикати се собирале на побожни средби (меџлиси) во простории наречени завии или текиња. Тие се стремат кон усовршување на верата (''ихсан''), како што е илустрирано во еден хадис: „Ихсан е да Го обожаваш Аллах како да Го гледаш; ако не можеш да Го гледаш, сигурно Тој те гледа тебе“. Џелаледин Руми (Руми) тврдел дека „суфијата се држи за Мухамед како што тоа го правел Ебу Бекр“. Суфиите го сметаат Мухамед за al‑Insān al‑Kāmil, совршениот човек кој го отелотворува Божјиот моралитет; тие го гледаат како свој водач и како свој најважен духовен предводник. == Историја == === Рани корени === Суфизмот се појавува во првите векови на исламот како реакција на брзата експанзија на муслиманската држава и растечката материјалност во општеството. Раните суфии биле аскети кои се стремеле кон чистота на срцето и целосна посветеност на Бога. Тие практикувале пост, долги молитви и одрекување од светските задоволства, со цел да го следат примерот на Пророкот Мухамед и неговите најблиски другари. Во 8 век, фигури како Хасан ал-Басри ја нагласуваат важноста на стравопочитта кон Бога и духовната дисциплина. Во 9 век, суфизмот добива нова димензија преку учењето за љубовта кон Бога. [[Рабија ел-Адевија]], една од најпознатите рани суфиски мистички личности, ја развива идејата дека вистинската вера не се темели на страв од казна или надеж за награда, туку на безусловна љубов кон Создателот. Во овој период се појавуваат и првите концепти кои ќе станат централни за суфизмот: „фана“ – исчезнување на личното его во Божјото присуство, и „бака“ – трајно постоење во единство со Бога. Овие идеи го одвојуваат суфизмот од обичниот аскетизам и го претвораат во мистичка филозофија која бара внатрешно прочистување и непосредно искуство на божественото. Со текот на времето, овие рани практики и учења стануваат основа за подоцнежниот развој на суфиските редови и институции, но нивната суштина останува во стремежот кон духовна близина со Бога преку љубов, самоспознавање и одрекување од материјалното. === Класичен развој === Во класичниот период, кој се протега од 11 до 13 век, суфизмот добива систематизирана форма и се интегрира во пошироката исламска мисла. Еден од најзначајните мислители е Ал-Газали (1058–1111), кој преку своите дела успева да го помири суфизмот со ортодоксниот ислам. Тој нагласува дека мистичката пракса не е спротивна на [[Шеријат|шеријатот]], туку претставува негово продлабочување преку внатрешно искуство и духовна дисциплина. Во исто време, поетите и мистиците ја развиваат симболичната и метафоричната димензија на суфизмот. Аттар од Нишапур, со своето дело ''Конференција на птиците'', ја претставува духовната потрага како патување кон вистинската реалност, каде што човекот мора да ги надмине своите слабости за да стигне до Бога. Џалал ад-Дин Руми (1207–1273) ја изразува суштината на суфизмот преку поезија исполнета со љубов и мистичка инспирација, која и денес има глобално влијание. Од 13 век па натаму, суфизмот се институционализира преку редови и братства, познати како тарикати. Овие духовни заедници развиваат сопствени ритуали и практики – зикр (повторување на Божјите имиња), музика, танц и духовно водење од страна на шејхот. Најпознати меѓу нив се [[Мевлеви]], познати по вртењето на дервишите, [[Бекташи]], кои подоцна ќе имаат силно влијание на Балканот, и Кадирија, еден од најстарите редови. ==Суфизмот како тема во уметноста и во популарната култура== Суфиите се честа тема во арапската книжевност и во популарната култура, како: * „Суфито кој себе се нарекувал џукела“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 63.</ref> * „Рабија ал-Адавија“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Авицена и Абу Саид“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 98.</ref> * „Бахаудин“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 97.</ref> * „Ардабили“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 95.</ref> * „Халкави“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 84.</ref> * „Сиапош“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 82.</ref> * „Абуд од Обдурман“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 77.</ref> * „Халаби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 76.</ref> * „Нахас“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 73.</ref> * „Барбари и имитаторот“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 72.</ref> * „Приказната за Фази Раби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 27.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{Ислам-никулец}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] m1izk5zhd5u0moma5e5iopcn7b7cssc 0 27849 5605511 5550882 2026-08-05T17:21:20Z Buli 2648 5605511 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Borci i delegati ispred manastira Prohor Pčinjski, nakon zasedanja ASNOM-a.jpg|мини|300x300пкс|Дел од делегатите на Првото заседание на АСНОМ.]] [[Првото заседание на АСНОМ]] е одржано на [[2 август]] [[1944]] година во манастирот [[Манастир Свети Прохор Пчински|Свети Прохор Пчински]]. Избрани биле делегати според издадените прописи за избор на делегати од страна на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на AСНОМ]] (март 1944) и Упатството за избор на делегати за Првото заседание на AСНОМ на ЦK на [[Комунистичка партија на Македонија|KПМ]] (2 април 1944). Биле избрани вкупно 112, а на Заседанието успеале да присуствуваат само 60 делегати или нивни ополномоштени претставници. На седницата на [[Президиумот на АСНОМ]] од [[6 август]] [[1944]] година за членови на АСНОМ се кооптирани уште четворица делегати.<ref>Зборник на документи од Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија (AСНОМ), Скопје, 1964, 251-253 и 274-278.</ref> == Список на делегатите == Делегати избрани за првото заседание на АСНОМ, со наведени населени места на делегирање:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/0B06AFA2DCBB4B42B443C52DC94D844E.pdf |title=Службен весник на федералната единица Македонија во Демократска и Федеративна Југославија, 1/1945, 47 стр. |accessdate=2011-09-03 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924102748/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/0B06AFA2DCBB4B42B443C52DC94D844E.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[Александар Гаревски|Александар Георгиев]], градежен инженер, Гостивар * [[Ацо Петровски]], кројач, потпретседател на стопанската комора Скопје * [[Асен Симитчиев|Асен Симитџиев]], канд. адвокат, Скопје * [[Атанас Бојков]], командант на Струмичкиот одред, с. [[Богданци]] * [[Атанас Великов Атанасов]], работник, [[Петрич]] * [[Бане Андреев]] - Ронката, политички комесар на Главниот штаб, Велес * [[Благој Левков|Благое Левко]], адвокат, Велес * [[Благој Хаџи Панзов|Благое Хаџи Панзов]], адвокат, Велес * [[Благоја Минов]], работник, Струмица * [[Благоја Фотев]], земјоделец, [[Герман (Леринско)|Герман]] * [[Благоје Стефков]], работник, Куманово * [[Борис Атков]], чиновник, Скопје * [[Борис Поцков]], типограф, Струмица * [[Борис Чушкаров]], учител, пол. ком. на III-та бригада, Куманово * [[Борко Темелковски]], работник, Прилеп * [[Боро Димитриев]], воздухопловен поручник на кралската Југословенска војска, [[Рамно|Равно]] * [[Борис Милевски|Боро Милевски]], поручник, командант на IV-та бригада, Штип * [[Боро Чаушев]], работник, Неготино * [[Вангел Чукаловски]], мајор, командант на I-та бригада, Битола * [[Ванчо Бурзевски]], приватен чиновник, [[Свети Николе]] * [[Васил Ивановски|Васил Атанасков Ивановски]], работник, Костур * [[Васил Григоров Василев]], работник, Петрич * [[Васко Карангелевски|Васил Кара Ангеловски]], заменик командант на V-та бригада, земјоделец, Битола * [[Венко Марковски]], поет, Скопје * [[Вера Ацева]], домаќинка, Прилеп * [[Веселинка Малинска]], приватен чиновник, Куманово * [[Видое Смилевски]], банкарски чиновник, [[Гостивар]] * [[Владимир Полежиноски]], д-р, правник, Кичево * [[Владо Малески]], студент по право, Струга * [[Генадие Лешков|Генади Илијев Лешков]], земјоделец, с. [[Дреново (Порече)|Дреново]], Бродско * [[Георги Ивановски]], учител, Ресен * [[Диме Туриманџовски]], мајор на НОВ и ПОМ, Кавадарци * [[Димитар Влахов]], публицист, [[Кукуш]] * [[Димитар Зафировски]], новинар, Гевгелија * [[Димитар Миовски]], лекар во железничката болница, Скопје * [[Димитар Теменугов]], пол. ком. на Струмичкиот одред * [[Димитри Манџовски]], земјоделец, [[Костур (град)|Костур]] * [[Димче Беловски]], приватен чиновник, Штип * [[Димитар Стојанов - Мире|Димче Стојанов Миревски]], професор, Прилеп * [[Душан Лукаров]], работник, Скопје * [[Елисие Поповски]], банкарски чиновник, [[Маврово]] * [[Емануил Чучков]], директор на гим(назија) Скопје, [[Штип]] * [[Епаминонда поп Андонов]], професор, [[Струмица]] * [[Злате Билјановски]], заменик пол. ком. на III-та бригада [[Пуста Река]] * [[Злате Тренески]], земјоделец, [[Кичево]] * [[Иван Раднански]], земјоделец, с. [[Радња|Радна]] * [[Иван Дојчинов|Иван Танев]], поручник, Гевгелија * [[Илија Божиновски]], чиновник, Ресен * [[Илија Илијески]], адвокат, Битола * [[Исак Сион]], приватен чиновник, Штип * [[Јанко Шопов]], техничар, Гевгелија * [[Јован Ѓелев|Јован Георгиев]], свештеник, с. [[Дреново (Кавадаречко)|Дреново]] * [[Јонче Трпевски|Јонче Колев Трпевски]], работник, Ресен * [[Јордан Блажевски]], инж. агр., Тетово * [[Камбер Асан]], земјоделец, [[Долни Дисан]] * [[Кемал Аголи]], студент по филозофија, Дебар * [[Кемал Сејфула]], занаетчија, Скопје * [[Кирил Георгиевски]], инж., архитект, Скопска општина, Прилеп * [[Киро Глигоров|Кирил Григоров]], адвокат, Штип * [[Кирил Миљовски]], д-р, ветеринарен лекар, Битола * [[Кирил Михајловски]], учител, [[Виница]] * [[Кирил Чаулев|Кирил Петров Чаулев]], студент, Охрид * [[Кирил Петрушев]], типографски работник, Скопје * [[Кирил Стојанов]], свештеник, [[Дебар]] * [[Коста Јашмаков]], капетан, началник на штаб на III-та бригада [[Битола]] * [[Лазар Гиновски]], земјоделец, [[Белчишта]] * [[Лазар Мојсов]], студент по право, Неготино * [[Лазар Соколов]], инж. економист, Куманово * [[Лазар Калајџиски|Лазо Калајџиев]], работник, [[Неготино]] * [[Лилјана Чаловска]], студентка, Битола * [[Љупчо Арсов]], инж. економист, банкарски чиновник, Штип * [[Мара Нацева]], работничка, [[Куманово]] * [[Маца Карбева]], домаќинка, Велес * [[Методи Панов Джунов]], земјоделец, [[Ваташа]] * [[Методи Поповски]], поручник командант на II-та бригада, Прилеп * [[Методија Андонов - Ченто|Методи Андонов - Ченто]], трговец, [[Прилеп]] * [[Милан Стефанов|Милан Костов Стефанов]], земјоделец, с. [[Десово]] * [[Милева Сабо]], работничка, Скопје * [[Мино Богданов]], чиновник, Велес * [[Мино Миновски]], работник, Маврово * [[Михаило Апостолски]], генерал-мајор, командант на НОВ и ПОМ, Штип * [[Младен Георгиев]], земјоделец, [[Челопек]] * [[Најдо Стаменин]], работник, Неготино * [[Наум Наумовски]], политички комесар на II-та бригада, Крушево * [[Наум Ташков Василевски]], потпоручник, заменик командант на III-та бригада, Ресен * [[Нафи Сулејман]], земјоделец, Битолско * [[Никола Иванов Вражалски]], канд. адвокат, [[Кочани]] * [[Никола Минчев]], банкарски чиновник, [[Кавадарци]] * [[Никола Мицев]], д-р, ветеринарен лекар бактериолог, Кратово * [[Никола Пеев]], работник, с. [[Богданци]] * [[Панко Брашнаров]], учител, [[Велес]] * [[Панче Неделковски]], потполковник, заменик командант на Главниот штаб на НОВ и ПОМ, Скопје * [[Перо Ивановски - Тиквар]], работник, Прилеп * [[Петар Богданов - Кочко]], оперски пејач, Скопје * [[Петар Манговски|Петар Стојанов Манговски]], адвокат, Битола * [[Петре Пирузе]], адвокат, [[Охрид]] * [[Ристо Бајалски|Ристо Балајцалиев]], приватен чиновник, [[Гевгелија]] * [[Славко Поп Антовски]], Инж., агроном, Скопје * [[Стоилко Ивановски - Планински|Стоилко Костов Иванов]], учител, [[Ораов Дол]] * [[Стојан Тодоровски]], приватен чиновник, Куманово * [[Страхил Бајовски]], учител, [[Берово]] * [[Страхил Гигов]], началник, персонално одделение, Велес * [[Тихомир Милошевски]], мајор, командант на III-та македонска бригада, с. [[Битуше]], Галичко; * [[Тодор Ношпал]], трговец, Прилеп * [[Тодор Пецов Циповски]], работник, [[Тетово]] * [[Тодор Звездин|Тодор Стојанов Звездин]], активен судски потполковник во Кралството Југославија, Скопје * [[Томо Кутурец]], приватен чиновник, [[Крушево]] * [[Трајко Цветанов]], студент, [[Крива Паланка]] * [[Трајче Трајчески]], земјоделец, [[Црвена Вода]] * [[Цветко Узуновски]], работник, [[Ресен]] * [[Часлав Рангеловски]], инж., шумар, Скопје * [[Чеде Филиповски - Даме|Чедомир Филиповски]], работник, поручник на [[НОВ]], Гостивар Народни претставници кооптирани за членови на АСНОМ на седницата на [[Президиумот на АСНОМ]] од [[6 август]] [[1944]] година се:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/0B06AFA2DCBB4B42B443C52DC94D844E.pdf |title=Службен весник на федералната единица Македонија во Демократска и Федеративна Југославија, 1/1945, 48 стр. |accessdate=2011-09-03 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924102748/http://www.slvesnik.com.mk/Issues/0B06AFA2DCBB4B42B443C52DC94D844E.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[Абдула Алија]], работник, [[Прешево]] * [[Васил Калајџиовски]], судија, [[Вевчани]], Струшко * [[Живко Брајковски]], земјоделец, [[Галичник]] * [[Кирил Тошев Крстев]], работник, [[Дебрца]] == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Список на делегати од АСНОМ пратеници за АВНОЈ]] {{АСНОМ}} {{Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:АСНОМ]] hezg1nhk1xas369hjhuykzzytw4hd05 0 28916 5605583 5413860 2026-08-06T07:04:24Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605583 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} [[Податотека:Fragment_Maenad_Louvre_G160.jpg|мини|Според приказната на [[Полиен]], Аргеј го основал култот на [[Дионис]] со [[Менади]]те<ref>{{cite book|author1=Thomas H. Carpenter|author2=Christopher A. Faraone|title=Masks of Dionysus|url=https://books.google.com/books?id=eLJjAAAAMAAJ|year=1993|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-2779-4|page=262}}</ref> (тука прикажан на парче од вазна од 480 г. пр. н. е.]] '''Аргеј I''' — крал на [[Античка Македонија|Македонија]] од околу [[678 п.н.е.]] до околу [[640 п.н.е.]]. Го наследил татка си [[Пердика I]]. По него, наследникот на престолот бил неговиот син [[Филип I]]. Споменат е од [[Херодот]] по 8.138 и од [[Јунијан Јустин]]. ==Наводи== {{наводи}} {{start box}} {{succession box | title=[[Кралеви на Античка Македонија|Крал на Античка Македонија]] | before=[[Пердика I]] | after=[[Филип I]] | years=678 п.н.е.–640 п.н.е. }} {{end box}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Древномакедонска митологија]] n1pq3g7wgcmhkr1tmv33kcf7sss5dkt 5605584 5605583 2026-08-06T07:05:07Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5605584 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fragment_Maenad_Louvre_G160.jpg|мини|Според приказната на [[Полиен]], Аргеј го основал култот на [[Дионис]] со [[Менади]]те<ref>{{cite book|author1=Thomas H. Carpenter|author2=Christopher A. Faraone|title=Masks of Dionysus|url=https://books.google.com/books?id=eLJjAAAAMAAJ|year=1993|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-2779-4|page=262}}</ref> (тука прикажан на парче од вазна од 480 г. пр. н. е.]] '''Аргеј I''' — крал на [[Античка Македонија|Македонија]] од околу [[678 п.н.е.]] до околу [[640 п.н.е.]]. Го наследил татка си [[Пердика I]]. По него, наследникот на престолот бил неговиот син [[Филип I]]. Споменат е од [[Херодот]] по 8.138 и од [[Јунијан Јустин]]. ==Наводи== {{наводи}} {{start box}} {{succession box | title=[[Кралеви на Античка Македонија|Крал на Античка Македонија]] | before=[[Пердика I]] | after=[[Филип I]] | years=678 п.н.е.–640 п.н.е. }} {{end box}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Древномакедонска митологија]] m23uiu515qv2grg14qkf64365z5lezx 0 34880 5605526 5591268 2026-08-05T18:04:41Z Buli 2648 5605526 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунска егзархиска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' или '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{Langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. Кирил и Методий"}}), општопозната во [[Македонија]] едноставно како '''Солунската гимназија''' — еден од најголемите и највлијателните образовни центри отворени од [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархиска]] [[бугарска пропаганда во Македонија|пропаганда]] во [[Македонија (регион)|Македонија]] и се почитува во Македонија како место каде се создава јадрото на македонското револуционерно движење. Основана е во [[1880]] година во [[Солун]] од страна на преродбеникот [[Кузман Шапкарев]] каде и опстојува под името ''Солунска българска мѫжка гимназия "Св. св. Кирилъ и Методий"'' до [[1913]] година. Солунската гимназија имала и педагошки курс (1887–1896) и трговски курс (од 1899 г.), кој прераснал во трговски оддел, и во 1908 г. се одделил во трговска гимназија. Меѓу иницијаторите, директорите и учителите во гимназијата се издвојуваат низа големи интелектуалци, научници и јавни личности; покрај основачот [[Кузман Шапкарев]], тука своевремено работеле и предавале и [[Васил К’нчов]], [[Григор Прличев]] и [[Константин Величков]]. Меѓу учениците и дипломците на оваа гимназија особено се издвојуваат [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]], [[Иван Михајлов]], [[Антон Кецкаров]] и голем број на други видни личности од [[Историја на македонскиот народ|македонската]] и [[Бугарија|бугарската историја]]. Учителите во гимназијата биле [[Македонци]], [[Бугари]], [[Турци]], [[Руси]] и [[Французи]], а меѓу другите предмети се изучувале [[Латински јазик|латински]], [[Старогрчки јазик|старогрчки]], [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], Јаким Груев.{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] apqn2u9sisievli2pk5o84wbfzn14qh 5605528 5605526 2026-08-05T18:17:16Z Buli 2648 /* Бројност на учениците */ 5605528 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунска егзархиска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' или '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{Langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. Кирил и Методий"}}), општопозната во [[Македонија]] едноставно како '''Солунската гимназија''' — еден од најголемите и највлијателните образовни центри отворени од [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархиска]] [[бугарска пропаганда во Македонија|пропаганда]] во [[Македонија (регион)|Македонија]] и се почитува во Македонија како место каде се создава јадрото на македонското револуционерно движење. Основана е во [[1880]] година во [[Солун]] од страна на преродбеникот [[Кузман Шапкарев]] каде и опстојува под името ''Солунска българска мѫжка гимназия "Св. св. Кирилъ и Методий"'' до [[1913]] година. Солунската гимназија имала и педагошки курс (1887–1896) и трговски курс (од 1899 г.), кој прераснал во трговски оддел, и во 1908 г. се одделил во трговска гимназија. Меѓу иницијаторите, директорите и учителите во гимназијата се издвојуваат низа големи интелектуалци, научници и јавни личности; покрај основачот [[Кузман Шапкарев]], тука своевремено работеле и предавале и [[Васил К’нчов]], [[Григор Прличев]] и [[Константин Величков]]. Меѓу учениците и дипломците на оваа гимназија особено се издвојуваат [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]], [[Иван Михајлов]], [[Антон Кецкаров]] и голем број на други видни личности од [[Историја на македонскиот народ|македонската]] и [[Бугарија|бугарската историја]]. Учителите во гимназијата биле [[Македонци]], [[Бугари]], [[Турци]], [[Руси]] и [[Французи]], а меѓу другите предмети се изучувале [[Латински јазик|латински]], [[Старогрчки јазик|старогрчки]], [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], Јаким Груев.{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] cend0p8118iodjwshj77v7bf4pzkqm9 5605534 5605528 2026-08-05T18:36:18Z Buli 2648 5605534 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунска егзархиска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' или '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{Langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. Кирил и Методий"}}), општопозната во [[Македонија]] едноставно како '''Солунската гимназија''' — еден од најголемите и највлијателните образовни центри отворени од [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархиска]] [[бугарска пропаганда во Македонија|пропаганда]] во [[Македонија (регион)|Македонија]] и се почитува во Македонија како место каде се создава јадрото на македонското револуционерно движење. Основана е во [[1880]] година во [[Солун]] од страна на преродбеникот [[Кузман Шапкарев]] каде и опстојува под името ''Солунска българска мѫжка гимназия "Св. св. Кирилъ и Методий"'' до [[1913]] година. Солунската гимназија имала и педагошки курс (1887–1896) и трговски курс (од 1899 г.), кој прераснал во трговски оддел, и во 1908 г. се одделил во трговска гимназија. Меѓу иницијаторите, директорите и учителите во гимназијата се издвојуваат низа големи интелектуалци, научници и јавни личности; покрај основачот [[Кузман Шапкарев]], тука своевремено работеле и предавале и [[Васил К’нчов]], [[Григор Прличев]] и [[Константин Величков]]. Меѓу учениците и дипломците на оваа гимназија особено се издвојуваат [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]], [[Иван Михајлов]], [[Антон Кецкаров]] и голем број на други видни личности од [[Историја на македонскиот народ|македонската]] и [[Бугарија|бугарската историја]]. Учителите во гимназијата биле [[Македонци]], [[Бугари]], [[Турци]], [[Руси]] и [[Французи]], а меѓу другите предмети се изучувале [[Латински јазик|латински]], [[Старогрчки јазик|старогрчки]], [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], Јаким Груев.{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] jg791s4ydb7w778mnctgbqs3kjicufi 5605542 5605534 2026-08-05T21:58:06Z Buli 2648 /* Основање на гимназијата */ 5605542 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунска егзархиска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' или '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{Langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. Кирил и Методий"}}), општопозната во [[Македонија]] едноставно како '''Солунската гимназија''' — еден од најголемите и највлијателните образовни центри отворени од [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархиска]] [[бугарска пропаганда во Македонија|пропаганда]] во [[Македонија (регион)|Македонија]] и се почитува во Македонија како место каде се создава јадрото на македонското револуционерно движење. Основана е во [[1880]] година во [[Солун]] од страна на преродбеникот [[Кузман Шапкарев]] каде и опстојува под името ''Солунска българска мѫжка гимназия "Св. св. Кирилъ и Методий"'' до [[1913]] година. Солунската гимназија имала и педагошки курс (1887–1896) и трговски курс (од 1899 г.), кој прераснал во трговски оддел, и во 1908 г. се одделил во трговска гимназија. Меѓу иницијаторите, директорите и учителите во гимназијата се издвојуваат низа големи интелектуалци, научници и јавни личности; покрај основачот [[Кузман Шапкарев]], тука своевремено работеле и предавале и [[Васил К’нчов]], [[Григор Прличев]] и [[Константин Величков]]. Меѓу учениците и дипломците на оваа гимназија особено се издвојуваат [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]], [[Иван Михајлов]], [[Антон Кецкаров]] и голем број на други видни личности од [[Историја на македонскиот народ|македонската]] и [[Бугарија|бугарската историја]]. Учителите во гимназијата биле [[Македонци]], [[Бугари]], [[Турци]], [[Руси]] и [[Французи]], а меѓу другите предмети се изучувале [[Латински јазик|латински]], [[Старогрчки јазик|старогрчки]], [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] 4cekugul6kjaubv3q6nzb5dp33xi9mo 5605546 5605542 2026-08-05T23:09:03Z Buli 2648 Подобрување на воведниот дел 5605546 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' (бугарски: ''Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“'') била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните бугарски просветни средишта во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици. Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици. Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] rrrenf6nvjqnkj86uxxb0gpqg245f6m 5605547 5605546 2026-08-05T23:12:10Z Buli 2648 5605547 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' (бугарски: ''Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“'') била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните бугарски просветни средишта во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref>{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици. Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] azpele9rknyr4auezsan97ev6rkmk4a 5605548 5605547 2026-08-05T23:13:11Z Buli 2648 5605548 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' (бугарски: ''Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“'') била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните бугарски просветни средишта во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] bs6s7gl09necqam9m3xxff4pc088g8k 5605549 5605548 2026-08-05T23:14:20Z Buli 2648 5605549 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните бугарски просветни средишта во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] d37vpqx3obu8nlzaeo5c2c55o3mflgd 5605552 5605549 2026-08-05T23:23:21Z Buli 2648 5605552 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] pigz2n6r1qw5ec2hv5fhgqkufb32h2h 5605554 5605552 2026-08-05T23:40:22Z Buli 2648 5605554 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] nd5kbgkj06k1uq48slihw0hb06xy340 5605556 5605554 2026-08-05T23:54:22Z Buli 2648 5605556 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители биле како [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] phv6a598gq5l5ed95wja78u0d9m018m 5605557 5605556 2026-08-06T00:00:02Z Buli 2648 5605557 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била бугарска средна школа основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] p2src0y4xspj6a5rnyzw00sqzmws79m 5605558 5605557 2026-08-06T00:03:01Z Buli 2648 5605558 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Основање на гимназијата == Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] == Ученички бунтови == Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> == По 1913 == По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители во Солунската машка гимназија == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] l7oj5qc2gkh5tg3mvqfv8i1rv2mp00v 5605602 5605558 2026-08-06T09:34:48Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5605602 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] onk84abom029xgezhytjfg0j7a3gcq0 5605604 5605602 2026-08-06T09:44:41Z Buli 2648 /* Ученички бунтови */ 5605604 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа. Во првата година на курсот биле примени ученици кои завршиле трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија. === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] 1ofefxdbnjlnlxgjwthvqjmq7m39sdg 5605605 5605604 2026-08-06T09:48:32Z Buli 2648 /* Литература */ 5605605 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа. Во првата година на курсот биле примени ученици кои завршиле трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија. === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] ast3ph2evd6c403kit9hawt6re6lnqq 5605606 5605605 2026-08-06T09:49:12Z Buli 2648 /* Литература */ 5605606 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа. Во првата година на курсот биле примени ученици кои завршиле трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија. === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] cel56djorpgjxo98ai1kghggjh4j741 5605607 5605606 2026-08-06T09:56:50Z Buli 2648 /* Педагошки курс при гимназијата */ 5605607 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|author-link=Георги Кандиларов|pages=108}}</ref> Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.<ref name=":0" /> Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Во првата година на курсот биле примени ученици кои завршиле трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија. === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] nf42vet6xm4x9izgde4j0qb7n84apnc 5605608 5605607 2026-08-06T09:58:15Z Buli 2648 5605608 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Во првата година на курсот биле примени ученици кои завршиле трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија. === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] 97jgg4alpmq779mcp0aat9nip3ewvxh 5605609 5605608 2026-08-06T09:59:39Z Buli 2648 /* Педагошки курс при гимназијата */ 5605609 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Во првата година на курсот биле примени ученици кои завршиле трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] 1rrharncv36ev0o6hcizay6sa7j0m4x 5605610 5605609 2026-08-06T10:01:43Z Buli 2648 /* Педагошки курс при гимназијата */ 5605610 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] hmf06akcerigid3sch69xajqz8iy3lv 5605611 5605610 2026-08-06T10:17:43Z Buli 2648 /* Основање на гимназијата */ 5605611 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васл К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] r8juvbqsqih52r2qop41lp01s3wje5n 5605612 5605611 2026-08-06T10:19:51Z Buli 2648 /* Директори */ 5605612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм Атанас Јаранов, уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] ctfrxbezvxpcsocxhxi7frl9vbdqm30 5605613 5605612 2026-08-06T10:30:31Z Buli 2648 /* Учители */ 5605613 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Бугарска егзархија]] q1fi61zxdt4h8xzshvqktizyhe7vz1l 5605619 5605613 2026-08-06T11:08:26Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5605619 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ({{langx|bg|Солунска българска мъжка гимназия „Св. св. Кирил и Методий“}}) била машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|мини|262x262пкс|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г.]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 2fuhgh2euquw9z13yp7eq9xm9xo9jnq 0 37129 5605480 5605041 2026-08-05T15:38:52Z Gurther 105215 5605480 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name = Смилевски конгрес |native_name = |native_name_lang = |logo = |logo_alt = |logo_caption = |logo_size = |image = Muzej Smilevo.jpg |image_size = |alt = |caption = Меморијалниот музеј во с. [[Смилево]] посветен на Смилевскиот конгрес |status = <!-- e.g. defunct, active, inactive ... --> |genre = <!-- e.g. natural phenomena, fairs, festivals, conferences, exhibitions ... --> |date = 2-7 мај 1903 |frequency = <!-- Weekly, Monthly, Quarterly, Semi-annually, Annually, Bi-annually, 2nd Tuesday of November, etc. --> |venue = |location = [[Смилево]] |coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} --> |country = {{flag|Ottoman Empire}} |years_active = <!-- {{age|YYYY|mm|dd}} Date of the first occurrence --> |first = <!-- {{start date|1919|03|02}} "founded=" and "established=" also work --> |founder_name = <!-- or | founders = --> |last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> |next = |participants = 35-45 делегати |attendance = |capacity = |area = |budget = |activity = |leader_name = |patron = |organised = <!-- "organized=" also works --> |filing = |people = |member = |sponsor = <!-- | or sponsors = --> |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |current = |footnotes = }} '''Смилевски конгрес''' — конгрес на [[Битолски револуционерен округ|Битолскиот револуционерен округ]] одржан од [[2 мај|2]] до [[7 мај]] [[1903]] година во с. [[Смилево]]. На овој Конгрес бил ставен крај на полемиките околу прашањето за востание, имено било решено да се крене [[Илинденско востание|востание]] во Битолскиот револуционерен округ, а со тоа и во цела [[Македонија]] и [[Одринско]].<ref name="IMN">„Историја на македонскиот народ“, Книга втора, НИП Нова Македонија, Скопје, 1969.</ref> == Собир == Најголемиот број од делегатите веќе на [[30 април]] се собрале во селото [[Смилево]]. Соселаните на [[Даме Груев]] ја сфатиле честа како и одговорноста од престојот на такво мноштво на револуционерни првенци во нивното село. Затоа месното раководно тело, на чело со својот претседател [[Георги Чуранов]], го мобилизирал целото село и на сите мажи и жени им доверил соодветни задачи. Дел од месната вооружена сила, деноноќно ја вардела целата околина на час, час и половина растојание, а стотина души вооружени смилевци биле на нозе внатре во селото. Одделенија од по 3-4 четници биле поставени по сите соседни села на Смилево. Невидливи стражари од сите села меѓу [[Смилево]] и [[Битола]] деноноќно внимавале, формирајќи жив телеграф за предавање на какво било сомнително движење откај вилаетскиот центар и по патчето. Сите раководни тела по тие села знаеле, дека во Смилево се собрани најголемите војводи. Стотици и стотици работници биле на нога, а Конгресот можел да работи во спокојство и полна сигурност. == Делегати == [[Даме Груев]] набрзо по средбата со [[Гоце Делчев]] го напуштил [[Солун]] и преку [[Битола]], каде што се состанал со членовите на Окружниот комитет, се упатил кон родното место [[Смилево]]. Даме Груев бил овластен на конгресот да го претставува [[Централен комитет на МРО|ЦК]] на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. Реоните биле претставувани од: * [[Битола|Битолскиот]] - од [[Ѓорѓи Сугарев]] од [[Битола]], [[Парашкев Цветков]] од [[Плевен]], [[Никола Петров - Русински]] од Малешевско. * [[Демир Хисар|Демирхисарскиот]] - од [[Јордан Пиперката]] и [[Димитар Матлиев]], охриѓанец. * [[Крушево|Крушевскиот]] - од [[Никола Карев]] од [[Крушево]] и Иванчо од Латово. * [[Кичево|Кичевскиот]] - од свешт. [[Тома Николов]], [[Димитар Спространов]], [[Васил Попов]] и од војводите Арсо, Јанаки и Ванчо Мицкови. * [[Прилеп]]скиот - од [[Петар Ацев]], [[Јордан Тренков]] и [[Тале Христов]]. * [[Ресен]]скиот - од [[Славејко Арсов]] од [[Штип]], [[Никола Кокарев]], потпоручникот и [[Велјан Илиев]] (познат под псевдонимот Пенчо) од с. [[Смилево]]. * [[Лерин]]скиот - од [[Георги Папанчев]] од Сливен и [[Михаил Чеков]] од с. Екшису, Леринско. * [[Костур (град)|Костурскиот]] - од [[Васил Чекаларов]] и [[Пандо Кљашев]]. * [[Охрид]]скиот - од [[Лука Групчев]] и [[Христо Узунов]] (и двајцата охриѓани), [[Тасе Хростов]], [[Дејан Димитров]] (Мицковски) и [[Аргир Маринчев]]. == Работа == По предлог на [[Борис Сарафов]], за претседател бил избран [[Даме Груев]]. За секретари биле посочени и прифатени [[Георги Поп Христов]] и [[Парашкев Цветков]]. За дневен ред на конгресот биле поставени следниве точки: * 1. распределбата на војничките и моралните сили * 2. подготвувањето до и за време на востанието * 3. должностите и правата на началничкиот персонал до и за време на востанието * 4. што да се прави со невооружените и неспособни луѓе - старците, жените и децата за време на востанието * 5. кој е стопан на оружјето; * 6. рамномерното распоредување на оружјето * 7. определување на времето за востание <ref name="HS">''[[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}}''</ref> Смилевскиот конгрес, како конгрес на Битолскиот округ, според решенијата донесени во [[Солун]], требало дефинитивно да ја потврди одлуката за кревање востание. Во таа насока се развила остра дискусија, во која се јавила струја која сметала дека условите за сенароден бунт, сè уште, не се созреани. На првиот ден од конгресот од излагањето на делегатите било утврдено дека [[Прилеп]]скиот, [[Битола|Битолскиот]], [[Кичево|Кичевскиот]] и некои делови на други реони не се доволно подготвени. Најдобро подготвени биле [[Ресен]]скиот реон, [[Костур (град)|Костурскиот]], [[Демир Хисар|Демирхисарскиот]], неколку села од [[Битола|Битолскиот]] реон, како што се [[Смилево]], [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] и [[Цапари]], додека Охридско располагало само со 1.400 пушки. Меѓу делегатите се јавиле лица кои биле против востание во текот на таа година како што биле: [[Ѓорѓи Сугарев]], [[Петар Ацев]], [[Тале Христов]], [[Никола Карев]], [[Никола Петров Русински]] и други. Во една крајно напната атмосфера по повод острите расправии околу решението за востание. Несогласувањата ги прекинал Даме Груев, кој како еден од основачите на [[ТМОРО]] и претставник на неговиот [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]], уживал огромен авторитет. Според сеќавањата на Пандо Кљашев, тој рекол: {{Цитатник|''А бре луѓе, не губете си го времето да го решавате прашањето - ќе, има ли востание или не, зашто тоа е решено - битти даваси! Говорете сега за востание, како да го направиме и кога, но не по ден и по време'' <ref name="PK">''Спомени на П. Кљашев..., 242''</ref>}} === Решенија === ==== Главен штаб и четите==== [[Податотека:Smilevo11.jpg|thumb|десно|150px|[[Даме Груев]]]] Конгресот ја насочил натамошната дискусија кон практични прашања. Бил избран Главен штаб со тројца рамноправни членови: [[Даме Груев]], [[Борис Сарафов]] и [[Анастас Лозанчев]].<ref name="VC">''Васил Чекеларов, Дневник..., 223''</ref> Конгресот го задолжил Главниот штаб да го одреди и датумот на востание. Бил изработен Востанички дисциплински устав, со кој се определувале правата и должностите на востаниците, на реонските горски начелства и на ГШ. Според тоа, сите востанички сили се распределувале на востаници десетари, војводи, горски реонски тела и Главен штаб. Било решено секој што купил оружје да се третира како негов сопственик, но ако е неспособен да го употреби, должен е да му го предаде на друг, кој е во состојба да го употреби во востаничките денови. Во реоните се предвидувало формирање чети од 30 до 50 души, како и тајно увежбување на востаниците. Што се однесува до обезбедувањето храна, таа требало да се собира доколку дозволуваат месните услови. Начинот на нејзиното собирање пред почетокот на востанието бил доброволен, со убедување, а за време на востанието со принуда, со тоа што ќе му се издаде на стопанот за земеното од него расписка, потпечатена со окружниот печат и потпишана најмалку од еден од раководителите началници. Првиот ден било решено по однос на правата и должностите на началничкиот персонал да се изработи специјален востанички дисциплински устав. ==== Стратегија ==== Во однос на стратегијата и начинот на водење на Востанието, било решено тоа да биде општо, односно да се кренат сите окрузи, а да се води на партизански начин, со оглед на тоа дека само еден дел од населението е вооружен. Освен тоа, било решено на денот на Востанието да се кренат сите вооружени сили по реоните како чети, а четите требале да ги прекинуваат патните, телеграфските и поштенските врски, да го разоружуваат турското население, да ги напаѓаат државните згради, да напаѓаат (според можностите) секоја турска вооружена единица, да ги бранат христијаните, вклучувајќи ги и туѓите поданици од турски напади. Било забрането да се напаѓа мирното население и да се посега по турски жени, деца и старци.<ref name="VCL">''Васил Чекеларов, Дневник..., 228-229''</ref> Било предвидено четите да дејствуваат поединечно, а во случај на потреба да се здружуваат две до три чети и, по извршената акција, да се растураат. Последниот ден бил прифатен Уставот и било решено Главниот штаб да го определи денот на Востанието. ==== Дисциплински устав ==== {{Главна|Востанички дисциплински устав}} На последното IV заседание, Конгресот го усвоил ''Востаничкиот дисциплински устав'' кој бил изработен од [[Борис Сарафов]] и [[Димитар Дечев]]. Дисциплинскиот устав го определувал Главниот (Генерален) штаб како врховно раководно тело на Востанието, односно, како врховен заповедник на сите вооружени сили, но и највисок орган на власта на востаничката територија. Тој е орган што раководи со востанието и сите вооружени единици стојат под негово заповедништво. Меѓународната активност на востаниците, исто така, се одвивала преку Главниот штаб - тој бил единствено овластен да води преговори со надворешни сили, како и со непријателот. ==== Револуционерни реони ==== Конгресот донел одлука Битолскиот револуционерен округ да се подели на 10 револуционерни реони: [[Битолски]], [[Леринско|Лерински]], [[Кичевско|Кичевски]], [[Демир Хисар|Демихисарски]], [[Костурско|Костурски]], [[Преспанско|Преспански]], [[Ресенско|Ресенски]], [[Охридско|Охридски]], [[Крушевско|Крушевски]] и [[Прилепски]]. За секој реон било избрано ''горско начелство'' од 3 до 5 члена. Според Протоколот од Конгресот, горските начелства се распоредени на следниот начин: :''Битолски реон:'' ''a)'' Пелистерски реон: Георги Сугарев ''б)'' Смилевски реон: П. Цветков, Иван Делев и Георги Павлов. :''Лерински:'' Георги Папанчев, Лечо и Коста Груев. :''Костурски:'' Васил Чакаларов, Пандо Кљашев, Лазар Поп Трајков, Манол Розов и Михаил Николов. :''Преспански:'' Никола Кокарев, Веле Илиев и Наум Фотев. :''Ресенски:'' Славејко Арсов, Драган Петков, Александар Панајотов. :''Охридски:'' Христо Узунов, Андон Кецкаров, Наум Чакаров, Наум Анастасов и Димитар Стојков. :Кичевски реон: ''а)'' Горно и Долно Копачко и Долна река - Лука Џеров, Јанаки Јанев, Арсо Мицов ''б)'' Рабетинскол и Пороче: Георги Пешков, Ванче Мичуков, Јанаки Петров (Ирландски) Цветан од с. Световраче. :''Демир Хисарско:'' - Јордан Пиперката, Георги Поп Христов, П. Кузман (село Бобина), Христо Пасков. :''Крушевски:'' Тома Никлев, Никола Карев, Тодор Христов (офицер). :''Прилепски:'' Петар Ацев, Веле Христов, Ордан Тренков, Никола Петров ====Денот на востанието==== {{Главна|Илинденско востание}} Смилевскиот конгрес ја завршил својата работа длабоко во ноќта на [[7 мај]] [[1903]] година. На [[27 јули]] кај селото [[Буф]] (Леринско) ГШ како ден за објавување на востанието го определил [[2 август]]. На [[28 јули]] од селото [[Боиште]] ([[Демир Хисар|Демирхисарско]]), Штабот преку брзи курири испраќа проглас за востанието во сите краишта на Битолскиот револуционерен округ. Поради напаѓањето на патничките, железничките, телеграфските и поштенските врски била испратена декларација, а до Големите Сили да не патуваат нивни граѓани на железницата [[Битола]] - [[Солун]], за да не дојде до несакани жртви. == Наводи == <references/> == Литература == * „Историја на македонскиот народ“, Скопје, 1969. * „Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава“, том еден, Универзитет Кирил и Методиј, Факултет за филозофско - историски науки, Скопје, 1981. * „Прилеп и прилепско низ историјата“, книга прва, издание на општинското собрание и на сојузот на здруженијата на борците од НОВ - Прилеп, Прилеп, 1971. * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}} == Филм == * [[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]] (1973) == Надворешни врски == * [http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/smilevski.html За Смилевскиот Конгрес на macbro.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110613204142/http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/smilevski.html |date=2011-06-13 }} * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_19.html „Смилевски конгрес“, Македонски документи] {{Илинденско востание}} {{Конгреси на МРО}} [[Категорија:Конгреси на Македонската револуционерна организација]] [[Категорија:Смилево]] [[Категорија:Македонија во 1903 година]] 8fergktp6oq95bkz70ndjq6c99ohfel 5605481 5605480 2026-08-05T15:39:07Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Битолски револуционерен округ]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605481 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name = Смилевски конгрес |native_name = |native_name_lang = |logo = |logo_alt = |logo_caption = |logo_size = |image = Muzej Smilevo.jpg |image_size = |alt = |caption = Меморијалниот музеј во с. [[Смилево]] посветен на Смилевскиот конгрес |status = <!-- e.g. defunct, active, inactive ... --> |genre = <!-- e.g. natural phenomena, fairs, festivals, conferences, exhibitions ... --> |date = 2-7 мај 1903 |frequency = <!-- Weekly, Monthly, Quarterly, Semi-annually, Annually, Bi-annually, 2nd Tuesday of November, etc. --> |venue = |location = [[Смилево]] |coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} --> |country = {{flag|Ottoman Empire}} |years_active = <!-- {{age|YYYY|mm|dd}} Date of the first occurrence --> |first = <!-- {{start date|1919|03|02}} "founded=" and "established=" also work --> |founder_name = <!-- or | founders = --> |last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> |next = |participants = 35-45 делегати |attendance = |capacity = |area = |budget = |activity = |leader_name = |patron = |organised = <!-- "organized=" also works --> |filing = |people = |member = |sponsor = <!-- | or sponsors = --> |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |current = |footnotes = }} '''Смилевски конгрес''' — конгрес на [[Битолски револуционерен округ|Битолскиот револуционерен округ]] одржан од [[2 мај|2]] до [[7 мај]] [[1903]] година во с. [[Смилево]]. На овој Конгрес бил ставен крај на полемиките околу прашањето за востание, имено било решено да се крене [[Илинденско востание|востание]] во Битолскиот револуционерен округ, а со тоа и во цела [[Македонија]] и [[Одринско]].<ref name="IMN">„Историја на македонскиот народ“, Книга втора, НИП Нова Македонија, Скопје, 1969.</ref> == Собир == Најголемиот број од делегатите веќе на [[30 април]] се собрале во селото [[Смилево]]. Соселаните на [[Даме Груев]] ја сфатиле честа како и одговорноста од престојот на такво мноштво на револуционерни првенци во нивното село. Затоа месното раководно тело, на чело со својот претседател [[Георги Чуранов]], го мобилизирал целото село и на сите мажи и жени им доверил соодветни задачи. Дел од месната вооружена сила, деноноќно ја вардела целата околина на час, час и половина растојание, а стотина души вооружени смилевци биле на нозе внатре во селото. Одделенија од по 3-4 четници биле поставени по сите соседни села на Смилево. Невидливи стражари од сите села меѓу [[Смилево]] и [[Битола]] деноноќно внимавале, формирајќи жив телеграф за предавање на какво било сомнително движење откај вилаетскиот центар и по патчето. Сите раководни тела по тие села знаеле, дека во Смилево се собрани најголемите војводи. Стотици и стотици работници биле на нога, а Конгресот можел да работи во спокојство и полна сигурност. == Делегати == [[Даме Груев]] набрзо по средбата со [[Гоце Делчев]] го напуштил [[Солун]] и преку [[Битола]], каде што се состанал со членовите на Окружниот комитет, се упатил кон родното место [[Смилево]]. Даме Груев бил овластен на конгресот да го претставува [[Централен комитет на МРО|ЦК]] на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. Реоните биле претставувани од: * [[Битола|Битолскиот]] - од [[Ѓорѓи Сугарев]] од [[Битола]], [[Парашкев Цветков]] од [[Плевен]], [[Никола Петров - Русински]] од Малешевско. * [[Демир Хисар|Демирхисарскиот]] - од [[Јордан Пиперката]] и [[Димитар Матлиев]], охриѓанец. * [[Крушево|Крушевскиот]] - од [[Никола Карев]] од [[Крушево]] и Иванчо од Латово. * [[Кичево|Кичевскиот]] - од свешт. [[Тома Николов]], [[Димитар Спространов]], [[Васил Попов]] и од војводите Арсо, Јанаки и Ванчо Мицкови. * [[Прилеп]]скиот - од [[Петар Ацев]], [[Јордан Тренков]] и [[Тале Христов]]. * [[Ресен]]скиот - од [[Славејко Арсов]] од [[Штип]], [[Никола Кокарев]], потпоручникот и [[Велјан Илиев]] (познат под псевдонимот Пенчо) од с. [[Смилево]]. * [[Лерин]]скиот - од [[Георги Папанчев]] од Сливен и [[Михаил Чеков]] од с. Екшису, Леринско. * [[Костур (град)|Костурскиот]] - од [[Васил Чекаларов]] и [[Пандо Кљашев]]. * [[Охрид]]скиот - од [[Лука Групчев]] и [[Христо Узунов]] (и двајцата охриѓани), [[Тасе Хростов]], [[Дејан Димитров]] (Мицковски) и [[Аргир Маринчев]]. == Работа == По предлог на [[Борис Сарафов]], за претседател бил избран [[Даме Груев]]. За секретари биле посочени и прифатени [[Георги Поп Христов]] и [[Парашкев Цветков]]. За дневен ред на конгресот биле поставени следниве точки: * 1. распределбата на војничките и моралните сили * 2. подготвувањето до и за време на востанието * 3. должностите и правата на началничкиот персонал до и за време на востанието * 4. што да се прави со невооружените и неспособни луѓе - старците, жените и децата за време на востанието * 5. кој е стопан на оружјето; * 6. рамномерното распоредување на оружјето * 7. определување на времето за востание <ref name="HS">''[[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}}''</ref> Смилевскиот конгрес, како конгрес на Битолскиот округ, според решенијата донесени во [[Солун]], требало дефинитивно да ја потврди одлуката за кревање востание. Во таа насока се развила остра дискусија, во која се јавила струја која сметала дека условите за сенароден бунт, сè уште, не се созреани. На првиот ден од конгресот од излагањето на делегатите било утврдено дека [[Прилеп]]скиот, [[Битола|Битолскиот]], [[Кичево|Кичевскиот]] и некои делови на други реони не се доволно подготвени. Најдобро подготвени биле [[Ресен]]скиот реон, [[Костур (град)|Костурскиот]], [[Демир Хисар|Демирхисарскиот]], неколку села од [[Битола|Битолскиот]] реон, како што се [[Смилево]], [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] и [[Цапари]], додека Охридско располагало само со 1.400 пушки. Меѓу делегатите се јавиле лица кои биле против востание во текот на таа година како што биле: [[Ѓорѓи Сугарев]], [[Петар Ацев]], [[Тале Христов]], [[Никола Карев]], [[Никола Петров Русински]] и други. Во една крајно напната атмосфера по повод острите расправии околу решението за востание. Несогласувањата ги прекинал Даме Груев, кој како еден од основачите на [[ТМОРО]] и претставник на неговиот [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]], уживал огромен авторитет. Според сеќавањата на Пандо Кљашев, тој рекол: {{Цитатник|''А бре луѓе, не губете си го времето да го решавате прашањето - ќе, има ли востание или не, зашто тоа е решено - битти даваси! Говорете сега за востание, како да го направиме и кога, но не по ден и по време'' <ref name="PK">''Спомени на П. Кљашев..., 242''</ref>}} === Решенија === ==== Главен штаб и четите==== [[Податотека:Smilevo11.jpg|thumb|десно|150px|[[Даме Груев]]]] Конгресот ја насочил натамошната дискусија кон практични прашања. Бил избран Главен штаб со тројца рамноправни членови: [[Даме Груев]], [[Борис Сарафов]] и [[Анастас Лозанчев]].<ref name="VC">''Васил Чекеларов, Дневник..., 223''</ref> Конгресот го задолжил Главниот штаб да го одреди и датумот на востание. Бил изработен Востанички дисциплински устав, со кој се определувале правата и должностите на востаниците, на реонските горски начелства и на ГШ. Според тоа, сите востанички сили се распределувале на востаници десетари, војводи, горски реонски тела и Главен штаб. Било решено секој што купил оружје да се третира како негов сопственик, но ако е неспособен да го употреби, должен е да му го предаде на друг, кој е во состојба да го употреби во востаничките денови. Во реоните се предвидувало формирање чети од 30 до 50 души, како и тајно увежбување на востаниците. Што се однесува до обезбедувањето храна, таа требало да се собира доколку дозволуваат месните услови. Начинот на нејзиното собирање пред почетокот на востанието бил доброволен, со убедување, а за време на востанието со принуда, со тоа што ќе му се издаде на стопанот за земеното од него расписка, потпечатена со окружниот печат и потпишана најмалку од еден од раководителите началници. Првиот ден било решено по однос на правата и должностите на началничкиот персонал да се изработи специјален востанички дисциплински устав. ==== Стратегија ==== Во однос на стратегијата и начинот на водење на Востанието, било решено тоа да биде општо, односно да се кренат сите окрузи, а да се води на партизански начин, со оглед на тоа дека само еден дел од населението е вооружен. Освен тоа, било решено на денот на Востанието да се кренат сите вооружени сили по реоните како чети, а четите требале да ги прекинуваат патните, телеграфските и поштенските врски, да го разоружуваат турското население, да ги напаѓаат државните згради, да напаѓаат (според можностите) секоја турска вооружена единица, да ги бранат христијаните, вклучувајќи ги и туѓите поданици од турски напади. Било забрането да се напаѓа мирното население и да се посега по турски жени, деца и старци.<ref name="VCL">''Васил Чекеларов, Дневник..., 228-229''</ref> Било предвидено четите да дејствуваат поединечно, а во случај на потреба да се здружуваат две до три чети и, по извршената акција, да се растураат. Последниот ден бил прифатен Уставот и било решено Главниот штаб да го определи денот на Востанието. ==== Дисциплински устав ==== {{Главна|Востанички дисциплински устав}} На последното IV заседание, Конгресот го усвоил ''Востаничкиот дисциплински устав'' кој бил изработен од [[Борис Сарафов]] и [[Димитар Дечев]]. Дисциплинскиот устав го определувал Главниот (Генерален) штаб како врховно раководно тело на Востанието, односно, како врховен заповедник на сите вооружени сили, но и највисок орган на власта на востаничката територија. Тој е орган што раководи со востанието и сите вооружени единици стојат под негово заповедништво. Меѓународната активност на востаниците, исто така, се одвивала преку Главниот штаб - тој бил единствено овластен да води преговори со надворешни сили, како и со непријателот. ==== Револуционерни реони ==== Конгресот донел одлука Битолскиот револуционерен округ да се подели на 10 револуционерни реони: [[Битолски]], [[Леринско|Лерински]], [[Кичевско|Кичевски]], [[Демир Хисар|Демихисарски]], [[Костурско|Костурски]], [[Преспанско|Преспански]], [[Ресенско|Ресенски]], [[Охридско|Охридски]], [[Крушевско|Крушевски]] и [[Прилепски]]. За секој реон било избрано ''горско начелство'' од 3 до 5 члена. Според Протоколот од Конгресот, горските начелства се распоредени на следниот начин: :''Битолски реон:'' ''a)'' Пелистерски реон: Георги Сугарев ''б)'' Смилевски реон: П. Цветков, Иван Делев и Георги Павлов. :''Лерински:'' Георги Папанчев, Лечо и Коста Груев. :''Костурски:'' Васил Чакаларов, Пандо Кљашев, Лазар Поп Трајков, Манол Розов и Михаил Николов. :''Преспански:'' Никола Кокарев, Веле Илиев и Наум Фотев. :''Ресенски:'' Славејко Арсов, Драган Петков, Александар Панајотов. :''Охридски:'' Христо Узунов, Андон Кецкаров, Наум Чакаров, Наум Анастасов и Димитар Стојков. :Кичевски реон: ''а)'' Горно и Долно Копачко и Долна река - Лука Џеров, Јанаки Јанев, Арсо Мицов ''б)'' Рабетинскол и Пороче: Георги Пешков, Ванче Мичуков, Јанаки Петров (Ирландски) Цветан од с. Световраче. :''Демир Хисарско:'' - Јордан Пиперката, Георги Поп Христов, П. Кузман (село Бобина), Христо Пасков. :''Крушевски:'' Тома Никлев, Никола Карев, Тодор Христов (офицер). :''Прилепски:'' Петар Ацев, Веле Христов, Ордан Тренков, Никола Петров ====Денот на востанието==== {{Главна|Илинденско востание}} Смилевскиот конгрес ја завршил својата работа длабоко во ноќта на [[7 мај]] [[1903]] година. На [[27 јули]] кај селото [[Буф]] (Леринско) ГШ како ден за објавување на востанието го определил [[2 август]]. На [[28 јули]] од селото [[Боиште]] ([[Демир Хисар|Демирхисарско]]), Штабот преку брзи курири испраќа проглас за востанието во сите краишта на Битолскиот револуционерен округ. Поради напаѓањето на патничките, железничките, телеграфските и поштенските врски била испратена декларација, а до Големите Сили да не патуваат нивни граѓани на железницата [[Битола]] - [[Солун]], за да не дојде до несакани жртви. == Наводи == <references/> == Литература == * „Историја на македонскиот народ“, Скопје, 1969. * „Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава“, том еден, Универзитет Кирил и Методиј, Факултет за филозофско - историски науки, Скопје, 1981. * „Прилеп и прилепско низ историјата“, книга прва, издание на општинското собрание и на сојузот на здруженијата на борците од НОВ - Прилеп, Прилеп, 1971. * [[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", Издателство на Илинденската организация, София, 1933. {{bg}} == Филм == * [[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]] (1973) == Надворешни врски == * [http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/smilevski.html За Смилевскиот Конгрес на macbro.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110613204142/http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/smilevski.html |date=2011-06-13 }} * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/02/blog-post_19.html „Смилевски конгрес“, Македонски документи] {{Илинденско востание}} {{Конгреси на МРО}} [[Категорија:Конгреси на Македонската револуционерна организација]] [[Категорија:Смилево]] [[Категорија:Македонија во 1903 година]] [[Категорија:Битолски револуционерен округ]] ss6pov7255qhpakvkp66zm2nicjc6vn 0 46160 5605565 5164016 2026-08-06T01:44:38Z ~2026-43190-90 135671 /* */ 5605565 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Badische Guillotine.JPG|мини|десно|200п]] '''Гилотината''' претставува справа за извршување на смртна казна со која се отсекувала главата на осудените затвореници во [[Франција]]. Била воведена во [[1792]] во време на [[Француска револуција|Француската револуција]] на предлог од страна на лекарот д-р Жозеф И. Гијотен. Прикажувањето на отсечени глави долго време било еден од најчестите начини на кои европските земји ја покажувале својата моќ на своите поданици.<ref>{{cite journal | doi=10.2307/2928715 | jstor=2928715 | last1=Janes | first1=Regina | title=Beheadings | url=https://archive.org/details/sim_representations_summer-1991_35/page/21 | journal=Representations | year=1991 | issue=35 | pages=21–51 }}</ref> За последен пат гилотината во [[Франција]] се употребила на [[10 септември]] [[1977]]<ref>{{Cite web |title=History of the guillotine |last=Fabricius |first=Jørn |work=guillotine.dk |date= |access-date=21 March 2022 |url= https://guillotine.dk/pages/history.html}}</ref>, а на [[9 октомври]] [[1981]] година [[Смртна казна|смртната казна]] била укината.<ref name="legifrance.gouv.fr">{{in lang|fr}} [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000319513&dateTexte=20090728 Loi n°81-908 du 9 octobre 1981 portant abolition de la peine de mort] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731141543/http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000319513&dateTexte=20090728 |date=31 July 2013 }}. Legifrance.gouv.fr. Retrieved on 2013-04-25.</ref> Последен пат гилотината била употребена од жељко обрадович после поразот на партизан од монако == Наводи == {{наводи}} {{Никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Методи за погубување]] [[Категорија:Француски пронајдоци]] lanrmmj7mxie2nwkpq9jcnchc6d5et2 0 64494 5605541 5171505 2026-08-05T21:02:25Z Orange-kun 18788 5605541 wikitext text/x-wiki {{Infobox Currency|currency_name=Белоруска Рубља|currency_name_in_local=беларускі рубель ([[белоруски]]) <p>белорусский рубль ([[руски]])</p>|image_1=File:20 kapeykas Belarus 2009 reverse.png|image_2=File:200 Belarus 2009 front.jpg|image_title_1=монета од 20 копејки|image_title_2=банкнота од 200 рубљи|iso_code=BYN|iso_number=933|subunit_name_1=Копејка|frequently_used_banknotes=5 рубли, 10 рубли, 20 рубли, 50 рубли, 100 рубли, 200 рубли|rarely_used_banknotes=500 рубли|frequently_used_coins=1 копејка, 2 копејки, 5 копејки, 10 копејки, 20 копејки, 50 копејки, 1 рубља, 2 рубљи|rarely_used_coins=нема|using_countries={{Flag|Belarus}}|symbol=[[File:BYN symbol.svg|9px|baseline|link=|class=skin-invert-image]]10|issuing_authority=[[Народна Банка на Република Белорусија]]|issuing_authority_website=http://www.nbrb.by/}} {{Без извори|датум=октомври 2009}}'''Белоруската рубља''' (рубель/ рублёў) е официјална [[валута]] на територијата на [[Република Белорусија]]. ISO 4217 кодот на [[Валута|валутата]] е BYN и е поделена на 100 [[Копејка|копејки]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|500 рубљи од 2000 год. (предна страна) Податотека:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|500 рубљи од 2000 год. (задна страна) </gallery>{{економија-никулец}} {{европски валути}} [[Категорија:Валути]] [[Категорија:Европски валути]] 297151al34u35hgz0kptxaz35i6dbfk 0 73625 5605472 5602586 2026-08-05T15:28:56Z Gurther 105215 Неповрзано 5605472 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = Оскар за најдобар режисер | image = [[File:Guillermo del Toro in 2017.jpg|240п]] | image_upright = 0.5 | caption = Последен добитник: [[Гуљелмо дел Торо]] | presenter = [[Академија за филмски уметности и науки]] <small>(АМПАС)</small> | country = {{САД}} | year = [[Прво доделување на наградите Оскар|1929]] (за филмови издадени во [[1927 во филмот|1927]]/[[1928 во филмот|1928]]) | holder = [[Гуљелмо дел Торо]] <br /> ''[[Обликот на водата]]'' ([[Деведесетто доделување на наградите Оскар|2017]]) | website = {{url|oscars.org}} }}'''Оскар за најдобар режисер''' е награда што ја доделува [[Академија за филмски уметности и науки|Академијата за филмски уметности и науки]] (АМПАС) на најдобриот режисер во филмската индустрија за изминатата година. Академијата избира еден режисер од пет номинирани. Иако се смета дека оваа награда им се доделува на најдобрите режисери, некои од многу ценетите никогаш не ја добиле: [[Роберт Алтман]] (5 номинации), [[Ингмар Бергман]] (3 номинации), [[Џон Касаветис]] (1 номинација), [[Чарли Чаплин]] (1 номинација), [[Федерико Фелини]] (4 номинации), [[Хауард Хокс]] (1 номинација), [[Алфред Хичкок]] (5 номинации), [[Стенли Крамер]] (3 номинации), [[Стенли Кјубрик]] (4 номинации), [[Акира Куросава]] (1 номинација), [[Серџо Леоне]] (ниедна номинација), [[Ернст Љубич]] (3 номинации), [[Сидни Лумет]] (4 номинации), [[Дејвид Линч]] (3 номинации), [[Теренс Малик]] (1 номинација), [[Артур Пен]] (3 номинации), [[Ридли Скот]] (3 номинации), [[Кинг Видор]] (5 номинации), [[Питер Вир]] (4 номинации), [[Џорџ Лукас]] (2 номинации) и [[Орсон Велс]] (1 номинација). [[Кетрин Бигелоу]] е единствената жена која добила Оскар во оваа категорија (2010 г.), а номинација добиле уште и режисерките Џејн Кемпион, Софија Копола, Лина Вертмилер и Грета Гервиг. Досега најнаградуван режисер е [[Џон Форд]] (4 пати), а потоа следат [[Френк Капра]] и [[Вилијам Вајлер]] кои имаат добиено по три Оскари. [[Вилијам Вајлер]] со 12 номинации е најноминираниот режисер. Најноминиран режисер кој не освоил Оскар е [[Кларенс Браун]], кој зад себе има шест номинации. ==Добитници и номинирани== === 1920-ти === На првото доделување на наградите биле доделени два Оскари за најдобра режија, еден за режија на драма и еден за режија на комедија. {|class="wikitable" |- !width="50"|Година ! style="width:250px;"|Добитник ! style="width:550px;"|Номинирани |- | style="text-align:center;"| 1927/28<br />(драма) | '''[[Френк Борзејги]]'''<br />&nbsp;– ''[[Седмо небо (филм од 1927)|Седмо небо]]'' | [[Херберт Бренон]] – ''[[Сорел и син]]''<br />[[Кинг Видор]] – ''[[Толпа (филм)|Толпа]]'' |- |(комедија) | '''[[Луис Мајлстоун]]'''<br />&nbsp;– ''[[Два арапски витези]]'' | <s>[[Чарли Чаплин]] – ''[[Циркус (филм)|Циркус]]''</s><br />[[Тед Вајлд]] – ''[[Спиди]]'' |- | style="text-align:center;"| 1928/29 | '''[[Френк Лојд]]'''<br />&nbsp;– ''[[Божествената дама]]'' | [[Лајонел Баримор]] – ''[[Мадам Икс]]''<br /> [[Хари Бомонт]] – ''[[Бродвејска мелодија]]''<br /> [[Ирвин Камингс]] – ''[[Во стара Аризона]]''<br /> [[Френк Лојд]] – ''[[Уморна река]]'' и ''[[Тежина (филм)|Тежина]]''<br /> [[Ернст Љубич]] – ''[[Патриот (филм од 1928)|Патриот]]'' |} === 1930-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |[[1929]]/[[1930]] | [[Lewis Milestone]]<br />''[[All Quiet on the Western Front (film)|All Quiet on the Western Front]]'' | [[Clarence Brown]] - ''[[Anna Christie (1930 film)|Anna Christie]]'' <br /> [[Clarence Brown]] - ''[[Romance (1930 film)|Romance]]''<br /> [[Robert Z. Leonard]] - ''[[The Divorcee|The Divorcée]]''<br /> [[Ernst Lubitsch]] - ''[[The Love Parade]]''<br /> [[King Vidor]] - ''[[Hallelujah (film)|Hallelujah]]'' |- |[[1930]]/[[1931]] | [[Norman Taurog]] <br /> ''[[Skippy (1931 film)|Skippy]]'' | [[Clarence Brown]] - ''[[A Free Soul]]''<br /> [[Lewis Milestone]] - ''[[The Front Page (1931 film)|The Front Page]]''<br /> [[Wesley Ruggles]] - ''[[Cimarron (1931 film)|Cimarron]]''<br /> [[Josef von Sternberg]] - ''[[Morocco (1930 film)|Morocco]]'' |- |[[1931]]/[[1932]] | [[Frank Borzage]] <br /> ''[[Bad Girl]]'' | [[King Vidor]] - ''[[The Champ]]'' <br /> [[Josef von Sternberg]] - ''[[Shanghai Express (film)|Shanghai Express]]'' |- |[[1932]]/[[1933]] | [[Frank Lloyd]] <br /> ''[[Cavalcade (film)|Cavalcade]]'' | [[Frank Capra]] - ''[[Lady for a Day]]''<br /> [[George Cukor]] - ''[[Little Women (1933 film)|Little Women]]'' |- |[[1934]] | [[Frank Capra]] <br /> ''[[It Happened One Night]]'' | [[Victor Schertzinger]] - ''[[One Night of Love]]'' <br /> [[W. S. Van Dyke]] - ''[[The Thin Man (film)|The Thin Man]]'' |- |[[1935]] | [[John Ford]] <br /> ''[[The Informer (film)|The Informer]]'' | [[Henry Hathaway]] - ''[[The Lives of a Bengal Lancer]]'' <br /> [[Frank Lloyd]] - ''[[Mutiny on the Bounty (1935 film)|Mutiny on the Bounty]]'' |- |[[1936]] | [[Frank Capra]] <br /> ''[[Mr. Deeds Goes to Town]]'' | [[Gregory La Cava]] - ''[[My Man Godfrey]]'' <br /> [[Robert Z. Leonard]] - ''[[The Great Ziegfeld]]'' <br /> [[W. S. Van Dyke]] - ''[[San Francisco (film)|San Francisco]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[Dodsworth]]'' |- |[[1937]] | [[Leo McCarey]] <br /> ''[[The Awful Truth]]'' |[[William Dieterle]] - ''[[The Life of Emile Zola]]'' <br /> [[Sidney Franklin]] - ''[[The Good Earth (film)|The Good Earth]]'' <br /> [[Gregory La Cava]] - ''[[Stage Door]]'' <br /> [[William A. Wellman]] - ''[[A Star Is Born (1937 film)|A Star Is Born]]'' |- |[[1938]] | [[Frank Capra]] <br /> ''[[You Can't Take It with You]]'' | [[Michael Curtiz]] - ''[[Angels with Dirty Faces]]''<br /> [[Michael Curtiz]] - ''[[Four Daughters]]''<br /> [[Norman Taurog]] - ''[[Boys Town (1938 film)|Boys Town]]''<br /> [[King Vidor]] - ''[[The Citadel (film)|The Citadel]]'' |- |[[1939]] | [[Victor Fleming]] <br /> ''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'' | [[Frank Capra]] - ''[[Mr. Smith Goes to Washington]]''<br /> [[John Ford]] - ''[[Stagecoach (film)|Stagecoach]]''<br /> [[Sam Wood]] - ''[[Goodbye, Mr. Chips (1939 film)|Goodbye, Mr. Chips]]''<br /> [[William Wyler]] - ''[[Wuthering Heights (1939 film)|Wuthering Heights]]'' |} === 1940-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |- |[[1940]] | [[John Ford]] <br /> ''[[The Grapes of Wrath (film)|The Grapes of Wrath]] '' | [[George Cukor]] - ''[[The Philadelphia Story]]''<br /> [[Alfred Hitchcock]] - ''[[Rebecca (film)|Rebecca]]'' <br /> [[Sam Wood]] - ''[[Kitty Foyle]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[The Letter (1940 film)|The Letter]]'' |- |[[1941]] | [[John Ford]]<br />''[[How Green Was My Valley (film)|How Green Was My Valley]]'' | [[Alexander Hall]] - ''[[Here Comes Mr. Jordan]]'' <br /> [[Howard Hawks]] - ''[[Sergeant York]]'' <br /> [[Orson Welles]] - ''[[Citizen Kane]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[The Little Foxes]]'' |- |[[1942]] | [[William Wyler]] <br /> ''[[Mrs. Miniver (film)|Mrs. Miniver]]'' | [[Michael Curtiz]] - ''[[Yankee Doodle Dandy]]'' <br /> [[John Farrow]] - ''[[Wake Island (1942 film)|Wake Island]]'' <br /> [[Mervyn LeRoy]] - ''[[Random Harvest]]'' <br /> [[Sam Wood]] - ''[[Kings Row]]'' |- |[[1943]] | [[Michael Curtiz]]<br />''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]'' | [[Clarence Brown]] - ''[[The Human Comedy]]'' <br /> [[Henry King (reditelj)|Henry King]] - ''[[The Song of Bernadette (film)|The Song of Bernadette]]'' <br /> [[Ernst Lubitsch]] - ''[[Heaven Can Wait (1943 film)|Heaven Can Wait]]'' <br /> [[George Stevens]] - ''[[The More the Merrier]]'' |- |[[1944]] | [[Leo McCarey]]<br />''[[Going My Way]] '' | [[Alfred Hitchcock]] - ''[[Lifeboat (film)|Lifeboat]]'' <br /> [[Henry King]] - ''[[Wilson (film)|Wilson]]'' <br /> [[Otto Preminger]] - ''[[Laura (1944 film)|Laura]]'' <br /> [[Billy Wilder]] - ''[[Double Indemnity]]'' |- |[[1945]] | [[Billy Wilder]]<br />''[[The Lost Weekend]] '' | [[Clarence Brown]] - ''[[National Velvet (film)|National Velvet]]'' <br /> [[Alfred Hitchcock]] - ''[[Spellbound (1945 film)|Spellbound]]'' <br /> [[Leo McCarey]] - ''[[The Bells of St. Mary's]]'' <br /> [[Jean Renoir]] - ''[[The Southerner (1945 film)|The Southerner]]'' |- |[[1946]] | [[William Wyler]] <br />''[[The Best Years of Our Lives]]'' | [[Clarence Brown]] - ''[[The Yearling (film)|The Yearling]]'' <br /> [[Frank Capra]] - ''[[It's a Wonderful Life]]'' <br /> [[David Lean]] - ''[[Brief Encounter]]'' <br /> [[Robert Siodmak]] - ''[[The Killers (1946 film)|The Killers]]'' |- |[[1947]] | [[Elia Kazan]]<br />''[[Gentleman's Agreement]]'' | [[George Cukor]] - ''[[A Double Life]]'' <br /> [[Edward Dmytryk]] - ''[[Crossfire (film)|Crossfire]]'' <br /> [[Henry Koster]] - ''[[The Bishop's Wife]]'' <br /> [[David Lean]] - ''[[Great Expectations (1946 film)|Great Expectations]]'' |- |[[1948]] | [[John Huston]] <br /> ''[[The Treasure of the Sierra Madre]]'' | [[Anatole Litvak]] - ''[[The Snake Pit]]'' <br /> [[Jean Negulesco]] - ''[[Johnny Belinda (1948 film)|Johnny Belinda]]'' <br /> [[Laurence Olivier]] - ''[[Hamlet (1948 film)|Hamlet]]'' <br /> [[Fred Zinnemann]] - ''[[The Search]]'' |- |[[1949]] | [[Joseph L. Mankiewicz]] <br /> ''[[A Letter to Three Wives]]'' | [[Carol Reed]] - ''[[The Fallen Idol]]'' <br /> [[Robert Rossen]] - ''[[All the King's Men (1949 film)|All the King's Men]]'' <br /> [[William A. Wellman]] - ''[[Battleground (1949 film)|Battleground]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[The Heiress]]'' |} === 1950-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |[[1950]] | [[Joseph L. Mankiewicz]] <br /> ''[[All About Eve]]'' | [[George Cukor]] - ''[[Born Yesterday (1950 film)|Born Yesterday]]'' <br /> [[John Huston]] - ''[[The Asphalt Jungle]]'' <br /> [[Carol Reed]] - ''[[The Third Man]]'' <br /> [[Billy Wilder]] - ''[[Sunset Boulevard (1950 film)|Sunset Boulevard]]'' |- |[[1951]] | [[George Stevens]] <br /> ''[[A Place in the Sun]] | [[John Huston]] - ''[[The African Queen]]'' <br /> [[Elia Kazan]] - ''[[A Streetcar Named Desire (film)|A Streetcar Named Desire]]'' <br /> [[Vincente Minnelli]] - ''[[An American in Paris (film)|An American in Paris]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[Detective Story]]'' |- |[[1952]] | [[John Ford]] <br /> ''[[The Quiet Man]]'' | [[Cecil B. DeMille]] - ''[[The Greatest Show on Earth]]'' <br /> [[John Huston]] - ''[[Moulin Rouge (1952 film)|Moulin Rouge]]'' <br /> [[Joseph L. Mankiewicz]] - ''[[5 Fingers]]'' <br /> [[Fred Zinnemann]] - ''[[High Noon]]'' |- |[[1953]] | [[Fred Zinnemann]] <br /> ''[[From Here to Eternity]]'' | [[George Stevens]] - ''[[Shane (film)|Shane]]'' <br /> [[Charles Walters]] - ''[[Lili]]'' <br /> [[Billy Wilder]] - ''[[Stalag 17]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[Roman Holiday (1953 film)|Roman Holiday]]'' |- |[[1954]] | [[Elia Kazan]] <br /> ''[[On the Waterfront]]'' | [[Alfred Hitchcock]] - ''[[Rear Window]]'' <br /> [[George Seaton]] - ''[[The Country Girl (1954 film)|The Country Girl]]'' <br /> [[William A. Wellman]] - ''[[The High and the Mighty (film)|The High and the Mighty]]'' <br /> [[Billy Wilder]] - ''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]'' |- |[[1955]] | [[Delbert Mann]] <br /> ''[[Marty]]'' | [[Elia Kazan]] - ''[[East of Eden (1955 film)|East of Eden]]'' <br /> [[David Lean]] - ''[[Summertime (film)|Summertime]]'' <br /> [[Joshua Logan]] - ''[[Picnic (film)|Picnic]]'' <br /> [[John Sturges]] - ''[[Bad Day at Black Rock]]'' |- |[[1956]] | [[George Stevens]] <br /> ''[[Giant (film)|Giant]]'' | [[Michael Anderson (reditelj)|Michael Anderson]] - ''[[Around the World in Eighty Days (1956 film)|Around the World in Eighty Days]]'' <br /> [[Walter Lang]] - ''[[The King and I (1956 film)|The King and I]]'' <br /> [[King Vidor]] - ''[[War and Peace (1956 film)|War and Peace]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[Friendly Persuasion (film)|Friendly Persuasion]]'' |- |[[1957]] | [[David Lean]] <br /> ''[[Мост на реката Квај]]'' | [[Joshua Logan]] - ''[[Sayonara]]'' <br /> [[Sidney Lumet]] - ''[[12 Angry Men]]'' <br /> [[Mark Robson]] - ''[[Peyton Place (film)|Peyton Place]]'' <br /> [[Billy Wilder]] - ''[[Witness for the Prosecution]]'' |- |[[1958]] | [[Vincente Minnelli]] <br /> ''[[Gigi (1958 film)|Gigi]]'' | [[Richard Brooks]] - ''[[Cat on a Hot Tin Roof (film)|Cat on a Hot Tin Roof]]'' <br /> [[Stanley Kramer]] - ''[[The Defiant Ones]]'' <br /> [[Mark Robson]] - ''[[The Inn of the Sixth Happiness]]'' <br /> [[Robert Wise]] - ''[[I Want to Live!]]'' |- |[[1959]] | [[William Wyler]] <br /> ''[[Ben-Hur (1959 film)|Ben-Hur]]'' | [[Jack Clayton]] - ''[[Room at the Top (film)|Room at the Top]]'' <br /> [[George Stevens]] - ''[[The Diary of Anne Frank (film)|The Diary of Anne Frank]]'' <br /> [[Billy Wilder]] - ''[[Some Like It Hot]]'' <br /> [[Fred Zinnemann]] - ''[[The Nun's Story (film)|The Nun's Story]]'' |} === 1960-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |[[1960]] | [[Billy Wilder]] <br /> ''[[The Apartment]]'' | [[Jack Cardiff]] - ''[[Sons and Lovers]]'' <br /> [[Jules Dassin]] - ''[[Never on Sunday]]'' <br /> [[Alfred Hitchcock]] - ''[[Psycho (1960 film)|Psycho]]'' <br /> [[Fred Zinnemann]] - ''[[The Sundowners]]'' |- |[[1961]] | [[Robert Wise]], [[Jerome Robbins]] <br /> ''[[West Side Story (film)|West Side Story]]'' | [[Federico Fellini]] - ''[[La Dolce Vita]]'' <br /> [[Stanley Kramer]] - ''[[Judgment at Nuremberg]]'' <br /> [[Robert Rossen]] - ''[[The Hustler]]'' <br /> [[J. Lee Thompson]] - ''[[The Guns of Navarone (film)|The Guns of Navarone]]'' |- |[[1962]] | [[David Lean]] <br /> ''[[Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia]]'' | [[Pietro Germi]] - ''[[Divorce, Italian Style]]'' <br /> [[Robert Mulligan]] - ''[[To Kill a Mockingbird (film)|To Kill a Mockingbird]]'' <br /> [[Arthur Penn]] - ''[[The Miracle Worker]]'' <br /> [[Frank Perry]] - ''[[David and Lisa]]'' |- |[[1963]] | [[Tony Richardson]] <br /> ''[[Tom Jones (film)|Tom Jones]]'' | [[Federico Fellini]] - ''[[8½]]'' <br /> [[Elia Kazan]] - ''[[America, America]]'' <br /> [[Otto Preminger]] - ''[[The Cardinal]]'' <br /> [[Martin Ritt]] - ''[[Hud (film)|Hud]]'' |- |[[1964]] | [[George Cukor]] <br /> ''[[Мојата убава дама]]'' | [[Michael Cacoyannis]] - ''[[Zorba the Greek]]'' <br /> [[Peter Glenville]] - ''[[Becket (film)|Becket]]'' <br /> [[Stanley Kubrick]] - ''[[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb]]'' <br /> [[Robert Stevenson (reditelj)|Robert Stevenson]] - ''[[Mary Poppins (film)|Mary Poppins]]'' |- |[[1965]] | [[Robert Wise]] <br /> ''[[The Sound of Music (film)|The Sound of Music]]'' | [[David Lean]] - ''[[Doctor Zhivago (1965 film)|Doctor Zhivago]]'' <br /> [[John Schlesinger]] - ''[[Darling (film)|Darling]]'' <br /> [[Hiroshi Teshigahara]] - ''[[Woman in the Dunes]]'' <br /> [[William Wyler]] - ''[[The Collector]]'' |- |[[1966]] | [[Fred Zinnemann]] <br /> ''[[A Man for All Seasons (1966 film)|A Man for All Seasons]]'' | [[Michelangelo Antonioni]] - ''[[Blowup|Blow-Up]]'' <br /> [[Richard Brooks]] - ''[[The Professionals (film)|The Professionals]]'' <br /> [[Claude Lelouch]] - ''[[A Man and a Woman]]'' <br /> [[Mike Nichols]] - ''[[Who's Afraid of Virginia Woolf?]]'' |- |[[1967]] | [[Mike Nichols]] <br /> ''[[The Graduate]]'' | [[Richard Brooks]] - ''[[In Cold Blood (film)|In Cold Blood]]'' <br /> [[Norman Jewison]] - ''[[In the Heat of the Night (film)|In the Heat of the Night]]'' <br /> [[Stanley Kramer]] - ''[[Guess Who's Coming to Dinner]]'' <br /> [[Arthur Penn]] - ''[[Bonnie and Clyde (film)|Bonnie and Clyde]]'' |- |[[1968]] | [[Carol Reed]] <br /> ''[[Oliver! (film)|Oliver!]]'' | [[Anthony Harvey]] - ''[[The Lion in Winter (1968 film)|The Lion in Winter]]'' <br /> [[Stanley Kubrick]] - ''[[2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey]]'' <br /> [[Gillo Pontecorvo]] - ''[[The Battle of Algiers]]'' <br /> [[Franco Zeffirelli]] - ''[[Romeo and Juliet (1968 film)|Romeo and Juliet]]'' |- |[[1969]] | [[John Schlesinger]] <br /> ''[[Midnight Cowboy]]'' | [[Costa-Gavras]] - ''[[Z (film)|Z]]'' <br /> [[George Roy Hill]] - ''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]'' <br /> [[Arthur Penn]] - ''[[Alice's Restaurant]]'' <br /> [[Sydney Pollack]] - ''[[They Shoot Horses, Don't They?]]'' |} === 1970-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |[[1970]] | [[Franklin J. Schaffner]] <br /> ''[[Patton (film)|Patton]]'' | [[Robert Altman]] - ''[[MASH (film)|MASH]]'' <br /> [[Federico Fellini]] - ''[[Satyricon (film)|Satyricon]]'' <br /> [[Arthur Hiller]] - ''[[Love Story]]'' <br /> [[Ken Russell]] - ''[[Women in Love (film)|Women in Love]]'' |- |[[1971]] | [[William Friedkin]] <br /> ''[[The French Connection (film)|The French Connection]]'' | [[Peter Bogdanovich]] - ''[[The Last Picture Show]]'' <br /> [[Norman Jewison]] - ''[[Fiddler on the Roof (film)|Fiddler on the Roof]]'' <br /> [[Stanley Kubrick]] - ''[[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]]'' <br /> [[John Schlesinger]] - ''[[Sunday Bloody Sunday (film)|Sunday Bloody Sunday]]'' |- |[[1972]] | [[Bob Fosse]] <br /> ''[[Cabaret (film)|Cabaret]]'' | [[John Boorman]] - ''[[Deliverance]]'' <br /> [[Francis Ford Coppola]] - ''[[Кум (филм)|Кум]]'' <br /> [[Joseph L. Mankiewicz]] - ''[[Sleuth (1972 film)|Sleuth]]'' <br /> [[Jan Troell]] - ''[[The Emigrants (film)|The Emigrants]]'' |- |[[1973]] | [[George Roy Hill]] <br /> ''[[The Sting]]'' | [[Ingmar Bergman]] - ''[[Cries and Whispers]]'' <br /> [[Bernardo Bertolucci]] - ''[[Last Tango in Paris]]'' <br /> [[William Friedkin]] - ''[[The Exorcist (film)|The Exorcist]]'' <br /> [[Џорџ Лукас]] - ''[[American Graffiti]]'' |- |[[1974]] | [[Francis Ford Coppola]] <br /> ''[[The Godfather Part II]]'' | [[John Cassavetes]] - ''[[A Woman Under the Influence]]'' <br /> [[Bob Fosse]] - ''[[Lenny (film)|Lenny]]'' <br /> [[Roman Polanski]] - ''[[Chinatown (film)|Chinatown]]'' <br /> [[François Truffaut]] - ''[[Day for Night (film)|La Nuit américaine]]'' |- |[[1975]] | [[Miloš Forman]] <br /> ''[[Лет над кукавичјото гнездо]]'' | [[Robert Altman]] - ''[[Nashville (1975 film)|Nashville]]'' <br /> [[Federico Fellini]] - ''[[Amarcord]]'' <br /> [[Stanley Kubrick]] - ''[[Barry Lyndon]]'' <br /> [[Sidney Lumet]] - ''[[Dog Day Afternoon]]'' |- |[[1976]] | [[John G. Avildsen]] <br /> ''[[Rocky]]'' | [[Ingmar Bergman]] - ''[[Face to Face (1976 film)|Face to Face]]'' <br /> [[Sidney Lumet]] - ''[[Network (film)|Network]]'' <br /> [[Alan J. Pakula]] - ''[[All the President's Men (film)|All the President's Men]]'' <br /> [[Lina Wertmüller]] - ''[[Seven Beauties]]'' |- |[[1977]] | [[Вуди Ален]] <br /> ''[[Annie Hall]]'' | [[Џорџ Лукас]] - ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' <br /> [[Herbert Ross]] - ''[[The Turning Point (1977 film)|The Turning Point]]'' <br /> [[Стивен Спилберг]] - ''[[Close Encounters of the Third Kind]]'' <br /> [[Fred Zinnemann]] - ''[[Julia (film)|Julia]]'' |- |[[1978]] | [[Michael Cimino]] <br /> ''[[The Deer Hunter]]'' | [[Вуди Ален]] - ''[[Interiors]]'' <br /> [[Hal Ashby]] - ''[[Coming Home]]'' <br /> [[Warren Beatty]], [[Buck Henry]] - ''[[Heaven Can Wait (1978 film)|Heaven Can Wait]]'' <br /> [[Alan Parker]] - ''[[Midnight Express (film)|Midnight Express]]'' |- |[[1979]] | [[Robert Benton]] <br /> ''[[Kramer vs. Kramer]]'' | [[Francis Ford Coppola]] - ''[[Apocalypse Now]]'' <br /> [[Bob Fosse]] - ''[[All That Jazz]]'' <br /> [[Edouard Molinaro]] - ''[[La Cage aux Folles]]'' <br /> [[Peter Yates]] - ''[[Breaking Away]]'' |} === 1980-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |[[1980]] | [[Robert Redford]] <br /> ''[[Ordinary People]]'' | [[David Lynch]] - ''[[The Elephant Man (film)|The Elephant Man]]'' <br /> [[Roman Polanski]] - ''[[Tess]]'' <br /> [[Richard Rush (reditelj)|Richard Rush]] - ''[[The Stunt Man]]'' <br /> [[Martin Scorsese]] - ''[[Raging Bull]]'' |- |[[1981]] | [[Warren Beatty]] <br /> ''[[Reds (film)|Reds]]'' | [[Hugh Hudson]] - ''[[Chariots of Fire]]'' <br /> [[Louis Malle]] - ''[[Atlantic City (film)|Atlantic City]]'' <br /> [[Mark Rydell]] - ''[[On Golden Pond]]'' <br /> [[Стивен Спилберг]] - ''[[Raiders of the Lost Ark]]'' |- |[[1982]] | [[Richard Attenborough]] <br /> ''[[Gandhi (film)|Gandhi]]'' | [[Sidney Lumet]] - ''[[The Verdict]]'' <br /> [[Wolfgang Petersen]] - ''[[Das Boot]]'' <br /> [[Sydney Pollack]] - ''[[Tootsie]]'' <br /> [[Стивен Спилберг]] - ''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]'' |- |[[1983]] | [[James L. Brooks]] <br /> ''[[Terms of Endearment]]'' | [[Bruce Beresford]] - ''[[Tender Mercies]]'' <br /> [[Ingmar Bergman]] - ''[[Fanny and Alexander]]'' <br /> [[Mike Nichols]] - ''[[Silkwood]]'' <br /> [[Peter Yates]] - ''[[The Dresser]]'' |- |[[1984]] | [[Miloš Forman]] <br /> ''[[Amadeus]]'' | [[Вуди Ален]] - ''[[Broadway Danny Rose]]'' <br /> [[Robert Benton]] - ''[[Places in the Heart]]'' <br /> [[Roland Joffé]] - ''[[The Killing Fields]]'' <br /> [[David Lean]] - ''[[A Passage to India (film)|A Passage to India]]'' |- |[[1985]] | [[Sydney Pollack]] <br /> ''[[Out of Africa]]'' | [[Hector Babenco]] - ''[[Kiss of the Spider Woman]]'' <br /> [[John Huston]] - ''[[Prizzi's Honor]]'' <br /> [[Akira Kurosawa]] - ''[[Ran (1985 film)|Ran]]'' <br /> [[Peter Weir]] - ''[[Witness (1985 film)|Witness]]'' |- |[[1986]] | [[Oliver Stone]] <br /> ''[[Platoon (film)|Platoon]]'' | [[Вуди Ален]] - ''[[Hannah and Her Sisters]]'' <br /> [[James Ivory (reditelj)|James Ivory]] - ''[[A Room with a View (film)|A Room with a View]]'' <br /> [[Roland Joffé]] - ''[[The Mission (film)|The Mission]]'' <br /> [[Дејвид Линч]] - ''[[Син сомот]]'' |- |[[1987]] | [[Bernardo Bertolucci]] <br /> ''[[The Last Emperor]]'' | [[John Boorman]] - ''[[Hope and Glory]]'' <br /> [[Lasse Hallström]] - ''[[My Life as a Dog]]'' <br /> [[Norman Jewison]] - ''[[Moonstruck]]'' <br /> [[Adrian Lyne]] - ''[[Fatal Attraction]]'' |- |[[1988]] | [[Barry Levinson]] <br /> ''[[Rain Man]]'' | [[Charles Crichton]] - ''[[A Fish Called Wanda]]'' <br /> [[Martin Scorsese]] - ''[[The Last Temptation of Christ]]'' <br /> [[Alan Parker]] - ''[[Mississippi Burning]]'' <br /> [[Mike Nichols]] - ''[[Working Girl]]'' |- |[[1989]] | [[Oliver Stone]] <br /> ''[[Born on the Fourth of July]]'' | [[Вуди Ален]] - ''[[Crimes and Misdemeanors]]'' <br /> [[Peter Weir]] - ''[[Dead Poets Society]]'' <br /> [[Kenneth Branagh]] - ''[[Henry V (1989 film)|Henry V]]'' <br /> [[Jim Sheridan]] - ''[[My Left Foot (film)|My Left Foot]]'' |} === 1990-ти === {|class="wikitable" !Година!!Добитник!!Номинации |- |[[1990]] | [[Kevin Costner]] <br /> ''[[Dances with Wolves]]'' | [[Francis Ford Coppola]] - ''[[The Godfather, Part III|The Godfather: Part III]]'' <br /> [[Stephen Frears]] - ''[[Grifters (film)|The Grifters]]'' <br /> [[Barbet Schroeder]] - ''[[Reversal of Fortune]]'' <br /> [[Martin Scorsese]] - ''[[Goodfellas]]'' |- |[[1991]] | [[Jonathan Demme]] <br /> ''[[Кога јагнињата ќе стивнат (филм)|Кога јагнињата ќе стивнат]]'' | [[John Singleton]] - ''[[Boyz N the Hood]]'' <br /> [[Barry Levinson]] - ''[[Bugsy]]'' <br /> [[Oliver Stone]] - ''[[JFK (film)|JFK]]'' <br /> [[Ridley Scott]] - ''[[Thelma and Louise]]'' |- |[[1992]] | [[Клинт Иствуд]] <br /> ''[[Unforgiven]]'' | [[Neil Jordan]] - ''[[The Crying Game]]'' <br /> [[James Ivory (reditelj)|James Ivory]] - ''[[Howards End]]'' <br /> [[Robert Altman]] - ''[[The Player]]'' <br /> [[Martin Brest]] - ''[[Scent of a Woman]]'' |- |[[1993]] | [[Стивен Спилберг]] <br /> ''[[Шиндлеровата листа]]'' | [[Jim Sheridan]] - ''[[In the Name of the Father]]'' <br /> [[Jane Campion]] - ''[[The Piano]]'' <br /> [[James Ivory (reditelj)|James Ivory]] - ''[[The Remains of the Day (film)|The Remains of the Day]]'' <br /> [[Robert Altman]] - ''[[Short Cuts]]'' |- |[[1994]] | [[Robert Zemeckis]] <br /> ''[[Forrest Gump]]'' | [[Вуди Ален]] - ''[[Bullets Over Broadway]]'' <br /> [[Квентин Тарантино]] - ''[[Евтини приказни]]'' <br /> [[Robert Redford]] - ''[[Quiz Show]]'' <br /> [[Krzysztof Kieslowski]] - ''[[Trois Couleurs Rouge]]'' |- |[[1995]] | [[Mel Gibson]] <br /> ''[[Braveheart]]'' | [[Chris Noonan]] - ''[[Babe (film)|Babe]]'' <br /> [[Tim Robbins]] - ''[[Dead Man Walking]]'' <br /> [[Mike Figgis]] - ''[[Leaving Las Vegas]]'' <br /> [[Michael Radford]] - ''[[Il Postino]]'' |- |[[1996]] | [[Anthony Minghella]] <br /> ''[[The English Patient (film)|The English Patient]]'' | [[Joel Coen]] - ''[[Fargo (film)|Fargo]]'' <br /> [[Miloš Forman]] - ''[[The People vs. Larry Flynt]]'' <br /> [[Mike Leigh]] - ''[[Secrets & Lies]]'' <br /> [[Scott Hicks]] - ''[[Shine (film)|Shine]]'' |- |[[1997]] | [[James Cameron]] <br /> ''[[Титаник (филм)|Титаник]]'' | [[Peter Cattaneo]] - ''[[The Full Monty]]'' <br /> [[Gus Van Sant]] - ''[[Good Will Hunting]]'' <br /> [[Curtis Hanson]] - ''[[L.A. Confidential]]'' <br /> [[Atom Egoyan]] - ''[[The Sweet Hereafter]]'' |- |[[1998]] | [[Стивен Спилберг]] <br /> ''[[Спасувајќи го војникот Рајан (филм)|Спасувајќи го војникот Рајан]]'' | [[John Madden (reditelj)|John Madden]] - ''[[Shakespeare in Love]]'' <br /> [[Terrence Malick]] - ''[[The Thin Red Line (1998 film)|The Thin Red Line]]'' <br /> [[Peter Weir]] - ''[[The Truman Show]]'' <br /> [[Roberto Benigni]] - ''[[La Vita è Bella]]'' |- |[[1999]] | [[Sam Mendes]] <br /> ''[[Американска убавина]]'' | [[Spike Jonze]] - ''[[Being John Malkovich]]'' <br /> [[Lasse Hallström]] - ''[[The Cider House Rules]]'' <br /> [[Michael Mann (film reditelj)|Michael Mann]] - ''[[The Insider]]'' <br /> [[M. Night Shyamalan]] - ''[[Шесто сетило (филм)|Шесто сетило]]'' |} === 2000-ти === {|class="wikitable" |- !width="50"|Година ! style="width:250px;"|Добитник ! style="width:550px;"|Номинирани |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и трето доделување на наградите Оскар|2000]] | '''[[Стивен Содерберг]]'''<br />&nbsp;– ''[[Дилање дрога (филм)|Дилање дрога]]'' | [[Стивен Долдри]] – ''[[Били Елиот (филм)|Били Елиот]]''<br /> [[Анг Ли]] – ''[[Притаен тигар, скриен змеј]]''<br /> [[Ридли Скот]] – ''[[Гладијатор]]''<br /> [[Стивен Содерберг]] – ''[[Ерин Брокович (филм)|Ерин Брокович]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и четврто доделување на наградите Оскар|2001]] | '''[[Рон Хауард]]'''<br />&nbsp;– ''[[Прекрасен ум]]'' | [[Роберт Алтман]] – ''[[Госфорд Парк]]''<br /> [[Питер Џексон]] – ''[[Господарот на прстените: Дружината на прстенот]]''<br /> [[Дејвид Линч]] – ''[[Булевар на ѕвездите (филм)|Булевар на ѕвездите]]''<br /> [[Ридли Скот]] – ''[[Падот на црниот јастреб (филм)|Падот на црниот јастреб]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и петто доделување на наградите Оскар|2002]] | '''[[Роман Полански]]'''<br />&nbsp;– ''[[Пијанист (филм)|Пијанист]]'' | [[Педро Алмодовар]] – ''[[Зборувај со неа]]''<br /> [[Стивен Долдри]] – ''[[Часови (филм)|Часови]]''<br />[[Роб Маршал]] – ''[[Чикаго (филм)|Чикаго]]''<br /> [[Мартин Скорсезе]] – ''[[Бандите на Њујорк]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и шесто доделување на наградите Оскар|2003]] | '''[[Питер Џексон]]'''<br/>&nbsp;– ''[[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|Господар на прстените: Враќањето на кралот]]'' | [[Софија Копола]] – ''[[Изгубени во преводот]]''<br /> [[Клинт Иствуд]] – ''[[Мистична река (филм)|Мистична река]]''<br /> [[Фернандо Меирелес]] – ''[[Божји град]]'' <br /> [[Питер Вир]] – ''[[Господар и воин: На другата страна од светот]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и седмо доделување на наградите Оскар|2004]] | '''[[Клинт Иствуд]]'''<br />&nbsp;– ''[[Девојка од милион долари]]'' | [[Тејлор Хекфорд]] – ''[[Реј (филм)|Реј]]''<br /> [[Мајк Ли]] – ''[[Вера Дрејк]]''<br />[[Александер Пејн]] – ''[[Sideways (филм)|Sideways]]''<br />[[Мартин Скорсезе]] – ''[[Авијатичарот (филм од 2004)|Авијатичарот]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и осмо доделување на наградите Оскар|2005]] | '''[[Анг Ли]]'''<br />&nbsp;– ''[[Кршенгрб Планина]]'' | [[Џорџ Клуни]] – ''[[Добра ноќ и среќно]]''<br /> [[Пол Хагис]] – ''[[Фатална несреќа (филм)|Фатална несреќа]]''<br /> [[Бенет Милер]] – ''[[Капоте (филм)|Капоте]]''<br /> [[Стивен Спилберг]] – ''[[Минхен (филм)|Минхен]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Седумдесет и деветто доделување на наградите Оскар|2006]] | '''[[Мартин Скорсезе]]'''<br />&nbsp;– ''[[Покојните]]'' | [[Клинт Иствуд]] – ''[[Писма од Иво Џима]]''<br /> [[Стивен Фрирс]] – ''[[Кралица (филм)|Кралица]]''<br /> [[Алехандро Гонсалес Ињариту]] – ''[[Бабел (филм од 2006)|Вавилон]]'' <br /> [[Пол Гринграс]] – ''[[Лет Јунајтед 93]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесто доделување на наградите Оскар|2007]] | '''[[Браќа Коен|Џоел Коен]]''' и '''[[Браќа Коен|Итан Коен]]'''<br />&nbsp;– ''[[Нема земја за старци]]'' | [[Пол Томас Андерсон]] – ''[[Ќе има крв]]''<br />[[Тони Гилрој]] – ''[[Мајкл Клејтон (филм)|Мајкл Клејтон]]'' <br /> [[Џејсон Рајтман]] - ''[[Џуно (филм)|Џуно]]'' <br /> [[Џулијан Шнабел]] – ''[[Нуркачкото ѕвоно и пеперутката]]''<br /> |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и првото доделување на наградите Оскар|2008]] | '''[[Дени Бојл]]<br />&nbsp;– ''[[Милионер од гетото (филм)|Милионер од гетото]]'' | [[Дејвид Финчер]] – ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]''<br />[[Рон Хауард]] – ''[[Фрост против Никсон]]'' <br /> [[Гас Ван Сан]] - ''[[Милк (филм)|Милк]]'' <br /> [[Стивен Долдри]] – ''[[Читачот (филм)|Читачот]]''<br /> |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и второ доделување на наградите Оскар|2009]] | '''[[Кетрин Бигелоу]]<br />&nbsp;– ''[[Шкафче на болката]]'' | [[Џејмс Камерон]] – ''[[Аватар (филм од 2009)|Аватар]]''<br />[[Ли Даниелс]] – ''[[Скапоцена]]'' <br /> [[Џејсон Рајтман]] - ''[[Горе во воздухот]]'' <br /> [[Квентин Тарантино]] – ''[[Неславни копилиња]]''<br /> |} === 2010-ти === {|class="wikitable" |- !width="50"|Година ! style="width:250px;"|Добитник ! style="width:550px;"|Номинирани |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и трето доделување на наградите Оскар|2010]]. | '''[[Том Хупер]]'''<br />&nbsp;– '''''[[Говорот на кралот]]''''' | [[Дејвид О. Расел]] – ''[[Боксер (филм од 2010)|Боксер]]''<br /> [[Дејвид Финчер]] – ''[[Социјална мрежа (филм)|Социјална мрежа]]''<br /> [[Дарен Аронофски]] – ''[[Црн лебед (филм)|Црн лебед]]''<br /> [[Браќа Коен]] – ''[[Човекот наречен храброст]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и четврто доделување на наградите Оскар|2011]]. | '''[[Мишел Азанависијус]]'''<br />&nbsp;– '''''[[Артистот]]''''' | [[Мартин Скорсезе]] – ''[[Хуго (филм)|Хуго]]''<br /> [[Александер Пејн]] – ''[[Потомци (филм)|Потомци]]''<br /> [[Вуди Ален]] – ''[[Полноќ во Париз]]'' <br /> [[Теренс Малик]] – ''[[Дрво на животот (филм од 2011)|Дрво на животот]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и петто доделување на наградите Оскар|2012]]. | '''[[Анг Ли]] '''<br />&nbsp;– ''[[Животот на Пи (филм)|Животот на Пи]]'' | [[Михаел Ханеке]] – ''[[Љубов (филм од 2012)|Љубов]]''<br /> [[Дејвид О. Расел]] – ''[[Во добро и во зло]]'' <br /> [[Стивен Спилберг]] – ''[[Линколн (филм)|Линколн]]'' <br /> [[Бен Зејтлин]] – ''[[Ѕверови на јужната дивина]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и шесто доделување на наградите Оскар|2013]]. | '''[[Алфонсо Куарон]] '''<br />&nbsp;– ''[[Гравитација (филм)|Гравитација]]'' | [[Стив Меквин (режисер)|Стив Меквин]] – ''[[12 години роб]]''<br /> [[Александер Пејн]] – ''[[Небраска (филм)|Небраска]]'' <br /> [[Дејвид О. Расел]] – ''[[Американска измама]]'' <br /> [[Мартин Скорсезе]] – ''[[Волкот од Волстрит (филм од 2013)|Волкот од Волстрит]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и седмо доделување на наградите Оскар|2014]]. | '''[[Алехандро Гонсалес Ињариту]]'''<br />&nbsp;– ''[[Човекот-птица (филм од 2014)|Човекот-птица]]'' | [[Вес Андерсон]] – ''[[Гранд хотел Будимпешта]]''<br />[[Ричард Линклејтер]] – ''[[Детство (филм)|Детство]]'' <br /> [[Бенет Милер]] – ''[[Фокскечер]]''<br /> [[Мортен Тилдум]] – ''[[Игра на имитирање]]'' |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и осмо доделување на наградите Оскар|2015]]. | '''[[Алехандро Гонсалес Ињариту]]'''<br />&nbsp;– ''[[Повратник (филм)|Повратник]]'' | [[Лени Ејбрахамсон]] – ''[[Соба (филм од 2015)|Соба]]''<br />[[Том Мекарти (режисер)|Том Мекарти]] – ''[[Под лупа (филм од 2015)|Под лупа]]'' <br /> [[Адам Макеј]] – ''[[Обложување на столетието]]''<br /> [[Џорџ Милер (режисер)|Џорџ Милер]] – ''[[Лудиот Макс: Пат на бесот]]'' |- |- | style="text-align:center;"| [[Осумдесет и деветто доделување на наградите Оскар|2016]]. | '''[[Демиен Шазел]]'''<br>&nbsp;— ''[[Ла Ла Ленд]]'' |[[Мел Гибсон]] — ''[[Гребен на спасените]]''<br>[[Бери Џенкинс]] — ''[[Месечина (филм од 2016)|Месечина]]''<br>[[Кенет Лонерган]] — ''[[Манчестер покрај море (филм)|Манчестер покрај море]]''<br>[[Дени Вилнев]] — ''[[Пристигнување (филм)|Пристигнување]]''<br> |- | style="text-align:center;"| [[Деведесетто доделување на наградите Оскар|2017]]. | '''[[Гуљелмо дел Торо]]'''<br>&nbsp;— ''[[Обликот на водата]]''<ref>[https://www.nydailynews.com/entertainment/del-toro-latest-mexican-win-best-director-oscars-article-1.3855558 Guillermo del Toro becomes latest Mexican to win best derector]</ref> |[[Пол Томас Андерсон]] — ''[[Фантомска нишка]]''<br>[[Грета Гервиг]] — ''[[Лејди Брд]]''<br>[[Кристофер Нолан]] — ''[[Динкерк (филм од 2017)|Динкерк]]''<br>[[Џордан Пил]] — ''[[Бегај (филм)|Бегај]]''<br> |- | style="text-align:center;"| [[Деведесет и прво доделување на наградите Оскар|2018]]. |'''[[Алфонсо Куарон]]''' — ''[[Рома (филм од 2018)|Рома]]'' |[[Јоргос Лантимос]] ― [[Миленичка (филм)|''Миленичка'']]<br> [[Спајк Ли]] ― ''[[Црн член на Кју Клукс Клан]]''<br> [[Адам МекКеј]] ― [[Вајс (филм)|''Вајс'']]<br> [[Павел Павликовски]] ― [[Студена војна (филм од 2018)|''Студена војна'']] |- |} == Наводи == {{наводи}} {{оскар}} [[Категорија:Оскар|Режија]] [[Категорија:Оскар за најдобар режисер|*]] sf66dl4mu548vbcc8iy5ba48lsnfnxn 0 160997 5605576 5528204 2026-08-06T06:26:18Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605576 wikitext text/x-wiki {{Royal house | name = Омејадска династија | native_name = {{lang|ar|بَنُو أُمَيَّةَ}}<br/>{{lang|ar|الأمويون}} | origin = [[Мека]], [[Арапски Полуостров|Арабија]] | parent_family = [[Banu Abd-Shams]] of the [[Quraysh]] | country = [[Омејадски Калифат]] (661–750)<br />[[Кордопски Емират]] (756–1031) | founding year = {{start date and age|661}} | founder = [[Муавија I]] | titles = [[Калифат|Калиф]] ([[Омејадски Калифат]])<br />[[Емир]] ([[Кордопски Емират]])<br />[[Калифат|Калиф]] ([[Caliphate of Córdoba|Caliphate of Cordoba]]) | cadet_branches = * [[Al-Marwani family|Marwanids]] * [[Sufyanids (Umayyad)|Sufyanids]] }} [[Податотека:Caliphate 740-en.svg|мини|Омејадскиот Калифат околу 740]] '''Омејадска династија''' ([[арапски јазик|арапски]]: بنو أمية), позната и како '''умајадска династија''' — втора од четирите исламски калифати кои биле основани по смртта на пророкот [[Мухамед]]. Нејзиното име потекнува од [[Умајад ибн Абд Шамс]], кој бил прадедо на првиот умајадски калиф. Иако првично семејството живеело односно потекнувало од градот [[Мека]], сепак градот [[Дамаск]] бил главен град на нивниот калифат. Во текот на нивното постоење, нивната империја станала десетта најголема империја на сите времиња по моќ и територија. Нивната династија била уништена од страна на [[Абасиди|Абасидската династија]] кои се преселиле кон [[Ал Анадулз]] и каде го основале [[Кордопски калифат|Кордопскиот калифат]]. Калифите опстојувале од времето на [[Мухамед]] сè до [[1924]] година, и истите биле контролирани од страна на различни династии, вклучувајќи ги [[Праведен Калифат|Праведниот Калифат]] по [[Мухамед]], Умајадскиот со седиште во [[Дамаск]] и [[Кордоба]], [[Абасиди|Абасидскиот калифат]] со седиште во [[Багдад]], [[Фатимиди]]те со седиште во [[Каиро]] и [[Османлии]]те со седиште во денешен [[Истанбул]]. == Список на Омејадски владетели == {| class="wikitable" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Омејадски Калифат''' |- !Калиф !Владеел |- |[[Муавија I]] |28 јули 661 – 27 април 680 |- |[[Јазид I|Јазид I ибн Муавија]] |27 април 680 – 11 ноември 683 |- |[[Муавија II|Муавија II ибн Јазид]] |11 ноември 683– јуни 684 |- |[[Марван I|Марван I ибн ал-Хакам]] |јуни 684– 12 април 685 |- |[[Абд ал-Малик ибн Марван]] |12 април 685 – 8 октомври 705 |- |[[Ал-Валид I|Ал-Валид I ибн Абд ал-Малик]] |8 октомври 705 – 23 февруари 715 |- |[[Сулејман ибн Абд ал-Малик]] |23 февруари 715 – 22 септември 717 |- |[[Умар ибн Абд ал-Азиз|Умар II ибн Абд ал-Азиз]] |22 септември 717 – 4 февруари 720 |- |[[Јазид II|Јазид II ибн Абд ал-Малик]] |4 февруари 720 – 26 јануари 724 |- |[[Хишам ибн Абд ал-Малик]] |26 јануари 724 – 6 февруари 743 |- |[[Ал-Валид II|Ал-Валид II ибн Јазид]] |6 февруари 743 – 17 април 744 |- |[[Јазид III|Јазид III ибн ал-Валид]] |17 април 744 – 4 октомври 744 |- |[[Ибрахим ибн ал-Валид]] |4 октомври 744 – 4 декември 744 |- |[[Марван II|Марван II ибн Мухамед]] |4 декември 744 – 25 јануари 750 |- | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Династијата завршила со соборувањето на [[Омејадски Калифат|Омејадскиот Калифат]] од страна на [[Абасиди|Абасидите]].''' |} == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Арапски династии]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Омејади|*]] [[Категорија:Историја на исламот]] bbzzt4ow25i0vdvzg7sia0ft4ner5w7 0 161329 5605577 5130290 2026-08-06T06:30:31Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605577 wikitext text/x-wiki {{ел-Андалус}} [[Податотека:La Alhambra, la joya de Granada.jpg|300px|мини|лево|Алхамбра, крепоста на Насридите во Гранада.]] '''Насридската династија''' или ''Бану Насри'' ([[арапски јазик|арапски]]: بنو نصر) била последната арапска и муслиманска династија во [[Шпанија]]. Оваа династија на власт во [[ел-Андалус]] дошла по поразот на [[Алмохади|Алмохадската династија]] во [[битка кај Лас Навас де Толоса]] во [[1212]] година. Династијата во текот на нејзиното владеење била управувана од страна на 23 емири. Крај на династијата ставиле унијата на [[Кралство Арагон]] и [[Кралство Кастиља]] во [[1492]] година. Во времето на оваа династија бил изграден замокот [[Алхамбра]]. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Насриди| ]] [[Категорија:Историја на исламот]] [[Категорија:Муслимански династии]] kxfm61y5jt9vzh6vsnyxurbtowlivg8 0 173911 5605569 5603225 2026-08-06T02:47:18Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Ναός_Παναγίας_Άξιον_Εστίν_στην_Αξιούπολη.jpg|Ναός_Παναγίας_Άξιον_Εστίν_στην_Αξιούπολη.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] поради: per [[:c:Commons:Deletion req 5605569 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Бојмица |name_local = Αξιούπολη |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Пајонија | ширина = | опис = <center>Местоположба на Бојмица во општината [[Пајонија (општина)|Пајонија]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Бојмица | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 59 | ГШ_сек = 9 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 32 | ГД_сек = 30 | ГД_прав = E }} |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постол]] |municipality = [[Пајонија (општина)|Пајонија]] |municunit = Бојмица |population = 2729 |population_as_of = 2021 |area_community = |lat_deg = 40 |lat_min = 59.9 |lon_deg = 22 |lon_min = 32.30 |postal_code = 614 00 |area_code = 23830 – 3 |licence = |image_skyline = Άγιος Δημήτριος Αξιούπολη.jpg |caption_skyline = Поглед на Бојмица |elevation = 30 }} [[Податотека:Aksiopuli old back.jpg|мини|десно|250п|Старата црква „[[Црква „Св. Димитриј“ - Бојмица|Св. Димитриј]]“]] '''Бојмица''' ({{langx|el|Αξιούπολη}}, ''Аксиуполи''; до 1927 г. ''Μποέμιτσα'', ''Боемица''<ref>{{нмс | url = http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/10442/170171 | title = Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας | access-date = 12 април 2021 | publisher = Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece}}</ref>) — гратче во [[Гуменџиско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Пајонија (општина)|Пајонија]] на [[Кукуш (округ)|Кукушкиот Округ]], Грција. До 1920-тите населението се состоело од [[Македонци|македонско]] мнозинство и [[Турци|турско]] малцинство.<ref name="Симовски">{{Симовски|2|54-55}}</ref> == Географија == Гратчето се наоѓа во областа [[Бојмија]], наречена по него, по долното течение на [[Вардар]], откако реката ќе излезе од [[Циганска Клисура|Циганската Клисура]] во [[Солунско Поле|Солунското Поле]]. Лежи на 62 км северно од [[Солун]] и на 34 км западно од [[Кукуш]]. Бојмица е на десниот брег на реката, во подножјето на планината [[Пајак (планина)|Пајак]]. Така гратчето е една од главните патни артерии во целиот регион [[Македонија (регион)|Македонија]], поврзувајќи го [[Солун]] со [[Р. Македонија]] и [[Србија]]. Сепак, современата магистрала [[Европски пат Е75|Е75]] минува по левиот брег на [[Вардар]] покрај [[Ругуновец]] (Карасуле), спроти Бојмица од другата страна на реката. == Историја == В месноста Баири, на 1,5 км северно од Бојмица и десно од патот за [[Извор (Гуменџиско)|Извор]] е откриена архаична [[некропола]], прогласена за заштитен археолошки споменик во 1994 г.<ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=11817&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/43984/2309/28-9-1994 - ΦΕΚ 845/Β/14-11-1994 | access-date = 29 јуни 2018 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archivedate = 25 септември 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200925190709/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=11817&v17= }}</ref> === Во Отоманското Царство === Луѓето отсекогаш биле привлечени кон поволностите кои Вардар ги нудел како патна артерија, и областа Бојмија е населена уште од [[праисторија]]та. Според преданијата, селото Бојмица е создадено некаде околу 1700 г. со спојување на три македонски села во областа. Околу 1760 г. во Бојмица се доселиле иселеници од селото [[Драчко]] во [[Берско]], а во 1822 г. и се доселиле семејства од [[Негуш]], побегнати по разорувањето на градот од [[Мехмед Емин Али-паша|Мехмед Емин-паша]] во [[Негушко востание|Негушкото востание]]. Во 1843 г. отоманската власт им дала дозвола на бојмичани да подигнат црква, по што веднаш почнала изградбата на „[[Црква „Св. Димитриј“ - Бојмица|Св. Димитриј]]“, завршен во 1859 г. Црквата е живописана меѓу 1860 и 1862 г. од познатиот зограф [[Маргарит Ламбу]] од [[Кулакија]]. Кон крајот на XIX век [[Грчка пропаганда во Македонија|грчката пропаганда]] почнала да прави обиди за наложување. Првото грчко училиште во селото е отворено во 1894 г. [[Боривое Милоевиќ]] забележува дека околу 1890 г. 25 куќи од [[Древено (Гуменџиско)|Древено]] се преселиле во Бојмица, бегајќи од зулумите на Турците од [[Карасинанци]] и [[Мајадаг]].<ref>{{Милоевиќ|102}}</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. во ''Богемица'' (Boghémitza) имало 85 домаќинства од 58 жители [[муслимани]] и 348 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|170 – 171}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Бојмица имала 1.220 жители [[Македонци]] христијани и 625 жители [[Турци]].<ref>{{МЕС|152|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_05.htm}}</ref> На почетокот на XX век поголемиот дел од жителите се откажале од [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] и прешле под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Во Бојмица сега работела и [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во ''Бајлишта'' (Baïlichta) имало 1.080 [[Македонци]] егзархиски и 280 Македонци патријаршисти, а во селото работеле и бугарско и грчко училиште.<ref name="БИМ" /><ref>{{Бранков|194 – 195}}</ref> Во 1905 г., според [[Крсте Петков Мисирков]], село Бојмица било македонско со 300 куќи.<ref>{{Мисирков}}</ref> Во стопанскиот живот на населението главна улога имаат два географски чинитела — големата река Вардар и ајдучката планина [[Пајак (планина)|Пајак]]. Така бојмичани од стари времиња биле раздвоени меѓу трговијата и ајдутството – во една народна песна се пее „поминаа, заминаа лоши луѓе арамии, арамии Бојмичани“.<ref>[http://www.liternet.bg/folklor/sbornici/osinin_2/82.htm Осинин, Димитър. „Заплакала е гората. Народни хайдушки песни“].</ref> Самото име ''Бојмица'' се смета за одраз на ајдучкиот нарав на населението. На крајот од XIX век многу бојмичани се занимавале со ајдутство од Пајак, меѓу кои најпознат бил Апостол Терзиев од стариот бојмички род Терзиевци, кој потоа стапил во редовите на [[ВМОРО]] и се прославил како [[Апостол Петков]] „Ениџевардарското Сонце“, легендарен заштитник на македонштината во [[Ениџевардарско]] и [[Гевгелиско]]. Населението зело активно учество во отпорот на ВМОРО против турската власт и [[Грчка вооружена пропаганда во Македонија|грчките и гркоманските андарти]]. Револиционерниот комитет во Бојмица е образуван уште во 1896 г., а негов претседател бил учителот Филип Димитров, родум од Леринско.<ref name="Докторов.51">„Борбите в Македония – Спомени на отец Герасим, Георги Райков, Дельо Марковски, Илия Докторов, Васил Драгомиров“, Борис Йорданов Николов, ИК „Звезди“, 2005, стр. 51, ISBN 954-9514-56-0</ref> Селото настрадало во [[Валандовска афера|Валандовската афера]]. Бојмичани учествувале и во [[Илинденско востание|Илинденското востание]], а потоа на 23 ноември 1903 г. селската чета војувала со редовна турска војска. Во 1910 г. во Бојмица е создадена турска чета на чело со Тефик Мехмедов за дејства против македонските и грчките чети.<ref>Дебърски глас, година 1, брой 49, 6 март 1910 г., стр. 3.</ref> По податоци на Егзархијата во 1910 г. Бојмица имала 350 семејства сочинети од 978 жители Македонци, 379 Турци, 128 Роми (116 чифлигари) и имала две цркви.<ref name="БИМ" /><ref>[[Христо Шалдев|Шалдев, Христо]]. Областта Боймия в Югозападна Македония. Македонски преглед, 1930, 6:1, стр. 61 – 69.</ref> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) вели дека пред Балканските војни во Боjмица имало 180 македонски христијански 100 турски куќи.<ref>{{Милоевиќ|29}}</ref> === Во Грција === [[Податотека:BASA-1782K-3-90-34a Cropped.jpg|мини|250п|Млади од Бојмица во 1920-тите]] За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] на 22 октомври 1912 г. Бојмица е окупирана од грчка војска. Новата власт започнала систематски терор врз секоја пројава на македонска национална свест. Десетици жители се апсени и држени без пресуда во солунскиот затвор [[Еди-куле (Солун)|Еди-куле]] затоа што учествувале во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринското ополченство]], па дури и само затоа што не сакале да се кажат Грци. Дури на 15 февруари 1914 г. ослободени се 14 бојмичани. 338 семејства од Бојмица, [[Баровица]], [[Бугариево]], [[Гаваљанци]] и други села се пријавиле во рускиот конзулат во Солун за иселување. Во 1913 г. по конечното исцртување на грчко-српската граница, во Бојмица се доселиле многу [[гркомани|гркомански]] семејства од Гевгелија и Гевгелиско, а Македонците продолжиле да се иселуваат. Таа година населението броело 1.516 жители.<ref name="Симовски" /> Во извештај од Солун во април 1914 г. бугарскиот дипломат Сократ Тодоров забележал: {{цитатник|Секојдневно пристигнуваат во Солун цели карвани бегалци од [[Ругуновец|Кара Суле]], [[Дабово]], Бојмица, [[Куфалово]] и [[Мачуково]].<ref>Даскалов, Георги. „Българите в Егейска Македония – мит или реалност“. София, 1996, стр.145.</ref>}} Во [[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]] во Бојмица се сместени штаб и војници на [[антанта]]та, кои значително придонеле за осовременувањето на градот. Французите го поместиле течението на [[Бојмичка Река]], направиле современ пазар и направиле теснолинејка, искористивајќи стари шини од париската трамвајска мрежа. Во 1914 г. во Бојмица дошле првите [[Грци|грчки]] доселеници од [[Источна Тракија]], и тоа од подрачјата на [[Мидија]] и [[Чаталџа]]. Во 1919 г. дел од нив се вратиле во Источна Тракија, но повторно се иселиле во 1924 г. со грчко-турската размена на население по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. Првите доселеници од [[Понд]] стасале во Бојмица во 1919 г., проследени од големиот бран предизвикан од [[Грчко-турска војна (1919-1922)|Грчко-турска војна]] (1922–1924) од подрачјето на [[Трапезунд]], [[Гиресун|Керасунд]] и Триполи. Во 1920 г. во Бојмица се попишани 1.595 лица.<ref name="Симовски" /> Во 1923 г. во Бојмица се доселиле неколку [[Власи|влашки]] семејства од селото [[Голема Ливада]], како и уште гркомански семејства од Гевгелија. Покрај тоа, многу грчки војници од јужните краишта на државата останале во гратчето по крајот на Првата светска војна. Во 1924 г. од Бојмица по официјален пат во Бугарија се иселиле 183 македонски семејства (536 лица), а 20 семејства се преселиле во Гевгелија. Така, по многубројните преселби, луѓето со грчка национална свест станале мнозинство во паланката. Во април 1923 г. чета од 12 лица на обновената [[ВМРО]] под команда на војводата Стефанов кај Бојмица влегла во 6-часовна битка со грчка жандармерија и војска. Двајца македонски четници се самоубиле за да не бидат фатени живи, а останатите пробиле пат низ блокадата. Од грчка страна имало шест жртви. По борбата, грчките војници и жандармеријата ги претресле сите околни македонски села куќа по куќа, за ја најдат исчезнатата македонска чета. Над 230 Македонци (мажи и жени) се уапсени и фрлени во затворите, но Грците не успеле да им ја надат трагата на четниците. На 1 јануари 1927 г. Бојмица е преименувана во Аксиуполи, во превод ''вардарски град''. [[Податотека:Macedonian Museums-59-Fysikhs Istorias Ajioypolhs-258.jpg|мини|250п|Природонаучниот музеј во Бојмица]] Со почетокот на [[Грчко-италијанска војна|Грчко-италијанската војна]] во 1940 г. теророт над Македонците во Бојмица повторно се засилил, па многу семејства, сметани за „недоверливи“, се принудени да се иселат, како што бил случајот со 70-годишниот Андон Стојанов и неговото семејство. Во [[Народноослободителна борба во Егејска Македонија|Втората светска војна]] на 8 април 1941 г. во Бојмица влегла германска војска, но гратчето останало под грчка управа и не е присоединето кон [[Бугарија]]. Во извештајот изготвен по германска наредба во 1941 г. е утврдено дека во Бојмица сè уште живееле 30 македонски семејства со 150 лица. Во останатите околни села состојбата била ваква: во [[Оризарци]] останале 32 семејства (152 лица), [[Шљопинци]] имало 6 семејства (30 лица), [[Сехово]] било со 20 семејства (100 лица) и [[Горгопик]] со 52 семејства (280 лица). За време на [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]] многу од жителите на соседните села се преселиле во Бојмица. Така наполно е иселено селото [[Древено (Гуменџиско)|Древено]], и речиси сосема е иселена големата влашка паланка [[Голема Ливада]]. Во гратчето има [[Природонаучен музеј (Бојмица)|природонаучен музеј]] чии поставки вбројуваат меѓу најдобрите во цела Грција.<ref name="Τουριστικός Οδηγός Κιλκίς">{{нмс | url = http://www.kilkis.org/axioupoli-natural-history-museum | title = Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Αξιούπολης | access-date = 22 јануари 2018 | publisher = Τουριστικός Οδηγός Κιλκίς | цитат = | език = | архив_дата = 23 јануари 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180123072419/http://www.kilkis.org/axioupoli-natural-history-museum }}</ref><ref name="Museums of Macedonia">{{нмс | url = http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Anthropological_and_Nat_History/Fysikhs_Istorias_Ajioypolh.html | title = Natural History Museum – Axioupoli | accessdate = 22 јануари 2018 | publisher = Museums of Macedonia | archivedate = 18 август 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090818000702/http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Anthropological_and_Nat_History/Fysikhs_Istorias_Ajioypolh.html }}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+ Месности во Бојмица преименувани со службен указ на 31 јули 1969 г. ! Име !! Грчки !! Ново име !! Грчки !! Опис |- || Бајрам<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> || Μπαϊράμι || Ламбри || Λαμπρή<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1049}}</ref> || возвишение на [[Пајак (планина)|Пајак]] на ЈЗ од Бојмица (125,2 м)<ref name="Ген"/> |- || Баири<ref name="Ген"/> || Μπαΐρια || Херса || Χέρσα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајак на З од Бојмица <ref name="Ген"/> |- || Салта<ref name="Ген"/> || Σούλτα || Рема ти Кирас || Ρέμα τής Κυράς<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на З од Бојмица <ref name="Ген"/> |- || Вардарџик<ref name="Ген"/> || Βαρδατζίκι || Микрос Аксиос || Μίκ. Άξιός<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на Ј от Бојмица<ref name="Ген"/> |- || Заново<ref name="Ген"/> || Σάνοβον || Санос || Σανός<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на ЈИ од Бојмица, по десниот брег на [[Вардар]]<ref name="Ген"/> |- || Дабово<ref name="Ген"/> || Ντάμποβον || Стани || Στάνη<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност на ЈИ от Бојмица и на СИ от [[Дабово]], по левиот брег на Вардар<ref name="Ген"/> |- || Голи Буруну<ref name="Ген"/> || Γκόλι Μπουρνού || Митери Врахи || Μυτεροί Βράχοι<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајак на СЗ од Бојмица<ref name="Ген"/> |- || Секор<ref name="Ген"/> или Сайкар<ref name="ЮНА">{{ЮНА 50}}</ref> || Σαϊκάρ || Тахидромос || Ταχυδρόμος<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на С од Бојмица<ref name="Ген"/> |- || Студена Вода<ref name="Ген"/><ref name="ЮНА"/> || Στούντινα Βόντ || Крионери || Κρυονέρι<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на СЗ од Бојмица, десна притока на [[Коџа Дере (притока на Вардар)|Коџа Дере]]<ref name="Ген"/> |- || Узун Буруну<ref name="Ген"/> || Ούζούν Μπουρουνοΰ || Митарас || Μυταράς<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајакна С од Бојмица<ref name="Ген"/> |- || Вале Педиклос<ref name="Ген"/> || Βάλε Πεδικλός || Кохлияс || Κοχλίας<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на Ј од [[Древено (Гуменџиско)|Древено]]<ref name="Ген"/> |- || [[Циганска Клисура|Ченгене Дервент]]<ref name="Ген"/> || Στενά Τσιγκανέ Δερβέν || Гифтоперасма || Γυφτοπέρασμα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || клисура на Вардар на С од Бојмица<ref name="Ген"/> |- || [[Добромир (Гуменџиско)|Добромир]]<ref name="Ген"/> || Ντόμπρο Μίρ || Галини || Γαλήνη<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || поранешно село на Пајак на С од [[Извор (Гуменџиско)|Извор]]<ref name="Ген"/> |- || Сари Меше<ref name="Ген"/> || Σαρή Μεσέ || Хрисодендро || Χρυσόδενδρο<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајак на С од Извор (347,7 м)<ref name="Ген"/> |- || Капан<ref name="Ген"/> || Καπάν || Скепастон || Σκεπαστόν<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајак на СЗ од Извор<ref name="Ген"/> |- || Курт<ref name="Ген"/> || Κούρτ || Ликорема || Λυκόρεμα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река на Пајак, лева притока на Коџа Дере<ref name="Ген"/> |- || Извор<ref name="Ген"/> || Ίσβερον || Пиги || Πηγή<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || врв на Пајак на СЗ од Бојмица и на ЈЗ од Извор (807 м)<ref name="Ген"/> |- || Црнок<ref name="Ген"/> || Τσερνόκ || Мавропетра || Μαυρόπετρα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајак на СЗ од Бојмица и на З од Извор<ref name="Ген"/> |- || Картал Таш<ref name="Ген"/> || Καρτάλ Τάς || Аеторахи || Άετοράχη<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || возвишение на Пајак на СЗ од Бојмица и на СЗ од Извор (429 м)<ref name="Ген"/> |} == Население == {{Пописи-ЕМ|2.237|2.738|3.564|3.155|3.229|2.981|3.275|2.897|2.729}} == Знаменитости == * „[[Црква „Св. Димитриј“ - Бојмица|Св. Димитриј]]“ — македонска црква од 1859 г. * „[[Црква „Пресвета Богородица Достојно ест“ - Бојмица|Пресв. Богородица Достојно ест]]“ — изградена од грчки доселеници во 2000 г. * [[Природонаучен музеј (Бојмица)|Природонаучен музеј]] == Личности == * [[Апостол Петков]] — [[ајдутство|ајдутин]] и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Поврзано == * [[Бојмија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Axioupoli}} {{Пајонија (општина)}} [[Категорија:Бојмица]] 093uk0u1vgrfdc7s124cpdurbohjhus 0 201116 5605562 5080685 2026-08-06T00:28:48Z Buli 2648 5605562 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Османлиска опсада на Солун |image= [[Податотека:Saloniki City Walls 2.jpg|300п]] |caption= Градските ѕидини на Солун |partof=[[Османлиско-византиски војни]] и [[Османлиско-венецијански војни]] |date=1422–1430 |place=[[Солун]] |result=Османлиска победа |combatant1={{знаме|Byzantine Empire}} (1422–23)<br />{{знаме|Venice|name=Republic of Venice}}(1423–30) |combatant2={{знаме|Ottoman Empire|1383}} |casualties1=2000-7000 |casualties2=непознато }} '''Опсадата на [[Солун]]''' од страна на [[Османли]]те се одвила од [[1422]] година до [[1430]] година. Опсадата била успешна за Османлиите, кои биле раководени од страна на [[Мурат II]]. По [[битка кај Анагора|Битката кај Анкара]], [[Османлиски султанат|Османлискиот султанат]] влегол во криза. Синовите на [[Бајазит I]] започнале војна за престолот. [[Византија]] од друга страна го искористила ова, успевајќи да го врати [[Солун]] под своја надлежност. Градот Солун бил голем центар во [[Византија]], и втор по големина по [[Цариград]]. По доаѓањето на власт на [[Мурат II]], тој сакал да се одмазди на Византија главно поради тоа што таа била еден од потикнувачите на граѓанската војна која се создала во султанатот. Така, на пристаништето на Солун, Мурат се нашол во [[1422]] година.<ref>John Julius Norwich, ''Byzantine: The Decline and Fall'' (Alfred A. Knopf Pub.: New York, 1998) p. 394</ref> За да се заштити подобро, Византија и го дала градот на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]].<ref>John Julius Norwich, ''A History of Venice'' (Alfred A. Knopf Pub.: New York, 1982) p. 343</ref><ref>Mango, Cyril. The Oxford History of Byzantium. 1st ed. New York: Oxford UP, 2002. pg 277</ref> Турците својата опсада ја одржиле до [[1430]] година кога го нападнале градот а потоа и го зазеле.<ref>Lord Kinross, ''The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire'', p. 85</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Османлиско-византиски војни}} {{Отоманско-венецијански војни}} {{Поголеми османлиски опсади}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Солун }} [[Категорија:Византиско-османлиски војни]] [[Категорија:Опсади на Византија]] [[Категорија:Опсади на Отоманското Царство]] [[Категорија:Судири во 15 век]] [[Категорија:Отоманското Царство во 15 век]] [[Категорија:Византија во 15 век]] [[Категорија:Средновековен Солун|Опсада]] [[Категорија:Османлиски Солун|Опсада]] [[Категорија:Европа во 1430 година]] rc2ww60y5qtxesg7aix3o8t2rtzgqlv 0 203598 5605475 5602599 2026-08-05T15:32:59Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5475656 на Bjankuloski06 5605475 wikitext text/x-wiki <!-- ********************************************************************* * * * * * ВЕ МОЛАМ НЕ ГО БРИШЕТЕ СЕГАШНИОТ ТЕКСТ * * АКО ИМАТЕ НОВИ ПОДАТОЦИ, ДОДАЈТЕ ГИ НА СООДВЕТНОТО МЕСТО * * * * * ********************************************************************* --> {{Infobox character | colour = #DEDEE2 | name = Херкул Поаро | image = <!-- нема никаква слободна слика на ризницата --> | caption = | first = ''[[Мистериозната афера во Стајлс]]''<!-- веројатно е лош превод, преведете го ако знаете: The Mysterious Affair at Styles --> | last = ''[[Завеса (роман)|Завеса]]'' | cause = Смртта на ликот | alias = | gender = Машки | age = | born = | death = | nationality= [[Белгијци|Белгиец]] | occupation = Приватен детектив<br /> {{·}}Поранешен пензиониран детектив<br />{{·}}Поранешен [[полицаец]] | title = | family = | spouse = | religion = Христијанство ([[Католицизам|Католик]]) | profession = [[Полицаец]] | siblings = | episode = | portrayer = [[Дејвид Суше]]<br />[[Питер Устинов]]<br />[[Алберт Фини]] | creator = [[Агата Кристи]] }} '''Херкул Поаро''' — книжевен белгиски детектив, кој го создала [[Агата Кристи]]. Заедно со [[Госпоѓица Марпл]], Поаро е еден од најпознатите стари ликови на Агата Кристи и се појавува во 33 новели и 51 расказ, кои биле објавени помеѓу 1920 и 1975 година. Поаро е прикажан на екранот, за потребите на филмот и телевизијата, од различни глумци, вклучувајќи ги и [[Алберт Фини]], [[Питер Устинов]], [[Јан Холм]], [[Тони Рандал]], [[Алфред Молина]] и [[Дејвид Суше]]. == Краток преглед == === Влијанија === Името му е изведено од двајца други книжевни детективи во тоа време: Херкул Попо на Мари Белок Лаундес (Marie Belloc Lowndes' Hercule Popeau) и Господин Поаро на [[Френк Ховел Еванс]] (Frank Howel Evans' Monsieur Poiret), пензиониран белгиски полицаец кој живеел во Лондон<ref>{{cite web|url=http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=5054 |title=Agatha Christie (1890–1976) |access-date=6 September 2006 |first=Chris|last= Willis|location=London Metropolitan University}}</ref>. Очигледно е влијанието на [[Артур Конан Дојл]] врз почетните раскази на Кристи со Поаро. Во Автобиографијата, Кристи признава: „Пишував по теркот на [[Шерлок Холмс]] - чуден детектив, со инспектор Јап ко помошник, кој е пак инспириран од детективот на Скотланд Јард – Лестрад<ref>Репродуцирано како „Вовед“ во {{harvnb|Christie|2013}}</ref>. Конан Дојл пак, признава дека своите детективски раскази ги засновал врз моделите на [[Едгар Алан По]] и својот лик, Шерлок Холмс, го засновал врз Џозеф Бел, кој, според неговите замисли за рационалност, се потпира на своите „мали, сиви мозочни клетки“ - одлика која е типична и за Поаро . Поаро има и впечатлива сличност со книжевниот детектив на Масон (A. E. W. Mason) – инспекторот на француската безбедност [[Ханауд]], кој првпат се појавил во 1910 година во новелата [[На вилата Розе]], шест, односно десет години пред да излезе првата новела со Поаро. Поаро на Кристи е [[Белгиец]]. За разлика од претходно споменатите модели, ликот на Поаро на Кристи е резултат на нејзиниот прв развој на еден детектив во првата книга напишана во 1926 година (иако објавена во 1920 година). Не само што беше интересна неговата белгиска националност поради окупацијата на Белгија од Германија (што овозможи соодветно објаснување зошто толку обучен детектив нема работа и е достапен за решавање на мистерии на англиско тло), туку и во времето на пишувањето на Кристи, се сметало дека е патриотски да се изразуваат симпатии спрема Белгијците, откако инвазијата на нивната земја го конституираше британското [[casus belli]] за влез во [[Првата светска војна]], а британската воена пропаганда го нагласува [[Насилството врз Белгија]].<ref>{{cite book|author=Horace Cornelius Peterson|title=Propaganda for War. The Campaign Against American Neutrality, 1914–1917|url=https://books.google.com/books?id=PkJbnQEACAAJ|year=1968|publisher=Kennikat|isbn=9780804603652}}</ref> === Популарност === Неговото прво објавено појавување беше во [[Мистеријата во Стајлс|Мистеријата во Стајл]] (објавена во 1920 година), а последното во [[Завеса]] (објавена во 1975 година, една година пред смртта на Кристи). На објавувањето на оваа новела, Поаро беше единствениот книжевен лик кому му беше објавен некролог во [[Њујорк Тајмс]]<ref>{{cite web |url=http://uk.agathachristie.com/story-explorer/characters/poirot/ |title=Poirot |publisher=Official Agatha Christie website |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412131601/http://uk.agathachristie.com/story-explorer/characters/poirot/ |archive-date=12 April 2010 |access-date=10 June 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Hercule Poirot is Dead; Famed Belgian Detective; Hercule Poirot, the Detective, Dies |first=Thomas |last=Lask |date=6 August 1975 |page=1 |work=[[The New York Times]] |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0E10F63A5E157493C4A91783D85F418785F9}}</ref>; 6. Август, 1975 година „Херкул Поаро е мртов; познатиот белгиски детектив". До 1930 година, Поаро на Агата Кристи беше „неподнослив“, а до 1960 година, тој беше „омразен, бомбастичен, заморен, егоцентричен, мал подлизурко“. Сепак публиката го сакаше, а Кристи одбиваше да го тргне овој лик, тврдејќи дека должност и е да продолжи со тоа што го сака публиката, а тоа што публиката го сакаше беше Поаро.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=5054 |title=Agatha Christie (1890–1976) |date=16 July 2001 |access-date=10 June 2013 |first=Chris |last=Willis |encyclopedia=The Literary Encyclopedia |publisher=The Literary Dictionary Company |issn=1747-678X}}</ref> === Изглед и лични атрибути === Еве како капетанот [[Артур Хастингс]] за првпат го опишува Поаро: „Тој беше едвај повеќе од пет стапки и четири сантиметри висок, ама имаше голема гордост. Главата му беше како во форма на јајце и секогаш ја замавнуваше малку на едната страна. Мустаќите му беа многу цврсти и војнички. Дури и сè од неговото лице да беше покриено, мустаќите и розовиот нос ќе му беа видливи.{{sfn|Christie|1939}} Педантноста на неговата облека беше речиси неверојатна; мислам дека дамка од прашина би му задала поголема болка отколку рана од куршум. Сепак, овој премногу отмен мал човек, кој за жал лошо накривнуваше, во ова време беше еден од најславните членови на белгиската полиција“. Еве како Агата Кристи го опишува Поаро во „Убиство во Ориент Експрес“ на првите страници: „Со чекор што водеше до автомобилот за спиење, одеше млад француски поручник, во раскошна униформа, заедно со мало човече (Херкул Поаро), пригушено до уши, на кое ништо не беше видливо, освен розово носе и две линии од нагоре-закосените мустаќи". Во подоцнежните книги, накривнувањето не се споменува, за што се претпоставува дека било привремена повреда од војната. Поаро има темна коса, која во подоцнежниот дел од животот си ја бојадисува (иако многу од неговите инкарнации на екран се претставени со седа коса) и зелени очи, кои постојано се опишувани дека „блескаат како на мачка“, кога ќе се сети нешто. Почесто се споменувани и неговите кожни чевли, кои често се комични за читателите. Изгледот на Поаро, кој за време на почетокот на неговата кариера се смета за префинет, подоцна е целосно надвор од мода. Помеѓу најзначајните лични атрибути на Поаро е чувствителноста на неговиот стомак: „Авионот се спушти полека. „Мојот стомак,“ помисли Поаро и решително си ги затвори очите“. Тој пати од морска болест, а во „Смрт во облаците“ смета дека неговата воздушна болест го спречила да биде повнимателен во времето на убиството. Поаро е екстремно точен и носи [[часовник]] речиси до крајот на својата кариера. Тој е префинет и во врска со своите лични финансии, претпочита да чува банкарска сметка од 444 фунти, 4 шилинзи и 4 пени{{sfn|Christie|2013a}} === Методи === Во „Мистеријата во Стајлс“, Поаро дејствува како прилично конвенционален детектив, кој се заснова врз траги и се потпира на логиката, што е прикажано и во неговиот речник со две фрази: употребата на [[малите сиви мозочни клетки]] и „ред и метод’’.{{sfn|Christie|2004b}} Освен во „Убиство на синџири“, каде тој во најголем дел се заснова на траги, Поаро исмејува детектив соперник, кој се сосредоточува само на традиционалната патека на траги што се основала во детективската проза по примерот на Шерлок Холмс: отпечатоци од нозе, раце и пепел од пура. Од овој аспект, тој себеси се прогласува за психолошки детектив, кој не дејствува со целосно истражување на местото на злосторството, туку со навлегување во природата и на жртвата и на убиецот. Главно за неговото однесување во подоцнежните новели е подвлечената претпоставка дека одредени злосторства можат да ги извршат само одредени типови на луѓе. Методите на Поаро се засноваат врз разговор со луѓето. Во првите новели, тој често се поистоветува со улогата „Папата Поаро“ , исповедувач, особено на младите жени. Подоцна тој слободно и лаже за да стекне доверба од други ликови, или измислувајќи своја причина за заинтересираност во случајот или извинување за испрашувањето. Поаро сака и да се појавува како странец и пооттуѓен за луѓето да го потценат. Тој признава: „ Вистина е дека можам да го зборувам точниот граматички англиски. Ама пријателе, да се зборува лош англиски многу е од помош. Ги тера луѓето да те презираат. Тие си велат – странец – дури не може ни да зборува соодветно англиски. Затоа се фалам!“ Англичанец е, вели тој, „човек кој мисли повеќе за себеси, отколку што навистина вреди.‘’ Во подоцнежните новели, Кристи често го користи зборот mountebank (шарлатанствува), кога Поаро е проценет од други ликови како [[шарлатан]] или измамник. Сите овие техники му помагаат на Поаро да ја постигне својата основна цел: „Во долгата трка, без разлика дали е лага или вистина, луѓето се врзани да се откријат...“ == Ликови што се среќаваат == === Артур Хастингс === Хастингс првпат го запознава Поаро за време на годините кога бил приватен детектив во Европа, речиси веднаш откако тие двајца пристигнуваат во Англија. Тој му станува долгогодишен пријател на Поаро и се појавува во многу од новелите и расказите. Поаро го смета Хастингс за кутар приватен детектив, кој не е многу интелигентен, ама сепак е од помош што на свој начин ќе биде измамен од криминалот и што не знаејќи се сопнува од вистината. Хастингс се жени и има четири деца – двајца синови и две ќерки. Мора исто така што се спомне дека Хастингс е човек кој е многу храбар кога патот ќе се отежне, се соочува со смрт наспрема Големата четворка, а поседува и непоколеблива лојалност наспрема Поаро. Меѓутоа, кога е присилен да избере помеѓу Поаро и својата жена во новелата, тој избира да го предаде Поаро на Големата четворка, за тие да не ја мачат и убијат неговата жена. Сепак подоцна, му кажува на Поаро да ја избегне стапицата. Овие двајца се неразделив тим, додека Хастингс не ја запознае Дулче Дувен, убава артистка, двојно помлада од него, и не се омажи со неа. Подоцна тие се преселуваат во Аргентина, оставајќи го Поаро „мноогу несреќен“. Поаро и Хастингс се обединети во „Завеса“ – последниот случај на Поаро, а порано беа обединети во „Убиствата по азбучен ред“ и „Нем сведок“, кога Хастингс пристигнува во Англија по работа. === Ариадна Оливер === Детективот романописец на Агата Кристи, Ариадна Оливер е хумористична карикатура сама по себе. Како и Агата Кристи, таа не го сака детективството, туку е најпозната по пишувањето – во нејзините случаи се наоѓа финскиот приватен детектив Свен Хјерсон. Никогаш не е спомнат нејзиниот сопруг, но знаеме дека таа мрази алкохол и појавување во јавност и има голема страст кон јаболките. Таа има навика постојано да си ја менува фризурата, а секое нејзино појавување е со убава облека и шапки. Има слугинка по име Марија, која спречува јавното обожавање да и’ биде товар на нејзината господарка, ама не прави ништо за да ја спречи таа да не им биде товар на другите. Има објавено над 56 новели и не сака кога луѓето ги менуваат нејзините ликови во приказната. Таа е и единствената во средината на Поаро што има забележано дека „не е вообичаено пет или шест луѓе да бидат во центар на вниманието коага личност Б е убиена, а сите имаат мотив за да ја убијат личноста Б“. Првпат го запознава Поаро во „Отворени карти“ и оттогаш постојано го задева. === Госпоѓица Лемон === Секретарката на Поаро, госпоѓица Фелисити Лемон има малку човечки слабости. Единствените две грешки што ги има направено се грешка при пишување за време на случувањата на Хикори Дикори Док и погрешно пратена електронска пошта за електрична сметка, иако во нејзина одбрана е што била загрижена за чудните настани, кои ја опкружувале нејзината сестра во тоа време. Поаро неа ја опишува како „неверојатно грда и неверојатно ефикасна. Сè што ќе спомнела како вредно за размислување, обично било вредно за размислување.“ Таа е експерт скоро во сè. Некогаш работела за владиниот агент филантроп [[Паркер Пјун]]. Дали е ова за време на некое од бројните повлекувања на Поаро или пред таа да влезе во негова служба не е познато. Во [[Време за Агата Кристи]], таа е одиграна од британската глумица [[Ангела Истерлинг]], додека пак во [[Поаро на Агата Кристи]] , од [[Паулина Морган]]. === Главен инспектор Јап === Јап е инспектор од [[Скотланд Јард]] и се појавува во многу раскази, пробувајќи да ги реши случаите на кои работи Поаро. Јап е дружељубив, бучен и понекогаш безобѕирен човек по природа, а неговиот однос со буржоаскиот Белгијанец е еден од најчудните делови од светот на Поаро. Тој го запознал Поаро во Белгија, 1904 година, за време на војната, а подоцна оваа година се пријавил пак во војската за да се фати криминалец познат како баронот Алтара. Тие се среќаваат и во Англија, каде Поаро често му помага на Јап да реши случај за посебни услуги за возврат, кои најчесто се случаи за кои се интересира Поаро. == Животот на Поаро == === Семејство и детство === [[Податотека:2011-07-26 Belgique - Ellezelles - Hercule Poirot 002.jpg|мини|Статуа на Поаро во Елезел, Белгија]] Тешко е да се извлече конкретен заклучок за семејството на Поаро, поради фактот што тој често дава неточни информации за себеси или за неговото минато, за да му помогнат да собере информации што се важни за конкретен случај. Во поглавјето 21 од „Убиството на Роџер Акројд“, читаме дека тој зборува за хендикепиран внук - за да дознае за заводите за рехабилитација. Во „Нем сведок“, тој не восхитува со приказните за својата стара мајка инвалид, за да ги испраша локалните медицински сестри. Во „Големата четворка“, Хастингс верува дека се запознава со Ахил Поаро, кој бил попаметниот брат на Поаро. Во оваа прилика, Ахил е всушност самиот Поаро преправен (во поглавје 18 Поаро зборува дека го пратил Ахил „назад во земјата на митовите“), ама ова не покажува сигурно сека Поаро нема брат, па дури и брат наречен Ахил. Можеби имал брат близнак, кој умрел пред многу време во Белгија. Каков било доказ во врска со Поаро, за кој самиот Поаро е извор, воопшто не е веродостоен. Ахил Поаро го споменува и доктор Бартон во „Маките на Херкул“. Овде Поаро наведува дека има брат по име Ахил „само за кратко време“, така што постоењето на неговиот брат не е потврдено ниту од самиот Поаро. Врз основа на тоа дека тој бил активен во полициските сили на Брисел до 1893 година, може да се претпостави дека би е роден во 1870-тите години и би имал околу четириесет години во времето на почетокот на Првата светска војна. Извадок од писмо во „Големата четворка“ доставува можни информации за раѓањето на Поаро и детството во или во близина на градот [[Спа, Белгија]]: „Но не отидовме во самиот Спа. Скршнавме од самиот пат и свртевме во стрмните ридови, додека не стигнавме до изолирана бела вила високо на ридот". Строго е укажано дека ова „мирно повлекување во Ардените“ во близина на Спа е домот на Поаро и дека Поаро можеби е роден или пак израснал таму. Од друга страна пак, Поаро работел на тајна задача во тоа време и можеби намерно или несвесно го навлекол Хастингс на погрешен заклучок за неговата поврзаност со оваа област. Ова е целосно нејасно, бидејќи Поаро се смета дека бил стар истоштен човек, дури и во првите новели, а во Автобиографијата Кристи признава дека го замислувала веќе како стар човек во 1920 година. (Во тоа време, секако, таа немала поим дека ќе продолжи да пишува книги со Поаро уште многу декади). Поаро е римо-католик по раѓање и го задржува силното чувство на католички морал понатаму во животот. Не се знае повеќе за детството на Поаро од тоа што еднаш во „Трагедија во три чина“ спомнал дека потекнува од големо семејство со малку пари. Во „Однесено во поплавата“ тврди дека дадилки го израснале и школувале, зголемувајќи ја можноста дека тој (и другите браќа и сестри ако ги имал) биле сирачиња. === Годините на Поаро во полицијата === „Густав не е полицаец. Сум се справувал со полицајци цел живот и знам. Може да помине како детектив кај лаик, но не кај човек кој и самиот бил полицаец“ – Херкул Поаро, 1940 година. Како млад, Поаро се приклучил на белгиската полиција. Многу малку во делото на Кристи се споменува за овој дел од неговиот живот, ама во „Лавот од Немеан“ (1939 година), самиот Поаро укажува на негов белгиски случај во кој „богат производител ја отрул својата жена за да биде слободен да се ожени со секретарката“. Не знаеме дали овој случај успешно завршил или не, Поаро може и да лаже за да создаде одреден ефект кај личноста на која и’ зборува, така што овој доказ не е веродостоен. Инспекторот Јап дава вовед во кариерата на Поаро со белгиската полиција, кога му го претставува на колега: „Сте ме слушнале да зборувам за господинот Поаро? Во 1904 година работевме заедно на случај. Ах, тоа беа времиња. А се сеќавате ли на баронот Алтара? Никаквец! Им бегаше од контрола на пола од полицијата во Европа. Но го фативме во Антверпен – благодарение на господинот Поаро". Можеби ова е доволен доказ да се претпостави дека полициската кариера на Поаро била успешна. Во краткиот расказ „Чоколадна кутија“ во 1923 година, Поаро му полага сметка на капетанот [[Артур Хастингс]] за тоа што го смета за негов единствен неуспех. Поаро признава дека не успеал да реши злосторство „безброј“ пати: „Ме викаа многу доцна. Многу често други луѓе, работејќи на истата задача, стигнуваа први. Двапати бев болен, тому кога бев на работ на успехот." Сепак, тој го смета случајот „Чоколадната кутија", кој се одвивал во 1893 година, за неуспех. Но Поаро не е раскажувач на сопствената историја и нема доказ дека Кристи го отсликува во детали. Во овој период Поаро пукал во човек, кој пукал од покривот во луѓето долу. Поаро се повлекол од белгиската полиција во времето кога го сретнал Хастингс во 1916 година, на случај прикажан во „Мистеријата во Стајлс“. Треба да се забележи дека Поаро е Белгиец што зборува француски, веројатно валонски или бриселски, ама нема прилика во која тој се осврнува кон самиот себеси како таков, или другите кон него во врска со тоа. Во времето на пишувањето, барем во првите книги во кои се дефинирал ликот, не-Белгијците како Агата Кристи, многу помалку биле свесни за разлика од денес за длабоката лингвистичка поделба во белгиското општество, претпоставувајќи дека сите Белгијци зборувале француски. === Кариера како приватен детектив === „Се јавив во просториите на мојот пријател Поаро и го најдов претрупан со работа. Тој беше толку жеден за работа, што секоја богата жена, која ќе изгубеше бразлетна или домашно милениче брзаше да ги добие услугите од големиот Хелкул Поаро." За време на [[Првата светска војна]], Поаро избегал од [[Белгија]] во [[Британија]]. Дури овде, на 16 јули 1916 година, тој повторно го среќава својот долгогодишен пријател, капетанот Артур Хастингс, и го решава првиот од неговите случаи: „Мистеријата во Стајлс“. По овој случај, очигледно Поаро им влегол во очи на британската тајна служба, и презема случаи за британската влада, вклучувајќи го и спречувањето на испланираното грабнување на премиерот. По војната, Поаро станува слободен агент и прифаќа цивилни случаи. Се преселува во тоа што му станува и дом и канцеларија, адреса 56B [[Whitehaven Mansions]], [[Charterhouse Square]], [[Smithfield London W1]]. Местото Поаро го избира по неговата симетрија. Негов прв случај беше „Аферата на Викторијанскиот бал“, со кој Поаро влезе во високото општество и ја започна својата кариера како [[приватен детектив]]. Помеѓу двете светски војни, Поаро патува низ Европа и Средниот Исток за да истражува злосторства и убиства. Најголем број од случаите се случиле во овој период, а тој тогаш имал најголема кондиција. Во „Убиство на синџири“ , Белгиецот ги насочува своите сиви клетки наспроти француски убиец. На Средниот Исток лесно решава случаи како што се „Смрт на Нил“ и „Убиство во Месопотамија“, па дури и „Состанок со смртта“. Кога минува низ [[источна Европа]] на враќањето, го решава „Убиство во Ориент Експрес“. Меѓутоа, не патува кон америка или Австралија, веројатно поради неговата морска болест. „Она никакво море ме мачи! – ужасно патење!" Во овој период тој ја запозна контесата Вера Росаков, гламурозен крадец на накит. Историјата на контесата, како и онаа на Поаро, е мистерија. Таа тврди дека била член на руската аристократија пред руската револуција и многу патела, ама колку од оваа приказна е вистина е отворено прашање. Дури и Поаро признава дека Росаков раскажала многу различни работи за нејзиниот претходен живот. Подоцна Поаро и’ дозволува да избега од правдата. „Несреќа за мал човек деталист е секогаш да чезнее по голема и отмена жена. Поаро никогаш не бил способен да се оттргне од фаталната восхитеност кон контесата." Иако тоа што и’ дозволил на контесата да избега е морално под знак прашалник, импулсот да ја земе правдата во свои раце е далеку од уникатен. Во „Немеанскиот лав“ , застанал на страната на госпоѓица Ејми Карнаби и ја заштитил од соочување со правдата, поради уценувањето на нејзиниот клиент господин Џозеф Хогинс, кој и самиот бил убиец, а недоволно паметен да не му дозволи на Поаро да го открие тоа. Поаро дури и и’ пратил на госпоѓицата Карнаби двесте фунти отплата, уште пред да заврши кампањата со киднапирањето на нејзиното куче. Во „Убиството на Роџер Акројд“, му дозволува на убиецот да избега од правдата со самоубиство, и се осигурал дека вистината нема никогаш да се дознае за да ги поштеди од болка роднините на убиецот. Во „Авгиеви коњушници“ и’ помага на владата да скрие голема корупција, иако се смета дека почесно би било да се дозволи да се дознае вистината. Во [[Убиство во Ориент Експрес]] им дозволува на убијаците да ја избегаат од правдата, откако дознава дека дванаесет различни луѓе ја прободуваат жртвата – господин Речет – во сонот. Ова можеби е затоа што – бидејќи 12 луѓе ја прободеле жртвата, никој не бил сигурен кој го нанел смртоносниот удар. Смислена е лага за да се каже на полицијата и дванаесетте се пуштени на слобода. По случаите на Средниот Исток, Поаро се враќа во Британија. Освен таканаречените „Маки на Херкул“, многу ретко патува во подоцнежната кариера. === Пензионирање === Постојат недоразбирања во врска со повлекувањето на Поаро. Најголем дел од случаите кои ги покрива приватната детективска агенција на Поаро се случуваат пред неговото повлекување, а во тоа време тој го решава [[Убиството на Роџер Акројд]]. Се вели дека дванаесетте случаи во „Маките на Херкул“ се однесуваат на друго повлекување, а фактот дека Поаро вели дека планира да се пензионира, укажува дека овие раскази се случуваат пред Роџер Акројд и се претпоставува дека Поаро ја затворил својата агенција откако завршил со нив. Во „Фаќањето на Церберус“ има и специфично споменување на фактот дека има период од дваесет години од претходното среќавање на Поаро со контесата Росаков и сегашното. Ако [[Маките на Херкул]] би им претходеле на настаните од Роџер Акројд, тогаш случајот на Роџер Акројд би се одвивал дваесеттина години подоцна од неговото објавување, како и сите други случаи кои се однесуваат на него. Едната можност би била дека на Поаро еднаш не му успеало да се пензионира, туку морал повторно, ама ова самиот Поаро го негира. Во „Еримантиско диво прасе“ , еден лик вели дека бил избркан од Австрија од Нацистите, што укажува дека настаните во „Маките на Херкул“ се одвиваат по 1937 година. Друга можност е дека предговорот на „Маките на Херкул“ се одвивал на еден датум, а новелата целосно била завршена за дваесет години. Ниту едно од објаснувањата не е посебно впечатливо. Во услови на рудиментарна хронологија, Поаро зборува за пензионирање во поглавјето 18 од „Големата четворка“ (1927 година), што оваа новела ја става надвор од објавениот ред, пред Роџер Акројд. Тој одбива да реши случај за Секретаријатот, бидејќи е пензиониран во првото поглавје од „Опасност во куќата на смртта“ (1932 година). Со сигурност е пензиониран во времето на „Трагедија во три чина“ (1935 година), но не ужива во своето повлекување, туку постојано се враќа поради љубопитност. Сепак, тој продолжува да ја ангажира својата секретарка госпоѓица Лемон во случаите прераскажани во „Хикори Дикори Док“ и „Будалштината на мртовецот“ , кои се одвиваат во средината на 1950-тите години. Затоа подобро е да се претпостави дека Кристи не овозможила авторитетна хронологија за пензионирањето на Поаро, но тој би можел да биде или активен детектив, или детектив за консултации, или пензиониран детектив, според потребите на конкретниот случај. Нешто што е доследно во врска со пензионирањето на Поаро е дека неговата слава опаѓа за тоа време, така што во подоцнежните новели тој честопати е разочаран ако ликовите (особено младите ликови) не го познаат него ниту пак неговото име: „Веројатно треба да ви кажам повеќе за себе Мадам. Јас сум Херкул Поаро". Откритието не ја промени положбата на госпоѓа Самерхајес. „Прекрасно име," рече љубезно. „Грчко е, нели?“ === По Втората светска војна === „Знам дека тој не е далеку од своето гнездо. Времето кога случаите го носеа од едниот крај на Англија до другиот е минато." Поаро е помалку активен за време на случаите кои се одвиваат на крајот од неговата кариера. Почнувајќи со „Трагедија во три чина“ (1934 година), Кристи за време на воените години усовршила под-жанр на новела со Поаро, во кој самиот детектив во првата третина од новелата е низ периферијата на настаните. Во новелите како што се „Однесено со поплавата“, „По погребот“ и „Хикори Дикори Док“, тој дури и многу малку се среќава, пренесувајќи ја должноста од главен детектив во испрашувањето до спореден лик. Во „Мачка помеѓу гулаби“, појавувањето на Поаро е толку доцна, што едвај се приметува. Дали ова е одраз на неговите години или на фактот дека на Кристи и’ здодеал, тешко е да се процени. Треба да се каже дека [[Нечесна куќа]] (1949 година) и [[Искушение од невиност]] (1957 година), кои не се новели со Поаро, а би можеле да бидат, претставуваат крајна точка на општото намалување на Поаро во неговиот удел. Кон крајот на неговата кариера станува јасно дека пензионирањето на Поаро не е повеќе фикција. Тој започнува да води неактивен животен стил, во кој проучува познати нерешени случаи од минатото, и читање на детективски новели. Тој дури и пишува книга за мистериозна фантастика, во која се занимава строго со [[Едгар Алан По]] и [[Вилки Колинс]]. Во отсуство на посоодветна загатка, тој решава споредни домашни едноставни проблеми. Поаро (и под претпоставка, неговиот творец) станува збунет од вулгарноста на следните генерации на млади луѓе. Во „Хикори Дикори Док ", ги истражува сомнителните случувања во студентски хостел, додека во „Трето девојче", тој е принуден да контактира со младинска група од Челзи. Во текот на 60-тите години во кои се бележи раст на дрогата и поп културата, уште еднаш се докажува ама им верува на останатите детективи (особено приватниот детектив господин Гоби), кој му овозможува да дојде до траги, кои самиот не може да ги собере. „Премногу си стар. Никој не ми кажа дека си толку многу стар. Јас не сакам да бидам безобразен но - тоа е тоа. Ти си премногу стар. Навистина ми е жал." Во ова време, има драматични промени во неговите физички одлики, и до времето кога Артур Хастингс се сретне повторно со Поаро во „Завеса“, тој изгледа многу различно од претходните појавувања, ослабен и со очигледно обоена коса. === Смрт === Поаро умира од проблеми со срцето на крајот од [[Завеса, последниот случај]] на Поаро, каде тој ги остава [[амилнитрит]] таблетите надвор од својот дофат, веројатно од вина, бидејќи тој е принуден да стане убиецот во „Завеса“, иаko за доброто на останатите. На крајот од „Завеса“, откриено е дека Поаро глумел за потребата од инвалидска количка (сакал да ги излаже луѓето да веруваат дека страдал од [[артритис]]). == Главни новели == Книгите на Поаро ги носат читателите низ неговиот живот во Англија, од првата книга ([[Мистеријата во Стајлс]]), каде тој е бегалец со престој во Стајлс, до последната книга на Поаро ([[Завеса]]), каде тој уште еднаш пред смртта го посетува Стајлс. Помеѓу овој период, Поаро разрешува случаи и надвор од Англија, вклучувајќи го неговиот најпознат [[Убиство во Ориент Експрес]] (1934 година). Херкул Поаро станува познат со објавувањето на насловот во 1926 година, [[Убиството на Роџер Акројд]], чие изненадувачко решение е контроверзно. Новелата е сѐ уште помеѓу најпознатите од сите детективски новели: [[Едмунд Вилсон]] го покажува тоа во насловот на неговата добро позната критика на детективски новели: „Кому му е гајле кој го убил Роџер Акројд?" Освен Роџер Акројд, новелите на Поаро кои имаат добиено најголеми критики се објавени во периодот од 1932-1934 година, вклучувајќи ги и класиките: [[Убиство во Ориент Експрес]], [[Убиства по азбучен ред]] (1935 година), [[Отворени карти]] (1936 година), [[Смрт на Нил]] (1937 година). Последната е проценета од детективот романописец [[Џон Диксон Кар]] како една од десетте најголеми новели мистерии на сите времиња. Новелата од 1942 година, [[Петте Мали Прасиња]] ( односно „Убиство во Ретроспектива“), во која Поаро истражува убиство извршено пред 16 години, со анализа на различни аспекти од трагедијата, е изведба, која [[Роберт Барнард]] - критичар на мистериозни новели ја има прогласено за најдобра од новелите на Агата Кристи.. == Портрети == === Сцена === Првиот глумец кој го играл Херкул Пуаро е [[Чарлс Логтон]]. Во 1928 има настапувано во [[Алиби]], сценарио адаптирано од [[Мајкл Мортон]], од [[новелата]] [[Убиството на Роџер Акројд]]. === Филм === ==== Остин Тревор ==== [[Остин Тревор]] дебитира во улогата на Поаро на сцена во 1931 година во британскиот филм [[Алиби]]. Следни улоги се во [[Црно кафе]] и [[Лордот Едвард умира]]. Тревор еднаш изјави дека игра во улогите на Поаро, само затоа што може да говори со француски акцент. [[Лесли С. Хискот]] ги режира првите два филма, а заедно со [[Хенри Едвардс]] третиот. ==== Алберт Фини ==== [[Алберт Фини]] ја има улогата на Поаро во 1974 година во кино-верзијата на [[Убиство во Ориент Експрес]]. Toa беше одлична адаптација на оваа новела. Фини е единствениот глумец кој бил номиниран за [[академска награда]] за улогата на Поаро, иако не победи. ==== Питер Устинов ==== [[Питер Устинов]] ја игра улогата на Поаро шест пати, почнувајќи од [[Смрт на Нил]] (1978 година). Репризно оваа улога ја има во [[Зло под сонцето]] (1982 година) и [[Состанок со смртта]] (1988 година). Повторно настапува како Поаро во следните три филма направени за телевизија : [[Тринаесет на вечера]] (1985 година), [[Будалштината на мртовецот]] (1986 година) и [[Убиство во три чина]](1986 година). Првиот од нив е заснован на [[Лордот Едвард умира]], и е направен од [[Warner Brothers]]. Други значајни улоги се на [[Феј Данавеј]] и Дејвид Суше како инспектор Јап. Иронично, Дејвид Суше ја има назначено оваа улога како инспектор Јап за „најлош настап во неговата кариера" ==== Останати ==== * [[Тони Рандал]] во ''[[Убиства по азбучен ред]]'' (1965 година). Овој филм наликува повеќе на сатира на Поаро, отколку целосна адаптација, прилично променета од оригиналот. Поголемиот дел од приказната, употребена во сегашно време е адаптирана за комедија, во која Поаро истражува убиства, додека ги избегнува обидите на Хастингс ([[Роберт Мурли]]) и полицијата да го изнесат од Англија и да го вратат повторно во Белгија. * [[Кенет Брана]] во ''[[Убиство во Ориент Експрес (филм од 2017)|Убиство во Ориент Експрес]]'' (2017) === Телевизија === ==== Дејвид Суше ==== [[Дејвид Суше]] започнува како истоимен детектив во Поаро на [[Агата Кристи]] во [[ИТВ]] сериите од 1989 година, со цел до 2011 година да се снимат сите серии со Поаро ==== Останати ==== * [[Јан Холм]], „Убиства по книга“, 1986 година (телевизија) * [[Алфред Молина]], [[Убиство во Ориент Експрес]], 2001 година (телевизија) * Анатоли Равикоч, Zagadka Endkhauza (1989 година; заснована врз „Опасност во куќата на смртта") * Константин Рајкин Neudacha Puaro (2002 година; заснована врз „Убиството на Роџер Акројд“) * Хајни Гебел (1954 година; адаптација на „Убиство во Ориент Експрес“) * Хорст Болман, „Црно кафе“ (ТВ - адаптација) * Mартин Габел (1953 година; адаптација на „Исчезнувањето на господин Давенхајм“) === Анимирани === Во 2004, [[NHK]] (Јапонска ТВ мрежа) продуцира 39 [[анимирани]] серии со наслов [[Најголемите детективи на Агата Кристи, Поаро и Марпл]], како и серии под истиот наслов, објавени во 2005 година. Сериите се адаптирани на неколку од најдобрите раскази со Поаро и Марпл, започнати со емитување од 4 јули 2004 - 15 мај 2005 година. Сега се прикажува репризно на NHK и останати ТВ мрежи низ Јапонија. Гласот на Поаро го толкува [[Сатоми Котара]], а додека на Госпоѓица Марпл [[Јачигуса Каору]]. === Радио === Постојат бројни радио адаптации од расказите со Поаро, неодамна емитувани на [[BBC радио 4]] (и стандардно повторувани на [[BBC7]]), под раскажувачство на Џон Мофат. Во 1939 "Играчите на Меркур го драматиризаат „Убиството на Роџер Акројд" на CBS Кемпбел Плејхаус". Во 1945 година, радио серија од 11 епизоди со времетраење од 30 минути, го пренесуваат Поаро од Лондон во Њујорк, со глумецот Харолд Хубер, подобро познат по улогата на полициски офицер, во различни филмови на Чарли Чен. === Пародии и наводи === Во [[Убиство со смрт]] од авторот Нил Симонс, Џејмс Коко игра улога со име „Мило Периер" кој е пародија на Поаро. Филмот вклучува пародии на [[Чарли Чен]], [[Сем Спејд]], [[Ник и Нора Чарлс]] и [[Госпоѓица Марпл]]. Поаро исто така има пародија и во епизода од „Утрински грабеж во Ориент Експрес". Во епизода од [[Animaniacs]], ликот [[Јако Варнер]] е претставен како „Херкул Јако". Се работи за грабеж на дијамант од брод, вклучувајќи повеќе осомничени. Во филмот [[Spiceworld]], Херкул Поаро ([[Хју Лари]]) ја обвинува [[Ема Бантон]] за поврзаност со оружје, но откако ќе му се насмевне, Поаро обвинува невин човек за криминално дело. [[Во Шерлок Холмс: Разбудениот]], Поаро се појавува како младо момче на воз кој ги транспортира Холмс и Ватсон. Холмс му помага момчето со мозаик, а Ватсон му дава совет за користење на „малите сиви мозочни клетки“, создавајќи впечаток дека Поаро тоа првпат таму го слушнал. Во епизодата [[Мапети вечерва]], [[Џејсон Александер]] ја игра улогата на Херкул Поаро, во која Мапети веруваат дека Поаро е лице со супер моќи. Белгиската пивница „Brasserie Ellezelloise" направи висококвалитетно пиво со назив Херкул, со етикета од ликот на Херкул Пуаро. [[Дејв Стоун]] создава две пародии од Поаро, со име Дупонт. Во првата, Андре Дупонт се појавува како [[детектив-судија]] во пародијата со име Dowager Duchess of Ghent. Во втората, Емил Дупонт се појавува во новелата на [[Бернис Самерфилд]], [[Брод со будали]]. Во Англиската верзија од [[Џеронимо Стилтон]]-сериите, главниот глумец има пријател со име „Херкул Поаро" Во анимираната серија [[Детектив Конан]], детективската агениција на [[Mоури Когоро]] се наоѓа над Поаро кафулето. Во израелската серија [[The Pajamas]] еден од улогите е грд полицаец со име „Марсел Фуеро" како референца на Поаро( „Поаро" и „Фуеро" се пишуваат исто на еврејски). Во новогодишното издание на специјалното комедиско шоу во Португалија [[Crime na Pensão Estrelinha]] (водено од најдобриот португалски комедијант [[Херман Џозе]]), се наоѓа карактер со име „Hércules Pirô ". == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.all-about-agatha-christie.com/hercule-poirot.html Херкул Поаро] {{en}} * [http://www.archive.org/details/otr_herculepoirot-us Радио програма со Херкул Поаро од 1945] {{en}} * [http://www.martinedwardsbooks.com/hercule.htm Статија за Херкул Поаро] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130520225613/http://www.martinedwardsbooks.com/hercule.htm |date=2013-05-20 }} {{DEFAULTSORT:Поаро, Херкул}} [[Категорија:Измислени ликови од Белгија]] [[Категорија:Измислени детективи]] [[Категорија:Измислени полицајци]] [[Категорија:Херкул Поаро| ]] [[Категорија:Серијали на книги]] o4e316nrstz64e93ipz7o9qjetyvciw 0 728867 5605572 5593532 2026-08-06T05:00:39Z ~2026-43134-30 135672 /* Ѕвезди (1976-1971) */ 5605572 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See WP:WikiProject Musicians -->|image=ABBA - TopPop 1974 5.png|image_size=280px|landscape=|caption=ABBA во1974 (од лево)<br>[[Бени Андерсон]], [[Ани-Фрид Лингстад)]],<br>[[Агнета Фелтског]], и [[Бјорн Улвеус]]|background=group_or_band|alias=Бјорн и Бени, Агнета и Ани-Фрид<small>(1972–1974)</small>|origin=[[Стокхолм]], [[Шведска]]|Genre={{flatlist| * [[Pop music|Pop]] * [[europop]] * [[disco]] * [[pop rock]]<ref>{{Наведена книга |last=Moskowitz |first=David V. |date=Oct 31, 2015 |title=The 100 Greatest Bands of All Time: A Guide to the Legends Who Rocked the World |url=https://books.google.com/books?id=8XG9CgAAQBAJ&pg=PA1&lpg=PA1 |location= |publisher=GREENWOOD Publishing Group Incorporated |page=1 |isbn=1440803390}}</ref> }}|years_active=1972–1982<br><small>(собирања: 1986, 2008, 2016)</small>|label={{flatlist| * [[Polar Music|Polar]] * Polydor * [[Атлантик Рекордс]] * [[Епик Рекордс]] * [[RCA Records|RCA Victor]] * [[Disques Vogue|Vogue]] * Sunshine <!--DO NOT add other labels such as "China Radio", "Ariston", or "Metal" back.These are NOT of importance because "Metal" is not consistent with the lead paragraph that states the selling countries. --> }}|associated_acts={{flatlist| * [[Хеп Старс]] * [[Хутенани Сингерс]] * [[Оркестарот на Бени Андерсон]] }}|website={{URL|abbasite.com}}|current_members=* [[Агнета Фелтског]] * [[Бјорн Улвеус]] * [[Бени Андерсон]] * [[Ани-Фрид Лингстад)]]}} '''АББА''' — шведска поп-група, формирана во [[Стокхолм]] во 1972 година. Групата е составена од '''А'''гнета Фелтског, '''Б'''јорн Улвеус, '''Б'''ени Андерсон и '''А'''ни-Фрид Лингстад. АББА всушност е акроним од првите букви на нивните имиња. Тие станале едни од најпознатите успешни изведувачи во историјата на [[Поп-музика|поп]] музиката, достигнувајќи го врвот на топ листите во целиот свет од 1972 година до 1982 година. Тие се исто така познати по победата на [[Евровизија 1974|Евровизија]] во 1974 година, донесувајќи ѝ ја на [[Шведска]] првата победа во историјата на натпреварот и станувајќи најуспешната група која некогаш учествувала на тој натпревар . <br /> АББА имаат продадено околу 370 милиони плочи низ целиот свет<ref>Mike Evans: ''Rock'n'Roll's Strangest Moments: Extraordinary But True Tales from 45 Years of Rock & Roll History''. Pavilion Books, 2014, chapter ''ABBA again (Sweden, 1974–1981)'', pp. 169 ([https://books.google.com/books?id=5i-_CAAAQBAJ&pg=PT169 excerpt (Google books)])</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Harrison|first1=Andrew|title=Why are ABBA so popular?|url=http://www.bbc.com/culture/story/20140415-why-are-abba-so-popular|website=bbc.com|publisher=British Broadcasting Corporation (BBC)|accessdate=7 June 2016}}</ref> и сè уште се продаваат милиони годишно што ги прави едни од најпродаваните музички уметници на сите времиња. АББА е првата поп група која дошла од неанглиско говорно подрачје и која ги усвоила топ листите во земјите на [[англосфера]]та: [[Велика Британија]], [[Ирска]], [[САД]], [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]] и [[Јужна Африка]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.times-standard.com/tcw/ci_20060193|title=ABBA music enhances 'Mamma Mia!' at the Van Duzer|last=Trauth|first=Beti|date=February 28, 2012|work=[[Times-Standard]]|accessdate=April 19, 2013|archive-date=2014-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519061605/http://www.times-standard.com/tcw/ci_20060193|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lifetimetv.co.uk/people/abba|title=Abba|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref>. Групата исто така, имала значителен успех на пазарите во [[Латинска Америка]] и многу нивни хитови се снимени на шпански јазик. <br /> За време на активните години на бендот, Агнета и Бјорн биле брачна двојка, исто како Бени и Фрида, макар што и двете двојки подоцна се развеле. На врвот на популарноста, бракот на Бјорн и Агнета се распаднал во 1979 година, а бракот на Бени со Фрида се распаднал во 1981 година. <br /> По распаѓањето на АББА, при крајот на 1982, Агнета и Бјорн биле успешни во пишување на музички текстови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/people/benny-andersson-17168238|title=Benny Andersson|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-07-04|archive-date=2018-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921114915/https://www.biography.com/people/benny-andersson-17168238|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/people/bj%C3%B6rn-ulvaeus-17188976|title=Björn Ulvaeus|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-07-04|archive-date=2017-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425101949/http://www.biography.com/people/bj%C3%B6rn-ulvaeus-17188976|url-status=dead}}</ref>, додека Бени и Фрида продолжиле со соло кариери<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/people/agnetha-f%C3%A4ltskog-20631221|title=Agnetha Fältskog|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-07-04|archive-date=2017-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427223846/http://www.biography.com/people/agnetha-f%C3%A4ltskog-20631221|url-status=dead}}</ref>. Популарноста на АББА била намалена сè додека не се појавиле во неколку филмови, особено ''Свадбата на Муриел'' (Muriel's Wedding) во 1994, ''Авантурите на Присила, кралица на пустината'' (The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert) во 1994. Тоа го обновил интересот за групата. Во 1999 година, музиката на АББА е дел од успешниот мјузикл [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]] (Mamma Mia!) Филм со истиот наслов е снимен во 2008 а продолжението „Mama Mia: Here We Go Again“ ќе биде во режија на Британецот Ол Паркер, кој е автор и на сценарието, а извршни продуценти ќе бидат членовите на групата „Абба“, Бени Андерсон и Бјорн Улвеус <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetail?title=&id=fd966cb8-1e4a-4bc1-b45d-4b16f9667eae|title=Мјузиклот „Мама Миа“ следната година добива продолжение|last=|first=|date=22 мај 2017|work=http://novamakedonija.com.mk|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2017-09-27}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На 50 годишнината на Евровизија во 2005, хитот на АББА, ''Ватерло'' (Waterloo) бил избран за најдобра песна. Групата била примена во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните на рокенролот]] на 15 март 2010 година<ref>http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-quick16-2009dec16,0,6237547.story|title=ABBA{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Makes Rock and Roll Hall of Fame Los Angeles Times 16&nbsp;December 2009|work=Los Angeles Times|date=16 December 2009|accessdate=23 August 2010}}</ref>. Во 2015, песната ''Dancing Queen'' ја добива најпрестижната награда [[Награди Греми|Греми]].<ref>http://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-class-of-2015</ref> == Историјат == === Пред АББА (60-те години на 20 век)=== [[Бени Андерсон]] (роден на 16 декември 1946 година во [[Стокхолм]], Шведска), на 18 години бил член на популарната шведска поп-рок група, Хеп Старс (The Hep Stars) познати и како Шведските Битлси<ref>[http://www.virginmedia.com/music/pictures/profiles/ten-things-abba.php?ssid=4 10 Things You Never Knew About Abba]. Virginmedia.com. Retrieved 19 April 2014.</ref>, кои се појавиле на многу насловни страни со нивните меѓународни хитови. Андерсон свирел клавијатура и започнал со пишување на оригинални песни за бендот, од кои многу станале големи хитови, вклучувајќи ги: ''No Response'' која го достигнала третото место во 1965 година, ''Sunny Girl'', ''Wedding'' и ''Consolation''. Сите овие песни биле хит број еден во 1966 година. Андерсон исто така, имал плодна текстописна соработка со [[Ласе Бергаген]], со кого ја напишал песната Sagan om lilla Sofie (Приказна за малата Софија) која влегла на официјалната шведска топ листа во 1968 година. [[Податотека:Benny Andersson ABBA.jpg|мини|Бени Андерсон|257x257px|лево]][[Бјорн Улвеус]] (роден на 25 април 1945 година во [[Гетеборг]], [[Шведска]]), исто така својата музичка кариера ја започнал на 18 години како пејач и гитарист како фронтмен на Хутенани Сингерс (Hootenanny Singers), популарна шведска фолк-скифл група. Улвеус почнал со пишување на англиски песни за групата и накратко имал соло кариера. [[Податотека:2015-12-12-030_Björn_Ulvaeus_(29193749840)_(cropped).jpg|мини|Бјорн Улвеус на предавање во Стокхолм, 2015|259x259пкс]]Во јуни 1966 година, Улвеус и Андерсон одлучиле да напишат заедничка песна. Нивниот прв обид бил ''Isn't It Easy to Say'', песна која подоцна била снимена од Хеп Старс. [[Стиг Андерсон]] бил менаџер на Хутенани Сингерс и основач на [[Polar Music]]. Тој видел потенцијал во соработката со нив и ги охрабрувал да пишуваат повеќе. Двајцата, исто така почнале да свират со други бендови, сè до 1969 година, кога двајцата ги напишале и објавиле првите вистински хитови: ''Ljuva sextital (Слатките шеесетти),'' снимени од [[Брита Борг]] и хитот на Хеп Старс - ''Speleman''. Во 1969 година за [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]] Андерсон ја напишал и доставил песната ''Hej, Clown''. Тој фестивал се одржувал во [[Шведска]] за избор на евровизиска песна. Песната требала да го добие првото место, но на прегласувањето се нашла на второто место. Бени Андерсон тука ја запознал својата идна сопруга, Фрида која исто така учествувала на натпреварот. Како бендовите на Андерсон и Улвеус почнале да се распаѓаат во 1969 година, тие се здружиле и го снимиле својот прв заеднички албум во 1970 година, наречен ''Lycka'' (Среќа). Во овој албум биле вклучени песни, отпеани од нив двајцата. Нивните сопруги често присуствувале во студиото, а понекогаш биле придружни вокали. Агнета Фелтског напишала дури и песна заедно со нив двајцата. Сè до летото, 1974 година, Бјорн привремено снимал со Хутенани Сингерс а Бени Андерсон ги продуцирал нивните песни<br />[[Податотека:Agnetha_Fältskog_on_The_Story_of_ABBA_1982.jpg|лево|мини|Агнета Фелтског во 1982]] [[Агнета Фелтског]] (родена на 5 април 1950 година во [[Јеншепинг]] во [[Шведска]]) пеела со локален бенд, предводен од Бернт Енгхарт, кој испратил демо снимка од бендот до Карл Герхард Лундквист. На демо снимката била песната напишана и отпеана од Агнета, ''Jag var så kär''. Тој бил толку импресиониран од гласот што бил убеден дека девојката ќе стане ѕвезда. По макотрпни напори да ја најде, договорил Агнета да дојде во [[Стокхолм]] да сними две нејзини песни. Така Агнета го достигнала првото место на слушаност во Шведска со песната што самата ја напишала. Се продале над 80 000 копии кога таа имала само 17 години. За кратко време била забележана од критичарите и композиторите. Главната инспирација на Фелтског во нејзините рани години биле многу пејачки, меѓу кои и [[Кони Френсис]]. Со свои композиции, снимила преработки на странски хитови и ги изведувала на турнеите во шведските фолк-паркови. Повеќето од нејзините хитови ги компонира самата што било невообичаено за пејачка од тоа време. Таа имала многу успешни песни на шведските топ листи. За време на снимањето во една шведска телевизија во мај 1969 година, го запознала Бјорн. Се венчале на 6 јули 1971 година. Во 1972 година, Фелтског станала ѕвезда изведувајќи ја [[Марија Магдалена]] во оригиналната шведска продукција на ''Jesus Christ Superstar'' и добила позитивни критики. Од 1967 до 1975 година, Фелтског објавила 5 студиски албума<ref>{{harvnb|Palm|2001|pp=112–129 and 135–136}}</ref>. [[Податотека:Anni_Frid_Lyngstad_on_The_Story_of_ABBA_1982.jpg|мини|Ани Фрид Лингстад на Приказната на АББА во 1982|лево]] [[Ани-Фрид ,,Фрида‘‘ Лингстад]] (родена на 15 ноември 1945 година во Бјорказен, [[Баларат|Баланген]] во [[Норвешка]]) пеела на 13 годишна возраст со различни бендови и работела главно во [[џез]]-кабареа. Таа формирала свој бенд ''Ани-Фрид Фор''. Во летото 1967 година, освоила награда на националниот натпревар за таленти со песната ''A Day Off.'' Тоа било шведска верзија на песната A Day in Portofino, која била вклучена во EMI компилацијата ''Фрида, 1967-1972''. Оној кој ќе освоел прва награда, добивал договор за снимање со EMI Sweeden и да пее во живо во најпопуларните телевизиски емисии во земјата. Кога Бени Андерсон почнал да ги продуцира нејзините песни во 1971 година, таа го достигнала првото место со нејзиниот сингл ''Min egen stad'' (Мојот роден град), напишана од Бени и работена со сите идни членови на АББА како придружни вокали. Лингстад правела турнеи и редовно ги изведувала нејзините песни во фолкпаркот и се појавувала на телевизија и радио. Таа се запознала со Бјорн Улвеус во 1963 година во тек на натпреварот за таленти, а со Фелтског во почетокот на 1968 година во една телевизиска емисија. Фрида конечно се поврзала со идните членови на групата во 1969 година. На 1 март 1969 година, учествувала на Избор на песна за Евровизија - [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]] - каде за првпат го сретнала Бени Андерсон. Тие се сретнале повторно неколку недели подоцна за време на турнејата во јужниот дел на [[Шведска]], па така наскоро станале двојка. Андерсон го издала нејзиниот сингл ''Петар Пан'' во септември 1969 година, нејзината прва соработка со Бени и Бјорн, така што тие ја напишале песната. Андерсон тогаш го издал деби албумот на Лингстад, ''Фрида'', којшто бил издаден во март 1971 година. Лингстад исто така, свирела на неколку ревиски шоуа и во неколку кабареа во [[Стокхолм]] помеѓу 1969 и 1973 година. По формирањето на АББА, таа снимила уште еден успешен албум во 1975 година, Frida ensam, во којшто бил вклучен шведскиот препев на песната ''Фернандо''. Оваа песна била хит на шведските радио листи, пред да биде претставена англиската верзија<ref>{{harvnb|Palm|2001|pp=41–58}}</ref>. === Прва изведба во живо и почетокот на Фестфолкет === <br /> Обид за комбинирање на нивните таленти се случил во април 1970 година, кога двете двојки отишле заедно на одмор на островот [[Кипар]]. Она што започнало како пеење за забава на плажата, завршило како импровизирана изведба во живо пред војниците на [[Обединети нации|Обединетите нации]], кои исто така се наоѓале на плажата. Во тоа време, Бени и Бјорн го снимале нивниот прв албум, ''Lycka'', кој требал да излезе во септември 1970 година. Агнета и Фрида биле придружни вокали на неколку песни во текот на јуни, а идејата за тие двете да работат заедно го поттикнува нивното појавување на сцената на Фестфолкет на 1 ноември 1970 година во [[Гетеборг]]. Шоуто кое се одржало во кабарето привлекло негативни критики, особено за изведбата на Бени и Бјорн на песната ''Hello, Old Man''. === Првата заедничка плоча Hej, gamle man === [[Податотека:ABBA - TopPop 1974 1.png|мини|десно|ABBA|272x272пкс]]<br />''Hej, gamle man'', песна за еден стар војник од Армијата на спасот, станал нивниот прв хит. Плочата била заслуга на Бјорн и Бени и го достигнала петтото место на продажните топ листи и прво место на шведската топ листа 15 недели по ред. Во текот на 1971 година, четирите уметници почнале почесто да работат заедно; додавајќи вокали на другите плочи. Фелтског, Андерсон и Улвеус правеле заеднички турнеи во мај, додека Лингстад сама одела на турнеи. Во текот на летото, честите снимања на плочите ги споиле сите четворица. == Формирање на групата (1970-1973 година)== <br /> По издавањето на Lycka во 1970 година, уште два сингла на Бјорн и Бени биле издадени во Шведска, ''No Doctor Can Help with That'' и ''Imagine If the Earth Were Young''. Во овие песни поистакнати вокали биле Агнета и Фрида, со што се достигнал поголем успех. Агнета и Бјорн кои сега биле венчани, почнале редовно да настапуваат заедно со Бени Андерсон во фолк парковите во Шведска, во 1971 година.[[Стиг Андерсон]], основачот и сопственикот на [[Polar Music]], бил решен да се пробие на меѓународен план со музиката на Бени Андерсон и Бјорн Улвеус.<br /> '',,Некој ден вие двајцата ќе напишете песна која ќе стане вистински хит‘‘'', предвидувал Стиг Андерсон и ги бодрел да напишат песна за Изборот на Евровизија, и по две одбивања во 1971 година, Андерсон и Улвеус ја претставиле својата нова песна Säg det med en sång ''(Кажи со песна)'' на изборот што требал да се одржи следната година. За изведувач ја избрале дебитантката Лена Андерсон. Песната се пласирала на третото место, охрабрувајќи го Стиг Андерсон, и станувајќи хит во Шведска<br /> Првите знаци за странски успех се појавиле ненадејно, бидејќи синглот на Андерсон и Улвеус ''She's My Kind of Girl'', излегол во [[Епик Рекордс]] во [[Јапонија]] во март 1972 година. Со тоа, дуото добило Топ 10 хит. Уште два сингла биле објавени во Јапонија, ''En Carousel'' (En Karusell во [[Скандинавија]], претходна верзија на Merry-Go-Round) и ''Love Has Its Ways'' (песна што ја напишале со [[Коичи Морита]]). [[Податотека:ABBA_-_Popzien_1973_4.png|лево|мини|253x253пкс|ABBA (known as Björn & Benny Agnetha & Anni-Frid/Frida) at Popzien, 1973]] === Првиот хит === Бјорн и Бени опстанале со нивното пишување на песни и експериментирале со нови звуци и вокални аранжмани. ''People Need Love'' била издадена во јуни 1972 година, во кој жените биле придружни вокали. Песната го достигнала 17 место на шведските топ листи, доволно за да ги увери дека би успеале понатаму<ref>{{harvnb|Palm|2001|p=185}}</ref>. Синглот исто така, го преминал рекордот за квартети во САД, каде што го достигнале 114 место на топ листите на [[Cashbox]] и 117 место на Светската топ листа. Групата одлучила да го сними својот прв заеднички албум во есента, 1972 година и ги започнале нивните средби на 2 септември 1972 година. Жените ги делеле главните вокали во ''Nina, Pretty Ballerina'' ( Топ 10 хит во [[Австралија]]) ==== Ring Ring ==== <br /> Во 1973 година, бендот заедно со менаџерот Стиг Андерсон одлучиле уште еднаш да се обидат на Изборот за Евровизија, овојпат со песната ''Ring Ring''. На 10 февруари 1973 година, песната го освоила 3 место на фестивалот, така што тие никогаш и не победиле на изборот за евровизиска песна. Без оглед на сè, групата го издала својот деби албум, исто така наречен Ring Ring. Албумот бил одличен и бил хит во многу делови во Европа и во [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]]. Сепак, Стиг Андерсон сметал дека вистинскиот пробив може да се случи само со хит во [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] или САД. Агнета го родила првото дете во 1973 година и за краток период била заменета со Ингер Брундин, на една турнеја во [[Западна Германија]]. === Името на групата === Во почетокот на 1973 година, Стиг Андерсон, уморен од секакви имиња, почнал да ја именува групата приватно и јавно како АББА. На прв поглед, ова било игра на зборови, бидејќи АББА исто така било и името на позната компанија за конзервирање риби во Шведска. Сепак, со оглед на тоа што оваа компанија не било доволно позната надвор од Шведска, Андерсон верувал дека ова име ќе стане добро познато на меѓународниот пазар. Во [[Гетеборг]] бил одржан натпревар за да се избере име за групата. Групата била импресионирана од имињата како ,,Алибаба‘‘, ,,ФАББ‘‘ и ,,Баба‘‘. На крај сите записи биле отфрлени и летото официјално било објавено дека групата ќе се вика ,,АББА‘‘. Групата преговарала со конзерваторите за заштита на името.<br /> ,,АББА‘‘ е [[акроним]] создаден од првите букви на името на секој од членовите: Агнета, Бјорн, Бени и Ани-Фрид. За време на [[Податотека:ABBA-Logo.svg|десно|мини|250x250пкс|Познатото лого на ABBA е дизајнирано од Руни Зодерквист во 1976.]] промовирањето слики, Бени забавувајќи се ја напишал буката ,,Б‘‘ наопаку, па од 1976 година па наваму ᗅᗺᗷᗅ станала регистрирана трговска марка на групата. За првпат ,,АББА‘‘ било напишано на некои листови за време на нивното снимање во студиото Метроном во Стокхолм, на 16 октомври 1973 година. Ова најпрвин било запишано како ,,Бјорн, Бени, Агнета и Фрида‘‘, но потоа било прецртано со ,,АББА‘‘, напишано со големи букви на врвот. Официјалното лого било дизајнирано од Руни Зодерквист. За првпат било објавено на ''Dancing Queen'', сингл од август 1976 година, а потоа и на сите други албуми и синглови. Но, идејата за официјалното лого била направена од германскиот фотограф Волфганг Хајлман, кога ги фотографирал за тинејџерскиот весник Bravo. На сликата, членовите на АББА држат голема почетна буква од имињата. Откако ги направиле фотографиите, Хајлман видел дека еден од машките ја држи неговата буква наопаку. Тие го дискутирале тоа и им се допаднала идејата. По изработката на нивниот каталог за групата, Polygram почнале да користат различни варијации на логото на АББА, користејќи различен фонт и додавајќи емблем на круна во 1992 година, за првото издавање на ,,ABBA Gold‘‘: Компилација на најголемите хитови. Кога Universal Music го купиле на Polygram, називот на АББА за Polar Music International, бил повратен во Стокхолм. Оттогаш, оригиналното лого е вратено на сите официјални производи<ref>[https://web.archive.org/web/20080721023557/http://abbamail.com/feature/logo25th.htm ABBA Logo 25th Anniversary] Retrieved from Internet Archive 10 January 2014.</ref>. == Пробив (1973-1976)== ==== Евровизија ==== [[Податотека:ABBA_-_TopPop_1974_1.png|десно|мини|ABBA на холандската телевизија во 1974]] Кога групата настапила на [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]] со песната ''Ring Ring'', но не успеала да се квалификува на шведскиот натпревар во 1973 година, Стиг Андерсон веднаш почнал со планирање на натпреварот за следната година. Бени, Бјорн и Стиг Андерсон верувале во можностите за искористување на [[Евровизија]]та за да се покажат на музичкиот бизнис како композитори, а и за успех на целата група. Кон крајот на 1973 година, тие биле поканети во една шведска телевизија за да изведат песна за наредниот [[Шведска на Евровизија|Мелодифестивален]]. Од поголемиот број нови песна, била избрана ''Waterloo''. Групата сега била инспирирана од гламурозната рок сцена во [[Англија]]. Waterloo била песна во глам-рок стил, направена со ,,звучниот ѕид‘‘ на Мајкл Б. Тетроу. Песната имала слична продукција и аранжман со песната ''See My Baby Jive'', која била Wizzard's хит во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] во 1973 година.<br /> АББА ги освоиле нивните национални хитови на шведската телевизија на 9 февруари 1974 година, а со овој трет обид тие биле поискусни и подобро подготвени за Евровизија. Освојувајќи го натпреварот на 6 април 1974 година, им се пружила шанса да имаат турнеја низ Европа и да учествуваат на многу телевизиски шоуа. Waterlo бил број еден на листите на големите пазари, како што биле во [[Германија]] и Велика Британија. Во [[Соединети Американски Држави|САД]], песната го достигнала 6 место на [[Billboard Hot 100]] chart, отворајќи им го патот за нивниот прв албум и нивната прва посета таму како група. Иако кратка промотивна посета, сепак тие го имале и првиот настап во американската телевизија, ''Шоуто на Мајк Даглас''. Албумот ,,Waterloo‘‘ го достигнал само 145 место на списокот на Billboard 200, но добиле едногласни високи пофалби од американските критичари. Следниот сингл на АББА, Honey, Honey, достигнал 27 место на американскиот [[Billboard Hot 100]], а 2 место во [[Германија]]. Сепак, во Обединетото Кралство, Epic (британската музичка куќа на АББА), одлучила да преиздаде ремикс верзија на ''Ring Ring'' наместо ''Honey, Honey.'' Главната верзија на Sweet Dreams, го достигнала 10 место. И двете песни за една недела дебитирале на листите во [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. ==== После Евровизија ==== [[Податотека:Schallplatte.jpg|мини|десно|Седмиот студиски албум]] <br /> Во ноември 1974 година, АББА започнале со првата турнеја низ Европа, настапувајќи во [[Данска]], [[Западна Германија]] и [[Австрија]]. Турнејата не била многу успешна како што очекувале бидејќи не се распродале сите карти. Поради слаба побарувачка, морале да откажат неколку емисии, вклучувајќи го и единствениот закажан концерт во [[Швајцарија]]. Вториот дел од турнејата, кога поминале низ [[Скандинавија]] во јануари 1975 година, бил многу поразличен. Наполниле многу сали. Продолжиле со настапите во живо и во текот на летото во 1975 година, кога АББА тргнале на 16 дневна турнеја во [[Шведска]] и [[Финска]]. Нивното стокхолмско шоу кое се одржало во забавниот парк Грона Лунд, имал публика од околу 19.200 луѓе<ref>{{harvnb|Palm|2001|p=268}}</ref>. Кон крајот на 1974 година, во Велика Британија бил издаден синглот ''So Long'', но не успеал да се пласира на списокот на Радио 1. Подоцна, во 1975 година, издавањето на нивниот самонасловен трет албум ''S.O.S'', им помогнал да се врата на топ листите во Велика Британија, каде што песната го освоила 6 место, а албумот 13 место. ''S.O.S'' исто така станал вториот број еден на АББА во [[Германија]] и [[Австралија]]. Нивниот успех дополнително се зацврстил со песната ''Mamma Mia'', освојувајќи го првото место во Обединетото Кралство, Германија и Австралија. Во САД, го достигнал 10 место на списокот на Record World Top 100 и 15 место на списокот на [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]]. Со тоа, тие ја подигнале наградата БМИ, за најслушана песна на американското радио во 1975 година. До почетокот на 1976 година, групата веќе имала 4 песни на американската листа Топ 30, но музичкиот пазар покажал дека нема да биде лесно за да се пробијат. Истоимениот албум ,,ABBA‘‘, достигнал три американски хита, но, го достигнал само 165 место на Cashbox, а 174 место на списокот на Billboard 200. === Ѕвезди (1976-1981)Во март 1976 година, бендот објавил компилација од албумот ''Greatest Hits'', и покрај тоа што имале само 6 од Топ 40 хитови во Велика Британија и САД. Сепак, тој станал нивниот прв број 1 албум во Велика Британија, а исто така го за првпат стигнале до списокот на Топ 50 во САД. Таму тие успеале да продадат повеќе од еден милион примероци. Во исто време, Германија објавила компилација наречена '''The best of ABBA''', која го достигнала повторно првото место. Исто така во овој албум била приклучена и песната ''Фернандо'', која го достигнала првото место во 13 држави, вклучувајќи ги Велика Британија, Германија и Австралија. Песната била распродадена во 10 милиони примероци ширум светот. Во Австралија, песната била на врвот на топ листата 14 недели (и останала така уште 40 недели), поврзувајќи се со песната на [[Битлси]], ''Hey Jude'' за најдолготраен број еден, притоа овозможувајќи песната ''Fernando'' да стане една од најдобро продаваните синглови на сите времиња во Австралија. Истата година, групата ја освоила првата меѓународна награда, така што со Fernando биле избрани за ,,Најдобра студиска снимка за 1975 година‘‘. Во САД, Fernando го достигнала Top 10 од Cashbox Top 100 и 13 место на [[Billboard Hot 100]]. Исто така го достигнале врвот на листата Billboard Adult Contemporary, првиот број еден сингл на АББА во [[Соединети Американски Држави|Америка]]. === [[Податотека:Frida_Lyngstad_and_Benny_Andersson_1976b.jpg|мини|253x253пкс|[[Benny Andersson|Бени Андерсон]] и Ани-Фрид Линдстрад во Амстердам 1976]] Четвртиот студиски албум на групата, '''Arrival,''' најпродаван албум во [[Европа]] и [[Австралија]], претставил едно ново ниво на остварување и во текстопиството и во студиската работа. Тоа предизвикало позитивни критики од повеќе британски неделни весници. Најчестите пофалби биле од американските критичари. Од албумот следеле многу хитови: Money, Money, Money, друг број 1 во Германија и Австралија и Knowing Me, Knowing You, шестиот хит на АББА со место број 1 во Германија и во Велика Британија. Вистинска сензација била ''Dancing Queen'', не само на врвот на топ листите во Велика Британија, Германија и Австралија, но, исто така, го достигнала и првото место во САД. Во Јужна Африка, АББА имала зачудувачки успех со Fernando, Dancing Queen и Knowing Me, Knowing You, со што биле меѓу топ 20 најпродавани синглови за периодот помеѓу 1967-1977 година. Во 1977 година, Arrival бил номиниран за BRIT Award во категоријата за ,,Најдобар меѓународен албум на годината‘‘. Во тоа време АББА биле популарни во Велика Британија, поголемиот дел од Западна Европа, Австралија и Нов Зеланд. Во ДВД-то,на Фрида, Лингстад објаснува како таа и Фелтског се развиле како пејачки, како што снимките на АББА станувале покомплексни во текот на годините. Популарноста на бендот во САД останала во помал обем, а Dancing Queen станал единствениот [[Билборд Хот 100|Bilboard hot 100]], број 1 сингл којшто АББА го имале таму, (тие сепак имале уште три синглови на првата позиција на други Билборд табели) Сепак, Arrival станал вистински пробив за АББА на американскиот пазар каде што го достигнал 20 место на списокот на Blboard 200 и добиле злато од [[RIAA]]. == Турнеи == === '''Европска турнеја''' === Во јануари 1977 година, АББА се посветиле на својата прва голема турнеја. Статусот на групата се променил драматично и тие биле сметани за ѕвезди. На 28 јануари, тие ја отвориле долгоочекуваната турнеја во [[Осло]], Норвешка, и извеле прекрасен спектакл кој вклучувал неколку сцени од нивната мини опера ,,The Girl with the Golden Hair‘‘. Концертот привлекол огромно медиумско внимание од цела Европа и Австралија. Тие ја продолжиле турнејата преку Западна Германија, посетувајќи ги [[Гетеборг]], [[Копенхаген]], [[Берлин]], [[Келн]], [[Амстердам]], [[Антверпен]], [[Есен]], [[Хановер]], [[Хамбург]], а завршиле со емисии во [[Обединетото Кралство]] во [[Манчестер]], [[Бирмингем]] и [[Глазгов]]. Исто така имале два распродадени концерти во Ројал Алберт Хол во Лондон. Билетите за овие два концерта биле достапни само со пријави по пошта, а подоцна се открило дека билетарницата добила 3,5 милиони пријави за влезници, што било местото би можело да се пополни 580 пати. [[Податотека:Abba 28011977 15 200.jpg|мини|лево|Агнета на турнеја во Европа|264x264пкс]] === Австралиска турнеја === По европскиот дел од турнејата, во март 1977 година, АББА имале 11 концерти во Австралија пред вкупно 160,000 луѓе. Отворањето на концертот во [[Сиднеј]] на 3 март пред публика од 20,000 луѓе, бил откажан поради пороен дожд. По нивното пристигнување во [[Мелбурн]], се одржал граѓански прием во Мелбурн Таун Хол каде што АББА се појавиле на балконот за да ја поздрават толпата од 6,000 луѓе. Во Мелбурн, групата имала три концерти со над 14,500 луѓе на секој концерт, вклучувајќи го и австралискиот премиер [[Малколм Фрејзер]] и неговото семејство. На првиот концерт во Мелбурн, дополнителни 16,000 луѓе се собрале надвор од заградената област за да го слушаат концертот. Во [[Аделаида]], групата извела еден концерт на фудбалскиот стадион Вест Лејкс пред 20,000 луѓе, а уште 10,000 луѓе слушале однадвор. Во текот на првите пет концерти во [[Перт]], имало закана со бомба па сите биле евакуирани од Забавниот центар. Патувањето било придружено со масовна хистерија и медиумско внимание опфатено во филмот на АББА: The Movie, во режија на [[Ласе Халстром]]. Во демекври 1977 година, АББА го надоврзале албумот ''Arrival'' со поамбициозни 5 албуми, објавени за да се совпаднат со дебито на АББА: The Movie. Иако албумот не бил многу добро примен од критичарите на Велика Британија, сепак имал повеќе светски хитови ширум светот: The Name of the Game и Take a Chance on Me. И двата хита биле на врвот на англиските топ листи, и го достигнале 12 и 3 место на списокот на [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]] во САД. Иако Take a Chance on Me не била на врвот на американските топ листи, се покажала како најголемиот хит на АББА таму, со голема продажба на Dancing Queen. Албумот, исто така ги вклучувал и Thank You for the Music. === Турнеи во Северна Америка и Европа === <br /> [[Податотека:ABBA_Edmonton_1979_001.jpg|лево|мини|281x281пкс|ABBA at Edmonton, Canada, 1979]] Во средината на јануари 1979 година, Бјорн и Агнета објавиле дека ќе се разведат. Вестите предизвикале интерес за медиумите, со што излегле многу шпекулации за иднината на групата. АББА ги увериле на новинарите и нивните обожаватели дека групата нормално ќе продолжи со својата работа и дека разводот нема да има никакво влијание на тоа. Сепак, медиумите продолжиле да ги прашуваат за ова во интервјуата<ref>"ABBA divorce&nbsp;– Agnetha moves out" (17 January 1979). ''The Sun'' (Sydney); p.&nbsp;1.</ref>. За да избегат од овој новинарски метеж и да се врата на својата работа, Бени и Бјорн тајно отпатувале во Compass Point Studios во [[Насау]], [[Бахами]], каде што за две недели ги подготвиле песните за нивниот следен албум. Шестиот студиски албум на групата, '''Voulez-Vous''', бил објавен во април 1979 година, насловната нумера која била снимена во Criteria Studios во [[Мајами]], [[Флорида]] со помош на [[Том Дауд]]. Албумот бил на врвот на топ листите низ цела Европа и во Јапонија и Мексико, потоа хит Топ 10 во [[Канада]] и Австралија, а Топ 20 во САД. Ниту една песна од албумот не станал хит на листите во Велика Британија, но ''Chiquititа'', ''Does Your Mother Know,'' ''Angel eyes'' и ''I Have a Dream'' биле Топ 5 хитови таму. Во Канада, I Have a Dream станал вториот број 1 на АББА на листата RPM Adult Contemporary (откако претходно прво место беше Fernando). Исто така во 1979 година, групата го издала нивниот албум '''Greatest Hits Vol. 2''', кој имал сосема нова песна, Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight), уште еден хит во Германија и Велика Британија. На 13 септември 1979 година, АББА започнале со нивната турнеја во [[Едмонтон]], Канада, пред преполна сала од 14.000 луѓе. Последниот закажан концерт во САД во [[Вашингтон]], бил откажан поради летот од [[Њујорк (град)|Њујорк]] за [[Бостон]], кога приватниот авион на групата морал да одложи поради лоши временски услови. Тие се појавиле во ''Boston Music Hall'' 90 минути подоцна. Турнејата завршила со шоу во Торонто, Канада во МејплЛиф Гарденс пред публика од 18.000 луѓе. [[Record World]] напишале:<blockquote>АББА изведуваат со изненадувачка моќ и волумен, но иако се гласни, тие се многу јасни... Секојшто чекал 5 години за да ја види групата, ќе биде мошне задоволен‘‘, </blockquote>На 19 отктомври 1979 година, турнејата продолжила во Западна Европа, каде што бендот имал 23 распродадени концерти, вклучувајќи шест распродадени вечери во Вембли Арената во Лондон. === Формирање на студиото Polar Music === [[Податотека:Sportpalatset Stockholm 2010.jpg|мини|десно|Студиото на Polar Music|286x286пкс]] Од 1978 година, АББА бил еден од најголемите бендови во светот. Тие празниот филмски театар го претвориле во студиото Polar Music. Студиото го користеле и неколку други бендови, особено Genesis' Duke и [[Led Zeppelin]] таму го снимиле албумот [[In Through the Out Door]]. Во текот на мај, групата отишла во САД за промотивна кампања, промовирајќи се заедно со Енди Гиб, во емисијата на Оливија Њутн-Џон. Сесиите за синглот Summer Night City биле во тешка борба, но по пуштањето на песната, таа станала уште еден хит на групата. Песната ја поставила основата на следниот албум на групата. На 9 јануари 1979 година, групата ја извела Chiquitita на музичкиот концерт за [[УНИЦЕФ]], којшто се оддржал во Генералното собрание на ОН за да се прослави годишнината на [[УНИЦЕФ]] за детето. АББА ги донирале авторските права на овој светски хит на УНИЦЕФ ([[UNICEF]]). Синглот бил издаден следната недела, и годостигнал првото место во 10 држави. == Врв на популарноста == Во март 1980 година, АББА отпатувале во [[Јапонија]] каде што при нивното пристигнување на Меѓународниот аеродром Нарита, биле пречекани од илјадници обожаватели. Групата одржала 11 концерти со преполни сали, вклучувајќи и 6 емисии во Будокан во [[Токио]]. Оваа турнеја била последната во нивната кариера. Во летото на 1980 година, групата го издала синглот ''The Winner Takes It All'', кој го достигнал 8 место на британските топ листи ( и нивниот прв сингл од 1978 година). Песната била погрешно разбрана бидејќи била напишана за брачните проблеми на Бјорн и Агнета. Бјорн Улвеус го напишал текстот, но изјавил дека не се однесувал на нивниот развод. Фелтског пак, постојано повторувала дека таа не била причината поради која тие се разделиле. Во [[Соединети Американски Држави|САД]], песната го достигнала 8 место на списокот на [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]] и станал вториот број 1 Billboard Adult Contemporary. Исто така песната била повторно снимена од страна на Андерсон и Улвеус, со друг следечки вокал, француската пејачка [[Миреј Матје]]. Песната била преименувана во ''Bravo Tu As Gagné'', со француски текст напишан од Ален Бубил. Истата година во ноември, АББА го објавиле нивниот седми албум,Super Trouper, којшто се одразил на нивниот стил со употреба на повеќе синтисајзери и лични текстови. Тоа го поставил рекордот за најмногу нарачки за британскиот албумот, така што биле направени 1 милион копии уште пред тој да биде издаден. Вториот сингл за албумот, ''Super Trouper'', исто така го достигнал првото место во Велика Британија. Друга песна од албумот ''Lay All Your Love on Me'' која била издадена во 1981 година, како 12-инчен сингл во неколку одбрани територии, успеал да го достигне врвот на Billboard Hot Dance Club Play и го достигнал 7 место на британските топ листи. Со тоа, песната станала највисоко рангирана 12-инчна песна издадена во историјата на британската топ листа. Исто така, во 1980 година, АББА снимиле компилација на шпански јазик, наречена ''Gracias Por La Música''. Овој албум бил издаден и во држави каде се зборувал шпански јазик, како и во [[Токио]] и [[Австралија]]. Албумот достигнал голем успех, а заедно со шпанската верзија на Chiquitita, се сигнализирал пробивот на групата во [[Латинска Америка]]. '''ABBA Oro: Grandes Éxitos''', шпанскиот еквивалент на '''ABBA Gold''', бил издаден во 1999 година. ===Последен албум и настапи (1981-1982)=== <br /> Во јануари 1981 година, Бјорн Улвеус се оженил со Лена Калерсо, а менаџерот Стиг Андерсон го прославил неговиот 50-ти роденден со голема забава. За оваа пригода, АББА ја снимиле песната Hovas Vittne (игра на зборови за шведското име за [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]] и Хова, родното место на Андерсон), како почит кон него и била објавена само на 200 винилски плочи, кои биле подарени само на гостите на забавата. Овој сингл бил колекционерски баран. Во средината на февруари 1981 година, Андерсон и Лингстад објавиле дека поднеле барање за развод. Се ширеле гласнини дека нивниот брак се борел за опстанок веќе неколку години и дека Бени веќе сретнал друга жена, Мона Норклит, со која се оженил во ноември 1981 година. Бјорн и Бени имале текстописни сесии во текот на пролетта 1981 година, а сесиите за снимањето започнале во средината на март. На крајот од април, АББА ја снимиле емисијата ,,Дик Кејвет се среќава со АББА‘‘ (Dick Cavett Meets ABBA), предводена од водителот Дик Кејвет. '''The Visitors''', осмиот и последен албум на АББА, покажал текстописна зрелост чувство на недостатокот во нивните претходни снимки. Но сепак, групата била постаена во [[Поп-музика|поп]] жанрот, кој опфаќал прилечни звуци. Иако името на албумот не било откриено за време на објавувањето, според Улвеус, името се однесувало на тајни состаноци одржани против одобрувањето на [[Тоталитаризам|тоталитарните]] влади во Советските држави. Други песни пак биле биле наменети за неуспешни врски, закани од војната, стареење, губење невиност. Единствениот славен објавен сингл на албумот One of Us, бил деветтиот број 1 на АББА во Германија и лебедовата песна од нивните шеснаесет Toп 5 синглови на листата во [[Северна Африка]]. ''One of Us'' бил последниот Toп 10 хит во Велика Британија. Иако албумот го достигнал врвот на листите во Европа, вклучувајќи ги Велика Британија и Германија, The Visitors, не бил толку успешен како претходните албуми. Неговата продажба драстично опаднала во [[Јапонија]], [[Франција]] и [[Австралија]]. Една песна од албумот, ''When All Is Said and Done'', бил издаден како сингл во Северна Америка, Австралија и [[Нов Зеланд]] и достојно станал последниот Toп 40 хит во САД (водејќи на американската листа до 31 декември 1981 година). Исто така го освоиле и US Adult Contemporary Top 10 и 4 место на RPM Adult Contemporary chart во Канада. Авторот на песната ''The Winner Takes It All'' и ''One of Us'' се справувал со болно искуство од разделувањето со партнерката, иако кон траумата се гледало пооптимистички. Со објавената приказна за разводот на Бени и Фрида, шпекулациите ги зголемиле тензиите во рамките на групата. === Последните снимки === Во пролетта 1982 година, почнале сесиите за пишување песни и групата се собирала за да се направат повеќе снимки. Плановите не биле целосно јасни, но се дискутирало за да се направи нов албум и се дал предлог за мала турнеја. Сесиите за снимање во мај и јуни 1982 година биле напорни, па само три песни биле снимени: You Owe Me One, I Am the City and Just Like That. Андерсон и Улвеус не биле задоволни со исходот, така што лентите биле откажани, а групата зела летен одмор. Тие се вратиле назад во студиото во август, а групата ги сменила плановите за остатокот од годината. Тие сакале да издадат двоен албум за Божиќ, кој ќе ги содржи сите нивни хитови. Албумот бил насловен The First Ten Years. Биле одржани нови сесии за снимање и пишување песни. Во текот на октомври и ноември тие ги издале песните: The Day Before You Came, Cassandra и Under Attack/You Owe Me One. Ниту една песна не станала Toп 20 во Велика Британија, иако The Day Before You Came станал Toп 5 хит во многу европски држави како што се [[Германија]], Холандија и [[Белгија]]. Албумот бил прво место во Велика Британија и Белгија, Top 5 во Холандија и Германија и Toп 20 во многу други држави. Under Attack, последниот хит на групата пред да се распаднат, бил Toп 5 хит во [[Холандија]] и Белгија. I Am the City и Just Like That останале неиздадени синглови од албумот. I Am the City на крајот била објавена како дел од албумот '''More ABBA Gold''' во 1993 година, додека пак Just Like That била вклучена во неколку други песни препеана од други пејачи, продуцирана од Улвеус и Андерсон. Преработени верзии на стиховите завршиле во мјузиклот Chess. Хорскиот дел на Just Like That бил вклучен во репроспективен сет во 1994 година. И покрај многубројните барања од обожавателите, Бјорн и Бени сè уште одбивале да ја издадат верзијата на АББА за Just Like That, иако подоцна целосната верзија била пиратирана. Групата отпатувала во Лондон за да ги промовира најдобрите синглови. Албумот The First Ten Years во првата недела од ноември 1982 година, се појавил на [[Saturday Superstore]] и The Late, Late Breakfast Show, а потоа и во Западна Германија наредната недела, каде што настапувале во Show Express. На 19 ноември 1982 година, АББА за последен пат се појавиле во [[Шведска]] на телевизиската програма Nöjesmaskinen. На 11 декември истата година, тие го одржале нивниот последен концерт, пренесуван на [[Noel Edmonds' The Late, Late Breakfast Show]] во Велика Британија, во живо преку студиото од [[Стокхолм]]. === Последните настапи === <br />Бени и Бјорн започнале да соработуваат со [[Тим Рајс]] во почетокот на 1982 година. Тие пишувале песни за музичкиот проект Chess. Агнета и Фрида биле сконцентрирани на соло кариери. Додека Бени и Бјорн работеле на мјузиклот, понатамошната соработка продолжила помеѓу нив тројцата со мјузиклот [[Abbacadabra]], продуциран во француска телевизија. Тој бил детски мјузикл кој содржел 14 песни на АББА.Мјузиклот бил емитуван на Божиќ на француската телевизија, а подоцна била направена и холандска верзија. Претходно, Бубил го напишал францускиот текст за ''The Winner Takes It All'' за [[Миреј Матје]] Фрида Лингстад, која неодамна се преселила во [[Париз]], учествувала во француската верзија и го снимила синглот ''Belle'', во дует со францускиот пејач [[Даниел Балавоан]]. Песната била обработка на песната на АББА ''Arrival''. Сите четири члена за последен пат се појавиле јавно во јануари 1986 година, и тоа како пријатели, а не како членови на АББА. Тие за себе снимиле видео снимка, акустична верзија на ''Tivedshambo'', која била првата песна напишана од нивниот менаџер Стиг Андерсон. Песната била изведена на шведската телевизија за 55 роденден на Андерсон. Четворицата се немале видено повеќе од 2 години. Во 1986 година бил издаден '''ABBA Live''', којшто содржел јавни настапи на групата од 1977 година до 1979 година. На неколку настапи, Бени Андерсон настапувал со неколку стари песни на АББА. Во јуни 1992 година, тој и Бјорн се појавиле со групата [[U2]] на концерт во [[Стокхолм]], пеејќи го рефренот од Dancing Queen. Неколку години подоцна, за време на последниот концерт на B & B во Стокхолм, Андерсон се приклучил во бисот на пијаното. Андерсон често додавал песни од АББА кога изведувал со бендот BAO. Тој исто така свирел на пијано за време на снимањето на новите песни на АББА, Like an Angel Passing Through My Room, со оперската пејачка [[Ана Софи фон Отер|Ана Софи вон Отер]] и ''When All Is Said and Done'' со Швеѓанката Викторија Толстој. Во 2002 година, и Андерсон и Улвеус направиле а капела изведба на првата верзија на Fernando, прифаќајки ја наградата во Лондон. Лингстад снимила а капела верзија на Dancing Queen заедно со шведската група The Real Group во 1993 година. Исто така повторно ја снимила I Have a Dream со швајцарскиот пејач [[Дан Даниел]] во 2003 година. == Распаѓање на групата == АББА никогаш не го објавиле официјално нивното распаѓање. Нивната последна изведба како група била на британската телевизиска програма [[The Late, Late Breakfast Show]] (во живо од Стокхолм), на 11 декември 1982 година. Во јануари 1983 година, Фелтског започнала со сесии за соло албум, како што Лингстад успешно го издала албумот ''Something's Going On'' неколку месеци претходно. Бени и Бјорн, во меѓувреме започнале со текстописни сесии за мјузиклот Chess. Во интервјуата, тие го негирале распаѓањето на групата (,,''Кои сме ние без нашите дами? Иницијалите на Брижит Бардо?‘''‘), а Лингстад и Фелтског изјавувале дека групата работи на нов албум. Настанал внатрешен судир помеѓу групата и нивниот менаџер, а членовите на бендот ги продале нивните акции на Polar Music во текот на 1983 година. Освен појавувањето на телевизија во 1986 година, групата не се појавила повторно заедно сè до нивното повторно спојување на шведската премиера за филмот [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]] на 4 јули 2008 година. Во интервју за Сандеј Телеграф по премиерата, Бјорн и Бени потврдиле дека немало што да ги примами за да се вратат заедно на сцената. Бјорн Улвеус рекол: ,,''Никогаш повеќе нема да се појавиме на сцената.. Едноставно нема мотивација за одново да се групираме. Парите не се фактор и би сакале луѓето да нè запомнат онакви какви што бевме. Млади, темпераментни, полни со енергија и амбиција. Помнам дека [[Роберт Плант]] рече дека [[Led Zeppelin]] биле бенд којшто држи до своето и тоа го тера човек да се подзамисли..''.<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2008/07/05/bmabba105.xml|location=London|work=The Daily Telegraph|title=ABBA's Björn Ulvaeus and Benny Andersson: We Will Never Reform|first=Chris|last=Hastings|date=5 July 2008}}</ref>‘‘. Сепак, на 3 јануари 2011 година, Фелтског за која се сметало отсекогаш дека била најизолираниот член на групата, а воедно и најголемата пречка за нивното повторно соединување, ја отворила можноста за обединување на еднократен аранжман. Таа признала дека сè уште не им ја претставила идејата на другите членови. Во април 2013 година, таа ги искажала нејзините надежи за обдинување, во интервјуто за Die Zeit, наведувајќи: ''Ако ме побараат, ќе кажам да.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vg.no/musikk/artikkel.php?artid=10102871|title=Agnetha åpner for ABBA-gjenforening – VG Nett|publisher=Vg.no|date=1 January 1970|accessdate=18 September 2013}}</ref> == Преродбата во 90-тите == Истата година, членовите на АББА се разотишле по своите патишта. Француската продуцентска куќа на емисијата (телевизискиот мјузикл Abbacadabra) предизвикала нов интерес за музиката на групата. Откако привекле малку внимание за време на средината и крајот на 80-те години на 20 век, музиката на АББА доживеала препород во раните 90-те години на 20 век. Тоа се случило благодарение на британското поп дуо Erasure, кое ги објавило насловните верзии на песните на АББА, достигнувајќи ги врвовите на топ листите во 1992 година. Како што [[U2]] пристигнаа во [[Стокхолм]] за да го одржат концертот во јуни истата година, бендот им даде почит на АББА, поканувајќи ги Бјорн Улвеус и Бени Андерсон да им се придружат на сцената и да ја препеат Dancing Queen, да свират на гитара и клавијатура. Во септември 1992 година било издаден '''АBBА Gold : Greatest Hits''', нов компилациски албум. Синглот Dancing Queen, добил шанса да се промовира преку радио во Велика Британија, летото 1992 година. Песната се вратила на британската Toп 20 листа во август истата година, овој пат достигнувајќи го 6 место. Во 1994 година, два австралиски култни филма го привекле вниманието на светските медиуми, коишто биле фокусирани на восхитувањето на АББА. Тие филмови биле: The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert и Muriel's Wedding. Истата година, Thank You for the Music сет од 4 диска кој ги содржел сите хитови на групата, бил издаден со вклучување на сите 4 члена. АББА наскоро била призната и прифатена од страна на други изведувачи: Еван Дандо од The Lemon heads снимил верзија на Knowing Me, Knowing You. Шинид О‘Конор и Бојзонис Стивен Гејтли ја снимиле Chiquitita, Танита Тикарам, Бланкманж и Стивен Вилсон им оддале почит на песната The Day Before You Came. Клиф Ричард ја извел песната Lay All Your Love on Me, додека пак Дајони Ворик, Петар Керера и [[Celebrity Skin]] снимиле нивна верзија на песната SOS. Алтернативниот рок-музичар од САД, Маршал Креншоу, исто така направил верзија на Knowing Me, Knowing You која ја свирел на неговите концерти, а пак легендарниот англиски латино пејач Ричард Даниел Роман, признал дека АББА му извршиле големо влијание во неговата кариера. Шведскиот метал гитарист Ингви Малмстин, ја извел Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight), со малку променет текст. Биле издадени уште два компилациски албума на АББА. Признанието на АББА се совпаднало со прославата за 25 годишнината и содржело 17 песни, од кои некои биле специјално снимени за ова издание. Втор албум со 12 песни бил издаден во 1999 година, насловен како ABBAMANIA, чиишто приходи биле наменети за добротворната организација Youth Music во Англија. Албумот ги содржел новите верзии на следниве песни: забележителни песни од Madness (Money, Money, Money), Culture Club (Voulez-Vous), The Corrs (The Winner Takes It All), Steps (Lay All Your Love on Me, I Know Him So Well), и Thank ABBA for the Music. Тие биле изведени од неколку уметници и претставени на [[Британски музички награди|Brits Awards]] истата година. Во 1997 година, била формирана уште една група, ABBA Teens, која била преименувана во A-Teens. Првиот албум на групата, The ABBA Generation, содржел неколку поп песни на АББА од 1990 година. Албумот бил светски познат, а исто така и наредните албуми. Групата се растурила во 2004 година поради исцрпувачкиот распоред кој го имале и поради тоа што некои сакале да градат соло кариери. Во Шведска, зголеменото признавање на Улвеус и Андерсон резултирал со концертите на B & B во 1998 година. Концертот (со шведските пејачи кои работеле со текстописците многу години) не ги изложил само нивните години поминати со АББА, но и хитовите пред и по АББА. Концертот бил многу успешен, па потоа било снимено и ЦД. Подоцна имале турнеи во [[Скандинавија]], а дури отишле и во [[Пекинг]] каде што имале два концерта. Во 2000 година, АББА се изнајсниле дека добиле понуда од 1,000,000,000 американски долари, за да се обединат и да направат турнеја од 100 концерти. На полуфиналето за [[Евровизија 2004|Евровизија]] во 2004 година, одржан во [[Истанбул]], 30 години откако АББА победиле на натпреварот во Брајтон, сите четири члена направиле кратко појавување во специјално видео направен за овој чин. Видеото било насловено како Our Last Video Ever. И други добро познати ѕвезди како Рик Мајал, [[Шер]] и Еди од [[Iron Maiden]], се појавиле во видеото. Тоа не било вклчено во официјалното ДВД-издание од Евровизијата, но било издадено посебно ДВД-издание, преименувано во The Last Video на барање на АББА.[[Податотека:ABBA 2008 Av Daniel Åhs.jpg|мини|АББА на прикажувањето на филмот [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]]|403x403пкс]] Во 2005 година, сите четири члена на групата се појавиле заедно во [[Стокхолм]] за премиерата на мјузиклот Mamma Mia!. На 4 јули 2008 година, сите членови на АББА се соединиле за шведската премиера на филмот [[Мама Миа (филм)|Мама Миа]]. Тоа било само вторпат кога тие се појавиле заедно во јавноста од 1986 година. За време на појавувањето, тие повторно нагласиле дека немале намера никогаш повторно да се соединат, Во ноември 2008 година, сите осум студиски албуми, заедно со деветтиот кој содржел поретки песни, бил издаден како The Albums. Бил успешен на неколку листи, искачувајќи се на четвртото место во Шведска и Top 10 во неколку европски територии. Во 2008 година, Sony Computer Entertainment Europe, во соработка со Universal Music Group Sweden AB, го објавиле SingStar ABBA и на [[PlayStation 2]] и на [[PlayStation 3]] видеодисплејот. Тоа било дел од музичките видео игри SingStar. Верзијата PS2 содржела 20 песни на АББА, додека пак PS3 содржел 25 песни. На 22 јануари 2009 година, Фелтског и Лингстад се појавиле заедно на сцената на Swedish music award Rockbjörnen ( за ,,животно дело‘‘). Во едно интервју, двете жени ја изразиле својата благодарност за почесната награда и им се заблагодариле на обожавателите. На 25 ноември 2009 година, PRS за музика најавиле дека британската публика гласале за АББА како бенд којшто најмногу би сакале да го видат соединет. На 27 јануари 2010 година, ABBAWORLD, изложба од 25 интерактивни и аудиовизоелни активности на групата, била претставена во изложбениот центар Earls Court во Лондон. Според мрежното место на изложбата, ABBAWORLD била одобрена и целосно поддржана‘‘ од страна на членовите на групата. Mamma Mia била издадена како една од првите неколу непремиерни песни за онлајн играта RPG Bandmaster. На 17 мај 2011 година, Gimme! Gimme! Gimme! била додадена како непремиерна песна за опслужувачот Bandmaster Philippines. На 15 ноември 2011 година, Ubisoft објавиле игра со танцување наречена ,,ABBA: You Can Dance, for the Wii‘‘. == Снимањето песни == <br /> Во студиото тие биле перфекционисти и работеле на нивните песни без престан сè додека не го постигнале посакуваниот ефект. Агнета рекла дека тие не се откажувале и дури останувале до доцните часови со цел да изработат нешто што е можно да биде најдобро. За пример земете ја песната Summer Night City. Тие воопшто не биле среќни со тоа како излегла таа и трудот кој го вложиле во неа. Основниот ритам за песната го започнувале со тапанар, гитарист и басист. Сите останати аранжмани: вокали, други инструменти, се додавале на оваа основа. Следувале вокалите а наштимувањето на оркестарот останувало за на крај. Работејќи во студиото и жените давале свои идеи. Бени и Бјорн отсвирувале некои песни и тие давале предлози и коментирале за нив, особено кажувале ако нешто не е во ред. Според Агнета, жените го имале последниот коментар за тоа како треба да биде конечниот текст на песната. Фрида рекла: <blockquote>'',,Кога се собираме околу пијаното за да си ги наштелуваме гласовите, секогаш наоѓаме нешто што послужува како следечки вокали‘‘.'' </blockquote>Откако се средуваат вокалите и се наштимува оркестарот, им биле потребни 5 дена за да ја склопат песната. == Успехот во САД == <br />За време на нивната активна кариера од 1972 до 1982 година, АББА достигнале 14 Toп 40 синглови на листата [[Билборд Хот 100|Billboard Hot 100]] (13 на Cashbox Top 100), од кои 10 биле Toп 20 на двете листи. Dancing Queen била прво место на Toп 10. Иако песните Fernando и SOS не успеале во првите 10 песни на листата Billboard Hot 100, сепак тоа го достигнале на списокот на Cashbox и Record World. Групата исто така имала 12 Toп 20 синглови на Billboard Adult Contemporary. Fernando и The Winner Takes It All го достигнале првото место. Dancing Queen и Take a Chance on Me добиле злато од [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]]. Девет албума на АББА биле меѓу првите на листата. Седум од нив биле помеѓу првите 50. Пет албума добиле златен сертификат од [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]], додека три добиле платинарен статус (продавајќи повеќе од еден милион копии). === The Rock and Roll Hall of Fame === <br /> На 15 март 2010 година, АББА биле претставени во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славите на рокенролот]] од членовите на [[Bee Gees]], Бари Гиб и Робин Гиб. Церемонијата се одржала во Њујорк во Валдорф Асторија Хотел Претставници на групата биле Ани-Фрид Лингстад и Бени Андерсон. == Мода, видеа, рекламни кампањи == <br />АББА биле познати по своите колоритни костуми. Повеќето видеа на АББА (вклучувајќи го и ABBA: The Movie), биле продуцирани од Ласе Халстром, којшто подоцна ги продуцирал филмовите My Life as a Dog, The Cider House Rules и Chocolat. АББА снимиле видеа бидејќни нивните песни биле хитови во повеќе држави, а јавни настапи во сите држави не можеле да се одржат. Ова исто така било направено со цел да се намали нивното патување, особено за држави до каде што би им требало неколу часови за да стигнат. Фалтског и Улвеус имале две мали деца, а Фалтског која се плашела од летање со авион, не сакала да ги остави децата за толку долго време. Менаџерот на АББА, Стиг Андерсон, сфатил дека покажувањето на видео на телевизија за да се рекламира песна или албум, овозможувал полесна и побрза изложеност на албумот. Некои од видеата станале класици поради костимите кои ги носеле во 70-те години на 20 век. Исто така се одразувало и групирањето на членовите во комбинирање на паровите, преклопување на лицето на еден пејач со друг, и спротивставени едни према други. Во 1976 година, АББА учествувале во рекламна кампања на Matsushita Electric Industrial (денешниот [[Panasonic]]), која била дизајнирана за да се промовира брендот National. Оваа кампања била создадена првично за [[Австралија]], каде што National бил сè уште примарниот бренд кој го користеле Matsushita. Брендот [[,,Panasonic‘‘]] не бил претставен во Австралија и покрај неговата широка употреба во другите делови на светот како што е [[Соединети Американски Држави|САД]]. Сепак, кампањата исто така била емитувана во Јапонија. Биле претставени пет реклами, секоја траела приближно 1 минута и секоја ја содржела песната National Song отпеана од АББА. Во оваа песна биле искористени мелодии и интструментални аранжмани од Fernando, но со нов текст кој го промовирал National. Биле вметнати и неколку слогани од National за нивно рекламирање. == Политичка контроверзност == <br/> Во септември 2010 година, Андерсон и Улвеус ја критикувале десничарската Данска народна партија, за користење на нивната песна Mamma Mia (со изменет текст) на нивните собири. Бендот се заканил дека ќе поднесе тужба против партијата, истакнувајќи дека тие никогаш не дозволиле некому нивната музика да биде користена за политички цели и дека немале никаков интерес за поддржување на партијата. Нивната издавачка куќа Universal Music, изјавиле дека никакви законски дејства не биле преземени бидејќи не бил постигнат никаков договор. === Дискографија === * [[Ring Ring]] (1973) * [[Waterloo]] (1974) * [[ABBA]] (1975) * [[Arrival]] (1976) * [[ABBA: The Album]] (1977) * [[Voulez-Vous]] (1979) * [[Super Trouper]] (1980) * [[The Visitors]] (1981) * [[Voyage]] (2021) == Членови == * Агета Фалтског– водечки вокали * Ани-Фрид "Фрида" Лингстад – водечки вокали * Бјорн Улвеус – гитара, вокали * Бени Андерсон – клавијатура,вокали == Турнеи == * 1973: Фолкпарк турнеја во Шведска * 1974–75: Европска турнеја * 1977: Европска и австралиска турнеја * 1979–80: ABBA: Турнеја === Библиографија === * {{Наведена книга|last1=Palm|first1=Carl Magnus|title=Bright Lights, Dark Shadows: The Real Story of ABBA|url=https://archive.org/details/brightlightsdark0000palm|year=2001|publisher=Omnibus|location=London|isbn=0-7119-8389-5}} === Литература === * ''ABBA – 5 Years''. Billboard, 1979-9-8, pp.&nbsp;23–46 ([https://books.google.com/books?id=6CMEAAAAMBAJ&pg=PT23 online copy (Google)]) * Benny Andersson, Björn Ulvaeus, Judy Craymer: ''Mamma Mia! How Can I Resist You?: The Inside Story of Mamma Mia! and the Songs of ABBA''. Weidenfeld & Nicholson, 200 * [[Carl Magnus Palm]]. ''ABBA – The Complete Recording Sessions'' (1994) * [[Carl Magnus Palm]] (2000). ''From "ABBA" to "Mamma Mia!"'' {{ISBN|1-85227-864-1}} * Elisabeth Vincentelli: ''ABBA Treasures: A Celebration of the Ultimate Pop Group''. Omnibus Press, 2010, {{ISBN|9781849386463}} * Oldham, Andrew, Calder, Tony & Irvin, Colin (1995) "ABBA: The Name of the Game", {{ISBN|0-283-06232-0}} * Potiez, Jean-Marie (2000). ''ABBA&nbsp;– The Book'' {{ISBN|1-85410-928-6}} * Simon Sheridan: ''The Complete ABBA''. Titan Books, 2012, {{ISBN|9781781164983}} * Anna Henker (ed.), Astrid Heyde (ed.): [https://www.ni.hu-berlin.de/de/np/abba_lexikon.pdf ''Abba – Das Lexikon''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170325013726/https://www.ni.hu-berlin.de/de/np/abba_lexikon.pdf |date=2017-03-25 }}. Northern Europe Institut, Humboldt-University Berlin, 2015 (German) * Steve Harnell (ed.): ''Classic Pop Presents Abba: A Celebration''. Classic Pop Magazine (special edition), November 2016 == Надворешни врски == {{Commons+cat|ABBA}} * {{Official website}} * [http://www.ABBAinter.net/ ABBAinter.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427041707/http://www.abbainter.net/ |date=2015-04-27 }} TV-performances archive * {{Discogs artist}} * [http://www.abbastars.cz/ ABBA Stars] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120315105717/http://www.abbastars.cz/ |date=2012-03-15 }} – funpage Czech revival ABBA Stars. * [https://web.archive.org/web/20120527223611/http://abbasongs.co.uk/ ABBA Songs] – ABBA Album and Song details. == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Музички групи основани во 1972 година]] 5cakyxq9bezn7nzl4emhec7ysfvyvsg 0 758310 5605622 5599185 2026-08-06T11:10:10Z Buli 2648 /* Извори */ 5605622 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Битолска бугарска класична гимназија | native_name = | image = Bulgarian Bitolya high school building.jpg | image_size = | alt = | caption = | location = [[Битола]] | country = [[Османлиско Царство]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1899 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 212 (1899/1900)<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1899-1900 година. Пловдив, 1901, с. 85.</ref> }} '''Битолска машка гимназија''', или '''Битолска бугарска класична гимназија''' ( [[бугарски]]: ''Битолска българска класическа гимназия'') била една од поголемите образовни центри на [[Бугарската егзархија]] и [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда во Македонија]], но во почетокот на 20 век таа одиграла важна улога во развојот на макеоднското револуционерно движење, во гимназијата како учители работеле голем број на македонски револуционери: [[Даме Груев]], [[Ѓорче Петров]], [[Пере Тошев]] и други <ref name="HRISTOSIL" />. Била создадена со содејство на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], во учебната 1899-1900 година кога класичниот одел при Солунската гимназија бил преместен во [[Битола]]. == Дејност == Прв директор на училиштето е [[Антон Поп Стоилов]] во 1899 година, по скандалот со него [[Христо Матов]] ја напуштил гимназијата. Во 1900 година на зградата на училиштето била реновирана. Таа набргу станала револуционерно жариште и се развила силна револуционерна дејност. [[Даме Груев]] се вработил како учител и формирал училиштен кружок преку кои ја ширел револуционерната идеја <ref>[http://www.promacedonia.org/gb/gb_1_1.html Баждаров, Георги, „Моите спомени“, София – 1929 г.]</ref>. Во учебната 1899-1900 година во гиманзијата предавале [[Михаил Герџиков]], [[Петар Мартулов]] и [[Васил Пасков]] <ref>[http://sm.a-bg.net/2009/08/02/106-godini-ot-ilindensko-preobrajenskoto-vastanie-anarhistat-mihail-gerdjikov.htm „106 години от Илинденско-Преображенското въстание - Анархистът Михаил Герджиков“, в. „Свободна мисъл“, август 2009 г.]</ref>, [[Јордан Бомболов]] и [[Мехмед ефенди]] <ref>Борис Николов, Владимир Овчаров, „Спомени на Владимир Карамфилов за просветното дело и революционните борби в гр. Прилеп“, ИК "Звезди", 2005, стр. 7</ref>. Присуството во гимназијата на Даме и другите членови на Организацијата, придонело учениците да се револуционизираат. Најдобро состојбата ја претставува [[Христо Силјанов]], самиот ученик во VII завршен клас, во едно писмо во кое пишал: :''Дваесет и четири младинци ја поминавме во Битола последната година од школувањето. Повеќето од половината сме покрстени... Ние постојано се среќаваме со нашите учители. Ние сме нивни другари. Одиме кај нив секоја недела на гости, зборуваме со нив на ти, пушиме со нив, дури ги полниме [[табакера|табакерите]] со нивниот тутун. И сме горди, горди, што не третираат како зрели мажи, како револуционери, соборци... Ние знаеме дека револуционерот значи нешто како аскет, одрекувач од сите удопства и на секоја лична среќа. Затоа никој од нас нема да се ожени и да заврти дом и куќа. Никој нема да ја напушти Македонија, никој нема да замине за да го продолжи своето образование. Кој ќе се ожени или ја напушти Македонија, или ќе пристапи во универзитет, тој ќе биде подлец, предавник. Македонија не може да чека, таа нема потреба од помошта на оние кои ја ставаат универзитетската диплома погоре од потребата за нејзина слобода, таа ги одбива и проколнува оние коишто ја заменуваат со друга љубовница. Нашиот учител Даме Груев за нас е пример на самоодречен жрец за Македонија, олицетворение за револуционерен аскетизам'' <ref name="HRISTOSIL">[http://www.promacedonia.org/obm1/index.html "Освободителнитѣ борби на Македония", том I Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1933.''</ref>. [[Податотека:Teachers and Students in Bitolya Bulgarian High School 1900 - 1901.jpg|мини|250x250пкс|Учители и ученици од IV клас на гимназијата во учебната 1900/01 година.]] Под влијание на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] дошло со училиштен бунт. Поводот за започнување на бунтот во битолската гиманзија се случил при прославата на празникот св. Кирил и Методиј на [[23 мај]] [[1899]] година. Митрополитот Григориј одржал беседа за браќата [[Кирил и Методиј]], а по него се обратил и в.д директорот Стоилов, меѓутоа тој бил насилно прекинат од учителот по [[историја]] Иван Цоков. Тој во своето обраќање ги искритувал претходните говорници и побарал: :''црковните книги да се преведат од црковнословенски на месниот дијалект'' <ref name="MILAN">Милан Матов, Спомен за Даме Груев, Даме Груев - живот и дело... I част</ref>. [[Image:Bitolya Bulgarian High School Seal, 1896.jpg|мини|лево|200п|Печатот на Битолска машка гимназија од 1896 г.]] Дополнително Цонев побарал македонскиот народен говор да биде воведен во училиштата и црквите на местото на бугарскиот литературен јазик <ref name="DIME">С. Димески, Просветната политика на Егзархијата..., 48-49</ref>. На ваквиот настап реагирал митрополитот Григориј и следниот Иван Цоков останал без служба. Оваа случка била повод на [[26 мај]] [[1899]] година да дојде до бунт во кој предводничка улога имале учителот [[Андон Димитров]] и учениците [[Милан Матов]] (братот на [[Христо Матов]] и Нестор Поповски. Меѓутоа треба да се истакне дека најверојатно зад целиот бунт стоел [[Даме Груев]] иако тоа никаде не се спомнува во официјалната егзархиска документација.<ref name="DIMEDIM">Димитар Димески, Македонското национално движење во Битолскиот вилает 1893-1903</ref> [[Податотека:Bitolya bulgarian gymnasium pansion.jpg|мини|Пансионот при гимназијата.]] Бунтот довел до целосна блокада на гимазијата и пансионот. Затоа митрополитот Григориј побарал вилаетската полиција да интервенира но до тоа не дошло. Меѓутоа бидејќи и учителите биле замешани [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] го суспендирала целиот учителски кадар во Битолската гиманзија, а со посебно циркуларно писмо под број ''2784'' од [[24 август]] ([[Јулијански календар|стар стил]] [[1899]] година исклучила 18 ученици засекогаш од сите егзархиски училишта. Есента 1902 година наставник по бугарски јазик и литература бил [[Крсте Мисирков]]. Други професори биле [[Атанас Јаранов]] - историчар, [[Панчо Здравев]] - математичар, [[Емануел Љапчев]], наставник по турски јазик, и [[Парашкев Цветков]] по музика <ref>[http://www.promacedonia.org/bugarash/misirkov/zamisirkov.html Трайков, Веселин, „Кръсте П. Мисирков и за българските работи в Македония“]</ref>. Во учебната 1909 година бројот на дипломираните ученици во Битолската гимназија класична биле 194, а само 16 лица се испадна од различни причини <ref>[http://www.promacedonia.org/new_books/galchev/galchev.html Галчев, Илия, „Българското самосъзнание на населението в Македония през Възраждането“, УИ "Св. Климент Охридски", 2005 г.]</ref>. Во Битола работела и Битолската бугарска женска гимназија, а директор за кратко време бил [[Ефтим Спространов]], во 1913 година двете гимназии биле затворени. == Учители== [[Податотека:Bulgarian Bitolya High School Letter.jpg|десно|мини|250п|Писмо од Битолската гимназија до егзархот Јосиф]] * [[Антон Кецкаров]] - настојник * [[Антон Поп Стоилов]] (1899) - директор * [[Димитар Стефанов (бугарски општественик)|Димитар Стефанов]] (1900-1901) - директор * [[Атанас Јаранов]] * [[Васил Пасков]] * [[Ангел Воденичаров]] * [[Ѓорче Петров]] * [[Даме Груев]] * [[Емануил Љапчев]] * [[Јордан Бомболов]] * [[Крсте Мисирков]] (1902-1903) * [[Крстјо Капиданчев]] * [[Мехмед ефенди]] * [[Михаил Герџиков]] * [[Никола Грков]] (1905-1906) * [[Никола Јанишлиев]] * [[Панче Здравев]] * [[Парашкев Цветков]] * [[Пере Тошев]] * [[Петар Мартулов|Петар Мартулков]] * [[Петар Станков]] * [[Христо Влканов]] (1905) * [[Христо Матов]] == По истакнати ученици == {{div col}} * [[Александар Евтимов]], револуционер * [[Александар Климов]], револуционер * [[Ангел Куртелов]], револуционер * [[Андреј Казепов]], револуционер * [[Арсени Јовков]], револуционер и публицист * [[Асен Татарчев]], револуционер и лекар * [[Атанас Љутвиев]], револуционер * [[Божин Талев]], револуционер * [[Владимир Карамфилов]], револуционер * [[Георги Баждаров]], револуционер * [[Георги Димев]], револуционер * [[Георги Сугарев]], револуционер * [[Дичо Андонов]], револуционер * [[Димитар Несторов]], лекар * [[Иван Далкалчев]], револуционер * [[Илија Балтов]], револуционер * [[Илија Талев]], револуционер * [[Илија Димушев]], револуционер * [[Јордан Бадев]], критичар и публицист * [[Кузман Стефов]], револуционер * [[Лазар Москов]], револуционер * [[Лазар Поп Трајков]], револуционер * [[Манол Розов]], револуционер * [[Никола Карев]], револуционер * [[Никола Киров]], просветен деец * [[Никола Хаџиташев]], револуционер * [[Панде Суџов]], револуционер * [[Пандо Кљашев]], револуционер * [[Тале Христов]], револуционер * [[Тодор Златков]], револуционер * [[Трпен Марков]], револуционер * [[Христо Силјанов]], револуционер {{div col end}} <gallery mode="packed" heights="230px" style="text-align:left"> Bulgarian school personal in Macedonia.jpg|Учители и ученици во Машкото IV-класно училиште во 1891/92 година.{{Br}} ''Прв ред'': [[Ахил Минџов]], [[Антон Кецкаров]], [[Антон Наследников]], [[Ѓорче Петров]], [[Васил Дудев]]{{Br}} ''Втор ред'': [[Леонид Спасов]], [[Евгени Попсимеонов]], [[Илија Тошев]], Стефан Тафчиев, Михаил Николов, Васил Кртев, [[Крсто Јосифчев]], [[Јанаки Москов]], [[Симеон Радев]], [[Кирил Христов Совичанов]];{{Br}}''Трет ред'': [[Васил Попдимитров]], [[Владимир Робев]], Вангел Поптрајков, [[Аристид Дамјанов]], Васил Здравев, [[Васил Константинов]], Наум Иванов, [[Георги Попхристов]], Михаил Солунов, [[Тодор Златков]]. Bitola school teachers bulgarians.jpg|Учители во гимназијата во предвечерјето на Илинденското востание.{{Br}} ''Прв ред'': [[Климент Бојаџиев (учител)|Климент Бојаџиев]], Емануил Лепчев, [[Наум Темчев]], [[Константин Стојанов]], [[Лазар Цунев]] и [[Стефан Зографов]];{{Br}} ''Втор ред'': [[Александар Димитраков]], [[Атанас Јаранов]], [[Крсте Мисирков]], [[Панче Хаџиздравев]], [[Антон Димитров]] </gallery> == Бројност на учениците == Во учебната 1899/00, односно годината кога за прв пат бил отворен VII клас и гимназијата преминала во полна гимназија во неа биле запишани 212 ученици. {| class="wikitable" |+ Бр. на ученици во учебната 1899/00<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1899-1900 година. Пловдив, 1901, с. 85.</ref> |- ! Клас !! Бр. на ученици |- | I || 38 |- | II || 21 |- | III || 30 |- | IV || 43 |- | V || 32 |- | VI || 23 |- | VII || 25 |} == Извори == <references/> {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Образованието во Битола]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 5rsebn4jh6051cxqgra50hsp6nstjfa 10 771808 5605599 5603364 2026-08-06T09:22:04Z Carshalton 30527 5605599 wikitext text/x-wiki {{football squad | name = Состав на Јувентус | teamname = Јувентус | bgcolor = Black | textcolor = White | bordercolor = Gold | list = <div> {{football squad2 player|no= 1|name=[[Матија Перин|Перин]]}} {{football squad2 player|no= 2|name=[[Зеки Челик|Челик]]}} {{football squad2 player|no= 3|name=[[Глеисон Бремер|Бремер]]}} {{football squad2 player|no= 4|name=[[Федерико Гати|Гати]]}} {{football squad2 player|no= 5|name=[[Мануел Локатели|Локатели]] {{Капитен}}}} {{football squad2 player|no= 6|name=[[Лојд Кели|Кели]]}} {{football squad2 player|no= 7|name=[[Франсиско Консеисао|Консеисао]]}} {{football squad2 player|no= 8|name=[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]]}} {{football squad2 player|no= 9|name=[[Рандал Коло Муани|Коло Муани]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Кенан Јилдиз|Јилдиз]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Едон Жегрова|Жегрова]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Даглас Луис]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Жереми Бога|Бога]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Аркадиуш Милик|Милик]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Пјер Калулу|Калулу]]}} {{football squad2 player|no=16|name=[[Микеле Ди Грегорио|Ди Грегорио]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Керем Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Џеф Екатор|Екатор]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хефрен Тирам|Тирам]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Фабио Мирети|Мирети]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Вестон Мекени|Мекени]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Карло Пинсољо|Пинсољо]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Даниеле Ругани|Ругани]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Андреа Камбјазо|Камбјазо]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Џонатан Дејвид|Дејвид]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Хуан Кабал|Кабал]]}} {{football squad manager|title=Тренер|name=[[Лучано Спалети|Спалети]]}} </div> }}<noinclude> {{Squad maintenance|update source= }} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски клубови од Италија|Јувентус]] [[Категорија:ФК Јувентус|Ј]] </noinclude> 8fpbfr8d4h8g5j7xr7d3y6mhy2la55l 0 989458 5605507 5531710 2026-08-05T17:17:45Z Bojan9Spasovski 91316 /* Загинати припадници според роден крај */ 5605507 wikitext text/x-wiki Во '''списокот на загинати бранители на Македонија''' се 78-мина припадници на безбедносните сили, кои за време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во Македонија во 2001]] година го дале животот во борбите против терористите на [[ОНА|УЧК]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 мај 2003|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=61098&idg=3&idb=856&rubrika=Revija|title=Споменикот за бранителите се фрла од мене до тебе|publisher=Вест|accessdate=2015-01-23|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040311/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=61098&idg=3&idb=856&rubrika=Revija|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|date=23 октомври 2011|url=http://sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/otkrien-spomenikot-na-zaginatite-braniteli-na-makedonija-vo-2001-godina|title=Откриен Споменикот на загинатите бранители на Македонија во 2001 година|publisher=Сител|accessdate=2015-01-23}}</ref> 78-те '''бранители''' по име и презиме се: {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! Број !! Слика !! Жртви !! class="unsortable" | Датум на погинување !! class="sortable" | место !! Начин на погинување !! Години !! Припадност |- |1. |[[Податотека:Благојче Крстаноски.PNG|60px]] |[[Благојче Крстаноски]] |[[7 април]] [[1999]] |[[Блаце (Чучер-Сандево)|Горно Блаце]] |загинат на самата граница од снајперски оган од [[Косовска војна|Косовска страна]] |† 26 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] [[АРМ]] |- |2. |[[Податотека:Ацо Ангеловски.png|60px]] |[[Ацо Ангеловски]] |[[11 јануари]] [[2000]] |[[Арачиново]] |убиен во заседа |† 23 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Скопје]] |- |3. |[[Податотека:Кирил Петрушевски.png|60px]] |[[Кирил Петрушевски]] |[[11 јануари]] [[2000]] |[[Арачиново]] |убиен во заседа |† 23 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Скопје]] |- |4. |[[Податотека:Ерол Готак.png|60px]] |[[Ерол Готак]] |[[11 јануари]] [[2000]] |[[Арачиново]] |убиен во заседа |† 27 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Скопје]] |- |5. |[[Податотека:Момир Стојановски1.png|60px]] |[[Момир Стојановски]] |[[22 јануари]] [[2001]] |[[Теарце]] |минофрлачки напад |† 31 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Крива Паланка]] |- |6. |[[Податотека:Чедо Додевски.png|60px]] |[[Чедо Додевски]] |[[13 февруари]] [[2001]] |[[Слупчане]] |намерно прегазен со автомобил |† 45 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Куманово]] |- |7. |[[Податотека:Кирчо Димитриов.png|60px]] |[[Кирчо Димитриов]] |[[4 март]] [[2001]] |[[Танушевци|Караула Танушевци]] |загинат од нагазна мина |† 33 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] капетан во ВП на [[АРМ]] |- |8. |[[Податотека:Дејан Јакимовски.png|60px]] |[[Дејан Јакимовски]] |[[4 март]] [[2001]] |[[Танушевци|Караула Танушевци]] |загинат од нагазна мина |† 25 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Водник во [[АРМ]] |- |9. |[[Податотека:Теодор Стојановски.png|60px]] |[[Теодор Стојановски]] |[[4 март]] [[2001]] |[[Танушевци|Караула Танушевци]] |загинат од снајперски оган |† 24 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] [[АРМ]] |- |10. |[[Податотека:Горан Стојановски.png|60px]] |[[Горан Стојановски]] |[[10 март]] [[2001]] |[[Брест (Скопско)]] |нагазна мина |† 28 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[Посебна Единица за Поддршка|ПЕП]] |- |11. |[[Податотека:Драганчо Илиевски.png|60px]] |[[Драганчо Илиевски]] |[[17 март]] [[2001]] |[[Попова Шапка]] |напад на хеликоптер на [[АРМ]] |† 31 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] постар водник во [[АРМ]] |- |12. |[[Податотека:Јане Јакимовски.png|60px]] |[[Јане Јакимовски]] |[[21 март]] [[2001]] |[[Чаир|ТЦ Чаирчанка]] |пукан во грб |† 35 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Крива Паланка]] |- |13. |[[Податотека:Капетан Љупчо Мирчовски.jpg|60px]] |[[Љупчо Мирчовски]] |[[28 март]] [[2001]] |[[Танушевци]] |нагазна мина |† 36 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] капетан во [[АРМ]] |- |14. |[[Податотека:Марјан Божиновски.png|60px]] |[[Марјан Божиновски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 26 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Битола]] |- |15. |[[Податотека:Kire-Kostadinovski1.png|60px]] |[[Кире Костадиновски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 24 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Битола]] |- |16. |[[Податотека:Бошко Најдовски.jpeg|60px]] |[[Бошко Најдовски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 25 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Битола]] |- |17. |[[Податотека:Илче Стојановски.png|60px]] |[[Илче Стојановски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 24 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Битола]] |- |18. |[[Податотека:Роберт Петковски.png|60px]] |[[Роберт Петковски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 26 |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|30п]] Постар водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] |- |19. |[[Податотека:Бобан Трајковски.png|60px]] |[[Бобан Трајковски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 28 |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|30п]] Водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] |- |20. |[[Податотека:Миле Јаневски Џингар.png|60px]] |[[Миле Јаневски]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 30 |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|30п]] Водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] |- |21. |[[Податотека:Игор Костески1.png|60px]] |[[Игор Костески]] |[[28 април]] [[2001]] |помеѓу [[Селце]] и [[Вејце]] |→ [[Масакрот кај Вејце]] |† 25 |[[Податотека:Грб на БСН Волци.png|30п]] Водник во [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]] |- |22. |[[Податотека:Димитар Двојаковски1.png|60px]] |[[Димитар Двојаковски]] |[[3 мај]] [[2001]] |[[Ваксинце]] |загинат во заседа |† 29 |[[Податотека:mk scorpions.jpg|25px]] [[Специјална единица „Скорпиони“|Скорпиони]] |- |23. |[[Податотека:Влатко Петров.jpg|60px]] |[[Влатко Петров]] |[[3 мај]] [[2001]] |[[Ваксинце]] |загинат во заседа |† 26 |[[Податотека:mk scorpions.jpg|25px]][[Специјална единица „Скорпиони“|Скорпиони]] |- |24. |[[Податотека:Капетан Зоран Бубевски.png|60px]] |[[Зоран Бубевски]] |[[31 мај]] [[2001]] |[[Блаце (Скопско)]] |загинат од нагазна мина |† 32 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Капетан во [[АРМ]] |- |25. |[[Податотека:Благојче Силјанов.png|60px]] |[[Благојче Силјанов]] |[[5 јуни]] [[2001]] |пат [[Гајре]] - [[Шипковица]] |загинат во заседа слична на [[Масакрот кај Вејце|Вејце]] |† 32 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |26. |[[Податотека:Влатко Миленковски.png|60px]] |[[Влатко Миленковски]] |[[5 јуни]] [[2001]] |пат [[Гајре]] - [[Шипковица]] |загинат во заседа слична на [[Масакрот кај Вејце|Вејце]] |† 28 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |27. |[[Податотека:Pece-Matichevski.png|60px]] |[[Пеце Матичевски]] |[[5 јуни]] [[2001]] |пат [[Гајре]] - [[Шипковица]] |загинат во заседа слична на [[Масакрот кај Вејце|Вејце]] |† 22 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |28. |[[Податотека:Кољо Китанов.png|60px]] |[[Никола Китанов]] |[[5 јуни]] [[2001]] |пат [[Гајре]] - [[Шипковица]] |загинат во заседа слична на [[Масакрот кај Вејце|Вејце]] |† 19 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Приправник во АРМ |- |29. |[[Податотека:Исак Руфати.png|60px]] |[[Исак Руфати]] |[[5 јуни]] [[2001]] |пат [[Гајре]] - [[Шипковица]] |загинат во заседа слична на [[Масакрот кај Вејце|Вејце]] |† 42 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Постар водник во [[АРМ]] |- |30. |[[Податотека:Капетан Синиша Стоилов.png|60px]] |[[Синиша Стоилов]] |[[10 јуни]] [[2001]] |[[Слупчане]] |снајпер |† 35 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Капетан во [[АРМ]] |- |31. |[[Податотека:Атанас Јанев.png|60px]] |[[Атанас Јанев]] |[[23 јуни]] [[2001]] |[[Битка во Арачиново]] |загинат од снајперски оган |† 25 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[Посебна Единица за Поддршка|ПЕП]] |- |32. |[[Податотека:Никола Пехчевски - Коки.PNG|60px]] |[[Никола Пехчевски]] |[[23 јуни]] [[2001]] |[[Битка во Арачиново]] |загинат од снајперски оган |† 25 |[[Податотека:ЕСЗ ТИГАР лого.png|25п]] [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]] |- |33. |[[Податотека:Александар Стојчев.png|60px]] |[[Александар Стојчев]] |[[23 јуни]] [[2001]] |[[Битка во Арачиново]] |загинат од снајперски оган |† 30 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Скопје]] |- |34. |[[Податотека:Косте Волканоски.png|60px]] |[[Косте Волканоски]] |[[25 јуни]] [[2001]] |[[Попова Шапка]] |минофрлачки напад |† 40 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[Посебна Единица за Поддршка|ПЕП]] |- |35. |[[Податотека:Оливер Китановски.png|60px]] |[[Оливер Китановски]] |[[28 јуни]] [[2001]] |[[Битка во Арачиново]] |повреда од шрапнели |† 21 |[[Податотека:ЕСЗ ТИГАР лого.png|25п]] [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]] |- |36. |[[Податотека:Блашко Толев.png|60px]] |[[Блашко Толев]] |[[1 јули]] [[2001]] |[[Тетовско Кале]] |снајпер |† 21 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Приправник во [[АРМ]] |- |37. |[[Податотека:Фејзо Џеладиновски.png|60px]] |[[Фејзо Џеладиновски]] |[[3 јули]] [[2001]] |[[Танушевци|Караула Кодра Фура]] |минофрлачки оган |† 20 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Приправник во [[АРМ]] |- |38. |[[Податотека:Миле Гиноски.PNG|60px]] |[[Миле Гиноски]] |[[23 јули]] [[2001]] |[[Рибница|Караула Рибница]] |загинат во заседа |† 42 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |39. |[[Податотека:Ѓоко Лазаревски.png|60px]] |[[Ѓоко Лазаревски]] |[[23 јули]] [[2001]] |[[Лешок]] |снајпер |† 30 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|Полициски резервист]] |- |40. |[[Податотека:Цоки Стојановски.png|60px]] |[[Цоки Стојановски]] |[[31 јули]] [[2001]] |[[Брвеница]] |пострелни рани |† 28 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|Полицаец]] |- |41. |[[Податотека:Сашп Китаноски.png|60px]] |[[Сашо Китаноски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 39 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Поручник во рез. состав на [[АРМ]] |- |42. |[[Податотека:Нане Наумоски.png|60px]] |[[Нане Наумоски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 48 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Капетан во рез. состав на [[АРМ]] |- |43. |[[Податотека:Бранко Секулоски.png|60px]] |[[Бранко Секулоски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 42 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |44. |[[Податотека:Ердован Шабаноски.png|60px]] |[[Ердован Шабаноски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 42 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |45. |[[Податотека:Марко Деспотоскиi.jpg|60px]] |[[Марко Деспотоски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 27 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]]Резервист во [[АРМ]] |- |46. |[[Податотека:Горан Миноски.png|60px]] |[[Горан Миноски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 42 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |47. |[[Податотека:Љубе Грујоски.png|60px]] |[[Љубе Грујоски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 31 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |48. |[[Податотека:Веби Рушитоски.png|60px]] |[[Веби Рушитоски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 26 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |49. |[[Податотека:Дарко Велјаноски.png|60px]] |[[Дарко Велјаноски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 27 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |50. |[[Податотека:Пеце Секулоски.png|60px]] |[[Пеце Секулоски]] |[[8 август]] [[2001]] |Автопат [[Скопје]] - [[Тетово]] |→ [[Карпалак, 2001|Масакрот кај Карпалак]] |† 29 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |51. |[[Податотека:Душко Синадиновски.png|60px]] |[[Душко Синадиновски]] |[[8 август]] [[2001]] |[[Ратае]] |пострелни рани |† 41 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|Полициски резервист]] |- |52. |[[Податотека:Томе Бадаревски.png|60px]] |[[Томе Бадаревски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 33 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |53. |[[Податотека:Бранко Јанев.png|60px]] |[[Бранко Јанев]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 36 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |54. |[[Податотека:Марјанчо Бошковски.JPG|60px]] |[[Марјанчо Бошковски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 28 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |55. |[[Податотека:Раде Јанковски.png|60px]] |[[Раде Јанковски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 32 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |56. |[[Податотека:Гоце Чанкуловски.png|60px]] |[[Гоце Чанкуловски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 39 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |57. |[[Податотека:Томислав Настевски.png|60px]] |[[Томислав Настевски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 27 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |58. |[[Податотека:Ивица Златевски.png|60px]] |[[Ивица Златевски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 24 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |59. |[[Податотека:Томе Димоски.png|60px]] |[[Томе Димовски]] |[[10 август]] [[2001]] |[[Љуботен (Скопско)]] |→ [[Љуботенски бачила, 2001|Масакрот кај Љуботенски Бачила]] |† 37 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |60. |[[Податотека:Сашо Соколов.png|60px]] |[[Сашко Соколов]] |[[16 август]] [[2001]] |[[Тетово]] |снајпер |† 27 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Скопје]] |- |61. |[[Податотека:Коце Крстев.jpg|60px]] |[[Коце Крстев]] |[[10 октомври]] [[2001]] |[[Тетово]] |загинува во тетовската касарна |† 40 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Радовиш]] |- |62. |[[Податотека:Александар Серафимов.jpg|60px]] |[[Александар Серафимов]] |[[27 октомври]] [[2001]] |[[Скопје]] |последица на голем број шрапнели здобиени во [[Матејче]] во [[мај]] [[2001]] |† 21 |[[Податотека:ЕСЗ ТИГАР лого.png|25п]] [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]] |- |63. |[[Податотека:Драго Маневски.jpg|60px]] |[[Драго Маневски]] |[[11 ноември]] [[2001]] |[[Требош]] |убиен во заседа |† 35 | [[Единица за брза интервенција „Лавови“|ЕБИ Лавови]] |- |64. |[[Податотека:Оливер Петрушевски.PNG|60px]] |[[Оливер Петрушевски]] |[[11 ноември]] [[2001]] |[[Требош]] |убиен во заседа |† 23 | [[Единица за брза интервенција „Лавови“|ЕБИ Лавови]] |- |65. |[[Податотека:Бобан Трпков1.PNG|60px]] |[[Бобан Трпков]] |[[11 ноември]] [[2001]] |[[Требош]] |убиен во заседа |† 33 | [[Единица за брза интервенција „Лавови“|ЕБИ Лавови]] |- |66. | |[[Даил Јанкоски]] |[[6 април]] [[2002]] |[[Гостивар]] |загинат во напад од кола во движење |† 46 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|Полициски резервист]] |- |67. | |[[Александар Николиќ]] |[[6 април]] [[2002]] |[[Гостивар]] |загинат во напад од кола во движење |† 39 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|Полициски резервист]] |} == Загинати во несреќен случај == {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! Број !! Жртви !! class="unsortable" | Датум на умирање !! class="sortable" | место !! Начин на погинување !! Години !! Припадност |- |68. |[[Дејанчо Богданов]] |[[24 март]] [[2001]] |[[Скопје]] |експлозија на бомба при обука |† 20 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Воен обврзник во [[АРМ]] |- |69. |[[Игор Николовски]] |[[26 март]] [[2001]] |Караула Чашка |загинат во несреќен случај |† 27 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |70. |[[Дејан Денковски]] |[[23 април]] [[2001]] |[[Алашевце]] |загинат во несреќен случај |† 25 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |71. |[[Љубомир Акимовски]] |[[1 август]] [[2001]] |[[Водно]] |загинат во несреќен случај |† 40 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |72. |[[Александар Стојановски]] |[[1 август]] [[2001]] |[[Скопје Север]] |загинат во несреќен случај |† 27 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |73. |[[Ќамуран Шакиров]] |[[21 август]] [[2001]] |[[Рашче]] |загинат во несреќен случај |† 40 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |74. |[[Србољуб Спасовски]] |[[11 октомври]] [[2001]] |[[Маврово]] |загинат во несреќен случај |† 24 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] Полициски резервист во [[МВР|СВР]] |- |75. |[[Сашко Манасков]] |[[20 октомври]] [[2001]] |[[Скопје Север]] |загинат во несреќен случај |† 33 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |76. |[[Душко Гочевски]] |[[16 февруари]] [[2002]] |[[Карпалак]] |загинат во несреќен случај |† 40 |[[Податотека:Logo of the Army of the Republic of Macedonia.svg|25п]] Резервист во [[АРМ]] |- |77. |[[Петре Кадровски]] |[[7 април]] [[2002]] |[[Топанско Поле]] |убиен со неколку истрели од пиштол пред својот дом |† 33 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Скопје]] |- |78. |[[Фикри Елмази]] |[[12 септември]] [[2002]] |[[Боговиње]] |убиен поради униформата во која работел |† 35 |[[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|25п]] [[МВР|СВР]] [[Тетово]] |} == Загинати припадници според роден крај == {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#bbbbbb;" ! Место !! Регион !! class="unsortable" | Жртви |- | align="center" |1. |[[Скопско]] |23 |- | align="center" |2. |[[Прилепско]] |11 |- | align="center" |3. |[[Битолско]] |7 |- | align="center" |4. |[[Велешко]] |6 |- | align="center" |4. |[[Кумановско]] |6 |- | align="center" |6.= |[[Тетовско]] |5 |- | align="center" |7.= |[[Беровско]] |3 |- | align="center" |7.= |[[Кривопаланечко]] |3 |- | align="center" |9.= |[[Гостиварско]] |2 |- | align="center" |9.= |[[Радовишко]] |2 |- | align="center" |9.= |[[Струмичко]] |2 |- | align="center" |12.= |[[Виничко]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Охридско]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Кавадаречко]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Македонска Каменица|Каменичко]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Кичевско]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Светиниколско]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Штипско]] |1 |- | align="center" |12.= |[[Податотека:Flag of Slovenia.svg|22x22пкс]] [[Словенија]] (потекло Беровско) |1 |- | align="center" |12.= |[[Податотека:Flag of Croatia.svg|22x22пкс]] [[Хрватска]] (потекло [[Кочанско]]) |1 |} == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бранители}} [[Категорија:Македонски бранители| ]] [[Категорија:Војни на Македонија]] [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] [[Категорија:Тероризам во Македонија]] 6vd0f5aif5cgr7zaqbl14avs9ceyhye 0 1029001 5605470 5602583 2026-08-05T15:27:01Z Gurther 105215 5605470 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Манки Хил | официјално име = | изворно име = Monkey Hill | изворно име2 = | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика =Monkey Hill.jpg | сл-големина = | опис = | знаме = | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = | грб-големина = | грб-врска = | локација = | лок-големина = | лок-коментар = | lat_dir = | lat_deg =17 | lat_min =19 | lat_sec =25 | lon_dir = | lon_deg = 62 | lon_min =43 | lon_sec = 30 | временска зона = UTC -4 | вз-лето = | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = | повикувачки број = | официјална страница = | земја = | поделба-тип1 = Држава | поделба-име1 = [[Свети Кристофер и Невис]] | поделба-тип2 = Остров | поделба-име2 = [[Свети Кристофер]] | поделба-тип3 = Парохија | поделба-име3 = [[Сент Питер Бастер]] | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = | власт-тип1 = | власт-име1 = | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = 120 | клима = | население = 753 | година на попис1 = | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = | година на попис2 = | етнички групи = }} '''Манки Хил''' ([[англиски]]: Monkey Hill) е мало гратче (село) на островот [[Свети Кристофер]] во [[Свети Кристофер и Невис]]. Манки Хил е главен административен центар на парохијата [[Сент Питер Бастер]]. Гратчето има околу 753 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-117 |title=San Cristóbal y Nieves en world-gazetteer. |accessdate=2012-07-16 |archive-date=2013-02-10 |archive-url=https://archive.today/20130210033625/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-117 |url-status=dead }}</ref> Името на гратчето потекнува од облста каде се наоѓа и неговите географски одлики. ==Наводи== {{Наводи}} ==Поврзано== * [[Свети Кристофер и Невис]] * [[Градови во Свети Кристофер и Невис]] * [[Сент Питер Бастер]] {{coord|17|19|N|62|43|W|region:KN_type:city_source:GNS-enwiki|display=title}} {{Свети Китс и Невис-никулец}} [[Категорија:Населени места во Свети Кристофер и Невис]] gk81ygveemfdxnzhwqcbz95aox1apyr 5605471 5605470 2026-08-05T15:27:13Z Gurther 105215 5605471 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Манки Хил | официјално име = | изворно име = Monkey Hill | изворно име2 = | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика =Monkey Hill.jpg | сл-големина = | опис = | знаме = | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = | грб-големина = | грб-врска = | локација = | лок-големина = | лок-коментар = | lat_dir = | lat_deg =17 | lat_min =19 | lat_sec =25 | lon_dir = | lon_deg = 62 | lon_min =43 | lon_sec = 30 | временска зона = UTC -4 | вз-лето = | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = | повикувачки број = | официјална страница = | земја = | поделба-тип1 = Држава | поделба-име1 = [[Свети Кристофер и Невис]] | поделба-тип2 = Остров | поделба-име2 = [[Свети Кристофер]] | поделба-тип3 = Парохија | поделба-име3 = [[Сент Питер Бастер]] | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = | власт-тип1 = | власт-име1 = | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = 120 | клима = | население = 753 | година на попис1 = | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = | година на попис2 = | етнички групи = }} '''Манки Хил''' ([[англиски]]: Monkey Hill) — мало гратче (село) на островот [[Свети Кристофер]] во [[Свети Кристофер и Невис]]. Манки Хил е главен административен центар на парохијата [[Сент Питер Бастер]]. Гратчето има околу 753 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-117 |title=San Cristóbal y Nieves en world-gazetteer. |accessdate=2012-07-16 |archive-date=2013-02-10 |archive-url=https://archive.today/20130210033625/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-117 |url-status=dead }}</ref> Името на гратчето потекнува од облста каде се наоѓа и неговите географски одлики. ==Наводи== {{Наводи}} ==Поврзано== * [[Свети Кристофер и Невис]] * [[Градови во Свети Кристофер и Невис]] * [[Сент Питер Бастер]] {{coord|17|19|N|62|43|W|region:KN_type:city_source:GNS-enwiki|display=title}} {{Свети Китс и Невис-никулец}} [[Категорија:Населени места во Свети Кристофер и Невис]] kxpgv41oku02qnko7qjpn2k6xsfgk5u 0 1044541 5605563 5264672 2026-08-06T01:01:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5605563 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 4620 SDSS.jpg |ректасцензија=12 ч 41 м 59,3 с |деклинација=+12° 56' 36"" |положбен агол=40 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=12,2 |привиден сјај Ч=13,2 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=1,8' x 1,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[29 март]] [[1830]] |алтернативни ознаки=UGC 7859, MCG 2-32-182, CGCG 70-224, VCC 1902, NPM1G +13.0317 }} '''NGC 4620''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4620 се споменува и како UGC 7859, MCG 2-32-182, CGCG 70-224, VCC 1902, NPM1G +13.0317. == Откривање == Објектот е откриен на [[29 март]] [[1830]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4620 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,2 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4620 има привидни димензии од 1,8' х 1,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 41 м 59,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 56' 36"". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 40°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4620 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42619. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 194; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 881. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1563. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4501-5000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4620 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4620]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4620 Поправени информации за NGC 4620] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204620 NGC 4620] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204620 NGC 4620] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240820040136/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204620 |date=2024-08-20 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Девица (галактичко јато)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1830 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:UGC-објекти]] nlqpkufwa20knq612huq5ynowscqpfl 0 1044555 5605564 5264730 2026-08-06T01:22:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5605564 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4632 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=12 ч 42 м 32,3 с |деклинација=-0° 4' 50"" |положбен агол=63 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=11,7 |привиден сјај Ч=12,4 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=3' x 1,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[22 февруари]] [[1784]] |алтернативни ознаки=UGC 7870, MCG 0-32-38, CGCG 14-110, UM 514, IRAS 12399+0011 }} '''NGC 4632''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4632 се споменува и како UGC 7870, MCG 0-32-38, CGCG 14-110, UM 514, IRAS 12399+0011. == Откривање == Објектот е откриен на [[22 февруари]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4632 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4632 има привидни димензии од 3' х 1,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 42 м 32,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -0° 4' 50"". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 63°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4632 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42689. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 239; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4949. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1405. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4501-5000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4632 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4632]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4632 Поправени информации за NGC 4632] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204632 NGC 4632] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204632 NGC 4632] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240810071056/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204632 |date=2024-08-10 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] av5vihedfhzgju1qadv6265m4c3i1zt 0 1044620 5605571 5265008 2026-08-06T02:57:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5605571 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 4689.jpg |ректасцензија=12 ч 47 м 45,7 с |деклинација=+13° 45' 44"" |положбен агол=160 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sbc |привиден сјај В=11 |привиден сјај Ч=11,6 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=4,3' x 3,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[12 април]] [[1784]] |алтернативни ознаки=UGC 7965, MCG 2-33-22, CGCG 71-43, VCC 2058, IRAS 12452+1402 }} '''NGC 4689''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4689 се споменува и како UGC 7965, MCG 2-33-22, CGCG 71-43, VCC 2058, IRAS 12452+1402. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 април]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4689 е од видот Sbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4689 има привидни димензии од 4,3' х 3,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 47 м 45,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 45' 44"". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 160°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4689 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 43186. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 194; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 888. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 41. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4501-5000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4689 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4689]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4689 Поправени информации за NGC 4689] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204689 NGC 4689] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204689 NGC 4689] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240730010505/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204689 |date=2024-07-30 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Девица (галактичко јато)]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] [[Категорија:Непречкести спирални галаксии]] [[Категорија:Памучести спирални галаксии]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] 5r5yogk3jr02gly2gv18hkhrz7dogj1 0 1064759 5605479 5602623 2026-08-05T15:37:01Z Gurther 105215 5605479 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=јануари 2013}} {{Инфокутија за телевизија | show_name = Забранета страст | image = Logo de Pasión Prohibida.png | caption = | genre = [[теленовела]] | creator = Еџе Јоренџ и Мелек Генчокглу | starring = [[Хенкарлос Канела]] <br />Карла Спеар <br Ребека Џонс <br />Роберто Вандер | opentheme = | country = [[САД]] | language = [[шпански]] | num_seasons = | num_episodes = 40-45 минути | executive_producer = [[Vicente Albaraccin]] | runtime = - | network = [[Телемундо]] | first_aired = [[22 јануари]] [[2013]] | last_aired = | website = | imdb_id = | followed_by = }} '''Забранета страст''' ({{langx|es|[[Pasión Prohibida]]}}) е теленовела од 2013 година од [[Телемундо]]. Серијата е снимана во текот на 2012 година, а започна со емитување на 22 јануари 2013 година. Како главни протагонисти во сеирјата се јавуваат [[Хенкарлос Канела]] и [[Моника Спеар]]. Теленовелата е римејк на турската серија [[Aşk-ı Memnu]] од Еџе Јоренџ и Мелек Генчокглу. == Содржина == Бјанка е заслепена од омраза кон нејзината мајка Флавиа, која ја обвинува за ненадејната смрт на нејзиниот татко. Бјанка се венчава со Ариел, стар и богат вдовец, на кој му фрлила око и Флавиа, трагајќи по богатство. И покрај љубезноста на Ариел и чувтсвата спрема Бјанка, таа не е среќна со него. Кога ќе ја открие скриената вистина, сфаќа дека неосновано ја започнала одмаздата и се обидува својата среќа да ја најде кај Фернандо. Но, се случува нешто неочекувано, кај Бјанка се будат силни чувства на страст и љубов кон Бруно, млад и привлечен внук на нејзиниот сопруг Ариел. Животот на Бруно се претвора во една тешка борба да направи избор меѓу љубовта на Бјанка и лојалноста кон Ариел, кого го чувствува како татко. Бјанка и Бруно се впуштаат во една страствена, но забранета љубов, која ќе ја направи Бјанка жртва на играта која самата ја започна. == Улоги == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Глумци || Ликови |- |[[Моника Спир]] || Бјанка Сантијана |- |[[Хенкарлос Канела]] || Бруно Хуртадо |- |[[Ребека Џонс]] || Флавиа Сантијана |- |[[Роберто Вандер]] || Ариел Пиамонте |- |[[Мерцедес Молто]] || Дениз Лефевр |- |[[Сабрина Сеара]] || Пенелопе Сантијана |- |[[Кармен Ауб]] || Нина Пиамонте |- |[[Присила Пералес]] || Елиана Рамирес |- |[[Рубен Моралес]] || Саломон Барера |- |[[Марисела Гонсалес]] || Франциска Пиамонте |- |[[Хенри Зака]] || Гуљелмо Аредондо |} == Надворешни врски == * [http://turkishauthors.com/kitapdetay.asp?kid=70 Содржина на романот ''Aşk-ı Memnu'' на turkishauthors.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131229093724/http://turkishauthors.com/kitapdetay.asp?kid=70 |date=2013-12-29 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=4hHyK02q02E Официјална песна на теленовелата] [[Категорија:Телемундо]] [[Категорија:Теленовели]] 6fwd2pvn8xrzjmc28gtwrfxsg0aosqc 0 1065642 5605419 5603619 2026-08-05T13:01:10Z Ehrlich91 24281 5605419 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Воведение на Пресвета Богородица |слика = Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Втора струшка |координати = {{coord|41|11|18|N|20|42|36|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мислешево |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Богородица]] |изградба = 1992 |завршено = |осветување = 9 септември 2007 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Воведение на Пресвета Богородица''' (нарекувана и '''Воведението во храм на Пресвета Богородица''') — селска и гробишна [[Црква (градба)|црква]] во струшкото село [[Мислешево]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата била подигната на месноста [[Пречиста (Мислешево)|Пречиста]], каде некогаш имало средновековна црква и некропола, која се наоѓа североисточно од селото и во непосредна близина на месноста [[Св. Климент (Мислешево)|Св. Климент]],<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|394}}</ref> каде сега е подигната манастирска црква. == Историја == Црквата била изградена во 1992 година. Истата била изградена во поголеми размери и осветена на 9 септември 2007 година од страна на митрополитот [[Тимотеј Дебарско-кичевски|Дебарско-кичевски г. Тимотеј]]. Црквата е изградена на земјиштето на селските гробишта во селото и е градена е од камен. Воглавно донациите за изградбата се од дијаспората.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.mpc.org.mk/mpc/se/vest.asp?id=2296|title=Осветување на нова црква во Мислешево, струшко|date=11 септември 2007|publisher=|language=македонски|accessdate=2013-02-03}}</ref> == Архитектура == Црквата е градена од камен. === Фрескоживопис === Внатрешноста на црквата е живописана. === Икони и иконостас === Црквата поседува дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Мислешево.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 10.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 11.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 12.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 13.jpg|Помошниот објект Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 14.jpg|Фреска во капелата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 15.jpg|Внатрешноста на капелата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 16.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 2.jpg|Влезот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 3.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 4.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 5.jpg|Внатрешноста на куполата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 6.jpg|Фреска над влезот од внатре Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 7.jpg|Слика над влезот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 8.jpg|Куполата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Мислешево 9.jpg|Апсидата </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Втора струшка парохија]] * [[Мислешево]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Presentation of the Theotokos (Misleševo)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Воведение, Мислешево}} [[Категорија:Храмови посветени на Воведението на Пресвета Богородица во Македонија|Мислешево]] [[Категорија:Македонската архитектура во 1992 година]] gmvzua8todmwj428jyv542u1sjoovhz 0 1065643 5605421 5603628 2026-08-05T13:05:45Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5605421 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Климент Охридски |слика = Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 8.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Втора струшка |координати = {{coord|41|11|17|N|20|42|30|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мислешево |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Свети Климент Охридски]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Климент Охридски''' — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Мислешевски манастир|Мислешевскиот манастир]] во струшкото село [[Мислешево]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата била подигната на месноста [[Св. Климент (Мислешево)|Св. Климент]], каде некогаш имало средновековна црква и некропола, која се наоѓа североисточно од селото и во непосредна близина на месноста [[Пречиста (Мислешево)|Пречиста]],<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|394}}</ref> каде сега е подигната нова гробишна црква. == Историја == Уште пред да биде подигната црквата, селаните ја посетувале месноста првиот петок пред [[Велигден]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=240|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Архитектура == Црквата е градена од камен. === Фрескоживопис === Внатрешноста на црквата е живописана. === Икони и иконостас === Црквата поседува мал дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 11.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 13.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 14.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 3.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 4.jpg|Ниша над влезот Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 5.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 6.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Св. Климент Охридски“ - Мислешево 7.jpg|Лустерот </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Втора струшка парохија]] * [[Мислешево]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Clement of Ohrid (Misleševo)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Климент Охридски, Мислешево}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Климент Охридски во Македонија|Мислешево]] [[Категорија:Мислешевски манастир]] qz7ft0hj080dxxdf39mc2be9eygwevt 0 1066238 5605524 5157764 2026-08-05T17:46:51Z Vlad5250 77190 обновување 5605524 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Област во Украина | име = Харковска Област<ref>{{Cite book|last1=Syvak|first1=Nina|last2=Ponomarenko|first2=Valerii|last3=Khodzinska|first3=Olha|last4=Lakeichuk|first4=Iryna|date=2011|editor-last=Veklych|editor-first=Lesia|others=scientific consultant Iryna Rudenko; reviewed by Nataliia Kizilowa; translated by Olha Khodzinska|title=Toponymic Guidelines for Map and Other Editors for International Use|url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/Toponymic%20guidelines%20PDF/Ukraine/Verstka.pdf|page=20|access-date=2020-10-06|website=[[United Nations Statistics Division]]|publisher=DerzhHeoKadastr and Kartographia|publication-place=Kyiv|isbn=978-966-475-839-7}}</ref> | изворно име = Харківська область | знаме = Flag of Kharkiv Oblast.svg | местоположба = Map of Ukraine political simple Oblast Charkiw.png | опис = Харковската Област е означена со бледо-црвена боја | админ = [[Харков]] | јазици = [[украински јазик|украински]] | површина = 31.415<ref>Статистичний збірник «Регіони України» 2016. Частина І / За редакцією І. М. Жук. Відповідальний за випуск М. Б. Тімоніна. — К.: Державна служба статистики України, 2016. (укр.)</ref> | население = {{Ua-pop-est2022|2.598.961|.}} | реони = 7 | регистер = АХ, КХ, XX, EX | управител = Олег Синегубов }} '''Харковска Област''' ([[Украински јазик|украински]]: ''Харківська область'', [[Руски јазик|руски]]: ''Харьковськая область''; исто така се нарекува и ''Харковшчина'' - украински: ''Харківщина'') — област ([[покраина]]) во источниот дел на [[Украина]]. Административен центар на [[област]]а е градот [[Харков]]. == Географија == Харковската Област има вкупна површина од 31.415 км². На запад се граничи со [[Полтавска Област|Полтавската Област]], на север со [[Сумска Област|Сумската Област]] и [[Русија]], на југ со [[Днепропетровска Област|Днепропетровската]] и [[Донечка Област|Донечката Област]], а на исток со [[Луганска Област|Луганската Област]]. Во областа има 1.508 села и 17 градови. Најдолга река во областа е [[Сиверски Донец]], а други значајни реки се и [[Уди]] и [[Оскил]]. == Демографија == Според пописот на населението во [[2001]] година, најголемиот дел од населението во Харковската Област го сочинуваат [[Украинци]]те (70,7%), а остатокот го сочинуваат [[Руси]] (25,6%), [[Евреи]], [[Белоруси]], [[Ерменци]] и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.kharkivoda.gov.ua/ Службена страница] {{uk}} {{en}} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Области во Украина]] [[Категорија:Харковска Област| ]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1932 година]] 3h5bexsw6ormwuehwteghosuramgv43 0 1071337 5605578 5055528 2026-08-06T06:33:29Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605578 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Timur Empire.jpg|мини|310п|Местоположба на Тимуридското Царство]] '''Тимуридите''' или '''Тимуридска династија''' ([[персиски]]: تیموریان), биле сунитска муслиманска династија од турско-моноголско потекло <ref name="EI">B.F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[Encyclopaedia of Islam]], Online Edition, 2006</ref><ref name="Britannica">''[[Encyclopædia Britannica]]'', "[http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty Timurid Dynasty]", Online Academic Edition, 2007. (Quotation:...''Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia.''...''Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture.''..)</ref><ref name="Columbia">{{наведена енциклопедија | encyclopedia = The Columbia Encyclopedia | title = Timurids | url = http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html | edition = Sixth | publisher = [[Columbia University]] | location = New York City |accessdate=2006-11-08 }}</ref><ref>''[[Encyclopædia Britannica]]'' article: [http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world Consolidation & expansion of the Indo-Timurids], Online Edition, 2007.</ref> која владеела со [[Иран]], [[Авганистан]], голем дел од [[Средна Азија]], како и делови на современ [[Пакистан]], [[Месопотамија]], [[Анадолија]] и [[Кавказ]]. Династијата била основана од големиот освојувач [[Тамерлан]] (Тимур) во XIV век. По смрта на [[Тамерлан]], неговите потомци изгубиле голем дел од териториите, меѓутоа успеале да ја сочуваат власта во Средна Азија. Во 16 век, Бабур, тимуридски кнез од Фергана, основал мало кралство во Кабулистан, денешен [[Авганистан]]. Отаму, го нападнал Хиндустан и ги поставил основите на [[Могулско царство|Могулското царство]] во [[Индија]]. == Семејно дрво == {{familytree/start}} {{familytree| | | | | | | TIM | | | | | | | | | | | | |TIM=1.<br>'''Тамерлан'''<br>(1336–1405)<br><small>основач на династија<br>1370–1405</small>}} {{familytree| |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | | | | | |}} {{familytree| JAH | | OMA |,| MIR | | SHA |V| GOR | | |JAH=''кнез''<br>Џахангир|OMA=''принц''<br>Омар Шеик|MIR=''принц''<br>Миран Шах<br>(1366–1408) |SHA=3.<br>'''Шахрух'''<br>(1377–1447)<br><small>емир од Тимуридската династија<br>1407–1447</small> |GOR=Гавхаршад <br>(1378–1457)}} {{familytree| |!| | | |!| |!| |!| |,|-|v|-|+|-|.| | | |}} {{familytree| PIR | | BAY |!| SO1 |!| SO2 |!| BAI | | |SO2=''принц''<br>Султан Ибрахим|BAI=''принц''<br>Баисунгурr<br>(1399–1437) |SO1=''принц''<br>Султан Мухамад|PIR=.2<br>'''Пир-Мухаммед Џахангир'''<br>(1374–1407)<br><small>емир на Тимуридската династија<br>1405–1407</small> |BAY=''принц''<br>Бајгара}} {{familytree| | | | | |!| |!| |!| |!| |!| |!| |!| | | |}} {{familytree| | | | | |!| KHA |!| ULU |!| SOL |!| |ULU=4.<br>'''Улуг Бег'''<br>(1393–1449)<br><small>емир на Тимуридската династија<br>1447–1449</small> |SOL=''принц''<br>Султан Мухамад |KHA=1.<br>Халил-Султан <br>(1384–1411)<br><small>владетел на Самарканд<br>1405–1409</small>}} {{familytree| | | | | |!| | | |!| |!| |!| |!| |!| | | |}} {{familytree| | | | | AMI | | SUL |!| ABD |!| |!| | | |SUL=5.<br>Султан Абу Саид<br>(1424–1469)<br><small>владетел на Самарканд<br>1451–1469<br>владетел на Херат<br>1459–1569</small>| ABD=2.<br>Абдулах<br>(b. 1410–d. 1451)<br><small>владетел на Самарканд<br>1450–1451</small> |AMI=''принц''<br>Амир Мансур}} {{familytree| | | | | |!| | | |!| |!| | | |!| |!| | | |}} {{familytree| | | | | HUS | | |!| ABD | | YAD |!| |ABD=3.<br>Абд ал Латиф<br>(1420–1450)<br><small>владетел на Самарканд<br> 1449–1450</small> |YAD=6.<br>Јадигар Мухамад<br>(починал во 1470)<br><small>владетел на Хера<br>1469–1470</small> |HUS=7.<br>Хусеин Бајкара<br>(1438–1506)<br><small>владетел на Херат<br>1470–1506</small>}} {{familytree| | | | | |!| |,|-|^|-|.| | | |,|-|+|-|.| |}} {{familytree| | | | | |!| SUL | | OMA | | |!| BAB |!|BAB=2.<br>Абул Касим Бабур Мирза<br>(1427–1457)<br><small>владетел на Херат<br>1451–1457</small> |SUL=6.<br>Султан Ахмед Мирза<br><small>владетел на Самарканд<br>1469–1494</small> |OMA=''принц''<br>Умар Шеик}} {{familytree| | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | |!| |!| |!| |}} {{familytree| | | BAD | | MOZ | | BAB | | MAH |!| ROK |MAH=1.<br>Султан Мухамад<br>(d. 1451)<br><small>владетел на Херат<br>1447–1451</small> |ROK=''принц''<br>Рок Ал Дин<br>''Ала Ал Даулех'' |BAB=Бабур<br><small>основач на Могулското царство во Индија</small> |BAD=8.<br>Бади Ал Заман<br>(починал во 1517)<br><small>владетел на Херат<br>1506–1507</small> |MOZ=9.<br>Музафар Хусеин<br><small>владетел на Херат<br>1507</small>}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!| |!|}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | MAH |!|MAH=3.<br>Махмуд<br>(починал во 1457)<br><small>владетел на Херат<br>1457</small>}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!|}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | IBR |IBR=4.<br>Ибрахим<br>(починал во 1459)<br><small>владетел на Херат<br>1457–1459</small>}} {{familytree/end}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{S-start}} {{S-hou|[[Тимуридска династија]]||}} {{S-bef| before=нема}} {{S-ttl|title=[[Тимуридска династија]] | years=1370–1526}} {{S-aft| after=[[Пир Мухамед]]<br>[[Халил Султан]]<br>[[Шахрух]]<br>[[Улугбек]]}} |} {{Тамерлан}} [[Категорија:Тимуриди| ]] [[Категорија:Монголски династии]] [[Категорија:Тимуриди|Тимуриди]] [[Категорија:Тамерлан]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Историја на Узбекистан]] [[Категорија:Историја на Авганистан]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Поранешни царства]] 65hs3h9i27e4ux8huwh6hdb2rem8256 0 1121581 5605433 5602449 2026-08-05T13:27:14Z Gurther 105215 5605433 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија велосипедски тим | teamname = Тим Инеос | image =[[File:Ineos Grenadiers, 2023 Paris-Nice (52916695742).jpg|250px]] | code = INS | base = [[Велика Британија]] | founded = {{start date|2009}} | disbanded = | discipline = [[Друмски велосипедизам]] | status = [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипа | bicycles = Пинарело | website = http://www.teamsky.com/ | manager = [[Дејв Брејлсфорд]] | teammanager = | season = 2010<br>2011–2013<br>2014-2019<br/>2019- |oldname = Скај Профешанл Сајклинг<br>Скај Просајклинг<br>Тим Скај<br/>Тим Инеос | kitimage = | current = |caption=Инеос Гренадиерс во [[Ница]], [[2023|2023 г.]]}} '''Тим Инеос''' (кратенка според [[Меѓународен велосипедистички сојуз|UCI]]: '''INS'''; во периодот 2010-2019 позната како '''Тим Скај''') — [[Обединето Кралство|британска]] професионална [[Друмски велосипедизам|друмска]] [[Велосипедизам|велосипедска]] екипа, која настапува во [[Светска турнеја на UCI|Светската турнеја]]. Екипата има седиште во [[Манчестер]], [[Англија]], со логистичка база во [[Белгија]] и оперативна база во [[Италија]].<ref name="guardian.co.uk">{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2009/feb/26/cycling-tour-de-france-mark-cavendish|title=Sky to sponsor British Tour de France team|date=2009-02-26|publisher=The Guardian|author=Вилијам Фотерингем|location=Лондон}}</ref> Екипата е предводена од поранешниот директор на британската велосипедска федерација, [[Дејв Брејлсфорд]]. Целта на Тим Скај била „да победат на [[Тур де Франс]] за пет години“ откако ги исполниле првичните очекувања од 2010 година и целта „да го создадат првиот британски победник на Тур де Франс за пет години“.<ref name="TeamSky-timeline">{{нмс|url= http://www.independent.co.uk/sport/general/others/team-sky--a-meteoric-rise-to-success-in-just-two-years-7964964.html|title=Тим Скај: Метеорски подем до успех за само две години|publisher=The Independent|date=22 јули 2012|accessdate=4 февруари 2013}}</ref> Скај ја постигнала првичната цел од 2010 во 2012 година кога [[Бредли Вигинс]] победил на [[Тур де Франс 2012]], станувајќи првиот британски победник во историјата, додека сонародникот [[Крис Фрум]] завршил како второпласиран.<ref name="corporate.sky.com">{{нмс|url=http://corporate.sky.com/media/press_releases/2009/team_sky.htm|title=Претставување на Тим Скај — Професионална британска друмска велосипедска екипа|date=26 февруари 2009|publisher=BSkyB|accessdate=2015-01-07|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082507/http://corporate.sky.com/media/press_releases/2009/team_sky.htm|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Фрум победил на [[Тур де Франс 2013]], така што ја постигнале целта на Тим Скај двапати, за време на првичниот одреден временски период. == Состав на екипата == === 2015 === {{Cycling race/teamroster|Q18747231}} === 2016 === {{Cycling race/teamroster|Q21771244}} === 2017 === {{Cycling race/teamroster|Q28025030}} === 2018 === {{Cycling race/teamroster|Q39059584}} === 2019 === {{Cycling race/teamroster|Q57082024}} === 2020 === {{Cycling race/teamroster|Q78075342}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Team Sky}} * {{официјална|www.teamsky.com}} * {{facebook|TeamSky}} * {{twitter|TeamSky}} {{Возачи во Тим Инеос}} {{Екипи во Светската турнеја на UCI}} [[Категорија:Екипи во Светската турнеја на UCI]] [[Категорија:Британски велосипедски екипи]] 1gib7xyielebexxb09l9qxvt16grznt 0 1121863 5605517 5483299 2026-08-05T17:36:08Z Bojan9Spasovski 91316 5605517 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = ЕБР | image = Ebr amblem.jpg | caption = | dates = 23 август[[2001]] | country = {{МКД}} | allegiance = [[Податотека:Macedonian_Police_insignia.png|30п]] [[МВР]] | brench = | type = Специјална единица |size= | role = Основни задачи: *Директна акција *Специјални извидувања *Борба против тероризам *безбедување на познати ВИП личности *обезбедување на политичари | | command_structure= | current_commander= | garrison = | nickname = ЕБР | patron = | motto = „Секогаш и секаде“ | colorsanalyn = | march = | mascot = | battles =[[Планинска бура|Операција Планинска бура (2007)]]<br />[[Вооружена престрелка во Куманово (2015)]] | anniversaries = }} '''Единица за брзо распоредување''' или скратено '''ЕБР''' — единица која се води под [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|Министерството за внатрешни работи]]. Единицата е во рангот на жандармериските единици кои постојат во Европските земји. ЕБР е формирана на 23 август [[2001]] година и спаѓа под надлежност на [[МВР]]. Сместена е во касарната [[Ѓорче Петров]].<ref>{{citeweb|date=10 април 2006|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=124556&idg=6&idb=1886&rubrika=Makedonija|title=Единицата за брзо распоредување при МВР доби командна сала|publisher=Вест|accessdate=2015-01-15|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192451/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=124556&idg=6&idb=1886&rubrika=Makedonija|url-status=dead}}</ref> Во Операцијата [[Планинска бура]] во [[Бродец]] главни извршители беа ЕБР, кои имаа и задача да докажат и покажат дека ќе бидат успешни за таков тип на операции. Операцијата [[Планинска бура]] беше успешна и заеднички извршена операција од ЕБР и [[Единица за специјални задачи „Тигар“|ЕСЗ Тигар]]. == Историја == ЕБР е формирана во [[2003]] година, односно по трансформацијата на „[[Единица за брза интервенција „Лавови“|лавовите]]“. Првото име на единицата беше Специјална единица за брзо распоредување или скратено СЕБР. == Задачи == Нивни задачи се: * воспоставување и одржување на јавен ред и мир при немири и демонстрации * спровод на лица барани со локални и меѓународни потерници * анти-терористички акции и сите останати подфати од висок ризик * обезбедување на домашни и странски ВИП личности * давање асистенции на сите институции во Р.М. * пружање помош на населението при природни елементарни непогоди и катастрофи == Оружје == Поседуваат повеќе видови на оружје: *Glock 17 *Застава М70 *X95-S *Застава М92 *Застава М76 *Застава М93 „Црна Стрела“ *Arsenal AR-M1 *Драгунов *McMillan Tac 50 *Sako TRG *PK MG 7.62&nbsp;mm == Поврзано == * [[Баталјон за специјални намени „Волци“]] * [[Единица за специјални задачи „Тигар“]] * [[Единица за брза интервенција „Лавови“]] * [[Посебна Единица за Поддршка]] == Наводи == [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Специјална единица| ]] 8zw0wx88372l0i55pjn7paf2fk9d91x 14 1126758 5605518 3325900 2026-08-05T17:45:21Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Харковска област]] на [[Категорија:Харковска Област]]: правопис 3325900 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Kharkiv Oblast}} [[Категорија:Области во Украина]] kn4ome7ws87hpzu53nb1erigca7i58a 0 1129079 5605473 5602588 2026-08-05T15:29:46Z Gurther 105215 5605473 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедски тркачки извештај | name = Амстел Голд Рејс 2015 | series = [[Светска турнеја на UCI 2015]] | race_no = 11 | season_no = 28 | image =Amstel Gold race 2015, Cauberg (17267915542).jpg | image_caption = | date = 19 април 2015 | stages = 1 | distance = 258 | unit = км | time = 6ч 31' 49" | speed = 39,5 | first = [[Михал Квјатковски]] | first_team = {{ct|EQS|2015}} | first_nat = ПОЛ | second = [[Алехандро Валверде]] | second_team = {{ct|MOV|2015}} | second_nat = ШПА | third = [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]] | third_team = {{ct|OGE|2015}} | third_nat = АВС | previous = [[Амстел Голд Рејс 2014|2014]] | next = [[Амстел Голд Рејс 2016|2016]] }} '''Амстел Голд Рејс 2015''' — 50. издание на [[Велосипедизам|велосипедската]] [[Класични велосипедски трки|еднодневна]] трка [[Амстел Голд Рејс]]. Се одржала на 19 април и прва единаесетта трка во сезоната на [[Светска турнеја на UCI 2015|Светската турнеја]].<ref name="2015Schedule">{{нмс|url=http://www.cyclingnews.com/news/uci-confirm-worldtour-calendar-2015|title=UCI го потврди календарот за Светската турнеја 2015|accessdate=4 јануари 2015|work=Cyclingnews.com}}</ref><ref name="Calendar">{{нмс|url= http://www.uci.ch/road/calendar/detail#date=20150401&view=list&categ=257&country=0&classc=0|title=Календар на UCI за 2015|accessdate=4 јануари 2015|work=UCI}}</ref> Амстел Голд Рејс е дел од [[Арденски класици|арденските класици]], иако се одржува во областа [[Лимбург (Холандија)|Лимбург]] во [[Холандија]] наместо во белгиските [[Ардени]]. Се одржала една недела пред [[Флеш Валон 2015|Флеш Валон]] и [[Лиеж-Бастон-Лиеж 2015|Лиеж-Бастон-Лиеж]], другите главни арденски класици. Бранителот на титулата бил [[Филип Жилбер]], кој победил на трката трипати, како и друмската трка на сличен терен во 2012 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingnews.com/features/a-beginners-guide-to-the-ardennes|title=Почетнички водиш за Ардените|last=Косинс|first=Питер|date=17 април 2015|work=Cyclingnews.com |accessdate=18 април 2015}}</ref> Трката се одржала на рута долга 258 километри околу градот [[Фалкенбург на Гел|Фалкенбург]]; рутата вклучувала 34 кратки искачувања, некои од нив се повторувале. Одлучувачкото искачување било [[Кауберг]], четвртото искачување на само 2 километри пред целта. Откако неколку групи биле достигнати, одлучувачката борба се случула на последното искачување на Кауберг. Се создала мала група по искачувањето и спринтала за победа. Спринтот бил освоен од [[Михал Квјатковски]], моменталниот светски првак; прва друмска победа по освојувањето на [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2014|Светското првенство]]. [[Алехандро Валверде]] ({{ct|MOV|2015}}) бил втор, додека [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]] ({{ct|OGE|2015}}) го заокружил подиумот. == Екипи == Бидејќи Амстел Голд Рејс е дел од Светската турнеја, сите 17 [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле автоматски поканети и се обврзани да испратат екипа. На осум професионални континентални екипи им биле доделени специјални покани и така била заокружена групата од 25 екипи.<ref>{{наведени вести|url=http://velonews.competitor.com/2015/02/news/final-amstel-gold-race-wildcards-announced_361560|title= Конечно објавени специјалните покани за Амстел Голд|date=23 февруари 2015|work=VeloNews|accessdate=18 април 2015}}</ref> Со осум возачи во секоја екипа, вкупно настапиле 200 возачи. Екипи во Светската турнеја биле: {{пст||20em}} * {{ct|ALM|2015}} * {{ct|AST|2015}} * {{ct|BMC|2015}} * {{ct|OPQ|2015}} * {{ct|FDJ|2015}} * {{ct|IAM|2015}} * {{ct|LAM|2015}} * {{ct|LTB|2015}} * {{ct|MOV|2015}} * {{ct|OGE|2015}} * {{ct|GRS|2015}} * {{ct|GIA|2015}} * {{ct|KAT|2015}} * {{ct|BEL|2015}} * {{ct|SKY|2015}} * {{ct|TTS|2015}} * {{ct|TFR|2015}} {{пстк}} Екипи кои добиле специјални покани биле: {{пст||20em}} * {{ct|MTN|2015}} * {{ct|CCC|2015}} * {{ct|VFN|2015}} * {{ct|CUL|2015}} * {{ct|CSF|2015}} * {{ct|ROO|2015}} * {{ct|WGG|2015}} * {{ct|TSV|2015}} {{пстк}} == Резултати == {| class="wikitable" |- style="background:#ccccff;" ! !Велосипедист !Екипа !Време !Бодови за<br>[[Светска турнеја на UCI 2015|Светската турнеја]] |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Михал Квјатковски]]|ПОЛ}} | {{ct|EQS|2015}} |align="right"| 6ч 31' 49" |align="center"| 80 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} | {{ct|MOV|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 60 |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]]|АВС}} | {{ct|OGE|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 50 |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} | {{ct|LAM|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 40 |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 30 |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} | {{ct|LTS|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 22 |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Жилијан Алафилип]]|ФРА}} | {{ct|EQS|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 14 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Енрико Гаспарото]]|ИТА}} | {{ct|WGG|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 10 |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Маќеј Патерски]]|ПОЛ}} | {{ct|CCC|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 6 |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Филип Жилбер]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2015}} |align="right"| и.в. |align="center"| 2 |} == Наводи == {{наводи}} {{Светска турнеја на UCI 2015}} {{Амстел Голд Рејс}} [[Категорија:Амстел Голд Рејс]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2015]] [[Категорија:Холандија во 2015 година]] kkjf3p0d0vrxeggrr8z2s9bvefaq3dc 14 1130034 5605520 4739200 2026-08-05T17:45:39Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Градови во Харковската област]] на [[Категорија:Градови во Харковската Област]]: правопис 4739200 wikitext text/x-wiki {{рв|Cities and villages in Kharkiv Oblast}} [[Категорија:Харковска област]] [[Категорија:Градови во Украина по област|Харковска]] 5qtnu5dlh1sm3zcmjly13ftdh2u78wm 5605522 5605520 2026-08-05T17:45:56Z Vlad5250 77190 5605522 wikitext text/x-wiki {{рв|Cities and villages in Kharkiv Oblast}} [[Категорија:Харковска Област]] [[Категорија:Градови во Украина по област|Харковска]] ks8615k5s3wdhw272enmvwa18e4sp9q 14 1130035 5605523 3352470 2026-08-05T17:46:23Z Vlad5250 77190 5605523 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Kharkiv}} [[Категорија:Градови во Харковската Област]] [[Категорија:Градови во Украина]] joag96mxruxfmskkcvf8u60hng3tvkk 0 1142144 5605474 5602591 2026-08-05T15:31:01Z Gurther 105215 5605474 wikitext text/x-wiki [[Податотека:WNPussycatGale.jpg|мини|Вуди Ален, Роми Шнајдер, Едра Гејл и Питер О'Тул во „Што има ново, маче?“]] '''„Што има ново, маче?“''' ({{Langx|en|What's New Pussycat?}}) — [[филм]] од 1965 година, во [[режија]] на [[Клајв Донер]] (Clive Donner), снимен по [[Сценарио|сценариото]] на Вуди Ален (неговото прво сценарио). Главните улоги ги играат: [[Питер О’Тул]] (Peter O'Toole), [[Питер Селерс]] (Peter Sellers), [[Роми Шнајдер]] (Romy Schneider), Пола Прентис (Paula Prentiss), [[Вуди Ален]] (Woody Allen), [[Капусин]] (Capucine), [[Урсула Андрес]] (Ursula Andress) и Едра Гејл (Eddra Gale). <ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2024-03-19 Retrospektiva Woodyja Allena: Što ima novo, mačkice?, britansko-američko-francuski film (пристапено на 19.3.2024)]</ref> ==Синопсис== Мајкл Џејмс (го игра О’Тул) е уредник на модно списание. Тој оди кај [[психијатар]]от Фасбендер (го игра Селерс) за да ги реши своите проблеми во односите со жените. Освен бројните убавици кои секојдневно го опкружуваат, тој има проблеми и со свршеницата Керол (ја игра Шнајдер), која едвај чека да се омажи со него. Кога Мајкл ќе го посети познатото собиралиште на вљубените, еден [[хотел]] во [[Париз]], состојбата ескалира со невидени размери...<ref>„Што има ново, маче?“, ''Антена'', број 887, 26.6.2015, стр. 16.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Клајв Донер]] [[Категорија:Филмови со Роми Шнајдер]] [[Категорија:Филмови со Питер О’Тул]] [[Категорија:Филмови со Питер Селерс]] [[Категорија:Филмови со Роми Шнајдер]] [[Категорија:Филмови со Пола Прентис]] [[Категорија:Филмови со Вуди Ален]] [[Категорија:Филмови со Капусин]] [[Категорија:Филмови со Урсула Андрес]] [[Категорија:Филмови со Едра Гејл]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Филмови од 1965 година]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Париз]] ol7bbqhlo20w3z26ym3cb3s0eb38cuv 0 1154346 5605588 5079224 2026-08-06T08:35:52Z Ehrlich91 24281 5605588 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име=Вознесение Христово |слика= |големина на слика= |опис= |епархија=Преспанско-пелагониска |намесништво=Прилепско |парохија=Прилепечко-витолишка |место=Волково (Прилепско){{!}}Волково |општина=Прилеп |држава=Македонија |патрон= |изградба=2006 година |осветување= |живопис= |ктитор= |зограф= |водство= |мрежно место= |архитектонски тип= |архитектонски стил= |површина= }} '''Вознесение Христово''' — [[црква]] која се наоѓа на патот за прилепското село [[Волково (Прилепско)|Волково]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://prilep.gov.mk/news/mk/osvetena-crkvata-sv-spas-vo-naselenoto-mesto-volkovo/ |title=архивски примерок |accessdate=2016-03-20 |archive-date=2013-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613135127/http://www.prilep.gov.mk/news/mk/osvetena-crkvata-sv-spas-vo-naselenoto-mesto-volkovo |url-status=dead }}</ref> Темелите за црквата „Вознесение Христово“ во Волково се поставени и осветени на 17 јули 2006 година од Митрополитот [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониски господин Петар]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-voznesenie-hristovo-volkovo-selo.html |title=архивски примерок |accessdate=2016-03-20 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309084656/http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-voznesenie-hristovo-volkovo-selo.html |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Православни храмови во Прилепечката парохија}} {{Прилепско архијерејско намесништво}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вознесение Христово, Волково}} [[Категорија:Цркви во Прилеп]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2006 година]] [[Категорија:Храмови посветени на Вознесението Христово во Македонија]] 3mg9bc2bhg7lps7g77gzerib3s78ms4 0 1154358 5605589 5079225 2026-08-06T08:36:11Z Ehrlich91 24281 5605589 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име=Вознесение Христово |слика=Malo Ruvci Church Inscription.jpg |големина на слика=250 px |опис=натпис над влезот |епархија=Преспанско-пелагониска |намесништво=Прилепско |парохија=Прилепечко-витолишка |место=Волково (Прилепско){{!}}Волково |општина=Прилеп |држава=Македонија |патрон=[[Св. Спас]] |изградба=1892 година |осветување= |живопис= |ктитор= |зограф= |водство= |мрежно место= |архитектонски тип= |архитектонски стил= |површина= }} Црквата „Вознесение Христово“ во [[Мало Рувци]] е еднокорабна, со полукружна апсида на источната страна.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-voznesenie-hristovo-malo-ruvci.html |title=архивски примерок |accessdate=2016-03-20 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309142311/http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-voznesenie-hristovo-malo-ruvci.html |url-status=dead }}</ref> Изградена е во [[1892]] година од познатиот прилепски мајстор Ристе Тасламиче, кој ја градел и соборната црква во Прилеп, како и градскиот саат. Црквата е изградена благодарение на парохискиот свештеник Анастас Налетоски, а осветена е од Пелагонискиот митрополит Бенедикт. == Наводи == {{наводи}} {{Православни храмови во Прилепечката парохија}} {{Прилепско архијерејско намесништво}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вознесение Христово, Мало Рувци}} [[Категорија:Храмови посветени на Вознесението Христово во Македонија]] cipjwd0jibr3y9xweiu8zwifn7wowfx 0 1157775 5605512 5586685 2026-08-05T17:22:13Z Buli 2648 5605512 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Borci i delegati ispred manastira Prohor Pčinjski, nakon zasedanja ASNOM-a.jpg|мини|Дел од делегатите на Првото заседание на АСНОМ.]] [[Податотека:Forma za legitimacija na ASNOM.pdf|мини|десно| Формулари на легитимации за членовите на АСНОМ]] [[Податотека:Pozdravna telegrama do Prvoto zasedanie na ASNOM.pdf|мини|десно|Поздравна телеграма до АСНОМ од 25-та дивизија на НОВ, Србија. (03.08.1944)]] [[Податотека:Prohor Pcinski, 1944.jpg|мини|лево| Манастир Прохор Пчински, каде е одржано Првото заседание на АСНОМ: Поглед кон манастирот.]] [[Податотека:Svecen del so govor na Brasnarov.jpg|мини|десно|Свечениот дел од отворањето на Првото заседание на АСНОМ со поздравна реч на Панко Брашнаров (2 август 1944)]] '''Првото заседание на АСНОМ''' е одржано на [[2 август]] [[1944]] година во манастирот [[Прохор Пчински (манастир)|Св. Прохор Пчински]]. Тоа претставува државно конституирање на македонскиот народ и народностите во Македонија во склоп на [[СФР Југославија|југословенската федерација]]. На него се донесени повеќе решенија, меѓу кои се решението за конституирање на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија [[АСНОМ]] во врховно законодавство и извршно тело на Македонија и заведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава, решение за донесување декларација за основните права на граѓаните во демократска Македонија.<ref>http://www.mn.mk/istorija/8276-Prvo-zasedanie-na-ASNOM{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Организирање== По објавувањето на одлуката за свикување на АСНОМ,<ref>[[s:АСНОМ , документ 1|Писмо на Иницијативниот одбор за свикување на Антифашистичкото Собрание за Народно Ослободуване на Македонија (АСНОМ)]]</ref> се пристапи кон избирање на делегатите за Собранието. Самиот начин на кој се избирале делегатите за АСНОМ не е сосема јасен. Во „Зборникот на документи од АСНОМ", издаден од Институтот за национална историја, има еден спис на ЦК [[КПМ]] од кој се гледа дека „електорскиот процес" се опишува вака - обласните комитети треба да ги избираат пратениците за „Прохор Пчински“ на месни конференции од по 5 - 6 лица. ==Текот на заседанието== Првото заседание на АСНОМ е одржано на [[2 август]] [[1944]] година во манастирот [[Прохор Пчински (манастир)|Св. Прохор Пчински]]. Заседанието започнало со изведување на песната „[[Изгреј зора на слободата]]“. На заседанието, кое во 17.15 часот го отвори најстариот делегат, учителот [[Панко Брашнаров]] од [[Велес]], со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[САД]] и [[Велика Британија]]. Панко Брашнаров го отвори заседанието со следните зборови: {{Главна|Говор на Панко Брашнаров на АСНОМ}} {{quote|...Другарки и другари народни претставители, Во овој момент, во ова историско место „Св. Отец Прохор Пчински“ и на овој историски ден - ИЛИНДЕН -, кога објавувам да е отворено Првото Антифашистичко собрание на народното ослободуење на Македонија, душата ми е преполнена со радост и пред премрежените очи гледам како се раздвижиле сите реки од Пчиња и Вардар до Места и Бистрица, заплускујат е целата македонска земја, сакајќи да измијат од македонскиот народ десетвековниот ропски срам од пропасти на Самуиловата држава, за да се роди денеска нова, светла и слободна македонска држава. Во овој момент, земјата на нашите покојници - многубројни народни герои, паднали и посејали коските си по цела Македонија, им станује по лека и они во мир веќе го гледаат изгревот на нашата слобода, гледат идеална дружба на старите Илинденци - на Гоце Делчев и денешните Илинденци - младата македонска војска, и поставените темели за остварението на идеалот на две поколенија, на две епохи - слободна, обединена Македонија. Во знак на почитание спрема падналите јунаци, ја ве поканувам да им ја изразиме со еден минут молчание нашата вечна, бескрајна признателност (при помен на жертвите одава се минутно молчение). Вечна слава на падналите герои за слободата на Македонија! Другари народни претставители, жив сум свидетел на два Илиндена - 1903 и 1944 година. Во моите спомени се нижат безброј моменти за илиденската народна епопеја и Крушовската република. Бескрајни беа напорите на вооружениот македонски народ, огромна беше жаждата му за слобода, борбата го дари со слободна Крушовска република. Но разјарениот башибозук и турската регуларна војска се нафрлија и го затрупаја оазисот на слободна Македонија - Крушовската република го потушија востанието и го стегнаја искрвавениот македонски народ во ново ропство. [[File:Народен собор - АСНОМ (2.8.1944).jpg|thumb|мини|лево|Народен собор и оро во дворот на Св. Прохор Пчински (2.8.1944)]] Животворениот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се менија, но борбата на македонскиот народ не престана. Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаја против денешниот непријател на целото човечество фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таја борба. Тој во неа виде возможност да ја помогне општата борба на сите поробени народи и целото слободољубиво човечанство и да го оствари својот вековен национален идеал. И ете како резултат на тригодишни крвави борби, македонскиот народ ја врза својата судбина со судбината на сите југословенски народи, помогна со крф и борба да се дојде до нова, братска, демократска и федеративна Југославија. Денеска на фториот, славен Илинден, последен Илинден на неослободена Македонија, се стават темелите на македонската држава во која да се обедини и заживее нашиот народ онаков среќен живот каков го заслужува по своите претрпени ропски маки и петвековни борби. Да е жива нашата мила македонска федерална држава! Да е жива федеративна, демократска Југославија, заеднички покров на братските јужнословенски народи!...}} [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|десно|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] ==Работен дел на заседанието и донесени решенија== По свечениот дел од заседанието, бил отворен работниот дел од заседанието, кое работело според следниот дневен ред:<ref>„АСНОМ: документи“, Архив на Македонија, Скопје, 1984, том I, книга I, 126 стр.</ref> # Извештај на Иницијативниот одбор # Борба против окуппаторот - реферат на Иницијативниот одбор # Народно-демократската власт во Македонија (нејзината суштина, организација и задачи) - реферат на Иницијативниот одбор # Решенија на АСНОМ # Бирање на постојан работен Президиум на АСНОМ # Бирање на членови на АВНОЈ На Првото заседание на АСНОМ се донесени повеќе решенија меѓу кои и: * [[s:Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно тело на демократска Македонија|Решението за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на демократска Македонија]] * [[s:АСНОМ , документ 9|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија]] * [[s:АСНОМ , документ 8|Решение на АСНОМ за воведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава]] * [[s:АСНОМ , документ 7|Решение на АСНОМ за прогласување на Илинден – 2 август за народен и државен празник на македонската држава]]. Покрај овие одлуки на ова заседание се прифатени решенијата од Второто заседание на [[АВНОЈ]], одобрена е работата на [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб]] и [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]], донесено е решение за формирање на Комисија за испитување на воените злосторства направени од окупаторите и нивните слуги, како и комисија задолжена за изработување на законски проекти. Избрани се и 40 [[Список на делегати од АСНОМ пратеници за АВНОЈ|претставници]] на македонскиот народ во [[АВНОЈ]] и во неговиот Президиум. За претставници во [[Президиум на АВНОЈ|Президиумот на АВНОЈ]] се избрани: [[Димитар Влахов]], [[Методија Андонов - Ченто]], [[Михаило Апостолски]], [[Лазар Колишевски]], [[Бане Андреев]], [[Венко Марковски]] и [[Мара Нацева]]. Од заседанието до македонскиот народ е упатен [[s:АСНОМ , документ 5|Манифестот на Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ]], како и [[s:АСНОМ , документ 4|Прогласот од Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ за одржаното заседание на АСНОМ]]. Првото заседание на АСНОМ формира свој [[Президиум на АСНОМ|Президиум]], кој фактички претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]], за потпретседатели [[Панко Брашнаров]] и [[Емануел Чучков]], а за секретари: [[Љупчо Арсов]] и [[Владимир Полежиновски]]. == Поврзано == {{Ризница-врска|ASNOM}} * [[Список на делегати на Првото заседание на АСНОМ]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [[s:АСНОМ|АСНОМ]], Викиизвор * [https://www.marxists.org/makedonski/istorija/makedonija/nob/proglas-ck-kpm.htm Проглас од ЦК на Комунистичката партија на Македонија до македонскиот народ], 4 август 1944. * [http://217.16.70.245/?pBroj=1539&stID=19949&pR=15 АСНОМ прогласено за врховно, законодавно и извршно народно претставничко тело] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102417/http://217.16.70.245/?pBroj=1539&stID=19949&pR=15 |date=2011-08-19 }} {{Македонија во Втората светска војна}} {{Македонско национално движење}} [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонија во НОБ]] 446do9wytukjcsdgrrb9oyeedetx490 0 1165900 5605469 5602581 2026-08-05T15:26:18Z Gurther 105215 Неповрзано 5605469 wikitext text/x-wiki '''Игра на судбината''' ([[англиски]]: ''Serendipity'') – американски [[филм]], во [[режија]] на [[Питер Челсом]]. Главните улоги ги толкуваат [[Џон Кјузак]] и [[Кејт Бекинсејл]].<ref name="ReferenceA">„Игра на судбината“, ''Антена'', број 952, 23.9.2016, стр. 25.</ref> ==Содржина== Еден [[Зима|зимски]] ден, во текот на [[божиќ]]ниот метеж низ продавниците, Џонатан (го игра Кјузак) и Сара (ја игра Бекинсејл) се среќаваат во една продавница. Меѓу нив веднаш се јавува голема привлечност, иако и двајцата веќе имаат сериозни врски. Тие ја минуваат вечерта заедно, шетајќи низ улиците на [[Менхетн]], а кога ќе се приближи крајот на вечерта, Џонатан предлага да си ги разменат [[телефон]]ските броеви. Сепак, Сара предлага да ја остават судбината да се погрижи за нивната иднина.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови со Џон Кјузак]] [[Категорија:Филмови со Кејт Бекинсејл]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] ebrl8cuhfbh2d9udnkri6ood5ogwux2 0 1169109 5605409 4600077 2026-08-05T12:13:10Z Kiril Simeonovski 3243 5605409 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Панорамски поглед на Лесново.jpg|мини|десно|300п|Селото Лесново, по кое купата го добила своето име, лежи во кратерот на нејзиниот врв.]] '''Лесновска Купа''' — [[вулканска купа|палеовулканска купа]] во западниот дел на [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]], меѓу градот [[Пробиштип]] и селото [[Злетово]]. Тоа е една од најдобро сочуваните палеовулкански купи во Кратовско-злетовската палеовулканска област и воопшто во [[Македонија]]. Купата е наречена по селото [[Лесново]], коешто е сместено во кратерот на нејзиниот врв, познат и како „Лесновски Кратер“. Селото претставува единствената населба во Македонија којашто лежи во јасно сочуван фосилен вулкански кратер. Српскиот географ [[Јован Цвииќ]] Лесновскиот Кратер го споредил со кратерот [[Вале дел Бове]] на вулканот [[Етна]].<ref name="идео">М., И.. „[http://www.igeografija.mk/Portal/?p=995 Лесново и Лесновскиот кратер-природна и духовна убавина!]“, ''Игеографија'', 4 јануари 2012.</ref> Со оглед на тоа што е еден од најсочуваните и најкарактеристични кратери во Македонија, Лесновскиот Кратер е прогласен за споменик на природата и се наоѓа на списокот на геолошките реткости на Заводот за заштита на природните реткости.<ref>[http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/ Споменичко наследство — Споменици и спомен обележја], официјално мрежно место на Општина Пробиштип.</ref> == Географија == Лесновската Купа зафаќа површина од 12 км², а нејзиниот пречник е со големина од 4 км. Таа има стрмни страни и над околниот релјеф се издига за 400 м. Купата морфолошки особено јасно е изразена од јужната и југозападната страна. Од источната страна е пресечена со долината на [[Злетовска Река]], додека од западната страна со долината на [[Добревска Река]]. Врвот на купата претставува добро сочувана [[вулкански кратер|калдера]] (еродиран кратер), чиј пречник изнесува 1,5 км, а длабочината во средишниот дел е од 150-200 м. Околу средишниот дел на калдерата прстенето се распоредени 7-8 купести возвишенија, вулкански некови (чуки). Тие се: Сморинец, Егуменички Рид, Варадинова (Ѕанева) Чука, Нушева Чука, Света Троица, Коларско, Свети Атанас, Штрби Камен, Мали Врв и Илински Врв, а јужно од нив и возвишенијата Волујак и Драч.<ref>К., С.. „[http://dnevnik.mk/?ItemID=F2AC082322501445B0EA99E6C3976319 Лесново, село со илјадагодишна историја: Камените тркала на мајсторот Никола во Лесновскиот Кратер]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“, ''[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]'', 13 октомври 2013.</ref> Од нив, највпечатлив е северниот нек наречен Илин Крст (1.127 м), кој веројатно бил главен вулкански центар и од каде што избивало најголемо количество на [[лава]] и вулканокластичен материјал. На јужната и источната страна од купата се јавуваат уште три изразени нека: Гумички Рид (1.048 м), Нушева Чука или Горно Брдо (1.025 м) и Света Троица (1.012 м).<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.igeografija.mk/Strucen-kadar/Milevski-BIOGRAFIJA/Trudovi_PDF/Ivica%20Milevski_Lokaliteti-Osogovo.pdf|first=И.|last=Милевски|title=Значајни геоморфолошки локалитети на Осоговскиот планински масив|publisher=Билтен за Физичка географија (7-8)|location=Скопје|language=македонски|year=2011|pages=29-44}}</ref> Низ средишниот дел на кратерот, во правец североисток-југозапад, тече малата Лесновска Река, која ја пресекува западната рамка на кратерот. На местото на пресекот, долината на реката е стрмна и со голем број на [[пештера|пештери]]) по страните. Вдлабнатините и дупките во карпите во најголем дел не се природни, туку веројатно се последица на вадењето на цврст вулкански камен за производство на воденички камења.<ref name="идео"/> == Геоморфологија == Лесновската Купа претставува остаток од [[олигоцен]]ска вулканска активност во овој дел на Кратовско-злетовската палеовулканска област. Во активниот период, пред околу 25-30 милиони години, купата била многу повисока, а кратерот со поинаков изглед. Вулканот на овој простор се одликувал со силни, експлозивни ерупции, проследени со исфрлање на големо количество на пепел, гасови и густа, тестеста лава. Поради тоа, во околината се среќаваат значителни наслаги на [[туф]]ови, траги од течење на лава, а има и појави на вулкански бомби. Долготрајната ерозија по завршувањето на активниот вулкански период условила снижување, засекување и засипување на оваа појава, која и покрај толку милиони години денес е релативно добро сочувана. Вулканските карпи на овој простор, односно [[игнимбрит|дацитските игнимбрити]] се изложени на [[ерозија|ерозивни процеси]], при што во релјефот се создаваат бројни мали денудациони форми (остенци, чашки, стапалки и др.).<ref>{{наведено списание|first=И.|last=Милевски|title=Палеовулкански релјеф во западниот дел на Осоговскиот масив|journal=Географски разгледи|volume=40|location=Скопје|language=македонски|year=2005|pages=47-67}}</ref> == Поврзано == * [[Лесново]] * [[Осоговски Планини]] == Наводи == {{наводи|2}} {{Coord|42|0|55|N|22|13|50|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Лесново]] [[Категорија:Осогово]] [[Категорија:Вулкански купи]] [[Категорија:Вулканизам во Македонија]] 5g19f2tj3rjlvvdllkm2mlutstz8rys 5605410 5605409 2026-08-05T12:13:34Z Kiril Simeonovski 3243 5605410 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Панорамски поглед на Лесново.jpg|мини|десно|270п|Селото Лесново, по кое купата го добила своето име, лежи во кратерот на нејзиниот врв.]] '''Лесновска Купа''' — [[вулканска купа|палеовулканска купа]] во западниот дел на [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]], меѓу градот [[Пробиштип]] и селото [[Злетово]]. Тоа е една од најдобро сочуваните палеовулкански купи во Кратовско-злетовската палеовулканска област и воопшто во [[Македонија]]. Купата е наречена по селото [[Лесново]], коешто е сместено во кратерот на нејзиниот врв, познат и како „Лесновски Кратер“. Селото претставува единствената населба во Македонија којашто лежи во јасно сочуван фосилен вулкански кратер. Српскиот географ [[Јован Цвииќ]] Лесновскиот Кратер го споредил со кратерот [[Вале дел Бове]] на вулканот [[Етна]].<ref name="идео">М., И.. „[http://www.igeografija.mk/Portal/?p=995 Лесново и Лесновскиот кратер-природна и духовна убавина!]“, ''Игеографија'', 4 јануари 2012.</ref> Со оглед на тоа што е еден од најсочуваните и најкарактеристични кратери во Македонија, Лесновскиот Кратер е прогласен за споменик на природата и се наоѓа на списокот на геолошките реткости на Заводот за заштита на природните реткости.<ref>[http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/ Споменичко наследство — Споменици и спомен обележја], официјално мрежно место на Општина Пробиштип.</ref> == Географија == Лесновската Купа зафаќа површина од 12 км², а нејзиниот пречник е со големина од 4 км. Таа има стрмни страни и над околниот релјеф се издига за 400 м. Купата морфолошки особено јасно е изразена од јужната и југозападната страна. Од источната страна е пресечена со долината на [[Злетовска Река]], додека од западната страна со долината на [[Добревска Река]]. Врвот на купата претставува добро сочувана [[вулкански кратер|калдера]] (еродиран кратер), чиј пречник изнесува 1,5 км, а длабочината во средишниот дел е од 150-200 м. Околу средишниот дел на калдерата прстенето се распоредени 7-8 купести возвишенија, вулкански некови (чуки). Тие се: Сморинец, Егуменички Рид, Варадинова (Ѕанева) Чука, Нушева Чука, Света Троица, Коларско, Свети Атанас, Штрби Камен, Мали Врв и Илински Врв, а јужно од нив и возвишенијата Волујак и Драч.<ref>К., С.. „[http://dnevnik.mk/?ItemID=F2AC082322501445B0EA99E6C3976319 Лесново, село со илјадагодишна историја: Камените тркала на мајсторот Никола во Лесновскиот Кратер]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“, ''[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]'', 13 октомври 2013.</ref> Од нив, највпечатлив е северниот нек наречен Илин Крст (1.127 м), кој веројатно бил главен вулкански центар и од каде што избивало најголемо количество на [[лава]] и вулканокластичен материјал. На јужната и источната страна од купата се јавуваат уште три изразени нека: Гумички Рид (1.048 м), Нушева Чука или Горно Брдо (1.025 м) и Света Троица (1.012 м).<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.igeografija.mk/Strucen-kadar/Milevski-BIOGRAFIJA/Trudovi_PDF/Ivica%20Milevski_Lokaliteti-Osogovo.pdf|first=И.|last=Милевски|title=Значајни геоморфолошки локалитети на Осоговскиот планински масив|publisher=Билтен за Физичка географија (7-8)|location=Скопје|language=македонски|year=2011|pages=29-44}}</ref> Низ средишниот дел на кратерот, во правец североисток-југозапад, тече малата Лесновска Река, која ја пресекува западната рамка на кратерот. На местото на пресекот, долината на реката е стрмна и со голем број на [[пештера|пештери]]) по страните. Вдлабнатините и дупките во карпите во најголем дел не се природни, туку веројатно се последица на вадењето на цврст вулкански камен за производство на воденички камења.<ref name="идео"/> == Геоморфологија == Лесновската Купа претставува остаток од [[олигоцен]]ска вулканска активност во овој дел на Кратовско-злетовската палеовулканска област. Во активниот период, пред околу 25-30 милиони години, купата била многу повисока, а кратерот со поинаков изглед. Вулканот на овој простор се одликувал со силни, експлозивни ерупции, проследени со исфрлање на големо количество на пепел, гасови и густа, тестеста лава. Поради тоа, во околината се среќаваат значителни наслаги на [[туф]]ови, траги од течење на лава, а има и појави на вулкански бомби. Долготрајната ерозија по завршувањето на активниот вулкански период условила снижување, засекување и засипување на оваа појава, која и покрај толку милиони години денес е релативно добро сочувана. Вулканските карпи на овој простор, односно [[игнимбрит|дацитските игнимбрити]] се изложени на [[ерозија|ерозивни процеси]], при што во релјефот се создаваат бројни мали денудациони форми (остенци, чашки, стапалки и др.).<ref>{{наведено списание|first=И.|last=Милевски|title=Палеовулкански релјеф во западниот дел на Осоговскиот масив|journal=Географски разгледи|volume=40|location=Скопје|language=македонски|year=2005|pages=47-67}}</ref> == Поврзано == * [[Лесново]] * [[Осоговски Планини]] == Наводи == {{наводи|2}} {{Coord|42|0|55|N|22|13|50|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Лесново]] [[Категорија:Осогово]] [[Категорија:Вулкански купи]] [[Категорија:Вулканизам во Македонија]] 2qds3xkoh1kqe2urd11x2sefc4v45gc 0 1203830 5605462 5510175 2026-08-05T15:20:53Z Kiril Simeonovski 3243 средување 5605462 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''' или '''Скалата'''<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Опис и местоположба == Градиштето е сместено на висок рид на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. На врвот на ридот има зарамнет простор со димензии од околу 200 х 300 м на којшто се забележуваат остатоци од одбранбен бедем и други помали објекти. На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> == Историја == Со археолошките истражувања од 2001 година била пронајдена метална фигура на женско божество (мајка со жртвеник) и откопана била добро зачувана куќа од [[бакарно време|бакарното време]]. Во куќата имало огниште со четири керамички садови. На местото се откриени и населби од [[бронзено време|бронзеното време]].<ref name="општина"/> Истражувањата потврдиле дека Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштетот имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> == Галерија == <gallery мode=packed heights=140px> Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg| Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] 39pafhjm6485ewr5b18sestg41wjjxm 5605465 5605462 2026-08-05T15:21:29Z Kiril Simeonovski 3243 /* Галерија */ 5605465 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име = Градиште |слика = Градиште (Град) 4.jpg |опис = Поглед на тврдината од селото Град | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=50 | lon_sec=37 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=55 | lat_sec=24 |место = Град (Делчевско){{!}}Град |општина = Делчево |тип = градиште |тип1 = |период = доцноантичко време |период1 = }} '''Градиште''' или '''Скалата'''<ref>Нацев, Т. (2003). „[http://eprints.ugd.edu.mk/3026/1/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5.%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE.%20%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5.pdf Археолошки истражувања и конзерваторско-реставраторски работи на археолошки локалитет Градиште]“. ''Зборник IX-X''.</ref> — [[археолошко наоѓалиште]] во делчевското село [[Град (Делчевско)|Град]]. Претставува [[градиште]] од [[Доцна антика|доцноантичко време]]. == Опис и местоположба == Градиштето е сместено на висок рид на североисточниот раб на селото [[Град (Делчевско)|Град]]. На врвот на ридот има зарамнет простор со димензии од околу 200 х 300 м на којшто се забележуваат остатоци од одбранбен бедем и други помали објекти. На ридот на градиштето се пронајдени голем број [[монета|монети]] од римскиот период и рановизантиското време, камени садови и [[керамика]] од сите периоди, покривни [[ќерамида|ќерамиди]] и голем број на [[питос]]и. Дел од пронајдените монети се чуваат во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].<ref name="карта">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref><ref name="општина">„[https://www.delcevo.gov.mk/tvrdinata-kaj-selo-grad Тврдината кај село Град]“. ''Општина Делчево''.</ref> == Историја == Со археолошките истражувања од 2001 година била пронајдена метална фигура на женско божество (мајка со жртвеник) и откопана била добро зачувана куќа од [[бакарно време|бакарното време]]. Во куќата имало огниште со четири керамички садови. На местото се откриени и населби од [[бронзено време|бронзеното време]].<ref name="општина"/> Истражувањата потврдиле дека Градиште претставува доцноантички град од периодот I-III век, а според неговата големина и временската непрекинатост се претпоставува дека можеби се работи за македонскиот антички град [[Армонија]], којшто се наоѓал меѓу [[Стоби]] и [[Ќустендил|Пауталија]].<ref name="карта"/> Археолошките наоди укажуваат дека се работело за добро обезбедена тврдина со [[акропол]] на врвот на ридот и кула за набљудување на околината и одбрана од напади. На местото не е пронајдена ранохристијанска црква, иако постои предание дека во селото имало повеќе цркви.<ref name="општина"/> Во [[Среден век|средниот век]], на просторот на градиштетот имало развиен црковен живот, а за тоа сведочат трите бронзени крста коишто се пронајдени во него. Првиот крст е утврдено дека потекнува од периодот X-XII век, за вториот се знае само дека е од средниот век, а третиот е од XVIII век. Од расположливите податоци од времето на владеењето на српските цареви [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] и [[Стефан Душан|Душан]], како и од Турскиот попис од 1570 година се осознава дека се работело за голема и организирана населба.<ref name="општина"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Локалитетот Градиште во Град (2).jpg| Податотека:Локалитетот Градиште во Град (1).jpg| Податотека:Поглед на Град со Градиште.jpg| Податотека:Поглед на Градиште во селото Град.jpg| </gallery> == Поврзано == * [[Калиште (Град)|Калиште]] * [[Селце (Град)|Селце]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Gradište (Grad)}} {{Архео-Делчево}} [[Категорија:Град (Делчевско)]] a1quh6eyowx2giwp702ki7knc6mpbum 0 1206138 5605461 5602452 2026-08-05T15:20:41Z Gurther 105215 5605461 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Џон Хјустон |image =John Huston 1979.jpg |caption = Хјустон во ''Чајнатаун'' (1974) |birth_name = Џон Марселус Хјустон |birth_date = {{Birth date|1906|8|5}} |birth_place = [[Невада (Мисури)|Невада, Мисури]], [[САД]] |death_date = {{Death date and age|1987|8|28|1906|8|5}} |death_place = [[Мидлтаун (Род Ајленд)|Мидлтаун, Род Ајленд]], [[САД]] |death_cause = [[пневмонија]] и [[емписема]]<ref>{{Наведена книга|last=Byrne|first=James Patrick|title=Ireland and the Americas: Culture, Politics, and History : a Multidisciplinary Encyclopedia, Volume 2|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851096145|page=442|url=https://books.google.com/books?id=agfvVQnBu9MC&pg=PA442 |editor=Philip Coleman, Jason Francis King|accessdate=May 23, 2013}}</ref> |resting_place= [[Hollywood Forever Cemetery]] |occupation = режисер, сценарист, глумец |years_active = 1930–1987 |spouse = {{marriage|Дороти Харви<br>|1925|1933|end=divorced}}<br/>{{marriage|Лесли Блек<br>|1937|1945|end=divorced}}<br/>{{marriage|[[Евелин Кејес]]<br>|1946|1950|end=divorced}}<br/>{{marriage|[[Енрика Сома]]<br>|1950|1969|end=died}}<br/>{{marriage|Селест Шејн<br>|1972|1977|end=divorced}} |partner = Зои Салис |children = 5, меѓу кои [[Анжелика Хјустон]], [[Тони Хјустон]], [[Дени Хјустон]], и [[Алегра Хјустон]] |parents = [[Валтер Хјустон]]<br/>Риа Гор |awards = |website = | module2 = {{Infobox military person |embed=yes |rank=[[File:US-O4 insignia.svg|23px]] [[Major (United States)|Major]]<ref name=NYTobit/> |branch={{army|USA|name=United States Army}} }} }} '''Џон Хјустон''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''John Marcellus Huston'', 5 август 1906 — 28 август 1987) — [[Ирска|ирско]]-[[САД|американски]] [[режисер]], [[сценарист]] и [[глумец]]. Хјустон бил државјанин на САД по раѓање, но се откажал од државјанството на [[САД]] за да стане ирски државјанин и жител. Тој се вратил да живее во САД, каде што и умрел.<ref>http://www.rte.ie/archives/2016/0802/806458-john-huston-becomes-irish-citizen/</ref> Тој ги напишал сценаријата за 37 филмови што тој ги режирал од кои многумина денес се сметаат за класици: [[Малтешкиот сокол (филм од 1941)|„Малтешки сокол“]] (1941), [[Богатството на Сиера Мадре (филм)|Богатството на Сиера Мадре]] (1948), [[Џунгла на асфалтот]] (1950), [[Африканска кралица]] 1951), [[Неприлагодени]] (1961), [[Град на изобилството]] (1972) и [[Човекот кој ќе биде крал]] (1975). За време на неговата 46-годишна кариера, Хјустон добил 15 номинации за [[Оскар]], двапати освоил и го насочил и неговиот татко, [[Волтер Хјустон]] и ќерката, [[Анжелика Хјустон]] во Оскар во различни филмови. Хјустон бил познат со визијата за уметник, студирал и работел како сликар во [[Париз]] во неговите рани години. Тој продолжил да ги истражува визуелните аспекти на неговите филмови во текот на својата кариера, претходно ја скицирал секоја сцена на хартија, а потоа внимателно ги обликувал своите ликови за време на снимањето. Додека повеќето режисери се потпираат на [[пост-продукциско уредување|пост-продукциското уредување]] за да ја обликуваат својата финална работа, Хустон наместо тоа ги создал своите филмови додека биле снимани, што ги прави и поекономични, односно со потреба од мала монтажа. Најголем дел од филмовите на Хјустон биле адаптации на важни романи, честопати прикажувајќи „херојска потрага“, како во „[[Моби Дик]]' или "Црвениот знак на храброст". Во многу филмови, различни групи на луѓе, додека се борат за заедничка цел, ќе бидат осудени на пропаст, формирајќи „деструктивни сојузи“, давајќи им на филмовите драматична и визуелна напнатост. Многу од неговите филмови опфаќаа теми како што се религијата, значењето, вистината, слободата, психологијата, колонијализмот и војната. Хјустон е познат како „титан“, „бунтовник“ и „ренесансен човек“ во холивудската филмска индустрија. Авторот Јан Фрир го опишува како „филмски режисер [[Ернест Хемингвеј]]“, кој „никогаш не се плашел да се справи со тешките проблеми“. ==Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * {{IMDb name|1379}}{{en}} * [http://www.theyshootpictures.com/hustonjohn.htm Тие снимаат, така?] {{en}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/119/john-huston Литература за Хјустон] {{en}} * {{Find a Grave|1332|accessdate=June 11, 2013}} {{en}} {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хјустон, Џон}} [[Категорија:Американски режисери]] [[Категорија:Американски сценаристи]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Ирски режисери]] [[Категорија:Ирски сценаристи]] [[Категорија:Ирски глумци]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] [[Категорија:Починати во 1987 година]] bixu4972uc1wecde6w9nm283sbv4sgo 5605463 5605461 2026-08-05T15:21:09Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Ирски сценаристи]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605463 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Џон Хјустон |image =John Huston 1979.jpg |caption = Хјустон во ''Чајнатаун'' (1974) |birth_name = Џон Марселус Хјустон |birth_date = {{Birth date|1906|8|5}} |birth_place = [[Невада (Мисури)|Невада, Мисури]], [[САД]] |death_date = {{Death date and age|1987|8|28|1906|8|5}} |death_place = [[Мидлтаун (Род Ајленд)|Мидлтаун, Род Ајленд]], [[САД]] |death_cause = [[пневмонија]] и [[емписема]]<ref>{{Наведена книга|last=Byrne|first=James Patrick|title=Ireland and the Americas: Culture, Politics, and History : a Multidisciplinary Encyclopedia, Volume 2|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851096145|page=442|url=https://books.google.com/books?id=agfvVQnBu9MC&pg=PA442 |editor=Philip Coleman, Jason Francis King|accessdate=May 23, 2013}}</ref> |resting_place= [[Hollywood Forever Cemetery]] |occupation = режисер, сценарист, глумец |years_active = 1930–1987 |spouse = {{marriage|Дороти Харви<br>|1925|1933|end=divorced}}<br/>{{marriage|Лесли Блек<br>|1937|1945|end=divorced}}<br/>{{marriage|[[Евелин Кејес]]<br>|1946|1950|end=divorced}}<br/>{{marriage|[[Енрика Сома]]<br>|1950|1969|end=died}}<br/>{{marriage|Селест Шејн<br>|1972|1977|end=divorced}} |partner = Зои Салис |children = 5, меѓу кои [[Анжелика Хјустон]], [[Тони Хјустон]], [[Дени Хјустон]], и [[Алегра Хјустон]] |parents = [[Валтер Хјустон]]<br/>Риа Гор |awards = |website = | module2 = {{Infobox military person |embed=yes |rank=[[File:US-O4 insignia.svg|23px]] [[Major (United States)|Major]]<ref name=NYTobit/> |branch={{army|USA|name=United States Army}} }} }} '''Џон Хјустон''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''John Marcellus Huston'', 5 август 1906 — 28 август 1987) — [[Ирска|ирско]]-[[САД|американски]] [[режисер]], [[сценарист]] и [[глумец]]. Хјустон бил државјанин на САД по раѓање, но се откажал од државјанството на [[САД]] за да стане ирски државјанин и жител. Тој се вратил да живее во САД, каде што и умрел.<ref>http://www.rte.ie/archives/2016/0802/806458-john-huston-becomes-irish-citizen/</ref> Тој ги напишал сценаријата за 37 филмови што тој ги режирал од кои многумина денес се сметаат за класици: [[Малтешкиот сокол (филм од 1941)|„Малтешки сокол“]] (1941), [[Богатството на Сиера Мадре (филм)|Богатството на Сиера Мадре]] (1948), [[Џунгла на асфалтот]] (1950), [[Африканска кралица]] 1951), [[Неприлагодени]] (1961), [[Град на изобилството]] (1972) и [[Човекот кој ќе биде крал]] (1975). За време на неговата 46-годишна кариера, Хјустон добил 15 номинации за [[Оскар]], двапати освоил и го насочил и неговиот татко, [[Волтер Хјустон]] и ќерката, [[Анжелика Хјустон]] во Оскар во различни филмови. Хјустон бил познат со визијата за уметник, студирал и работел како сликар во [[Париз]] во неговите рани години. Тој продолжил да ги истражува визуелните аспекти на неговите филмови во текот на својата кариера, претходно ја скицирал секоја сцена на хартија, а потоа внимателно ги обликувал своите ликови за време на снимањето. Додека повеќето режисери се потпираат на [[пост-продукциско уредување|пост-продукциското уредување]] за да ја обликуваат својата финална работа, Хустон наместо тоа ги создал своите филмови додека биле снимани, што ги прави и поекономични, односно со потреба од мала монтажа. Најголем дел од филмовите на Хјустон биле адаптации на важни романи, честопати прикажувајќи „херојска потрага“, како во „[[Моби Дик]]' или "Црвениот знак на храброст". Во многу филмови, различни групи на луѓе, додека се борат за заедничка цел, ќе бидат осудени на пропаст, формирајќи „деструктивни сојузи“, давајќи им на филмовите драматична и визуелна напнатост. Многу од неговите филмови опфаќаа теми како што се религијата, значењето, вистината, слободата, психологијата, колонијализмот и војната. Хјустон е познат како „титан“, „бунтовник“ и „ренесансен човек“ во холивудската филмска индустрија. Авторот Јан Фрир го опишува како „филмски режисер [[Ернест Хемингвеј]]“, кој „никогаш не се плашел да се справи со тешките проблеми“. ==Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * {{IMDb name|1379}}{{en}} * [http://www.theyshootpictures.com/hustonjohn.htm Тие снимаат, така?] {{en}} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/119/john-huston Литература за Хјустон] {{en}} * {{Find a Grave|1332|accessdate=June 11, 2013}} {{en}} {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хјустон, Џон}} [[Категорија:Американски режисери]] [[Категорија:Американски сценаристи]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Ирски режисери]] [[Категорија:Ирски глумци]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] [[Категорија:Починати во 1987 година]] qara61itifgipmchi4qc89h2xfz868f 10 1214082 5605614 5583020 2026-08-06T10:36:16Z Buli 2648 5605614 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard ib-school | templatestyles = Infobox school/styles.css | bodystyle = {{#if: {{{box_width|}}} | width:{{{box_width}}}; }} {{{box_style|}}} | headerclass = notheme | autoheaders = y | aboveclass = fn org notheme | above = {{If empty|{{{name|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheader = {{#if: {{{native_name|}}} | <div class="nickname">{{{native_name}}}</div> }} | subheader2 = {{#if: {{{latin_name|}}} | <div class="nickname">{{{latin_name}}}</div> }} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=logo|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright=1|alt={{{logo_alt|}}}}} | imageclass1 = logo | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=seal|image={{{seal_image|}}}|size={{{seal_size|}}}|upright=1|alt={{{seal_alt|}}}}} | imageclass2 = seal | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{imagewikilink|}}}|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}|{{{image size|}}}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1.14}}|sizedefault=250px|maxsize=325px|alt={{{alt|}}}}} | caption{{#if:{{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{imagewikilink|}}}|3|{{#if:{{{seal_image|}}}|2|{{#if:{{{logo|}}}|1|5}}}}}} = {{#if:{{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{seal_image|}}}{{{logo|}}}{{{imagewikilink|}}}|{{{caption|}}} }} | header1 = {{#if:{{{address|}}}{{{streetaddress|}}}{{{street|}}}{{{coordinates|}}}|Местоположба}} | data3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#ifeq:{{{coordinates|}}}||yes|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||no|{{#if:{{#invoke:String|match|s= {{{module|}}} |pattern= mapframe |ignore_errors= true}}|no|yes}}}}}} | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} | rowclass5 = adr | data5 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{address|}}}{{{streetaddress|}}}{{{street|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{if empty|{{{address|}}}|{{{streetaddress|}}}|{{{street|}}}}}</div>}} |2 = {{#if:{{{location|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{location|}}}</div>}} |3 = {{#if:{{{region|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{region|}}}</div>}} |4 = {{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}{{{town|}}}{{{city/town|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{county}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{state}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{province}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{postcode|}}}{{{postalcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code" class="nowrap">{{if empty|{{{postcode|}}}|{{{postalcode|}}}}}</div>}} }} {{#if:{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code">{{{zipcode}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}|shortname}}|{{{country}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Категорија:Страници со врска до држава во Инфокутија училиште]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country]]}}}}}}</div>{{#if:{{{country1|}}}|,}}}} {{#if:{{{country1|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name1">{{#ifexist:Template:Country data {{{country1}}}|{{Getalias|{{{country1}}}|shortname}}|{{{country1}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country1}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country1]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country1]]}}}}}}</div>}} }} | label6 = Координати | data6 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:edu}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} | header7 = Информации | label8 = Other name{{#if:{{{other_names|}}}|s}} | data8 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label9 = Поранешно име{{#if:{{{former_names|}}}|/имиња}} | data9 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label10 = {{#if:{{{schooltype|}}}|School type|{{#if:{{{fundingtype|}}}|Funding type|Вид}} }} | data10 = {{#if:{{{schooltype|}}} |{{#if:{{{fundingtype|}}} |{{#ifexist:{{{fundingtype}}} school |[[{{{fundingtype}}} school|{{{fundingtype}}}]] |{{{fundingtype}}}, }} |{{{type|}}} }} {{{schooltype}}} |{{if empty|{{{fundingtype|}}}|{{{type|}}}}} }} | label11 = {{#if: {{{motto|}}} | Motto | Mottoes }} | data11 = {{#if: {{{motto|}}}{{{mottoes|}}} |{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}{{#if:{{{motto_translation|}}}|<br />({{{motto_translation}}})}} |{{{motto_translation|}}} }} | label12 = Religious affiliation{{pluralize from text|{{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|{{{religion|}}}}}|plural=s}} | data12 = {{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|{{{religion|}}}}} | label13 = Denomination | data13 = {{{denomination|}}} | label14 = Patron saint{{pluralize from text|{{{patron|}}}|plural=s}} | data14 = {{{patron|}}} | label15 = {{#if: {{{established|}}} | Основано |<!-- -->{{#if: {{{founded|}}} | Founded |<!-- -->Отворено }}}} | data15 = {{if empty | {{{established|}}} | {{{founded|}}} | {{{opened|}}} }} | label16 = {{#if: {{{founder|}}} | Основач | Основачи }} | data16 = {{if empty|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label17 = Статус | data17 = {{{status|}}} | label18 = Затворено | data18 = {{{closed|}}} | label19 = Locale | data19 = {{{locale|}}} | label20 = [[Sister school]] | data20 = {{{sister_school|}}} | label21 = School board | data21 = {{if empty|{{{school_board|}}}|{{{schoolboard|}}}}} | label22 = School district | data22 = {{{district|}}} | label23 = [[National Center for Education Statistics|NCES]] District ID | data23 = {{{us_nces_district_id|}}} | label24 = Месен авторитет | data24 = {{if empty|{{{local_authority|}}}|{{{LEA|}}}}} | label25 = Авторитет | data25 = {{{authority|}}} | label26 = Educational authority | data26 = {{if empty|{{{educational_authority|}}}|{{{educational authority|}}}}} | label27 = {{if empty| {{{category_label|}}} | Category }} | data27 = {{{category|}}} | label28 = {{if empty| {{{oversight_label|}}} | Oversight }} | data28 = {{{oversight|}}} | label29 = Trust | data29 = {{{trust|}}} | label30 = Authorizer | data30 = {{{authorizer|}}} | label31 = Superintendent | data31 = {{{superintendent|}}} | label32 = Area trustee | data32 = {{{trustee|}}} | label33 = {{#if: {{{specialist|}}} | Specialist | Specialists }} | data33 = {{if empty|{{{specialist|}}}|{{{specialists|}}}}} | label34 = Session | data34 = {{{session|}}} | label35 = School number | data35 = {{if empty|{{{school_number|}}}|{{{schoolnumber|}}}|{{{number|}}}}} | label36 = School code | data36 = {{if empty|{{{school_code|}}}|{{{school code|}}}}} | label37 = [[Department for Education]] URN | data37 = {{#if:{{{urn|}}} | {{EduBase|{{{urn}}}|{{{urn}}}}} {{DfE performance tables|{{{urn}}}|Tables}} }} | label38 = [[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution&nbsp;no. | data38 = {{#if: {{{MOE|}}} | [https://www.educationcounts.govt.nz/find-school/school/profile?school={{{MOE}}} {{{MOE}}}] }} | label39 = [[Ofsted]] | data39 = {{#if: {{{ofsted|}}} |{{ofsted|{{{urn}}}|Reports}} }} | label40 = [[College Board#CEEB code|CEEB code]] | data40 = {{{ceeb|}}} | label41 = [[National Center for Education Statistics|NCES]] School ID | data41 = {{{us_nces_school_id|}}} | label42 = President | data42 = {{{president|}}} | label43 = {{if empty| {{{chair_label|}}} | Chair }} | data43 = {{{chair|}}} | label44 = {{if empty| {{{chairman_label|}}} | Chairman }} | data44 = {{{chairman|}}} | label45 = {{if empty| {{{chairperson_label|}}} | Chairperson }} | data45 = {{{chairperson|}}} | label46 = Dean | data46 = {{{dean|}}} | label47 = Administrator | data47 = {{{administrator|}}} | label48 = Ректор | data48 = {{{rector|}}} | label49 = Директор | data49 = {{{director|}}} | label50 = {{if empty| {{{principal_label|}}} | Principal }} | data50 = {{{principal|}}} | label51 = {{if empty| {{{principal_label1|}}} | Principal }} | data51 = {{{principal1|}}} | label52 = {{if empty| {{{principal_label2|}}} | Principal }} | data52 = {{{principal2|}}} | label53 = {{if empty| {{{principal_label3|}}} | Principal }} | data53 = {{{principal3|}}} | label54 = {{if empty| {{{principal_label4|}}} | Principal }} | data54 = {{{principal4|}}} | label55 = Campus Director | data55 = {{if empty|{{{campus_director|}}}|{{{campus director|}}}}} | label56 = Headmistress | data56 = {{{headmistress|}}} | label57 = Headmaster | data57 = {{{headmaster|}}} | label58 = Head of school | data58 = {{if empty|{{{head_of_school|}}}|{{{head of school|}}}}} | label59 = {{#if: {{{head_teacher|}}} | Head teacher | Headteacher }} | data59 = {{if empty|{{{head_teacher|}}}|{{{headteacher|}}}}} | label60 = Executive headteacher | data60 = {{{executive_headteacher|}}} | label61 = Acting headteacher | data61 = {{{acting_headteacher|}}} | label62 = {{if empty| {{{head_name|}}} | {{{head_label|}}} | Head teacher }} | data62 = {{{head|}}} | label63 = {{{head_name2}}} | data63 = {{#if: {{{head_name2|}}} | {{{head2|}}} }} | label64 = {{if empty| {{{rel_head_name|}}} | Religious head }} | data64 = {{{rel_head|}}} | label65 = {{if empty| {{{r_head_label|}}} | Religious head }} | data65 = {{{r_head|}}} | label66 = Officer in charge | data66 = {{{officer_in_charge|}}} | label67 = Chaplain | data67 = {{{chaplain|}}} | label68 = Staff | data68 = {{if empty|{{{staff|}}}|{{{number_of_staff|}}}|{{{number of staff|}}}}} | label69 = Faculty | data69 = {{{faculty|}}} | label70 = Teaching staff | data70 = {{{teaching_staff|}}} | label71 = Вработени | data71 = {{if empty|{{{employees|}}}|{{{num_employ|}}}}} | label72 = Key people | data72 = {{{key_people|}}} | label73 = {{if empty| {{{grades_label|}}} | Класови }} | data73 = {{{grades|}}} | label74 = Years offered | data74 = {{{years|}}} | label75 = Years taught | data75 = {{if empty|{{{years_taught|}}}|{{{years taught|}}}}} | label76 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Nursery | Nursery years taught }} | data76 = {{if empty|{{{nursery_years_taught|}}}|{{{nursery years taught|}}}}} | label77 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Primary | Primary years taught }} | data77 = {{if empty|{{{primary_years_taught|}}}|{{{primary years taught|}}}}} | label78 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Secondary | Secondary years taught }} | data78 = {{if empty|{{{secondary_years_taught|}}}|{{{secondary years taught|}}}}} | label79 = {{if empty| {{{gender_label|}}} | Gender }} | data79 = {{{gender|}}} | label80 = {{#if: {{{age_range|}}}{{{age range|}}} | Age range | Age }} | data80 = {{#if: {{{age_range|}}}{{{age range|}}} | {{if empty|{{{age_range|}}}|{{{age range|}}}}} | {{#if: {{{lower_age|}}} | {{{lower_age}}}{{#if:{{{upper_age|}}}|&#32;to {{{upper_age}}}|+}} }} }} | label81 = {{#if: {{{enrollment|}}} | Запишани ученици |<!-- -->{{#if: {{{enrolment|}}} | Enrolment |<!-- -->{{#if: {{{students|}}} | Number of students |<!-- -->{{#if:{{{school_roll|}}}{{{roll|}}}| School roll |<!-- -->Number of pupils}}}}}}}} | data81 = {{if empty|{{{enrollment|}}} |{{{enrolment|}}} |{{{students|}}} |{{{pupils|}}} |{{{school_roll|}}} |{{{roll|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{enrollment|}}}{{{enrolment|}}}{{{students|}}}{{{pupils|}}} | {{#if: {{{enrollment_as_of|}}}{{{enrolment_as_of|}}}{{{students_as_of|}}}{{{pupils_as_of|}}} |&nbsp;({{if empty|{{{enrollment_as_of|}}} |{{{enrolment_as_of|}}} |{{{students_as_of|}}} |{{{pupils_as_of|}}}}})}}}} | label82 = Capacity | data82 = {{{capacity|}}} | label83 = Sixth form students | data83 = {{{sixth_form_students|}}} | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[Pre-kindergarten]] | data84 = {{{grade_preK|}}} | label85 = &nbsp;•&nbsp;[[Kindergarten]] | data85 = {{{gradeK|}}} | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[First grade|Grade 1]] | data86 = {{{grade1|}}} | label87 = &nbsp;•&nbsp;[[Second grade|Grade 2]] | data87 = {{{grade2|}}} | label88 = &nbsp;•&nbsp;[[Third grade|Grade 3]] | data88 = {{{grade3|}}} | label89 = &nbsp;•&nbsp;[[Fourth grade|Grade 4]] | data89 = {{{grade4|}}} | label90 = &nbsp;•&nbsp;[[Fifth grade|Grade 5]] | data90 = {{{grade5|}}} | label91 = &nbsp;•&nbsp;[[Sixth grade|Grade 6]] | data91 = {{{grade6|}}} | label92 = &nbsp;•&nbsp;[[Seventh grade|Grade 7]] | data92 = {{{grade7|}}} | label93 = &nbsp;•&nbsp;[[Eighth grade|Grade 8]] | data93 = {{{grade8|}}} | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Ninth grade|Grade 9]] | data94 = {{{grade9|}}} | label95 = &nbsp;•&nbsp;[[Tenth grade|Grade 10]] | data95 = {{{grade10|}}} | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Eleventh grade|Grade 11]] | data96 = {{{grade11|}}} | label97 = &nbsp;•&nbsp;[[Twelfth grade|Grade 12]] | data97 = {{{grade12|}}} | label98 = &nbsp;•&nbsp;Grade 13 | data98 = {{{grade13|}}} | label99 = &nbsp;•&nbsp;Other | data99 = {{{other|}}} | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label}}} | Other }} | data100 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment|}}}|{{{other_grade_enrolment|}}}}} | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_1|}}} | Other }} | data101 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_1|}}}|{{{other_grade_enrolment_1|}}}}} | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_2|}}} | Other }} | data102 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_2|}}}|{{{other_grade_enrolment_2|}}}}} | label103 = International students | data103 = {{{international_students|}}} | label104 = Classes | data104 = {{{classes|}}} | label105 = Average class size | data105 = {{if empty|{{{average_class_size|}}}|{{{avg_class_size|}}}|{{{class|}}}}} | label106 = Student to teacher ratio | data106 = {{{ratio|}}} | label107 = Education system | data107 = {{{system|}}} | label108 = Classes offered | data108 = {{if empty|{{{classes_offered|}}}|{{{classes offered|}}}}} | label109 = Јазик | data109 = {{if empty|{{{language|}}}|{{{medium_of_language|}}}|{{{medium of language|}}}|{{{medium|}}}|{{{mediums|}}}}} | label111 = Schedule type | data111 = {{if empty|{{{schedule_type|}}}|{{{schedtyp|}}}}} | label112 = Schedule | data112 = {{{schedule|}}} | label113 = Hours in school day | data113 = {{{hours_in_day|}}} | label114 = Classrooms | data114 = {{{classrooms|}}} | label115 = Campuses | data115 = {{{campuses|}}} | label116 = Campus | data116 = {{{campus|}}} | label117 = Campus size | data117 = {{if empty|{{{campus_size|}}}|{{{campus size|}}}}} | label118 = Area | data118 = {{{area|}}} | label119 = Campus type | data119 = {{if empty|{{{campus_type|}}}|{{{campus type|}}}}} | label120 = Houses | data120 = {{{houses|}}} | label121 = {{if empty| {{{student_union_label|}}} | Student Union/Association }} | data121 = {{{student_union|}}} | label122 = {{#if: {{{colors|}}}{{{school_colors|}}}{{{schoolcolors|}}} |Color|Colour}}{{pluralize from text|{{if empty|{{{colors|}}}|{{{school_colors|}}}|{{{schoolcolors|}}}|{{{colours|}}}|{{{school_colours|}}}|{{{schoolcolours|}}}}}|plural=s}} | data122 = {{if empty|{{{colors|}}}|{{{school_colors|}}}|{{{schoolcolors|}}}|{{{colours|}}}|{{{school_colours|}}}|{{{schoolcolours|}}}}} | label124 = Slogan | data124 = {{{slogan|}}} | label125 = Song | data125 = {{{song|}}} | label126 = [[Fight song]] | data126 = {{if empty|{{{fight_song|}}}|{{{fightsong|}}}}} | label127 = Athletics | data127 = {{{athletics|}}} | label128 = Athletics conference | data128 = {{if empty|{{{athletics_conference|}}}|{{{athletics conference|}}}|{{{athletic_conference|}}}|{{{athletic conference|}}}|{{{conference|}}}}} | label129 = Sports | data129 = {{{sports|}}} | label130 = Mascot | data130 = {{#if: {{{mascot|}}} | {{{mascot}}} {{main other|<!-- -->{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | label131 = [[Athletic nickname|Nickname]] | data131 = {{{nickname|}}} | label132 = {{if empty| {{{teams_label|}}} | Teams }} | data132 = {{{teams|}}} | label133 = Team name | data133 = {{if empty|{{{team_name|}}} | {{{team name|}}} | {{{teamname|}}} }} | label134 = {{#if: {{{rival|}}} | Rival | Rivals }} | data134 = {{if empty|{{{rival|}}} | {{{rivals|}}} }} | label135 = {{#if: {{{accreditation|}}} | Accreditation | Accreditations }} | data135 = {{if empty|{{{accreditation|}}} | {{{accreditations|}}} }} | label136 = [[U.S. News & World Report|USNWR]] ranking | data136 = {{if empty|{{{USNWR_ranking|}}} | {{{ranking|}}} }} | label137 = National ranking | data137 = {{{national_ranking|}}} | label138 = {{if empty|{{{test_name|}}}|{{{testname|}}}|Test}}&nbsp;average | data138 = {{if empty|{{{test_average|}}} | {{{testaverage|}}} }} | label141 = Bar pass rate | data141 = {{if empty|{{{bar_pass_rate|}}} | {{{bar pass rate|}}} }} | label143 = Socio-economic decile | data143 = {{{decile|}}} | label144 = Publication | data144 = {{{publication|}}} | label145 = Newspaper | data145 = {{#if:{{{newspaper|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{newspaper}}}|2}}|'' |{{{newspaper}}} |''{{{newspaper}}} '' }} }} | label146 = Yearbook | data146 = {{#if:{{{yearbook|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{yearbook}}}|2}}|'' |{{{yearbook}}} |''{{{yearbook}}} '' }} }} | label147 = Key products | data147 = {{{products|}}} | label148 = Endowment | data148 = {{{endowment|}}} | label149 = Budget | data149 = {{{budget|}}} | label150 = School fees | data150 = {{{fees|}}} | label151 = Annual tuition | data151 = {{if empty|{{{annual_tuition|}}} | {{{annual tuition|}}} }} | label152 = Tuition | data152 = {{{tuition|}}} | label153 = Revenue | data153 = {{{revenue|}}} | label154 = Communities served | data154 = {{{communities|}}} | label155 = Feeder schools | data155 = {{if empty|{{{feeder_schools|}}} | {{{feeders|}}} }} | label156 = Feeder to | data156 = {{if empty|{{{feeder_to|}}} | {{{main feeder school for|}}} }} | label157 = Graduates{{#if: {{{graduates_year|}}} |&nbsp;{{nobold|({{{graduates_year|}}})}} }} | data157 = {{{graduates|}}} | label158 = {{#if: {{{affiliation|}}} | Affiliation | Affiliations }} | data158 = {{if empty|{{{affiliation|}}} | {{{affiliations|}}} }} | label159 = Alumni | data159 = {{{alumni|}}} | label160 = Alumni name | data160 = {{{alumni_name|}}} | label161 = [[List of Nobel laureates|Nobel laureate]]s | data161 = {{{nobel_laureates|}}} | label162 = Information | data162 = {{{information|}}} | label163 = {{if empty| {{{free_label|}}} | Other }} | data163 = {{#if: {{{free_label|}}} | {{if empty|{{{free|}}}|{{{free_text|}}}}} }} | label164 = {{if empty|{{{free_label1|}}}|{{{free_label_1|}}}}} | data164 = {{#if: {{{free_label1|}}}{{{free_label_1|}}} | {{if empty|{{{free_1|}}}|{{{free_text1|}}}}} }} | label165 = {{if empty|{{{free_label2|}}}|{{{free_label_2|}}}}} | data165 = {{#if: {{{free_label2|}}}{{{free_label_2|}}} | {{if empty|{{{free_2|}}}|{{{free_text2|}}}}} }} | label166 = {{if empty|{{{free_label3|}}}|{{{free_label_3|}}}}} | data166 = {{#if: {{{free_label3|}}}{{{free_label_3|}}} | {{if empty|{{{free_3|}}}|{{{free_text3|}}}}} }} | label167 = {{if empty|{{{free_label4|}}}|{{{free_label_4|}}}}} | data167 = {{#if: {{{free_label4|}}}{{{free_label_4|}}} | {{if empty|{{{free_4|}}}|{{{free_text4|}}}}} }} | label168 = {{if empty|{{{free_label5|}}}|{{{free_label_5|}}}}} | data168 = {{#if: {{{free_label5|}}}{{{free_label_5|}}} | {{if empty|{{{free_5|}}}|{{{free_text5|}}}}} }} | label169 = Мрежно место | data169 = {{if empty|{{{website|}}}|{{{homepage|}}}|{{{url|}}}}} | rowstyle171 = | data171 = {{{footnotes|}}} | data172 = {{#if:{{{picture|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture}}}}}{{#if: {{{picture_caption|}}} | <br />{{{picture_caption|}}} }} }} | data173 = {{#if:{{{picture2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture2}}}}}{{#if: {{{picture_caption2|}}} | <br /> {{{picture_caption2|}}} }} }} | data174 = {{{module|}}} | belowstyle = | below = {{#if: {{{lastupdate|}}} | Last updated: {{{lastupdate}}} }} }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check|template=Infobox school|cat={{main other|Category:Pages using infobox school with conflicting parameters}} |established; founded; opened | image_size; image size; imagesize|address; street; streetaddress|city; town; city/town|postcode; postalcode; zipcode|other_names; other_name|former_names; former_name|fundingtype; type|mottoes; motto|religious_affiliation; religion|founders; founder|school_board; schoolboard|educational_authority; educational authority; authority|specialists; specialist|school_number; schoolnumber; number|school_code; school code|campus_director; campus director|head_of_school; head of school|head_teacher; headteacher|head_name; head_label|staff; number_of_staff; number of staff|employees; num_employ|years_taught; years taught|nursery_years_taught; nursery years taught|primary_years_taught; primary years taught|secondary_years_taught; secondary years taught|lower_age; age_range; age range|enrolment; enrollment; students; pupils; school_roll; roll|enrolment_as_of; enrollment_as_of; students_as_of; pupils_as_of|other_grade_enrollment; other_grade_enrolment|other_grade_enrollment_1; other_grade_enrolment_1|other_grade_enrollment_2; other_grade_enrolment_2|average_class_size; avg_class_size; class|classes_offered; classes offered|language; medium_of_language; medium of language; medium; mediums|schedule_type; schedtyp|campus_size; campus size|campus_type; campus type|colours; colors; schoolcolours; schoolcolors; school_colours; school_colors|fight_song; fightsong|athletics_conference; athletics conference; athletic_conference; athletic conference; conference|team_name; team name; teamname|rival; rivals|accreditation; accreditations|USNWR_ranking; ranking|test_average; testaverage|bar_pass_rate; bar pass rate|annual_tuition; annual tuition|feeders; feeder_schools|feeder_to; main feeder school for|affiliation; affiliations|free_label1; free_label_1|free_1; free_text1|free_label2; free_label_2|free_2; free_text2|free_label3; free_label_3|free_3; free_text3|free_label4; free_label_4|free_4; free_text4|free_label5; free_label_5|free_5; free_text5|website; homepage; url }}{{main other|<!-- -->{{#if:{{{module|}}}|[[Category:Pages using infobox school with the module parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{coordinates|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||[[Category:Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox school with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox school]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| accreditation | accreditations | acting_headteacher | address | administrator | affiliation | affiliations | age range | age_range | alt | alumni | alumni_name | annual tuition | annual_tuition | area | athletic conference | athletic_conference | athletics | athletics conference | athletics_conference | authority | authorizer | average_class_size | avg_class_size | bar pass rate | bar_pass_rate | box_style | box_width | budget | campus | campus director | campus size | campus type | campus_director | campus_size | campus_type | campuses | capacity | caption | category | category_label | ceeb | chair | chair_label | chairman | chairman_label | chairperson | chairperson_label | chaplain | city | city/town | class | classes | classes offered | classes_offered | classrooms | closed | colors | colours | communities | conference | coordinates | coordinates_footnotes | country | country1 | county | dean | decile | denomination | director | district | educational authority | educational_authority | employees | endowment | enrollment | enrollment_as_of | enrolment | enrolment_as_of | established | executive_headteacher | faculty | feeder_schools | feeder_to | feeders | fees | fight_song | fightsong | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | free | free_1 | free_2 | free_3 | free_4 | free_5 | free_label | free_label_1 | free_label_2 | free_label_3 | free_label_4 | free_label_5 | free_label1 | free_label2 | free_label3 | free_label4 | free_label5 | free_text | free_text1 | free_text2 | free_text3 | free_text4 | free_text5 | fundingtype | gender | gender_label | grade_preK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | gradeK | grades | grades_label | graduates | graduates_year | head | head of school | head_label | head_name | head_name2 | head_of_school | head_teacher | head2 | headmaster | headmistress | headteacher | homepage | hours_in_day | houses | image | image size | image_name | image_size | image_upright | imagesize | imagewikilink | information | international_students | key_people | language | lastupdate | latin_name | LEA | local_authority | locale | location | logo | logo_alt | logo_size | lower_age | main feeder school for | mascot | medium | medium of language | medium_of_language | mediums | module | MOE | motto | motto_translation | mottoes | name | national_ranking | native_name | newspaper | nickname | nobel_laureates | num_employ | number | number of staff | number_of_staff | nursery years taught | nursery_years_taught | officer_in_charge | ofsted | opened | other | other_grade_enrollment | other_grade_enrollment_1 | other_grade_enrollment_2 | other_grade_enrolment | other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrolment_2 | other_grade_label | other_grade_label_1 | other_grade_label_2 | other_name | other_names | oversight | oversight_label | patron | picture | picture_caption | picture_caption2 | picture2 | postalcode | postcode | president | primary years taught | primary_years_taught | principal | principal_label | principal_label1 | principal_label2 | principal_label3 | principal_label4 | principal1 | principal2 | principal3 | principal4 | products | province | publication | pupils | pupils_as_of | r_head | r_head_label | ranking | ratio | rector | region | rel_head | rel_head_name | religion | religious_affiliation | revenue | rival | rivals | roll | schedtyp | schedule | schedule_type | school code | school_board | school_code | school_colors | school_colours | school_number | school_roll | schoolboard | schoolcolors | schoolcolours | schoolnumber | schooltype | seal_alt | seal_image | seal_size | secondary years taught | secondary_years_taught | session | sister_school | sixth_form_students | slogan | song | specialist | specialists | sports | staff | state | status | street | streetaddress | student_union | student_union_label | students | students_as_of | superintendent | system | teaching_staff | team name | team_name | teamname | teams | teams_label | test_average | test_name | testaverage | testname | town | trust | trustee | tuition | type | upper_age | url | urn | us_nces_district_id | us_nces_school_id | USNWR_ranking | website | yearbook | years | years taught | years_taught | zipcode }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> 5y0w1mppzc146emmj114v9gu37ea1hq 5605615 5605614 2026-08-06T10:36:46Z Buli 2648 5605615 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard ib-school | templatestyles = Infobox school/styles.css | bodystyle = {{#if: {{{box_width|}}} | width:{{{box_width}}}; }} {{{box_style|}}} | headerclass = notheme | autoheaders = y | aboveclass = fn org notheme | above = {{If empty|{{{name|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheader = {{#if: {{{native_name|}}} | <div class="nickname">{{{native_name}}}</div> }} | subheader2 = {{#if: {{{latin_name|}}} | <div class="nickname">{{{latin_name}}}</div> }} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=logo|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright=1|alt={{{logo_alt|}}}}} | imageclass1 = logo | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=seal|image={{{seal_image|}}}|size={{{seal_size|}}}|upright=1|alt={{{seal_alt|}}}}} | imageclass2 = seal | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{imagewikilink|}}}|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}|{{{image size|}}}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1.14}}|sizedefault=250px|maxsize=325px|alt={{{alt|}}}}} | caption{{#if:{{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{imagewikilink|}}}|3|{{#if:{{{seal_image|}}}|2|{{#if:{{{logo|}}}|1|5}}}}}} = {{#if:{{{image|}}}{{{image_name|}}}{{{seal_image|}}}{{{logo|}}}{{{imagewikilink|}}}|{{{caption|}}} }} | header1 = {{#if:{{{address|}}}{{{streetaddress|}}}{{{street|}}}{{{coordinates|}}}|Местоположба}} | data3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#ifeq:{{{coordinates|}}}||yes|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||no|{{#if:{{#invoke:String|match|s= {{{module|}}} |pattern= mapframe |ignore_errors= true}}|no|yes}}}}}} | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} | rowclass5 = adr | data5 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{address|}}}{{{streetaddress|}}}{{{street|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{if empty|{{{address|}}}|{{{streetaddress|}}}|{{{street|}}}}}</div>}} |2 = {{#if:{{{location|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{location|}}}</div>}} |3 = {{#if:{{{region|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{region|}}}</div>}} |4 = {{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}{{{town|}}}{{{city/town|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{county}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{state}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{province}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{postcode|}}}{{{postalcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code" class="nowrap">{{if empty|{{{postcode|}}}|{{{postalcode|}}}}}</div>}} }} {{#if:{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code">{{{zipcode}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}|shortname}}|{{{country}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Категорија:Страници со врска до држава во Инфокутија за училиште]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country]]}}}}}}</div>{{#if:{{{country1|}}}|,}}}} {{#if:{{{country1|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name1">{{#ifexist:Template:Country data {{{country1}}}|{{Getalias|{{{country1}}}|shortname}}|{{{country1}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country1}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country1]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country1]]}}}}}}</div>}} }} | label6 = Координати | data6 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:edu}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} | header7 = Информации | label8 = Other name{{#if:{{{other_names|}}}|s}} | data8 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label9 = Поранешно име{{#if:{{{former_names|}}}|/имиња}} | data9 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label10 = {{#if:{{{schooltype|}}}|School type|{{#if:{{{fundingtype|}}}|Funding type|Вид}} }} | data10 = {{#if:{{{schooltype|}}} |{{#if:{{{fundingtype|}}} |{{#ifexist:{{{fundingtype}}} school |[[{{{fundingtype}}} school|{{{fundingtype}}}]] |{{{fundingtype}}}, }} |{{{type|}}} }} {{{schooltype}}} |{{if empty|{{{fundingtype|}}}|{{{type|}}}}} }} | label11 = {{#if: {{{motto|}}} | Motto | Mottoes }} | data11 = {{#if: {{{motto|}}}{{{mottoes|}}} |{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}{{#if:{{{motto_translation|}}}|<br />({{{motto_translation}}})}} |{{{motto_translation|}}} }} | label12 = Religious affiliation{{pluralize from text|{{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|{{{religion|}}}}}|plural=s}} | data12 = {{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|{{{religion|}}}}} | label13 = Denomination | data13 = {{{denomination|}}} | label14 = Patron saint{{pluralize from text|{{{patron|}}}|plural=s}} | data14 = {{{patron|}}} | label15 = {{#if: {{{established|}}} | Основано |<!-- -->{{#if: {{{founded|}}} | Founded |<!-- -->Отворено }}}} | data15 = {{if empty | {{{established|}}} | {{{founded|}}} | {{{opened|}}} }} | label16 = {{#if: {{{founder|}}} | Основач | Основачи }} | data16 = {{if empty|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label17 = Статус | data17 = {{{status|}}} | label18 = Затворено | data18 = {{{closed|}}} | label19 = Locale | data19 = {{{locale|}}} | label20 = [[Sister school]] | data20 = {{{sister_school|}}} | label21 = School board | data21 = {{if empty|{{{school_board|}}}|{{{schoolboard|}}}}} | label22 = School district | data22 = {{{district|}}} | label23 = [[National Center for Education Statistics|NCES]] District ID | data23 = {{{us_nces_district_id|}}} | label24 = Месен авторитет | data24 = {{if empty|{{{local_authority|}}}|{{{LEA|}}}}} | label25 = Авторитет | data25 = {{{authority|}}} | label26 = Educational authority | data26 = {{if empty|{{{educational_authority|}}}|{{{educational authority|}}}}} | label27 = {{if empty| {{{category_label|}}} | Category }} | data27 = {{{category|}}} | label28 = {{if empty| {{{oversight_label|}}} | Oversight }} | data28 = {{{oversight|}}} | label29 = Trust | data29 = {{{trust|}}} | label30 = Authorizer | data30 = {{{authorizer|}}} | label31 = Superintendent | data31 = {{{superintendent|}}} | label32 = Area trustee | data32 = {{{trustee|}}} | label33 = {{#if: {{{specialist|}}} | Specialist | Specialists }} | data33 = {{if empty|{{{specialist|}}}|{{{specialists|}}}}} | label34 = Session | data34 = {{{session|}}} | label35 = School number | data35 = {{if empty|{{{school_number|}}}|{{{schoolnumber|}}}|{{{number|}}}}} | label36 = School code | data36 = {{if empty|{{{school_code|}}}|{{{school code|}}}}} | label37 = [[Department for Education]] URN | data37 = {{#if:{{{urn|}}} | {{EduBase|{{{urn}}}|{{{urn}}}}} {{DfE performance tables|{{{urn}}}|Tables}} }} | label38 = [[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution&nbsp;no. | data38 = {{#if: {{{MOE|}}} | [https://www.educationcounts.govt.nz/find-school/school/profile?school={{{MOE}}} {{{MOE}}}] }} | label39 = [[Ofsted]] | data39 = {{#if: {{{ofsted|}}} |{{ofsted|{{{urn}}}|Reports}} }} | label40 = [[College Board#CEEB code|CEEB code]] | data40 = {{{ceeb|}}} | label41 = [[National Center for Education Statistics|NCES]] School ID | data41 = {{{us_nces_school_id|}}} | label42 = President | data42 = {{{president|}}} | label43 = {{if empty| {{{chair_label|}}} | Chair }} | data43 = {{{chair|}}} | label44 = {{if empty| {{{chairman_label|}}} | Chairman }} | data44 = {{{chairman|}}} | label45 = {{if empty| {{{chairperson_label|}}} | Chairperson }} | data45 = {{{chairperson|}}} | label46 = Dean | data46 = {{{dean|}}} | label47 = Administrator | data47 = {{{administrator|}}} | label48 = Ректор | data48 = {{{rector|}}} | label49 = Директор | data49 = {{{director|}}} | label50 = {{if empty| {{{principal_label|}}} | Principal }} | data50 = {{{principal|}}} | label51 = {{if empty| {{{principal_label1|}}} | Principal }} | data51 = {{{principal1|}}} | label52 = {{if empty| {{{principal_label2|}}} | Principal }} | data52 = {{{principal2|}}} | label53 = {{if empty| {{{principal_label3|}}} | Principal }} | data53 = {{{principal3|}}} | label54 = {{if empty| {{{principal_label4|}}} | Principal }} | data54 = {{{principal4|}}} | label55 = Campus Director | data55 = {{if empty|{{{campus_director|}}}|{{{campus director|}}}}} | label56 = Headmistress | data56 = {{{headmistress|}}} | label57 = Headmaster | data57 = {{{headmaster|}}} | label58 = Head of school | data58 = {{if empty|{{{head_of_school|}}}|{{{head of school|}}}}} | label59 = {{#if: {{{head_teacher|}}} | Head teacher | Headteacher }} | data59 = {{if empty|{{{head_teacher|}}}|{{{headteacher|}}}}} | label60 = Executive headteacher | data60 = {{{executive_headteacher|}}} | label61 = Acting headteacher | data61 = {{{acting_headteacher|}}} | label62 = {{if empty| {{{head_name|}}} | {{{head_label|}}} | Head teacher }} | data62 = {{{head|}}} | label63 = {{{head_name2}}} | data63 = {{#if: {{{head_name2|}}} | {{{head2|}}} }} | label64 = {{if empty| {{{rel_head_name|}}} | Religious head }} | data64 = {{{rel_head|}}} | label65 = {{if empty| {{{r_head_label|}}} | Religious head }} | data65 = {{{r_head|}}} | label66 = Officer in charge | data66 = {{{officer_in_charge|}}} | label67 = Chaplain | data67 = {{{chaplain|}}} | label68 = Staff | data68 = {{if empty|{{{staff|}}}|{{{number_of_staff|}}}|{{{number of staff|}}}}} | label69 = Faculty | data69 = {{{faculty|}}} | label70 = Teaching staff | data70 = {{{teaching_staff|}}} | label71 = Вработени | data71 = {{if empty|{{{employees|}}}|{{{num_employ|}}}}} | label72 = Key people | data72 = {{{key_people|}}} | label73 = {{if empty| {{{grades_label|}}} | Класови }} | data73 = {{{grades|}}} | label74 = Years offered | data74 = {{{years|}}} | label75 = Years taught | data75 = {{if empty|{{{years_taught|}}}|{{{years taught|}}}}} | label76 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Nursery | Nursery years taught }} | data76 = {{if empty|{{{nursery_years_taught|}}}|{{{nursery years taught|}}}}} | label77 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Primary | Primary years taught }} | data77 = {{if empty|{{{primary_years_taught|}}}|{{{primary years taught|}}}}} | label78 = {{#if: {{{years_taught|}}}{{{years taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Secondary | Secondary years taught }} | data78 = {{if empty|{{{secondary_years_taught|}}}|{{{secondary years taught|}}}}} | label79 = {{if empty| {{{gender_label|}}} | Gender }} | data79 = {{{gender|}}} | label80 = {{#if: {{{age_range|}}}{{{age range|}}} | Age range | Age }} | data80 = {{#if: {{{age_range|}}}{{{age range|}}} | {{if empty|{{{age_range|}}}|{{{age range|}}}}} | {{#if: {{{lower_age|}}} | {{{lower_age}}}{{#if:{{{upper_age|}}}|&#32;to {{{upper_age}}}|+}} }} }} | label81 = {{#if: {{{enrollment|}}} | Запишани ученици |<!-- -->{{#if: {{{enrolment|}}} | Enrolment |<!-- -->{{#if: {{{students|}}} | Number of students |<!-- -->{{#if:{{{school_roll|}}}{{{roll|}}}| School roll |<!-- -->Number of pupils}}}}}}}} | data81 = {{if empty|{{{enrollment|}}} |{{{enrolment|}}} |{{{students|}}} |{{{pupils|}}} |{{{school_roll|}}} |{{{roll|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{enrollment|}}}{{{enrolment|}}}{{{students|}}}{{{pupils|}}} | {{#if: {{{enrollment_as_of|}}}{{{enrolment_as_of|}}}{{{students_as_of|}}}{{{pupils_as_of|}}} |&nbsp;({{if empty|{{{enrollment_as_of|}}} |{{{enrolment_as_of|}}} |{{{students_as_of|}}} |{{{pupils_as_of|}}}}})}}}} | label82 = Capacity | data82 = {{{capacity|}}} | label83 = Sixth form students | data83 = {{{sixth_form_students|}}} | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[Pre-kindergarten]] | data84 = {{{grade_preK|}}} | label85 = &nbsp;•&nbsp;[[Kindergarten]] | data85 = {{{gradeK|}}} | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[First grade|Grade 1]] | data86 = {{{grade1|}}} | label87 = &nbsp;•&nbsp;[[Second grade|Grade 2]] | data87 = {{{grade2|}}} | label88 = &nbsp;•&nbsp;[[Third grade|Grade 3]] | data88 = {{{grade3|}}} | label89 = &nbsp;•&nbsp;[[Fourth grade|Grade 4]] | data89 = {{{grade4|}}} | label90 = &nbsp;•&nbsp;[[Fifth grade|Grade 5]] | data90 = {{{grade5|}}} | label91 = &nbsp;•&nbsp;[[Sixth grade|Grade 6]] | data91 = {{{grade6|}}} | label92 = &nbsp;•&nbsp;[[Seventh grade|Grade 7]] | data92 = {{{grade7|}}} | label93 = &nbsp;•&nbsp;[[Eighth grade|Grade 8]] | data93 = {{{grade8|}}} | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Ninth grade|Grade 9]] | data94 = {{{grade9|}}} | label95 = &nbsp;•&nbsp;[[Tenth grade|Grade 10]] | data95 = {{{grade10|}}} | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Eleventh grade|Grade 11]] | data96 = {{{grade11|}}} | label97 = &nbsp;•&nbsp;[[Twelfth grade|Grade 12]] | data97 = {{{grade12|}}} | label98 = &nbsp;•&nbsp;Grade 13 | data98 = {{{grade13|}}} | label99 = &nbsp;•&nbsp;Other | data99 = {{{other|}}} | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label}}} | Other }} | data100 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment|}}}|{{{other_grade_enrolment|}}}}} | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_1|}}} | Other }} | data101 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_1|}}}|{{{other_grade_enrolment_1|}}}}} | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_2|}}} | Other }} | data102 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_2|}}}|{{{other_grade_enrolment_2|}}}}} | label103 = International students | data103 = {{{international_students|}}} | label104 = Classes | data104 = {{{classes|}}} | label105 = Average class size | data105 = {{if empty|{{{average_class_size|}}}|{{{avg_class_size|}}}|{{{class|}}}}} | label106 = Student to teacher ratio | data106 = {{{ratio|}}} | label107 = Education system | data107 = {{{system|}}} | label108 = Classes offered | data108 = {{if empty|{{{classes_offered|}}}|{{{classes offered|}}}}} | label109 = Јазик | data109 = {{if empty|{{{language|}}}|{{{medium_of_language|}}}|{{{medium of language|}}}|{{{medium|}}}|{{{mediums|}}}}} | label111 = Schedule type | data111 = {{if empty|{{{schedule_type|}}}|{{{schedtyp|}}}}} | label112 = Schedule | data112 = {{{schedule|}}} | label113 = Hours in school day | data113 = {{{hours_in_day|}}} | label114 = Classrooms | data114 = {{{classrooms|}}} | label115 = Campuses | data115 = {{{campuses|}}} | label116 = Campus | data116 = {{{campus|}}} | label117 = Campus size | data117 = {{if empty|{{{campus_size|}}}|{{{campus size|}}}}} | label118 = Area | data118 = {{{area|}}} | label119 = Campus type | data119 = {{if empty|{{{campus_type|}}}|{{{campus type|}}}}} | label120 = Houses | data120 = {{{houses|}}} | label121 = {{if empty| {{{student_union_label|}}} | Student Union/Association }} | data121 = {{{student_union|}}} | label122 = {{#if: {{{colors|}}}{{{school_colors|}}}{{{schoolcolors|}}} |Color|Colour}}{{pluralize from text|{{if empty|{{{colors|}}}|{{{school_colors|}}}|{{{schoolcolors|}}}|{{{colours|}}}|{{{school_colours|}}}|{{{schoolcolours|}}}}}|plural=s}} | data122 = {{if empty|{{{colors|}}}|{{{school_colors|}}}|{{{schoolcolors|}}}|{{{colours|}}}|{{{school_colours|}}}|{{{schoolcolours|}}}}} | label124 = Slogan | data124 = {{{slogan|}}} | label125 = Song | data125 = {{{song|}}} | label126 = [[Fight song]] | data126 = {{if empty|{{{fight_song|}}}|{{{fightsong|}}}}} | label127 = Athletics | data127 = {{{athletics|}}} | label128 = Athletics conference | data128 = {{if empty|{{{athletics_conference|}}}|{{{athletics conference|}}}|{{{athletic_conference|}}}|{{{athletic conference|}}}|{{{conference|}}}}} | label129 = Sports | data129 = {{{sports|}}} | label130 = Mascot | data130 = {{#if: {{{mascot|}}} | {{{mascot}}} {{main other|<!-- -->{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | label131 = [[Athletic nickname|Nickname]] | data131 = {{{nickname|}}} | label132 = {{if empty| {{{teams_label|}}} | Teams }} | data132 = {{{teams|}}} | label133 = Team name | data133 = {{if empty|{{{team_name|}}} | {{{team name|}}} | {{{teamname|}}} }} | label134 = {{#if: {{{rival|}}} | Rival | Rivals }} | data134 = {{if empty|{{{rival|}}} | {{{rivals|}}} }} | label135 = {{#if: {{{accreditation|}}} | Accreditation | Accreditations }} | data135 = {{if empty|{{{accreditation|}}} | {{{accreditations|}}} }} | label136 = [[U.S. News & World Report|USNWR]] ranking | data136 = {{if empty|{{{USNWR_ranking|}}} | {{{ranking|}}} }} | label137 = National ranking | data137 = {{{national_ranking|}}} | label138 = {{if empty|{{{test_name|}}}|{{{testname|}}}|Test}}&nbsp;average | data138 = {{if empty|{{{test_average|}}} | {{{testaverage|}}} }} | label141 = Bar pass rate | data141 = {{if empty|{{{bar_pass_rate|}}} | {{{bar pass rate|}}} }} | label143 = Socio-economic decile | data143 = {{{decile|}}} | label144 = Publication | data144 = {{{publication|}}} | label145 = Newspaper | data145 = {{#if:{{{newspaper|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{newspaper}}}|2}}|'' |{{{newspaper}}} |''{{{newspaper}}} '' }} }} | label146 = Yearbook | data146 = {{#if:{{{yearbook|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{yearbook}}}|2}}|'' |{{{yearbook}}} |''{{{yearbook}}} '' }} }} | label147 = Key products | data147 = {{{products|}}} | label148 = Endowment | data148 = {{{endowment|}}} | label149 = Budget | data149 = {{{budget|}}} | label150 = School fees | data150 = {{{fees|}}} | label151 = Annual tuition | data151 = {{if empty|{{{annual_tuition|}}} | {{{annual tuition|}}} }} | label152 = Tuition | data152 = {{{tuition|}}} | label153 = Revenue | data153 = {{{revenue|}}} | label154 = Communities served | data154 = {{{communities|}}} | label155 = Feeder schools | data155 = {{if empty|{{{feeder_schools|}}} | {{{feeders|}}} }} | label156 = Feeder to | data156 = {{if empty|{{{feeder_to|}}} | {{{main feeder school for|}}} }} | label157 = Graduates{{#if: {{{graduates_year|}}} |&nbsp;{{nobold|({{{graduates_year|}}})}} }} | data157 = {{{graduates|}}} | label158 = {{#if: {{{affiliation|}}} | Affiliation | Affiliations }} | data158 = {{if empty|{{{affiliation|}}} | {{{affiliations|}}} }} | label159 = Alumni | data159 = {{{alumni|}}} | label160 = Alumni name | data160 = {{{alumni_name|}}} | label161 = [[List of Nobel laureates|Nobel laureate]]s | data161 = {{{nobel_laureates|}}} | label162 = Information | data162 = {{{information|}}} | label163 = {{if empty| {{{free_label|}}} | Other }} | data163 = {{#if: {{{free_label|}}} | {{if empty|{{{free|}}}|{{{free_text|}}}}} }} | label164 = {{if empty|{{{free_label1|}}}|{{{free_label_1|}}}}} | data164 = {{#if: {{{free_label1|}}}{{{free_label_1|}}} | {{if empty|{{{free_1|}}}|{{{free_text1|}}}}} }} | label165 = {{if empty|{{{free_label2|}}}|{{{free_label_2|}}}}} | data165 = {{#if: {{{free_label2|}}}{{{free_label_2|}}} | {{if empty|{{{free_2|}}}|{{{free_text2|}}}}} }} | label166 = {{if empty|{{{free_label3|}}}|{{{free_label_3|}}}}} | data166 = {{#if: {{{free_label3|}}}{{{free_label_3|}}} | {{if empty|{{{free_3|}}}|{{{free_text3|}}}}} }} | label167 = {{if empty|{{{free_label4|}}}|{{{free_label_4|}}}}} | data167 = {{#if: {{{free_label4|}}}{{{free_label_4|}}} | {{if empty|{{{free_4|}}}|{{{free_text4|}}}}} }} | label168 = {{if empty|{{{free_label5|}}}|{{{free_label_5|}}}}} | data168 = {{#if: {{{free_label5|}}}{{{free_label_5|}}} | {{if empty|{{{free_5|}}}|{{{free_text5|}}}}} }} | label169 = Мрежно место | data169 = {{if empty|{{{website|}}}|{{{homepage|}}}|{{{url|}}}}} | rowstyle171 = | data171 = {{{footnotes|}}} | data172 = {{#if:{{{picture|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture}}}}}{{#if: {{{picture_caption|}}} | <br />{{{picture_caption|}}} }} }} | data173 = {{#if:{{{picture2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture2}}}}}{{#if: {{{picture_caption2|}}} | <br /> {{{picture_caption2|}}} }} }} | data174 = {{{module|}}} | belowstyle = | below = {{#if: {{{lastupdate|}}} | Last updated: {{{lastupdate}}} }} }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check|template=Infobox school|cat={{main other|Category:Pages using infobox school with conflicting parameters}} |established; founded; opened | image_size; image size; imagesize|address; street; streetaddress|city; town; city/town|postcode; postalcode; zipcode|other_names; other_name|former_names; former_name|fundingtype; type|mottoes; motto|religious_affiliation; religion|founders; founder|school_board; schoolboard|educational_authority; educational authority; authority|specialists; specialist|school_number; schoolnumber; number|school_code; school code|campus_director; campus director|head_of_school; head of school|head_teacher; headteacher|head_name; head_label|staff; number_of_staff; number of staff|employees; num_employ|years_taught; years taught|nursery_years_taught; nursery years taught|primary_years_taught; primary years taught|secondary_years_taught; secondary years taught|lower_age; age_range; age range|enrolment; enrollment; students; pupils; school_roll; roll|enrolment_as_of; enrollment_as_of; students_as_of; pupils_as_of|other_grade_enrollment; other_grade_enrolment|other_grade_enrollment_1; other_grade_enrolment_1|other_grade_enrollment_2; other_grade_enrolment_2|average_class_size; avg_class_size; class|classes_offered; classes offered|language; medium_of_language; medium of language; medium; mediums|schedule_type; schedtyp|campus_size; campus size|campus_type; campus type|colours; colors; schoolcolours; schoolcolors; school_colours; school_colors|fight_song; fightsong|athletics_conference; athletics conference; athletic_conference; athletic conference; conference|team_name; team name; teamname|rival; rivals|accreditation; accreditations|USNWR_ranking; ranking|test_average; testaverage|bar_pass_rate; bar pass rate|annual_tuition; annual tuition|feeders; feeder_schools|feeder_to; main feeder school for|affiliation; affiliations|free_label1; free_label_1|free_1; free_text1|free_label2; free_label_2|free_2; free_text2|free_label3; free_label_3|free_3; free_text3|free_label4; free_label_4|free_4; free_text4|free_label5; free_label_5|free_5; free_text5|website; homepage; url }}{{main other|<!-- -->{{#if:{{{module|}}}|[[Category:Pages using infobox school with the module parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{coordinates|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||[[Category:Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox school with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox school]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| accreditation | accreditations | acting_headteacher | address | administrator | affiliation | affiliations | age range | age_range | alt | alumni | alumni_name | annual tuition | annual_tuition | area | athletic conference | athletic_conference | athletics | athletics conference | athletics_conference | authority | authorizer | average_class_size | avg_class_size | bar pass rate | bar_pass_rate | box_style | box_width | budget | campus | campus director | campus size | campus type | campus_director | campus_size | campus_type | campuses | capacity | caption | category | category_label | ceeb | chair | chair_label | chairman | chairman_label | chairperson | chairperson_label | chaplain | city | city/town | class | classes | classes offered | classes_offered | classrooms | closed | colors | colours | communities | conference | coordinates | coordinates_footnotes | country | country1 | county | dean | decile | denomination | director | district | educational authority | educational_authority | employees | endowment | enrollment | enrollment_as_of | enrolment | enrolment_as_of | established | executive_headteacher | faculty | feeder_schools | feeder_to | feeders | fees | fight_song | fightsong | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | free | free_1 | free_2 | free_3 | free_4 | free_5 | free_label | free_label_1 | free_label_2 | free_label_3 | free_label_4 | free_label_5 | free_label1 | free_label2 | free_label3 | free_label4 | free_label5 | free_text | free_text1 | free_text2 | free_text3 | free_text4 | free_text5 | fundingtype | gender | gender_label | grade_preK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | gradeK | grades | grades_label | graduates | graduates_year | head | head of school | head_label | head_name | head_name2 | head_of_school | head_teacher | head2 | headmaster | headmistress | headteacher | homepage | hours_in_day | houses | image | image size | image_name | image_size | image_upright | imagesize | imagewikilink | information | international_students | key_people | language | lastupdate | latin_name | LEA | local_authority | locale | location | logo | logo_alt | logo_size | lower_age | main feeder school for | mascot | medium | medium of language | medium_of_language | mediums | module | MOE | motto | motto_translation | mottoes | name | national_ranking | native_name | newspaper | nickname | nobel_laureates | num_employ | number | number of staff | number_of_staff | nursery years taught | nursery_years_taught | officer_in_charge | ofsted | opened | other | other_grade_enrollment | other_grade_enrollment_1 | other_grade_enrollment_2 | other_grade_enrolment | other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrolment_2 | other_grade_label | other_grade_label_1 | other_grade_label_2 | other_name | other_names | oversight | oversight_label | patron | picture | picture_caption | picture_caption2 | picture2 | postalcode | postcode | president | primary years taught | primary_years_taught | principal | principal_label | principal_label1 | principal_label2 | principal_label3 | principal_label4 | principal1 | principal2 | principal3 | principal4 | products | province | publication | pupils | pupils_as_of | r_head | r_head_label | ranking | ratio | rector | region | rel_head | rel_head_name | religion | religious_affiliation | revenue | rival | rivals | roll | schedtyp | schedule | schedule_type | school code | school_board | school_code | school_colors | school_colours | school_number | school_roll | schoolboard | schoolcolors | schoolcolours | schoolnumber | schooltype | seal_alt | seal_image | seal_size | secondary years taught | secondary_years_taught | session | sister_school | sixth_form_students | slogan | song | specialist | specialists | sports | staff | state | status | street | streetaddress | student_union | student_union_label | students | students_as_of | superintendent | system | teaching_staff | team name | team_name | teamname | teams | teams_label | test_average | test_name | testaverage | testname | town | trust | trustee | tuition | type | upper_age | url | urn | us_nces_district_id | us_nces_school_id | USNWR_ranking | website | yearbook | years | years taught | years_taught | zipcode }}<noinclude>{{документација}}</noinclude> cpxleu1131yemtbfpupllourus3tjiy 0 1214115 5605603 5603235 2026-08-06T09:38:05Z Carshalton 30527 5605603 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] t3p1h67n2x73mp638w7pvwgsvs0qtgs 5605617 5605603 2026-08-06T10:38:09Z Carshalton 30527 5605617 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] nm989m5fi0cf22hvp1ydwvyt84f2gpu 5605620 5605617 2026-08-06T11:08:47Z Carshalton 30527 5605620 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 3ed3l2gnf3f9wpwl29euiz9lgmgmin2 5605625 5605620 2026-08-06T11:44:58Z Carshalton 30527 5605625 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Лучано Спалети | image = [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|250px]] | caption = | fullname = Лучано Спалети<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 185 |trans-title=Official Press Release No. 185 |publisher=Lega Serie A |page=6 |date=19 March 2019 |access-date=6 December 2020 |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206220858/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/7934/files/allegati/8003/cu185.pdf |url-status=dead }}</ref> | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|1959|3|7|df=y}} | cityofbirth = [[Черталдо]] | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} (тренер) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 1993 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = 1973–1975 |youthclubs1 = {{Fb team Fiorentina}} | youthyears2 = 1975–1978 |youthclubs2 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} Алабастри Волтера | youthyears3 = 1978–1982 |youthclubs3 = {{Fb team Cuoiopelli}} | years1 = 1982–1985 |caps1 = ? |goals1 = ? |clubs1 = {{Fb team Castelfiorentino}} | years2 = 1985–1986 |caps2 = 27 |goals2 = 2 |clubs2 = {{Fb team Entella Bacezza}} | years3 = 1986–1990 |caps3 = 120 |goals3 = 7 |clubs3 = {{Fb team Spezia}} | years4 = 1990–1991 |caps4 = 29 |goals4 = 1 |clubs4 = {{Fb team Viareggio}} | years5 = 1991–1993 |caps5 = 53 |goals5 = 3 |clubs5 = {{Fb team Empoli}} | manageryears1 = 1993–1994 |managerclubs1 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 1994 |managerclubs2 = {{Fb team Empoli}} | manageryears3 = 1994–1995 |managerclubs3 = {{Fb team Empoli}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears4 = 1995–1998 |managerclubs4 = {{Fb team Empoli}} | manageryears5 = 1998–1999 |managerclubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears6 = 1999–2000 |managerclubs6 = {{Fb team Venezia}} | manageryears7 = 2001 |managerclubs7 = {{Fb team Udinese}} | manageryears8 = 2002 |managerclubs8 = {{Fb team Ancona}} | manageryears9 = 2002-2005 |managerclubs9 = {{Fb team Udinese}} | manageryears10 = 2005-2009 |managerclubs10 = {{Fb team Roma}} | manageryears11 = 2009-2014 |managerclubs11 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | manageryears12 = 2016-2017 |managerclubs12 = {{Fb team Roma}} | manageryears13 = 2017-2019 |managerclubs13 = {{Fb team Inter}} | manageryears14 = 2021-2023 |managerclubs14 = {{Fb team Napoli}} | manageryears15 = 2023-2025 |managerclubs15 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears16 = 2025- |managerclubs16 = {{Fb team Juventus}} }} '''Лучано Спалети''' (роден на {{рн|7|март|1959}}, во [[Черталдо]]) — [[Италија|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Моментално ја води екипата на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/benvenuto-mister-luciano-spalletti|title=Benvenuto, mister Luciano Spalletti|date=30 октомври 2025|access-date=30 октомври 2025}}</ref> ==Биографија== Оженет е со Тамара, која е родена во [[Карпи]] а ја запознал во [[Ла Специја]]. Со неа имаат три деца.<ref>{{Cite web|url=https://www.spazionapoli.it/2021/10/04/spalletti-moglie-tamara/|titolo=Spalletti moglie, la storia di come si sono conosciuti Luciano e Tamara|date=4 октомври 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dilei.it/lifestyle/luciano-spalletti-chi-e-la-sua-compagna-tamara-e-quanti-figli-hanno/1309184/|title=Luciano Spalletti, chi è la sua compagna Tamara e quanti figli hanno|date=18 јуни 2021}}</ref> Тој имал брат по име Марчело, седум години постар, кој починал на 28 мај 2019 година од рак.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/lutto-per-spalletti-e-morto-il-fratello-marcello_1277859-201902a.shtml|title=LUTTO PER SPALLETTI: E' MORTO IL FRATELLO MARCELLO|date=28 мај 2019}}</ref> Од 2023 година, тој е [[Почесен граѓанин|Почесен граѓанин]] на [[Неапол]].<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2023/12/07/napoli-spalletti-cittadinanza-onoraria|title=Spalletti: 'Da oggi sono un official scugnizzo'|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=7 декември 2023|language=it|access-date=7 декември 2023}}</ref><ref>{{YouTube|id=2QKwzbMehTM|title=Cerimonia di conferimento della cittadinanza onoraria a Luciano Spalletti Napoli, 7 dicembre 2023}}</ref> == Играчка кариера == {{dx|[[File:Luciano Spalletti Entella Chiavari 1985-1986.jpg|thumb|upright|left|Спалети со [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]] во сезоната 1985-1986]]}} Откако пораснал во младинските тимови на {{Fb team (N) Fiorentina}} и [[Унионе Калчо Куоиопели|Куоиопели]], Спалети го направил своето деби со екипата на [[Калчо Кастелфјорентино|Кастелфјорентино]] во Серија Д. Следната година, тој се преселил во [[Виртус Ентела|Ентела Бакеца]], каде под водството на [[Џан Пјеро Вентура]],<ref>{{Cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/14_settembre_30/come-ti-invecchia-calciatore-d4e51c30-48a2-11e4-a045-76c292c97dcc.shtml|title=Come invecchia il calciatore (e anche il mister)|access-date=20 јули 2016}}</ref> тимот стигнал до 5-тото место во [[Серија Ц2 1985-1986|Серија Ц2 првенството]]. Во 1986 година, тој отишол да игра за {{Fb team (N) Spezia}}, новопромовираниот член во Ц1 лигата: во сезоната [[Серија Ц1 1986-1987|1986-1987]], тој придонел за постигнувањето на опстанокот,<ref name=":0"/> додека во следните две сезони [[Серија Ц1 1987-1988|1987-1988]] и [[Серија Ц1 1988-1989|1988-1989]], Специја го освоила 7-мото и 3-тото место, соодветно.<ref name=":0">{{Cite web |url =http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/ |title =Il calciatore - Luciano Spalletti |dead-link =yes |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160215215957/http://www.spallettiluciano.it/biografia/il-calciatore/|archivedate =15 февруари 2016}}</ref> По една сезона помината во екипата на [[ФК Вијареџо|Вијареџо]], тој се преселил во {{Fb team (N) Empoli}}, каде што ја завршил кариерата на 34-годишна возраст, играјќи го своето последно првенство во сезоната [[Серија Ц1 1992-1993|1992-1993]]. == Тренерска кариера == ===Емполи и Сампдорија=== Во сезоната 1993-1994, тој ја започнал својата кариера како тренер во младинскиот тим на {{Fb team (N) Empoli}}. На шест кола до крајот на [[Серија Ц1 1993-1994|првенството во Серија Ц1]], тој го замени [[Адријано Ломбарди]] како тренер на првиот тим, кој се мачел да излезе од зоната за испаѓање. ''„Аѕурите“'' го завршиле првенството на претпоследното место, спасувајќи се од испаѓање во плејаутот каде што ја совладале {{Fb team (N) Alessandria 1912}}. Следната сезона, Спалети повторно се вратил во младинскиот тим на Емполи, за потоа одново да добие шанса да го тренира првиот тим во [[Серија Ц1 1995-1996]]. Сезоната, полна со успеси, го видела Емполи како го освојува [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија за екипи од Серија Ц]] и да избори промоција во [[Серија Б]] благодарение на победата во финалето на плејофот над {{Fb team (N) Como}}. Во сезоната [[Серија Б 1996-1997|1996-97]], ''„Аѕурите“'' на Спалети, кои неодамна биле промовирани од втората лига, веднаш заработиле промоција во [[Серија А]], една деценија по претходното искуство на Емполи во највисоката лига. Потврден како тренер на тосканците, на своето деби во Серија А ([[Серија А 1997-1998|1997-1998]]), тренерот го одвел тимот на безбедно место, постигнувајќи опстанок на едно коло пред крајот. Откако ги оставил тосканците во првата лига, тој бил повикан да ја предводи {{Fb team (N) Sampdoria}}.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/luglio/10/incredibile_vero_gia_finito_ritiro_ga_0_9807102756.shtml |titolo=Incredibile ma vero: già finito il ritiro blucerchiato |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=10 јули 1998}}</ref> Отпуштен во декември,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/12/14/mihajlovic-scatenato-fa-esonerare-spalletti.html |title=Mihajlovic scatenato fa esonerare Spalletti |author=Corrado Sannucci |publisher=la Repubblica |date=14 декември 1998|page=40}}</ref> тој бил отповикан помалку од два месеци подоцна, по оставката на [[Дејвид Плат]].<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/ |title=Platt si è dimesso |date=2 февруари 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070609/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/cmercato/199902/02/36b7202f034a0/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Во преостанатите 15 кола од [[Серија А 1998-1999|првенството]], тој освоил 21 бод, но не успеал да избегне испаѓање за лигурскиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/maggio/22/Mannini_ora_accusa_Spalletti_Colpa_ga_0_9905227612.shtml|title=Mannini ora accusa Spalletti "Colpa sua se la Samp è in B"|author=Enrico Valente|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1999}}</ref> ===Венеција, Удинезе и Анкона=== Во следната сезона. тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Venezia}},<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/13/Spalletti_Glerean_Stringara_ecco_tecnici_ga_0_9907134664.shtml |title=Da Spalletti a Glerean e Stringara, ecco i tecnici con la nuova "patente"|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 јули 1999}}</ref> освојувајќи само една победа во првите два месеци од [[Серија А 1999-2000|Серија А]].<ref>{{cite web |url=http://www.repubblica.it/online/sport/sesta/milan/milan.html|titolo=Il Milan soffre col Cagliari L'Inter finisce ko a Venezia|data=18 ottobre 1999}}</ref> Лошиот почеток предизвикал негово отпуштање од функцијата,<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |title=Via Spalletti, ecco Materazzi |date=2 ноември 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070531/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/02/381f44dc041e1/ |archive-date=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> но само привремено, бидејќи по неколку недели тој бил вратен на клупата.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/ |title=Lo stile Venezia |date=29 novembre 1999|access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202070554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199911/29/3842d3eb01170/|archivedate=2 декември 2018|dead-link=yes}}</ref> Сепак, конечното отпуштање се случило во февруари 2000 година.<ref>{{cite web |url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/ |title=Spalletti esonerato |date=7 февруари 2000 |access-date=1 декември 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628233546/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200002/07/389f446502a56/|archivedate=28 јуни 2004|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/febbraio/08/Zamparini_inventa_esonero_bis_ga_0_0002086370.shtml |title=Zamparini s'inventa l'esonero bis |author=Michele Contessa|author2=Carlo Laudisa |pubblisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 февруари 2000}}</ref> По една година неактивност, во март 2001 година, тој бил повикан на клупата на {{Fb team (N) Udinese}} да го замени [[Лујџи Де Канио]]:<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/marzo/20/Udinese_scelto_Spalletti_ga_0_0103205783.shtml |title=L'Udinese ha scelto Spalletti|author=Luca Calamai|author2=Sebastiano Vernazza |author3=Massimo Meroi|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=20 март 2001}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/online/campionato/spalletti/spalletti/spalletti.html |title=Udinese, a Spalletti la panchina di De Canio|date=20 март 2001}}</ref> со 10 освоени бода во 11 кола, фриулијанците ја завршиле сезоната на дванаесеттото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,33/articleid,0392_01_2001_0166_0043_4201357/ |title=Il Vicenza vince e retrocede |author=Andrea Iolme|publisher=[[La Stampa]]|date=18 јуни 2001|page=33}}</ref> Заменет од [[Рој Хоџсон]] за следната сезона,<ref>{{cite web|url=https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|title=Roy Hodgson nieuwe trainer van Udinese|author=Tim Vandevelde|date=22 јуни 2001|language=nl|accessdate=2025-11-16|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055110/https://m.hbvl.be/cnt/oid130872|url-status=dead}}</ref> во декември 2001 година, бил ангажиран од [[УС Анкона|Анкона]]:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/01/05/la-doppia-sfida-dell-ex-favo.html|title=La doppia sfida dell'ex Favo|author=Massimo Norrito|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=5 јануари 2002|page=13}}</ref> со цел да го одведе клубот на безбедно место во [[Серија Б 2001-2002|Серија Б]],<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/gennaio/07/Ancona_Spalletti_parte_operazione_salvezza_ga_0_0201073014.shtml|title=Ancona-Spalletti: parte l'operazione salvezza|author=Vito Maggio|author2=Mimmo Cugini|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 јануари 2002}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |title=L'allenatore - Luciano Spalletti |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215230909/http://www.spallettiluciano.it/biografia/lallenatore/ |archivedate=15 февруари 2016}}</ref> стигајќи дури до осмото место.<ref>{{cite news |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,41/articleid,0281_01_2002_0149_0043_2407143/anews,true/ |title=ATTACCHI SCATENATI: 36 RETI NELL'ULTIMA GIORNATA |publisher=La Stampa|date=3 јуни 2002|page=41}}</ref> Во летото 2002 година, тој се вратил во Удинезе,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2002/giugno/11/Spalletti_firma_Agostinelli_presenta_ga_0_0206114613.shtml|title=Spalletti firma, Agostinelli si presenta|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 јуни 2002}}</ref> за да го освои шесттото место во [[Серија А 2002-2003|првенството]] што му овозможило на клубот пласман во [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот н УЕФА]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/udineselazio/udineselazio/udineselazio.html|title=Udinese, vittoria e Uefa|date=24 мај 2003}}</ref> Следната сезона, тој повторно се квалификувал со клубот за [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските турнири]], завршувајќи на седмото место во [[Серија А 2003-2004|првенството]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/maggio/17/Gilardino_gioca_poker_col_Trap_ga_10_0405178605.shtml|titolo=Gilardino gioca a poker col Trap|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2004}}</ref> Најдобриот резултат постигнат на клупата на фриулијанците, сепак, било четвртото место во [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]],<ref name=":2" /> подвиг што му го овозможил на Удинезе првото историско учество во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/udinesemilan1/udinesemilan1.html|title=L'Udinese pareggia con il Milan e conquista la zona Champions|date=29 мај 2005}}</ref> ===Рома=== [[File:Luciano_Spalletti.JPG|thumb|upright|left|Спалети со {{Fb team (N) Roma}} во втората половина на 2000-тите]] По завршувањето на тригодишниот период со Удинезе,<ref name=":2" /> тој станал тренер на {{Fb team (N) Roma}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadra/Roma/Primo%20piano/2005/giugno/21spalletti.shtml|title=Spalletti: "Roma, ricominciamo"|date=21 јуни 2005}}</ref> Во текот на својата прва сезона тој остварил 11 последователни победи во [[Серија А 2005-2006|првенството]],<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/Primo_Piano/2006/02_Febbraio/26/lazioroma.shtml|title=Derby alla Roma: record storico|date=26 февруари 2006}}</ref> кое тимот го завршил на петтото место, пред да биде промовиран на второто место по скандалот ''[[Калчополи]]'';<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/05_Maggio/06/totti.shtml|title=Roma, Spalletti: "Totti in campo dal primo minuto"|date=6 мај 2006}}</ref> во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]] ''„џалоросите“'' стигнале до финалето, каде загубиле од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Inter/Primo_Piano/2006/05_Maggio/11/introm.shtml |title=Inter, la Coppa è ancora tua|author=Riccardo Pratesi |date=11 мај 2006}}</ref> Откако се квалификувале за [[Суперкуп на Италија 2006|Суперкупот на Италија]], по службеното доделување на титулата во првенството на ''„нероаѕурите“'', римскиот клуб бил поразен со 4-3 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] и покрај водството од 3 гола.<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it//2006/agosto/27/CHE_NOTTE_QUELLA_NOTTE_ga_3_060827004.shtml|title=CHE NOTTE QUELLA NOTTE|author=Alberto Cerruti|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=27 август 2006|p=3}}</ref> Во [[ФК Рома сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]], тој го предводел тимот од главниот град до првата квалификација во нивната историја за „нокаут фазата“ на Лигата на шампионите,<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2006/12_Dicembre/05/RomaVal.shtml|title=Roma promossa senza affanno|author=Gaetano De Stefano|date=5 декември 2006}}</ref> каде го елиминирале {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} во осминафиналето со нерешен резултат дома и победа во гости.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2007/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-lione/roma-lione/roma-lione.html|title=Fra Roma e Lione pari senza reti, si deciderà tutto al ritorno|date=21 февруари 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/03_Marzo/06/RomaLione.shtml|title=Roma da impazzire, travolto il Lione|author=Antonino Morici|date=6 март 2007}}</ref> Патот на Рома завршил во четвртфиналето, каде била елиминирана од {{Fb team (N) Manchester United}}, претрпувајќи катастрофален пораз од 7-1 во реваншот кој ја поништил нивната тесна победа постигната во првиот натпревар.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/04/11/champions-league-disfatta-roma-umiliazione-all-old.html|title==Champions League|author=Mattia Chiusano|publisher=la Repubblica|date=11 април 2007|page=56}}</ref> Во [[Серија А 2006-2007|првенството]] тимот го освоил второто место, со 22 бода зад Интер:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/04_Aprile/17/vigiliaroma.shtml|title=Spalletti: "Inter il top, noi una buona squadra"|author=Massimo Cecchini|date=17 април 2007}}</ref> сепак, избраниците на Спалети биле единствениот противник способен да се наметне над ''„нероаѕурите“'', поразувајќи ги со 3-1 на [[Сан Сиро|Стадионот „Џузепе Меаца“]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/04_Aprile/18/interroma.shtml|title=Grande Roma a San Siro, l'Inter rinvia la festa|author=Riccardo Pratesi|date=18 април 2007}}</ref> Одмаздата за скудетото и суперкупот против тимот од Милано се случила во [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|Купот на Италија]], каде што тренерот го освоил првиот трофеј во својата кариера:<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/05/10/roma-super-inter-choc-totti.html|title=Roma Super|author=Corrado Sannucci|publisher=la Repubblica |date=10 мај 2007|page=58}}</ref> триумфот од 6-2 во првиот натпревар ја запечатил конечната победа, иако Интер остварил пирова победа од само 2-1 во реваншот.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2007/05_Maggio/18/roma_1805.shtml|title=Notte di delirio a Fiumicino|date=18 мај 2007}}</ref> Тосканскиот тренер дополнително го зголемил својот список на почести на почетокот од [[ФК Рома сезона 2007-2008|следната сезона]], освојувајќи го [[Суперкуп на Италија 2007|Суперкупот на Италија]] повторно против Интер.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2007/08_Agosto/19/supercoppa.shtml |title=La Supercoppa è della Roma|author=Antonino Morici|date=19 август 2007}}</ref> Рома ја минала групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]] пласирајќи се зад Манчестер Јунајтед,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/08/palpitazione-roma-alla-fine-pari.html|title=Palpitazione Roma, alla fine è pari|autore=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=8 ноември 2007|page=52}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/11/28/vucinic-fa-il-mattatore-kiev-la-roma.html|title=Vucinic fa il mattatore a Kiev |author=Mattia Chiusano |publisher=la Repubblica |date=28 ноември 2007|page=66}}</ref> потоа победувајќи го {{Fb team (N) Real Madrid}} во осминафиналето со двојна победа од 2-1:<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/02/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-real-madrid/roma-real-madrid/roma-real-madrid.html|title=Pizarro-Mancini, e la Roma sogna|date=19 февруари 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/03_Marzo/05/real_roma_0503.shtml |title=Una Roma da impazzire, Real k.o. al Bernabeu (1-2)|author=Riccardo Pratesi |date=5 март 2008}}</ref> елиминацијата повторно дошла во четвртфиналето, пак од Јунајтед.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/12/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-manchester/gara-olimpico/gara-olimpico.html|title=Roma, l'Olimpico è stregato|date=1 април 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/champions_league/manchester-roma/roma-fuori/roma-fuori.html|title=La Roma saluta la Champions, giallorossi fuori ma con onore|date=9 април 2008}}</ref> На фронтот [[Серија А 2007-2008|првенство]], по почетното водство, ''„џалоросите“'' биле претекнати од Интер, завршувајќи на второто место.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Catania/Primo_Piano/2008/05_Maggio/18/cataniaroma.shtml|title=Roma, illusione scudetto|author=Stefano Cantalupi|date=18 мај 2008}}</ref> Заостанувајќи три бода на табелата на крајот од првенството,<ref>{{cite news |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/19/Rossi_Campionato_falsato__ga_10_080519065.shtml |title=De Rossi: «Campionato falsato»|author=Alessandro Catapano|author2=Massimo Cecchini |publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 мај 2008}}</ref> римскиот тим морал да се задоволи повторно со освојувањето на [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|Купот на Италија]], уште еднаш на сметка на ''„нероаѕурите“''.<ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/coppa-italia/finale-partita/finale-partita.html|title=La Coppa Italia è giallorossa, "rivincita" della Roma sull'Inter |date=24 мај 2008}}</ref> Далеку поразочарувачка од претходните била сезоната [[ФК Рома сезона 2008-2009|2008-2009]], која исто така, започнала со натпревар против тимот од Милано во [[Суперкуп на Италија 2008|Суперкупот на Италија]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]:<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Inter/Primo_Piano/2008/08/24/partita.shtml|title=Inter, è subito festa|author=Antonino Morici|date=24 август 2008}}</ref> исклучен од трката за титулата уште на есен поради кризата со резултатите,<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/11/04/spalletti-batti-un-colpo-solo-cosi-la.html|title=Spalletti, batti un colpo: solo così la Roma può ripartire|author=Fabrizio Bocca|publisher=la Repubblica|date=4 novembre 2008|p=19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|title=Rossella Sensi: "Usciremo dalla crisi"|date=12 ноември 2008|access-date=14 декември 2020|date-archive=7 април 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407195605/https://roma.repubblica.it/dettaglio/rossella-sensi:-usciremo-dalla-crisi/1544730|dead-link=yes}}</ref> римскиот тим успеал да се опорави од тешкиот почеток со пласман во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d4-0e70932c7763-b69209a604eb-1000/ |title=Spalletti elogia la Roma: "Grande risultato"|author=Marco Calabresi|date=10 декември 2008}}</ref> Сепак во таа рунда, пеналите уште еднаш биле кобни по играчите на Спалети кои на тој начин биле поразени од {{Fb team (N) Arsenal}}.<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/02/24/ArsenalRoma.shtml |title=Van Persie lancia l'Arsenal|author=Stefano Cantalupi|date=24 февруари 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.repubblica.it/2009/03/sezioni/sport/calcio/champions_league/roma-arsenal/diretta-roma-arsenal/diretta-roma-arsenal.html|titlе=La Roma beffata ai calci di rigore |author=Luigi Panella|date=11 март 2009}}</ref> Конечно ''„џалоросите“'' го завршиле [[Серија А 2008-2009|првенството]] на шесттото место, обезбедувајќи квалификација само за прелиминарните рунди на [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|УЕФА Лига Европа]].<ref>{{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/31-05-2009/torino-retrocede-b-50472261290.shtml|title=Il Torino retrocede in B, Totti aggancia Boniperti|author=Livia Taglioli|date=31 мај 2009}}</ref> Откако го предводел тимот до плсаман во групната фаза од гореспоменатото натпреварување,<ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/07/31/totti-scaccia-le-paure-della-roma-gent.html|title=Totti scaccia le paure della Roma|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=31 јули 2009|p=53}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/07/totti-avvia-la-festa-la-roma-esagera.html|title=Totti avvia la festa, la Roma esagera|author=Alessandro Di Maria |publisher=la Repubblica|date=7 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/21/la-solita-roma-senza-difesa-gol-di.html|title=La solita Roma senza difesa|author=Francesca Ferrazza |publisher=la Repubblica|date=21 август 2009|page=61}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/08/28/roma-troppo-facile-passano-anche-lazio-genoa.html|title=Roma, troppo facile. Passano anche Lazio e Genoa |publisher=la Repubblica|date=28 август 2009|page=65}}</ref> на 1 септември 2009 година, Спалети поднел оставка поради несогласувања со клубот и поразите претрпени во првите кола од [[Серија А 2009-2010|првенството]].<ref>{{cite web |URL=https://www.romatoday.it/sport/spalletti-dimissioni-o-esonero-notizie-aggiornamenti-incontro-sensi.html |title=Spalletti dà l'addio: già oggi l'accordo con Ranieri?|author=Carlo Testimonia |date=1 септември 2009}}</ref> На негово место како нов тренер на Рома бил избран, [[Клаудио Раниери]].<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2009/09/01/intervista_esclusiva_spalletti_dimissioni_roma.html |title=Spalletti si confessa: perché ho lasciato la Roma|date=1 септември 2009|dead-link=yes}}</ref> ===Зенит Санкт Петербург=== [[File:Luciano Spalletti 2012 (cropped).jpg|thumb|Спалети со {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}} во 2012]] На 11 декември 2009 година, било официјализирано неговото потпишување со [[Русија|рускиот]] клуб {{Fb team (N) Zenit Saint Petersburg}}.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/2009/12/sport/calcio/calciomercato/spalletti-russia/spalletti-di-nuovo-in-panca/spalletti-di-nuovo-in-panca.html|title=Spalletti, "disoccupato" solo per tre mesi|author=Francesca Ferrazza|date=11 декември 2009|access-date=13 декември 2009}}</ref> На 16 мај 2010 година, тој го освоил [[Фудбалски куп на Русија 2008-2009|Купот на Русија]]<ref>{{cite web|url=http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|titolo=Italian Spalletti leads Zenit to Russian Cup win|language=en|date=16 мај 2010 |dead-link=yes |access-date=16 мај 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519132543/http://football.uk.reuters.com/leagues/european/news/2010/05/16/LDE64F06T.php|archive-date=19 мај 2010}}</ref> додека, на 14 ноември, тој го освоил [[Премиер лига на Русија 2010|руското првенство]], на две кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|title=Festa Spalletti: è campione di Russia con lo Zenit|date=14 декември 2010|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215443/http://www.corrieredellosport.it/calcio/calcio_estero/2010/11/14-139074/Spalletti+campione+di+Russia+con+lo+Zenit|archive-date=4 март 2016}}</ref> На 6 март 2011 година, тој исто така, го освоил и [[Суперкуп на Русија 2011|Суперкупот на Русија]], комплетирајќи ги сите национални трофеи во земјата.<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/ticker/hub/calcio/index.html?item=2693641|title=Calcio, Supercoppa russa: Zenit-Cska Mosca 1-0|date=6 март 2011}}</ref> По постигнатите резултати, во февруари 2012 година тој го преформулирал договорот со Зенит, преземајќи вистинска улога на „менаџер“ во рамките на клубот.<ref>{{cite web|url=http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|titolo=Luciano Spalletti signs contract extension with Zenit|language=en|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211202759/http://en.fc-zenit.ru/main/news/ct3/55199.html|archivedate=11 февруари 2012}}</ref> На 28 април, тој ја освоил својата втора титула во [[Премиер лига на Русија 2011-2012|рускиот шампионат]] на три кола до крајот.<ref>{{Cite web|author=Lorenzo Nicolini|url=https://www.today.it/sport/zenit-san-pietroburgo-campione-russia-2012.html|title=Russia, Spalletti ancora Zar: lo Zenit è campione|date=29 април 2012}}</ref> Сепак, во [[Фудбалски куп на Русија 2011-2012|Купот на Русија]], нивниот пат завршил во четвртфиналето каде испаднале од {{Fb team (N) Dynamo Moscow}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/notizie/russia-spalletti-fuori-dalla-coppa/294044|title=Russia: Spalletti fuori dalla coppa|date=22 март 2012}}</ref> Во сезоната [[ФК Зенит Санкт Петербург сезона 2012-2013|2012-2013]], тие завршиле втори во [[Премиер лига на Русија 2012-2013|Премиер лигата на Русија]], со два бода зад шампионот {{Fb team (N) CSKA Moscow}}; сепак, на крајот се испоставило дека на Зенит ќе му недостасуваат бодовите од натпреварот загубен службено против Динамо Москва, поради нередите предизвикани од неговите навивачи.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/11/22/news/incidenti_a_mosca_zenit_sconfitto_0-3_a_tavolino-47188333/|title=Incidenti a Mosca, Zenit sconfitto 0-3 a tavolino|date=22 ноември 2012}}</ref> На 10 март 2014 година, по разочарувачкиот почеток на сезоната, тој бил отпуштен.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2014/03/11/news/zenit_esonera_spalletti-80709561|title=Russia: lo Zenit esonera Spalletti|date=11 март 2014}}</ref> ===Враќање во Рома=== На 14 јануари 2016 година, Рома го објавила враќањето на Спалети на својата клупа,<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/01/luciano-spalletti-torna-alla-guida-della-roma|title=Luciano Spalletti torna alla guida della Roma|date=14 јануари 2016}}</ref> заменувајќи го отпуштениот [[Руди Гарсија]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/pallotta-possiamo-vincere-con-spalletti-roma-c-e-chi-rifiuta-di--944231|title=Pallotta: 'Possiamo vincere con Spalletti'. Roma, c'è chi rifiuta di indossare i Gps|date=14 јануари 2016}}</ref> Во втората половина од сезоната, тосканскиот тренер ги водел ''„џалоросите“'' до 46 освоени бода (скор од 14 победи, 4 нерешени и еден пораз); на крајот од [[Серија А 2015-2016|првенството]] ова бил најдобриот просек на бодови/натпревар меѓу сите тренери во Серија А: 2,42 наспроти 2,39 на [[Масимилијано Алегри]] (кој со својот Јувентус го освоил првенството). Тимот од главниот град на крајот од првенството го освоил третото место на табелата со 80 бодови,<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/roma-spalletti-fatto-il-nostro-dovere-complimenti-al-napoli-_1098348-201602a.shtml|title=Roma, Spalletti: "Fatto il nostro dovere, complimenti al Napoli"|access-date=16 мај 2016}}</ref> со што избориле пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017#Квалификации|квалификациите за Лигата на шампиони]]; во истото натпреварување, но во [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|тековната сезона]], Рома била елиминирана во осминафиналето од подоцнежниот европски шампион, Реал Мадрид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forzaroma.info/news-as-roma/champions-roma-eliminata-dal-real-quante-occasioni-sprecate-foto/|title=Champions: Roma eliminata dal Real, ma quante occasioni sprecate – FOTO|author=Marco Cantagalli|date=8 март 2016|access-date=31 јануари 2017}}</ref> Сепак, почнувајќи од почетокот на февруари, голем дел од навивачите на Рома застанале на страната против тренерот поради низа расправии меѓу него и капитенот на тимот, [[Франческо Тоти]], предизвикани од недостатокот на минутажа што му била доделена, а исто така и поради физички проблеми и некои изјави дадени од вториот.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2016/04/17/news/roma_totti_e_ancora_determinante_ma_spalletti_non_ci_sta-137827259/|title=Roma, Totti è ancora determinante: ma Spalletti non ci sta. Alta tensione e lite tra i due|date=17 април 2016}}</ref><ref>{{Cite web|author=Marco Beltrami|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/cosa-e-successo-tra-totti-e-spalletti-storia-di-un-rapporto-difficile/|title=Cosa è successo tra Totti e Spalletti, storia di un rapporto difficile|date=16 ноември 2020|access-date=31 март 2021}}</ref> Следната сезона започнала за Рома на Спалети со неуспехот тимот да се квалификува во групната фаза од Лигата на шампионите, откако биле елиминирани од {{Fb team (N) Porto}} во плејофот; првиот натпревар завршил со резултат 1-1, но катастрофалниот пораз од 0-3 во реваншот во Рим му пресудил на тимот на Спалети.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/champions/2016/08/23/news/roma_battuta_dal_porto-146511389/ |title=Roma-Porto 0-3: disastro giallorosso, addio Champions |date=23 август 2016|access-date=16 февруари 2018}}</ref> Во [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|УЕФА Лига Европа]], Рома испаднала во осминафиналето од Олимпик Лион, додека во [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] била елиминирани од Лацио во полуфиналето. Во [[Серија А 2016-2017|првенството]] по спектакуларниот дуел со {{Fb team (N) Napoli}}, избраниците на Спалети успеале да го освојат второто место зад {{Fb team (N) Juventus}}, а исто така ги постигнале рекордите за најмногу освоени бодови (87) и најмногу постигнати голови во една сезона на ФК Рома (90), со што Спалети надминал големи тренери од минатото на ''„џалоросите“'', како што се [[Нилс Лидхолм]] и [[Фабио Капело]].<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2017/05/15/news/roma_spalletti_numeri_totti_futuro-165535491/|title=Roma, Spalletti numeri da record: superati Capello e Liedholm. Ma il futuro è ancora incerto||date=15 мај 2017|access-date=16 февруари 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/roma-campionato-storico-e-record-di-punti-e-goal-realizzati/1iixiqsiclkt91jp8cj07i27h6|title=Roma, campionato 'storico': è record di punti e goal realizzati|access-date=16 февруари 2018}}</ref> На 30 мај 2017 година, тој ја напуштил Рома и бил заменет од [[Еузебио Ди Франческо]].<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2017/05/si-chiude-il-rapporto-di-lavoro-tra-as-roma-e-luciano-spalletti|title=Si chiude il rapporto di lavoro tra AS Roma e Luciano Spalletti|date=30 мај 2017}}</ref> ==Титули== ===Тренер=== ====Клупски==== =====Емполи===== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 1995-1996 =====Рома===== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2006-2007, 2007-2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкуп на Италија]]''' : 1 : 2007 =====Зенит Санкт Петербург===== *'''[[Премиер лига на Русија|Руско првенство]]''' : 2 : 2010, 2011-2012 *'''[[Фудбалски куп на Русија|Куп на Русија]]''' : 1 : 2009-2010 *'''[[Суперкуп на Русија]]''' : 1 : 2011 =====Наполи===== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/spalletti-luciano/profil/trainer/517 Лучано Спалети на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/allenatori/33-Spalletti_Luciano Лучано Спалети на tuttocalciatori] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2024}} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Наполи}} {{Тренери на ФК Јувентус}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спалети, Лучано}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Специја]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Емполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Венеција]] [[Категорија:Тренери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Тренери на ФК Анкона]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Селектори на италијанската фудбалска репрезентација]] 76fse263wbcirrd09r30zdanycc0lxo 0 1219161 5605456 5602481 2026-08-05T15:16:27Z Gurther 105215 5605456 wikitext text/x-wiki [[Податотека:William Hamilton (1751-1801) (attributed to) - Cardinal Robert de Curzon (d.1218) - 109118 - National Trust.jpg|мини|Портрет од Роберт де Керзон.]] '''Роберт Керзон''' (Robert of Courçon, de Curson, или Curzon<ref name="Princes173">{{Harvnb|Bellenger|Fletcher|2001}}, ''Princes of the Church'', p. 173.</ref>) (околу 1160/1170 - 1219) бил [[Англичани|англиски]] [[кардинал]] на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]].<ref name="bios1212curzon">{{Наведена мрежна страница|last=Miranda|first=Salvador|title=Robert Curzon|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1212.htm#Curzon|work=The Cardinals of the Holy Roman Church|accessdate=14 June 2011|archive-date=2017-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102232322/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1212.htm#Curzon|url-status=dead}}</ref> == Животопис == Роден бил во Англија некое време помеѓу 1160 и 1170 година, член на едно англо-норманско семејство со потекло од селото Нотр-Дам-де-Корзон во [[Нормандија]].<ref>[https://doi.org/10.1093/ref:odnb/6956 Jane E. Sayers]</ref> По учењето во [[Оксфорд]], [[Париз]] и [[Рим]], тој станал канцелар на Универзитетот во Париз во 1211 година.<ref name="schofieldsSkinner2007p27">{{Harvnb|Schofield|Skinner|2007}}, ''The English Cardinals'', p. 27.</ref> Следната година, тој станал [[кардинал]] на Сан Стефано Ротондо.<ref name="bios1212curzon"/><ref name="schofieldsSkinner2007p27" /> Во 1213 година, тој бил назначен за папски легат за да проповеда за крстоносна војна, а во 1215 година бил поставен на чело на комисија за испитување на грешките што преовладувале на Универзитетот во Париз. Учествувал во папската конклава од 1216, која го избрала [[Папа Хонориј III|папата Хонориј III]].<ref name="bios1212curzon" /><ref name="schofieldsSkinner2007p27" /> Тој активно учествувал во походот против ерес во Франција и ја придружувал војската на [[Петта крстоносна војна|Петтата крстоносна војна]] во Египет како легат на папата Хонориј III.<ref name="bios1212curzon"/><ref name="schofieldsSkinner2007p27"/> Починал за време на [[Опсада на Дамиета|Опсадата на Дамиета]] во 1219 година, и бил погребан во Дамиета.<ref name="Princes173"/> == Дела == Тој е автор на неколку дела, вклучувајќи и ''Summa'' посветена на прашањата на законот за канони и етика. Тој бил вмешан во работите на Универзитетот во Париз, среде забуната што произлегла од воведувањето на арапски преводи на Аристотел, по што напишал неколку рпреводи. == Наводи == <references responsive=""></references> == Библиографија == {{refbegin}} *{{Наведена книга|last1=Bellenger|first1=Dominic Aidan|last2=Fletcher|first2=Stella|title=Princes of the Church: A History of the English Cardinals|url=https://archive.org/details/princesofchurchh0000bell|publisher=Sutton|location=Stroud, UK|year=2001|isbn=0-7509-2630-9}} *[[Denifle]], Chartul. Univ. Paris, I (Paris, 1889), 72, 78 *De Wulf, Hist. of Medieval Phil., tr. Coffey (New York, 1909), 252. * {{Наведена книга|last1=Schofield|first1=Nicholas|last2=Skinner|first2=Gerard|title=The English Cardinals|url=https://archive.org/details/englishcardinals0000scho|publisher=Family Publications|location=Oxford|year=2007|isbn=978-1-871217-65-0}} {{refend}} [[Категорија:Христијани од Петтата крстоносна војна]] [[Категорија:Англиски кардинали]] [[Категорија:Починати во 1218 година]] [[Категорија:Родени во 1160-тите]] rd1swczv8r38qp1r9n75nsss76e14ds 5605457 5605456 2026-08-05T15:17:47Z Gurther 105215 5605457 wikitext text/x-wiki [[Податотека:William Hamilton (1751-1801) (attributed to) - Cardinal Robert de Curzon (d.1218) - 109118 - National Trust.jpg|мини|Портрет од Роберт де Керзон.]] '''Роберт Керзон''' (Robert of Courçon, de Curson, или Curzon<ref name="Princes173">{{Harvnb|Bellenger|Fletcher|2001}}, ''Princes of the Church'', p. 173.</ref>) (околу 1160/1170 - 1219) — [[Англичани|англиски]] [[кардинал]] на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]].<ref name="bios1212curzon">{{Наведена мрежна страница|last=Miranda|first=Salvador|title=Robert Curzon|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1212.htm#Curzon|work=The Cardinals of the Holy Roman Church|accessdate=14 June 2011|archive-date=2017-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102232322/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1212.htm#Curzon|url-status=dead}}</ref> == Животопис == Роден бил во Англија некое време помеѓу 1160 и 1170 година, член на едно англо-норманско семејство со потекло од селото Нотр-Дам-де-Корзон во [[Нормандија]].<ref>[https://doi.org/10.1093/ref:odnb/6956 Jane E. Sayers]</ref> По учењето во [[Оксфорд]], [[Париз]] и [[Рим]], тој станал канцелар на Универзитетот во Париз во 1211 година.<ref name="schofieldsSkinner2007p27">{{Harvnb|Schofield|Skinner|2007}}, ''The English Cardinals'', p. 27.</ref> Следната година, тој станал [[кардинал]] на Сан Стефано Ротондо.<ref name="bios1212curzon"/><ref name="schofieldsSkinner2007p27" /> Во 1213 година, тој бил назначен за папски легат за да проповеда за крстоносна војна, а во 1215 година бил поставен на чело на комисија за испитување на грешките што преовладувале на Универзитетот во Париз. Учествувал во папската конклава од 1216, која го избрала [[Папа Хонориј III|папата Хонориј III]].<ref name="bios1212curzon" /><ref name="schofieldsSkinner2007p27" /> Тој активно учествувал во походот против ерес во Франција и ја придружувал војската на [[Петта крстоносна војна|Петтата крстоносна војна]] во Египет како легат на папата Хонориј III.<ref name="bios1212curzon"/><ref name="schofieldsSkinner2007p27"/> Починал за време на [[Опсада на Дамиета|Опсадата на Дамиета]] во 1219 година, и бил погребан во Дамиета.<ref name="Princes173"/> == Дела == Тој е автор на неколку дела, вклучувајќи и ''Summa'' посветена на прашањата на законот за канони и етика. Тој бил вмешан во работите на Универзитетот во Париз, среде забуната што произлегла од воведувањето на арапски преводи на Аристотел, по што напишал неколку рпреводи. == Наводи == <references responsive=""></references> == Библиографија == {{refbegin}} *{{Наведена книга|last1=Bellenger|first1=Dominic Aidan|last2=Fletcher|first2=Stella|title=Princes of the Church: A History of the English Cardinals|url=https://archive.org/details/princesofchurchh0000bell|publisher=Sutton|location=Stroud, UK|year=2001|isbn=0-7509-2630-9}} *[[Denifle]], Chartul. Univ. Paris, I (Paris, 1889), 72, 78 *De Wulf, Hist. of Medieval Phil., tr. Coffey (New York, 1909), 252. * {{Наведена книга|last1=Schofield|first1=Nicholas|last2=Skinner|first2=Gerard|title=The English Cardinals|url=https://archive.org/details/englishcardinals0000scho|publisher=Family Publications|location=Oxford|year=2007|isbn=978-1-871217-65-0}} {{refend}} [[Категорија:Христијани од Петтата крстоносна војна]] [[Категорија:Англиски кардинали]] [[Категорија:Починати во 1218 година]] [[Категорија:Родени во 1160-тите]] kci1gxs5d32lq92gmw55r7g0jvqckzk 5605458 5605457 2026-08-05T15:18:33Z Gurther 105215 5605458 wikitext text/x-wiki [[Податотека:William Hamilton (1751-1801) (attributed to) - Cardinal Robert de Curzon (d.1218) - 109118 - National Trust.jpg|мини|Портрет од Роберт де Керзон.]] '''Роберт Керзон''' ({{Langx|en|Robert of Courçon, de Curson, или Curzon}};<ref name="Princes173">{{Harvnb|Bellenger|Fletcher|2001}}, ''Princes of the Church'', p. 173.</ref> околу 1160/1170 - 1219) — [[Англичани|англиски]] [[кардинал]] на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]].<ref name="bios1212curzon">{{Наведена мрежна страница|last=Miranda|first=Salvador|title=Robert Curzon|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1212.htm#Curzon|work=The Cardinals of the Holy Roman Church|accessdate=14 June 2011|archive-date=2017-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102232322/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1212.htm#Curzon|url-status=dead}}</ref> == Животопис == Роден бил во Англија некое време помеѓу 1160 и 1170 година, член на едно англо-норманско семејство со потекло од селото Нотр-Дам-де-Корзон во [[Нормандија]].<ref>[https://doi.org/10.1093/ref:odnb/6956 Jane E. Sayers]</ref> По учењето во [[Оксфорд]], [[Париз]] и [[Рим]], тој станал канцелар на Универзитетот во Париз во 1211 година.<ref name="schofieldsSkinner2007p27">{{Harvnb|Schofield|Skinner|2007}}, ''The English Cardinals'', p. 27.</ref> Следната година, тој станал [[кардинал]] на Сан Стефано Ротондо.<ref name="bios1212curzon"/><ref name="schofieldsSkinner2007p27" /> Во 1213 година, тој бил назначен за папски легат за да проповеда за крстоносна војна, а во 1215 година бил поставен на чело на комисија за испитување на грешките што преовладувале на Универзитетот во Париз. Учествувал во папската конклава од 1216, која го избрала [[Папа Хонориј III|папата Хонориј III]].<ref name="bios1212curzon" /><ref name="schofieldsSkinner2007p27" /> Тој активно учествувал во походот против ерес во Франција и ја придружувал војската на [[Петта крстоносна војна|Петтата крстоносна војна]] во Египет како легат на папата Хонориј III.<ref name="bios1212curzon"/><ref name="schofieldsSkinner2007p27"/> Починал за време на [[Опсада на Дамиета|Опсадата на Дамиета]] во 1219 година, и бил погребан во Дамиета.<ref name="Princes173"/> == Дела == Тој е автор на неколку дела, вклучувајќи и ''Summa'' посветена на прашањата на законот за канони и етика. Тој бил вмешан во работите на Универзитетот во Париз, среде забуната што произлегла од воведувањето на арапски преводи на Аристотел, по што напишал неколку рпреводи. == Наводи == <references responsive=""></references> == Библиографија == {{refbegin}} *{{Наведена книга|last1=Bellenger|first1=Dominic Aidan|last2=Fletcher|first2=Stella|title=Princes of the Church: A History of the English Cardinals|url=https://archive.org/details/princesofchurchh0000bell|publisher=Sutton|location=Stroud, UK|year=2001|isbn=0-7509-2630-9}} *[[Denifle]], Chartul. Univ. Paris, I (Paris, 1889), 72, 78 *De Wulf, Hist. of Medieval Phil., tr. Coffey (New York, 1909), 252. * {{Наведена книга|last1=Schofield|first1=Nicholas|last2=Skinner|first2=Gerard|title=The English Cardinals|url=https://archive.org/details/englishcardinals0000scho|publisher=Family Publications|location=Oxford|year=2007|isbn=978-1-871217-65-0}} {{refend}} [[Категорија:Христијани од Петтата крстоносна војна]] [[Категорија:Англиски кардинали]] [[Категорија:Починати во 1218 година]] [[Категорија:Родени во 1160-тите]] pp62glwg1ywag0uezjmdqewraoq32a4 0 1220464 5605422 5602437 2026-08-05T13:13:57Z Gurther 105215 5605422 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Дон Карлос}} [[Податотека:Dom Carlos 1787.jpg|мини|Дел од Дон Карлос.]] '''Дон Карлос''' — историска [[трагедија]] во пет чина напишана од познатиот германски автор [[Фридрих Шилер]]. Ова дело било напишано помеѓу [[1783]] и [[1787]] година и за првпат било испечатено во [[Хамбург]] во [[1787]] година. Главен лик во трагедијата е Карлос, принц на [[Астуријци]]те и делото е напишано врз основа на вистински историски настани кои се случиле во шеснаесеттиот век за време на владеењето на шпанскиот крал Филип {{римски|2}}. Дон Карлос е една од најпознатите Шилерови драми. == Истакнати ликови во делото == * Филип {{римски|2}}, шпански крал * Елизабета од Валоа, негова жена * Дон Карлос, принц и син на Филип * Александар Фарнезе, принц на Парма * Клара Евгенија, тригодишно девојче * војвотката од Оливарез, прва дворска дама == Кратка содржина == [[Протагонист]], односно главен лик во делото е принцот Карлос од Астурија, син и наследник на кралот Филип {{римски|2}}, кој на крај завршува во затвор, а неговиот татко се жени со неговата вереница, француската принцеза Елизабет. Во драмата Карлос е прикажан како романтичен јунак и слободољубив бунтовник кој се буни против својот татко, како и против општеството. == Познати опери засновани на делото == * опера од [[Мајкл Коста]] - 1844 година * опера од [[Антонио Бацола]] - 1850 година * опера од [[Винченцо Мосцуза]] - 1862 година * најпозната е операта од [[Џузепе Верди]] - 1867 година [[Категорија:Германска книжевност]] skop1uhj29w0dxsddqjvqitoy6c5tgu 0 1222854 5605459 5602482 2026-08-05T15:18:56Z Gurther 105215 5605459 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Robert Siodmak headshot 1944.jpg|мини|Роберт Зиодмак во 1944 година.]] '''Роберт Зиодмак''' (роден на [[8 август]] [[1900|1900 година]] во [[Дрезден]], починал на [[10 март]] [[1973|1973 година]] во Локарно) бил [[Германија|германски]] [[филмски режисер]], [[сценарист]] и филмски продуцент. Во 1929 година го снимил филмот ''Луѓе во недела''. Тој избегал од [[Националсоцијализам|национал-социјалистичката диктатура]] во Германија и во 1940-ти години се истакнал, работел како режисер во [[Холивуд]] односно како режисер на [[Трилер (жанр)|трилер]] и [[Филм ноар|ноар]], како што се ''Спиралните скали'' и ''Одмаздници на подземниот свет'', кои се сметаат за класици на нивните [[жанр]]ови. == Награди == * 1947: Номинација за Оскар (најдобар режисер) за ''Одмаздници на подземјето'' * 1955: Златна мечка на Берлинскиот филмски фестивал за филмот ''Стаорци'' * 1958: Златно првенство ( најдобар фудбалски игран филм ) * 1958: Наградата на филмскиот фестивал во Карлови Вари (најдобар режисер) за Н''оќ, кога дојде ѓаволот'' * 1958: Цена на Сенатот на Берлин за филмовите Во т''екот на ноќта, кога дојде ѓаволот'' * 1958: Номинација за Оскар (најдобар странски филм) за Н''оќ, кога дојде ѓаволот'' == Надворешни врски == {{рв|Robert Siodmak}} *{{IMDb name|802563|Robert Siodmak}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зиодмак, Роберт}} [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1900 година]] [[Категорија:Германски режисери]] [[Категорија:Американски режисери]] ro6dgdk075et0cmfoq2whfdx0elc7v5 0 1232240 5605486 5256939 2026-08-05T15:53:37Z Bojan9Spasovski 91316 5605486 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Koča Popović.jpg|мини|Капа на главата на генералот [[Коча Поповиќ]]]] '''Титовка''' — име за војничка [[капа]] која ја носеле [[народноослободилачка војска на Југославија|партизаните]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.e-novine.com/feljton/31052-Sukob-pomolu.html |title = Sukob na pomolu |accessdate = 2019-10-25 |archive-date = 2019-10-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191024182853/http://www.e-novine.com/feljton/31052-Sukob-pomolu.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{Наведено списание |url = http://www.anthroserbia.org/Content/PDF/Articles/10_GEM_69_Stojkovi%C4%87_111-132.pdf |title = Од фурунџинице до пекаре |last = Стојковић |first = Драгана |journal = УДК 39:664.6(497.11)(091) |pages = 120 |access-date = 2019-10-25 |archive-date = 2018-04-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180415050820/http://www.anthroserbia.org/Content/PDF/Articles/10_GEM_69_Stojkovi%C4%87_111-132.pdf |url-status = dead }}</ref> а подоцна и [[Сојуз на пионири на Југославија|пионирите]] и припадниците на [[Југословенска народна армија|ЈНА]]. Добила име по југословенскиот претседател [[Јосип Броз Тито|Тито]]. Војничката била маслинесто зелена, додека пионерската била прво бела, а подоцна ја смениле во сина боја.<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://ucionicaistorije.wordpress.com/2012/11/29/%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D1%98%D0%B5-%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5-29-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80/ |title = Учионица историје}}</ref> На предниот дел од капата стоела [[Црвена Ѕвезда (симбол)|црвена ѕвезда]] (метална или зашиена од црвена тканина). == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Триглавка]] * [[Буденовка]] {{никулец}} [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Воени униформи]] [[Категорија:Капи]] 95pmgm5ptnuyl4kbhqmhha54ixpmcha 0 1234930 5605587 5581865 2026-08-06T08:08:04Z ~2026-43493-18 135676 jas gi napraviv izmenite bidejci e greska i ja sum ;restavnik na klubot i neka ne se mesa nikoj vo toa 5605587 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб| | clubname = МРК Куманово | full name = Машки Ракометен Клуб Куманово | short name = МРК Куманово | image = MRK Kumanovo.png | founded = | ground = [[Спортска сала Куманово]] | capacity = 5,000 | chairman = Даниел Трајчевски | manager = Александар Радосављевиќ | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2025/26 | position = 4 | colour1 = blue| | colour2 = white| pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=_whiteshoulders|pattern_ra1=_whiteshoulders|pattern_sh1=_white stripes| leftarm1=0050BC|body1=0050BC|rightarm1=0050BC|shorts1=0050BC|socks1=| pattern_la2=_blueborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_blueborder||pattern_sh2=_blue stripes| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''МРК Куманово''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Република Северна Македонија|Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. Во својата историја, Куманово има освоено една титула во [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], во премиерното издание во 1993 година. == Историја == MРК Куманово е првиот освојувач на [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], кога под името Шевро Куманово ја освоил титулата во [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] година. Во сезоната 1993/94 учествувал во [[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Купот на победниците на куповите]], каде што стигнал до осминафиналето, забележувајќи победи над бугарскиот Шоумен и кипарскиот Ларнакос Ларнака, пред да биде поразен од германскиот Бајер Дормаген. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]], Куманово завршил третопласиран во плеј-оф разигрувањето од Супер лигата со што обезбедил учество во [[ЕХФ куп]]от за следната сезона.<ref>{{наведени вести |title=HC Kumanovo |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |accessdate=22 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222212930/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото коло од ЕХФ купот, Куманово забележал двојна победа над бугарскиот клуб [[РК Добруџа|Добруџа]], но во второто коло го загубил двомечот од рускиот [[РК Сунгул Снежинск|Сунгул Снежинск]], и покрај победата од 27-26 на домашен терен.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=58B190FC8FD1B24E89506E5EF4C16ECC Вардар про помина, Куманово испадна] Утрински весник; 21 октомври 2012</ref> На почетокот на сезоната 2014/15, Куманово не ги исполнил роковите за трансформација во акционерско друштво со што испаднал од Супер лигата во Првата лига.<ref>[https://kumanovonews.mk/sport/rakometarite-na-kumanovo-nema-da-igraat-vo-super-liga Ракометарите на Куманово нема да играат во Супер Лига]Kumanovo News; 4 јуни 2014 </ref> По осум сезони во Првата лига, во сезоната 2021/22, Куманово го освоил петтото место во прволигашката конкуренција и успеал повторно да избори учество во Супер лигата, за сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]].<ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/rakometarite-na-kumanovo-se-plasiraa-vo-super-liga/ Ракометарите на Куманово се пласираа во Супер лига] kumanovskimuabeti.mk; 30 мај 2022</ref> ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2025–26'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|МКД}} Дарио Антевски * 12 {{знамеикона|CUB}} Адан Армандо Мартинез Калзадо * 16 {{знамеикона|MKD}} Григор Трајковски ;Леви крила *{{0}}4 {{знамеикона|MKD}} Иван Димитров *{{0}}7 {{знамеикона|MKD}} Ангел Арсовски *{{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Давид Цветковски]] ([[капитен|к]]) ;Десни крила *27 {{знамеикона|MKD}} Мартин Иванов *55 {{знамеикона|MKD}} Aлександар Стојков ;Пивоти *{{0}}5 {{знамеикона|MKD}} Христијан Вујичевски *{{0}}9 {{знамеикона|MKD}} Борјан Цековски {{Col-2}} ;Леви бекови *{{0}}2 {{знамеикона|MKD}} Давид Димевски * 10 {{знамеикона|MKD}} Тино Стојановски * 77 {{знамеикона|MKD}} Тоше Ончев * 17 {{знамеикона|EGY}} Омар Мамдух ;Средни бекови * 22 {{знамеикона|MKD}} Христијан Крстаноски * 11 {{знамеикона|МКД}} Иван Најдовски ;Десни бекови * 33 {{знамеикона|МКД}} Олег Јорданов * 30 {{знамеикона|EGY}} Кареем Мохамед * 3 {{знамеикона|МКД}} Владимир Мицевски {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|SRB}} Александар Радосављевиќ |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Миодраг Јовановски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Горан Чавејски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Стефан Стојковски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Илина Златановска |- | '''Доктор''' || {{знамеикона|МКД}} Драги Караџински |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Даниел Трајчевски |- |'''Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Мишко Николовски |- |'''Спортски Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Љубиша Димковски |- |'''Секретар''' |{{знамеикона|МКД}} Бобан Трајковски-Жике |- |'''Потпарол''' |{{знамеикона|МКД}} Бошко Тасиќ |- |'''Фотограф''' |{{знамеикона|МКД}} Тијана Додевска |- |'''Администратор''' |{{знамеикона|МКД}} Марија Томиќ |- |'''Официјален Преставник''' |{{знамеикона|МКД}} Михајло Пауновиќ |- |'''Официјален Преставник''' | {{знамеикона|МКД}} Перица Кузмановски |} ===Трансфери=== :''Трансфери за сезоната 2026–27'' {{Col-begin}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{Col-2}} ;[[File:Eo circle green arrow-up.svg|20px|link=]] Приклучување {{Col-2}} ;[[File:Eo circle red arrow-down.svg|20px|link=]] Напуштање {{Col-end}} == Успеси == === Национални === *'''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (1):''' [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] === Меѓународни === *'''[[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Куп на Победниците на Куповите]] :''' ::'''Осминафинале (1):''' 1993/94 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo РК Куманово на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] *https://www.facebook.com/mrkkumanovo?mibextid=ZbWKwL {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МРК Куманово}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракомет во Куманово]] 8lseex3pgxjo82sth36x741pz1szw04 5605590 5605587 2026-08-06T08:38:22Z Perica 1986 119678 Jas sum ovlasten prestavnik na klubot i jas imam pravo da menuvam 5605590 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб| | clubname = МРК Куманово | full name = Машки Ракометен Клуб Куманово | short name = МРК Куманово | image = MRK Kumanovo.png | founded = | ground = [[Спортска сала Куманово]] | capacity = 5,000 | chairman = Даниел Трајчевски | manager = Александар Радосављевиќ | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2026/27 | position = ? | colour1 = blue| | colour2 = white| pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=_whiteshoulders|pattern_ra1=_whiteshoulders|pattern_sh1=_white stripes| leftarm1=0050BC|body1=0050BC|rightarm1=0050BC|shorts1=0050BC|socks1=| pattern_la2=_blueborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_blueborder||pattern_sh2=_blue stripes| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''МРК Куманово''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Република Северна Македонија|Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. Во својата историја, Куманово има освоено една титула во [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], во премиерното издание во 1993 година. == Историја == MРК Куманово е првиот освојувач на [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], кога под името Шевро Куманово ја освоил титулата во [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] година. Во сезоната 1993/94 учествувал во [[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Купот на победниците на куповите]], каде што стигнал до осминафиналето, забележувајќи победи над бугарскиот Шоумен и кипарскиот Ларнакос Ларнака, пред да биде поразен од германскиот Бајер Дормаген. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]], Куманово завршил третопласиран во плеј-оф разигрувањето од Супер лигата со што обезбедил учество во [[ЕХФ куп]]от за следната сезона.<ref>{{наведени вести |title=HC Kumanovo |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |accessdate=22 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222212930/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото коло од ЕХФ купот, Куманово забележал двојна победа над бугарскиот клуб [[РК Добруџа|Добруџа]], но во второто коло го загубил двомечот од рускиот [[РК Сунгул Снежинск|Сунгул Снежинск]], и покрај победата од 27-26 на домашен терен.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=58B190FC8FD1B24E89506E5EF4C16ECC Вардар про помина, Куманово испадна] Утрински весник; 21 октомври 2012</ref> На почетокот на сезоната 2014/15, Куманово не ги исполнил роковите за трансформација во акционерско друштво со што испаднал од Супер лигата во Првата лига.<ref>[https://kumanovonews.mk/sport/rakometarite-na-kumanovo-nema-da-igraat-vo-super-liga Ракометарите на Куманово нема да играат во Супер Лига]Kumanovo News; 4 јуни 2014 </ref> По осум сезони во Првата лига, во сезоната 2021/22, Куманово го освоил петтото место во прволигашката конкуренција и успеал повторно да избори учество во Супер лигата, за сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]].<ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/rakometarite-na-kumanovo-se-plasiraa-vo-super-liga/ Ракометарите на Куманово се пласираа во Супер лига] kumanovskimuabeti.mk; 30 мај 2022</ref> ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2025–26'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|МКД}} Дарио Антевски * 12 {{знамеикона|MKD}} Григор Трајковски * 96 {{знамеикона|MKD}} Горан Чавејски ;Леви крила *{{0}}4 {{знамеикона|MKD}} Иван Димитров *{{0}} {{знамеикона|MKD}} Ангел Арсовски *{{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Давид Цветковски]] ([[капитен|к]]) ;Десни крила *7 {{знамеикона|MKD}} Наум Костов ;Пивоти *{{0}}5 {{знамеикона|MKD}} Христијан Вујичевски *{{0}}2 {{знамеикона|MKD}} Марко Трајковски * 15 {{знамеикона|MKD}} Матеј Новаковски {{Col-2}} ;Леви бекови * 10 {{знамеикона|MKD}} Тино Стојановски * 17 {{знамеикона|EGY}} Омар Мамдух ;Средни бекови * 6 {{знамеикона|MKD}}Филип Мечкароски * 3 {{знамеикона|МКД}} Владимир Мицевски * 94 {{знамеикона|EGY}} Хамза Мамдух Ибрахим ;Десни бекови * 30 {{знамеикона|EGY}} Кареем Мохамед * 27 {{знамеикона|МКД}} Бојан Гичев {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|SRB}} Александар Радосављевиќ |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Миодраг Јовановски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Горан Чавејски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Стефан Стојковски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Илина Златановска |- | '''Доктор''' || {{знамеикона|МКД}} Драги Караџински |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Даниел Трајчевски |- |'''Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Мишко Николовски |- |'''Спортски Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Љубиша Димковски |- |'''Секретар''' |{{знамеикона|МКД}} Бобан Трајковски-Жике |- |'''Потпарол''' |{{знамеикона|МКД}} Бошко Тасиќ |- |'''Фотограф''' |{{знамеикона|МКД}} Тијана Додевска |- |'''Администратор''' |{{знамеикона|МКД}} Марија Томиќ |- |'''Официјален Преставник''' |{{знамеикона|МКД}} Михајло Пауновиќ |- |'''Официјален Преставник''' | {{знамеикона|МКД}} Перица Кузмановски |} ===Трансфери=== :''Трансфери за сезоната 2026–27'' {{Col-begin}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{Col-2}} ;[[File:Eo circle green arrow-up.svg|20px|link=]] Приклучување {{Col-2}} ;[[File:Eo circle red arrow-down.svg|20px|link=]] Напуштање {{Col-end}} == Успеси == === Национални === *'''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (1):''' [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] === Меѓународни === *'''[[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Куп на Победниците на Куповите]] :''' ::'''Осминафинале (1):''' 1993/94 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo РК Куманово на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] *https://www.facebook.com/mrkkumanovo?mibextid=ZbWKwL {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МРК Куманово}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракомет во Куманово]] qdg3bw0s9mgek8kggqrh1ux905qpm3h 5605591 5605590 2026-08-06T08:40:25Z Perica 1986 119678 Ja imam pravo da menuvam ovlasten prestavnik sum na MRK Kumanovo 5605591 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб| | clubname = МРК Куманово | full name = Машки Ракометен Клуб Куманово | short name = МРК Куманово | image = MRK Kumanovo.png | founded = | ground = [[Спортска сала Куманово]] | capacity = 5,000 | chairman = Даниел Трајчевски | manager = Александар Радосављевиќ | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2026/27 | position = ? | colour1 = blue| | colour2 = white| pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=_whiteshoulders|pattern_ra1=_whiteshoulders|pattern_sh1=_white stripes| leftarm1=0050BC|body1=0050BC|rightarm1=0050BC|shorts1=0050BC|socks1=| pattern_la2=_blueborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_blueborder||pattern_sh2=_blue stripes| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''МРК Куманово''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Република Северна Македонија|Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. Во својата историја, Куманово има освоено една титула во [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], во премиерното издание во 1993 година. == Историја == MРК Куманово е првиот освојувач на [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], кога под името Шевро Куманово ја освоил титулата во [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] година. Во сезоната 1993/94 учествувал во [[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Купот на победниците на куповите]], каде што стигнал до осминафиналето, забележувајќи победи над бугарскиот Шоумен и кипарскиот Ларнакос Ларнака, пред да биде поразен од германскиот Бајер Дормаген. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]], Куманово завршил третопласиран во плеј-оф разигрувањето од Супер лигата со што обезбедил учество во [[ЕХФ куп]]от за следната сезона.<ref>{{наведени вести |title=HC Kumanovo |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |accessdate=22 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222212930/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото коло од ЕХФ купот, Куманово забележал двојна победа над бугарскиот клуб [[РК Добруџа|Добруџа]], но во второто коло го загубил двомечот од рускиот [[РК Сунгул Снежинск|Сунгул Снежинск]], и покрај победата од 27-26 на домашен терен.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=58B190FC8FD1B24E89506E5EF4C16ECC Вардар про помина, Куманово испадна] Утрински весник; 21 октомври 2012</ref> На почетокот на сезоната 2014/15, Куманово не ги исполнил роковите за трансформација во акционерско друштво со што испаднал од Супер лигата во Првата лига.<ref>[https://kumanovonews.mk/sport/rakometarite-na-kumanovo-nema-da-igraat-vo-super-liga Ракометарите на Куманово нема да играат во Супер Лига]Kumanovo News; 4 јуни 2014 </ref> По осум сезони во Првата лига, во сезоната 2021/22, Куманово го освоил петтото место во прволигашката конкуренција и успеал повторно да избори учество во Супер лигата, за сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]].<ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/rakometarite-na-kumanovo-se-plasiraa-vo-super-liga/ Ракометарите на Куманово се пласираа во Супер лига] kumanovskimuabeti.mk; 30 мај 2022</ref> ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2026–27'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|МКД}} Дарио Антевски * 12 {{знамеикона|MKD}} Григор Трајковски * 96 {{знамеикона|MKD}} Горан Чавејски ;Леви крила *{{0}}4 {{знамеикона|MKD}} Иван Димитров *{{0}} {{знамеикона|MKD}} Ангел Арсовски *{{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Давид Цветковски]] ([[капитен|к]]) ;Десни крила *7 {{знамеикона|MKD}} Наум Костов ;Пивоти *{{0}}5 {{знамеикона|MKD}} Христијан Вујичевски *{{0}}2 {{знамеикона|MKD}} Марко Трајковски * 15 {{знамеикона|MKD}} Матеј Новаковски {{Col-2}} ;Леви бекови * 10 {{знамеикона|MKD}} Тино Стојановски * 17 {{знамеикона|EGY}} Омар Мамдух ;Средни бекови * 6 {{знамеикона|MKD}}Филип Мечкароски * 3 {{знамеикона|МКД}} Владимир Мицевски * 94 {{знамеикона|EGY}} Хамза Мамдух Ибрахим ;Десни бекови * 30 {{знамеикона|EGY}} Кареем Мохамед * 27 {{знамеикона|МКД}} Бојан Гичев {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|SRB}} Александар Радосављевиќ |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Миодраг Јовановски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Горан Чавејски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Стефан Стојковски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Илина Златановска |- | '''Доктор''' || {{знамеикона|МКД}} Драги Караџински |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Даниел Трајчевски |- |'''Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Мишко Николовски |- |'''Спортски Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Љубиша Димковски |- |'''Секретар''' |{{знамеикона|МКД}} Бобан Трајковски-Жике |- |'''Потпарол''' |{{знамеикона|МКД}} Бошко Тасиќ |- |'''Фотограф''' |{{знамеикона|МКД}} Тијана Додевска |- |'''Администратор''' |{{знамеикона|МКД}} Марија Томиќ |- |'''Официјален Преставник''' |{{знамеикона|МКД}} Михајло Пауновиќ |- |'''Официјален Преставник''' | {{знамеикона|МКД}} Перица Кузмановски |} ===Трансфери=== :''Трансфери за сезоната 2026–27'' {{Col-begin}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{flagicon|}}{{Col-2}} ;[[File:Eo circle green arrow-up.svg|20px|link=]] Приклучување {{Col-2}} ;[[File:Eo circle red arrow-down.svg|20px|link=]] Напуштање {{Col-end}} == Успеси == === Национални === *'''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (1):''' [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] === Меѓународни === *'''[[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Куп на Победниците на Куповите]] :''' ::'''Осминафинале (1):''' 1993/94 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo РК Куманово на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] *https://www.facebook.com/mrkkumanovo?mibextid=ZbWKwL {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МРК Куманово}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракомет во Куманово]] 441jukyuztighyjlo084b17gorkngdo 0 1236243 5605431 5602445 2026-08-05T13:24:12Z Gurther 105215 5605431 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|honorific-prefix=[[Потполковник]]|occupation=Воен офицер, јавен службеник и дипломат|successor4=Вилијам Данк|birth_date={{birth date|1892|05|22|df=yes}}|birth_place=[[Кингстон, Викторија (Австралија)]]|death_date={{death date and age|1958|01|24|1892|05|22|df=yes}}|death_place=[[Сиднеј]], [[Нов Јужен Велс]]|nationality=[[Австралија|Австралиец]]|spouse=Мјуриел Дејзи Мекдауел|alma_mater=[[Универзитет Мелбурн]] <small>(додипломец во право)</small><br/>[[Кралски Воен Колеџ Дантрун]]|awards=[[Орден на Редот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи]] <!--Воена служба-->|term_end4=21 јуни 1945|nickname="Ходи"|allegiance=Австралија|branch=[[Австралиска армија]]|serviceyears=1911–1934|rank=Потполковник|unit=|commands=|battles=[[Прва светска војна]]|predecessor4=Џон Хенри Старлинг|term_start4=19 ноември 1935|name=Вилијам Хоџсон|term_start2=1949|image=William Roy Hodgson 1945.jpg|alt=|office=Австралиски висок комисионер во Јужна Африка|term_start=1952|term_end=1957|predecessor=Џон Квин (В.Д.)|successor=Хју Гилкрист (В.Д.)|office2=Австралиски амбасадор во Јапонија|term_end2=1952|office4=Секретар на Одделот за Надворешни работи (1921–70)|predecessor2=Патрик Шо|successor2=Едвард Роналд Вокер|ambassador_from3=Австралиски|country3=Франција|term_start3=1945|term_end3=1949|predecessor3=|successor3=Кит Офисер|mawards=[[Ред на Британската Империја|Орден на редот на Британската Империја]]<br/>[[Споменет во испраќање]]<br/>[[Воен крст 1914–1918 (Франција)|Воен крст]] (Франција)}} [[Податотека:William Roy Hodgson 1945.jpg|мини|Вилијам Рој Хоџсон 1945 година]] Потполковник '''Вилијам Рој Хоџсон''' (22 мај 1998 - 24 јануари 1958) - поранешен австралиски војник, јавен службеник и дипломат. Неговите значајни достигнувања биле вклучени во формирањето на [[Генерално собрание на ООН|Генералното собрание]] на [[Генерално собрание на ООН|Обединетите нации]] и претставувањето на Австралија на меѓународно ниво на многу дипломатски конференции за време на Втората светска војна и член на комитетот за составување на [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права на ООН]] . == Заднина == Роден на 22 мај 1892 година во Кингстон, Викторија, Вилијам Хоџсон се школувал на Факултетот за рудници, Баларат и, како член на првичната класа од 1911 година, на Кралскиот воен колеџ, Дантрон, австралиска територијална престолнина.<ref>{{Наведување|url=http://adb.anu.edu.au/biography/hodgson-william-roy-6695|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906133425/http://adb.anu.edu.au/biography/hodgson-william-roy-6695|archivedate=6 септември 2014|title=Hodgson, William Roy (1892–1958)|first=Alan|last=Watt|author-link=Alan Watt (diplomat)|journal=Australian Dictionary of Biography|publisher=Australian National University}}</ref> Дипломирал во 1914 година, бил назначен во Првата австралиска империјална сила и бил испратен во Египет пред да се бори во [[Галиполска операција|галиполската операција]]. Тој бил ранет од турски снајперист и се верувало дека бил мртов. Тој се вратил во Австралија во 1917 година откако бил награден со Воениот крст врачен на рака. Тој се оженил со Мјуриел Дејзи Мекдауел на 18 октомври 1919 година во Христовата Црква, Саут Јара, Мелбурн. Тој бил приврзан кон Генералштабот на АМФ, воен штаб, во Мелбурн во 1918 година и станал шеф на воената разузнавачка служба во 1925 година. Тој беше промовиран на големо на 1 јануари 1926 година. Во слободното време, Хоџсон се стекнал со квалификации во сметководство и студирал право на Универзитетот во Мелбурн, а дипломирал станувајќи додипломец во право во 1929 година. Таа година тој бил преместен за шест месеци во Комисијата за развој и миграција. Тој поднесол оставка од службата за одбранбени сили во 1934 година и добил почесен чин на потполковник, продолжувајќи ја својата вмешаност во воената разузнавачка служба до 1936 година. Во 1934 година тој станал помошник секретар кој го надгледувал огранокот на Одделот на премиерот, кој се занимавал со надворешни работи.<ref name="NAA CP 80">{{Наведување|title=CP 80: Lieutenant Colonel William Roy HODGSON CMG, OBE|url=http://naa12.naa.gov.au/scripts/SearchOld.asp?Number=CP+80|publisher=National Archives of Australia|access-date=26 јануари 2020|archive-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314024610/https://naa12.naa.gov.au/scripts/DumpSession.asp?C=Initialise.inc&S=Open%20P_RECORDSEARCH_SERVICE%20SQLSERVER_ODBC&E=&#91;Microsoft&#93;&#91;ODBC+Driver+17+for+SQL+Server&#93;&#91;SQL+Server&#93;Incorrect+syntax+near+'207.241'.|url-status=dead}}</ref> Во 1935 година Хоџсон бил поставен за секретар на Одделот за надворешни работи . Како советник за надворешни работи, тој присуствувал на Империјалната конференција во 1937 година во Лондон. До моментот на оставката како шеф на одделот во 1945 година, тој значително придонел за развој на професионална дипломатска служба. == Дипломатија и вклученост на Обединетите нации == Во 1945 година, Хоџсон беил вршител на должноста Врховен комесар во Канада, а потоа беше назначен за амбасадор во Франција. Во таа година, тој исто така присуствувал на Конференцијата на ООН за меѓународна организација во Сан Франциско и бил водач на австралиската делегација во подготвителната комисија на ООН во Лондон. Тој исто така бил австралиски делегат на првото Генерално собрание, што било одржано во Лондон во 1945-46 година, и австралиски претставник во Советот за безбедност и Комисијата за човекови права. Тој исто така бил австралиски делегат на Париските мировни договори, 1947 година . Во 1946 година ООН ја основал Комисијата за човекови права, а полковникот Хоџсон дал значаен придонес. [[Еленор Рузвелт|Елеонор Рузвелт ја]] презела улогата на претседател на Комисијата и ја презеде задачата да подготви Универзална декларација за човекови права, при што Хоџсон беил вклучен во овој комитет. Тој бил особено заинтересиран за спроведување на човековите права и се залагал за меѓународен трибунал за поднесување поплаки. Како алтернатива, Хоџсон предложил декларацијата да биде правно извршна,<ref>{{Наведување|url=http://www.racismnoway.com.au/teaching-resources/factsheets/43.html|title=Fact sheets: William Hodgson CMG OBE (1892– 1958)|publisher=NSW Government|journal=Racism. No Way: Anti-racism education for Australian schools|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140127150059/http://www.racismnoway.com.au/teaching-resources/factsheets/43.html|archivedate=27 јануари 2014}}</ref> што не било приоритет за другите членови на комитетот. Во 1947 година, Хоџсон беше назначен за шеф на австралиската мисија во ООН во Њујорк и исто така ја претставувал Австралија во Комисијата за атомска енергија на Обединетите нации . И во 1948 година бил претставник во Комисијата на ООН за Балканот, како и претставник на Економско-социјалниот совет и делегат на Генералното собрание на ООН. Тој продолжил да работи на комисии и делегации сè до неговото назначување за шеф на австралиската мисија во Јапонија и како британски претставник на Комонвелтот во [[Окупација на Јапонија|Сојузничкиот совет за Јапонија]] . Во 1949 година тој беше назначен за Висок комесар во Јужна Африка и останал таму до 1956 година, враќајќи се во Австралија за да се пензионира во 1957 година. Хоџсон беше назначен за [[Ред на Британската Империја|Офицер во Орденот на Британската Империја]] во 1934 година и Орденот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи во 1951 година. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * {{Наведување|title=UN List of Universal Declaration of Human Rights Drafters|url=https://www.un.org/en/documents/udhr/drafters.shtml}} * {{Наведување|title=UN Library Entry|url=https://www.un.org/depts/dhl/udhr/members_whodg.shtml}} * {{Наведување|title=Civil Liberties Australia Biography|url=http://www.cla.asn.au/News/dead-to-rights-how-an/}} [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Родени во 1892 година]] 48l8h3dnyigh0pak3yoi1rq59flvc7d 0 1238751 5605478 5602616 2026-08-05T15:35:52Z Gurther 105215 5605478 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = Вештерот | image = Witcher.png | native_name = The Witcher | genre = {{Plainlist| * [[Фантастика]] * [[Драмска серија|Драма]] * [[Авантура (жанр)|Авантура]] * [[Акција (жанр)|Акција]] }} | based_on = ''[[Вештерот (сага)|Вештерот]]'' од [[Анджеј Сапковски]] | creator = [[Лорен Шмидт Хисрич]] | writer = | starring = {{Plainlist| <!--Main cast order is according to original broadcasting credits (the pilot episode). Do NOT rearrange cast order, per MOS:TVCAST. In addition, new starring cast members will be at the bottom of the list.--> * [[Хенри Кавил]] * [[Фреја Алан]] * [[Ајмен Фарен]] * [[Ања Чалотра]] * [[Џои Бејти]] * [[Мјуана Буринг]] * [[Ројс Пирсон]] * [[Мими Ндивени]] * Вилсон Раџу-Пуџалте * [[Ана Шејфер]] * [[Махеш Џаду]] <!--Main cast order is according to original broadcasting credits (the pilot episode). Do NOT rearrange cast order, per MOS:TVCAST. In addition, new starring cast members will be at the bottom of the list.--> }} | composer = {{Plainlist| * [[Соња Белоусова]] * [[Џина Остинели]] }} | director = | language = англиски | num_seasons = 4 | num_episodes = 32 | executive_producer = {{Plainlist| * [[Шон Даниел]]<ref name="deadline">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2017/05/netflix-to-produce-the-witcher-tv-series-1202095582/|title=Netflix To Produce 'The Witcher' TV Series|last=Lodderhose|first=Diana|website=Deadline Hollywood|date=17 мај 2017|accessdate=21 април 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190228024943/https://deadline.com/2017/05/netflix-to-produce-the-witcher-tv-series-1202095582/|archivedate=28 февруари 2019|url-status=}}</ref> * Џејсон Браун<ref name="deadline" /> * [[Томаш Багински]]<ref name="deadline" /> * Јарослав Савко<ref name="deadline" /> * [[Лорен Шмидт Хисрич]] * [[Алик Сахаров]] }} | producer = {{Plainlist| * [[Мајк Островски]] }} | editor = {{Plainlist| * Лијана Дел Гиудиче * Ник Артурс * Жан-Даниел Фернадез-Кундез * Ксевиер Расел }} | cinematography = {{Plainlist| * Жан-Филип Госар * Гевин Струтерс }} | camera = [[Снимање со една камера|Единечна камера]] | picture_format = {{Plainlist| * [[4К резолуција|4К]] ([[Телевизија со ултра висока резолуција|Ултра HD]]) * [[Видео со високо динамичен опсег|Високо динамичен опсег]] }} | audio_format = [[Просторен звук 5.1]] | opentheme = | country = {{Plainlist| * [[САД|Соединетите Држави]] * [[Полска]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ign.com/articles/2017/05/17/netflix-to-produce-the-witcher-tv-series|title=Netflix to Produce The Witcher TV Series|last=Skrebels|first=Joe|date=17 мај 2017|website=[[IGN]]|accessdate=14 март 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923235046/https://www.ign.com/articles/2017/05/17/netflix-to-produce-the-witcher-tv-series|archive-date=23 септември 2019|url-status=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/PlatigeImage/status/864787632991219712|title=We started production of the series based on "The Witcher" in coop. with @NetflixUS and SeanDanielCompany|date=17 мај 2017|website=[[Twitter]]|accessdate=14 март 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517155148/https://twitter.com/PlatigeImage/status/864787632991219712|archive-date=17 мај 2017|url-status=}}</ref> }} | runtime = 47 — 67 минути | company = {{Plainlist| * Sean Daniel Company<ref name="deadline" /><ref name="FNMWitcher" /> * [[Stillking Films]]<ref name="FNMWitcher">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/slovakia-news/item/117651-slovak-tax-incentives-lure-british-and-us-tv-series-to-shoot-in-slovakia|title=Slovak Tax Incentives Lure British and US TV Series to Shoot in Slovakia|last=Točíková Vojteková|first=Zuzana|website=Filmneweurope|date=21 февруари 2019|accessdate=22 април 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190221154212/https://www.filmneweurope.com/news/slovakia-news/item/117651-slovak-tax-incentives-lure-british-and-us-tv-series-to-shoot-in-slovakia|archivedate=21 февруари 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=The Witcher |url=http://www.stillking.com/films/the-witcher |website=stillking.com |accessdate=22 април 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051139/http://www.stillking.com/films/the-witcher |archive-date=2 јануари 2019 |url-status=}}</ref> * [[Platige Image]]<ref name="deadline" /><ref name="FNMWitcher" /> * One of Us<ref>{{Наведена мрежна страница |title=The Witcher |url=https://www.weacceptyou.com/in-production#/the-witcher/ |website=weacceptyou.com |accessdate=22 април 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429162928/https://www.weacceptyou.com/in-production/#/the-witcher/ |archive-date=29 април 2019 |url-status=}}</ref> * [[Cinesite]]<ref>{{Наведена мрежна страница |title=The Witcher |url=https://www.cinesite.com/the-witcher/ |website=Cinesite |accessdate=22 април 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322225214/https://www.cinesite.com/the-witcher/ |archive-date=22 март 2019 |url-status=}}</ref> }} | network = Нетфликс | distributor = [[Netflix|Нетфликс]] | first_aired = {{Start date|df=yes|2019|12|20}} | last_aired = до денес | website = https://www.netflix.com/title/80189685 }} '''''Вештерот''''' — [[Фантастика|фантастична]] [[драмска серија]] од [[САД|Соединетите Американски Држави]], продуцирана од Лорен Шмидт Хисрич. Заснована на [[Вештерот (сага)|истоимената книжевна серија]] од полскиот автор [[Анджеј Сапковски]]. Поставена на измислена, средовековно инспирирана земја позната како „Континентот“, Вештерот како серија ја истражува легендата на [[Гералт од Ривија]] и принцезата Цири, кои се поврзани од судбината еден со друг.<ref>{{Наведена книга |last=Сапковски |first=Анджеј |title= Дамата од езерото |isbn=978-0-316-27383-1 |edition=Прво во Соединетите Држави |location=Њујорк |oclc=967791252|date=14 март 2017 }}</ref> Главни глумци се [[Хенри Кавил]], [[Фреја Алан]] и Ања Чалотра. Емисијата првично ги следи трите главни ликови во различни периоди од времето, истражувајќи формативни случки кои ги обликувале нивните ликови, пред на крајот да се спојат во еден временски тек. Првата сезона, која содржи осум епизоди, била пуштена на [[Netflix|Нетфликс]] во целост на 20 декември 2019 г. Заснована е на ''[[Последната желба (книга)|Последната желба]]'' и ''[[Меч на судбината]]'', кои се збирки на [[расказ]]и кои претходат на главната сага „Вештерот“. Пред првата сезона да биде пуштена, Нетфликс најавил втора сезона со 8 епизоди, која ќе биде објавена во 2021; снимањето според распоредот започнува во [[Лондон]] на почетокот на 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://variety.com/2019/tv/news/the-witcher-renewed-season-2-netflix-1203403503/ |title='The Witcher' Renewed for Season 2 at Netflix Ahead of Series Premiere |date=26 декември 2019 |website=Variety (magazine) |access-date=22 април 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113172541/https://variety.com/2019/tv/news/the-witcher-renewed-season-2-netflix-1203403503/ |archive-date=13 ноември 2019 |url-status=}}</ref> ==Глумци и ликови== {{Поврзано|Список на ликови во серијата Вештерот}} ===Главни=== <!--Main cast order is according to original broadcasting credits (the pilot episode). Do NOT rearrange cast order, per MOS:TVCAST. In addition, new starring cast members will be at the bottom of the list.--> * [[Хенри Кавил]] како [[Гералт од Ривија]], волшебно развиен убиец на чудовишта познат како „Вештерот“. Цинтриската принцеза Цири е неговата судбина.<!-- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8--> * [[Фреја Алан]] како [[Список на ликови во серијата Вештерот|Цирила „Цири“]], престолонаследничка на Цинтра, внука на кралицата Каланте и ќерка на Павета, која поседува волшебни моќи. Таа со Гералт е судбински поврзана пред нејзиното раѓање.<!-- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8--> * [[Ајмон Фарен]] како [[Список на ликови во серијалот Вештерот#Кејхир Маур Дифрин еп Калач|Кахир Мавр Дифрин еп Кеалах]], нилфгардски воен командант што го предводува упадот врз Цинтра и ја гони Цирила.<!-- 1, 2, 4, 5, 6, 8--> * [[Ања Чалотра]] како [[Список на ликови во серијалот Вештерот#Јенефер од Венгенберг|Јенефер од Венгенберг]], волшебничка со четвртина виленичко потекло, чии патишта во неколку пригоди се вкрстуваат со оние на Гералт поради фрлено волшепство.<!-- 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8--> * [[Џои Бејти]] како [[Список на ликови во серијалот Вештерот#Јаскер (Данделајн)|Јаскиер]], поет ([[бард]]) што патува. Се спријателува со Гералт и го придружува по неговиот пат.<!-- 2, 4, 5, 6--> * [[Мијана Буринг]] како Тисаја де Врис, ментор на Јенефер и [[ректор]]ка на Аретуза, академија за обука на женски волшебници.<!-- 2, 3, 5, 7, 8--> * [[Ројс Пирсон]] како Истред, вешт волшебник и историчар што се спријателил со Јенефер во Аретуза.<!-- 2, 3, 7--> * [[Мими Ндивени]] како Фрингила Виго, волшебничка што била обучувана заедно со Јенефер. Таа на крајот го предводува нилфгардскиот упад заедно со Кахир.<!-- 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8--> * Вилсон Раџу Пуџалте како Дара, момче бегалец што се спријателува со Цирила по Колежот на Цинтра.<!-- 2, 3, 4, 5, 6--> * [[Ана Шејфер]] како [[Список на ликови во серијалот Вештерот#Трис Мериголд|Трис Мериголд]], волшебничка, дворски маѓепсник на Темерија и советник на кралот Фолтест.<!-- 3, 7, 8--> * [[Махиш Џаду]] as [[Список на ликови во серијалот Вештерот#Вилгефорц|Вилгефорц од Рогевин]], харизматичен волшебник што ги собира северните волшебници за да го запре упадот на нилфгардската војска во Соден.<!-- 7, 8--> ===Споредни=== * [[Џоди Меј]] како кралицата Каланте, владетелка на кралството Цинтра и баба на принцезата Цирила. * [[Адам Леви (глумец)|Адам Леви]] како Мишовур, дворскиот [[Друиди|друид]] на Цинтра и советник на кралицата Каланте. * [[Бјорн Хлинур Харалдсон]] како Ејст Турсеах, сопруг на кралицата Каланте и очув-дедо на Цирила. * [[Ларс Микелсен]] како Стрегобор, волшебник што престојува во градот Блавикен и ректор на Бан Ард, академијата за машки волшебници. * [[Ема Еплтон]] како Ренфри од Крејден, принцеза што станала бандит со прекар „Сврачка“, која предводува банда арамии и има тешко негодување кон Стрегобор. * [[Маќеј Мусиал]] како сер Лазло, цинтриски витез задолжен да ја заштитува Цирила. * Тоби Бамтефа како сер Данек, цинтриски командант на кралската гарда на Каланте. * Терика Вилсон Рид како Сабрина Глевисиг, волшебничка обучена заедно со Јенефер. * [[Шон Дули]] како кралот Фолтест, кралот на Темерија, чија [[инцест]]на врска со неговата сестра створила ќерка. * Теренс Мејнард како Арториус Виго, дворски волшебник од Тусан и вујко на Фрингила. * Џудит Фекет како Ванел од Бриж, волшебничка и една од волшебничките што се бореле во Битката кај ридот Соден. * [[Џозет Сајмон]] како Ејтн, кралица на [[дријади]]те (шумски нимфи) од Брокилонската Шума. * Нора Трокен како дријадски генерал. * [[Ана-Луис Плоуман]] како Зола, сопругата на Јурга, која ѝ нуди на Цирила засолниште во нејзиниот селски дом во Соден. ===Позначајни гости=== {{div col}} * [[Миа Мекена-Брус]] како Марилка, ќерка на градскиот старешина во Блавикен. * [[Амит Шах (глумец)|Амит Шах]] како Торк, силван ("рогат ѓавол") кој работи за Филавандрел. * [[Џулијан Рајнд-Тут]] како Гилтајн, волшебно лице од Аретуза што ги прави учените да бидат во нивната совршена физичка форма откако ќе дипломираат. * Гаја Мондадори како принцезата Павета, ќерка на кралицата Каланте и мајка на Цири. * [[Барт Едвардс]] како Урчен (Еж) од Ерленвалд/Дуни, витез зафатен со клетва што го преобликува во човек [[еж]] до полноќ, љубовник на Павета, верен по заклетва. * [[Марцин Чарник]] како волшебник под наем, [[атентатор]] пратен да ја убие кралицата Калис и нејзината ќерка новороденче. * [[Лукас Енгландер]] како Хиреадан, виленички исцелител од реданскиот град Ринде. * [[Џордан Рензо]] како Ејк од Денесли, доблестен витез. * [[Рон Кук]] како Борш Трите Чавки, човек што всушност е златниот [[змеј]] Вилентретенмерт. * [[Ела-Рае Смит]] како Фола, млада волшебничка во Аретуза. * [[Френсис Меги]] како Јурга, патувачки трговец во Соден, спасен од чудовишта од страна на Гералт. * [[Фрида Густавсон]] како Ма/Висена, мајка на [[Гералт од Ривија]]. {{div col end}} ==Епизоди== Првата сезона е заснована на ''[[Последната желба (книга)|Последната желба]]'' и ''[[Меч на судбината]]''. {| class="wikitable" |- !width="20" style="background:#515357; color:white;"|Број !width="200" style="background:#515357; color:white;"|Наслов !width="120" style="background:#515357; color:white;"|Режирана од !width="200" style="background:#515357; color:white;"|Напишана од !width="120" style="background:#515357; color:white;"|Првично емитување |- |align=center|1 |align=center|„Крајниот почеток“ |align=center|[[Алик Сахаров]] |align=center|[[Лорен Шмидт Хисрич]] |align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- |colspan=5|По борбата на [[Гералт од Ривија]] со една кикимора во 1231 година, тој влегува во градот Блавикен и ја запознава Ренфри, проколната принцеза што станала бандит и е гонета од волшебникот Стрегобор, кој мисли дека таа е злобна поради нејзиното раѓање за време на затемнување на Сонцето. Стрегобор го наведол Гералт во неговото скривалиште за да го најми за да ја убие Ренфри, но Гералт одбива. Ренфри подоцна му нуди против-предлог на Гералт, но тој одбива со ултиматум: замини или умри. Таа го лажира договорот, но откако се буди следното утро, Гералт сфаќа дека Ренфри нема да запре сè додека Стрегобор е мртов, и тој брза да ја запре. Откако ги убил нејзините луѓе, тој се бори и смртно ја ранува Ренфри, и со нејзините последни зборови му кажува за девојка во шумата која е неговота судбина засекогаш. Стрегобор пристигнува за да го земе телото на Ренфри за аутопсија. Кога Гералт се противи, граѓаните го присилуваат да замине, поттикнати од Стрегобор. Во 1263, кралството Цинтра е освоено од јужниот сосед Нилфгард, и принцезата Цирила, позната како Цири, е испратена далеку од нејзината баба, кралицата Каланте, да избега и да го најде Гералт. Цирила е фатена од нилфгардскиот офицер Кафир, но глетката од запалениот град и замок ги активира нејзините моќи, овозможувајќи ѝ да избега. |- |colspan=5|Заснована на „Помалото зло“ од ''Последната желба''.<ref name="gamespot">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gamespot.com/gallery/the-witcher-books-reading-order-and-which-stories-/2900-3331/|title=The Witcher Books: Reading Order And Which Stories Inspired The Netflix Show|work=Gamespot|first=Michael|last=Rougeau|date=23 декември 2019|accessdate=27 април 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226231028/https://www.gamespot.com/gallery/the-witcher-books-reading-order-and-which-stories-/2900-3331/|archive-date=26 декември 2019|url-status=}}</ref> |- | style="background:#eee" align=center|2 | style="background:#eee" align=center|„Четири марки“ | style="background:#eee" align=center|Алик Сахаров | style="background:#eee" align=center|Џени Клајн | style="background:#eee" align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- | style="background:#eee" colspan=5|Во 1206, грбавата Јенефер од Венгерберг од Аедирн е продадена на Тисаја де Врис од страна на нејзиниот татко. Таа е однесена во Аретуза за обука за магија, но наидува на потешкотии во нејзината пракса. Таа се спријателува со Истред, дури откривајќи го нејзиното четвртина виленичко потекло, причината за нејзиниот деформитет. Непознато за нив, Тисаја и Стрегобор ги користеле Јенефер и Истред да се шпионираат еден со друг. Подоцна, Јенефер просведочила за тоа како Тисаја претвора три студентки во јагули за да служат како спроводници снабдувајќи ја Аретуза со волшебна моќ. Во 1240, [[Гералт од Ривија|Гералт]] е најмен да истражува кражби на жито во Посада и е придружуван од Јаскиер поетот. Тие наидуваат на еден силван по име Торк, потоа се онесвестени и однесени во планинска пештера. Таму, Гералт го запознава Филавандрел, виленичкиот крал и го тера да го предводи неговиот народ во подобри земји откако биле протерани од луѓето. Наместо да ги убие, Филавандрел ги ослободува Гералт и Јаскиер, трогнат од зборовите на првиот. Во 1263, Цирила го пресретнува Дара, момче од шумата, кој ја води нејзе во бегалски логор. Дара се враќа за да ја спаси неа додека кампот е нападнат од силите на Кахир, и таа подоцна сфаќа дека Дара е виленик. |- |style="background:#eee" colspan=5|Заснована на „Работ на светот“ од ''Последната желба''.<ref name="gamespot"/> |- |align=center|3 |align=center|„Предавничка месечина“ |align=center|[[Алекс Гарсија Лопес]] |align=center|[[Бо ДеМајо]] |align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- |colspan=5|Во 1210 година, Јенефер и Истред стануваат љубовници додека ја привршуваат нивната обука. Додека Јенефер има можност да го преобрази нејзиното тело во нејзината идеална замисла за време на нејзиното матурирање, Братството на волшебниците разговара за поставувањето на нивните новостекнати матуранти во нивните соодветни кралства. Но низ Стрегоборовата шема, Јенефер е назначена во Нилфгард наместо во посакуваниот Аедирн поради нејзината виленичка крв. Сфаќајќи што се случило, Јенефер налутено раскинува со Истред, знаејќи дека само тој можел да му каже на Стрегобор за нејзината крв. Откако го пропуштила матурирањето, Јенефер минува низ болна преобразба за да биде убава по цена на нејзината плодност. Во својот нов изглед, Јенефер го заведува аедирнскиот крал Вирфурил за да ја земе како советник, праќајќи ја Фрингила во Нилфгард. Во 1243 година, [[Гералт од Ривија|Гералт]] влегува во кралството Темерија за да истражи едно чудовиште, помогнат од Трис Мериголд, волшебничката советник на кралот Фолтест. Тој го идентификува чудовиштето како стрига, суштевство родено од клетва за која подоцна дознава дека е фрлена од дворјанинот Острит кој дознал за [[инцест]]ната афера меѓу Фолтест и неговата сестра, принцезата Ада. Користејќи го Острит како мамка, Гералт се бори да ја задржи стригата дозори, со што ја поништува клетвата. Во 1263 година, Цирила, во состојба на транс, влегува во густа шума додека Дара ја следи за да ѝ помогне. |- |colspan=5|Заснована на „Вештерот“ од ''Последната желба''.<ref name="gamespot"/> |- | style="background:#eee" align=center|4 | style="background:#eee" align=center|„На банкети, копилиња и погреби“ | style="background:#eee" align=center|Алекс Гарсија Лопес | style="background:#eee" align=center|Деклан де Бара | style="background:#eee" align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- | style="background:#eee" colspan=5|Во 1240 година, откако служела во Аедирн 30 години, Јенефер ја придружува кралицата Калис од Лирија кога тие се заседнати од еден атентатор. Атентаторот ги следи нив низ повеќе портали, убивајќи ја Калис. Иако Јенефер бега со Калисовата новородена ќерка, бебето убива од фрлена кама. Во 1249 година, Гералт го придружува Јаскиер на свршувачката вечера на принцезата Павета, ќерката на кралицата Каланте. Урчеон од Ерленвалд (наречен и како Дуни) го прекинува барањето на Паветовата рака преку Законот на ненадејноста, затоа што го спасил нејзиниот татко години порано. Урчеон страда од клетва која го преобразува него во ежолико суштевство. И покрај прифаќањето од Павета, Каланте одбива и настанува турканица. Кога Каланте се обидела да го убие Урчеон, Павета ја активира својата моќ, испуштајќи вител сè додека Гералт и Мишовур не интервенираат. Сакајќи ќерка ѝ да биде среќна, Каланте ги венча Дуни и Павета, што ја прекинува клетвата на Дуни. Дуни, благодарен на Гералтовата помош, инсистира тој да биде награден, па Гералт на шега се повикува на Законот на ненадејноста за нешто што Дуни го има но сè уште не го знае. Толпата веднаш разбира дека Павета е бремена со детето на Дуни. Во 1263 година, силите на Нилфгард ја продолжуваат нивната потера по Цирила, со Мишовур како нивен затвореник. Во меѓувреме Цири и Дара наидуваат на кралицата Ејтен и нејзините дријади во Брокилонската Шума, додека Кахир и Фрингила трагаат по местоположбата на Цири. |- |style="background:#eee" colspan=5|Засновано на „Прашање на цена“ од ''Последната желба'', и „Меч на судбината“ од ''Меч на судбината''.<ref name="gamespot"/> |- |align=center|5 |align=center|„Потиснати апетити“ |align=center|Шарлот Брандсторм |align=center|Снеа Курс |align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- |colspan=5|Седум години по свршувачката на Павета, во 1256 година, Гералт и Јаскиер пронаоѓаат дух и случајно го ослободуваат. Првично, се чини дека Јаскиер е господарот на духот но тогаш тој станува сериозно болен. Гералт бара помош од најблискиот исцелител, виленикот Хиреадан, но бидејќи им е потребен маѓепсник за да го излечи Јаскиер, Хиреадан неволно ги наведува кај Јенефер. Иако Јенефер го лечи Јаскиер, нејзиниот ппан е да го искористи него за да го фати духот за да ѝ ја исполни желбата за повторно да биде плодна. Откако Јаскиер ја користи својата последна желба, ништо не се случува и се испоставува дека Гералт, а не Јаскиер, е оној кому всушност припаѓаат желбите. Гералт сфаќа дека духот ќе ја убие Јенефер и тој ја користи неговата трета и последна желба за да ја спаси неа (но самата желба не е прикажана). Духот заминува. Сега слободни и безбедни, Гералт и Јенефер постапуваат по нивните привлекувања и имаат секс. Јенефер го запрашува што била неговат трета желба, но Гералт не одговара бидејќи тој конечно заспал. Во 1263 година, Кахир најмува двојник да го земе идентитетот на Мишовур копирајќи го неговиот облик и памтења, потоа убивајќи го. Подоцна, Ејтен ѝ дозволува на Цири да престои во Брокилон, но "Мишовур" пристигнува со барање Цири и Дара да заминат со него. |- |colspan=5|Заснована на „Последната желба“ од ''Последната желба''.<ref name="gamespot"/> |- | style="background:#eee" align=center|6 | style="background:#eee" align=center|„Ретки видови“ | style="background:#eee" align=center|Шарлот Брандсторм | style="background:#eee" align=center|Хејли Хол | style="background:#eee" align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- | style="background:#eee" colspan=5|Во 1262 година, Гералт, Јаскиер, и Јенефер се поканети да се придружат на лов на змеј од страна на Борч и неговите две телохранителки Теа и Веа. Витезот на Јенефер се приклучува на дружината заедно со група на џуџиња и Ајдуци, професионални ловци на чудовишта. После прекувечерното кампување, дружината го пронаоѓа витезот мртов и Ајдуците заминати. Гералт и Јенефер се помируваат пред да пристигнат во змејското дувло, но го пронаоѓаат змејот мртов со Теа и Веа живи како го чуваат змејовото јајце. Борч открива дека е Вилентретенмерт, златниот змеј. Петорката го брани јајцето од Ајдуците. Борч подоцна ги исплаќа џуџињата со змејски заби, а Гералт и ја открива на Јенефер неговата трета желба која ги споила нивните судбини заедно. Убедена дека нејзините чувства кон Гералт се вештачки, Јенефер се изјаснува дека не може да биде со него и заминува. Повреден, Гералт се истура врз Јаскиер, обвинувајќи го за сите негови несреќи со надеж дека нема никога да се сретнат повторно. Дара постанува сомнителен кон "Мишовур", па затоа Цири го испрашува и двојникот се испоставува. Во кошкањето, Дара е соборен додека Цири бега, но е фатена од Кахир. "Цири" се открива себеси како двојникот и се бори со Кахир пред да избега. Дара ја ослободува вистинската Цири, но ја напушта. Кахир и Фрингила го планираат нивниот нареден потег. |- |style="background:#eee" colspan=5|Засновано на „Границите на разумот“ од ''Меч на судбината''.<ref name="gamespot"/> |- |align=center|7 |align=center|„Пред една есен“ |align=center|Алик Сахаров и Марк Џобст |align=center|Мајк Островски |align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- |colspan=5|Во 1263 година, со Нилфгард "изгорен" да ја нападне Цинтра, [[Гералт од Ривија|Гералт]] одлучува да се повика на неговиот Изненаден закон и да ја земе Цири за да ја заштити. Гледајќи низ измамата понудена од Каланте, тој е затворен од Еист. По посетата на Истред, Јенефер се враќа во Аретуза со волшебникот Вилгефорц. Кога тој ја најавува неговата намера да ги собере маѓепсниците да се спротивстават на Нилфгард, таа одбива. Братството гласа да остане неутрално, но Тисаја Вилгефорц и Трис и останатите маѓепсници одлучуваат да се борат. Тисаја ја убедува Јенефер да се придружи. Нилфгард напаѓа, освојувајќи го градот и пробивајќи го замокот. Каланте сака да ја прати Цири далеку со Гералт, но тој избегал од својата ќелија и не може да биде најден. Цири се снаоѓа по нејзиното бегство од Цинтра. Подоцна таа е пронајдена од нејзините стари пријатели што и се нафрлаат, и нејзините моќи се активираат. |- |colspan=5|Заснована на „Нешто повеќе“ од ''Меч на судбината''.<ref name="gamespot"/> |- | style="background:#eee" align=center|8 | style="background:#eee" align=center|„Многу повеќе“ | style="background:#eee" align=center|Марк Џобест | style="background:#eee" align=center|Лорен Шмидт Хирсич | style="background:#eee" align=center|{{Start date|df=yes|2019|12|20}} |- | style="background:#eee" colspan=5|Јенефер и маѓепсниците ја засилуваат стратешката точка на ридот Соден, со цел да ги спречат нилфгардските сили од напаѓање на остатокот од северните кралства. Откако избегал од Цинтра и во потрага по Цири, девојчето што му е судбина, Гералт се сретнува со трговец кој ги закопува телата на мртви бегалци. Тој го брани човекот од немртви чудовишта, но е повреден и губи свест. Цири е разбудена од жената што ја сретнала претходно и ги открива мртвите тека на нејзините мачители околу неа, убиени на грозоморни начини. Жената ја носи на нејзината фарма. Нилфграѓаните го започнуваат нивниот напад, со двете страни користејќи магија и правејќи тешки штети еден на друг. Тисаја се обидува да ја смири Фрингила, но Фрингила ја онеспособува. Вилгефорц се бори со Кахир, но губи и е фрлен од еден рид. Гералт се буди себеси најден на трговска количка на пат кон фармата на човекот. Кога Вилгефорц се буди, тој убива еден северњачки волшебник, откривајќи се себеси за вртикапа. кога нилфгардските војници започнуваат да ја надвладуваат тврдината, Јенефер испушта голем насочен оган, потоа навидум исчезнува. Во неговата заблудна состојба, Гералт ја сонува неговата мајка Висена, која го напуштила кога бил дете со цел да стане вештер. Тој подоцна пристигнува на истата фарма, и слушајќи ја жената како зборува со човекот за Цири, се насочува кон шумата. Гледајќи привидение од Гералт, Цири се буди и талка во шумата, каде таа и Гералт конечно се сретнуваат, и се прегрнуваат. |- |style="background:#eee" colspan=5|Засновано на „Нешто повеќе“ од ''Меч на судбината''.<ref name="gamespot"/> |- |} Времепловот за епизодите, заедно со внатрешните заклучоци на настаните, биле подоцна создадени од Нетфликс за понатамошен опис на овие епизоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.witchernetflix.com/en-gb|title=Netflix {{!}} The Witcher {{!}} Map of the Continent|website=www.witchernetflix.com|access-date=1 мај 2020|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523202250/https://www.witchernetflix.com/en-gb|url-status=dead}}</ref> ==Производство == ===Развој=== Книжевниот серијал ''[[Вештерот (сага)|Вештерот]]'' од [[Анджеј Сапковски]] бил речиси прилагоден во единечен филм на Нетфликс, но Кели Лугенбил, заменик претседателот на меѓународните изворни дела на Нетфликс, ги предомислила продуцентите. Таа ги потпрашала, „како да направите осум романи и да ги претворите во филм? Има толку многу материјал тука. Низ повеќе разговори, продуцентите навистина се возбудиле околу идејата за користење на изворниот материјал за долго-метражна серија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/page-to-screen/article/79793-the-netflix-literary-connection.html|title=The Netflix Literary Connection|last=Boog|first=Jason|website=Publisher Weekly|date=12 април 2019|accessdate=1 мај 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420000548/https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/page-to-screen/article/79793-the-netflix-literary-connection.html|archivedate=20 април 2019|url-status=}}</ref> Во мај 2017, [[Нетфликс]] го највил почетокот на продукцијата на ТВ драма серијата на англиски јазик заснована на книгите.<ref>{{наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2017/05/17/witcher-saga-has-netflix-found-game-thrones/|title=The Witcher Saga: has Netflix found its Game of Thrones?|last=|first=|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=17 мај 2017|accessdate=1 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622062706/https://www.telegraph.co.uk/on-demand/2017/05/17/witcher-saga-has-netflix-found-game-thrones/|archivedate=22 јуни 2018|url-status=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurogamer.net/articles/2017-05-17-the-witcher-netflix-series-begins-production|title=The Witcher Netflix series begins production|last=Purchese|first=Robert|website=Eurogamer|date=May 18, 2017|accessdate=1 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123055735/https://www.eurogamer.net/articles/2017-05-17-the-witcher-netflix-series-begins-production|archivedate=23 ноември 2018}}</ref> Во декември 2017, изјавено е дека Лорен Шмидт Хисрич ќе служи како раководител на емисијата.<ref>{{наведени вести |url=https://variety.com/2017/tv/news/netflix-witcher-lauren-schmidt-hissrich-1202630021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180603043818/https://variety.com/2017/tv/news/netflix-witcher-lauren-schmidt-hissrich-1202630021/ |title=Lauren Schmidt Hissrich to Adapt 'The Witcher' for Netflix (EXCLUSIVE) |last=Holloway |first=Daniel |date=8 декември 2018 |website=Variety (magazine)|accessdate=1 мај 2020 |archivedate=3 јуни 2018 |url-status=}}</ref> Во април 2018, Шмидт Хисрич открила дека почетната епизода била завршена, и дека првата сезона ќе биде долга осум епизоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ign.com/articles/2018/04/23/the-witcher-tv-show-will-be-8-episodes-long-likely-released-in-2020|title=The Witcher TV Show Will Be 8 Episodes Long, Likely Released in 2020|last=Arif|first=Shabana|date=23 април 2018|website=IGN|accessdate=1 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180908222211/http://www.ign.com/articles/2018/04/23/the-witcher-tv-show-will-be-8-episodes-long-likely-released-in-2020|archivedate=8 септември 2018|url-status=}}</ref> Во 2017 година, било изјавено дека Анджеј Сапковски ќе служи како креативен советник на емисијата, но во јануари 2018 година, Сапковски негирал какво било вклучување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jpn.up.pt/2017/12/18/andrzej-sapkowski-oeste-adaptacao-original-nunca-irao-encontrar|title=Andrzej Sapkowski: Como o Este e o Oeste, "a adaptação e o original nunca se irão encontrar" - JPN|trans-title=Andrzej Sapkowski: Like the East and the West, "the adaptation and the original will never meet"|website=jpn.up.pt|language=pt-PT|access-date=1 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504225502/https://jpn.up.pt/2017/12/18/andrzej-sapkowski-oeste-adaptacao-original-nunca-irao-encontrar/|archive-date=4 мај 2018|url-status=|date=18 декември 2017}}</ref> Но сепак, тој се сретнал со Шмидт Хисрич во април 2018 година <ref name="Netflix">{{Наведена мрежна страница |url=https://media.netflix.com/en/press-releases/the-witcher-saga-coming-to-netflix |title=The Witcher Saga coming to Netflix|last=Barragan|first=Karen|website=Netflix Media Center|date=17 мај 2017|accessdate=1 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520085955/https://media.netflix.com/en/press-releases/the-witcher-saga-coming-to-netflix |archivedate=20 мај 2017 |url-status=}}</ref><ref>{{cite tweet |user=LHissrich |number=984849740167868416 |date=13 април 2018 |accessdate=1 мај 2020 |title=Na zdrowie!}}</ref> и во мај 2018 година таа изјавила дека е во креативниот состав на проектот.<ref>{{cite tweet |user=LHissrich |number=993864142804082688 |author=Lauren S. Hissrich |date=8 мај 2018 |accessdate=1 мај 2020 |title=Then rest easy. There are several Polish people on the creative team — starting with Mr Sapkowski.}}</ref> Во август, Ендру Лос бил објавен како продукциски дизајнер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thegww.com/netflixs-the-witcher-series-adds-the-gunman-american-assassin-production-designer/|title=Netflix's 'The Witcher' Series Adds 'The Gunman/American Assassin' Production Designer|last=Marc|first=Christopher|website=Geeks WorldWide|date=21 август 2018|accessdate=2 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324030804/https://thegww.com/netflixs-the-witcher-series-adds-the-gunman-american-assassin-production-designer/|archivedate=24 март 2019|url-status=}}</ref> Во декември, ''Radio Times'' изјавил дека режисерите Алик Сахаров и Шарлот Брандсторм се придружиле на проектот.<ref name="radiotimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-07-01/the-witcher-netflix-release-date-cast-plot-trailer-spoilers/|title=When is The Witcher released on Netflix? Who's in the cast, and what's going to happen?|last=Allen|first=Ben|website=Radio Times|date=1 јули 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701182125/https://www.radiotimes.com/news/on-demand/2019-07-01/the-witcher-netflix-release-date-cast-plot-trailer-spoilers/|archivedate=1 јули 2019|url-status= |accessdate=2 мај 2020}}</ref> Нетфликс најавил втора сезона на 13 ноември 2019,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tvline.com/2019/11/13/the-witcher-season-2-renewed-netflix-henry-cavill-adaptation/|title=The Witcher Scores Early Season 2 Renewal at Netflix|last=Schwartz|first=Ryan|work=TVLine|date=13 ноември 2019|accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119031853/https://tvline.com/2019/11/13/the-witcher-season-2-renewed-netflix-henry-cavill-adaptation/|archive-date=19 ноември 2019|url-status=}}</ref> со продукцијата наместена, да почне, во Лондон во почетокот на 2020, со планирано објавување во 2021.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://variety.com/2019/tv/news/the-witcher-renewed-season-2-netflix-1203403503/ |title='The Witcher' Renewed for Season 2 at Netflix Ahead of Series Premiere |website=Variety |first=Joe |last=Otterson |date=13 ноември 2019 |accessdate=3 мај 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217094903/https://variety.com/2019/tv/news/the-witcher-renewed-season-2-netflix-1203403503/ |archive-date=17 декември 2019 |url-status=}}</ref> ===Пишување=== Првата сезона е раскажана на нелинијарен начин, опфаќајќи различни временски периоди. Хисрич рекала дека ова вдахновение на филмот од 2017 „[[Динкерк (филм од 2017)|Динкерк]]“ на [[Кристофер Нолан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cinemablend.com/television/2487370/how-the-witcher-was-inspired-by-christopher-nolans-dunkirk|title=How The Witcher Was Inspired By Christopher Nolan's Dunkirk|last=Abdulbaki|first=Mae|website=CinemaBlend|date=23 декември 2019|accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226153400/https://www.cinemablend.com/television/2487370/how-the-witcher-was-inspired-by-christopher-nolans-dunkirk|archive-date=26 декември 2019|url-status=}}</ref> Таа посочила дека јенеферовата приказна зафаќа околу 70 години а онаа на Цири околу 2 недели.<ref>[https://www.gamespot.com/articles/the-witchers-confusing-timelines-explained/1100-6472385] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226231044/https://www.gamespot.com/articles/the-witchers-confusing-timelines-explained/1100-6472385/|date=26 декември 2019}} "The Witcher's confusing timelines explained"] 'Gamespot'</ref> Со покажување на нивните позадини, заедно со гералтовата, „Ние стигаме до душата на приказната. Тоа е приказна на едно растурено семејство. Тоа е приказна на тројца луѓе кои сами на своето, впрочем сираци кои живеат на маргините од општевството решени дека никој не им е потребен, а секако дека им треба некој“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cinemablend.com/television/2486083/why-the-witcher-doesnt-focus-on-just-henry-cavills-geralt-in-season-1|title=Why Netflix's The Witcher Doesn't Focus On Just Henry Cavill's Geralt In Season 1|last=Hurley|first=Laura|website=CinemaBlend|date=5 декември 2019|accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228162911/https://www.cinemablend.com/television/2486083/why-the-witcher-doesnt-focus-on-just-henry-cavills-geralt-in-season-1|archive-date=28 декември 2019|url-status=}}</ref> Хисрич рекла дека приказната за втората сезона ќе биде направена на темелите од првата сезона, станувајќи пососредоточена; ликовите ќе општат едни со други почесто.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gamesradar.com/au/the-witcher-netflix-season-2-lauren-s-hissrich-interview/|title=The Witcher Netflix showrunner teases season 2: "There's a stronger drive to the story"|last=Russell|first=Bradley|website=GamesRadar+|date=23 декември 2019|accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226154333/https://www.gamesradar.com/au/the-witcher-netflix-season-2-lauren-s-hissrich-interview/|archive-date=26 декември 2019|url-status=}}</ref> ===Распределени улоги=== [[File:Freya Allan, Henry Cavill & Anya Chalotra (48418066562).jpg|thumb|250px|[[Фреја Алан]], [[Хенри Кавил]] и [[Ања Чалотра]] на Конвенцијата во Сан Диего во 2019 за ''Вештерот'']] Во септември 2018 година, Нетфликс најавил дека [[Хенри Кавил]] ќе го глуми [[Гералт од Ривија]].<ref>{{наведени вести|url=https://io9.gizmodo.com/henry-cavill-will-lead-netflixs-witcher-series-as-geral-1828798390|title=Henry Cavill Will Lead Netflix's Witcher Series as Geralt of Rivia|last=Whitbrook|first=James|website=io9|date=4 септември 2018|accessdate=3 мај 2020|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905110752/https://io9.gizmodo.com/henry-cavill-will-lead-netflixs-witcher-series-as-geral-1828798390|archivedate=5 септември 2018|url-status=}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2018/09/04/netflixs-the-witcher-series-finds-its-geralt-in-henry-cavill/#25a4c8114d9b|title=Netflix's 'The Witcher' Series Finds Its Geralt In Henry Cavill|last=Tassi|first=Paul|website=Forbes|date=4 септември 2018|accessdate=3 мај 2020|language=англиски|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180905141231/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2018/09/04/netflixs-the-witcher-series-finds-its-geralt-in-henry-cavill/#25a4c8114d9b|archivedate=5 септември 2018|url-status=}}</ref> Тој бил избран од повеќе од 200 глумци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gizmodo.com.au/2019/07/heres-why-the-witcher-auditioned-207-other-guys-for-geralt-when-henry-cavill-was-right-there/|title=Here's Why The Witcher Auditioned 207 Other Guys For Geralt When Henry Cavill Was Right There|last=Elderkin|first=Beth|website=Gizmodo|date=23 јули 2019|accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226145845/https://www.gizmodo.com.au/2019/07/heres-why-the-witcher-auditioned-207-other-guys-for-geralt-when-henry-cavill-was-right-there/|archive-date=26 декември 2019|url-status=}}</ref> Во октомври 2018 година, [[Фреја Алан]] и [[Ања Чалотра]] биле ангажирани како принцезата Цирила и Јенефер од Венгенберг редоследно, додека [[Џоди Меј]], [[Бјор Хлинур Харалдсон]], [[Адам Леви (глумец)|Адам Леви]], [[Мијана Буринг]], [[Мими Ндивени]], и Терика Вилсон Рид исто така биле вклучени.<ref name="cast">{{Наведена мрежна страница |url=https://deadline.com/2018/10/the-witcher-netflix-fantasy-drama-series-casts-its-females-leads-ciri-yennefer-1202480106/ |title='The Witcher': Netflix Fantasy Drama Series Casts Its Females Leads Ciri & Yennefer|last=Petski|first=Denise|date=10 октомври 2018|website=Deadline|accessdate=3 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011172907/https://deadline.com/2018/10/the-witcher-netflix-fantasy-drama-series-casts-its-females-leads-ciri-yennefer-1202480106/ |archivedate=11 октомври 2018 |url-status=}}</ref> Повеќе одбирања на глумци биле најавени подоцна истиот месец, вклучувајќи ги [[Ејмон Ферен]], [[Џои Бејти]], [[Ларс Микелсен]], [[Ројс Пирсон]], [[Маќеј Мусиал]], Вилсон Раџу Пуџалте, и [[Ана Шејфер]].<ref name="ProductionStart">{{Наведена мрежна страница |url=https://deadline.com/2018/10/the-witcher-first-look-henry-cavill-as-geralt-of-rivia-netflix-cast-production-begins-1202492991/ |title='The Witcher': First Look At Henry Cavill As Geralt Of Rivia; Netflix Rounds Out Cast As Production Begins |last=Petski|first=Denise|website=Deadline|date=31 октомври 2018|accessdate=3 мај 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181101015448/https://deadline.com/2018/10/the-witcher-first-look-henry-cavill-as-geralt-of-rivia-netflix-cast-production-begins-1202492991/ |archive-date=1 ноември 2018 |url-status=}}</ref> Во февруари 2020 година, Нетфликс најавил [[Ким Бодниjа]] бил избран за улогата на Весимир, искусен вештер и ментор на Гералт.<ref name="S2CastingTHR">{{наведен нестручен часопис|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/netflixs-witcher-finds-vesemir-1281811|title='The Witcher' Casts 'Killing Eve' Alum in Key Role|last=Shanley|first=Patrick|magazine=The Hollywood Reporter|date=28 февруари 2020|accessdate=3 мај 2020}}</ref> Останати дополнувања биле [[Кристофер Хивју]], Јасен Атур, Агнес Борн, Пол Булион, Туе Ерстед Расмусен, Ајша Фабиен Рос, и Месиjа Симсон.<ref name="S2CastingTHR"/> ===Снимање=== Во април 2018 година, Шмидт Хисрич открила дека емисијата би била снимана во [[Средна Европа|Средна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{cite tweet |user=LHissrich |author=Lauren S. Hissrich |number=987410677349298176 |title=WE'LL BE SHOOTING IN EASTERN EUROPE. Yes! This show couldn't exist anyplace else. Period. Also, I just spent ten days surrounded by Slavic eye-candy. I MUST come back, soon. |date=21 април 2018 |accessdate=3 мај 2020}}</ref> Првичните фотографии за првата сезона започнале на 31 октомври 2018 во [[Унгарија]].<ref name="ProductionStart" /> Голем дел од серијата била снимена во „Мафилм Студиос“ близу [[Будимпешта]]; надворешните кадри ја вклучувале надворешноста на [[Дворец Вајдахуњад|домот на волшебникот Стрегобор]]. Салата во Цинтра била изградена во „Ориго Студиос“ на периферијата на Будимпешта. Тврдината Моностир (Monostori Erod) и блиската шума биле користени за неколку надворешни сцени во Цинтра. Битката на Марнадал била снимена на ридовите на едно село во Унгарија, [[Чакберени]]. Селото кое било јенеферовиот првичен дом било снимено во [[Унгарски музеј на отворено|Музеј-селото Сканцен]], место на отворено близу Сентендре околу 32 километри северно од Будимпешта; ова место исто така било користено во сцени со Цири во област со една ветерница. Продукцијата го користела надворешниот дел на [[Бург Кројценштајн]], дворец близу [[Леобендорф]], [[Австрија]], за напуштениот измислен замок Визима, но внатрешноста била снимена во „Ориго Студиос“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.atlasofwonders.com/2019/12/the-witcher-filming-locations-castle-cintra-aretuza.html |title=The Witcher Filming Locations Guide: Where was The Witcher filmed? |date=26 декември 2019 |publisher=Atlas of Wonders |access-date=3 мај 2020 |quote=The Witcher was filmed on location in Hungary, Austria, the Canary Islands (Spain) and Poland.}}</ref> Во март 2019 година, продукцијата започнала на [[Гран Канарија]], на [[Канарски Острови|Канарските Острови]], [[Шпанија]]. Некои сцени биле снимани на островите [[Ла Палма]] и [[Ла Гомера]], исто така.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.laprovincia.es/cultura/2019/03/02/the-witcher-rueda-gran-canaria/1152665.html|title='The Witcher' se rueda en Gran Canaria|trans-title='The Witcher' is shot in Gran Canaria|last=Navarro|first=Nora |website=LA Provincia |date=2 март 2019|accessdate=3 мај 2020|language=шпански |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190418002349/https://www.laprovincia.es/cultura/2019/03/02/the-witcher-rueda-gran-canaria/1152665.html |archivedate=18 април 2019|url-status=}}</ref> Сцените од волшебничката Академија Аретуза (Кула на галебот) биле снимени на Роке де Санто Доминго во Гарафија, едно островче, и изработени со CGI. Сепак, внатрешноста користена за матурскиот бал била снимана во Музејот Кишчели во [[Обуда]]. Музејот бил манастир во 18 век. Ова место било исто така користено за собирот на северните маѓепсници. Областа на селото [[Фатага|Баранко де Фатага]] на островот Гран Канарија била користена за некои сцени како земјоделски пејзаж. Кога Цири патувала во пустината, глумицата всушност била во Резерват на природни дини кај [[Дини Маспалмас|Маспалмас]] на Гран Канарија. Грото од епизодата шест била снимена на островот Ла Палма.<ref name="Atlas of Wonders">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.atlasofwonders.com/2019/12/the-witcher-filming-locations-castle-cintra-aretuza.html |title=The Witcher Filming Locations Guide: Where was The Witcher filmed? |date=26 декември 2019 |publisher=Atlas of Wonders |access-date=3 мај 2020 |quote=}}</ref> Снимањето на првта сезона завршило во [[Замок Огродѕиениец|Замокот Огродѕиениец]] во [[Полска]]. Рушевините на овој средовековен замок, датираат од 1300те, биле позадина за сцените вклучувајќи го измислените Вилгефорц од Рогевин и Трис Мериголд. Рушевините исто така се вклучени во снимањето на Битката кај Ридот Соден во последната епизода од првата сезона.<ref name="Atlas of Wonders"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://teleshow.wp.pl/wiedzmin-bylismy-na-planie-hitu-netfliksa-od-poczatku-chcielismy-krecic-w-polsce-6445778465835137a |title="Wiedźmin": byliśmy na planie hitu Netfliksa. "Od początku chcieliśmy kręcić w Polsce"|last=Zagalski|first=Jakub|date=13 ноември 2019|website=teleshow.wp.pl|language=полски|access-date=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114080150/https://teleshow.wp.pl/wiedzmin-bylismy-na-planie-hitu-netfliksa-od-poczatku-chcielismy-krecic-w-polsce-6445778465835137a|archive-date=14 ноември 2019|url-status=}}</ref> Снимањето за првата епизода било завршено во мај 2019.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2019/05/netflixs-the-witcher-series-officially-wraps-produ.html4|title=Netflix's The Witcher Series Officially Wraps Production|last=Haas|first=Dylan|website=Paste (magazine)|date=31 мај 2019|accessdate=3 мај 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190604110623/https://www.pastemagazine.com/articles/2019/05/netflixs-the-witcher-series-officially-wraps-produ.html|archivedate=4 јуни 2019|url-status=}}</ref> Снимањето за втората сезона било во Лондон на почетокот од 2020 година, но било запрено две недели во март поради грижи околу [[Пандемија на коронавирус 2019-2020|пандемијата на COVID-19]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/03/the-witcher-halted-coronavirus-netflix-1202884139/|title='The Witcher' Becomes First Major TV Drama Made In The UK To Be Halted By Coronavirus|last=Kanter|first=Jake|website=Deadline Hollywood|date=16 март 2020|accessdate=3 мај 2020}}</ref> Глумецот Кристофер Хивју потврдил дека бил позитивен на тестот, односно на [[COVID-19]].<ref>{{наведен нестручен часопис|url=https://variety.com/2020/tv/news/game-of-thrones-star-kristofer-hivju-coronavirus-1203536037/|title='Game of Thrones' Star Kristofer Hivju Tests Positive for Coronavirus|last=Thorne|first=Will|magazine=Variety (magazine)|date=16 март 2020|accessdate=3 мај 2020}}</ref> ===Музика=== Оригиналната песна „[[Toss a Coin to Your Witcher]]“, компонирана од Соња Белоусова и Џина Остинели, и отпеана од Јаскиер (Бејти) во втората епизода, стана заразен хит кратко откако серијата била објавена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.cnn.com/2020/01/01/entertainment/witcher-toss-a-coin-trnd/index.html | title = 'The Witcher' has us singing 'Toss a Coin to Your Witcher' | first = Lisa Respers | last = France | date = 1 јануари 2020 | accessdate = 3 мај 2020 | work = [[CNN]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200108042252/https://www.cnn.com/2020/01/01/entertainment/witcher-toss-a-coin-trnd/index.html | archive-date = 8 јануари 2020 | url-status =}}</ref> Корисниците направиле модови за да ја прикачат песната на адаптациите на видео игрите „Вештерот“.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.polygon.com/2020/1/5/21050480/the-witcher-3-henry-cavill-mod-toss-a-coin-pc-video | title = The Witcher 3 mods bring Henry Cavill and 'Toss a Coin' to life in the game | first = Owen | last = Good | date = 5 јануари 2020 | accessdate = 3 мај 2020 | work = Polygon (website)| archive-url = https://web.archive.org/web/20200107133219/https://www.polygon.com/2020/1/5/21050480/the-witcher-3-henry-cavill-mod-toss-a-coin-pc-video | archive-date =7 јануари 2020 | url-status =}}</ref> ==Објавување== Во април 2019 година, [[Тед Сарандос]] од Нетфликс им кажал на инвеститорите во еден повик околу заработките дека серијата ќе биде објавена доцна 2019 година.<ref name="Sarandps">{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2019/gaming/news/the-witcher-netflix-release-date-1203191484/|title='The Witcher' Netflix Show Hits This Fall|last=Crecente|first=Brian|website=Variety|date=17 април 2019|accessdate=3 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417145536/https://variety.com/2019/gaming/news/the-witcher-netflix-release-date-1203191484/|archivedate=17 април 2019|url-status=}}</ref> Серијата ја доживеала својата премиера на 20 декември 2019 година.<ref name=GONZALES/> ===Рекламирање=== Нетфликс го објавил првото промотивно видео за серијата во Комик-конот во [[Сан Диего]] на 19 јули 2019 година.<ref>{{Citation|last=Netflix|title=The Witcher {{!}} Official Teaser {{!}} Netflix|date=19 јули 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=cSqi-8kAMmM|access-date=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720045154/https://www.youtube.com/watch?v=cSqi-8kAMmM|archive-date=20 јули 2019|url-status=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pcgamer.com/the-first-trailer-for-netflixs-witcher-series-is-here/|title=The first trailer for Netflix's Witcher series is here|last=Morton|first=Lauren|date=19 јули 2019|website=PC Gamer|language=англиски|access-date=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720012452/https://www.pcgamer.com/the-first-trailer-for-netflixs-witcher-series-is-here/|archive-date=20 јули 2019|url-status=}}</ref> Првиот целосен трејлер бил пуштен на Lucca Comics & Games на 31 октомври 2019 година.<ref name="GONZALES">{{Наведена мрежна страница |last1=Gonzalez |first1=Oscar |title=Netflix's The Witcher begins streaming in December |url=https://www.cnet.com/news/netflixs-the-witcher-begins-streaming-in-december/ |website=Cnet |accessdate=3 мај 2020 |date=31 октомври 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031164419/https://www.cnet.com/news/netflixs-the-witcher-begins-streaming-in-december/ |archive-date=31 октомври 2019 |url-status=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница| url=https://www.luccacomicsandgames.com/it/2019/movie/news/netflix-arriva-a-lcg-2019/| title=Netflix arriva a LC&G 2019| date=13 декември 2019| access-date=3 мај 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20191017152652/https://www.luccacomicsandgames.com/it/2019/movie/news/netflix-arriva-a-lcg-2019/| archive-date=17 октомври 2019| url-status=}}</ref> Нетвликс објавил краен трејлер на 12 декември 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=THE WITCHER FINAL TRAILER NETFLIX |url=https://www.youtube.com/watch?v=eb90gqGYP9c |website=www.youtube.com |publisher=YouTube |accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212114859/https://www.youtube.com/watch?v=eb90gqGYP9c |archive-date=12 декември 2019 |url-status=}}</ref> ==Прием== ===Критички прием=== Мрежното место за прегледи [[Rotten Tomatoes]] се изјаснил за 67% прифатлив рејтинг за првата сезона, со просечен рејтинг од 6.06/10, засновано на 85 прегледи. Критичниот концензус им гласи: „Иако светот на ''Вештерот'' на моменти се чувствува како половичен. Хенри Кевл носи моќна харизма во серија која изобилува со субверзивни фантазиски елементи и мрачен хумор“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_witcher/s01|title=The Witcher: Season 1 (2019)|last=|first=|date=|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=Fandango Media|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218204809/https://rottentomatoes.com/tv/the_witcher/s01|archive-date=18 декември 2019|accessdate=<!--UPDATE!-->3 мај 2020}}</ref> [[Метакритик]], кој дава понизок просек, ја оценил сезоната со успех на 53 од 100 засновано од 17 критичари, укажувајќи на мешани или просечни прегледи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.metacritic.com/tv/the-witcher/season-1 |title=The Witcher - Season 1 Reviews |website=[[Metacritic]] |access-date=3 мај 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101121133/https://www.metacritic.com/tv/the-witcher/season-1 |archive-date=1 јануари 2020 |url-status=}}</ref> Во еден позитивен преглед од првата сезона, Ерик Кејн од Форбс напишал, „ако бараш оригинална мрача фантазија со неколку елементи на хорор, малку голотија и изобилие на крв и крвопролевање (и чудовишта) престанете да барате“,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.forbes.com/sites/erikkain/2019/12/20/the-witcher-netflix-tv-series-review-the-good-the-bad-and-the-monstrous/#381c491c17fd |title='The Witcher' Netflix TV Series Review: The Good, The Bad And The Monstrous |website=Forbes |access-date=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221142200/https://www.forbes.com/sites/erikkain/2019/12/20/the-witcher-netflix-tv-series-review-the-good-the-bad-and-the-monstrous/#381c491c17fd |archive-date=21 декември 2019 |url-status=}}</ref> додека Џејмс Витбрук од ''io9'' кажал,„ако имате волја да седите низ тие бавни воведни епизоди, испрекинати со забавни борби ваму, или интригирачка сцена со некој лик таму, Вештерот бавно но сигурно го наоѓа фантастично парче на крвава заробувачка забава“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://io9.gizmodo.com/the-witcher-takes-way-too-damn-long-to-get-interesting-1840543767?IR=T |title=The Witcher Takes Way Too Damn Long to Get Interesting, But It Gets There |website=io9 |access-date=3 мај 2020 |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203172155/https://gizmodo.com/the-witcher-takes-way-too-damn-long-to-get-interesting-1840543767?IR=T |url-status=dead }}</ref> Спротивно, критичарот Дерен Френич од ''[[Entertainment Weekly]]'' кажал, „мојата судбина е никогаш да не го гледам овој фестивал на досада повторно“, наградувајќи ја првата сезона со F рејтинг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://ew.com/tv-reviews/2019/12/20/netflix-the-witcher-review/ |title=Netflix's The Witcher is nakedly terrible: Review |website=Entertainment Weekly |access-date=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221001126/https://ew.com/tv-reviews/2019/12/20/netflix-the-witcher-review/ |archive-date=21 декември 2019 |url-status=}}</ref> Френич навлекол критики кога тој признал дека ги гледал само првата, втората и петтата епизода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cinemablend.com/television/2487334/netflix-the-witcher-showrunner-had-the-best-response-to-bad-reviews|title=Netflix's The Witcher Showrunner Had The Best Response To Bad Reviews|last=Garbone|first=Gina|website=CinemaBlend|date=22 декември 2019|accessdate=3 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227181228/https://www.cinemablend.com/television/2487334/netflix-the-witcher-showrunner-had-the-best-response-to-bad-reviews/|archive-date=27 декември 2019|url-status=}}</ref> Авторот [[Анджеј Сапковски]], коментирајќи во прилог на емисијата, изјавил, „Јас бев повеќе од среќен со појавувањето на Хенри Кевл како Вештерот. Тој е вистинки професионалец. Исто како што [[Виго Мортенсен]] го даде лицето на [[Арагорн]] (во [[Господарот на прстените (филмски серијал)|Господарот на прстените]]), така Хенри го даде неговото на Гералт - и така ќе биде засекогаш“. Сапковски додал, „Јас ќе бидам среќен ако гледачите - и читателите - да примат нешто, нешто што нив ќе ги збогати на некој начин. Исто така јас искрено се надевам да ги оставам гледачите - и читателите - загреани. Во секоја смисла. Ни ладно, ни студено“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cinemablend.com/television/2487294/how-the-witcher-author-feels-about-henry-cavills-new-netflix-series |title=How The Witcher Author Feels About Henry Cavill's New Netflix Series |website=CinemaBlend |access-date=3 мај 2020 |date=21 декември 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222185520/https://www.cinemablend.com/television/2487294/how-the-witcher-author-feels-about-henry-cavills-new-netflix-series |archive-date=22 декември 2019 |url-status=}}</ref> ===Гледаност на публиката=== Според „Перот Аналитикс“, на дебито на ''Вештерот'' во САД, станала третата најбарана оригинална серија преземена за гледање, зад „Почудни нешта“ и „Мандалорецот“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.businessinsider.com.au/netflixs-the-witcher-is-a-hit-despite-poor-critics-reviews-2019-12?r=US&IR=T |title=Netflix's 'The Witcher' is one of the biggest shows in the US despite poor reviews from critics |website=Business Insider |access-date=4 мај 2020 |date=28 декември 2019 |archive-date=2020-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401140242/https://www.businessinsider.com.au/netflixs-the-witcher-is-a-hit-despite-poor-critics-reviews-2019-12?r=US&IR=T |url-status=dead }}</ref> Перотовиот процес мери "изрази на побарувачка", која е "нивната глобална стандардизирана единица мерка за ТВ побарувачка која се одразува на желбата, спојувањето, и гледаноста на една серија чија важност е измерена".<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2019/12/28/analysts-say-the-witcher-was-the-third-biggest-streaming-original-in-its-us-debut/ |title=Analysts Say Netflix's 'The Witcher' Was The Third Biggest Streaming Original In Its US Debut |website=Forbes |access-date=4 мај 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230034932/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2019/12/28/analysts-say-the-witcher-was-the-third-biggest-streaming-original-in-its-us-debut/ |archive-date=30 декември 2019 |url-status=}}</ref> На 31 декември 2019 година, Парот Аналитикс изјавил дека ''Вештерот'' станала најбараната ТВ серија на светот, на сите платформи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com.au/witcher-passed-mandalorian-as-biggest-tv-show-in-the-world-2019-12|title=Netflix's 'The Witcher' dethroned 'The Mandalorian' as the biggest TV series in the world|website=Business Insider|access-date=4 мај 2020|date=31 декември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101041714/https://www.businessinsider.com.au/witcher-passed-mandalorian-as-biggest-tv-show-in-the-world-2019-12|archive-date=1 јануари 2020|url-status=}}</ref> На 30 декември 2019 година, Нетфликс неколку официјални листи, вклучувајќи и најпопуларни ТВ емисии во 2019. Серијата била најгледна на пазарот во Соединетите Држави, каде „Вештерот“ била рангирана втора помеѓу сериите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://variety.com/2019/tv/news/netflix-most-popular-tv-series-2019-stranger-things-the-witcher-when-they-see-us-1203453295/ |title='Stranger Things 3,' 'The Witcher,' 'When They See Us' Among Netflix's Most Popular TV Shows in 2019 |website=Variety (magazine) |access-date=4 мај 2020|date=30 декември 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231003314/https://variety.com/2019/tv/news/netflix-most-popular-tv-series-2019-stranger-things-the-witcher-when-they-see-us-1203453295/ |archive-date=31 декември 2019 |url-status=}}</ref> На 21 јануари 2020 година Нетфликс најавил дека првата сезона била гледана од преку 76 милиони гледачи на нивната платформа во рок од првиот месец од премиерата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/01/netflix-explains-new-ratings-methods-viewership-you-the-witcher-1202837149/|title=Netflix Calls 'The Witcher' Biggest New Show, Reveals Viewership Stats For 'You' & '6 Underground' As It Explains Ratings Methods|last=Hayes|first=Dade|work=Deadline Hollywood|date=21 јануари 2020|access-date=4 мај 2020}}</ref> од 70% од епизода преку претходната мерка, па до две минути од новата мерка. Новата мерка дава цифри за гледаност 35% повисоки од просекот во однос на претходната.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://variety.com/2020/digital/news/the-witcher-netflix-biggest-tv-show-premiere-1203474724/ |title='The Witcher' on Track to Be Netflix's Biggest TV Show Premiere Ever, Company Claims|first= Todd |last= Spangler|work=Variety |date=21 јануари 2020 }}</ref> 76-те милиони гледања од новиот месец засновани на новата мерка (барем 2 минути или повеќе) е најголема за една Нетфликс серија лансирана по воведувањето на новата мерка на гледаност.<ref>{{наведени вести |last1=Gartenberg |first1=Chaim |title=Netflix reveals that 76 million people watched at least two minutes of The Witcher |url=https://www.theverge.com/2020/1/21/21075927/netflix-the-witcher-viewer-numbers-length-metrics-q4-2019-earnings |accessdate=4 мај 2020 |work=The Verge |date=21 јануари 2020}}</ref><ref>{{наведени вести |title=Netflix's New Ratings Math Sacrifices Clarity for Flashy Numbers |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/netflixs-new-ratings-math-sacrifices-clarity-flashy-numbers-1272214 |accessdate=4 мај 2020 |work=The Hollywood Reporter|date=23 јануари 2020}}</ref> Продажбата на ''[[The Witcher 3: Wild Hunt|Вештерот 3: Див Лов]]'' во декември 2019 биле 554% повисока од онаа во декември 2018, придонесено со обновениот интерес во серијалот поради емисијата.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.pcgamer.com/the-witcher-3-sales-were-up-554-thanks-to-the-netflix-show/ | title = The Witcher 3 sales were up 554% thanks to the Netflix show | first = Joe | last = Parlock |date = 14 февруари 2020 | accessdate = 4 мај 2020 | work = PC Gamer }}</ref> ==Анимиран спиноф-филм== Во јануари 2020 година, Нетфликс најавил анимиран спиноф-филм насловен ''Вештерот: Кошмар на волкот'', фокусирајќи се на приказната за потеклото на гералтовиот ментор и колега вештер Весимир. [[Лорен Шмидт Хисрич]] и Бо ДеМајо работеле на филмот, со продукција од Студио мир.<ref>{{Наведена мрежна страница |last1=Darcy |first1=Ann Darcy |title=Everything We Know About ‘The Witcher’ Animated Film Coming to Netflix |url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/everything-we-know-about-the-witcher-animated-film-coming-to-netflix.html/ |website=cheatsheet.com |accessdate=4 мај 2020 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727171336/https://www.cheatsheet.com/entertainment/everything-we-know-about-the-witcher-animated-film-coming-to-netflix.html/ |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=5180504|title=The Witcher}} * [https://www.netflix.com/mk/title/80189685 Вештерот на Netflix] {{The Witcher}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 2019 година]] [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Вештерот]] [[Категорија:Оригинални програми на Netflix]] a1gjhgbofari2qn1ahyre81enapxher 0 1248596 5605618 5337133 2026-08-06T10:52:03Z Kiril Simeonovski 3243 5605618 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Апостол Керамитчиев | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|||1913}} | роден-место = [[Габреш (Костурско)|Габреш]], [[Кралство Грција]] | починал-дата = {{починал на и возраст|1997|||1913||}} | починал-место = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[филолог]]<br>[[археолог]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Апостол Керамитчиев''' (роден во {{роден на|||1913}} година во село [[Габреш (Костурско)|Габреш]], [[Костурско]] - починал во {{починал на|||1997}} година во {{починал во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[филолог]] и [[археолог]].<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|687|Керамитчиев|I}}</ref> ==Животопис== Апостол Керамитчиев завршил гимназија во [[Костур (град)|Костур]], а студиите по класична филологија, археологија и стара историја во [[Солун]] и во [[Софија]]. Учествувал во [[НОБ]]. Од [[1957]] до [[1979]] година работел како кустос (епиграфичар и нумизматичар) во [[Археолошки музеј (Скопје)|Археолошкиот музеј]] во [[Скопје]]. Го проучувал старото рударство и металургијата во Македонија. Со рекогносцирања евидентирал повеќе од 80 [[Археолошко наоѓалиште|наоѓалишта]]. Автор е на 40 научни и стручни трудови. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Керамитчиев, Апостол}} [[Категорија:Македонски филолози]] [[Категорија:Македонски археолози]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски филолози]] [[Категорија:Југословенски археолози]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Луѓе од Габреш (Костурско)]] f56xhmmsrmx930ctfk0i9azmtlezq9c 0 1255587 5605561 4421939 2026-08-06T00:20:40Z Buli 2648 5605561 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Добре Јованоски | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1915 | birth_place = [[Прилеп]], [[Кралство Србија]] | death_date = 1942 | death_place = [[Дабница]], [[Царство Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Добре Јованоски''' ([[Прилеп]], [[1915]] - [[Дабница]], [[1942]]) − македонски комунист и учесник во [[НОВ]]. Бил роден во 1915 година во [[Прилеп]]. По занимање бил дипломиран правник. Во антифашистичкото движење работел од 1938 година. Пред војнатa станал член на [[КПЈ]]. Уапсен е на 14 септември 1942 година. Стрелан е на 19 септември 1942 година, кај месноста Завоj, на патот Прилеп – Дабница. Во негова чест едно основно учичиште во Прилеп го носи неговото име. [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] nfh7k6ryfr6dhyqzo8bnaizd3p01lsq 0 1257874 5605477 5602614 2026-08-05T15:34:40Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 4879807 на InternetArchiveBot 5605477 wikitext text/x-wiki '''Ричард Давид Бах''' (роден на 23 јуни 1936 година)<ref>[http://www.butler-bowdon.com/jonathan-livingston-seagull "Richard Bach (Biographical sketch)."] ''butler-bowdon.com''. Retrieved: December 11, 2015.</ref> е американски писател нашироко познат како автор на некои од најголемите продавачи во 70-тите години на минатиот век, вклучително и ''[[Галебот Џонатан Ливингстон|Jonонатан Ливингстон галеб]]'' (1970) и ''Илузии: Авантурите на неволно Месија'' (1977). Бах има напишано бројни фантастични дела, а исто така и нефантастични наслови поврзани со летот. Повеќето книги на Бах се полуавтобиографски, користејќи вистински или [[Фикција|измислени]] настани од неговиот живот за да ја илустрира неговата [[филозофија]]. Книгите на Бах ја поддржуваат неговата филозофија дека нашите очигледни физички граници и смртност се само изглед. Бах е познат по својата љубов кон авијацијата и по своите книги поврзани со летањето во [[Метафора|метафорички]] контекст. Бах се занимава со летање како хоби од својата 17-та година. Кон крајот на август 2012 година, Бах беше тешко повреден кога приближувал кон слетувањето во Петок Харбор, Вашингтон, неговиот авион отсекол некои далноводи и се срушил во поле. == Ран живот == Бах е роден во Оук Парк, Илиноис. Неговиот татко бил американски менаџер на поглавја на Црвениот крст.<ref>Science Fiction and Fantasy Literature, vol. 2, R. Reginald, 1979, pg 803</ref> Бах присуствувал на Државниот колеџ во Лонг Бич во 1955 година. Првиот авионски лет на Бах се случил на 14-годишна возраст, кога неговата мајка водела кампања за место во советот на [[Лонг Бич|Лонг Бич, Калифорнија]]. Нејзиниот менаџер на кампањата, Пол Маркус, спомена дека летал со авиони и го поканил Ричард на лет со неговиот Глоуб Свифт.<ref>Scott, Phil. "My First Time." ''[[Air & Space/Smithsonian]]'', Vol. 17, No. 2, June/July 2002, p. 47.</ref> == Воздухопловна кариера == Бах служел во резерватот на морнарицата на Соединетите држави, а потоа во 108- от криен авион на Националната гарда на Њу Џерси, 141-та ескадрила борбена војска, како борбен пилот на републичкиот авион „Г-ум “. Потоа работел на различни работни места, вклучително и како технички писател за Даглас Аиркефт и како уредник што придонесува за списанието ''Летечки''. Тој служел во резерватот на УСАФ и бил распореден во Франција во 1960 година. Во текот на летото 1970 година, Бах и неговиот пријател Крис Кејгл отпатувале за Ирска, каде учествувале во летечките низи за филмот на Роџер Корман, ''Вон Рихтофен и Браун''. Тие летале со различни авиони од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] на колекцијата Blue Max во сопственост на поранешниот пилот на RCAF, Лин Гарнисон. Бах и Гарисон првпат се сретнале кога Бах пишувл статии за ''Авијан'', публикација за авијација на Гарисон. [[Податотека:Dick_Bach_take_off_in_Lynn_Garrison's_Fokker_D-V11.png|мини|Во текот на летото 1970 година, Дик Бах учествувал во продукцијата на Роџер Корман, ''Фон Рихтофен и Браун'' во Ирска]] Повеќето книги на Бах вклучуваат лет на некој начин, од раните приказни за летачки авиони, до ''Странец до земјата'', неговата прва книга, до неговите подоцнежни дела, во кои тој го користел летот како филозофска метафора. == Книжевна кариера == Првата книга на Ричард Бах, автобиографскиот ''Странец на земјата'' (1963) го опишува распоредувањето во Франција на неговата единица на Националната гарда на воздухопловството и е примена поволно, на пример, од Едмунд Фулер во ''Волстрит журнал''. Во 1970 година, ''[[Галебот Џонатан Ливингстон|Џонатан Ливингстон галеб]]'', приказна за галеб кој летал повеќе од љубов кон летањето, а не само за да фати храна, бил објавен од издавачите на „Макмилан“, откако ракописот бил одбиен од неколку други. Тоа било првпат издадено во ''Зголемените,'' списанието на Зголемените друштва на Америка. Книгата, која вклучува фотографии од галебите во лет од страна на фотографот Расел Мунсон, стана бестселер број еден. Содржи помалку од 10.000 зборови, книгата била продадена повеќе од еден милион примероци само во 1972 година. Изненадувачкиот успех на книгата бил широко пријавуван во медиумите во раните 1970-ти.<ref>Walters, Raymond, Jr. "Book Review: 'Jonathan Livingston Seagull'." ''The New York Times'', July 23, 1972, p. 43.</ref> [[Податотека:Von_Richthofen_LYNN_GARRISON_-_DICK_BACH.jpg|мини|Ричард Бах и Лин Гарнисон со Хелио Курир Г-АРМУ користени за ''Фон Рихтофен и Браун'', 1970 година]] Во 1973 година, Џ''онатан Ливингстон Галеб'' бил адаптиран во истоимен филм, во продукција на корпорацијата Парамаунт Пикчрс, со саундтрак на Нил Дајмонд. Во 1975 година, Бах бил движечката сила на ''Ништо од шанса'', документарен филм заснован на неговата истоимена книга. Филмот се фокусирал на модерното бурање на плевни околу САД во 1970-тите. Бах регрутирал група свои пријатели кои биле пилоти за да ја пресоздадат ерата на бура.<ref>Pendo 1985, p. 58.</ref> Вториот роман, ''Илузии: Авантурите на неволјиот Месија'', објавен во 1977 година, раскажува за средба со денешна месија, кој решил да се откаже. На 31 август 2012 година, Бах бil повреден во несреќа при слетување на авион на островот Сан Хуан во [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]. Тој слетувал со Истон Гилберт Сеи Сири (N346PE) од 2008 година, кој го доби прекарот ''Паф'' на приватен аеродром, кога опремата за слетување отсече некои далноводи. Тој се урнал во полето на околу две милји од пристаништето, симнувајќи два столба и предизвикувајќи мал пожар во трева.<ref>[http://www.foxnews.com/us/2012/09/01/author-richard-bach-injured-in-washington-plane-crash/?test=latestnews "Author Richard Bach injured in Washington plane crash"]. ''[[Fox News]]'', September 1, 2012. Retrieved: December 11, 2015.</ref> Еден ден по несреќата, Бах бил пријавен дека е во сериозна, но стабилна состојба со повреда на главата и скршено рамо.<ref>Valdes, Manuel. [https://web.archive.org/web/20120903005042/http://today.msnbc.msn.com/id/48871908#.UEJgUSIi4vs "'Jonathan Livingston Seagull' author crashes plane"]. ''[[MSNBC]]'' ([[Associated Press]]), September 1, 2012. Retrieved: December 11, 2015.</ref> Бах бил хоспитализиран четири месеци. Тој пријавил дека неговото [[Искуства блиски со смртта|искуство близу смрт го]] инспирирало да го заврши четвртиот дел од ''Галебот Џоnонатан Ливингстон'', кој првично бил објавен во три дела.<ref>Sullivan, Jennifer. [http://seattletimes.com/html/localnews/2020173139_bachjenniferxml.html "Author Richard Bach, recovering from plane crash, returns to inspirational tale"]. ''Seattle Times'', January 17, 2013. Retrieved: December 11, 2015.</ref> Во декември 2012 година, ''Publishers Weekly'' објави дека ''Патувања со Паф'' биле испратени до неговиот издавач, ден пред неговата несреќа.<ref>Werris, Wendy. [http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/people/article/55167-despite-crash-new-bach-book-set-for-march.html "Despite crash, new Bach book set for March"]. ''Publishers Weekly'', December 14, 2012. Retrieved: December 11, 2015.</ref> ''Патувања со Паф'' беше објавен на 19 март 2013 година. Во 2014 година, Бах го објави своето продолжение на „ ''Илузии: Авантурите на еден несакан Месија“'', што тој го нарече „ ''Илузии II: Авантурите на неволно студент“''. Книгата ја вклучува приказната за реалниот живот на авионската несреќа на Бах, а авторот замислува дека го посетува „месијата“, Дон Шимода, кој му помага во неговото тешко медицинско закрепнување. == Личен живот == Бах имал шест деца со неговата прва сопруга Бет Џеана Франкс. Исто така таа е пилот, таа е автор на ''Patterns: Tales of Flying and of Life'', книга за нејзиниот живот како пилот и самохрана мајка.<ref>Bach Fineman, Betty. ''Patterns: Tales of Flying and of Life'' Editorial and Aviation Service, 2007. {{ISBN|978-0979629808}}.</ref> Таа го напишала и уредувала најголемиот дел од пишувањето на авијацијата на Ричард. Тие се разведоа во 1970 година, а Бах помина со години без да ги види своите деца. Синот на Ричард и Бет Џонатан, именуван по титуларниот лик во бестселерот на Бах, ''Jonонатан Ливингстон Галеб,'' е софтверски инженер и новинар. Тој ја напишал книгата „ ''Над облаците“'' од 1993 година, за растењето без да го познава неговиот татко, а потоа подоцна го запознал како студент на колеџ. Ричард го дал своето одобрување, иако забележал дека во него има одредена лична историја што тој „попрво не би ја видел во печатење“.<ref>Bach, Jonathan. ''Above the Clouds: A Reunion of Father and Son.'' New York: William Morrow & Co., 1993. {{ISBN|978-0-6881-1760-3}}.</ref> Нивните други деца се Роберт, комерцијален пилот на авиокомпанија; Кристел; Џејмс Маркус Бах, компјутерски експерт и писател; Ерика; и нивната најмлада ќерка Бетани, која загинала во несреќа на 15-годишна возраст во 1985 година. Во 1981 година, Бах се оженил со глумицата Лесли Париш, која ја запознал за време на снимањето на филмот Џ''onонатан Ливингстон галеб''. Таа значително се претставила во две негови последователни книги: ''Мостот прекусекогаш'' и ''една'', кои првенствено се фокусираа на нивната врска и концептот на Бах за сродни души. Тие се развеле во 1997 година.<ref>Varughese, Suma, [http://www.lifepositive.com/a-long-way-ahead-to-fly/ "A Long Way Ahead to Fly."], Richard Bach interview, ''Life Positive'', March 2006. Retrieved: March 13, 2017.</ref> Бах се ожени со својата трета сопруга, Сабрина Нелсон-Алексопулос, во април 1999 година. == Библиографија == * ''Странец до земјата''. Dell препечатено 1990 година, прво издание 1963 година.{{ISBN|0-440-20658-8}}. * ''Биплан''. Dell Reprint 1990, прво издание 1966 година.{{ISBN|0-440-20657-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20657-X|0-440-20657-Х]]. * ''Ништо по шанса''. Dell Reprint 1990, прво издание 1969 година.{{ISBN|0-440-20656-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20656-1|0-440-20656-1]]. * ''[[Галебот Џонатан Ливингстон|Atонатан Ливингстон галеб]]'' (1970) Мекмилан,{{ISBN|0-380-01286-3}}. * ''Подарок крилја''. Dell Reissue 1989, прво издание 1974 година.{{ISBN|0-440-20432-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20432-1|0-440-20432-1]]. * ''Илузии: Авантурите на еден неволно Месија''. 1977 година.{{ISBN|0-385-28501-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-28501-9|0-385-28501-9]]. * ''Нема такво место далеку''. Делта 1998 година, прво издание 1979 година.{{ISBN|0-385-31927-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-31927-4|0-385-31927-4]]. * ''Мостот прекусекогаш: Љубовна приказна''. Dell Reissue 1989 година. Прво издание 1984 година.{{ISBN|0-440-10826-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-10826-8|0-440-10826-8]]. * ''Еден'' Dell Reissue 1989, прво издание 1988 година.{{ISBN|0-440-20562-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-440-20562-X|0-440-20562-X]]. * ''Бегајќи од Безбедност''. Делта 1995 година.{{ISBN|0-385-31528-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-31528-7|0-385-31528-7]]. * ''Од мојот ум''. Делта 2000 година.{{ISBN|0-385-33490-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-385-33490-7|0-385-33490-7]]. * ''Хероики на порове'' (Пет новели): ** ''Воздушни порове Алофт''. Скрибнер 2002 година.{{ISBN|0-7432-2753-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2753-0|0-7432-2753-0]]. ** ''Спасувачки порове на море''. Скрибнер 2002 година.{{ISBN|0-7432-2750-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2750-6|0-7432-2750-6]]. ** ''Писателски порове: Бркање по музата''. Скрибнер 2002 година,.{{ISBN|0-7432-2754-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2754-9|0-7432-2754-9]]. ** ''Ранчер Порове на опсегот''. Скрибнер 2003 година.{{ISBN|0-7432-2755-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2755-7|0-7432-2755-7]]. ** ''Последната војна: детективот порове и случајот со златното дело''. Скрибнер 2003 година.{{ISBN|0-7432-2756-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7432-2756-5|0-7432-2756-5]]. * ''Iousубопитни животи: Авантури од хроника на порове''. Издавачка компанија Хамптон Роудс 2005 година.{{ISBN|1-57174-457-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-57174-457-6|1-57174-457-6]]. : Книгата љ''убопитни животи'' е всушност горенаведените пет книги со „ ''Ферет-хроники'' “ собрани во еден том, а единствената промена е промената на насловите на секоја од петте. * ''Летање: Трилогијата за авијација''. Скрибнер 2003 година,{{ISBN|0-7432-4747-7}}, собрано издание што содржи ** ''Странец до земјата'' ** ''Биплан'' ** ''Ништо по шанса'' * ''Прирачник за Месија: Потсетници за напредната душа''. 2004 година{{ISBN|1-57174-421-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-57174-421-5|1-57174-421-5]]. * ''Хипнотизирање на Марија''. Издавачка компанија Хамптон Роудс 2009 година,{{ISBN|1-57174-623-4}}. * ''Заблагодарете им се на вашите злобни родители: Благослови од тешкото детство''. Виножито Риџ 2012,{{ISBN|978-193790-702-0}}. * ''Патувања со Паф: Нежна игра на живот и смрт''. NiceTiger 2013 година.{{ISBN|978-193777-703-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-193777-703-6|978-193777-703-6]]. * ''Илузии II: Авантурите на неволно студент''. Дијамантска инспирација ( единствена е-книга Киндл ) 2014 година. == Наводи == === Белешки === {{Наводи|30em}} === Библиографија === == Надворешни врски == * {{Imdb име|0045349}} * [http://richardbach.com Официјално мрежно место на Ричард Бах] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220220175601/http://www.richardbach.com/ |date=2022-02-20 }} * [https://www.amazon.com/exec/obidos/tg/feature/-/10931 Интервју на Ричард Бах на Amazon.com] * [https://web.archive.org/web/20070430093151/http://www.collegecrier.com/interviews/int-0025.asp Архивирано интервју во колеџот Криер] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бах, Ричард}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1936 година]] [[Категорија:Американски писатели]] d5n3rlptagki9n3hqans8vq57b657pk 0 1267598 5605579 4530258 2026-08-06T06:37:52Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605579 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност ||issue-link= |date of burial= |death_place= |death_date=јануари 1003 (ок. 22 години) |birth_place= |birth_date=ок. 981 |mother=[[Дубравка Бохемиска|Дубравка]] |father=[[Мјешко I]] |issue-pipe=|issue=непознато |name=Владивој|spouse= |successor=[[Болеслав III (Чешка)|Болеслав III]] |predecessor=[[Болеслав III (Чешка)|Болеслав III]] |full name=|coronation= |reign=мај 1002 – јануари 1003 |succession=[[Список на владетели на Чешка|Кнез на Чешка]] |caption=Веројатен приказ на Владивој во ротондата Знојмо, околу 1134 година |image=Vladivoj.png |place of burial= }} '''Владивој''' ({{Околу|981}} - јануари 1003) ― [[Список на владетели на Чешка|кнез на Чешка/Бохемија]] од 1002 година до неговата смрт. == Живот == Тој веројатно бил припадник на династијата Пјастовци, можеби втор син на Дубравка, ќерка на кнезот Болеслав I Чешки и нејзиниот сопруг кнез Мјешко I од Полска, или далечен роднина. Кога кнезот [[Болеслав III (Чешка)|Болеслав III]] бил симнат од престолот за време на бунтот на чешкиот кланВршовци, бохемиските благородници го прогласиле Владивој, кој претходно избегал во Полска, кнез во 1002.{{Sfn|Manteuffel|1982}} Чешкиот историчар Душан Шештик пишува дека Владивој го зел бохемискиот престол со поддршка на полскиот кнез Болеслав I Храбриот.{{Sfn|Třeštík|2011}} Во ноември, тој исто така ја добил поддршката од германскиот крал Хенри II кој му го препуштил бохемиското кнежевство. Откако Владивој починал во 1003 година, Болеслав Храбриот ја нападнал Бохемија и го вратил Болеслав III Чешки кој имал убиени многу бохемиски благородници.{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013}}{{Sfn|Manteuffel|1982}} Се вели дека Владивој бил [[Алкохолизам|алкохоличар]], а пиењето бил можен придонесувач за неговата смрт. Масакрот врз кланот Вршовци кај Вишеград, нарачан од Болеслав III довело до негово отстранување и наследување на неговиот помлад брат Јаромир. == Наводи == {{наводи}} {{Почетна кутија}} {{S-hou|[[Пшемисловци]] (?)||{{circa|981}}||1003}} {{Succession box|title=[[Список на владетели на Чешка|Кнез на Чешка/Бохемија]]|before=[[Болеслав III (Чешка)|Болеслав III]]|after=[[Болеслав III (Чешка)|Болеслав III]]|years=1002–1003}} {{S-end}} {{Владетели на Чешка}} [[Категорија:Починати во 1003 година]] [[Категорија:Родени во 980-тите]] [[Категорија:Владетели на Чешка]] [[Категорија:Пшемисловци]] coj999i726i3wjmimqvxkzbfrduqzfg 0 1277207 5605485 5597908 2026-08-05T15:51:01Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Red_Versace_dress_of_Cindy_Crawford.jpg|Red_Versace_dress_of_Cindy_Crawford.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] поради: per [[:c:Commons:Deletion reque 5605485 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Црвениот фустан на Версаче на Синди Крафорд''' претставува црвениот фустан на Версаче кој го носеше Синди Крафорд на 63 -то доделување на Оскарите на 25 март 1991 година. Фустанот што го носеше моделот и го дизајнираше Версаче беше долг вечерен фустан во црвено, со прерамки и длабоко деколте.<ref name="Gross1995">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kqArAQAAIAAJ|title=Model: the ugly business of beautiful women|last=Gross|first=Michael|date=May 1995|publisher=W. Morrow|isbn=978-0-688-12659-9|access-date=5 June 2011}}</ref> Моделот, придружуван од нејзиното момче од тоа време, глумецот [[Ричард Гир]][[Сузан Сарандон|, заедно со Сузан Сарандон го]] доделија Оскарот за најдобар сценографија. Црвениот тепих на Оскар од 1991 година ја претставува првата официјална прилика каде Гир и Крафорд беа прикажани заедно како двојка. == Прием == Фустанот имаше големо влијание врз модата, и беа произведени многу копии и фалсификати на фустанот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/novembre/06/epoca_nel_segno_Versace_co_0_9211067246.shtml|title=Un' epoca nel segno di Versace|publisher=Corriere della Sera|accessdate=5 June 2011}}</ref> Фустанот и славата што ја создаде Крафорд, исто така, го подигнаа профилот на Гир во тоа време.<ref name="Gross1995"/> "''Целосната книга на Оскар за мода" на'' „Вараети “ вели дека „Синди Крафорд го исполнува терминот „ супермодел“ во оваа лута пиперка од Версаче. Таа и идниот згоден сопруг Ричард Гир можеа веројатно беа најжешката двојка на доделувањето на наградите.“ <ref name="Chace2003">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7PfxAAAAMAAJ|title=The Complete Book of Oscar Fashion: Variety's 75 Years of Glamour on the Red Carpet|last=Chace|first=Reeve|date=October 2003|publisher=Reed Press|isbn=978-1-59429-001-5|page=141|access-date=5 June 2011}}</ref> Во анкетата на [[Дебенхамс]] објавена во ''[[Дејли Телеграф|Телеграф]]'', фустанот беше избран за 12 -тата најдобра тоалета на црвениот тепих на сите времиња.<ref name="Telegraph08">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3167702/Liz-Hurley-safety-pin-dress-voted-the-greatest-dress.html|title=Liz Hurley 'safety pin' dress voted the greatest dress|last=Urmee Khan|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|access-date=24 May 2011|location=London}}</ref> Друго истражување спроведено во 2010 година од страницата offerssupermarket.co.uk го постави фустанот на Крафорд на десеттото место од најнезаборавната облека во последните педесет години, избрано од 44% од гласачите.<ref>{{Наведени вести|url=http://fashion.telegraph.co.uk/article/TMG7740201/Online-poll-announces-the-top-ten-most-iconic-dresses-of-the-past-fifty-years.html|title=Online poll announces the top ten most iconic dresses of the past fifty years|last=Alexander|first=Hilary|date=19 May 2010|work=The Daily Telegraph|access-date=5 June 2011|location=London}}</ref> Интернет магазинот ''News & Celebrity Style Now ја'' стави црвената наметка на Версаче меѓу десетте најдобри што некогаш се појавиле на црвениот тепих на Оскарите. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Версаче]] [[Категорија:Оскари]] [[Категорија:Црвен тепих]] [[Категорија:Мода]] [[Категорија:Синди Краф]] [[Категорија:Ричард Гир]] [[Категорија:Хокаидо (регион)]] rg5qwpzl8i1dgz11zwb93kaqzp5mybg 0 1288792 5605585 4823574 2026-08-06T07:23:05Z ~2026-43446-52 135675 5605585 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" cellspacing="2" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%" ! colspan="2" style="font-size: 120%; background: #81DAF5; text-align: center;" |'''''<span class="summary">Воена академија</span>''''' |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 95%;" | |- !Серија |Воена академија |- !Држава |[[Србија]] {{знамеикона|Србија}} |- !Мрежа |[[Радио-телевизија Србија|РТС]] |- !Премиерно прикажување |[[29 септември]]— [[31 декември]] [[2018|2018 година]] |- !Број на епизоди |14 |- !Претходна сезона |[[Војна академија (ТВ серија, 3. сезона)|3]] |- !Следна сезона | |} Четвртата сезона на телевизиската серија ''[[Воена академија (ТВ серија)|Воена академија]]'' била премиерно прикажана на [[Радио-телевизија Србија|РТС]] од [[29 септември]] до [[31 декември]] [[2018|2018 година]]. == Синопсис == Се дознава во кои гранки на армијата се распоредени новите кадети, а доаѓаат и некои нови воени лица. == Улоги == === Главни === * [[Бојан Периќ]] – [[Данијел Стошиќ]] * [[Бранко Јанковиќ]] – [[Живојин Џаковиќ]] * [[Тијана Печенчиќ]] – [[Милица Зимоњиќ]] Зимче * [[Славен Дошло]] – [[Илија Морача]] Ика * [[Вучиќ Перовиќ]] – [[Богољуб Јанковиќ]] Буги * [[Ѓорѓе Стојковиќ]] – [[Груја Голијанин]] * [[Ангела Јовановиќ|Анѓела Јовановиќ]] – [[Светлана Савиќ]] Цеца * [[Андреа Ржаничанин]] – [[Анѓела Бањац]] * [[Гордана Пауновиќ]] – [[Марија Гаѓеша|Марија Гачеша]] Маша * [[Јован Јовановиќ]] – [[Гвозден Савиќ]] * [[Јована Беловиќ]] – [[Наџа Лалиќ]] * [[Небојша Миловановиќ]] – мајор [[Драган Кашанин]] * [[Иван Михаиловиќ]] – [[Мирко Клисура]] * [[Драгана Дабовиќ]] – [[Инес Шашвари]] Шаша * [[Тамара Драгичевиќ]] – [[Надица Арсиќ]] * [[Радивоје Буквиќ]] – Проф. мајор [[Миодраг Марковиќ]] * [[Гордан Кичиќ]] – познат глумец * [[Виктор Савиќ]] − Капетан на корветата [[Здравко Бркиќ]] * [[Тихомир Станиќ]] – [[генерал Зековиќ]] * [[Милутин Мима Караџиќ]] – Полковник [[Мирослав Паниќ]] * [[Младен Нелевиќ]] – [[Десимир Џаковиќ]] * [[Олга Одановиќ]] – [[Милијарда Клисура]] * [[Предраг Смиљковиќ]] – [[Богољуб Зимоњиќ]] * [[Марија Вицковиќ]] – [[Рија]] * [[Марија Бергам]] - [[Александра (Војна академија (ТВ серија))|Александра]] * [[Милан Мариќ]] − [[Огнен]] * [[Марко Гверо]] − Потполковник [[Данило Јеж]] * [[Јелица Сретеновиќ]] – готвачка [[Бранкица Тодоровиќ]] Буразер * [[Марија Гашиќ]] − [[Глогиња Јовановиќ]] * [[Анка Гачеша]] − [[Виолета (Војна академија (ТВ серија))|Виолета]] * [[Милица Томашевиќ]] − [[Маруша Павловиќ]] Мара === Епизодни === * [[Горан Радаковиќ]] – професор Чучко * [[Синиша Чопиќ]] − Душан Павловиќ, татко на Мара * [[Зинаида Дедакин]] – мајка на Маша * [[Наташа Чулибрк]] − Анѓелија Џаковиќ, ќерката на Џаковиќ и Надица * [[Миљан Прљета]] како Ратомир * [[Ѓорѓе Марковиќ]] како мајор Жељко Тремошљика * [[Верољуб Јефтиќ]] како офицер * [[Нела Михаиловиќ]] како богатата Хелена * [[Васа Вранеш]] како Милош, син на Рија * [[Радослав Миленковиќ]] како чичко Живојин * [[Љубиша Милишиќ]] како татко на Ика * [[Марија Опсеница]] како мајка на Ика * [[Рада Ѓуричин]] како Ружица, мајка на Анѓелина * [[Бранка Пујиќ]] како Милена Савиќ, мајка на Цеца * [[Драган Петровиќ]] како Васа Савиќ, татко на Цеца * [[Милош Петровиќ]] како Калаш * [[Милица Мајкиќ]] како Мија * [[Ива Јовановиќ]] како Марија Савиќ, сестра на Цеца * [[Оливера Викторовиќ]] како Рада Џаковиќ, мајка на Џаковиќ * [[Предраг Бјелац]] како Зорко Савиќ, татко на Гвозден * [[Харис Бурина]] како Марадона Клисура == Епизоди == {| class="wikitable" |+ !Бр. на еп. (вкупно) !Бр. на еп. (во сезона) !Наслов !Режисер !Сценарист !Премиера |- |39 |1 |Епизода 4.1 |[[Дејан Зечевиќ]] |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |29 септември 2018 год. |- | colspan="6" |Кадетите се распоредуваат по родови на војската, а најлесното го добиваат Анѓела и Груја кои за заповедник го добиваат Џаковиќ. Буги го праќаат во речна морнарица каде заповедник е капетанот Здравко Бркиќ. Маша има потешкотии со трчањето бидејќи неколку пати паѓала на вежби кај Зимче. Стошиќ го испраќа Ика во специјалци каде Ика добива задача да истовари полн камион муниција, што ја завршува со тешки маки. Стошиќ ја задолжува Цеца да го опере цел спрат на нејзиниот нов род во војската, а таа таму на сретнува Наџа која го жали денот кога ја послушала да остане во војска. Генерал Зековиќ најавува доаѓање на многу строгиот мајор Марковиќ кој ќе ги обучува кадетите. На Буразер и пристигнува нова готвачка бидејќи Шеки и Жарач се прекомандирануи во Нови Сад. Ноќта, Груја ги одведува Буги и Ика во кафеана којашто се наоѓа преку патот од касарната каде пее убавата пејачка Рија, но оттаму ги брка Бркиќ кој не го очекувале. |- |40 |2 |Епизода 4.2 |[[Дејан Зечевиќ]] |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |6 октомври 2018 год. |- | colspan="6" |Стошиќ ја нодси Маша поради повредата на зглобот кај докторката Александра која ја затекнува во расправија со нејзиното момче Огнен. Џаковиќ разговара со Надица која е загрижена бидејќи Десимир ја храни нивната ќерка Анѓелија со месом што Џале го поддржува. Зековиќ ја носи на Паниќ сликата на која се Паниќ и неговата поранешна девојка која е воедно и поранешна девојка на Зековиќ. Строгиот мајор Марковиќ доаѓа на академиата и веднаш и дава задача на Наџа. На патот кон полигонот, Буги ја сретува Рија како се сонча. Долаѓа мајката на Маша во посета и успева да ја избламира кај Кашанин. Во месарницата „Чварак", Груја и Морача ја запознаваат убавата Мара, а нејзе Груја веднаш и запаѓа во очи и му го дава својот фејсбук профил. Кај Бркиќ настанува вистинска збрка кога Гвозден му соопштува дека го изгубиле Буги. |- |41 |3 |Епизода 4.3 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |13 октомври 2018 год |- | colspan="6" |Клисура и Виолета ја најавуваат својата свадба на Милијарда, а таа чудно реагира. За време на трчањето, водот на Бркиќ поминува покрај куќата на Рија па таа му мавта на Буги што Бркиќ го дочекува на нож. Цеца го упатува Паниќ кај Анѓела, а таа му открива чија е ќерка. Водот на Џаковиќ го запознава својот нов надреден, потполковикот Данило Јеж. За време на состанокот со Џаковиќ, Зимче и Стошиќ, Кашанин го прима повикот и открива дека глумецот поворно се вратил на снимање и дека тој на негово незадолство ќе му биде стручен соработник. Десимир го моли Џаковиќ да му позајми воени уред за пронаоѓање на подземни води со што Џаковиќ одбива. На вежбите, водот на Зимче го запознава својот нов професор, мајорот Жељко Тремошљика. |- |42 |4 |Епизода 4.4 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |20 октомври 2018 год. |- | colspan="6" |Познатиот глумец продолжува со снимањето на академијата. Мајорот Марковиќ држи час по самоодбрана, но почнува малку да претерува со предавањата и многу да се соживува поради што на Анѓела замалку ќе и ја скршеше раката, но полковникот Паниќ наидува и го смитрува. Груја започнува да се допишува со Мара преку фејсбук. Десимир го води Богољуб (таткото на Зимче) на „задача за позајмување на уредот за пронаоѓање на подземни води", но ги фаќааѕт и покренуваат истрага која се преносува и на Зимче и Џаковиќ бидејќи се сомнева на нивната вмешаност во овој настан. |- |43 |5 |Епизода 4.5 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |27 октомври 2018 год |- | colspan="6" |Потполковникот Јеж одржува предавање пред групата на Груја за работа со тенк, а подоцна му замери на Џаковиќ што донел кошници со пчели во близина на полето за вежбање. Синот на Рија оди на риболов, но паѓа од чамецот во водата. За среќа, во тој момент во близина се капетанот на корветата Бркиќ и неговата група, па Буги ја покажува својата херојска страна спасувајќи го нејзиниот син. На забавата што ја добиваат како одмор другарот на Буги од групата Гвозден ги запознава другите, но кога ќе ги запознае се создаваат искри меѓу него, Груја, Ика и Анѓела, па тој заминува. Цеца излегува на сцената и отпева една од песните на Зана, поради што Груја е принуден да му каже на Буги да ги реши работите со Цеца и да не и дава лажна надеж. Десимир и Богољуб се пуштени од притвор. Доаѓа Шаша кај Надица и и кажува дека раскинала со Ненад и дека изгледа се уште го сака Мирко. Свои маки има и Надица - нејзината и ќерката на Џаковиќ Анѓелија јаде само суво месо. Милијарда е загрижена за врската на Мирко со Виолета. Пред да заспие, Груја на фејсбук и бара на Мара слика од неа, а тоа што му го испратила го изненадило. |- |44 |6 |Епизода 4.6 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |3 ноември 2018 год. |- | colspan="6" |Поради неговото одбивање да ја изврши наредбата, Ика е испратен во затвор, но таму одбива да јаде, поради што Стошиќ доаѓа да го предупреди и да му се закани дека ќе му ја продолжи казната. Груја ја наоѓа Наџа како плаче, а таа му кажува дека се заљубила во мајорот Марковиќ, но дека тој има сопруга новинарка. Кога тој и се јавува на мобилниот телефон, Александра му се развикува не знаејќи дека и се јавил Стошиќ. Додека оди по месо за војската, Буги ги посетува Рија и нејзиниот син, а ја носи Груја Мара во оставата, каде што го започнуваат своето прво водење љубов, но ги прекинува доаѓањето на нејзиниот татко. На враќање кон касарната доаѓа до мало недоразбирање меѓу Груја и потполковникот Јеж, бидејќи Груја останал само во боксерите во џипот затоа што и ја дал униформата на Буразер да му ја сошие. Подоцна, друштвото оди во тајна посета на Ика преку Гвозден, при што тој и Анѓела си признаваат што чувствуваат. Шаша се запишува на часови по танц кај Мирко и Виолета за да го спроведе својот план да си го врати Мирко. Глумецот му кажува на режисерот дека се заљубил во Зимче. |- |45 |7 |Епизода 4.7 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |10 ноември 2018 год |- | colspan="6" |Ика е одведен на задача од притвор. Во текот на возењето Анѓела го замолува Џаковиќ да ги сменат местата, но Стошиќ му забранува, а глумецот и се додворува на Зимче, што таа не го дозволува тоа пред кадетите. Груја и Гвозден се борат со рацете да видат кој е посилен и Груја победува. Стошиќ се сретнува со Александра на рингишпил и таму пукаат во целта, а потоа се раѓа врска меѓу нив. Шаша почнува полека да ги учи чекорите, но ѝ се жали на Надица дека не може, на што таа одговара дека мора да биде упорна. Наџа ја наоѓа Цеца додека ја чита Кама Сутра и Цеца и кажува дека со Буги ќе ја изгуби невиноста и дека смислила како да го заведе. Таткото на Ика доаѓа на гости и му кажува дека неговите поранешни пријатели ги уценуваат и бараат пари, а Ика ветува дека ќе го реши. Десимир и Богољуб одат да купат куче трагач од селанецот Ратомир, но по жестока расправија бегаат, без разлика што тој ги пушта кучињата врз нив, а потоа доживуваат нов судир кога ќе влезат во конфликт со селанка која поради нив нив носи соседи со пушки. Мара доаѓа во касарната и ја моли Маша да го донесе Груја. Кога доаѓа Груја му кажува дека е бремена. |- |46 |8 |Епизода 4.8 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |17 ноември 2018 год. |- | colspan="6" |Мајорот Марковиќ ги носи кадетите со глумецот и им дава задача да стигнат до полигонот со помош на мапа, но за време на движењето глумецот се губи и налетува на Ратомир кој ја напаѓа Мара, па го застрелува во нога и наоѓа помош од Стошиќ, Џаковиќ и Зимче. Во меѓувреме непознати и маскирани ги фаќаат Цеца, Маша и Гвозден, а останатите тргнуваат да ги ослободат, при што Анѓела влегува во борба со еден од овие лица и ги совладува, при што тој ја вади маската и и открива дека е мајорот Марковиќ и дека се е вежба. |- |47 |9 |Епизода 4.9 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |24 ноември 2018 год. |- | colspan="6" |Глумецот е примен на шиење. Откако го послуша советот на Наџа како да се подготви за губење на невиноста со Буги, Цеца прави како што таа кажува, но не еднаш туку неколку пати, поради што пијана заспива во креветот на Буги. Кадетите добиваат бесплатен викенд, па секој си оди по својот пат - Буги кај Рија, каде таа открива дека заминува за Германија, по што ја остава и ја прифаќа поканата на Цеца кај нејзините, Маша со Гвозден прво кај неговите, а потоа во ресторан, Груја со своите во Белград ја зема Мара со себе бидејќи му беше жал за нејзината состојба, а Анѓела со Паниќ кај мајка и. На Ика му се јавува татко му и му кажува дека го тепале, но и дека не им дал пари и дека мајка му е видно потресена. На паркингот Огнен ја убедува Александра да оди со него во Белград, а кога таа го одбива, тој ја удрира, поради што Стошиќ излетува од дворот и го претепува. Глогиња и признава на Буразер дека немала врска десет години. |- |48 |10 |Епизода 4.10 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |1 декември 2018 г. |- | colspan="6" |Цеца го носи Буги во семејството, а таму дознава за претходниот живот на Цеца и какво е нејзиното семејство. Подоцна оди во кафеаната на Рија, а оттаму кај нејзе каде водат љубов. Ика го посетува својата поранешна екипа и успева да ги натера да го остават неговото семејство на мира, но подоцна тој е уапсен од полицијата и пуштен на поттик на Стошиќ. Анѓела и Паниќ одат кај неа дома, но таму од баба и откриваат дека мајка ѝ повеќе не живее таму и дека отишла со пробисвет и го сменила телефонскиот број. Исто така, тие ја откриваат вистината за нејзиниот татко која целосно ја крши. За време на престојот во кафаената, на Шаша налетува момче, но Мирко успева да го претепа и да го избрка. Гледајќи ја сцената помеѓу Мирко и Шаша по тепачката, Виолета заминува, а Мирко решава да ја запроси Шаша. Кога таа се согласува, Мирко оди кај Милијарда да и ја каже радосната вест. На пат кон Белград автобусот во кој се Груја и Мара е во гужва поради несреќа пред нив. Патниците излегле, при што на Мара и се слошува. |- |49 |11 |Епизода 4.11 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |8 декември 2018 год |- | colspan="6" |Груја ја носи онесвестената Мара во болница каде се откриева дека абортирала. Маша и Гвозден одат кај неговиот татко Зорко, стар мотоциклист кој некогаш припаѓал на познатата 63-та падобранска бригада. Двајцата кадети се повеќе се зближуваат. Кога конечно се заедно дома, Надица и Џаковиќ се опуштаат, па тој предложува да работат на друго дете, но ѕвончето ги спречува. Овој пат не е Десимир туку загрижената мајка на Џаковиќ. Буги се буди во креветот на Риа по љубовната ноќ и е тажен поради нејзиното заминување. Напуштајќи ја, на брегот го здогледува капетанот на корветата Бркиќ, кој целосно ја разбрал ситуацијата. Доаѓа до конфликт меѓу полковникот Паниќ и мајорот Марковиќ. Паниќ како негов претпоставен му наредува повеќе да не ги малтретира кадетите, а во разговорот е откриено дека двајцата биле на Косово во моментот на НАТО агресијата. Глумецот завршува со снимањето на филмот, па доаѓа во канцеларијата на Зимче да се поздрави со неа и во таа прилика се однесува толку театрално што ја насмеал до солзи. На железничката станица Рија и нејзиниот мал син Милош чекаат да се качат во возот за Германија, но се изненадени од неочекуваното појавување на Буги. Следниот ден се одржува состанок на високо ниво. Непосредно пред почетокот на вежбата, кадетите добиваат коверти со непосредни упатства и поделба на задачите. Ика е назначен за „командант на баталјон“ како дел од вежбата. |- |50 |12 |Епизода 4.12 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |15 декември 2018 год. |- | colspan="6" |Главната вежба започна. Пред оскудната „битка“, Џаковиќ им одржува податлив говор на кадетите, воодушевено читајќи ги познатите зборови на хероите од Цер. Паниќ и Марковиќ сега и официјално се на спротивни страни. Паник е главниот стратег на „сините“ на кои им припаѓаат кадетите под команда на Ика, додека Марковиќ ги предводи „црвените“ кои ја „играат“ непријателската војска во нападот. Како што одминува симулираниот конфликт меѓу двете страни, се чини дека „црвените“ на Марковиќ се во опасна предност. Паниќ молчи на забелешките на Марковиќ дека направил школски пример за стратешка грешка. Во вежбата учествуваат сите гранки на војската. Тенкот на Груја се расипува во важен момент, па неговите луѓе се обидуваат да го поправат. Одбраната на „сините“ се сведува на една куќа. Многумина се заробени. Ќе успеат ли да ја свртат ситуацијата во своја полза? Кој ќе слави на крајот - Паниќ или Марковиќ? Кој кому ќе му честита за добрата проценка на ударот? |- |51 |13 |Епизода 4.13 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |22 декември 2018 год |- | colspan="6" |По вежбата сите се враќаат на редовна работа на Воена академија. Началникот Зековиќ ги повикува на извештај Стошиќ, Зимче, Кашанин, Бркиќ, Јеж и Џаковиќ и бара да се покрене кривична постапка за некои непослушни кадети, но сите ќе ги вратаат со познатите 4 „C“ во форма на истите писмени извештаи. Цеца и кажува на Наџа дека решила да го заборави Буги, а Наџа и објаснува како да го освои. Саша и открива на Зимче дека се мажи за Клисура и бара од Надица да и биде кума, што Надица со воодушевување прифаќа. Клисура подоцна го зема Џаковиќ за кум. Калиопе и носи на Милијарда „венчаница“ за Шаша, но Шаша одбив да ја носи. Зимче добива задача да организира сè околу свадбата, поради што ја ангажира Буразер да направи торта, а поради маката околу неа и помогнала Глогиња да ја направи. Маша го убедува Гвозден да оди на свадба со неа, но тој се обидува да ѝ даде до знаење дека му се допаѓа, но се завршува малку поинаку. |- |52 |14 |Епизода 4.14 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |31 декември 2018 год. |- | colspan="6" |Клисура го сонува својот покоен татко кој му дава совети за брак. Свадбата на Шаша и Клисура носи многу разрешувања - Глогиња се обидува да го заведе Кашанин, но не успева, Груја преку мобилен телефон и искажува љубов на Мара со трубачи, Маша и Гвозден си признаваат што чувствуваат, Буги успева да ја заборави Рија, а Паниќ му открива на Зековиќ чија всушност ќерка е Анѓела. |} == Забелешка == * За време на досегашното емитување на серијата, името на самата епизода не било наведено на почетокот на секоја епизода. == Надворешни врски == * [[imdbtitle:1880898|Војна академија]] на сајтот IMDb (јазик: англиски) [[Категорија:Српски телевизиски серии]] 2v6e9hxgkbac2t352po0grlscq9t9ox 5605586 5605585 2026-08-06T07:28:07Z ~2026-43446-52 135675 /* Главни */ 5605586 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" cellspacing="2" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%" ! colspan="2" style="font-size: 120%; background: #81DAF5; text-align: center;" |'''''<span class="summary">Воена академија</span>''''' |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 95%;" | |- !Серија |Воена академија |- !Држава |[[Србија]] {{знамеикона|Србија}} |- !Мрежа |[[Радио-телевизија Србија|РТС]] |- !Премиерно прикажување |[[29 септември]]— [[31 декември]] [[2018|2018 година]] |- !Број на епизоди |14 |- !Претходна сезона |[[Војна академија (ТВ серија, 3. сезона)|3]] |- !Следна сезона | |} Четвртата сезона на телевизиската серија ''[[Воена академија (ТВ серија)|Воена академија]]'' била премиерно прикажана на [[Радио-телевизија Србија|РТС]] од [[29 септември]] до [[31 декември]] [[2018|2018 година]]. == Синопсис == Се дознава во кои гранки на армијата се распоредени новите кадети, а доаѓаат и некои нови воени лица. == Улоги == === Главни === * [[Бојан Периќ]] – [[Данијел Стошиќ]] * [[Бранко Јанковиќ]] – [[Живојин Џаковиќ]] * [[Тијана Печенчиќ]] – [[Милица Зимоњиќ]] Зимче * [[Славен Дошло]] – [[Илија Морача]] Ика * [[Вучиќ Перовиќ]] – [[Богољуб Јанковиќ]] Буги * [[Ѓорѓе Стојковиќ]] – [[Груја Голијанин]] * [[Ангела Јовановиќ|Анѓела Јовановиќ]] – [[Светлана Савиќ]] Цеца * [[Андреа Ржаничанин]] – [[Анѓела Бањац]] * [[Гордана Пауновиќ]] – [[Марија Гаѓеша|Марија Гачеша]] Маша * [[Јован Јовановиќ]] – [[Гвозден Савиќ]] * [[Јована Беловиќ]] – [[Наџа Лалиќ]] * [[Небојша Миловановиќ]] – мајор [[Драган Кашанин]] * [[Иван Михаиловиќ]] – [[Мирко Клисура]] * [[Драгана Дабовиќ]] – [[Инес Шашвари]] Шаша * [[Тамара Драгичевиќ]] – [[Надица Арсиќ]] * [[Радивоје Буквиќ]] – Проф. мајор [[Миодраг Марковиќ]] * [[Гордан Кичиќ]] – познат глумец * [[Виктор Савиќ]] − Капетан на корветата [[Здравко Бркиќ]] * [[Тихомир Станиќ]] – [[генерал Зековиќ]] * Милутин Мима Караџиќ – Полковник [[Предраг Миловиќ]] * [[Младен Нелевиќ]] – [[Десимир Џаковиќ]] * [[Олга Одановиќ]] – [[Милијарда Клисура]] * [[Предраг Смиљковиќ]] – [[Богољуб Зимоњиќ]] * [[Марија Вицковиќ]] – [[Рија]] * [[Марија Бергам]] - [[Александра (Војна академија (ТВ серија))|Александра]] * [[Милан Мариќ]] − [[Огнен]] * [[Марко Гверо]] − Потполковник [[Данило Јеж]] * [[Јелица Сретеновиќ]] – готвачка [[Бранкица Тодоровиќ]] Буразер * [[Марија Гашиќ]] − [[Глогиња Јовановиќ]] * [[Анка Гачеша]] − [[Виолета (Војна академија (ТВ серија))|Виолета]] * [[Милица Томашевиќ]] − [[Маруша Павловиќ]] Мара === Епизодни === * [[Горан Радаковиќ]] – професор Чучко * [[Синиша Чопиќ]] − Душан Павловиќ, татко на Мара * [[Зинаида Дедакин]] – мајка на Маша * [[Наташа Чулибрк]] − Анѓелија Џаковиќ, ќерката на Џаковиќ и Надица * [[Миљан Прљета]] како Ратомир * [[Ѓорѓе Марковиќ]] како мајор Жељко Тремошљика * [[Верољуб Јефтиќ]] како офицер * [[Нела Михаиловиќ]] како богатата Хелена * [[Васа Вранеш]] како Милош, син на Рија * [[Радослав Миленковиќ]] како чичко Живојин * [[Љубиша Милишиќ]] како татко на Ика * [[Марија Опсеница]] како мајка на Ика * [[Рада Ѓуричин]] како Ружица, мајка на Анѓелина * [[Бранка Пујиќ]] како Милена Савиќ, мајка на Цеца * [[Драган Петровиќ]] како Васа Савиќ, татко на Цеца * [[Милош Петровиќ]] како Калаш * [[Милица Мајкиќ]] како Мија * [[Ива Јовановиќ]] како Марија Савиќ, сестра на Цеца * [[Оливера Викторовиќ]] како Рада Џаковиќ, мајка на Џаковиќ * [[Предраг Бјелац]] како Зорко Савиќ, татко на Гвозден * [[Харис Бурина]] како Марадона Клисура == Епизоди == {| class="wikitable" |+ !Бр. на еп. (вкупно) !Бр. на еп. (во сезона) !Наслов !Режисер !Сценарист !Премиера |- |39 |1 |Епизода 4.1 |[[Дејан Зечевиќ]] |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |29 септември 2018 год. |- | colspan="6" |Кадетите се распоредуваат по родови на војската, а најлесното го добиваат Анѓела и Груја кои за заповедник го добиваат Џаковиќ. Буги го праќаат во речна морнарица каде заповедник е капетанот Здравко Бркиќ. Маша има потешкотии со трчањето бидејќи неколку пати паѓала на вежби кај Зимче. Стошиќ го испраќа Ика во специјалци каде Ика добива задача да истовари полн камион муниција, што ја завршува со тешки маки. Стошиќ ја задолжува Цеца да го опере цел спрат на нејзиниот нов род во војската, а таа таму на сретнува Наџа која го жали денот кога ја послушала да остане во војска. Генерал Зековиќ најавува доаѓање на многу строгиот мајор Марковиќ кој ќе ги обучува кадетите. На Буразер и пристигнува нова готвачка бидејќи Шеки и Жарач се прекомандирануи во Нови Сад. Ноќта, Груја ги одведува Буги и Ика во кафеана којашто се наоѓа преку патот од касарната каде пее убавата пејачка Рија, но оттаму ги брка Бркиќ кој не го очекувале. |- |40 |2 |Епизода 4.2 |[[Дејан Зечевиќ]] |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |6 октомври 2018 год. |- | colspan="6" |Стошиќ ја нодси Маша поради повредата на зглобот кај докторката Александра која ја затекнува во расправија со нејзиното момче Огнен. Џаковиќ разговара со Надица која е загрижена бидејќи Десимир ја храни нивната ќерка Анѓелија со месом што Џале го поддржува. Зековиќ ја носи на Паниќ сликата на која се Паниќ и неговата поранешна девојка која е воедно и поранешна девојка на Зековиќ. Строгиот мајор Марковиќ доаѓа на академиата и веднаш и дава задача на Наџа. На патот кон полигонот, Буги ја сретува Рија како се сонча. Долаѓа мајката на Маша во посета и успева да ја избламира кај Кашанин. Во месарницата „Чварак", Груја и Морача ја запознаваат убавата Мара, а нејзе Груја веднаш и запаѓа во очи и му го дава својот фејсбук профил. Кај Бркиќ настанува вистинска збрка кога Гвозден му соопштува дека го изгубиле Буги. |- |41 |3 |Епизода 4.3 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |13 октомври 2018 год |- | colspan="6" |Клисура и Виолета ја најавуваат својата свадба на Милијарда, а таа чудно реагира. За време на трчањето, водот на Бркиќ поминува покрај куќата на Рија па таа му мавта на Буги што Бркиќ го дочекува на нож. Цеца го упатува Паниќ кај Анѓела, а таа му открива чија е ќерка. Водот на Џаковиќ го запознава својот нов надреден, потполковикот Данило Јеж. За време на состанокот со Џаковиќ, Зимче и Стошиќ, Кашанин го прима повикот и открива дека глумецот поворно се вратил на снимање и дека тој на негово незадолство ќе му биде стручен соработник. Десимир го моли Џаковиќ да му позајми воени уред за пронаоѓање на подземни води со што Џаковиќ одбива. На вежбите, водот на Зимче го запознава својот нов професор, мајорот Жељко Тремошљика. |- |42 |4 |Епизода 4.4 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |20 октомври 2018 год. |- | colspan="6" |Познатиот глумец продолжува со снимањето на академијата. Мајорот Марковиќ држи час по самоодбрана, но почнува малку да претерува со предавањата и многу да се соживува поради што на Анѓела замалку ќе и ја скршеше раката, но полковникот Паниќ наидува и го смитрува. Груја започнува да се допишува со Мара преку фејсбук. Десимир го води Богољуб (таткото на Зимче) на „задача за позајмување на уредот за пронаоѓање на подземни води", но ги фаќааѕт и покренуваат истрага која се преносува и на Зимче и Џаковиќ бидејќи се сомнева на нивната вмешаност во овој настан. |- |43 |5 |Епизода 4.5 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |27 октомври 2018 год |- | colspan="6" |Потполковникот Јеж одржува предавање пред групата на Груја за работа со тенк, а подоцна му замери на Џаковиќ што донел кошници со пчели во близина на полето за вежбање. Синот на Рија оди на риболов, но паѓа од чамецот во водата. За среќа, во тој момент во близина се капетанот на корветата Бркиќ и неговата група, па Буги ја покажува својата херојска страна спасувајќи го нејзиниот син. На забавата што ја добиваат како одмор другарот на Буги од групата Гвозден ги запознава другите, но кога ќе ги запознае се создаваат искри меѓу него, Груја, Ика и Анѓела, па тој заминува. Цеца излегува на сцената и отпева една од песните на Зана, поради што Груја е принуден да му каже на Буги да ги реши работите со Цеца и да не и дава лажна надеж. Десимир и Богољуб се пуштени од притвор. Доаѓа Шаша кај Надица и и кажува дека раскинала со Ненад и дека изгледа се уште го сака Мирко. Свои маки има и Надица - нејзината и ќерката на Џаковиќ Анѓелија јаде само суво месо. Милијарда е загрижена за врската на Мирко со Виолета. Пред да заспие, Груја на фејсбук и бара на Мара слика од неа, а тоа што му го испратила го изненадило. |- |44 |6 |Епизода 4.6 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |3 ноември 2018 год. |- | colspan="6" |Поради неговото одбивање да ја изврши наредбата, Ика е испратен во затвор, но таму одбива да јаде, поради што Стошиќ доаѓа да го предупреди и да му се закани дека ќе му ја продолжи казната. Груја ја наоѓа Наџа како плаче, а таа му кажува дека се заљубила во мајорот Марковиќ, но дека тој има сопруга новинарка. Кога тој и се јавува на мобилниот телефон, Александра му се развикува не знаејќи дека и се јавил Стошиќ. Додека оди по месо за војската, Буги ги посетува Рија и нејзиниот син, а ја носи Груја Мара во оставата, каде што го започнуваат своето прво водење љубов, но ги прекинува доаѓањето на нејзиниот татко. На враќање кон касарната доаѓа до мало недоразбирање меѓу Груја и потполковникот Јеж, бидејќи Груја останал само во боксерите во џипот затоа што и ја дал униформата на Буразер да му ја сошие. Подоцна, друштвото оди во тајна посета на Ика преку Гвозден, при што тој и Анѓела си признаваат што чувствуваат. Шаша се запишува на часови по танц кај Мирко и Виолета за да го спроведе својот план да си го врати Мирко. Глумецот му кажува на режисерот дека се заљубил во Зимче. |- |45 |7 |Епизода 4.7 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |10 ноември 2018 год |- | colspan="6" |Ика е одведен на задача од притвор. Во текот на возењето Анѓела го замолува Џаковиќ да ги сменат местата, но Стошиќ му забранува, а глумецот и се додворува на Зимче, што таа не го дозволува тоа пред кадетите. Груја и Гвозден се борат со рацете да видат кој е посилен и Груја победува. Стошиќ се сретнува со Александра на рингишпил и таму пукаат во целта, а потоа се раѓа врска меѓу нив. Шаша почнува полека да ги учи чекорите, но ѝ се жали на Надица дека не може, на што таа одговара дека мора да биде упорна. Наџа ја наоѓа Цеца додека ја чита Кама Сутра и Цеца и кажува дека со Буги ќе ја изгуби невиноста и дека смислила како да го заведе. Таткото на Ика доаѓа на гости и му кажува дека неговите поранешни пријатели ги уценуваат и бараат пари, а Ика ветува дека ќе го реши. Десимир и Богољуб одат да купат куче трагач од селанецот Ратомир, но по жестока расправија бегаат, без разлика што тој ги пушта кучињата врз нив, а потоа доживуваат нов судир кога ќе влезат во конфликт со селанка која поради нив нив носи соседи со пушки. Мара доаѓа во касарната и ја моли Маша да го донесе Груја. Кога доаѓа Груја му кажува дека е бремена. |- |46 |8 |Епизода 4.8 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |17 ноември 2018 год. |- | colspan="6" |Мајорот Марковиќ ги носи кадетите со глумецот и им дава задача да стигнат до полигонот со помош на мапа, но за време на движењето глумецот се губи и налетува на Ратомир кој ја напаѓа Мара, па го застрелува во нога и наоѓа помош од Стошиќ, Џаковиќ и Зимче. Во меѓувреме непознати и маскирани ги фаќаат Цеца, Маша и Гвозден, а останатите тргнуваат да ги ослободат, при што Анѓела влегува во борба со еден од овие лица и ги совладува, при што тој ја вади маската и и открива дека е мајорот Марковиќ и дека се е вежба. |- |47 |9 |Епизода 4.9 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |24 ноември 2018 год. |- | colspan="6" |Глумецот е примен на шиење. Откако го послуша советот на Наџа како да се подготви за губење на невиноста со Буги, Цеца прави како што таа кажува, но не еднаш туку неколку пати, поради што пијана заспива во креветот на Буги. Кадетите добиваат бесплатен викенд, па секој си оди по својот пат - Буги кај Рија, каде таа открива дека заминува за Германија, по што ја остава и ја прифаќа поканата на Цеца кај нејзините, Маша со Гвозден прво кај неговите, а потоа во ресторан, Груја со своите во Белград ја зема Мара со себе бидејќи му беше жал за нејзината состојба, а Анѓела со Паниќ кај мајка и. На Ика му се јавува татко му и му кажува дека го тепале, но и дека не им дал пари и дека мајка му е видно потресена. На паркингот Огнен ја убедува Александра да оди со него во Белград, а кога таа го одбива, тој ја удрира, поради што Стошиќ излетува од дворот и го претепува. Глогиња и признава на Буразер дека немала врска десет години. |- |48 |10 |Епизода 4.10 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |1 декември 2018 г. |- | colspan="6" |Цеца го носи Буги во семејството, а таму дознава за претходниот живот на Цеца и какво е нејзиното семејство. Подоцна оди во кафеаната на Рија, а оттаму кај нејзе каде водат љубов. Ика го посетува својата поранешна екипа и успева да ги натера да го остават неговото семејство на мира, но подоцна тој е уапсен од полицијата и пуштен на поттик на Стошиќ. Анѓела и Паниќ одат кај неа дома, но таму од баба и откриваат дека мајка ѝ повеќе не живее таму и дека отишла со пробисвет и го сменила телефонскиот број. Исто така, тие ја откриваат вистината за нејзиниот татко која целосно ја крши. За време на престојот во кафаената, на Шаша налетува момче, но Мирко успева да го претепа и да го избрка. Гледајќи ја сцената помеѓу Мирко и Шаша по тепачката, Виолета заминува, а Мирко решава да ја запроси Шаша. Кога таа се согласува, Мирко оди кај Милијарда да и ја каже радосната вест. На пат кон Белград автобусот во кој се Груја и Мара е во гужва поради несреќа пред нив. Патниците излегле, при што на Мара и се слошува. |- |49 |11 |Епизода 4.11 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |8 декември 2018 год |- | colspan="6" |Груја ја носи онесвестената Мара во болница каде се откриева дека абортирала. Маша и Гвозден одат кај неговиот татко Зорко, стар мотоциклист кој некогаш припаѓал на познатата 63-та падобранска бригада. Двајцата кадети се повеќе се зближуваат. Кога конечно се заедно дома, Надица и Џаковиќ се опуштаат, па тој предложува да работат на друго дете, но ѕвончето ги спречува. Овој пат не е Десимир туку загрижената мајка на Џаковиќ. Буги се буди во креветот на Риа по љубовната ноќ и е тажен поради нејзиното заминување. Напуштајќи ја, на брегот го здогледува капетанот на корветата Бркиќ, кој целосно ја разбрал ситуацијата. Доаѓа до конфликт меѓу полковникот Паниќ и мајорот Марковиќ. Паниќ како негов претпоставен му наредува повеќе да не ги малтретира кадетите, а во разговорот е откриено дека двајцата биле на Косово во моментот на НАТО агресијата. Глумецот завршува со снимањето на филмот, па доаѓа во канцеларијата на Зимче да се поздрави со неа и во таа прилика се однесува толку театрално што ја насмеал до солзи. На железничката станица Рија и нејзиниот мал син Милош чекаат да се качат во возот за Германија, но се изненадени од неочекуваното појавување на Буги. Следниот ден се одржува состанок на високо ниво. Непосредно пред почетокот на вежбата, кадетите добиваат коверти со непосредни упатства и поделба на задачите. Ика е назначен за „командант на баталјон“ како дел од вежбата. |- |50 |12 |Епизода 4.12 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |15 декември 2018 год. |- | colspan="6" |Главната вежба започна. Пред оскудната „битка“, Џаковиќ им одржува податлив говор на кадетите, воодушевено читајќи ги познатите зборови на хероите од Цер. Паниќ и Марковиќ сега и официјално се на спротивни страни. Паник е главниот стратег на „сините“ на кои им припаѓаат кадетите под команда на Ика, додека Марковиќ ги предводи „црвените“ кои ја „играат“ непријателската војска во нападот. Како што одминува симулираниот конфликт меѓу двете страни, се чини дека „црвените“ на Марковиќ се во опасна предност. Паниќ молчи на забелешките на Марковиќ дека направил школски пример за стратешка грешка. Во вежбата учествуваат сите гранки на војската. Тенкот на Груја се расипува во важен момент, па неговите луѓе се обидуваат да го поправат. Одбраната на „сините“ се сведува на една куќа. Многумина се заробени. Ќе успеат ли да ја свртат ситуацијата во своја полза? Кој ќе слави на крајот - Паниќ или Марковиќ? Кој кому ќе му честита за добрата проценка на ударот? |- |51 |13 |Епизода 4.13 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |22 декември 2018 год |- | colspan="6" |По вежбата сите се враќаат на редовна работа на Воена академија. Началникот Зековиќ ги повикува на извештај Стошиќ, Зимче, Кашанин, Бркиќ, Јеж и Џаковиќ и бара да се покрене кривична постапка за некои непослушни кадети, но сите ќе ги вратаат со познатите 4 „C“ во форма на истите писмени извештаи. Цеца и кажува на Наџа дека решила да го заборави Буги, а Наџа и објаснува како да го освои. Саша и открива на Зимче дека се мажи за Клисура и бара од Надица да и биде кума, што Надица со воодушевување прифаќа. Клисура подоцна го зема Џаковиќ за кум. Калиопе и носи на Милијарда „венчаница“ за Шаша, но Шаша одбив да ја носи. Зимче добива задача да организира сè околу свадбата, поради што ја ангажира Буразер да направи торта, а поради маката околу неа и помогнала Глогиња да ја направи. Маша го убедува Гвозден да оди на свадба со неа, но тој се обидува да ѝ даде до знаење дека му се допаѓа, но се завршува малку поинаку. |- |52 |14 |Епизода 4.14 |Дејан Зечевиќ |По приказната: Горан Михиќ и Бобан Јевтиќ Сценарио: Зорица Цвијетиќ |31 декември 2018 год. |- | colspan="6" |Клисура го сонува својот покоен татко кој му дава совети за брак. Свадбата на Шаша и Клисура носи многу разрешувања - Глогиња се обидува да го заведе Кашанин, но не успева, Груја преку мобилен телефон и искажува љубов на Мара со трубачи, Маша и Гвозден си признаваат што чувствуваат, Буги успева да ја заборави Рија, а Паниќ му открива на Зековиќ чија всушност ќерка е Анѓела. |} == Забелешка == * За време на досегашното емитување на серијата, името на самата епизода не било наведено на почетокот на секоја епизода. == Надворешни врски == * [[imdbtitle:1880898|Војна академија]] на сајтот IMDb (јазик: англиски) [[Категорија:Српски телевизиски серии]] hnpbt1ptrslxeq3vcknpeuhb1mprlk6 0 1301033 5605570 5423816 2026-08-06T02:47:22Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Ναός_Παναγίας_Άξιον_Εστίν_στην_Αξιούπολη.jpg|Ναός_Παναγίας_Άξιον_Εστίν_στην_Αξιούπολη.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] поради: per [[:c:Commons:Deletion req 5605570 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Пресвета Богородица Достојно ест | fullname = | other name = | native_name = Παναγίας Άξιον Εστίν | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = Поглед на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40|59|10|N|22|32|25|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Бојмица]], [[Гуменџиско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = Алкис Раптис | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = 2000 | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Гуменџиско-бојмичко-ругуновска епархија|Гуменџиско-бојмичко-ругуновска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Пресвета Богородица Достојно ест''' ({{langx|el|Ιερός Ναός Παναγίας Άξιον Εστίν}}) — [[црква (градба)|црква]] во гратчето [[Бојмица]], [[Гуменџиско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Гуменџиско-бојмичко-ругуновска епархија|Гуменџиско-бојмичко-ругуновската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Во 1995 г. митрополитот Димитриј Гуменџиски издејствувал плац за црква на плоштадот „Павлос Мелас“ по пат на размена со армијата. Камен-темелникот е удрен на 5 октомври 1997 г. Градбата е дело на архитект Алкис Раптис. Внатрешноста е една целина, без столбови, при што отповарувањето е префрлено на страничните ѕидови. Црквата е завршена во [[2000]] г. и е целосно [[живопис]]ана.<ref>{{нмс | url = http://kilkisorama.gr/%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B7-360%C2%B0/401-%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8C%CF%82-%CE%BD%CE%B1%CF%8C%CF%82-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%AC%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%BD-%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%AF-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CF%8D%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B7%CF%82 | title = Ιερός Ναός Παναγίας "Άξιον Εστί" - Αξιούπολης | access-date = 9 јуни 2014 | last = ἀρχιµ. Δωρόθεος Πάπαρης | first = | date = 11 јуни 2010 | publisher = Ἀνάµνησις θαύµατος Παναγίας Ἄξιόν Ἐστιν | archive-date = 2014-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140721062547/http://kilkisorama.gr/%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B7-360%C2%B0/401-%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8C%CF%82-%CE%BD%CE%B1%CF%8C%CF%82-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%AC%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%BD-%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%AF-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CF%8D%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B7%CF%82 | url-status = dead }}</ref> == Поврзано == * [[Гуменџиско-бојмичко-ругуновска епархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Axion Estin Church, Axioupoli}} [[Категорија:Цркви во Пајонија (општина)|Богородица, Бојмица]] [[Категорија:Цркви во Гуменџиско-бојмичко-ругуновската епархија|Богородица, Бојмица]] [[Категорија:Појавено во 2000 година]] qff967euamsmnc6zt0mndocrzh66cwp 0 1305664 5605559 5459644 2026-08-06T00:09:13Z Buli 2648 5605559 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Божил Рајнов | image = Bozhil Raynov.JPG | alt = | caption = Божил Рајнов | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1857|07|21|df=yes}} | birth_place = [[Котел (град)|Котел]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{Death date and age|1946|01|06|1857|07|21|df=yes}} | death_place = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Божил Рајнов''' ({{langx|bg|Божил Райнов}}; 1857 – 1946) е бугарски просветен деец, новинар, преведувач, политичар и општественик. == Биографија == === Ран живот и образование === Рајнов е роден во градот [[Котел]] во 1857 година. Учи [[богословие]] во [[Одеса]] и [[Киев]], а во 1878 година завршува литература во [[Лиеж]], [[Белгија]]. Се вратил во родниот Котел и до 1880 година бил учител, а во следната учебна 1880 - 1881 година во [[Русе]]. === Дејноста во Солунската гимназија === Во 1881 станал прв директор на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>[http://catalog.libvar.bg/view/check_user.pl?id=1136&SRV=false&LANG=bg ''Свободен гражданин'' - седмичен вестник, орган на Варненското либерално бюро / Ред. Божил Райнов / бр. 16, 13 ноември 1896 год, стр. 3]</ref> Во учебната 1882/83 година во солунската гимназија се јавил првиот посериозен отпор на дел од наставничкиот кадар против централистичката политика на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]]. Меѓу главните актери на отпорот бил Божил Рајнов, кој заедно со [[Трајко Китанчев]] се залагал за автономија на училишното дело, особено по прашањето за карактерот на образованието и методите на наставата. Егзархијата веднаш реагирала на ваквата активност на Рајнов и Китанчев, сменувајќи ги од нивните должности. === Враќањето во Бугарија === [[Податотека:Georgi Kandilarov, Bozhil Raynov and 1886 Graduates from the Thessaloniki Bylgarian High School.jpg|лево|мини|[[Георги Кандиларов]], Божил Рајнов и воспитаници од првата генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]], сликани во Софија во 1926 год.]] Во 1884 година станал окружен управник во [[Ќустендил]], а следната година станал учител во [[Силистра]], а во 1887 е окружен управник во [[Шумен]], а во 1889 учителствува во Варна. Како член на Либералната партија станал пратеник во Шестото народно собрание од 1890 до 1893 година. Од 1914 до 1918 година е директор на Државната печатница, а од 1918 до 1922 директор на Бугарската кооперативна банка. Од 1923 до 1928 година предава литература во Графичкото училиште при Државната печатница. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Починати во 1946 година]] kt1f3quwqqa21e1guo2zspldj34883u 0 1306757 5605476 5602609 2026-08-05T15:34:06Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Lili Arsova|Lili Arsova]]) и ја поврати преработката 5239471 на Bjankuloski06 5605476 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ice shelf in Antarctica}} '''Московски Универзитет''' ({{coord|67|S|121|E|scale:2000000_source:GNIS|display=inline,title}}) е тесна [[ледена плоча]], долга околу {{Convert|120|nmi|km}}, којсе пробива на [[Брегот на Сабрина]] на Антарктикот помеѓу [[Ледникот Тотен]] и [[Заливот Полдинг]]<ref>[https://tc.copernicus.org/preprints/tc-2022-129/ Moscow University and Totten Glacier ice shelves, East Antarctica]</ref>. [[Dalton Iceberg Tongue]] се протега северно од источниот дел на полицата. Функцијата беше делумно исцртана од воздушните фотографии направени од U.S. Морнарицата [[Операција скок во височина]] во 1946-47 година, и дополнително фотографирана и мапирана од [[Австралиски национални истражувачки експедиции на Антарктикот]] и [[Советска антарктичка експедиција]] во 1958 година. Московски универзитет]]. Ледниците Тотен и Московскиот универзитет, сместени на источен Антарктик, содржат 5,1 m еквивалент на нивото на морето и губат маса во последните децении. Користејќи ICESat-2 ласерска алтиметрија на повторена анализа на патеката и сателитска радарска интерферометрија од SAR сликите Sentinel-1a/b, ги мапиравме локациите на заземјувачките линии на овие два ледника помеѓу 2017 и 2021 година. Откривме продорно повлекување на заземјувачката линија долж ледените рамнини кај ледникот централното стебло на ледничкиот мраз Тотен (TGIS) и Ледената плоча на Московскиот универзитет (MUIS), каде што ГЛ се повлече 3,51 ± 0,49&nbsp;km и 13,85 ± 0,08&nbsp;km во текот на 1996-2020 година, соодветно. Користејќи ја радарската надморска височина CryoSat-2, откривме дека набљудуваните повлекувања на линијата за заземјување се совпаѓаат со високите стапки на разредување и високите брзини на мраз, што укажува на шема на загуба на маса доминирана од динамиката на мразот. Идентификувавме два океански канали модулирани од плимата и осеката на источната ледена плоча Тотен и западната ледена плоча на Московскиот универзитет, каде што ширините на океанските канали се во голема корелација со плимниот опсег. Отворањето на каналот на западниот ледена плоча на Московскиот универзитет ги поврзува двата претходно одвоени системи TGIS и MUIS, кои би можеле да отворат пат за топлата модифицирана циркуполарна длабока вода што влегува во главната празнина MUIS и да го олесни понатамошното повлекување на линијата за заземјување. ==Поврзано== * [[Список на ледници]] * [[Список на ледени плочи на Антарктикот]] ==Наводи== {{наводи}} {{usgs-gazetteer|id=17318}} [[Категорија:Ледени плочи на Антарктикот]] [[Категорија:Тела од мраз на земјата Вилкс]] 85f1pzkxx25qnys42cqxqau42yyj81v 0 1309589 5605538 5549961 2026-08-05T20:54:18Z Buli 2648 5605538 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Српска гимназија во Солун | native_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1894 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1910 | grades_label = | grades = | enrollment = }} [[Податотека:Učenici i nastavnici Srpske gimnazije Dom nauke u Solunu 1896-1897.jpg|мини|десно|Ученици и учители во гимназијата во учебната 1896/1897]] '''Српската гимназија „Дом на науките“ во Солун''' била основана во 1894 год. во [[Солун]], а работела до 1910 кога нејзината улога ја презела гимназијата во Скопје. Гимназијата започнала со работа во учебната 1894/95 во српското основно училиште во Солун со 15 ученици во I клас. Наставната програма била иста како и во Кралството Србија, а се учело и француски и турски јазик. == Бројност на учениците == Како се развивало училиштето и каков успех постигнале учениците почнувајќи од учебната 1897/98 па до 1900/01 година, може да се види од следната табела: {| class="wikitable" |+ Бројност на учениците<ref name=arhiv>[http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2031/Milan%20Tripkovic%20glasnik%2031-7.pdf Милан Трипковић: БОГДАН ЈАНКОVIЋ, ПРОФЕСОР И ДИРЕКТОР СРПСКЕ ГИМНАЗИЈЕ „ДОМ НАУКЕ" У СОЛУНУ (1897-1901)]</ref> |- ! Учебна година !! Класови !! Број на ученици !! Завршиле клас !! Повторувале клас |- | 1897/98 || I - IV || 119 || 104 || 15 |- | 1898/99 || I - V || 122 || 104 || 18 |- | 1899/900 || I - V || 137 || 115 || 22 |- | 1900/901 || I - VI || 228 || 116 || 12 |} Најголем број од учениците потекнувале од Солун и Солунскиот вилает. {| class="wikitable" |+ Потекло на учениците<ref name=arhiv/> |- ! Подрачје !! 1897/98 !! 1898/99 !! 1899/1900 !! 1900/01 |- | [[Солунски вилает]] || 91 || 75 || 92 || 76 |- | [[Косовски вилает]] || 30 || 36 || 47 || 38 |- | [[Битолски вилает]] || 22 || 21 || 22 || 12 |- | [[Босански Вилает]] || || || || 2 |- | [[Кралство Србија]] || || || || 3 |- | [[Кнежевство Црна Гора]] || || || || 3 |- | од други земји || || || || 2 |} == Список на директори == * [[Петар Костиќ]] (1894–1897) * [[Васа Димиќ]] (1897–1899) * [[Богдан Јанковиќ]] (1899–1901) * [[Коста Ф. Ковачевиќ]] (1901–1903) * [[Драгомир Обрадовиќ]] (1903–1910)<ref name="ССШ">[http://www.cris.uns.ac.rs/DownloadFileServlet/Disertacija141933383574835.pdf?controlNumber=(BISIS)92622&fileName=141933383574835.pdf&id=3142&licenseAccepted=true СРЕДЊЕ СРПСКЕ ШКОЛЕ У ОСМАНСКОМ ЦАРСТВУ (1878–1912) ДОКТОРСКА ДИСЕРТАЦИЈА, Мр Александра Ж. Новаков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250515222452/https://www.cris.uns.ac.rs/DownloadFileServlet/Disertacija141933383574835.pdf?controlNumber=%28BISIS%2992622&fileName=141933383574835.pdf&id=3142&licenseAccepted=true |date=2025-05-15 }}, Нови Сад, 2014. године</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] 6vqp50k225qkam1z0nktrddkgs7i9wo 5605539 5605538 2026-08-05T20:54:58Z Buli 2648 5605539 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Српска гимназија во Солун | native_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1894 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1910 | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Српската гимназија „Дом на науките“ во Солун''' била основана во 1894 год. во [[Солун]], а работела до 1910 кога нејзината улога ја презела гимназијата во Скопје. Гимназијата започнала со работа во учебната 1894/95 во српското основно училиште во Солун со 15 ученици во I клас. Наставната програма била иста како и во Кралството Србија, а се учело и француски и турски јазик. == Бројност на учениците == [[Податотека:Učenici i nastavnici Srpske gimnazije Dom nauke u Solunu 1896-1897.jpg|мини|десно|Ученици и учители во гимназијата во учебната 1896/1897]] Како се развивало училиштето и каков успех постигнале учениците почнувајќи од учебната 1897/98 па до 1900/01 година, може да се види од следната табела: {| class="wikitable" |+ Бројност на учениците<ref name=arhiv>[http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2031/Milan%20Tripkovic%20glasnik%2031-7.pdf Милан Трипковић: БОГДАН ЈАНКОVIЋ, ПРОФЕСОР И ДИРЕКТОР СРПСКЕ ГИМНАЗИЈЕ „ДОМ НАУКЕ" У СОЛУНУ (1897-1901)]</ref> |- ! Учебна година !! Класови !! Број на ученици !! Завршиле клас !! Повторувале клас |- | 1897/98 || I - IV || 119 || 104 || 15 |- | 1898/99 || I - V || 122 || 104 || 18 |- | 1899/900 || I - V || 137 || 115 || 22 |- | 1900/901 || I - VI || 228 || 116 || 12 |} Најголем број од учениците потекнувале од Солун и Солунскиот вилает. {| class="wikitable" |+ Потекло на учениците<ref name=arhiv/> |- ! Подрачје !! 1897/98 !! 1898/99 !! 1899/1900 !! 1900/01 |- | [[Солунски вилает]] || 91 || 75 || 92 || 76 |- | [[Косовски вилает]] || 30 || 36 || 47 || 38 |- | [[Битолски вилает]] || 22 || 21 || 22 || 12 |- | [[Босански Вилает]] || || || || 2 |- | [[Кралство Србија]] || || || || 3 |- | [[Кнежевство Црна Гора]] || || || || 3 |- | од други земји || || || || 2 |} == Список на директори == * [[Петар Костиќ]] (1894–1897) * [[Васа Димиќ]] (1897–1899) * [[Богдан Јанковиќ]] (1899–1901) * [[Коста Ф. Ковачевиќ]] (1901–1903) * [[Драгомир Обрадовиќ]] (1903–1910)<ref name="ССШ">[http://www.cris.uns.ac.rs/DownloadFileServlet/Disertacija141933383574835.pdf?controlNumber=(BISIS)92622&fileName=141933383574835.pdf&id=3142&licenseAccepted=true СРЕДЊЕ СРПСКЕ ШКОЛЕ У ОСМАНСКОМ ЦАРСТВУ (1878–1912) ДОКТОРСКА ДИСЕРТАЦИЈА, Мр Александра Ж. Новаков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250515222452/https://www.cris.uns.ac.rs/DownloadFileServlet/Disertacija141933383574835.pdf?controlNumber=%28BISIS%2992622&fileName=141933383574835.pdf&id=3142&licenseAccepted=true |date=2025-05-15 }}, Нови Сад, 2014. године</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] d7exb623qjurffryc6apq68hfzvbjro 5605540 5605539 2026-08-05T20:57:53Z Buli 2648 5605540 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Српска гимназија во Солун | native_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1894 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1910 | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Српската гимназија „Дом на науките“ во Солун''' била основана во 1894 год. во [[Солун]], а работела до 1910 кога нејзината улога ја презела [[Српска гимназија во Скопје|гимназијата во Скопје]]. Гимназијата започнала со работа во учебната 1894/95 во српското основно училиште во Солун со 15 ученици во I клас. Наставната програма била иста како и во Кралството Србија, а се учело и француски и турски јазик. == Бројност на учениците == [[Податотека:Učenici i nastavnici Srpske gimnazije Dom nauke u Solunu 1896-1897.jpg|мини|десно|Ученици и учители во гимназијата во учебната 1896/1897]] Како се развивало училиштето и каков успех постигнале учениците почнувајќи од учебната 1897/98 па до 1900/01 година, може да се види од следната табела: {| class="wikitable" |+ Бројност на учениците<ref name=arhiv>[http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2031/Milan%20Tripkovic%20glasnik%2031-7.pdf Милан Трипковић: БОГДАН ЈАНКОVIЋ, ПРОФЕСОР И ДИРЕКТОР СРПСКЕ ГИМНАЗИЈЕ „ДОМ НАУКЕ" У СОЛУНУ (1897-1901)]</ref> |- ! Учебна година !! Класови !! Број на ученици !! Завршиле клас !! Повторувале клас |- | 1897/98 || I - IV || 119 || 104 || 15 |- | 1898/99 || I - V || 122 || 104 || 18 |- | 1899/900 || I - V || 137 || 115 || 22 |- | 1900/901 || I - VI || 228 || 116 || 12 |} Најголем број од учениците потекнувале од Солун и Солунскиот вилает. {| class="wikitable" |+ Потекло на учениците<ref name=arhiv/> |- ! Подрачје !! 1897/98 !! 1898/99 !! 1899/1900 !! 1900/01 |- | [[Солунски вилает]] || 91 || 75 || 92 || 76 |- | [[Косовски вилает]] || 30 || 36 || 47 || 38 |- | [[Битолски вилает]] || 22 || 21 || 22 || 12 |- | [[Босански Вилает]] || || || || 2 |- | [[Кралство Србија]] || || || || 3 |- | [[Кнежевство Црна Гора]] || || || || 3 |- | од други земји || || || || 2 |} == Список на директори == * [[Петар Костиќ]] (1894–1897) * [[Васа Димиќ]] (1897–1899) * [[Богдан Јанковиќ]] (1899–1901) * [[Коста Ф. Ковачевиќ]] (1901–1903) * [[Драгомир Обрадовиќ]] (1903–1910)<ref name="ССШ">[http://www.cris.uns.ac.rs/DownloadFileServlet/Disertacija141933383574835.pdf?controlNumber=(BISIS)92622&fileName=141933383574835.pdf&id=3142&licenseAccepted=true СРЕДЊЕ СРПСКЕ ШКОЛЕ У ОСМАНСКОМ ЦАРСТВУ (1878–1912) ДОКТОРСКА ДИСЕРТАЦИЈА, Мр Александра Ж. Новаков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250515222452/https://www.cris.uns.ac.rs/DownloadFileServlet/Disertacija141933383574835.pdf?controlNumber=%28BISIS%2992622&fileName=141933383574835.pdf&id=3142&licenseAccepted=true |date=2025-05-15 }}, Нови Сад, 2014. године</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] bn13msmgol3efrkkhovuuwwf1gfu2ei 0 1310394 5605428 5602444 2026-08-05T13:20:25Z Gurther 105215 5605428 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Франко Барези | image = [[Податотека:Franco Baresi 2012.jpg|300п]] | caption = Франко Барези во 2012 година | fullname = Франчино Барези<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/208909 |title=Baresi Sig. Franchino |trans-title=Baresi Mr. Franchino |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=11 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = [[8 мај]] [[1960]] | birth_place = [[Траваглијато]], Италија | height = 1.76 м | position = [[одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = | youthyears1 = 1972–1977 | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1977–1997 | clubs1 = {{Fb team Milan}} | caps1 = 532 | goals1 = 16 | nationalyears1 = 1982–1994 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | nationalcaps1 = 81 | nationalgoals1 = 1 | manageryears1 = 2002–2006 | managerclubs1 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] | manageryears2 = 2006–2008 | managerclubs2 = Милан Примавера | medaltemplates = {{Medal|Country|{{fb|Italy}}}} {{Medal|Comp|[[Светско првенство во фудбал ]]}} {{Medal|W|[[Светско првенство во фудбал 1982|Шпанија 1982]]|}} {{Medal|3rd|[[Светско првенство во фудбал 1990|Италија 1990]]|}} {{Medal|RU|[[Светско првенство во фудбал 1994|САД 1994]]|}} |death_date=[[31 јули]] [[2026]]|death_place=[[Милано]], [[Италија]]}} '''Франко Барези''' ({{роден на|8|мај|1960}}– [[31 јули]] [[2026]]) — италијански тренер на младинската [[фудбал]]ска репрезентација на Италија и поранешен играч и менаџер. Тој главно играл како [[Одбрана (фудбал)|стопер]] или како [[Одбрана (фудбал)|централен дефанзивец]], а целата своја 20-годишна кариера ја поминал со клубот од [[Серија А]], [[ФК Милан|Милан]], и бил капитен на клубот 15 сезони. Тој се смета за еден од најголемите дефанзивци на сите времиња и бил рангиран на 19-тото место на списокот на 100-те најдобри играчи на [[20 век]] на списанието ''World Soccer''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html|title=World Soccer 100 Players of the Century|accessdate=25 July 2014}}</ref> Со Милан освоил три титули во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], шест титули во [[Серија А]], четири титули во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]], два Суперкупа на [[Суперкуп на УЕФА|Европа]] и два Интерконтинентални купа. Со [[Фудбалска репрезентација на Италија|репрезентацијата на Италија]], тој бил член на италијанската екипа која го освоила [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство]] во фудбал во 1982 година. Тој, исто така, играл на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство во 1990 година]], каде што бил именуван во Ол-стар тимот на Светскиот куп на ФИФА, завршувајќи трет во натпреварувањето. На [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]], тој бил именуван за капитен на Италија и бил дел од тимот што стигнал до финалето, иако во самата пенал-серија тој го промашил изведениот пенал а [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] го подигнал трофејот. Барези, исто така, ја претставувал Италија на две Европски првенства на УЕФА, во 1980 и 1988 година, и на Олимписките игри во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1984|1984 година]], стигнувајќи до полуфиналето во секоја прилика. Како помал брат на поранешниот фудбалер [[Џузепе Барези]], Франко откако се приклучил на сениорскиот тим на Милан, првично го добил прекарот „Писцинин“, односно „малиот“. Поради неговата вештина и успех, подоцна бил познат како „Кајзер Франц“, повикувајќи се на колегата [[Франц Бекенбауер]] .<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/franco-baresi.html|title=Storie di Calcio: FRANCO BARESI – Calcio, tackle e fantasia|work=Storie di Calcio|language=it|accessdate=9 April 2015}}</ref> Во 1999 година, тој бил избран за играч на векот на Милан. По неговата последна сезона во Милан во 1997 година, клубот го повлекол дресот со број 6 на Барези.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|title=Franchino (detto Franco) BARESI (II)|work=magliarossonera.it|publisher=Maglia Rossonera|language=it|accessdate=9 April 2015|archive-date=2019-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512161807/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|url-status=dead}}</ref> Тој бил прогласен од [[Пеле]] за еден од 125-те најголеми живи фудбалери на церемонијата на доделување на стогодишнината од [[ФИФА]] во 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|work=BBC Sport|access-date=22 November 2013}}</ref> Барези бил примен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]] во 2013 година. == Клупска кариера == Првично како младински производ на [[ФК Милан|Милан]], Барези ја поминал целата своја 20-годишна професионална кариера во Милан, правејќи го своето деби во [[Серија А]] на 17-годишна возраст за време на сезоната 1977-78 на [[23 април]] [[1978]] година.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/franco-baresi|title=A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi|work=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|accessdate=31 March 2015}}</ref><ref name="cinquantamila">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|title=Biografia di Franco Baresi|last=Giorgio Dell'Arti|date=2 October 2013|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=12 May 2017|archive-date=2017-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014133003/http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|url-status=dead}}</ref> Тој првично бил одбиен од младинскиот тим на [[ФК Интер|Интер]], кој наместо него го избрал неговиот брат Џузепе, па оттука младинскиот тим на Милан потпишал со Франко Барези. Двајцата браќа набргу потоа завршиле како капитени на своите тимови, а нивниот имиџ додека си разменувале знаменца станал заштитен знак на миланското ''дерби Дела Мадонина'' во текот на 80-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://it.blastingnews.com/calcio/2018/10/inter-milan-quando-era-un-affare-di-famiglia-tutti-i-derby-dei-fratelli-baresi-002746305.html|title=FC Inter-AC Milan when it used to be a family affair|last=Michele Caltagirone|date=15 October 2018|work=it.blastingnews.com|language=it|accessdate=10 May 2020}}</ref> Следната сезона, тој станал член на стартните 11, играјќи како [[Одбрана (фудбал)|чистач]] или како центар, освојувајќи ја титулата во Серија А во периодот 1978–79, вкупно десетта за Милан, играјќи заедно со [[Фабио Капело]] и [[Џани Ривера]].<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> [[Податотека:Franco_baresi_panini_card_1979.jpg|мини|Барези со Милан во 1979 година]] Овој успех набрзо бил проследен со мрачен период во историјата на клубот, кога Милан двапати испаднал во [[Серија Б]] во текот на раните 1980-ти. Милан бил исфрлен во [[1980]] година поради учество во скандалот со местење натпревари во 1980 година, и уште еднаш откако завршил на третото место во [[ФК Милан сезона 1981-1982|сезоната 1981-82]], откако штотуку се вратил во Серија А претходната сезона, откако ја освоил Серија Б во [[ФК Милан сезона 1980-1981|сезоната 1980-81]]. И покрај тоа што бил член на репрезентацијата на Италија од Евро 1980, која завршила на четвртото место, и на тимот кој го освоил Светското првенство во 1982 година, Барези избрал да остане во Милан, освојувајќи ја титулата во Серија Б по втор пат во текот на сезоната 1982-1983 и го вратил Милан до Серија А. Откако Алдо Малдера и Фулвио Коловати го напуштиле клубот во 1982 година, Барези бил назначен за капитен на Милан, на 22-годишна возраст, и ја држел оваа позиција поголем дел од своето време во клубот, станувајќи симбол и лидер за тимот. За време на овој мрачен период за Милан, Барези успеал да го освои Митропа Купот во 1982 година и стигнал до финалето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во текот на сезоната 1984-85, иако тимот не успеал да доминира во Серија А.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Во текот на крајот на 1980-тите и првата половина на 1990-тите, Барези бил во срцето на значајната целосно италијанска одбрана заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]] и подоцна [[Кристијан Панучи]], под раководството на менаџерите [[Ариго Саки]] и [[Фабио Капело]]. кој многумина го сметаат за еден од најголемите на сите времиња. {{Efn|See<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|publisher=ESPN FC|author1=James Horncastle|access-date=21 March 2016|date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|work=The Guardian|author1=Paolo Bandini|date=21 March 2016|access-date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|work=The Guardian|author1=Rob Smyth|date=8 May 2009|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|work=La Repubblica|language=it|date=19 November 2013|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|date=2006|publisher=Nation Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 August 2014|access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988–1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|work=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|date=28 November 2015 |access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93–'94 vs Inter '09–'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 June 2012|access-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310140544/http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|archive-date=10 March 2016|url-status=dead}}</ref>}} Кога напаѓачката холандска тројка [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]] и [[Франк Рајкард]] пристигнале во клубот кон крајот на 1980-тите, Милан започнал период на домашни и меѓународни триумфи, а помеѓу 1987 и 1996 година, во екот на успехот на клубот, тимот на Милан содржел многу италијански и меѓународни ѕвезди, како Роберто Донадони, [[Карло Анчелоти]], [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]], [[Франк Рајкард]] и подоцна [[Деметрио Албертини]], [[Дејан Савичевиќ|Дејан Савиќевиќ]], [[Звонимир Бобан]], [[Марсел Десаи]]ли, Жорж Веа, [[Жан-Пјер Папен|Жан]] [[Жан-Пјер Папен|Пјер Папен]], [[Бријан Лаудруп|Брајан Лаудруп]] и Роберто Баџо. Под водство на Саки, Милан ја освоил титулата во Серија А во 1987-88 година, при што Барези му помогнал на Милан да прими само 14 гола. Оваа титула била веднаш проследена со [[Суперкуп на Италија]] во 1988 година следната сезона, и едноподруго [[Лига на шампиони во фудбал|европски купови]] во [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]] и [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]];<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Во финалето на Европскиот куп во 1990 година, Барези имал доминантен настап како капитен на тимот, помагајќи му на Милан да ја одбрани титулата во Европскиот куп и да ја зачува мрежата во победата од 1–0 над [[ФК Бенфика|Бенфика]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/milan-88-inside-story-sacchis-all-conquering-kings-told-them|title=Milan '88: The inside story of Sacchi's all-conquering kings, as told by them|last=Barker|first=Matt|date=28 October 2016|publisher=FourFourTwo|accessdate=3 November 2019}}</ref> Барези, исто така, бил вицешампион од соиграчот Ван Бастен за [[Златна топка|Златната топка]] во 1989 година, завршувајќи пред неговиот друг соиграч [[Франк Рајкард]], и бил прогласен за фудбалер на годината во Серија А во 1989-90. Милан, исто така, стигнал до финалето на Купот на Италија за време на сезоната 1989-1990.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези освоил уште четири титули во [[Серија А]] со Милан под водство на [[Фабио Капело]], вклучувајќи три последователни титули во [[ФК Милан сезона 1991-1992|1991-92]], [[ФК Милан сезона 1992-1993|1992-93]]и сезоните [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]]. Барези му помогнак на Милан да ја освои титулата во сезоната 1991-92 без пораз, помагајќи му на Милан да остане непоразен за италијански рекорд од 58 натпревари. Милан исто така постигнак рекордни 74 гола таа сезона. Во текот на сезоната [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]], Барези му помогнал на Милан да прими само 15 гола во Серија А, помагајќи му на клубот да ја заврши сезоната со најдобра одбрана. Барези, исто така, освоил три последователни Суперкупа на Италија под водство на Капело, во [[Суперкуп на Италија 1992|1992]], [[Суперкуп на Италија 1993|1993]] и [[Суперкуп на Италија 1994|1994]] година. Милан, исто така, стигнал до три последователни финалиња на УЕФА Лигата на шампионите за време на сезоните [[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992-93]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993-94]] и [[УЕФА Лига на шампиони 1994/95|1994-95]], губејќи од [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] во 1992-93 и [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 1994-95. Барези го освоил третиот Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА во неговата кариера во 1993–94 година кога Милан ја победил [[ФК Барселона|Барселона]] на [[Јохан Кројф]] со 4–0 во финалето. Барези, исто така, успеал да го освои Суперкупот на Европа во 1994 година, иако Милан бил поразен во Интерконтиненталниот куп во 1994 година, во Суперкупот на Европа во 1993 година и во Интерконтиненталниот куп во 1993 година. Под водство на Капело, Милан и Барези можеле да освојат уште една титула во Серија А во текот на сезоната 1995-1996, шеста за Барези.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези се пензионирал на крајот на сезоната [[ФК Милан сезона 1996-1997|1996-97]] во Серија А, на 37-годишна возраст. Во неговите 20 сезони со Милан, тој освоил шест титули во Серија А, три титули во Европскиот куп/УЕФА Лигата на шампионите (стигнувајќи вкупно пет финалиња), два Интерконтинентални купа (вкупно четири финалиња), четири европски суперкупа (вкупно пет финалиња), четири Суперкуп на Италија (вкупно пет финалиња), две титули во Серија Б и еден Митропа куп.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Тој постигнал 31 голови за Милан, од кои 21 на пенали, и покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и најдобар стрелец на Купот на Италија во сезоната 1989-1990, единствениот трофеј што не успеал да го освои со Милан, стигнувајќи двапати до финалето во текот на кариерата. Неговиот последен гол за Милан бил постигнат во победата од 2-1 против Падова на 27 август 1995 година. Во негова чест, Милан го повлекол дресот со број 6, кој го носел во текот на неговата кариера.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi" /> Капитенската лента, која ја носел 15 сезони, му била предадена на [[Паоло Малдини]]. Милан организирал славенички натпревар во негова чест, кој се одиграл на 28 октомври 1997 година на [[Сан Сиро]], на кој настапиле многу фудбалски ѕвезди.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> == Меѓународна кариера == На 20-годишна возраст, додека сè уште настапувал во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата на Италија до 21]] година, Барези бил именуван во тимот од 22 играчи на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] за Европското првенство 1980 година (заедно со неговиот постар брат Џузепе) од менаџерот [[Енцо Беарцот]]. Турнирот се одржал на домашен терен, а Италија завршила на четвртото место. Сепак, за разлика од неговиот брат, Франко Барези не одиграл ниту еден натпревар на турнирот. [[Европско првенство во фудбал 1980|Евро 1980]] година ќе биде единствениот пат кога двајцата браќа биле заедно во тимот на Италија на голем турнир. На 22-годишна возраст, Барези бил именуван во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]].<ref name="imperial">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Milan and Italy's imperial sweeper|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014}}</ref> „ ''Аѕурите'' “ го освоиле својот трет [[Светско првенство во фудбал|Светски куп]], победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] во финалето, но Барези, уште еднаш, не беил избран да игра натпревар во текот на турнирот.<ref name="baresi">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|title=Franco BARESI|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317105752/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|archive-date=17 March 2014}}</ref> Барези исто така бил член на репрезентацијата на Италија која учествувала на Олимпијадата во 1984 година. Италија завршила на четвртото место по поразот во полуфиналето од Бразил, и поразот на мечот за бронзениот медал од [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]]. Барези постигнал гол против [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] за време на групната фаза. Барези го освоил својот прв репрезентативен натпревар во квалификацискиот натпревар за УЕФА првенството во 1984 година против Романија во [[Фиренца]], на 14 декември 1982 година, кој завршил нерешено 0-0.<ref name="imperial"/> Италија, сепак, на крајот не успеала да се квалификува на завршниот турнир.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|title=Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi|work=figc.it|publisher=FIGC|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014649/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|archive-date=10 April 2009|accessdate=10 April 2015}}</ref> Барези не бил вклучен во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство во 1986]] година од страна на селекторот Енцо Беарцот, кој сметал дека тој е повеќе играч од средниот ред отколку дефанзивец (иако неговиот брат Џузепе бил избран за дефанзивец за Светското првенство, како и Роберто Тричела). Тој се вратил во тимот за [[Европско првенство во фудбал 1988|Европското првенство 1988]] година, играјќи одбрана, каде Италија стигнала до полуфиналето под водство на Азељо Вичини, станувајќи неприкосновен првотимец и играјќи на секој натпревар. Тој го имал својот прв настап во финалето на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство]] на турнирот во 1990 година, кој се одржал на домашен терен, и на секој натпревар играл како еден од почетните централни бекови, а Италија завршила на третото место, откако била елиминирана од бранителот на титулата Аргентина во пенали во полуфиналето. Барези ѝ помогнал на италијанската одбрана да ги задржи петте последователни чисти голови, примила само два гола и останала непоразена на Светското првенство од 518 минути, додека не биле поразени со израмнување на Аргентина во полуфиналето. Неговите настапи му донеле место на идеалниор тим на турнирот од Светското првенство во 1990 година. Откако го заменил Џузепе Бергоми како капитен на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]] под неговиот поранешен менаџер во Милан, [[Ариго Саки]], Барези заработил повреда на менискусот во вториот натпревар од групата на Италија, победата со 1-0 против [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]], и го пропуштил поголемиот дел од турнирот.<ref name="baresi"/> Тој се вратил во тимот 25 дена подоцна, на време за финалето, со доминантна дефанзивна изведба, помагајќи ѝ на Италија да ја зачува мрежата против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], и покрај клучните дефанзивни отсуства на неговите соиграчи од Милан, [[Алесандро Костакурта]] и [[Мауро Тасоти]]. По ќор-сокакот 0-0 по продолженијата, мечот отидел во пенали, а Барези потоа го промашил пеналот, страдајќи од сериозни грчеви и замор. По промашувањата на [[Даниеле Масаро]] и [[Роберто Баџо]], Италија била поразена од Бразил во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-рулетот]].<ref name="imperial"/> По поразот на Светското првенство, Барези имал уште еден настап за Италија, во квалификацискиот натпревар за УЕФА Еуро 1996 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] на 7 септември 1994 година, кој завршил нерешено 1-1. Барези потоа се повлекол од државната репрезентација на 34-годишна возраст, предавајќи му ја капитенската лента на неговиот соиграч од Милан, [[Паоло Малдини]]. Барези има 81 натпревари за Италија, постигнувајќи еден гол во пријателската победа против [[Фудбалска репрезентација на Советскиот Сојуз|Советскиот Сојуз]], и тој е еден од седумте играчи кои го постигнале реткиот подвиг со освојување златни, сребрени и бронзени медали на Светскиот куп на ФИФА за време на неговата меѓународна кариера.<ref name="imperial"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi"/> == Стил на игра == Барези се смета за еден од најголемите бранители на сите времиња.<ref name="telegraph.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/8481543/Worlds-greatest-XI-the-best-ever-football-team-in-pictures.html?image=4|title=World's greatest XI: the best ever football team in pictures|work=The Telegraph|accessdate=21 July 2014}}</ref> Целата 20-годишна кариера ја одиграл во Милан, станувајќи легенда на клубот.<ref name="fifa.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Franco Baresi: Milan and Italy's imperial sweeper|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014|accessdate=21 July 2014}}</ref> Во Милан, тој формирал една од најзастрашувачките одбранбени единици на сите времиња, заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]], [[Филипо Гали]] и подоцна [[Кристијан Панучи]].<ref name="telegraph.co.uk" /><ref name="fifa.com" /> Тој бил комплетен и конзистентен дефанзивец кој комбинирал моќ со елеганција и бил надарен со извонредни физички и ментални атрибути, како што се темпото, силата, истрајноста, концентрацијата и издржливоста, што го направил ефикасен во воздухот, и покрај недостатокот на забележителна висина за централен бек.<ref name="ricerca.repubblica.it">{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1992/01/03/il-furore-sportivo-sovietico-ci-manchera.html|title=IL FURORE SPORTIVO SOVIETICO CI MANCHERA'|last=Gianni Brera|date=3 January 1992|work=La Repubblica|access-date=27 January 2010|language=it}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/2016-2017/cards/volo-bonucci-classifica-8-migliori-difensori-italiani-sempre/quinto-baresi.shtml|title=Il volo di Bonucci e la classifica degli 8 migliori difensori italiani di sempre|last=Mario Sconcerti|date=23 November 2016|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref name="One-on-One">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/franco-baresi-one-one|title=Franco Baresi: One-on-One|last=James Richardson|date=1 November 2009|work=FourFourTwo|accessdate=28 September 2017}}</ref> [[Податотека:Jerseys_of_Franco_Baresi_&_Paolo_Maldini.jpg|десно|мини| Дресот на Италија на Барези (6) до дресот на [[Паоло Малдини]] во музејот [[Сан Сиро]], септември 2018 година]] Иако Барези бил способен да игра насекаде по должината на задната линија, тој првенствено бил одличен како централен бек, каде што ги комбинирал неговите одбранбени атрибути и неговата способност да ја чита играта, со неговата одлична визија, техника, дистрибуција и вештини со топка.<ref name="BARESI, Franco">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/franco-baresi_(Enciclopedia-dello-Sport)/|title=BARESI, Franco|last=Alberto Costa|date=2002|work=Enciclopedia dello Sport|location=Treccani|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> Овие квалитети, исто така, му овозможиле да се истакне во зоналниот систем за обележување, да одржува висока одбранбена линија и да игра на офсајд замката, особено за време на неговиот престој во Милан под водство на Саки;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vice.com/en_ca/article/wnm84n/game-changers-arrigo-sacchi-ac-milan|title=Game Changers: Arrigo Sacchi & AC Milan|last=Storey|first=Daniel|date=2 March 2016|work=Vice|access-date=17 October 2019}}</ref> , Барези станал познат по тоа што често ја кревал раката кон линискиот играч секогаш кога неговиот тим се обидувал да игра стапица за офсајд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/il-fuorigioco-fa-90-anni-oggi-e-piu-difficile-ma-per-farlo-serve-mentalita-offensiva-_1055921-201502a.shtml|title=Il fuorigioco fa 90 anni: "Oggi è più difficile, ma per farlo serve mentalità offensiva"|last=Cristina|first=Max|date=15 January 2015|publisher=www.sportmediaset.mediaset.it|language=it|accessdate=17 October 2019}}</ref> Досегот на додавања, техничката способност и контролата на топката на Барези му овозможиле да напредува напред во средниот ред за да започне со напади од задната страна, овозможувајќи му да функционира како секундарен плејмејкер за неговиот тим, а исто така да игра како [[Среден ред (фудбал)|дефанзивен]] или [[Среден ред (фудбал)|централен играч]] за врска кога е потребно.<ref name="fifa.com"/><ref name="ricerca.repubblica.it"/> И покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и прецизен изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]]. Барези е познат по тоа што бил силен и прецизен таклер, многу добар во враќањето на поседот и во предвидувањето и пресретнувањето на игрите, поради неговата акутна тактичка интелигенција, брзина на размислување, способност за обележување и позиционирање.<ref name="fifa.com" /><ref name="One-on-One"/><ref name="BARESI, Franco" /> Препознаен како талент во младоста,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,25/articleid,1412_02_1982_0122_0025_20131431/|title=F. Baresi: Esordienti al "Pozzo"|date=21 May 1982|work=La Stampa|access-date=17 December 2018|page=25|language=it}}</ref> во текот на неговата кариера, тој се истакнал и по својата професионалност, атлетизам, долговечност и дисциплина на тренинзите, како и неговото извонредно лидерство, командувачко присуство на теренот и неговите организациски вештини, па бил капитен и на Милан и на репрезентацијата на Италија.<ref name="fifa.com" /><ref name="corriere2">{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugno/05/Vialli_Rambo_Tarzan_Pagliuca_ecco_co_0_95060511464.shtml|title=Vialli Rambo, Tarzan Pagliuca: ecco la nazionale della Forza|last=Giorgio Rondelli|date=5 June 1995|work=Corriere della Sera|access-date=7 September 2015|language=it}}</ref> Барези го дели и рекордот на најмногу постигнати автоголови во историјата на Серија А (осум, заедно со Рикардо Фери).<ref>{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/gennaio/10/chi_detiene_record_autoreti_nella_sw_0_040110585.shtml|title=chi detiene il record di autoreti nella storia della serie a ?|date=10 January 2004|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=2 September 2019|language=it}}</ref> == Тренерска кариера == На 1 јуни 2002 година, Барези бил официјално назначен за директор на[[ФК Фулам|Фулам]], но тензиите меѓу Барези и тогашниот менаџер на Фулам, [[Жан Тигана]], довеле до оставка од клубот во август.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/f/fulham/2206573.stm|title=Baresi quits Fulham|date=21 August 2002|work=BBC News}}</ref> Тој бил назначен за главен тренер на тимот на Милано, ''Примавера'' до 20 години. Во 2006 година, тој бил преместен од клубот станувајќи тренер на тимот на ''Берети'' до 19 години, а неговиот поранешен соиграч Филипо Гали го заменил на кормилото на тимот на Примавера. Тој се повлекол од тренерската работа, а на негово место дошол Роберто Бертуцо. == Личен живот == Франко Барези е помладиот брат на легендарниот дефанзивец на [[ФК Интер|Интер]], [[Џузепе Барези]]. Како млади, двајцата играчи имале обиди во Интер, но Франко бил одбиен и купен од локалниот ривал Милан. Бидејќи бил помлад играч, Франко првично бил познат како „Барези 2“.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Сепак, поради евентуалниот голем успех и популарност на Франко во текот на неговата кариера, која ја надминала дури и онаа на неговиот постар брат, Џузепе подоцна станал познат како „''другиот Барези''“, и покрај тоа што исто така постигнал забележителен успех.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|title=L'ALTRO BARESI|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022756/http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|archive-date=29 November 2014|accessdate=1 January 2015}}</ref> == Медиуми == Барези е прикажан во серијата EA Sports на фудбалската видео игри ''FIFA 14'' 's Classic XI во мултинационален тим со ѕвезди, заедно со сонародниците Бруно Конти, Џани Ривера и Џакинто Факети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa-almanac.com/team/fifa13w/111205|title=FIFA 14 Classic XI|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930102150/http://www.assocalciatori.it/Aicstruttura/Lastoria/tabid/64/language/it-IT/Default.aspx|archive-date=30 September 2011|accessdate=17 March 2015}}</ref> Тој исто така бил именуван во легендите на Ultimate Team во ''ФИФА 15''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.easports.com/fifa/news/2014/fifa-15-player-ratings-fut-legends|title=FIFA 15 Player Ratings – FIFA Ultimate Team Legends|date=10 September 2015|work=easports.com|publisher=EA Sports|accessdate=17 March 2015}}</ref> == Статистика == === Клупска === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|Европа !colspan="2"|Останато !colspan="2"|Вкупно |- !Лига!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол |- | rowspan="20" |[[ФК Милан|Милан]] |[[ФК Милан сезона 1977-1978|1977–78]] |[[Серија А]] |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |3 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1979-1970|1979–70]] |Серија А |30 |0 |4 |0 |6 |0 | colspan="2" |– |40 |0 |- ||[[ФК Милан сезона 1979-1980|1979–80]] |Серија А |28 |0 |6 |0 |1 |0 | colspan="2" |– |35 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1980-1981|1980–81]] |[[Серија Б]] |31 |0 |4 |1 |0 |0 | colspan="2" |– |35 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1981-1982|1981–82]] |Серија А |18 |2 |4 |0 | colspan="2" |– |3 |2 |25 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1982-1983|1982–83]] |Серија Б |30 |4 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |6 |- |[[ФК Милан сезона 1983-1984|1983–84]] |Серија А |21 |3 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |30 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1984-1985|1984–85]] |Серија А |26 |0 |10 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |36 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1985-1986|1985–86]] |Серија А |20 |0 |4 |0 |3 |0 |3 |0 |30 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1986-1987|1986–87]] |Серија А |29 |2 |6 |3 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |35 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1987-1988|1987–88]] |Серија А |27 |1 |6 |0 |3 |0 | colspan="2" |– |36 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1988-1989|1988–89]] |Серија А |33 |2 |8 |2 |8 |0 |1 |0 |50 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1989-1990|1989–90]] |Серија А |30 |1 |7 |4 |8 |0 |1 |0 |46 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1990-1991|1990–91]] |Серија А |31 |0 |1 |0 |5 |0 |1 |0 |38 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1991-1992|1991–92]] |Серија А |33 |0 |6 |1 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1992-1993|1992–93]] |Серија А |29 |0 |7 |0 |8 |0 |1 |0 |45 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1993-1994|1993–94]] |Серија А |31 |0 |0 |0 |11 |0 |2 |0 |44 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1994-1995|1994–95]] |Серија А |28 |0 |0 |0 |13 |0 |2 |0 |43 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1995-1996|1995–96]] |Серија А |30 |1 |3 |0 |7 |0 | colspan="2" |– |40 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1996-1997|1996–97]] |Серија А |26 |0 |1 |0 |2 |0 |1 |0 |30 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно !532 !16 !97 !15 !75 !0 !15 !2 !719 !33 |} === Меѓународна === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fbaresi-intl.html|title=Franco Baresi – International Appearances|work=www.rsssf.com}}</ref> !Репрезентација ! Година ! Натпревари ! Голови |- | rowspan="13" | [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | 1982 | 1 | 0 |- | 1983 | 3 | 0 |- | 1984 | 5 | 0 |- | 1985 | 0 | 0 |- | 1986 | 3 | 0 |- | 1987 | 5 | 0 |- | 1988 | 11 | 1 |- | 1989 | 10 | 0 |- | 1990 | 11 | 0 |- | 1991 | 9 | 0 |- | 1992 | 7 | 0 |- | 1993 | 7 | 0 |- | 1994 | 9 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 81 ! 1 |} {| class="wikitable sortable" |+Список на меѓународни голови постигнати од Франко Барези ! scope="col" | бр. ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Противник ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Конкуренција |- | align="center" | 1 | 20 февруари 1988 година | Стадио дела Виторија, [[Бари]], Италија |{{Fb|Soviet Union}} | align="center" | 1–0 | align="center" | 4–1 | [[Пријателски натпревар|Пријателски]] |} == Почести == * [[Серија А]] : 1978–79, 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96 * [[Серија Б]] : 1980–81, 1982–83 * [[Суперкуп на Италија]] : 1988, 1992, 1993, 1994 година * [[Лига на шампиони во фудбал|Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА]] : [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]], [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] * [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]] : 1990, 1994 година * Интерконтинентален куп : 1989, 1990 година ; Италија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur10187.html|title=Franco Baresi|work=L'Èquipe|language=fr|accessdate=10 December 2015}}</ref> * [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство на ФИФА]] : [[Светско првенство во фудбал 1982|1982 година]] ; второ место: [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]] ; трето место: [[Светско првенство во фудбал 1990|1990 година]] '''Индивидуален''' * [[Златна топка]] : вицешампион 1989 година <ref name="BARESI, Franco"/> * Најдобар стрелец во Копа Италија: 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|title=Italy – Coppa Italia Top Scorers|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029033413/http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|archive-date=29 October 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Guerin d'Oro : 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy – Footballer of the Year|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121013030/http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|archive-date=21 January 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Ол-стар тим на Светското првенство на ФИФА : 1990 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|title=FIFA World Cup Awards: All-Star Team|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|archive-date=30 June 2016|accessdate=22 March 2015}}</ref> * [[Награда „Гаетано Ширеја“|Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]] : 1994 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|accessdate=21 January 2015}}</ref> * Светски фудбал Најголемите играчи на 20 век #19 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.topendsports.com/world/lists/greatest-all-time/soccer-worldsoccer100.htm|title=World Soccer 100 Players of the Century|work=topendsports.com|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Играч на векот: 1999 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|title=Golden Foot Legend Franco Baresi|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926152419/http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|archive-date=26 September 2015|accessdate=5 October 2015}}</ref> * АИЦ Серија А играч на векот : 2000 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=totti-named-player-of-year-baresi-the-player-of-century-2000-10-05|title=Totti named Player of Year, Baresi the Player of Century|date=10 May 2000|work=Hurriyet Daily News|accessdate=5 October 2015}}</ref> * ФИФА 100: 2004 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|title=Pele open to ridicule over top hundred|last=Christopher Davies|date=5 March 2004|work=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 January 2022|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Анкета за Златен јубилеј на УЕФА : #17-ти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|work=uefa.com|publisher=UEFA|accessdate=24 July 2014}}</ref> * Куќата на славните на Милан <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> * FICTS Куќа на славните и Guirlande d'Honneur * Златно стапало: 2012 година (под категоријата „ Фудбалска легенда “) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|work=goldenfoot.com|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 April 2015|accessdate=27 March 2015}}</ref> * [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќа на славните во италијанскиот фудбал]]: 2013 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/41221/baresi-and-batistuta-hall-fame|title=Baresi and Batistuta in Hall of Fame|date=31 October 2013|work=Football Italia|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Дрим тим за Златна топка (сребрена): 2020 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd7bc8522601d53598b45b2.html|title=The other two Ballon d'Or Dream Team XIs: Zidane, Cruyff, Iniesta, Di Stefano... but no Casillas|date=15 December 2020|work=[[MARCA]]|accessdate=15 December 2020}}</ref> * IFFHS за сите времиња машки сон тим : 2021 година <ref name="IFFHS Dream Team">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iffhs.com/posts/1110|title=IFFHS ALL TIME WORLD MEN'S DREAM TEAM|date=22 May 2021|work=IFFHS|accessdate=2022-11-27|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213838/https://www.iffhs.com/posts/1110|url-status=dead}}</ref> :* [[Податотека:Ufficiale_OMRI_BAR.svg|лево|50x50пкс]] 4-ти класа / офицер: ''Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana'' : 1991 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=208909|title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Franchino Baresi|publisher=Quirinale.it|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Premio Scirea}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Барези, Франко}} [[Категорија:Родени во 1960 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] 2gu3640rg3wmd4jbkzkkwff74nfrro9 5605429 5605428 2026-08-05T13:21:01Z Gurther 105215 5605429 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Франко Барези | image = [[Податотека:Franco Baresi 2012.jpg|300п]] | caption = Франко Барези во 2012 година | fullname = Франчино Барези<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/208909 |title=Baresi Sig. Franchino |trans-title=Baresi Mr. Franchino |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=11 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = [[8 мај]] [[1960]] | birth_place = [[Траваглијато]], Италија | height = 1.76 м | position = [[одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = | youthyears1 = 1972–1977 | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1977–1997 | clubs1 = {{Fb team Milan}} | caps1 = 532 | goals1 = 16 | nationalyears1 = 1982–1994 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | nationalcaps1 = 81 | nationalgoals1 = 1 | manageryears1 = 2002–2006 | managerclubs1 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] | manageryears2 = 2006–2008 | managerclubs2 = Милан Примавера | medaltemplates = {{Medal|Country|{{fb|Italy}}}} {{Medal|Comp|[[Светско првенство во фудбал ]]}} {{Medal|W|[[Светско првенство во фудбал 1982|Шпанија 1982]]|}} {{Medal|3rd|[[Светско првенство во фудбал 1990|Италија 1990]]|}} {{Medal|RU|[[Светско првенство во фудбал 1994|САД 1994]]|}} |death_date=[[31 јули]] [[2026]] {{Мали|(возр. 66)}}|death_place=[[Милано]], [[Италија]]}} '''Франко Барези''' ({{роден на|8|мај|1960}}– [[31 јули]] [[2026]]) — италијански тренер на младинската [[фудбал]]ска репрезентација на Италија и поранешен играч и менаџер. Тој главно играл како [[Одбрана (фудбал)|стопер]] или како [[Одбрана (фудбал)|централен дефанзивец]], а целата своја 20-годишна кариера ја поминал со клубот од [[Серија А]], [[ФК Милан|Милан]], и бил капитен на клубот 15 сезони. Тој се смета за еден од најголемите дефанзивци на сите времиња и бил рангиран на 19-тото место на списокот на 100-те најдобри играчи на [[20 век]] на списанието ''World Soccer''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html|title=World Soccer 100 Players of the Century|accessdate=25 July 2014}}</ref> Со Милан освоил три титули во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], шест титули во [[Серија А]], четири титули во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]], два Суперкупа на [[Суперкуп на УЕФА|Европа]] и два Интерконтинентални купа. Со [[Фудбалска репрезентација на Италија|репрезентацијата на Италија]], тој бил член на италијанската екипа која го освоила [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство]] во фудбал во 1982 година. Тој, исто така, играл на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство во 1990 година]], каде што бил именуван во Ол-стар тимот на Светскиот куп на ФИФА, завршувајќи трет во натпреварувањето. На [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]], тој бил именуван за капитен на Италија и бил дел од тимот што стигнал до финалето, иако во самата пенал-серија тој го промашил изведениот пенал а [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] го подигнал трофејот. Барези, исто така, ја претставувал Италија на две Европски првенства на УЕФА, во 1980 и 1988 година, и на Олимписките игри во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1984|1984 година]], стигнувајќи до полуфиналето во секоја прилика. Како помал брат на поранешниот фудбалер [[Џузепе Барези]], Франко откако се приклучил на сениорскиот тим на Милан, првично го добил прекарот „Писцинин“, односно „малиот“. Поради неговата вештина и успех, подоцна бил познат како „Кајзер Франц“, повикувајќи се на колегата [[Франц Бекенбауер]] .<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/franco-baresi.html|title=Storie di Calcio: FRANCO BARESI – Calcio, tackle e fantasia|work=Storie di Calcio|language=it|accessdate=9 April 2015}}</ref> Во 1999 година, тој бил избран за играч на векот на Милан. По неговата последна сезона во Милан во 1997 година, клубот го повлекол дресот со број 6 на Барези.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|title=Franchino (detto Franco) BARESI (II)|work=magliarossonera.it|publisher=Maglia Rossonera|language=it|accessdate=9 April 2015|archive-date=2019-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512161807/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|url-status=dead}}</ref> Тој бил прогласен од [[Пеле]] за еден од 125-те најголеми живи фудбалери на церемонијата на доделување на стогодишнината од [[ФИФА]] во 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|work=BBC Sport|access-date=22 November 2013}}</ref> Барези бил примен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]] во 2013 година. == Клупска кариера == Првично како младински производ на [[ФК Милан|Милан]], Барези ја поминал целата своја 20-годишна професионална кариера во Милан, правејќи го своето деби во [[Серија А]] на 17-годишна возраст за време на сезоната 1977-78 на [[23 април]] [[1978]] година.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/franco-baresi|title=A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi|work=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|accessdate=31 March 2015}}</ref><ref name="cinquantamila">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|title=Biografia di Franco Baresi|last=Giorgio Dell'Arti|date=2 October 2013|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=12 May 2017|archive-date=2017-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014133003/http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|url-status=dead}}</ref> Тој првично бил одбиен од младинскиот тим на [[ФК Интер|Интер]], кој наместо него го избрал неговиот брат Џузепе, па оттука младинскиот тим на Милан потпишал со Франко Барези. Двајцата браќа набргу потоа завршиле како капитени на своите тимови, а нивниот имиџ додека си разменувале знаменца станал заштитен знак на миланското ''дерби Дела Мадонина'' во текот на 80-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://it.blastingnews.com/calcio/2018/10/inter-milan-quando-era-un-affare-di-famiglia-tutti-i-derby-dei-fratelli-baresi-002746305.html|title=FC Inter-AC Milan when it used to be a family affair|last=Michele Caltagirone|date=15 October 2018|work=it.blastingnews.com|language=it|accessdate=10 May 2020}}</ref> Следната сезона, тој станал член на стартните 11, играјќи како [[Одбрана (фудбал)|чистач]] или како центар, освојувајќи ја титулата во Серија А во периодот 1978–79, вкупно десетта за Милан, играјќи заедно со [[Фабио Капело]] и [[Џани Ривера]].<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> [[Податотека:Franco_baresi_panini_card_1979.jpg|мини|Барези со Милан во 1979 година]] Овој успех набрзо бил проследен со мрачен период во историјата на клубот, кога Милан двапати испаднал во [[Серија Б]] во текот на раните 1980-ти. Милан бил исфрлен во [[1980]] година поради учество во скандалот со местење натпревари во 1980 година, и уште еднаш откако завршил на третото место во [[ФК Милан сезона 1981-1982|сезоната 1981-82]], откако штотуку се вратил во Серија А претходната сезона, откако ја освоил Серија Б во [[ФК Милан сезона 1980-1981|сезоната 1980-81]]. И покрај тоа што бил член на репрезентацијата на Италија од Евро 1980, која завршила на четвртото место, и на тимот кој го освоил Светското првенство во 1982 година, Барези избрал да остане во Милан, освојувајќи ја титулата во Серија Б по втор пат во текот на сезоната 1982-1983 и го вратил Милан до Серија А. Откако Алдо Малдера и Фулвио Коловати го напуштиле клубот во 1982 година, Барези бил назначен за капитен на Милан, на 22-годишна возраст, и ја држел оваа позиција поголем дел од своето време во клубот, станувајќи симбол и лидер за тимот. За време на овој мрачен период за Милан, Барези успеал да го освои Митропа Купот во 1982 година и стигнал до финалето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во текот на сезоната 1984-85, иако тимот не успеал да доминира во Серија А.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Во текот на крајот на 1980-тите и првата половина на 1990-тите, Барези бил во срцето на значајната целосно италијанска одбрана заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]] и подоцна [[Кристијан Панучи]], под раководството на менаџерите [[Ариго Саки]] и [[Фабио Капело]]. кој многумина го сметаат за еден од најголемите на сите времиња. {{Efn|See<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|publisher=ESPN FC|author1=James Horncastle|access-date=21 March 2016|date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|work=The Guardian|author1=Paolo Bandini|date=21 March 2016|access-date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|work=The Guardian|author1=Rob Smyth|date=8 May 2009|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|work=La Repubblica|language=it|date=19 November 2013|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|date=2006|publisher=Nation Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 August 2014|access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988–1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|work=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|date=28 November 2015 |access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93–'94 vs Inter '09–'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 June 2012|access-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310140544/http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|archive-date=10 March 2016|url-status=dead}}</ref>}} Кога напаѓачката холандска тројка [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]] и [[Франк Рајкард]] пристигнале во клубот кон крајот на 1980-тите, Милан започнал период на домашни и меѓународни триумфи, а помеѓу 1987 и 1996 година, во екот на успехот на клубот, тимот на Милан содржел многу италијански и меѓународни ѕвезди, како Роберто Донадони, [[Карло Анчелоти]], [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]], [[Франк Рајкард]] и подоцна [[Деметрио Албертини]], [[Дејан Савичевиќ|Дејан Савиќевиќ]], [[Звонимир Бобан]], [[Марсел Десаи]]ли, Жорж Веа, [[Жан-Пјер Папен|Жан]] [[Жан-Пјер Папен|Пјер Папен]], [[Бријан Лаудруп|Брајан Лаудруп]] и Роберто Баџо. Под водство на Саки, Милан ја освоил титулата во Серија А во 1987-88 година, при што Барези му помогнал на Милан да прими само 14 гола. Оваа титула била веднаш проследена со [[Суперкуп на Италија]] во 1988 година следната сезона, и едноподруго [[Лига на шампиони во фудбал|европски купови]] во [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]] и [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]];<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Во финалето на Европскиот куп во 1990 година, Барези имал доминантен настап како капитен на тимот, помагајќи му на Милан да ја одбрани титулата во Европскиот куп и да ја зачува мрежата во победата од 1–0 над [[ФК Бенфика|Бенфика]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/milan-88-inside-story-sacchis-all-conquering-kings-told-them|title=Milan '88: The inside story of Sacchi's all-conquering kings, as told by them|last=Barker|first=Matt|date=28 October 2016|publisher=FourFourTwo|accessdate=3 November 2019}}</ref> Барези, исто така, бил вицешампион од соиграчот Ван Бастен за [[Златна топка|Златната топка]] во 1989 година, завршувајќи пред неговиот друг соиграч [[Франк Рајкард]], и бил прогласен за фудбалер на годината во Серија А во 1989-90. Милан, исто така, стигнал до финалето на Купот на Италија за време на сезоната 1989-1990.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези освоил уште четири титули во [[Серија А]] со Милан под водство на [[Фабио Капело]], вклучувајќи три последователни титули во [[ФК Милан сезона 1991-1992|1991-92]], [[ФК Милан сезона 1992-1993|1992-93]]и сезоните [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]]. Барези му помогнак на Милан да ја освои титулата во сезоната 1991-92 без пораз, помагајќи му на Милан да остане непоразен за италијански рекорд од 58 натпревари. Милан исто така постигнак рекордни 74 гола таа сезона. Во текот на сезоната [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]], Барези му помогнал на Милан да прими само 15 гола во Серија А, помагајќи му на клубот да ја заврши сезоната со најдобра одбрана. Барези, исто така, освоил три последователни Суперкупа на Италија под водство на Капело, во [[Суперкуп на Италија 1992|1992]], [[Суперкуп на Италија 1993|1993]] и [[Суперкуп на Италија 1994|1994]] година. Милан, исто така, стигнал до три последователни финалиња на УЕФА Лигата на шампионите за време на сезоните [[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992-93]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993-94]] и [[УЕФА Лига на шампиони 1994/95|1994-95]], губејќи од [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] во 1992-93 и [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 1994-95. Барези го освоил третиот Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА во неговата кариера во 1993–94 година кога Милан ја победил [[ФК Барселона|Барселона]] на [[Јохан Кројф]] со 4–0 во финалето. Барези, исто така, успеал да го освои Суперкупот на Европа во 1994 година, иако Милан бил поразен во Интерконтиненталниот куп во 1994 година, во Суперкупот на Европа во 1993 година и во Интерконтиненталниот куп во 1993 година. Под водство на Капело, Милан и Барези можеле да освојат уште една титула во Серија А во текот на сезоната 1995-1996, шеста за Барези.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези се пензионирал на крајот на сезоната [[ФК Милан сезона 1996-1997|1996-97]] во Серија А, на 37-годишна возраст. Во неговите 20 сезони со Милан, тој освоил шест титули во Серија А, три титули во Европскиот куп/УЕФА Лигата на шампионите (стигнувајќи вкупно пет финалиња), два Интерконтинентални купа (вкупно четири финалиња), четири европски суперкупа (вкупно пет финалиња), четири Суперкуп на Италија (вкупно пет финалиња), две титули во Серија Б и еден Митропа куп.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Тој постигнал 31 голови за Милан, од кои 21 на пенали, и покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и најдобар стрелец на Купот на Италија во сезоната 1989-1990, единствениот трофеј што не успеал да го освои со Милан, стигнувајќи двапати до финалето во текот на кариерата. Неговиот последен гол за Милан бил постигнат во победата од 2-1 против Падова на 27 август 1995 година. Во негова чест, Милан го повлекол дресот со број 6, кој го носел во текот на неговата кариера.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi" /> Капитенската лента, која ја носел 15 сезони, му била предадена на [[Паоло Малдини]]. Милан организирал славенички натпревар во негова чест, кој се одиграл на 28 октомври 1997 година на [[Сан Сиро]], на кој настапиле многу фудбалски ѕвезди.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> == Меѓународна кариера == На 20-годишна возраст, додека сè уште настапувал во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата на Италија до 21]] година, Барези бил именуван во тимот од 22 играчи на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] за Европското првенство 1980 година (заедно со неговиот постар брат Џузепе) од менаџерот [[Енцо Беарцот]]. Турнирот се одржал на домашен терен, а Италија завршила на четвртото место. Сепак, за разлика од неговиот брат, Франко Барези не одиграл ниту еден натпревар на турнирот. [[Европско првенство во фудбал 1980|Евро 1980]] година ќе биде единствениот пат кога двајцата браќа биле заедно во тимот на Италија на голем турнир. На 22-годишна возраст, Барези бил именуван во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]].<ref name="imperial">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Milan and Italy's imperial sweeper|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014}}</ref> „ ''Аѕурите'' “ го освоиле својот трет [[Светско првенство во фудбал|Светски куп]], победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] во финалето, но Барези, уште еднаш, не беил избран да игра натпревар во текот на турнирот.<ref name="baresi">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|title=Franco BARESI|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317105752/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|archive-date=17 March 2014}}</ref> Барези исто така бил член на репрезентацијата на Италија која учествувала на Олимпијадата во 1984 година. Италија завршила на четвртото место по поразот во полуфиналето од Бразил, и поразот на мечот за бронзениот медал од [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]]. Барези постигнал гол против [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] за време на групната фаза. Барези го освоил својот прв репрезентативен натпревар во квалификацискиот натпревар за УЕФА првенството во 1984 година против Романија во [[Фиренца]], на 14 декември 1982 година, кој завршил нерешено 0-0.<ref name="imperial"/> Италија, сепак, на крајот не успеала да се квалификува на завршниот турнир.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|title=Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi|work=figc.it|publisher=FIGC|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014649/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|archive-date=10 April 2009|accessdate=10 April 2015}}</ref> Барези не бил вклучен во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство во 1986]] година од страна на селекторот Енцо Беарцот, кој сметал дека тој е повеќе играч од средниот ред отколку дефанзивец (иако неговиот брат Џузепе бил избран за дефанзивец за Светското првенство, како и Роберто Тричела). Тој се вратил во тимот за [[Европско првенство во фудбал 1988|Европското првенство 1988]] година, играјќи одбрана, каде Италија стигнала до полуфиналето под водство на Азељо Вичини, станувајќи неприкосновен првотимец и играјќи на секој натпревар. Тој го имал својот прв настап во финалето на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство]] на турнирот во 1990 година, кој се одржал на домашен терен, и на секој натпревар играл како еден од почетните централни бекови, а Италија завршила на третото место, откако била елиминирана од бранителот на титулата Аргентина во пенали во полуфиналето. Барези ѝ помогнал на италијанската одбрана да ги задржи петте последователни чисти голови, примила само два гола и останала непоразена на Светското првенство од 518 минути, додека не биле поразени со израмнување на Аргентина во полуфиналето. Неговите настапи му донеле место на идеалниор тим на турнирот од Светското првенство во 1990 година. Откако го заменил Џузепе Бергоми како капитен на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]] под неговиот поранешен менаџер во Милан, [[Ариго Саки]], Барези заработил повреда на менискусот во вториот натпревар од групата на Италија, победата со 1-0 против [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]], и го пропуштил поголемиот дел од турнирот.<ref name="baresi"/> Тој се вратил во тимот 25 дена подоцна, на време за финалето, со доминантна дефанзивна изведба, помагајќи ѝ на Италија да ја зачува мрежата против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], и покрај клучните дефанзивни отсуства на неговите соиграчи од Милан, [[Алесандро Костакурта]] и [[Мауро Тасоти]]. По ќор-сокакот 0-0 по продолженијата, мечот отидел во пенали, а Барези потоа го промашил пеналот, страдајќи од сериозни грчеви и замор. По промашувањата на [[Даниеле Масаро]] и [[Роберто Баџо]], Италија била поразена од Бразил во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-рулетот]].<ref name="imperial"/> По поразот на Светското првенство, Барези имал уште еден настап за Италија, во квалификацискиот натпревар за УЕФА Еуро 1996 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] на 7 септември 1994 година, кој завршил нерешено 1-1. Барези потоа се повлекол од државната репрезентација на 34-годишна возраст, предавајќи му ја капитенската лента на неговиот соиграч од Милан, [[Паоло Малдини]]. Барези има 81 натпревари за Италија, постигнувајќи еден гол во пријателската победа против [[Фудбалска репрезентација на Советскиот Сојуз|Советскиот Сојуз]], и тој е еден од седумте играчи кои го постигнале реткиот подвиг со освојување златни, сребрени и бронзени медали на Светскиот куп на ФИФА за време на неговата меѓународна кариера.<ref name="imperial"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi"/> == Стил на игра == Барези се смета за еден од најголемите бранители на сите времиња.<ref name="telegraph.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/8481543/Worlds-greatest-XI-the-best-ever-football-team-in-pictures.html?image=4|title=World's greatest XI: the best ever football team in pictures|work=The Telegraph|accessdate=21 July 2014}}</ref> Целата 20-годишна кариера ја одиграл во Милан, станувајќи легенда на клубот.<ref name="fifa.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Franco Baresi: Milan and Italy's imperial sweeper|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014|accessdate=21 July 2014}}</ref> Во Милан, тој формирал една од најзастрашувачките одбранбени единици на сите времиња, заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]], [[Филипо Гали]] и подоцна [[Кристијан Панучи]].<ref name="telegraph.co.uk" /><ref name="fifa.com" /> Тој бил комплетен и конзистентен дефанзивец кој комбинирал моќ со елеганција и бил надарен со извонредни физички и ментални атрибути, како што се темпото, силата, истрајноста, концентрацијата и издржливоста, што го направил ефикасен во воздухот, и покрај недостатокот на забележителна висина за централен бек.<ref name="ricerca.repubblica.it">{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1992/01/03/il-furore-sportivo-sovietico-ci-manchera.html|title=IL FURORE SPORTIVO SOVIETICO CI MANCHERA'|last=Gianni Brera|date=3 January 1992|work=La Repubblica|access-date=27 January 2010|language=it}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/2016-2017/cards/volo-bonucci-classifica-8-migliori-difensori-italiani-sempre/quinto-baresi.shtml|title=Il volo di Bonucci e la classifica degli 8 migliori difensori italiani di sempre|last=Mario Sconcerti|date=23 November 2016|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref name="One-on-One">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/franco-baresi-one-one|title=Franco Baresi: One-on-One|last=James Richardson|date=1 November 2009|work=FourFourTwo|accessdate=28 September 2017}}</ref> [[Податотека:Jerseys_of_Franco_Baresi_&_Paolo_Maldini.jpg|десно|мини| Дресот на Италија на Барези (6) до дресот на [[Паоло Малдини]] во музејот [[Сан Сиро]], септември 2018 година]] Иако Барези бил способен да игра насекаде по должината на задната линија, тој првенствено бил одличен како централен бек, каде што ги комбинирал неговите одбранбени атрибути и неговата способност да ја чита играта, со неговата одлична визија, техника, дистрибуција и вештини со топка.<ref name="BARESI, Franco">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/franco-baresi_(Enciclopedia-dello-Sport)/|title=BARESI, Franco|last=Alberto Costa|date=2002|work=Enciclopedia dello Sport|location=Treccani|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> Овие квалитети, исто така, му овозможиле да се истакне во зоналниот систем за обележување, да одржува висока одбранбена линија и да игра на офсајд замката, особено за време на неговиот престој во Милан под водство на Саки;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vice.com/en_ca/article/wnm84n/game-changers-arrigo-sacchi-ac-milan|title=Game Changers: Arrigo Sacchi & AC Milan|last=Storey|first=Daniel|date=2 March 2016|work=Vice|access-date=17 October 2019}}</ref> , Барези станал познат по тоа што често ја кревал раката кон линискиот играч секогаш кога неговиот тим се обидувал да игра стапица за офсајд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/il-fuorigioco-fa-90-anni-oggi-e-piu-difficile-ma-per-farlo-serve-mentalita-offensiva-_1055921-201502a.shtml|title=Il fuorigioco fa 90 anni: "Oggi è più difficile, ma per farlo serve mentalità offensiva"|last=Cristina|first=Max|date=15 January 2015|publisher=www.sportmediaset.mediaset.it|language=it|accessdate=17 October 2019}}</ref> Досегот на додавања, техничката способност и контролата на топката на Барези му овозможиле да напредува напред во средниот ред за да започне со напади од задната страна, овозможувајќи му да функционира како секундарен плејмејкер за неговиот тим, а исто така да игра како [[Среден ред (фудбал)|дефанзивен]] или [[Среден ред (фудбал)|централен играч]] за врска кога е потребно.<ref name="fifa.com"/><ref name="ricerca.repubblica.it"/> И покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и прецизен изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]]. Барези е познат по тоа што бил силен и прецизен таклер, многу добар во враќањето на поседот и во предвидувањето и пресретнувањето на игрите, поради неговата акутна тактичка интелигенција, брзина на размислување, способност за обележување и позиционирање.<ref name="fifa.com" /><ref name="One-on-One"/><ref name="BARESI, Franco" /> Препознаен како талент во младоста,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,25/articleid,1412_02_1982_0122_0025_20131431/|title=F. Baresi: Esordienti al "Pozzo"|date=21 May 1982|work=La Stampa|access-date=17 December 2018|page=25|language=it}}</ref> во текот на неговата кариера, тој се истакнал и по својата професионалност, атлетизам, долговечност и дисциплина на тренинзите, како и неговото извонредно лидерство, командувачко присуство на теренот и неговите организациски вештини, па бил капитен и на Милан и на репрезентацијата на Италија.<ref name="fifa.com" /><ref name="corriere2">{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugno/05/Vialli_Rambo_Tarzan_Pagliuca_ecco_co_0_95060511464.shtml|title=Vialli Rambo, Tarzan Pagliuca: ecco la nazionale della Forza|last=Giorgio Rondelli|date=5 June 1995|work=Corriere della Sera|access-date=7 September 2015|language=it}}</ref> Барези го дели и рекордот на најмногу постигнати автоголови во историјата на Серија А (осум, заедно со Рикардо Фери).<ref>{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/gennaio/10/chi_detiene_record_autoreti_nella_sw_0_040110585.shtml|title=chi detiene il record di autoreti nella storia della serie a ?|date=10 January 2004|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=2 September 2019|language=it}}</ref> == Тренерска кариера == На 1 јуни 2002 година, Барези бил официјално назначен за директор на[[ФК Фулам|Фулам]], но тензиите меѓу Барези и тогашниот менаџер на Фулам, [[Жан Тигана]], довеле до оставка од клубот во август.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/f/fulham/2206573.stm|title=Baresi quits Fulham|date=21 August 2002|work=BBC News}}</ref> Тој бил назначен за главен тренер на тимот на Милано, ''Примавера'' до 20 години. Во 2006 година, тој бил преместен од клубот станувајќи тренер на тимот на ''Берети'' до 19 години, а неговиот поранешен соиграч Филипо Гали го заменил на кормилото на тимот на Примавера. Тој се повлекол од тренерската работа, а на негово место дошол Роберто Бертуцо. == Личен живот == Франко Барези е помладиот брат на легендарниот дефанзивец на [[ФК Интер|Интер]], [[Џузепе Барези]]. Како млади, двајцата играчи имале обиди во Интер, но Франко бил одбиен и купен од локалниот ривал Милан. Бидејќи бил помлад играч, Франко првично бил познат како „Барези 2“.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Сепак, поради евентуалниот голем успех и популарност на Франко во текот на неговата кариера, која ја надминала дури и онаа на неговиот постар брат, Џузепе подоцна станал познат како „''другиот Барези''“, и покрај тоа што исто така постигнал забележителен успех.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|title=L'ALTRO BARESI|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022756/http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|archive-date=29 November 2014|accessdate=1 January 2015}}</ref> == Медиуми == Барези е прикажан во серијата EA Sports на фудбалската видео игри ''FIFA 14'' 's Classic XI во мултинационален тим со ѕвезди, заедно со сонародниците Бруно Конти, Џани Ривера и Џакинто Факети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa-almanac.com/team/fifa13w/111205|title=FIFA 14 Classic XI|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930102150/http://www.assocalciatori.it/Aicstruttura/Lastoria/tabid/64/language/it-IT/Default.aspx|archive-date=30 September 2011|accessdate=17 March 2015}}</ref> Тој исто така бил именуван во легендите на Ultimate Team во ''ФИФА 15''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.easports.com/fifa/news/2014/fifa-15-player-ratings-fut-legends|title=FIFA 15 Player Ratings – FIFA Ultimate Team Legends|date=10 September 2015|work=easports.com|publisher=EA Sports|accessdate=17 March 2015}}</ref> == Статистика == === Клупска === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|Европа !colspan="2"|Останато !colspan="2"|Вкупно |- !Лига!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол |- | rowspan="20" |[[ФК Милан|Милан]] |[[ФК Милан сезона 1977-1978|1977–78]] |[[Серија А]] |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |3 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1979-1970|1979–70]] |Серија А |30 |0 |4 |0 |6 |0 | colspan="2" |– |40 |0 |- ||[[ФК Милан сезона 1979-1980|1979–80]] |Серија А |28 |0 |6 |0 |1 |0 | colspan="2" |– |35 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1980-1981|1980–81]] |[[Серија Б]] |31 |0 |4 |1 |0 |0 | colspan="2" |– |35 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1981-1982|1981–82]] |Серија А |18 |2 |4 |0 | colspan="2" |– |3 |2 |25 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1982-1983|1982–83]] |Серија Б |30 |4 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |6 |- |[[ФК Милан сезона 1983-1984|1983–84]] |Серија А |21 |3 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |30 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1984-1985|1984–85]] |Серија А |26 |0 |10 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |36 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1985-1986|1985–86]] |Серија А |20 |0 |4 |0 |3 |0 |3 |0 |30 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1986-1987|1986–87]] |Серија А |29 |2 |6 |3 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |35 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1987-1988|1987–88]] |Серија А |27 |1 |6 |0 |3 |0 | colspan="2" |– |36 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1988-1989|1988–89]] |Серија А |33 |2 |8 |2 |8 |0 |1 |0 |50 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1989-1990|1989–90]] |Серија А |30 |1 |7 |4 |8 |0 |1 |0 |46 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1990-1991|1990–91]] |Серија А |31 |0 |1 |0 |5 |0 |1 |0 |38 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1991-1992|1991–92]] |Серија А |33 |0 |6 |1 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1992-1993|1992–93]] |Серија А |29 |0 |7 |0 |8 |0 |1 |0 |45 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1993-1994|1993–94]] |Серија А |31 |0 |0 |0 |11 |0 |2 |0 |44 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1994-1995|1994–95]] |Серија А |28 |0 |0 |0 |13 |0 |2 |0 |43 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1995-1996|1995–96]] |Серија А |30 |1 |3 |0 |7 |0 | colspan="2" |– |40 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1996-1997|1996–97]] |Серија А |26 |0 |1 |0 |2 |0 |1 |0 |30 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно !532 !16 !97 !15 !75 !0 !15 !2 !719 !33 |} === Меѓународна === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fbaresi-intl.html|title=Franco Baresi – International Appearances|work=www.rsssf.com}}</ref> !Репрезентација ! Година ! Натпревари ! Голови |- | rowspan="13" | [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | 1982 | 1 | 0 |- | 1983 | 3 | 0 |- | 1984 | 5 | 0 |- | 1985 | 0 | 0 |- | 1986 | 3 | 0 |- | 1987 | 5 | 0 |- | 1988 | 11 | 1 |- | 1989 | 10 | 0 |- | 1990 | 11 | 0 |- | 1991 | 9 | 0 |- | 1992 | 7 | 0 |- | 1993 | 7 | 0 |- | 1994 | 9 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 81 ! 1 |} {| class="wikitable sortable" |+Список на меѓународни голови постигнати од Франко Барези ! scope="col" | бр. ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Противник ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Конкуренција |- | align="center" | 1 | 20 февруари 1988 година | Стадио дела Виторија, [[Бари]], Италија |{{Fb|Soviet Union}} | align="center" | 1–0 | align="center" | 4–1 | [[Пријателски натпревар|Пријателски]] |} == Почести == * [[Серија А]] : 1978–79, 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96 * [[Серија Б]] : 1980–81, 1982–83 * [[Суперкуп на Италија]] : 1988, 1992, 1993, 1994 година * [[Лига на шампиони во фудбал|Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА]] : [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]], [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] * [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]] : 1990, 1994 година * Интерконтинентален куп : 1989, 1990 година ; Италија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur10187.html|title=Franco Baresi|work=L'Èquipe|language=fr|accessdate=10 December 2015}}</ref> * [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство на ФИФА]] : [[Светско првенство во фудбал 1982|1982 година]] ; второ место: [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]] ; трето место: [[Светско првенство во фудбал 1990|1990 година]] '''Индивидуален''' * [[Златна топка]] : вицешампион 1989 година <ref name="BARESI, Franco"/> * Најдобар стрелец во Копа Италија: 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|title=Italy – Coppa Italia Top Scorers|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029033413/http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|archive-date=29 October 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Guerin d'Oro : 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy – Footballer of the Year|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121013030/http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|archive-date=21 January 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Ол-стар тим на Светското првенство на ФИФА : 1990 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|title=FIFA World Cup Awards: All-Star Team|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|archive-date=30 June 2016|accessdate=22 March 2015}}</ref> * [[Награда „Гаетано Ширеја“|Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]] : 1994 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|accessdate=21 January 2015}}</ref> * Светски фудбал Најголемите играчи на 20 век #19 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.topendsports.com/world/lists/greatest-all-time/soccer-worldsoccer100.htm|title=World Soccer 100 Players of the Century|work=topendsports.com|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Играч на векот: 1999 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|title=Golden Foot Legend Franco Baresi|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926152419/http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|archive-date=26 September 2015|accessdate=5 October 2015}}</ref> * АИЦ Серија А играч на векот : 2000 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=totti-named-player-of-year-baresi-the-player-of-century-2000-10-05|title=Totti named Player of Year, Baresi the Player of Century|date=10 May 2000|work=Hurriyet Daily News|accessdate=5 October 2015}}</ref> * ФИФА 100: 2004 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|title=Pele open to ridicule over top hundred|last=Christopher Davies|date=5 March 2004|work=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 January 2022|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Анкета за Златен јубилеј на УЕФА : #17-ти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|work=uefa.com|publisher=UEFA|accessdate=24 July 2014}}</ref> * Куќата на славните на Милан <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> * FICTS Куќа на славните и Guirlande d'Honneur * Златно стапало: 2012 година (под категоријата „ Фудбалска легенда “) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|work=goldenfoot.com|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 April 2015|accessdate=27 March 2015}}</ref> * [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќа на славните во италијанскиот фудбал]]: 2013 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/41221/baresi-and-batistuta-hall-fame|title=Baresi and Batistuta in Hall of Fame|date=31 October 2013|work=Football Italia|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Дрим тим за Златна топка (сребрена): 2020 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd7bc8522601d53598b45b2.html|title=The other two Ballon d'Or Dream Team XIs: Zidane, Cruyff, Iniesta, Di Stefano... but no Casillas|date=15 December 2020|work=[[MARCA]]|accessdate=15 December 2020}}</ref> * IFFHS за сите времиња машки сон тим : 2021 година <ref name="IFFHS Dream Team">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iffhs.com/posts/1110|title=IFFHS ALL TIME WORLD MEN'S DREAM TEAM|date=22 May 2021|work=IFFHS|accessdate=2022-11-27|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213838/https://www.iffhs.com/posts/1110|url-status=dead}}</ref> :* [[Податотека:Ufficiale_OMRI_BAR.svg|лево|50x50пкс]] 4-ти класа / офицер: ''Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana'' : 1991 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=208909|title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Franchino Baresi|publisher=Quirinale.it|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Premio Scirea}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Барези, Франко}} [[Категорија:Родени во 1960 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] qcgeceqck0tbflf3zmi73kusietntn8 5605430 5605429 2026-08-05T13:23:27Z Gurther 105215 5605430 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Франко Барези | image = [[Податотека:Franco Baresi 2012.jpg|300п]] | caption = Франко Барези во 2012 година | fullname = Франчино Барези<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/208909 |title=Baresi Sig. Franchino |trans-title=Baresi Mr. Franchino |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=11 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = [[8 мај]] [[1960]] | birth_place = [[Траваглијато]], Италија | height = 1.76 м | position = [[одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = | youthyears1 = 1972–1977 | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1977–1997 | clubs1 = {{Fb team Milan}} | caps1 = 532 | goals1 = 16 | nationalyears1 = 1982–1994 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | nationalcaps1 = 81 | nationalgoals1 = 1 | manageryears1 = 2002–2006 | managerclubs1 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] | manageryears2 = 2006–2008 | managerclubs2 = Милан Примавера | medaltemplates = {{Medal|Country|{{fb|Italy}}}} {{Medal|Comp|[[Светско првенство во фудбал ]]}} {{Medal|W|[[Светско првенство во фудбал 1982|Шпанија 1982]]|}} {{Medal|3rd|[[Светско првенство во фудбал 1990|Италија 1990]]|}} {{Medal|RU|[[Светско првенство во фудбал 1994|САД 1994]]|}} |death_date=[[31 јули]] [[2026]] {{Мали|(возр. 66)}}|death_place=[[Милано]], [[Италија]]}} '''Франко Барези''' ({{роден на|8|мај|1960}}– [[31 јули]] [[2026]]) — италијански тренер на младинската [[фудбал]]ска репрезентација на Италија и поранешен играч и менаџер. Тој главно играл како [[Одбрана (фудбал)|стопер]] или како [[Одбрана (фудбал)|централен дефанзивец]], а целата своја 20-годишна кариера ја поминал со клубот од [[Серија А]], [[ФК Милан|Милан]], и бил капитен на клубот 15 сезони. Тој се смета за еден од најголемите дефанзивци на сите времиња и бил рангиран на 19-тото место на списокот на 100-те најдобри играчи на [[20 век]] на списанието ''World Soccer''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html|title=World Soccer 100 Players of the Century|accessdate=25 July 2014}}</ref> Со Милан освоил три титули во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], шест титули во [[Серија А]], четири титули во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]], два Суперкупа на [[Суперкуп на УЕФА|Европа]] и два Интерконтинентални купа. Со [[Фудбалска репрезентација на Италија|репрезентацијата на Италија]], тој бил член на италијанската екипа која го освоила [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство]] во фудбал во 1982 година. Тој, исто така, играл на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство во 1990 година]], каде што бил именуван во Ол-стар тимот на Светскиот куп на ФИФА, завршувајќи трет во натпреварувањето. На [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]], тој бил именуван за капитен на Италија и бил дел од тимот што стигнал до финалето, иако во самата пенал-серија тој го промашил изведениот пенал а [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] го подигнал трофејот. Барези, исто така, ја претставувал Италија на две Европски првенства на УЕФА, во 1980 и 1988 година, и на Олимписките игри во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1984|1984 година]], стигнувајќи до полуфиналето во секоја прилика. Како помал брат на поранешниот фудбалер [[Џузепе Барези]], Франко откако се приклучил на сениорскиот тим на Милан, првично го добил прекарот „Писцинин“, односно „малиот“. Поради неговата вештина и успех, подоцна бил познат како „Кајзер Франц“, повикувајќи се на колегата [[Франц Бекенбауер]] .<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/franco-baresi.html|title=Storie di Calcio: FRANCO BARESI – Calcio, tackle e fantasia|work=Storie di Calcio|language=it|accessdate=9 April 2015}}</ref> Во 1999 година, тој бил избран за играч на векот на Милан. По неговата последна сезона во Милан во 1997 година, клубот го повлекол дресот со број 6 на Барези.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|title=Franchino (detto Franco) BARESI (II)|work=magliarossonera.it|publisher=Maglia Rossonera|language=it|accessdate=9 April 2015|archive-date=2019-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512161807/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|url-status=dead}}</ref> Тој бил прогласен од [[Пеле]] за еден од 125-те најголеми живи фудбалери на церемонијата на доделување на стогодишнината од [[ФИФА]] во 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|work=BBC Sport|access-date=22 November 2013}}</ref> Барези бил примен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]] во 2013 година. == Клупска кариера == Првично како младински производ на [[ФК Милан|Милан]], Барези ја поминал целата своја 20-годишна професионална кариера во Милан, правејќи го своето деби во [[Серија А]] на 17-годишна возраст за време на сезоната 1977-78 на [[23 април]] [[1978]] година.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/franco-baresi|title=A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi|work=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|accessdate=31 March 2015}}</ref><ref name="cinquantamila">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|title=Biografia di Franco Baresi|last=Giorgio Dell'Arti|date=2 October 2013|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=12 May 2017|archive-date=2017-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014133003/http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|url-status=dead}}</ref> Тој првично бил одбиен од младинскиот тим на [[ФК Интер|Интер]], кој наместо него го избрал неговиот брат Џузепе, па оттука младинскиот тим на Милан потпишал со Франко Барези. Двајцата браќа набргу потоа завршиле како капитени на своите тимови, а нивниот имиџ додека си разменувале знаменца станал заштитен знак на миланското ''дерби Дела Мадонина'' во текот на 80-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://it.blastingnews.com/calcio/2018/10/inter-milan-quando-era-un-affare-di-famiglia-tutti-i-derby-dei-fratelli-baresi-002746305.html|title=FC Inter-AC Milan when it used to be a family affair|last=Michele Caltagirone|date=15 October 2018|work=it.blastingnews.com|language=it|accessdate=10 May 2020}}</ref> Следната сезона, тој станал член на стартните 11, играјќи како [[Одбрана (фудбал)|чистач]] или како центар, освојувајќи ја титулата во Серија А во периодот 1978–79, вкупно десетта за Милан, играјќи заедно со [[Фабио Капело]] и [[Џани Ривера]].<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> [[Податотека:Franco_baresi_panini_card_1979.jpg|мини|Барези со Милан во 1979 година]] Овој успех набрзо бил проследен со мрачен период во историјата на клубот, кога Милан двапати испаднал во [[Серија Б]] во текот на раните 1980-ти. Милан бил исфрлен во [[1980]] година поради учество во скандалот со местење натпревари во 1980 година, и уште еднаш откако завршил на третото место во [[ФК Милан сезона 1981-1982|сезоната 1981-82]], откако штотуку се вратил во Серија А претходната сезона, откако ја освоил Серија Б во [[ФК Милан сезона 1980-1981|сезоната 1980-81]]. И покрај тоа што бил член на репрезентацијата на Италија од Евро 1980, која завршила на четвртото место, и на тимот кој го освоил Светското првенство во 1982 година, Барези избрал да остане во Милан, освојувајќи ја титулата во Серија Б по втор пат во текот на сезоната 1982-1983 и го вратил Милан до Серија А. Откако Алдо Малдера и Фулвио Коловати го напуштиле клубот во 1982 година, Барези бил назначен за капитен на Милан, на 22-годишна возраст, и ја држел оваа позиција поголем дел од своето време во клубот, станувајќи симбол и лидер за тимот. За време на овој мрачен период за Милан, Барези успеал да го освои Митропа Купот во 1982 година и стигнал до финалето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во текот на сезоната 1984-85, иако тимот не успеал да доминира во Серија А.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Во текот на крајот на 1980-тите и првата половина на 1990-тите, Барези бил во срцето на значајната целосно италијанска одбрана заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]] и подоцна [[Кристијан Панучи]], под раководството на менаџерите [[Ариго Саки]] и [[Фабио Капело]]. кој многумина го сметаат за еден од најголемите на сите времиња.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|publisher=ESPN FC|author1=James Horncastle|access-date=21 March 2016|date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|work=The Guardian|author1=Paolo Bandini|date=21 March 2016|access-date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|work=The Guardian|author1=Rob Smyth|date=8 May 2009|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|work=La Repubblica|language=it|date=19 November 2013|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|date=2006|publisher=Nation Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 August 2014|access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988–1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|work=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|date=28 November 2015 |access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93–'94 vs Inter '09–'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 June 2012|access-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310140544/http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|archive-date=10 March 2016|url-status=dead}}</ref> Кога напаѓачката холандска тројка [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]] и [[Франк Рајкард]] пристигнале во клубот кон крајот на 1980-тите, Милан започнал период на домашни и меѓународни триумфи, а помеѓу 1987 и 1996 година, во екот на успехот на клубот, тимот на Милан содржел многу италијански и меѓународни ѕвезди, како Роберто Донадони, [[Карло Анчелоти]], [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]], [[Франк Рајкард]] и подоцна [[Деметрио Албертини]], [[Дејан Савичевиќ|Дејан Савиќевиќ]], [[Звонимир Бобан]], [[Марсел Десаи]]ли, Жорж Веа, [[Жан-Пјер Папен|Жан]] [[Жан-Пјер Папен|Пјер Папен]], [[Бријан Лаудруп|Брајан Лаудруп]] и Роберто Баџо. Под водство на Саки, Милан ја освоил титулата во Серија А во 1987-88 година, при што Барези му помогнал на Милан да прими само 14 гола. Оваа титула била веднаш проследена со [[Суперкуп на Италија]] во 1988 година следната сезона, и едноподруго [[Лига на шампиони во фудбал|европски купови]] во [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]] и [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]];<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Во финалето на Европскиот куп во 1990 година, Барези имал доминантен настап како капитен на тимот, помагајќи му на Милан да ја одбрани титулата во Европскиот куп и да ја зачува мрежата во победата од 1–0 над [[ФК Бенфика|Бенфика]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/milan-88-inside-story-sacchis-all-conquering-kings-told-them|title=Milan '88: The inside story of Sacchi's all-conquering kings, as told by them|last=Barker|first=Matt|date=28 October 2016|publisher=FourFourTwo|accessdate=3 November 2019}}</ref> Барези, исто така, бил вицешампион од соиграчот Ван Бастен за [[Златна топка|Златната топка]] во 1989 година, завршувајќи пред неговиот друг соиграч [[Франк Рајкард]], и бил прогласен за фудбалер на годината во Серија А во 1989-90. Милан, исто така, стигнал до финалето на Купот на Италија за време на сезоната 1989-1990.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези освоил уште четири титули во [[Серија А]] со Милан под водство на [[Фабио Капело]], вклучувајќи три последователни титули во [[ФК Милан сезона 1991-1992|1991-92]], [[ФК Милан сезона 1992-1993|1992-93]]и сезоните [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]]. Барези му помогнак на Милан да ја освои титулата во сезоната 1991-92 без пораз, помагајќи му на Милан да остане непоразен за италијански рекорд од 58 натпревари. Милан исто така постигнак рекордни 74 гола таа сезона. Во текот на сезоната [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]], Барези му помогнал на Милан да прими само 15 гола во Серија А, помагајќи му на клубот да ја заврши сезоната со најдобра одбрана. Барези, исто така, освоил три последователни Суперкупа на Италија под водство на Капело, во [[Суперкуп на Италија 1992|1992]], [[Суперкуп на Италија 1993|1993]] и [[Суперкуп на Италија 1994|1994]] година. Милан, исто така, стигнал до три последователни финалиња на УЕФА Лигата на шампионите за време на сезоните [[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992-93]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993-94]] и [[УЕФА Лига на шампиони 1994/95|1994-95]], губејќи од [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] во 1992-93 и [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 1994-95. Барези го освоил третиот Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА во неговата кариера во 1993–94 година кога Милан ја победил [[ФК Барселона|Барселона]] на [[Јохан Кројф]] со 4–0 во финалето. Барези, исто така, успеал да го освои Суперкупот на Европа во 1994 година, иако Милан бил поразен во Интерконтиненталниот куп во 1994 година, во Суперкупот на Европа во 1993 година и во Интерконтиненталниот куп во 1993 година. Под водство на Капело, Милан и Барези можеле да освојат уште една титула во Серија А во текот на сезоната 1995-1996, шеста за Барези.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези се пензионирал на крајот на сезоната [[ФК Милан сезона 1996-1997|1996-97]] во Серија А, на 37-годишна возраст. Во неговите 20 сезони со Милан, тој освоил шест титули во Серија А, три титули во Европскиот куп/УЕФА Лигата на шампионите (стигнувајќи вкупно пет финалиња), два Интерконтинентални купа (вкупно четири финалиња), четири европски суперкупа (вкупно пет финалиња), четири Суперкуп на Италија (вкупно пет финалиња), две титули во Серија Б и еден Митропа куп.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Тој постигнал 31 голови за Милан, од кои 21 на пенали, и покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и најдобар стрелец на Купот на Италија во сезоната 1989-1990, единствениот трофеј што не успеал да го освои со Милан, стигнувајќи двапати до финалето во текот на кариерата. Неговиот последен гол за Милан бил постигнат во победата од 2-1 против Падова на 27 август 1995 година. Во негова чест, Милан го повлекол дресот со број 6, кој го носел во текот на неговата кариера.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi" /> Капитенската лента, која ја носел 15 сезони, му била предадена на [[Паоло Малдини]]. Милан организирал славенички натпревар во негова чест, кој се одиграл на 28 октомври 1997 година на [[Сан Сиро]], на кој настапиле многу фудбалски ѕвезди.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> == Меѓународна кариера == На 20-годишна возраст, додека сè уште настапувал во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата на Италија до 21]] година, Барези бил именуван во тимот од 22 играчи на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] за Европското првенство 1980 година (заедно со неговиот постар брат Џузепе) од менаџерот [[Енцо Беарцот]]. Турнирот се одржал на домашен терен, а Италија завршила на четвртото место. Сепак, за разлика од неговиот брат, Франко Барези не одиграл ниту еден натпревар на турнирот. [[Европско првенство во фудбал 1980|Евро 1980]] година ќе биде единствениот пат кога двајцата браќа биле заедно во тимот на Италија на голем турнир. На 22-годишна возраст, Барези бил именуван во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]].<ref name="imperial">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Milan and Italy's imperial sweeper|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014}}</ref> „ ''Аѕурите'' “ го освоиле својот трет [[Светско првенство во фудбал|Светски куп]], победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] во финалето, но Барези, уште еднаш, не беил избран да игра натпревар во текот на турнирот.<ref name="baresi">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|title=Franco BARESI|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317105752/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|archive-date=17 March 2014}}</ref> Барези исто така бил член на репрезентацијата на Италија која учествувала на Олимпијадата во 1984 година. Италија завршила на четвртото место по поразот во полуфиналето од Бразил, и поразот на мечот за бронзениот медал од [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]]. Барези постигнал гол против [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] за време на групната фаза. Барези го освоил својот прв репрезентативен натпревар во квалификацискиот натпревар за УЕФА првенството во 1984 година против Романија во [[Фиренца]], на 14 декември 1982 година, кој завршил нерешено 0-0.<ref name="imperial"/> Италија, сепак, на крајот не успеала да се квалификува на завршниот турнир.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|title=Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi|work=figc.it|publisher=FIGC|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014649/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|archive-date=10 April 2009|accessdate=10 April 2015}}</ref> Барези не бил вклучен во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство во 1986]] година од страна на селекторот Енцо Беарцот, кој сметал дека тој е повеќе играч од средниот ред отколку дефанзивец (иако неговиот брат Џузепе бил избран за дефанзивец за Светското првенство, како и Роберто Тричела). Тој се вратил во тимот за [[Европско првенство во фудбал 1988|Европското првенство 1988]] година, играјќи одбрана, каде Италија стигнала до полуфиналето под водство на Азељо Вичини, станувајќи неприкосновен првотимец и играјќи на секој натпревар. Тој го имал својот прв настап во финалето на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство]] на турнирот во 1990 година, кој се одржал на домашен терен, и на секој натпревар играл како еден од почетните централни бекови, а Италија завршила на третото место, откако била елиминирана од бранителот на титулата Аргентина во пенали во полуфиналето. Барези ѝ помогнал на италијанската одбрана да ги задржи петте последователни чисти голови, примила само два гола и останала непоразена на Светското првенство од 518 минути, додека не биле поразени со израмнување на Аргентина во полуфиналето. Неговите настапи му донеле место на идеалниор тим на турнирот од Светското првенство во 1990 година. Откако го заменил Џузепе Бергоми како капитен на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]] под неговиот поранешен менаџер во Милан, [[Ариго Саки]], Барези заработил повреда на менискусот во вториот натпревар од групата на Италија, победата со 1-0 против [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]], и го пропуштил поголемиот дел од турнирот.<ref name="baresi"/> Тој се вратил во тимот 25 дена подоцна, на време за финалето, со доминантна дефанзивна изведба, помагајќи ѝ на Италија да ја зачува мрежата против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], и покрај клучните дефанзивни отсуства на неговите соиграчи од Милан, [[Алесандро Костакурта]] и [[Мауро Тасоти]]. По ќор-сокакот 0-0 по продолженијата, мечот отидел во пенали, а Барези потоа го промашил пеналот, страдајќи од сериозни грчеви и замор. По промашувањата на [[Даниеле Масаро]] и [[Роберто Баџо]], Италија била поразена од Бразил во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-рулетот]].<ref name="imperial"/> По поразот на Светското првенство, Барези имал уште еден настап за Италија, во квалификацискиот натпревар за УЕФА Еуро 1996 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] на 7 септември 1994 година, кој завршил нерешено 1-1. Барези потоа се повлекол од државната репрезентација на 34-годишна возраст, предавајќи му ја капитенската лента на неговиот соиграч од Милан, [[Паоло Малдини]]. Барези има 81 натпревари за Италија, постигнувајќи еден гол во пријателската победа против [[Фудбалска репрезентација на Советскиот Сојуз|Советскиот Сојуз]], и тој е еден од седумте играчи кои го постигнале реткиот подвиг со освојување златни, сребрени и бронзени медали на Светскиот куп на ФИФА за време на неговата меѓународна кариера.<ref name="imperial"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi"/> == Стил на игра == Барези се смета за еден од најголемите бранители на сите времиња.<ref name="telegraph.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/8481543/Worlds-greatest-XI-the-best-ever-football-team-in-pictures.html?image=4|title=World's greatest XI: the best ever football team in pictures|work=The Telegraph|accessdate=21 July 2014}}</ref> Целата 20-годишна кариера ја одиграл во Милан, станувајќи легенда на клубот.<ref name="fifa.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Franco Baresi: Milan and Italy's imperial sweeper|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014|accessdate=21 July 2014}}</ref> Во Милан, тој формирал една од најзастрашувачките одбранбени единици на сите времиња, заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]], [[Филипо Гали]] и подоцна [[Кристијан Панучи]].<ref name="telegraph.co.uk" /><ref name="fifa.com" /> Тој бил комплетен и конзистентен дефанзивец кој комбинирал моќ со елеганција и бил надарен со извонредни физички и ментални атрибути, како што се темпото, силата, истрајноста, концентрацијата и издржливоста, што го направил ефикасен во воздухот, и покрај недостатокот на забележителна висина за централен бек.<ref name="ricerca.repubblica.it">{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1992/01/03/il-furore-sportivo-sovietico-ci-manchera.html|title=IL FURORE SPORTIVO SOVIETICO CI MANCHERA'|last=Gianni Brera|date=3 January 1992|work=La Repubblica|access-date=27 January 2010|language=it}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/2016-2017/cards/volo-bonucci-classifica-8-migliori-difensori-italiani-sempre/quinto-baresi.shtml|title=Il volo di Bonucci e la classifica degli 8 migliori difensori italiani di sempre|last=Mario Sconcerti|date=23 November 2016|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref name="One-on-One">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/franco-baresi-one-one|title=Franco Baresi: One-on-One|last=James Richardson|date=1 November 2009|work=FourFourTwo|accessdate=28 September 2017}}</ref> [[Податотека:Jerseys_of_Franco_Baresi_&_Paolo_Maldini.jpg|десно|мини| Дресот на Италија на Барези (6) до дресот на [[Паоло Малдини]] во музејот [[Сан Сиро]], септември 2018 година]] Иако Барези бил способен да игра насекаде по должината на задната линија, тој првенствено бил одличен како централен бек, каде што ги комбинирал неговите одбранбени атрибути и неговата способност да ја чита играта, со неговата одлична визија, техника, дистрибуција и вештини со топка.<ref name="BARESI, Franco">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/franco-baresi_(Enciclopedia-dello-Sport)/|title=BARESI, Franco|last=Alberto Costa|date=2002|work=Enciclopedia dello Sport|location=Treccani|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> Овие квалитети, исто така, му овозможиле да се истакне во зоналниот систем за обележување, да одржува висока одбранбена линија и да игра на офсајд замката, особено за време на неговиот престој во Милан под водство на Саки;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vice.com/en_ca/article/wnm84n/game-changers-arrigo-sacchi-ac-milan|title=Game Changers: Arrigo Sacchi & AC Milan|last=Storey|first=Daniel|date=2 March 2016|work=Vice|access-date=17 October 2019}}</ref> , Барези станал познат по тоа што често ја кревал раката кон линискиот играч секогаш кога неговиот тим се обидувал да игра стапица за офсајд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/il-fuorigioco-fa-90-anni-oggi-e-piu-difficile-ma-per-farlo-serve-mentalita-offensiva-_1055921-201502a.shtml|title=Il fuorigioco fa 90 anni: "Oggi è più difficile, ma per farlo serve mentalità offensiva"|last=Cristina|first=Max|date=15 January 2015|publisher=www.sportmediaset.mediaset.it|language=it|accessdate=17 October 2019}}</ref> Досегот на додавања, техничката способност и контролата на топката на Барези му овозможиле да напредува напред во средниот ред за да започне со напади од задната страна, овозможувајќи му да функционира како секундарен плејмејкер за неговиот тим, а исто така да игра како [[Среден ред (фудбал)|дефанзивен]] или [[Среден ред (фудбал)|централен играч]] за врска кога е потребно.<ref name="fifa.com"/><ref name="ricerca.repubblica.it"/> И покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и прецизен изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]]. Барези е познат по тоа што бил силен и прецизен таклер, многу добар во враќањето на поседот и во предвидувањето и пресретнувањето на игрите, поради неговата акутна тактичка интелигенција, брзина на размислување, способност за обележување и позиционирање.<ref name="fifa.com" /><ref name="One-on-One"/><ref name="BARESI, Franco" /> Препознаен како талент во младоста,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,25/articleid,1412_02_1982_0122_0025_20131431/|title=F. Baresi: Esordienti al "Pozzo"|date=21 May 1982|work=La Stampa|access-date=17 December 2018|page=25|language=it}}</ref> во текот на неговата кариера, тој се истакнал и по својата професионалност, атлетизам, долговечност и дисциплина на тренинзите, како и неговото извонредно лидерство, командувачко присуство на теренот и неговите организациски вештини, па бил капитен и на Милан и на репрезентацијата на Италија.<ref name="fifa.com" /><ref name="corriere2">{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugno/05/Vialli_Rambo_Tarzan_Pagliuca_ecco_co_0_95060511464.shtml|title=Vialli Rambo, Tarzan Pagliuca: ecco la nazionale della Forza|last=Giorgio Rondelli|date=5 June 1995|work=Corriere della Sera|access-date=7 September 2015|language=it}}</ref> Барези го дели и рекордот на најмногу постигнати автоголови во историјата на Серија А (осум, заедно со Рикардо Фери).<ref>{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/gennaio/10/chi_detiene_record_autoreti_nella_sw_0_040110585.shtml|title=chi detiene il record di autoreti nella storia della serie a ?|date=10 January 2004|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=2 September 2019|language=it}}</ref> == Тренерска кариера == На 1 јуни 2002 година, Барези бил официјално назначен за директор на[[ФК Фулам|Фулам]], но тензиите меѓу Барези и тогашниот менаџер на Фулам, [[Жан Тигана]], довеле до оставка од клубот во август.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/f/fulham/2206573.stm|title=Baresi quits Fulham|date=21 August 2002|work=BBC News}}</ref> Тој бил назначен за главен тренер на тимот на Милано, ''Примавера'' до 20 години. Во 2006 година, тој бил преместен од клубот станувајќи тренер на тимот на ''Берети'' до 19 години, а неговиот поранешен соиграч Филипо Гали го заменил на кормилото на тимот на Примавера. Тој се повлекол од тренерската работа, а на негово место дошол Роберто Бертуцо. == Личен живот == Франко Барези е помладиот брат на легендарниот дефанзивец на [[ФК Интер|Интер]], [[Џузепе Барези]]. Како млади, двајцата играчи имале обиди во Интер, но Франко бил одбиен и купен од локалниот ривал Милан. Бидејќи бил помлад играч, Франко првично бил познат како „Барези 2“.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Сепак, поради евентуалниот голем успех и популарност на Франко во текот на неговата кариера, која ја надминала дури и онаа на неговиот постар брат, Џузепе подоцна станал познат како „''другиот Барези''“, и покрај тоа што исто така постигнал забележителен успех.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|title=L'ALTRO BARESI|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022756/http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|archive-date=29 November 2014|accessdate=1 January 2015}}</ref> == Медиуми == Барези е прикажан во серијата EA Sports на фудбалската видео игри ''FIFA 14'' 's Classic XI во мултинационален тим со ѕвезди, заедно со сонародниците Бруно Конти, Џани Ривера и Џакинто Факети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa-almanac.com/team/fifa13w/111205|title=FIFA 14 Classic XI|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930102150/http://www.assocalciatori.it/Aicstruttura/Lastoria/tabid/64/language/it-IT/Default.aspx|archive-date=30 September 2011|accessdate=17 March 2015}}</ref> Тој исто така бил именуван во легендите на Ultimate Team во ''ФИФА 15''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.easports.com/fifa/news/2014/fifa-15-player-ratings-fut-legends|title=FIFA 15 Player Ratings – FIFA Ultimate Team Legends|date=10 September 2015|work=easports.com|publisher=EA Sports|accessdate=17 March 2015}}</ref> == Статистика == === Клупска === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|Европа !colspan="2"|Останато !colspan="2"|Вкупно |- !Лига!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол |- | rowspan="20" |[[ФК Милан|Милан]] |[[ФК Милан сезона 1977-1978|1977–78]] |[[Серија А]] |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |3 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1979-1970|1979–70]] |Серија А |30 |0 |4 |0 |6 |0 | colspan="2" |– |40 |0 |- ||[[ФК Милан сезона 1979-1980|1979–80]] |Серија А |28 |0 |6 |0 |1 |0 | colspan="2" |– |35 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1980-1981|1980–81]] |[[Серија Б]] |31 |0 |4 |1 |0 |0 | colspan="2" |– |35 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1981-1982|1981–82]] |Серија А |18 |2 |4 |0 | colspan="2" |– |3 |2 |25 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1982-1983|1982–83]] |Серија Б |30 |4 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |6 |- |[[ФК Милан сезона 1983-1984|1983–84]] |Серија А |21 |3 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |30 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1984-1985|1984–85]] |Серија А |26 |0 |10 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |36 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1985-1986|1985–86]] |Серија А |20 |0 |4 |0 |3 |0 |3 |0 |30 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1986-1987|1986–87]] |Серија А |29 |2 |6 |3 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |35 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1987-1988|1987–88]] |Серија А |27 |1 |6 |0 |3 |0 | colspan="2" |– |36 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1988-1989|1988–89]] |Серија А |33 |2 |8 |2 |8 |0 |1 |0 |50 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1989-1990|1989–90]] |Серија А |30 |1 |7 |4 |8 |0 |1 |0 |46 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1990-1991|1990–91]] |Серија А |31 |0 |1 |0 |5 |0 |1 |0 |38 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1991-1992|1991–92]] |Серија А |33 |0 |6 |1 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1992-1993|1992–93]] |Серија А |29 |0 |7 |0 |8 |0 |1 |0 |45 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1993-1994|1993–94]] |Серија А |31 |0 |0 |0 |11 |0 |2 |0 |44 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1994-1995|1994–95]] |Серија А |28 |0 |0 |0 |13 |0 |2 |0 |43 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1995-1996|1995–96]] |Серија А |30 |1 |3 |0 |7 |0 | colspan="2" |– |40 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1996-1997|1996–97]] |Серија А |26 |0 |1 |0 |2 |0 |1 |0 |30 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно !532 !16 !97 !15 !75 !0 !15 !2 !719 !33 |} === Меѓународна === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fbaresi-intl.html|title=Franco Baresi – International Appearances|work=www.rsssf.com}}</ref> !Репрезентација ! Година ! Натпревари ! Голови |- | rowspan="13" | [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | 1982 | 1 | 0 |- | 1983 | 3 | 0 |- | 1984 | 5 | 0 |- | 1985 | 0 | 0 |- | 1986 | 3 | 0 |- | 1987 | 5 | 0 |- | 1988 | 11 | 1 |- | 1989 | 10 | 0 |- | 1990 | 11 | 0 |- | 1991 | 9 | 0 |- | 1992 | 7 | 0 |- | 1993 | 7 | 0 |- | 1994 | 9 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 81 ! 1 |} {| class="wikitable sortable" |+Список на меѓународни голови постигнати од Франко Барези ! scope="col" | бр. ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Противник ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Конкуренција |- | align="center" | 1 | 20 февруари 1988 година | Стадио дела Виторија, [[Бари]], Италија |{{Fb|Soviet Union}} | align="center" | 1–0 | align="center" | 4–1 | [[Пријателски натпревар|Пријателски]] |} == Почести == * [[Серија А]] : 1978–79, 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96 * [[Серија Б]] : 1980–81, 1982–83 * [[Суперкуп на Италија]] : 1988, 1992, 1993, 1994 година * [[Лига на шампиони во фудбал|Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА]] : [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]], [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] * [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]] : 1990, 1994 година * Интерконтинентален куп : 1989, 1990 година ; Италија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur10187.html|title=Franco Baresi|work=L'Èquipe|language=fr|accessdate=10 December 2015}}</ref> * [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство на ФИФА]] : [[Светско првенство во фудбал 1982|1982 година]] ; второ место: [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]] ; трето место: [[Светско првенство во фудбал 1990|1990 година]] '''Индивидуален''' * [[Златна топка]] : вицешампион 1989 година <ref name="BARESI, Franco"/> * Најдобар стрелец во Копа Италија: 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|title=Italy – Coppa Italia Top Scorers|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029033413/http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|archive-date=29 October 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Guerin d'Oro : 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy – Footballer of the Year|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121013030/http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|archive-date=21 January 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Ол-стар тим на Светското првенство на ФИФА : 1990 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|title=FIFA World Cup Awards: All-Star Team|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|archive-date=30 June 2016|accessdate=22 March 2015}}</ref> * [[Награда „Гаетано Ширеја“|Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]] : 1994 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|accessdate=21 January 2015}}</ref> * Светски фудбал Најголемите играчи на 20 век #19 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.topendsports.com/world/lists/greatest-all-time/soccer-worldsoccer100.htm|title=World Soccer 100 Players of the Century|work=topendsports.com|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Играч на векот: 1999 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|title=Golden Foot Legend Franco Baresi|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926152419/http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|archive-date=26 September 2015|accessdate=5 October 2015}}</ref> * АИЦ Серија А играч на векот : 2000 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=totti-named-player-of-year-baresi-the-player-of-century-2000-10-05|title=Totti named Player of Year, Baresi the Player of Century|date=10 May 2000|work=Hurriyet Daily News|accessdate=5 October 2015}}</ref> * ФИФА 100: 2004 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|title=Pele open to ridicule over top hundred|last=Christopher Davies|date=5 March 2004|work=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 January 2022|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Анкета за Златен јубилеј на УЕФА : #17-ти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|work=uefa.com|publisher=UEFA|accessdate=24 July 2014}}</ref> * Куќата на славните на Милан <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> * FICTS Куќа на славните и Guirlande d'Honneur * Златно стапало: 2012 година (под категоријата „ Фудбалска легенда “) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|work=goldenfoot.com|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 April 2015|accessdate=27 March 2015}}</ref> * [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќа на славните во италијанскиот фудбал]]: 2013 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/41221/baresi-and-batistuta-hall-fame|title=Baresi and Batistuta in Hall of Fame|date=31 October 2013|work=Football Italia|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Дрим тим за Златна топка (сребрена): 2020 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd7bc8522601d53598b45b2.html|title=The other two Ballon d'Or Dream Team XIs: Zidane, Cruyff, Iniesta, Di Stefano... but no Casillas|date=15 December 2020|work=[[MARCA]]|accessdate=15 December 2020}}</ref> * IFFHS за сите времиња машки сон тим : 2021 година <ref name="IFFHS Dream Team">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iffhs.com/posts/1110|title=IFFHS ALL TIME WORLD MEN'S DREAM TEAM|date=22 May 2021|work=IFFHS|accessdate=2022-11-27|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213838/https://www.iffhs.com/posts/1110|url-status=dead}}</ref> :* [[Податотека:Ufficiale_OMRI_BAR.svg|лево|50x50пкс]] 4-ти класа / офицер: ''Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana'' : 1991 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=208909|title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Franchino Baresi|publisher=Quirinale.it|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Premio Scirea}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Барези, Франко}} [[Категорија:Родени во 1960 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] gta1jnos2i4myle2slzhz91d6n5m28r 0 1312736 5605434 5602450 2026-08-05T13:27:58Z Gurther 105215 5605434 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[Податотека:William of Orange III and his Dutch army land in Brixham, 1688.jpg|мини|Вилијам Орански III и неговата холандска војска се истоваруваат во Бриксам, 1688 година]] '''Славна револуција''' ― низа настани кои кулминирале со државен удар во Англија во ноември 1688 година по кој бил соборен кралот [[Џејмс II|Џејмс II Стјуарт]] од [[Англија]] и [[Шкотска]]. Во пучот учествувале холандски експедициски сили под команда на владетелот на Холандија, Вилем Орински, кој станал нов крал на Англија под името [[Вилијам III]] (кој владеел заедно со неговата сопруга [[Марија II|Марија II Стјуарт]], ќерка на Џејмс II). Пучот имал широка поддршка од најшироките слоеви од англиското општество. [[Томас Бабингтон Маколеј|Меколеј]] сметал дека ова е централен настан во целата англиска историја. Овој настан во историската литература се среќава и под имињата „'''Револуција од 1688'''“ и „'''Бескрвна револуција'''“; второто име, сепак, ја одразува само транзицијата на моќта во Англија и не ги зема предвид [[Војна на два крала|војните]] со [[Јакобитизам|Јакобитите]] во [[Кралство Ирска|Ирска]] и Шкотска. Терминот „Славна револуција“ првпат го употребил Џон Хемпден кон крајот на 1689 година.{{Sfn|Schwoerer|2004}} == Причини == И покрај тоа што бил [[Римокатоличка црква|католик]], Џејмс со широка народна поддршка станал крал во 1685 година, а за помалку од четири години потоа бил принуден на егзил. {{Sfn|Miller|1978}} Огромно мнозинство од благородниците во [[Кралство Англија|Англија]] и [[Кралството Шкотска|Шкотска]] биле [[Протестантство|протестанти]]. Иако биле подготвени да ги прифатат личните религиозни убедувања на Џејмс, тој имал поддршка додека го задржувал приматот на Протестантската [[црква на Англија]] и [[Црква на Шкотска|црквата на Шкотска]]. Кога се увидело дека неговата политика го поткопува постојниот политички и религиозен поредок, неговите англиски и шкотски поддржувачи почнале да го напуштаат, а Ирска била дестабилизирана.{{Sfn|Harris|1999}} [[Податотека:King_James_II_by_Sir_Godfrey_Kneller,_Bt.jpg|мини|Џејмс II и VII, крал на Англија, Шкотска и Ирска. Слика од Годфри Кнелер. Национална галерија на портрети, Лондон]] Во 1685 година, по смртта на англискиот крал [[Чарлс II]], кој немал законски деца, престолот на Англија и Шкотска го презел неговиот помлад брат Џејмс II, вујко и свекор на Вилијам Орански. Прво, англиското општество, сѐ незакрепнато од [[Англиска граѓанска војна|неодамнешната револуција]], се однесувало лојално кон него. Избраниот парламент се состоело претежно од конзервативци ([[ториевци]]). Сепак, само неколку месеци по крунисувањето, Џејмс, кој отворено ја проповедал католичката вера, почнал да води политика која предизвикала крајно незадоволство кај протестантското мнозинство (според проценките, католиците сочинувале околу 2-3% од населението на Англија). Под изговор дека се бори против ситни бунтови, кралот создал постојана војска, чија големина брзо пораснала на 40.000 војници и ја вооружил со моќна артилерија, а предност при регрутирање војници им била дадена на католиците од Ирска. Во ноември 1685 година, бил распуштен Парламентот и не се состанал повторно во текот на целиот период на владеење на Џејмс II.{{sfn|У. Черчилль. Британия в Новое время|2006|с=392—395}} Политиката на „верска толеранција“ кон католиците предизвикаla остар протест кај англиканските епископи, како и кај јавноста која била огорчена од протерувањето на протестантите од соседна Франција по укинувањето на [[Едикт од Нант|Нантскиот едикт]] (1685).{{Sfn|Spielvogel|1980}} Кралот по протестите наредил 10 епископи да бидат затворени во кулата. Во 1687 година, кралот издал „Декларација за религиозна толеранција“ во корист на католиците, кој сепак имал неочекуван ефект затоа што многу претходно прогонети неистомисленици пуритани престанале да се кријат. Поради страв од возобновување на католицизмот во земјата и нова прераспределба на имотот, кралот ја загубил поддршката од неговите природните поддржувачи - ториевците. Католичките монашки редови - [[Бенедиктинци]]те, [[Кармелити]]те, [[Францискани]] - масовно се вратиле во Англија, а [[Језуити]]те отвориле католичко училиште во Лондон. Кралот ги назначил католиците на сите клучни позиции во земјата, а пет католици станале членови на Тајниот совет (анг: ''Privy Council of England''). За време на своето владеење, Џејмс II заменил околу девет десетини од цивилните судии во секоја грофовија, а на нивни места секогаш доаѓале католици. Сите оние кои ќе покажеле и најмало незадоволство или непослушност биле веднаш отстранувани од своите работни места. Дел од опозицијата емигрирала во Холандија. Англиканците биле особено загрижени поради дозволата од кралот католиците да имаат офицерски позиции во армијата. Моќниот француски крал [[Луј XIV]] на Џејмс II му ја искажал неговата целосна поддршка. Папата [[Инокенти|Инокентиј XI]] , претпазлив и остроумен човек, го советувал Џејмс II да не ги форсира работите, но Џејмс II не го послушал неговиот совет. Одредено време, противниците на Џејмс II се надевале дека кралот кој бил во поодминати години наскоро ќе почине, и ќе го наследи неговата ќерка [[Марија II|Марија]] која била протестантка. Но, во 1688 година, на 55-годишниот Џејмс II неочекувано му се родил син и овој настан послужи како поттик за државниот удар. Раѓањето на престолонаследникот предизвикало изненадување и недоверба кај многумина, тие се сомневале во „папистичка измама“ - пред тоа, сите десет бремености на кралицата Марија од Модена завршувале со спонтан абортус, раѓање на мртво дете или негова непосредна смрт. Се ширеле гласини дека „чудно дете“ е тајно донесено во палатата Сент Џејмс. Гласините биле поттикнати од фактот дека при раѓањето на наследникот, присутни биле претежно католици. Противниците на кралот (ториевците и виговците) стапиле во тајна опозиција, чие умерено крило било предводено од Маркизата од Халифакс, а порадикалното од Ерлот од Данби (Томас Озборн). Многу армиски офицери, исто така, учествувале во заговорот, меѓу кои бил и командантот на армијата Џон Черчил. Заедно одлучиле да разговараат со опцијата за смена на „тиранинот-папист“ и на престолот во Англија да ја доведат холандската двојка - Марија и Вилхелм. Принцот Вилијам Орански бил највлијателна фигура меѓу протестантските владетели во цела Европа и како владетел на Холандија, бил вознемирен од зајакнувањето на англиската армија и морнарица од страна на Џејмс II, особено поради можноста за Англо-францускиот сојуз и очекуваната нова француска инвазија на Холандија. Затоа, Вилијам многу посакувал Џејмс II да биде отстранет од власт, без оглед на можноста тој самиот да стане владетел на Англија. Во тоа време, Вилијам неколкупати ја посетил Англија и таму стекнал голема популарност. == Револуција == [[Податотека:William_III_Landing_at_Brixham,_Torbay,_5_November_1688.jpg|десно|мини| Портрет на Вилијам III од Јан Вик, во чест на истоварањето во Бриксам, 5 ноември 1688 година]] Во 1688 година, Џејмс II го интензивирал прогонот на англиканското свештенство и конечно стапил во конфликт со ториевците. Фактички немало кој да го брани (Луј XIV бил зафатен со војната за наследување на Пфалц). Во јуни, седум истакнати англиски политичари кои ја претставувале радикалната опозиција напишале тајна покана до Вилијам, во која го уверувале дека 19 од 20 Англичани ќе бидат многу среќни со државен удар по кој на чело на Англија ќе застане протестантски крал. Адмирал Херберт, преправен во морнар, ја однел пораката до Хаг. Останатите заговорници се распрснале низ целата земја за да соберат следбеници и пари за претстојната војна со кралот. Во август, генералот Џон Черчил писмено му ветил поддршка на Вилијам. Вилијам чекал неколку месеци, во страв дека Луј XIV ќе испрати војници во Холандија, но францускиот крал избрал да ја нападне Германија. Ова било пресудно за почеток на операцијата. Целта и обемот на воените подготовки на Вилијам било невозможно да се сокријат, а во октомври кралот Џејмс II се обидел да го ублажи непријателскиот однос кон своите поданици. Конкретно, најавил реставрација на неколку отпуштени протестантски лордови, затворање на католичките училишта и исклучување на католиците од идниот парламент. Но, веќе било доцна. Кралот ги повикал англиските епископи да потпишат протест против инвазијата, но, на негово изненадување и вознемиреност, тие категорично одбиле да го сторат тоа. Во исто време, кралот набрзина презел многу мерки за организирање на одбраната: најавил дополнително регрутирање војници и морнари, префрлил пешадиски баталјони и коњанички полкови од Ирска и Шкотска во Англија и собрал морнарица од триесет и три големи бродови и шеснаесет заштитни ѕидови. Сојузничката француска флота во тоа време била ангажирана во Средоземно Море. Џејмс II очекувал истоварање на војски во северна или источна Англија, каде што омразата кон „папистите“ била особено силна, но, Вилијам ја претпочитал југозападна Англија (близу Торбеј). На <abbr>5</abbr> ноември 1688 година, војската на Вилијам составена од 40 илјадна пешадија (меѓу кои и морнари) и 5 ​​илјади коњаници се истоварила на англиско тло. Речиси сите биле протестанти, а имало и англиски емигранти Виг и пруски сојузници. Слоганот на армијата бил испишан со зборовите: „Ќе го поддржам протестантството и слободата на Англија“. Низ целата земја започнале вооружени востанија против кралот - буржоазијата, протестантското свештенство, истакнати парламентарци, па дури и кралските министри активно го поддржале пучот. Најмладата ќерка на кралот Ана, по совет на Сара, нејзина доверлива личност и сопруга на Џон Черчил, заминала во логорот на Вилијам. Армијата на Џејмс II, ослабена од масовно дезертирање, се сконцентрирала во Солсбери, но немало ниту една сериозна битка; повеќето воени водачи веднаш преминале на страната на Вилијам, меѓу кои бил и генерал-полковник Џон Черчил. Во суштина, единствениот судир помеѓу силите на Вилијам и Џејмс (најчесто Ирци, командувани од Патрик Сарсфилд) се случил на 8 декември 1688 година во близина на градот Рединг. Победиле поддржувачите на Вилијам, принудувајќи ги Јакобитите да се повлечат со мали загуби од 20 до 50 војници и еден офицер. Откако загубил надеж дека може воено да се спротивстави, Џејмс II се вратил во Лондон, каде наишол на речиси празен двор. Ги испратил сопругата и синот во Франција, прогласил општа амнестија за бунтовниците и се обидел да стапи во преговори со Орански. На 11 декември, кралот, напуштен од сите и сериозно исплашен за својот живот, се обидел да избега, но бил фатен и вратен во Лондон, каде му се заколнал на верност на Вилијам. На крајот од декември, Вилијам му помогнал на Џејмс да побегне во Франција, од каде што се обидел да ја врати Ирска, но безуспешно. == Значење == Според Дарон Ацемоглу и Џејмс Робинсон во „Зошто некои земји се богати, а други сиромашни “, Славната револуција ставила крај на речиси едновековната борба на широката јавна коалиција во Парламентот и монарсите од династијата Стјуарт, и на тој начин го означила почетокот на првата држава со плуралистичко-политички институции, заштита на правата на сопственост на широките слоеви од општеството (а не само на елитата), во кои сите граѓани би можеле да учествуваат во економските односи за остварување профит. Победата ја извојувала широката коалиција од различни слоеви на општеството, па узурпацијата на власта од страна на тесна група на луѓе станала многу потешка, а потенцијалните придобивки од оваа узурпација биле помали, бидејќи монополите кои служеле како извор на приходи за елитата биле укинати. Како резултат на тоа, Славната револуција била причина за индустриската револуција во Англија и британското управување со светот во XVIII и XIX век. == Подоцнежни настани == Вилијам го отфрлил предлогот на ториевците Марија да го преземе престолот, а Вилијам да остане само нејзин сопруг-крал. Во јануари 1689 година, Парламентот ги прогласил Вилијам и неговата сопруга за рамноправни монарси на Англија и Шкотска. На 9 септември 1689 година, Вилијам III се приклучил на Лигата на Аугсбург против Франција. По 5 години, Марија починала и оттогаш Вилијам сам управувал со земјата. За време на владеењето на Вилијам III, биле спроведени длабоки реформи кои ги поставиле темелите на политичкиот и економскиот систем на земјата. Во текот на овие години започнува брзиот подем на Англија и нејзината трансформација во моќна светска сила. Во исто време, се поставила традиција, според која моќта на монархот е ограничена со голем број законски одредби утврдени со фундаменталниот „Бил на правата“. Така, во земјата дошло до конечна промена од [[апсолутна монархија]] во [[Уставна монархија|уставна]], која постои и денес. Дискриминацијата против протестантските малцинства се намалила (Закон за верска толеранција), но дискриминацијата против католиците и понатаму траела, а потоа и се засилила - тие не можеле да бидат на престолот и биле лишени од правото на глас, види Акт за наследување. == Наводи == {{Наводи|20em}} == Надворешни врски == * {{Наведен нестручен часопис|location=New York}} * {{In Our Time|Glorious Revolution|p00547fk|Glorious_Revolution}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/charles_ii_king.shtml|title=Charles II (1630–1685)|publisher=BBC History|accessdate=15 August 2010}} *   * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.open2.net/civilwar/6.3.aftershocks.html|title=Aftershocks – The Glorious Revolution|last=The Civil War team, presented by Tristram Hunt|date=7 January 2001|publisher=open2.net ([[BBC]] & [[Open University]])}} * {{Наведена книга|url=http://eh.net/about|title=EH.Net Encyclopedia|last=Quinn|first=Stephen|date=17 April 2003|editor-last=Whaples|editor-first=Robert|chapter=The Glorious Revolution of 1688|chapter-url=http://eh.net/encyclopedia/article/quinn.revolution.1688}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/KingsandQueensoftheUnitedKingdom/TheStuarts/MaryIIWilliamIIIandTheActofSettlement/MaryIIWilliamIII.aspx|title=History of the Monarchy >United Kingdom Monarchs (1603–present) >The Stuarts >Mary II, William III and The Act of Settlement > William III (r. 1689–1702) and Mary II (r. 1689–1694)|date=2008–2009|editor-last=Royal Household at Buckingham Palace|publisher=Official web site of the British Monarchy}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.thegloriousrevolution.org/|title=The Glorious Revolution of 1688|last=Wilkes|first=Donald E. Jr.|last2=Kramer|first2=Matthew|accessdate=15 August 2010|archive-date=2019-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309163903/http://www.thegloriousrevolution.org/|url-status=dead}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Стјуартска Англија]] [[Категорија:Британско-холандски односи]] [[Категорија:Инвазии на Англија]] [[Категорија:Судири во 1688 година]] [[Категорија:Граѓански војни во Англија]] [[Категорија:Британска монархија]] [[Категорија:Статии со текст на шкотски]] [[Категорија:Востанија во Англија]] [[Категорија:Воени удари во Англија]] [[Категорија:Востанија во 17 век]] 6rfmuqs7ftrmj44j8qnpjxx0ro6ugck 0 1313415 5605573 4922741 2026-08-06T06:02:36Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605573 wikitext text/x-wiki '''Династија''' (од грчки δῠναστεία - што значи „моќ“, „доминација“ и „владеење“.<ref>Liddell, Henry George &&nbsp;al. ''A Greek–English Lexicon'': "[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddunastei%2Fa {{Јаз|grc|δυναστεία}}]". Hosted by Tufts University's Perseus Project.</ref>) ― поим кој означува низа на владетели од исто семејство, обично во контекст на [[Монархија|монархиски]] систем, иако понекогаш се јавува и во [[Република|републики]]. Најдолго одржана династија на власт во светот е Јапонската царска династија, позната и како династија Јамато, која се смета дека владее од 660 г.п.н.е, а историски потврдена е од 781 г. од нашата ера.  Историчарите ги [[Периодизација|периодизираат]] историите на многу држави и [[Цивилизација|цивилизации]], како што се [[Историја на Иран#Медијанско и Ахеменидско Царство|Древен Иран]] (3200 - 539 п.н.е.), [[Стар Египет]] (3100 - 30 п.н.е.) и [[Историја на Кина|Античка и Стара Кина]] (2070 п.н.е. - 1912 година од н.е.), преку користење на периодот на владеење на одредена династија. Така, терминот „династија“ може да се користи за да се разграничи временскиот период кога со државата владеело одредено семејство. Пред 18 век, повеќето династии биле [[Патрилинеарност|патрилинеарни]]. Во државите каде било дозволено наследување од ќерка, најчесто се воспоставувала нова династија со преземање на презимето на нејзиниот сопруг. По 18 век, ова се променило во сите други европски монархии, каде што женските наследници на династијата ги задржувале династичките имиња. Династичкото владење опаѓало со текот на времето, што се должи на намалувањето на бројот на држави со монархиска форма на владеење, растот на демократијата и тоа што во демократските општества сѐ помалку се избираат членови од династичките семејства за владетели.<ref>{{Наведено списание|last=Van Coppennolle|first=Brenda|last2=Smith|first2=Daniel|date=2023|title=Dynasties in Historical Political Economy|url=https://www.dropbox.com/s/lqsgoid620klgmi/vanCoppenolle-Smith-DynastiesHPE-final_draft.pdf?dl=0|journal=The Oxford Handbook of Historical Political Economy}}</ref> == Поврзано == * [[Наследна монархија]] * [[Список на тековни монарси|Список на сегашни монарси на суверени држави]] * [[Список на династии]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Списоци за историја]] [[Категорија:Династии]] [[Категорија:Монархија]] [[Категорија:Грцизми]] 7z2gbichygm5s3pcs7653p0i8lxsost 5605574 5605573 2026-08-06T06:14:19Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5605574 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The Imperial Family of Japan, 2021.jpg|мини|upright=1.2|Семејна фотографија на [[Јапонско царско семејство|јапонското царско семејство]], најстарата континуирана кралска династија во светот од најмалку [[5 век]], со три поколенија (од лево): царицата [[Мичико]], царот [[Акихито]], нивниот син царот [[Нарухито]] и неговата сопруга царицата [[Масако]], престолонаследникот [[Акишино]] и неговата сопурга [[Кико]], а зад нив нивните деца (2021)|300x300px]] '''Династија''' (од грчки δῠναστεία - што значи „моќ“, „доминација“ и „владеење“.<ref>Liddell, Henry George &&nbsp;al. ''A Greek–English Lexicon'': "[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddunastei%2Fa {{Јаз|grc|δυναστεία}}]". Hosted by Tufts University's Perseus Project.</ref>) ― поим кој означува низа на владетели од исто семејство, обично во контекст на [[Монархија|монархиски]] систем, иако понекогаш се јавува и во [[Република|републики]]. Најдолго одржана династија на власт во светот е Јапонската царска династија, позната и како династија Јамато, која се смета дека владее од 660 г.п.н.е, а историски потврдена е од 781 г. од нашата ера.  Историчарите ги [[Периодизација|периодизираат]] историите на многу држави и [[Цивилизација|цивилизации]], како што се [[Историја на Иран#Медијанско и Ахеменидско Царство|Древен Иран]] (3200 - 539 п.н.е.), [[Стар Египет]] (3100 - 30 п.н.е.) и [[Историја на Кина|Античка и Стара Кина]] (2070 п.н.е. - 1912 година од н.е.), преку користење на периодот на владеење на одредена династија. Така, терминот „династија“ може да се користи за да се разграничи временскиот период кога со државата владеело одредено семејство. Пред 18 век, повеќето династии биле [[Патрилинеарност|патрилинеарни]]. Во државите каде било дозволено наследување од ќерка, најчесто се воспоставувала нова династија со преземање на презимето на нејзиниот сопруг. По 18 век, ова се променило во сите други европски монархии, каде што женските наследници на династијата ги задржувале династичките имиња. Династичкото владење опаѓало со текот на времето, што се должи на намалувањето на бројот на држави со монархиска форма на владеење, растот на демократијата и тоа што во демократските општества сѐ помалку се избираат членови од династичките семејства за владетели.<ref>{{Наведено списание|last=Van Coppennolle|first=Brenda|last2=Smith|first2=Daniel|date=2023|title=Dynasties in Historical Political Economy|url=https://www.dropbox.com/s/lqsgoid620klgmi/vanCoppenolle-Smith-DynastiesHPE-final_draft.pdf?dl=0|journal=The Oxford Handbook of Historical Political Economy}}</ref> == Поврзано == * [[Наследна монархија]] * [[Список на тековни монарси|Список на сегашни монарси на суверени држави]] * [[Список на династии]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Списоци за историја]] [[Категорија:Династии]] [[Категорија:Монархија]] [[Категорија:Грцизми]] dg6vamgmwtjo2txrnif2vmdgg0e8y79 0 1330946 5605529 5570736 2026-08-05T18:18:00Z Kiril Simeonovski 3243 5605529 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|native_name=<span style="white-space:nowrap;">{{small|{{lang|sh-Latn|Demokratska Federativna Jugoslavija}}<br />{{lang|sh-Cyrl|Демократска Федеративна Југославија}}<br />{{lang|sl|Demokratična federativna Jugoslavija}}}}</span>|conventional_long_name=<div style="white-space:nowrap; display: inline-block; width: 100%;">Демократска Федеративна Југославија<br /></div>|common_name=Југославија|era=[[Втора светска војна]]|government_type=[[Федерација|Федерална]] [[привремена влада]]<br />–[[Национален комитет за ослободување на Југославија|Национален комитет]] (1943–45)<br />–[[Уставна монархија]] (1943–1945, ''[[де јуре]]'')|status=Влада под контрола на [[Комунистичка партија на Југославија]]|year_start=1943|year_end=1945|event_start=[[АВНОЈ|Второ заседание на АВНОЈ]]|date_start=29|event_end=Крај на монархијата|date_end=29 ноември|event1=[[Договор Тито–Шубашиќ]]|date_event1=16 јуни 1944|event2=[[привремена влада на Демократска Федеративна Југославија|Формирана привремена влада]]|date_event2=7 март 1945|event3=[[Устав на Обединетите Нации|Прифатена во]] [[Обединетите Нации]]|date_event3=24 октомври 1945|event4=[[Избори во Југославија (1945)|Избори]]|date_event4=11 ноември 1945|p1=Независна Држава Хрватска|flag_p1=Flag of Independent State of Croatia.svg|p2=Територија на воениот командант во Србија|flag_p2=Flag of the German Reich (1935–1945).svg|p3=Германска окупирана територија на Црна Гора|flag_p3=Flag of Montenegro (1905–1918, 1941–1944).svg|p4=Царство Бугарија|flag_p4=Flag of Bulgaria.svg|p5=Италијанска Социјална Република|flag_p5=War flag of the Italian Social Republic.svg|p6=Нацистичка Германија|flag_p6=Flag of the German Reich (1935–1945).svg|p7=Кралство Унгарија (1920–1946){{!}}Кралство Унгарија|flag_p7=Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg|p8=Кралство Албанија (1943—1944){{!}}Кралство Албанија|flag_p8=Flag of Albania (1943–1944).svg|p9=Југословенска влада во егзил|flag_p9=Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|s1=Федеративна Народна Република Југославија|flag_s1=Yugoslav Partisans flag 1945.svg|image_flag=Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|flag_type=Знаме|image_coat=Emblem of Democratic Federal Yugoslavia.svg|symbol_type=Грб|image_map=Yugoslavia_1945.png|image_map_caption=Демократска Федеративна Југославија во 1945 пред Париските мировни договори|capital=[[Белград]]|largest_city=главен град|national_motto=|national_anthem="[[Хеј, Словени]]"<br />{{parabr}}{{center|[[File:Hey, Slavs 1930s instrumental.ogg]]}}|official_languages=[[Српскохрватски јазик|Српскохрватски]]<br />[[Словенечки јазик|Словенечки]]<br />[[Македонски јазик|Македонски]]<ref>Овие јазици беа наведени за Емблемата на Југославија на 17 февруари 1944 година.</ref><ref>Tomasz Kamusella. ''The Politics of Language and Nationalism in Modern Central Europe''. Palgrave Macmillan, 2008. Pp. 228, 297.</ref>|languages_type=официјален јазик|languages=[[Кирилица]] {{•}} [[Латиница]]|ethnic_groups_year=|ethnic_groups=|religion=|demonym=[[Југословени|Југословен]]<br />Југословенски|currency=Различни<br /><small>(1943–44)</small>: [[Српски динар]], [[Независна Држава Хрватска куна|НДХ куна]], [[Бугарски лев]], [[Италијанска лира]], [[Рејхсмарка]]<br /><small>(1944–45)</small>: [[Југословенски динар]]|currency_code=|leader1=[[Иван Рибар]]|year_leader1=1943–45|title_leader=Претседател на Президиумот на [[АВНОЈ]]|title_representative=[[Список на кралеви на Југославија|Крал]]|representative1=[[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]]|year_representative1=1943–45|title_deputy=[[Претседател на Владата на Југославија|Претседател на Владата]]|deputy1=[[Јосип Броз Тито]]|year_deputy1=1943–45|legislature=[[Собрание на Југославија#Социјалистичка Федерална Република|Привремено Народно Собрание]]|house1=|house2=|area_km2=255,804|population_estimate=|population_estimate_year=|cctld=|calling_code=38|drives_on=Десно|time_zone=[[Средноевропско време]] (CET)|utc_offset=+2}}'''Демократска Федеративна Југославија''' ('''ДФ Југославија''' или '''ДФЈ'''), - привремена држава основана за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] на 29 ноември 1943 година преку Второто заседание на [[АВНОЈ|Антифашистичкиот совет за национално ослободување на Југославија]] (АВНОЈ). Националниот комитет за ослободување на Југославија (НКОЈ) било неговото првобитно извршно тело. Во текот на своето постоење била управувана од маршалот [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]] како премиер. Земјата била признаена од страна на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]] на [[Техеранска конференција|конференцијата во Техеран]], заедно со АВНОЈ како нејзино советувачко тело. Југословенската влада во егзил на кралот [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] во Лондон, делумно поради притисокот од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]],<ref name="Walter R. Roberts 1987. Pp. 288">Walter R. Roberts. ''Tito, Mihailović, and the allies, 1941-1945''. Duke University Press, 1987. Pp. 288.</ref> ја признала владата на АВНОЈ со Договорот од Вис, потпишан на 16 јуни 1944 година помеѓу премиерот на владата во егзил, Иван Шубашиќ и Тито.<ref name="Walter R. Roberts 1987. Pp. 288" /> Со Договорот од Вис, владата во егзил и НКОЈ се согласиле да се спојат во [[привремена влада]] што е можно поскоро. Формата на новата влада била договорена во вториот договор Тито-Шубашиќ потпишан на 1 ноември 1944 година во неодамна ослободениот југословенски главен град [[Белград]]. ДФ Југославија станала една од основачките членки на [[Обединети нации|Обединетите нации]] по потпишувањето на [[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата на Обединетите нации]] во октомври 1945 година. Државата била формирана за да го обедини југословенското движење на отпорот кон окупацијата на Југославија од [[Сили на Оската|Силите на Оската]]. Договорот го оставило прашањето дали државата ќе биде монархија или република намерно неопределено до крајот на војната, па местото шеф на државата било празно. По спојувањето на владите, државата била реформирана во [[Влада|еднопартиска]] [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Федеративна Народна Република Југославија]] со Јосип Броз Тито како [[премиер]] и Иван Шубашиќ како министер за надворешни работи. == Историја == [[Податотека:DFYugoslaviaFederalBorders.png|алт=|десно|мини|290x290пкс| Административна поделба на Демократска Федеративна Југославија во 1945 г]] Второто заседание на АВНОЈ, одржано во [[Јајце (град)|Јајце]] во ноември 1943 година, било отворено со декларација која делумно гласела: # Антифашистичкиот совет за национално ослободување на Југославија да се конституира како врховно законодавно и извршно претставничко тело на Југославија како врховен претставник на суверенитетот на народите и на државата Југославија во целина, и дека Националниот комитет за ослободување на Југославија да се формира како орган со сите карактеристики на национална власт, преку кој Антифашистичкиот совет за национално ослободување на Југославија ќе ја реализира својата извршна функција. # Предавничката „влада“ во егзил да биде лишена од сите права како легална влада на Југославија, особено од правото да ги застапува народите на Југославија каде било или пред било кој. # Сите меѓународни договори и обврски склучени во странство во името на Југославија од страна на „владата“ во егзил да бидат преиспитани со цел нивно поништување или обновување или одобрување, и дека сите меѓународни договори и обврски кои т.н. може на крајот да склучи во странство во иднина не добиваат никакво признавање. # Југославија да се воспостави на демократски федерален принцип како држава на еднакви народи.<ref name="Petrovich">Michael Boro Petrovich, "The Central Government of Yugoslavia", ''Political Science Quarterly'', Vol. 62, No. 4 (1947), pp. 504–30.</ref> АВНОЈ тогаш донела шест уредби, а Президиумот на АВНОЈ, кој продолжил со своите функции и кога не заседавал, следел со четири одлуки. Тие заедно го сочинувле конституирањето на новата држава што се создала во Југославија. На 30 ноември Президиумот му доделил на Тито чин Маршал на Југославија и го назначил за претседател на владата (или вршител на должноста премиер) и министер за национална одбрана. Во НКОЈ биле назначени тројца потпретседатели и тринаесет други министри.<ref name="Petrovich"/> Името „Демократска Федеративна Југославија“ било официјално усвоено на [[17 февруари]] [[1944]] година. Истиот ден тие го усвоиле амблемот со пет факели на Југославија.<ref>[[Marko Attila Hoare]], ''The Bosnian Muslims in the Second World War: A History'' (Oxford University Press, 2013), p. 200.</ref> По депонирањето на кралот Петар II, на 29 ноември 1945 година била прогласена [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Федеративна Народна Република Југославија]]. == Влада ==   Неговото законодавно тело, по ноември 1944 година, било Привременото собрание.<ref name="Vojislav Koštunica 1985. Pp. 22">Vojislav Koštunica, Kosta Čavoški. ''Party pluralism or monism: social movements and the political system in Yugoslavia, 1944-1949''. East European Monographs, 1985. Pp. 22.</ref> Договорот Тито-Шубашиќ од 1944 година прогласил дека државата е плуралистичка [[демократија]] која гарантира: демократски слободи; лична слобода; [[Слобода на говорот|слобода на говор]], правбо на собирање и религија и [[Слобода на печатот|слободен печат]].<ref name="Sabrina P. Ramet 2005. Pp. 167-168">Sabrina P. Ramet. The three Yugoslavias: state-building and legitimation, 1918-2005. Bloomington, Indiana, USA: Indiana University Press. Pp. 167-168.</ref> Сепак, до јануари 1945 година, Тито го префрлил акцентот на неговата влада подалеку од акцентот на плуралистичката демократија, тврдејќи дека иако ја прифаќа демократијата, тој тврдел дека нема „потреба“ од повеќе партии, бидејќи сметал дека повеќе партии непотребно предизвикуваат поделба во среде воените напори на Југославија и дека Народниот фронт го претставувал целиот југословенски народ.<ref name="Sabrina P. Ramet 2005. Pp. 167-168" /> Коалицијата Народен фронт, предводена од [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и нејзиниот генерален секретар маршал [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], претставувала големо движење во владата. Други политички движења кои се приклучиле на владата го вклучуваа движењето „Напред“ претставено од [[Milivoje Marković|Миливое Марковиќ]].<ref name="Vojislav Koštunica 1985. Pp. 22" /> Демократска Федеративна Југославија била управувана од Привремена влада составена претежно од членови на Унитарниот народноослободителен фронт и мал број други политички партии од поранешното Кралство Југославија. Претседател на Владата бил [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Комунистите имале 22 министерски позиции, меѓу кои финансии, внатрешни работи, правда, транспорт и други. Иван Шубашиќ, од Хрватската селанска партија на [[Бановина Хрватска|Хрватска Бановина]], бил министер за надворешни работи, додека Милан Грол, од Демократската партија, бил вицепремиер. Многу некомунистички членови на владата поднеле оставки поради несогласување со новата политика. == Административна поделба == Демократска Федеративна Југославија се состоела од 6 [[Федерација|сојузни држави]] и 2 автономни единици: {{Sfn|Petranović|2002}} {{Sfn|Jović|2009}} * [[Социјалистичка Република Србија|Федеративна држава Србија]] ** [[Социјалистичка Автономна Покраина Војводина|Автономна покраина Војводина]] ** [[Социјалистичка Автономна Покраина Косово|Автономен регион Косово и Метохија]] * [[Социјалистичка Република Хрватска|Федеративна држава Хрватска]] * [[Социјалистичка Република Босна и Херцеговина|Федеративна држава Босна и Херцеговина]] * [[Социјалистичка Република Словенија|Федеративна држава Словенија]] * [[Социјалистичка Република Црна Гора|Федеративна држава Црна Гора]] * [[Социјалистичка Република Македонија|Федеративна држава Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Cite book|editor-last1=Bokovoy|editor-first1=Melissa K.|editor-last2=Irvine|editor-first2=Jill A.|editor-last3=Lilly|editor-first3=Carol S.|title=State-Society Relations in Yugoslavia, 1945-1992|year=1997|location=London|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780312126902|url=https://books.google.com/books?id=KfbI4e1q1yEC}} * {{Cite book|last=Dimić|first=Ljubodrag|author-link=Ljubodrag Dimić|chapter=Yugoslav-Soviet Relations: The View of the Western Diplomats (1944-1946)|title=The Balkans in the Cold War: Balkan Federations, Cominform, Yugoslav-Soviet Conflict|year=2011|location=Beograd|publisher=Institute for Balkan Studies|pages=109–140|isbn=9788671790734|url=https://books.google.com/books?id=gyyCMwEACAAJ}} * {{Cite book|last=Jović|first=Dejan|author-link=Dejan Jović|title=Yugoslavia: A State that Withered Away|year=2009|location=West Lafayette|publisher=Purdue University Press|isbn=9781557534958|url=https://books.google.com/books?id=Po03enYpbqsC}} * {{Cite book|last=Pavlowitch|first=Stevan K.|author-link=Stevan K. Pavlowitch|title=Serbia: The History behind the Name|year=2002|location=London|publisher=Hurst & Company|isbn=9781850654773|url=https://books.google.com/books?id=w-RuLDaNwbMC}} * {{Cite book|last=Petranović|first=Branko|author-link=Branko Petranović|title=The Yugoslav Experience of Serbian National Integration|year=2002|location=Boulder|publisher=East European Monographs|isbn=9780880334846|url=https://books.google.com/books?id=SoVpAAAAMAAJ}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1945 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1943 година]] [[Категорија:СФРЈ| ]] [[Категорија:Статии со текст на српскохрватски]] ae6qb3jrtqiyzm7en1s4ccr3w048n2c 0 1334928 5605553 5575539 2026-08-05T23:37:05Z ~2026-43188-54 135668 5605553 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Michelangelo, Creation of Adam 03.jpg|мини|228x228пкс|Адам во „[[Создавањето на Адам]]“ од [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]]] '''Адам''' е името дадено во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 1–5 на првиот [[човек]]. Тој е првото човечко суштество кое е свесно за [[Бог|Бога]] и како таков има значајно место во повеќе религиски традиции, вклучувајќи ги [[Јудаизам|јудаизмот]], [[христијанството]], [[Гностицизам|гностицизмот]], [[Ислам|исламот]] и [[бахајската вера]]. Според [[христијанството]], '''Адам''' згрешил во [[Еденска градина|Еденската градина]] кога јадел од дрвото на познавањето на доброто и злото. Со тоа гревот и смртта влегле во светот. Оваа грешна природа се пренела на сите негови потомци, а човештвото било протерано од Рајската градина. Според христијанската вера, човештвото може да биде искупено само преку распнувањето на [[Исус Христос]]. Во [[Ислам|исламот]], '''Адам''' се смета за Калиф (خليفة) – Божји намесник или наследник на Земјата. Ова се толкува како тоа дека тој е Божји претставник, почеток на нов циклус на разумен живот на Земјата или и двете. Слично како во [[Библија|Библијата]], [[Куран|Куранот]] раскажува дека '''Адам''' бил сместен во градина каде што згрешил јадејќи од Дрвото на бесмртноста, поради што го изгубил своето место во неа. Кога се покајал, Бог му простил. Ова служи како поука за човечкиот живот – луѓето грешат, ја согледуваат својата грешка и се каат. Во [[Гностички евангелија|гностичките]] верувања, телесното создавање на '''Адам''' се гледа негативно. Материјата се смета за нешто зло, а телото претставува затвор за душата на '''Адам'''. Според ова учење, Софија (Мудроста) ја пренела неговата душа на создавачот на материјалниот свет (Демиургот), кој бил измамен да ја вдуши душата во човечко тело. == Раскажувањето == Во книгата [[Битие (библиска книга)|Битие]], името „'''Адам'''“ му е дадено на првиот човек. Освен како лично име, хебрејскиот збор '''адам''' во [[Библија|Библијата]] се користи и со значење „човек“ или „човештво“.Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 1, Бог го создава светот и сите живи суштества, а човекот е создаден последен. Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 2, Бог го создава '''Адам''' од правта на земјата, му вдахнува живот и го сместува во [[Еденска градина|Еденската градина]]. Потоа ја создава жената, [[Ева]], како негова сопатничка.Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 3, '''Адам''' и [[Ева]] јадат од плодот на дрвото на познавањето. [[Бог]] го осудува '''Адам''' да работи со мака за да обезбеди храна и по смртта повторно да се врати во земјата од која е создаден.Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 4 се опишува раѓањето на [[Каин]] и [[Авел]], а потоа и првото убиство во историјата. Подоцна се раѓа нивниот брат [[Сит]].Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 5 е прикажано родословието на '''Адам''' преку [[Сит]] до [[Ное]]. == Во хебрејската Библија == Во [[Битие]] 1 се вели дека [[Бог]] ги создал човекот и жената и ги благословил со зборовите: '''''„Плодете се, множете се и наполнете ја земјата.“''''' Тој им дал власт над рибите, птиците, добитокот и сите живи суштества на земјата.Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 2 [[Бог]] го создал '''Адам''' од правта на земјата и му го вдахнал здивот на животот. Потоа го поставил во [[Еденска градина|Еденската градина]] и му рекол дека може да јаде од секое дрво, освен од дрвото на познавањето на доброто и злото. Бидејки: '''''„не е добро човекот да биде сам“''''' [[Бог]] ги довел сите животни пред '''Адам''' за тој да им даде имиња, но меѓу нив не се нашол соодветен сопатник. Затоа Бог го успал '''Адам''' и од едно негово ребро ја создал [[Ева]].Во [[Битие (библиска книга)|Битие]] 3 [[Ѓавол|змијата]] ја убедува [[Ева]] да јаде од забранетиот плод. Таа потоа му дава и на '''Адам'''. Откако јадат, тие стануваат свесни дека се голи, се покриваат и се кријат од Бога.[[Бог]] ги повикува на одговорност. '''Адам''' ја обвинува [[Ева]]. [[Бог]] ја проколнува змијата да ползи по стомакот, на жената ѝ одредува болки при раѓањето и потчинетост на сопругот, а '''Адам''' го осудува со мака да ја обработува земјата сè до својата смрт, кога повторно ќе се врати во правта од која бил создаден.Потоа [[Бог]] ги изгонува '''Адам''' и [[Ева]] од [[Еденска градина|Еденската градина]] за да не јадат и од Дрвото на животот и да станат бесмртни. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Исламски пророци]] [[Категорија:Јудаизам]] [[Категорија:Личности од книгата Битие]] 1x3lulvnkfpn0xz8z3w5jbrm5eoito5 0 1339777 5605484 5180406 2026-08-05T15:47:03Z Devi2003 84111 5605484 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|playername=Лендон Донован|image=[[File:WikiLando (cropped).jpg|220px]]|caption=|height={{height|m=173}}|dateofbirth={{birth date and age|df=yes|1982|3|4}}|cityofbirth={{роден во|Калифорнија|}}|countryofbirth=[[Соединети Американски Држави|САД]]|nationality={{flagsport|USA}} [[САД]]|currentclub=|clubnumber=|position=напаѓач|youthyears1=1999–2001|youthclubs1={{Fb team Bayer Leverkusen}}|years1=2000-2005|caps1=7|goals1=0|clubs1={{Fb team Bayer Leverkusen}}|years2=2001-2004|caps2=87|goals2=32|clubs2={{Fb team San Jose Earthquakes}}|years3=2005-2014|caps3=247|goals3=112|clubs3={{Fb team Los Angeles Galaxy}}|nationalyears1=2000–2014|nationalcaps1=157|nationalgoals1=57|nationalteam1={{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]]|nationalyears2=|nationalcaps2=|nationalgoals2=|nationalteam2=|nationalyears3=|nationalcaps3=|nationalgoals3=|nationalteam3=|nationalyears4=|nationalcaps4=|nationalgoals4=|nationalteam4=|nationalyears5=|nationalcaps5=|nationalgoals5=|nationalteam5=|pcupdate=|ntupdate=|clubs4={{Fb team Bayern Munchen}}|years4=2009|caps4=6|goals4=0|clubs5={{Fb team Everton}}|years5=2010|caps5=10|goals5=2|clubs6={{Fb team Everton}}|years6=2012|caps6=7|goals6=0|clubs7={{Fb team Los Angeles Galaxy}}|years7=2016|caps7=6|goals7=1}} '''Лендон Тимоти Донован''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Landon Timothy Donovan'') е поранешен [[САД|американски]] фудбалер, (роден на [[4 март]] [[1982]] година) во [[Онтарио]], [[Калифорнија]]. Тој води за најмногу постигнати голови за репрезентацијата на САД. Донован е единствениот играч кој 4 пати ја освоил наградата за најдобар фудбалер на годината во САД. ==Биографија== Лендон е син на Тимоти Донован и Дона Кеш. Тој пораснал во [[Редландс]], Калифорнија и таму посетувал средно [[Гимназија]]. Тој потпиша професионален договор со германскиот фудбалски клуб [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]] во [[1999]] година. Сепак, ситуацијата за него во Германија не беше добра, па затоа беше префрлен во Сан Хозе Ертквејкс, играјќи во [[МЛС]] (У.С. фудбалска лига). Таму Донован постигна успех, го освои купот во [[2001]] и [[2003]] година и стана едно од лицата на американскиот фудбал. За 4 години во лигата постигна 32 гола и 29 асистенции, а за плејофот – 10 гола и 6 асистенции. Ја освои наградата за фудбалер на годината во САД во 2003 година. По учеството на Олимписките игри во [[Сиднеј]] во [[2000]] година, тој го одигра и својот прв натпревар за репрезентацијата на САД против Мексико, постигнувајќи гол во своето деби. Играше за САД за време на Светското првенство во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] во [[2002]] година, постигнувајќи два гола. Ја доби наградата за најдобар млад играч на ова Светско првенство. Учествуваше и на следното светско првенство - ова во [[Германија]] во [[2006]] година. На [[3 јуни]] [[2004]] година, Бајер Леверкузен објави дека ќе го врати Донован во своите редови во [[2005]] година. Тој исто така ја потврди веста и му се приклучи на тимот на Леверкузен на [[23 ноември]] 2004 година. По неколку натпревари за Леверкузен реши да се врати во [[МЛС]], но овој пат заигра за [[Лос Анџелес Галакси]] каде настапуваше. Од [[4 ноември]] [[2007]] година, тој има постигнато 36 гола на 75 натпревари за Лос Анџелес Галакси. Во [[2010]] година замина на позајмица во тимот на [[ФК Евертон|Евертон]]. Во 2014 година ја заврши кариерата. Од почетокот на 2015 година, беше одлучено наградата за [[МЛС]] да го носи неговото име.<ref>{{Цитат уеб |уеб_адрес=http://www.mlssoccer.com/news/article/2015/01/15/major-league-soccer-names-most-valuable-player-award-after-landon-donovan |заглавие=Major League Soccer names Most Valuable Player award after Landon Donovan |достъп_дата=2015-02-17 |архив_дата=2015-01-16 |архив_уеб_адрес=https://web.archive.org/web/20150116054439/https://www.mlssoccer.com/news/article/2015/01/15/major-league-soccer-names-most-valuable-player-award-after-landon-donovan }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Д}} [[Категорија:Родени во 1982 година]] [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] hx275kfir0jz5xa8my23qfebo6cc2nd 5605489 5605484 2026-08-05T16:10:19Z Gurther 105215 5605489 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|playername=Лендон Донован|image=[[File:WikiLando (cropped).jpg|220px]]|caption=|height={{height|m=173}}|dateofbirth={{birth date and age|df=yes|1982|3|4}}|cityofbirth={{роден во|Калифорнија|}}|countryofbirth=[[Соединети Американски Држави|САД]]|nationality={{flagsport|USA}} [[САД]]|currentclub=|clubnumber=|position=напаѓач|youthyears1=1999–2001|youthclubs1={{Fb team Bayer Leverkusen}}|years1=2000-2005|caps1=7|goals1=0|clubs1={{Fb team Bayer Leverkusen}}|years2=2001-2004|caps2=87|goals2=32|clubs2={{Fb team San Jose Earthquakes}}|years3=2005-2014|caps3=247|goals3=112|clubs3={{Fb team Los Angeles Galaxy}}|nationalyears1=2000–2014|nationalcaps1=157|nationalgoals1=57|nationalteam1={{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]]|nationalyears2=|nationalcaps2=|nationalgoals2=|nationalteam2=|nationalyears3=|nationalcaps3=|nationalgoals3=|nationalteam3=|nationalyears4=|nationalcaps4=|nationalgoals4=|nationalteam4=|nationalyears5=|nationalcaps5=|nationalgoals5=|nationalteam5=|pcupdate=|ntupdate=|clubs4={{Fb team Bayern Munchen}}|years4=2009|caps4=6|goals4=0|clubs5={{Fb team Everton}}|years5=2010|caps5=10|goals5=2|clubs6={{Fb team Everton}}|years6=2012|caps6=7|goals6=0|clubs7={{Fb team Los Angeles Galaxy}}|years7=2016|caps7=6|goals7=1}} '''Лендон Тимоти Донован''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Landon Timothy Donovan''; р [[4 март]] [[1982]] во [[Онтарио]], [[Калифорнија]]) — поранешен [[САД|американски]] фудбалер. Тој води за најмногу постигнати голови за репрезентацијата на САД. Донован е единствениот играч кој 4 пати ја освоил наградата за најдобар фудбалер на годината во САД. ==Биографија== Лендон е син на Тимоти Донован и Дона Кеш. Тој пораснал во [[Редландс]], Калифорнија и таму посетувал средно [[Гимназија]]. Тој потпиша професионален договор со германскиот фудбалски клуб [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]] во [[1999]] година. Сепак, ситуацијата за него во Германија не беше добра, па затоа беше префрлен во Сан Хозе Ертквејкс, играјќи во [[МЛС]] (У.С. фудбалска лига). Таму Донован постигна успех, го освои купот во [[2001]] и [[2003]] година и стана едно од лицата на американскиот фудбал. За 4 години во лигата постигна 32 гола и 29 асистенции, а за плејофот – 10 гола и 6 асистенции. Ја освои наградата за фудбалер на годината во САД во 2003 година. По учеството на Олимписките игри во [[Сиднеј]] во [[2000]] година, тој го одигра и својот прв натпревар за репрезентацијата на САД против Мексико, постигнувајќи гол во своето деби. Играше за САД за време на Светското првенство во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] во [[2002]] година, постигнувајќи два гола. Ја доби наградата за најдобар млад играч на ова Светско првенство. Учествуваше и на следното светско првенство - ова во [[Германија]] во [[2006]] година. На [[3 јуни]] [[2004]] година, Бајер Леверкузен објави дека ќе го врати Донован во своите редови во [[2005]] година. Тој исто така ја потврди веста и му се приклучи на тимот на Леверкузен на [[23 ноември]] 2004 година. По неколку натпревари за Леверкузен реши да се врати во [[МЛС]], но овој пат заигра за [[Лос Анџелес Галакси]] каде настапуваше. Од [[4 ноември]] [[2007]] година, тој има постигнато 36 гола на 75 натпревари за Лос Анџелес Галакси. Во [[2010]] година замина на позајмица во тимот на [[ФК Евертон|Евертон]]. Во 2014 година ја заврши кариерата. Од почетокот на 2015 година, беше одлучено наградата за [[МЛС]] да го носи неговото име.<ref>{{Цитат уеб |уеб_адрес=http://www.mlssoccer.com/news/article/2015/01/15/major-league-soccer-names-most-valuable-player-award-after-landon-donovan |заглавие=Major League Soccer names Most Valuable Player award after Landon Donovan |достъп_дата=2015-02-17 |архив_дата=2015-01-16 |архив_уеб_адрес=https://web.archive.org/web/20150116054439/https://www.mlssoccer.com/news/article/2015/01/15/major-league-soccer-names-most-valuable-player-award-after-landon-donovan }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Д}} [[Категорија:Родени во 1982 година]] [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] 7sr60l66e6kwf7xo9m2jjrrj0l2jdis 0 1344426 5605450 5602480 2026-08-05T15:11:37Z Gurther 105215 5605450 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Роберт Болт | birth_date = {{Birth date|1924|08|15|df=y}} | birth_place = Сејл, [[Чешир]], Англија | death_date = {{Death date and age|1995|02|20|1924|08|15|df=y}} | death_place = Чичестер, [[Сасекс]], Англија | education = | notableworks = {{plainlist}} * '''Сценарија''' * ''Лоренс од Арабија'' (1962) * ''Доктор Живаго'' (1965) * ''Човек за сите времиња'' (1966) * ''Рајановата ќерка'' (1970) * ''Мисија'' (1986) * '''Драми''' * ''Човек за сите времиња'' (1960) * ''Vivat! Vivat Regina!'' (1971) | spouse = | children = 4 |image=Robert Bolt plaque.JPG}} '''Роберт Окстон Болт''' (англиски: ''Robert Oxton Bolt''; 15 август 1924 &#x2013; 20 февруари 1995) ― англиски драматург и сценарист. Добил два [[Оскар за најдобро адаптирано сценарио|Оскара за најдобро адаптирано сценарио]] за филмовите ''[[Доктор Живаго (филм од 1965)|Доктор Живаго]]'' и ''[[Човек за сите времиња]],'' а го напишал и сценариото за ''[[Лоренс од Арабија]]''. == Кариера == Роберт Окстон Болт е роден на 15 август 1924 година во Сејл, Чешир.<ref>A Man For All Seasons by Robert Bolt, Leonard Smith, Macmillan Master Guides, 1985, p. 3</ref> За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] служел во воздухопловните сили. По војната се вратил на Универзитетот во Манчестер каде дипломирал историја.<ref>A Man For All Seasons by Robert Bolt, Leonard Smith, Macmillan Master Guides, 1985, p. 4</ref> По ова, се стекнал со диплома по педагогија на Универзитетот во Ексетер.<ref>''Robert Bolt: Scenes from Two Lives'', Adrian Turner, Hutchinson, 1998, p. 66</ref> Долги години предавал англиски и историја во школото Милфилд и на 33-годишна возраст целосно се посветил на пишувањето. Неговата прва драма ''„Расцутената цреша“'' била поставена во Лондон во 1958 година. Бил забележан откако ја објавил неговата драма ''„Човек за сите времиња''“ во која се обрабутува на судирот на [[Томас Мор]] со [[Хенри VIII|кралот Хенри VIII]] поради неговиот развод со [[Катерина Арагонска]]. Претставата била исклучително популарна низ театарите во Англија (во лондонскиот театар Хејмаркет, оваа претстава била распродадена повеќе од 400 пати), а потоа била поставена на Бродвеј. Успехот на претставата на Бродвеј го привлекла вниманието на холивудскиот филмски продуцент [[Сем Шпигел]], добитник на Оскар, кој го поканил Роберт Болт да го „преработи“ сценариото од Мајкл Вилсон за филмот за легендарниот англиски разузнавач и авантурист [[Томас Едвард Лоренс]]. Филмот „[[Лоренс од Арабија|''Лоренс од Арабија'']]“ (режиран од [[Дејвид Лин]]) објавен во 1962 година, на Роберт Болт најпрво му донел престижната филмска награда на Британската академија - [[БАФТА]], а потоа и номинација за [[Оскар за најдобро адаптирано сценарио]]. И покрај жестоките расправии зад сцената помеѓу Вилсон и Болт за тоа кој со што придонел за сценариото, филмските критичари (според режисерот Дејвид Лин и филмскиот продуцент Сем Шпигел) забележале дека најголемиот дел од дијалозите на филмот и интерпретацијата на ликовите биле придонесени од Роберт Болт, а Вилсон придонел со историски факти и заплетот. Следното дело на Болт за режисерот Дејвид Лин било адаптираното сценарио за филмот ''[[Доктор Живаго (филм од 1965)|Доктор Живаго]]'' според романот од [[Борис Пастернак]]. ''[[Баунти (филм од 1984)|Баунти]]'' бил прв проект на Болт по мозочниот удар, кој влијаел не само на неговото движење, туку и на неговиот говор. ''[[Мисија (филм од 1986)|Мисија]]'' бил последен филмски проект на Болт и тој уште еднаш ги претставил неговите тематски преокупации, овојпат со [[Исусовци|Језуитите]] од 18 век во Јужна Америка. Последното продуцирано сценарио на Болт било ''Политички ѕвер'', подоцна снимен во ТВ-филмот ''Без предупредување: Приказна за Џејмс Брејди'' (1991), за обидот за убиство на [[Роналд Реган]] и борбата на неговиот прес-секретар Џејмс Брејди да се опорави од речиси фатална повреда од огнено оружје. Болт во 1979 година доживеал срцев и мозочен удар по кој останал парализиран. Починал по долго боледување на 70-годишна возраст во 1995 година, во Петерсфилд, [[Хемпшир]], Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-robert-bolt-1574410.html|title=OBITUARY : Robert Bolt|date=2011-10-22|work=The Independent|language=en|accessdate=2021-01-12}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.independent.co.uk/news/people/obituary--robert-bolt-1574410.html Некролог во ''The Independent''] * [https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-robert-bolt-1610995.html Исправка на некрологот во ''The Independent''] * {{Imdb име|id=0004122|name=Robert Bolt}} * [https://web.archive.org/web/20110525124738/http://www.bafta.org/archive/david-lean/lawrence-of-arabia-journal,8,BAA.html Продуцирањето на ''Лоренс од Арабија''], дигитализиран журнал на [[БАФТА]], зима 1962-1963 година, вклучително и напис од Роберт Болт {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Добитници на Оскар за најдобро адаптирано сценарио]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Англиски сценаристи]] [[Категорија:Добитници на БАФТА награди]] [[Категорија:Добитници на наградата Златен глобус]] [[Категорија:Англиски драматурзи]] [[Категорија:Британски офицери]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Болт, Роберт}} 0127z8qt2aa9riiqitqqjbqxntm5kmf 0 1347609 5605442 5602455 2026-08-05T15:03:41Z Gurther 105215 5605442 wikitext text/x-wiki [[Податотека:John McLaughlin Blue Note 2016.JPG|мини|Џон Маклохлин Сина нота 2016]] '''Џон Маклохлин'''<ref>Твртко Прћић: Нови транскрипциони речник енглеских личних имена, Прометеј, Нови Сад, 1998, стр. 92.</ref> ({{langx|en|John McLaughlin}}; р. [[4 јануари|4.]] [[4 јануари|јануари]] [[1942]] во Донкастер, [[Англија]]) — англиски [[џез]] [[Гитара|гитарист]]. Списанието [[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]] го смести [[2003|во 2003 година]] на 49. место на неговата листа во „100 најголеми гитаристи на сите времиња“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rollingstone.com/news/coverstory/5937559/page/29|title=Rolling Stone 100 Greatest Guitarists of All Time|archive-url=https://web.archive.org/web/20090526181024/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/5937559/page/29|archive-date=26 мај 2009|accessdate=7. 03. 2012}}</ref> Тој свири различни музички жанрови, како што се џез, џез фјужн, индиска класична музика и [[фламенко]]. Кариерата ја започнал во Англија, а во 1969 г се преселил во [[Соединети Американски Држави|САД]] и свирел заедно со [[Мајлс Дејвис]] на албуми кои ја промовираат џез фузијата. Потоа ја основал групата [[Махавишну оркестра|Махавишну оркестар]] (1970-76 и 1984-86), која станала позната по својата џез-фјужн интерпретација. Тој исто така, свирел со музичари како што се [[Лари Коријел|Лери Корјел]], Вејн Шортер, [[Ролинг стоунс|Ролинг Стоунс]], [[Карлос Сантана]]. Маклохлин, исто така, основал неколку други групи: Шакти, со индиски музичари, кои изведувале комбинација од индиска музика и џез, и Гитарското трио со Пако де Лусија и Лари Корјел (подоцна заменет со Ал Ди Меола). == Извори == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Англиски гитаристи]] [[Категорија:Џез-музичари]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] i1jov8992ik53q8i92ijdf0vjzudna5 5605443 5605442 2026-08-05T15:03:57Z Gurther 105215 5605443 wikitext text/x-wiki [[Податотека:John McLaughlin Blue Note 2016.JPG|мини|Џон Маклохлин Сина нота 2016]] '''Џон Маклохлин'''<ref>Твртко Прћић: Нови транскрипциони речник енглеских личних имена, Прометеј, Нови Сад, 1998, стр. 92.</ref> ({{langx|en|John McLaughlin}}; р. [[4 јануари|4.]] [[4 јануари|јануари]] [[1942]] во Донкастер, [[Англија]]) — [[Англичанец|англиски]] [[џез]] [[Гитара|гитарист]]. Списанието [[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]] го смести [[2003|во 2003 година]] на 49. место на неговата листа во „100 најголеми гитаристи на сите времиња“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rollingstone.com/news/coverstory/5937559/page/29|title=Rolling Stone 100 Greatest Guitarists of All Time|archive-url=https://web.archive.org/web/20090526181024/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/5937559/page/29|archive-date=26 мај 2009|accessdate=7. 03. 2012}}</ref> Тој свири различни музички жанрови, како што се џез, џез фјужн, индиска класична музика и [[фламенко]]. Кариерата ја започнал во Англија, а во 1969 г се преселил во [[Соединети Американски Држави|САД]] и свирел заедно со [[Мајлс Дејвис]] на албуми кои ја промовираат џез фузијата. Потоа ја основал групата [[Махавишну оркестра|Махавишну оркестар]] (1970-76 и 1984-86), која станала позната по својата џез-фјужн интерпретација. Тој исто така, свирел со музичари како што се [[Лари Коријел|Лери Корјел]], Вејн Шортер, [[Ролинг стоунс|Ролинг Стоунс]], [[Карлос Сантана]]. Маклохлин, исто така, основал неколку други групи: Шакти, со индиски музичари, кои изведувале комбинација од индиска музика и џез, и Гитарското трио со Пако де Лусија и Лари Корјел (подоцна заменет со Ал Ди Меола). == Извори == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Англиски гитаристи]] [[Категорија:Џез-музичари]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] hu5pag4ibn2rx1jhkkr3b3cs1rg8pcn 0 1348430 5605446 5602464 2026-08-05T15:10:17Z Gurther 105215 Неповрзано 5605446 wikitext text/x-wiki '''Џон Дејли''' е [[Алкохолен пијалак|алкохолен]] мешан пијалак кој што се состои од [[лимонада]], [[леден чај]] и [[вотка]], наречен така по американскиот играч на голф Џон Дејли. Може да се направи и со лимонада и вотка од сладок чај (инфузија од вотка). Пијалакот е алкохолна верзија на Арнолд Палмер (кој што исто така е именуван по американски играч на голф). Пијалакот најпрво бил популарен на теренот за голф Виски Крик во Форт Мајерс, Флорида, и е направен од шанкерот Дејтон Луис за време на трката на Дејли во 2005 година. Дејли сметал дека употребата на неговото име без овластување е повреда на заштитен знак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arkansassports360.com/20051/drink-up-john-daly-doesnt-like-the-john-daly|title=Drink Up: John Daly doesn't like the 'John Daly'|date=September 23, 2010|work=ArkansasSports360.com}}</ref> Како одговор, Дејли формирал компанија во 2010 година со двајца од неговите блиски пријатели. Дејли е мнозински сопственик на акции на фирмата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foxsports.com/stories/golf/forget-smokes-and-pants-john-daly-wants-you-to-buy-his-cocktails|title=Forget smokes (and pants) — John Daly wants you to buy his cocktails|date=August 29, 2014|work=FoxSports.com|accessdate=March 22, 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thestate.com/sports/golf/article22328844.html|title=John Daly to make Myrtle Beach World Am appearance|last=Blondin|first=Alan|date=May 26, 2015|work=[[The State (newspaper)|The State]]|access-date=March 22, 2024}}</ref> Флаширан е од дестилеријата Франк-Лин во Ферфилд, Калифорнија, и официјалниот оригинален коктел Џон Дејли излезе на пазарот во 2013 година. == Варијации == Една варијација е Џон Дејли во јужен стил, која вклучува [[Бурбон (виски)|бурбон]] и нане наместо вотка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://philly.thedrinknation.com/articles/read/10696-Memorial-Day-Drinks-5-Fun-and-Easy-Summer-Pitcher-Cocktails|title=Memorial Day Drinks: 5 Fun and Easy Summer Pitcher Cocktails|last=Killius|first=Jen|date=21 May 2013|work=Drink Philly|accessdate=9 July 2013}}</ref> Џон Дејли со текила наместо вотка понекогаш се нарекува разговорно Хуан Дали. == Поврзано == * [[Кралица Марија (коктел)]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Коктели со вотка]] nc5hpe1yos9tfvs2ktn7xr6fr9y0cmz 0 1350749 5605468 5602494 2026-08-05T15:25:45Z Gurther 105215 5605468 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Robert Ebersohn MHR.jpg|мини|Роберт Еберсон во 2013 г.]] '''Роберт Томпсон Еберсон''' (роден на 23 февруари 1989 година) бил рагби професионален играч на Севенс од Јужна Африка. Тој играл за Спрингбокс Севенс, Јужна Африка до 20 години и го имал своето деби во Супер 14 за Гепардс во 2010 година. Кога учествувал во рагби форматот со 15 играчи, неговата претпочитана позиција била центар иако во различни прилики бил на позицијата бек. Еберсон имал над 100 настапи за Гепардовите во сите натпреварувања. Имал едно капаче за книгите. Сепак, било најавено дека тој ќе го напушти Блумфонтејн на крајот од сезоната на Премиер дивизијата во Купот Кари 2013 и ќе се приклучел на францускиот Монпеље за сезоната 2013-14 Топ 14 .<ref name="Robert Ebersohn joining Montpellier">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnscrum.com/southafrica/rugby/story/191081.html|title=Robert Ebersohn joining Montpellier|date=19 July 2013|work=ESPN Scrum|accessdate=29 July 2013}}</ref> == Близнаци Еберсон == Близнаците Еберсон (Роберт и Сиас ) биле синови на Тијан Еберсон, кој играл на позиција центар за Фри Стејт и Западна провинција .<ref name="citizen.co.za">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.citizen.co.za/citizen/content/en/citizen/local-sport?oid=204766&sn=Detail&pid=146836&Ebersohn-twins-the-stars-in-Cheetahs-campaign-|title=The Citizen Online &#124; Ebersohn twins the stars in Cheetahs campaign - Local Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026065142/http://www.citizen.co.za/citizen/content/en/citizen/local-sport?oid=204766&sn=Detail&pid=146836&Ebersohn-twins-the-stars-in-Cheetahs-campaign-|archive-date=26 October 2012|accessdate=2015-06-26}} Ebersohn twins the stars in Cheetahs campaign</ref><ref>http://www.volksblad.com/Suid-Afrika/Tweeling-oortref-rugbypa-se-drome-20110415 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120324085318/http://www.volksblad.com/Suid-Afrika/Tweeling-oortref-rugbypa-se-drome-20110415 |date=2012-03-24 }} Tweeling oortref rugby-pa se drome</ref> Близнаците биле родени и израснати во [[Блумфонтејн|Блумфонтејн, Јужна Африка]] и се школувале на колеџот Греј . Овде тие се искачиле на рангот и го претставувале тимот на училиштата на Фри Стејт на националната недела на Кока-Кола Крејвен . Славата дошла брзо бидејќи биле избрани да ја претстават Јужна Африка на Светското првенство за јуниори IRB . Двајцата играчи биле брзо прифатени во рагби тимот на Фри Стејт Читахс .<ref>http://www.rugby365.com/tournaments/cc/news/1045540.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080731130311/http://www.rugby365.com/tournaments/cc/news/1045540.htm |date=2008-07-31 }} From Craven to Currie, Ebersohn style</ref> Тие играле рамо до рамо од ниво на училиште до ниво на Супер рагби <ref name="citizen.co.za" /><ref>http://www.sarugby.com/2011/07/22/cheetahs-retain-ebersohn-twins/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110723212342/http://www.sarugby.com/2011/07/22/cheetahs-retain-ebersohn-twins/ |date=2011-07-23 }} SARugby.com: Cheetahs Retain Ebersohn Twins</ref><ref>http://www.ruggaworld.com/2008/05/15/preview-vodacom-cup-final/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150627080533/http://www.ruggaworld.com/2008/05/15/preview-vodacom-cup-final/ |date=2015-06-27 }} Preview: Vodacom Cup Final</ref> . Сиас не се приклучил на австралиската страна на Вестерн Форс во 2013 година, а Роберт му се приклучи на Монпеље неколку месеци подоцна. == Религија == Роберт бил посветен христијанин.<ref>{{Наведени вести|url=http://sport.iafrica.com/news/1799586.htm|title=Cheetahs look to Ebersohn|date=15 July 2009|access-date=5 August 2009|publisher=iAfrica}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blitzbokke.com/?p=2031|title=Cheers and all the best, Robert Ebersohn|work=BlitzBokke.com|accessdate=5 August 2009}}</ref> == Одреди == '''Роберт Еберсон''' бил вклучен во следните одреди: * 2013 година ** Toyota Free State Cheetahs ( Кури во Кари ) ** Гепарди ( супер рагби ) ** Спрингбокс ( 2013 средногодишни тестови за рагби сојуз ) * 2012 година ** Toyota Free State Cheetahs ( Кари Куп ) – Капетан ** Гепарди ( супер рагби ) * 2011 година ** Toyota Free State Cheetahs ( Кури во Кари ) ** Гепарди ( супер рагби ) ** Springbok Sevens ( Светска серија IRB Sevens ) * 2010 година ** Водаком Слободни стејт гепарди ( Кари куп ) ** Гепарди ( супер рагби ) ** Водаком Free State Cheetahs ( Водаком Куп ) * 2009 година ** Водаком Слободни стејт гепарди ( Кари куп ) ** Јужна Африка ( Светско првенство за јуниори IRB ) – капитен ** Спрингбок Седумци ( Седуми од Светскиот куп во рагби ) ** Springbok Sevens ( Светска серија IRB Sevens ) * 2008 година ** Springbok Sevens ( Светска серија IRB Sevens ) ** Јужна Африка ( Светско првенство за јуниори IRB ) ** Водаком Слободни стејт гепарди ( Кари куп ) ** Водаком Free State Cheetahs ( Водаком Куп ) ** Шимлас ( ФНБ Варсити куп ) * 2007 година ** Слободна држава U/19 (АБСА U/19 натпревар) ** Училишта СА (Училишта СА) ** Free State ( U18 Coca-Cola Craven Week ) * 2006 година ** Free State ( U18 Coca-Cola Craven Week ) * 2005 година ** Free State (U16 Coca-Cola Grant Khomo недела) == Почести == * Европски куп во рагби предизвик 2015–16 : победник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/36267417|title=European Challenge Cup final: Harlequins 19-26 Montpellier|date=13 May 2016|work=BBC Sport|accessdate=16 May 2016}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vodacomcheetahs.co.za/players.asp Профил на гепарди] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100402043156/http://www.vodacomcheetahs.co.za/players.asp |date=2010-04-02 }} * * [http://www.espnscrum.com/southafrica/rugby/player/100172.html Профил на Scrum.com] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] b9yu0k85vlnxsi7se3s2p9f7blihs7k 0 1354089 5605513 5574413 2026-08-05T17:22:57Z Buli 2648 /* Учество во Втората светска војна */ 5605513 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Биографија|име=Мино Миновски|родено-име=Мино Миланов Минов|роден-дата=[[5 мај]], [[1905]]|роден-место=[[Битуше]], [[Отоманско Царство]]|починал-дата=пред [[1990]]|починал-место=[[Скопје]], [[Македонија]]|познат=Стрелецот на [[Кочо Рацин]]|народност=[[Мијак]]}} '''Мино Миновски''', роден како '''Мино Миланов Минов'''<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Makedonija_vo_komunisti%C4%8Dkiot_triagolnik/7MUyAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+1924&dq=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+1924&printsec=frontcover|title=Makedonija vo komunističkiot triagolnik|last=Џиков|first=Ставре|publisher=Ѓурѓа|year=1993|pages=237}}</ref> ([[5 мај]] [[1905]], [[Битуше]] — [[Скопје]], пред [[1990]]) — [[Македонци|македонски]] социјалист, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|ослободителната армија за време на НОБ]], деец во [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]]. Член на [[Президиум на АСНОМ|президиумот на АСНОМ]] и пратеник во [[Список на делегати на Првото заседание на АСНОМ|првото]] и [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|второто заседание на АСНОМ]]. Најпознат како стрелецот којшто го уби [[Кочо Рацин]] во [[Лопушник]].<ref>{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/misterijata-trae-makedonskoto-nacionalno-prashanje-mu-presudi-na-kocho-racin/|title=МИСТЕРИЈАТА ТРАЕ: Македонското национално прашање му пресуди на Кочо Рацин!?|last=Јаневски|first=Дарко|date=13 јуни 2022|work=Денешен Весник}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kulart.mk/featured/denovi-li-se-denoviopejuvase-makedonskiot-bezvremenski-poett-kosta-solev-racin/|title=„Денови ли се денови “…опејуваше македонскиот безврменски поет|date=14 јуни 2019|work=Куларт|access-date=2024-08-23|archive-date=2024-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823140032/https://www.kulart.mk/featured/denovi-li-se-denoviopejuvase-makedonskiot-bezvremenski-poett-kosta-solev-racin/|url-status=dead}}</ref> После смртта на Кочо Рацин тој соработувал со [[Кузман Јосифоски-Питу|Кузман Јосифовски - Питу]]. == Животопис == Миновски е роден во сиромашна работничка фамилија во дебарското село [[Битуше]], по потекло бил [[Мијаци|Мијак]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82/FUsBAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22M%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221905%22&dq=%22M%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221905%22&printsec=frontcover|title=Галичка повест|last=Бужаровски|first=Ристо|publisher=Наша Книга|year=1976|pages=171}}</ref> Во рани години страдал заради тоа станал ѕидар и патувал како [[печалбар]] низ [[Кралството СХС]].<ref name=":1" /> Го изгубил татко му во рани години. Заради тешките услови Миновски почнал да се ориентира кон [[Комунизам|комунизмот]] и [[Социјализам|социјализмот]]. Во 1931 година кога учел во гимназиско училиште во [[Скопје]] се сретнал и се запознал со македонскиот поет и револуционер [[Кочо Рацин]] којшто патувал во различни место како печалбар.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Kotcho_Ratsin_recherches_historiques_et/UvQLAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221931%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221931%22&printsec=frontcover|title=Kočo Racin: istorisko-literaturni istražuvanja|last=[[Блаже Ристовски|Ристовски, Блаже]]|publisher=Македонски книги|year=1983|pages=52}}</ref> Во 1932 година кога уште се образувал во гимназиско училиште по негова иницијатива заедно со [[Венко Марковски]], [[Мино Богданов]], [[Киро Гочков]] и други формирале литературен кружок во градот каде што ја промовирале уникатноста на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и македонската кауза.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Se%E1%B8%B1avanja_za_nastani_i_za_li%C4%8Dnosti_od/pbgxAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221925%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221925%22&printsec=frontcover|title=Seḱavanja za nastani i za ličnosti od Makedonskoto revolucionerno dviženje|last=Георгиевски|first=Кузман|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1997|pages=169}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://veni.com/venko/Venko1.pdf|title=Osobnost Venka Markovskeho v Macedonskej literature|last=Арнаудова|first=Анка|publisher=Univerzita Karlova v Praze|pages=11}}</ref> Во 1934 година се приклучил во [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Trite_mavrovski_sela/CDkBAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221934%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221934%22&printsec=frontcover|title=Trite mavrovski sela, kompleksna monografska studija|last=Груевски|first=Зоге|publisher=Zaednica na naučnite dejnosti|year=1976|pages=151}}</ref> Во јуни 1936 година заедно со [[Историја на Евреите во Македонија|евреискиот]] активист [[Рафаел Батино]], [[Живко Ивановски]] и [[Васил Антевски - Дрен|Васил Антевски]] одлучиле да формираат партиска ќелија но брзо била укината.<ref>{{Наведени вести|url=http://elmundosefarad.wikidot.com/jewish-communities-in-macedonia-prior-to-1941|title=Jewish Communities In Macedonia Prior To 1941|last=Колономос|first=Жамила|work=Ел Мундо Сеферад|access-date=}}</ref> Заради неговите [[Македонство|промакедонски]] гледишта во време на [[Српска пропаганда во Македонија|српската пропаганда во Македонија]] и неговото промовирање на социјализмот во 1936 година бил уапсан од страна на власта и осуден за една година на затвор и една година загуба на граѓански права.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.ipr.ihist.bas.bg/editions/IPr_2018_4.pdf|title=Исторически Преглед|last=Иванов|first=Костадин|publisher=[[БАН|Бугарската академија на науки]]|year=2018|pages=162|access-date=2024-08-23|archive-date=2024-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825080314/http://www.ipr.ihist.bas.bg/editions/IPr_2018_4.pdf|url-status=dead}}</ref> Во 1938 година се сретнал со македонскиот партизан и активист [[Ристо Равановски]] кај неговото млекарница во градот Скопје. Според Минов, Равановски бил храбар бунтовен, спремен за борба во секој момент.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82/FUsBAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221938%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221938%22&printsec=frontcover|title=Галичка повест|last=Бужаровски|first=Ристо|publisher=Наша Книга|year=1976|pages=174}}</ref> Во 1940 година заедно со [[Петко Секуловски]] и помош од [[Михајло Апостолски]] ги ширеле идеите на социјализмот и комунизмот во [[Дебарско|дебарската околија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Simpozium_Slobodnite_teritorii_vo_Makedo/fBXvAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221940%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221940%22&printsec=frontcover|title=Simpozium Slobodnite teritorii vo Makedonija 1943|last=[[Михајло Апостолски|Апостолски, Михајло]]|publisher=Odbor za organiziranje na naučniot sobir Slobodnite teritorii vo Makedonija 1943|year=1975|pages=471}}</ref> === Учество во Втората светска војна === [[Податотека:Братство 17 август 1942.jpg|мини|288x288пкс|Слика од [[„Братство“ (весник 1942)|двојазичниот весник „Братство“]] издадено во 17 август 1942 година. Миновски помогнал со ширењето и печатењето на весникот.]] За време на [[Априлска војна|Априлската војна]] кога [[Македонија]] и [[Кралство Југославија|Југославија]] општо подпаднале под [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарска]] и [[Трет Рајх|германска фашистичка]] окупација, Миновски станал член на акционен комитет основано како подгрупа на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] во градот [[Велес]], заедно со [[Страхил Гигов]], [[Панко Брашнаров|Панко Брашнар]] и други фигури од градот.<ref>''[https://macedonia.kroraina.com/bugarash/bccc_1941/docs1_10.html No. 10, MINUTES OF THE MEETING FOR CREATION OF A LOCAL BULGARIAN CAMPAIGN COMMITTEE IN THE TOWN OF VELES]'' (14 април 1941) од [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]]</ref> Причината за неговото приклучување во шовонистичкиот комитет било дека голем дел од македонскиот народ во првите денови на бугарската фашистичка окупација сметале дека [[Бугари|Бугарите]] би ги почитувале и третирале подобро, но откриле дека [[Царство Бугарија|Бугарија]] би ширела [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарска пропаганда]], слично како што било во време на [[Кралство Југославија|кралството]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница |url=https://media.discordapp.net/attachments/874038201524813847/1081323078388297809/leemiller123a.png?width=324&height=427 |title=Bulgaria During the Second World War by Lee Miller (Occupation on Vardar Macedonia) |accessdate=2024-08-23 |archive-date=2023-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303213926/https://media.discordapp.net/attachments/874038201524813847/1081323078388297809/leemiller123a.png?width=324&height=427 |url-status=dead }}</ref><ref>''"The army that had been greeted with such enthusiasm became an object of disgust."'' - [http://books.google.mk/books?id=HjSsAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=snippet&q=%22%20The%20army%20that%20had%20been%20greeted%20with%20such%20enthusiasm%20became%20an%20object%20of%20disgust.%20%22&f=false Marshall Lee Miller: "Bulgaria During the Second World War," chapter "''The Bulgarian occupation of Macedonia,''" Stanford University Press, pg. 122-125, 1975.]</ref> Во почетокот на 1942 година се откажал од акционен комитет и се приклучува во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВМ]], заедно со [[Кузман Јосифоски-Питу|Кузман Јосифовски]], [[Крсте Црвенковски]], [[Димо Гавровски - Кара|Димо Гавровски]] и [[Анте Гиновски]] биле главни водачи на окружниот комитет на [[КПЈ]] во Западна Македонија. Во јуни 1942 година заради други задолженија, Миновски бил исклучен додека во октомври истата година Јосифовски бил исклучен.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Todor_Cipovski_Merd%C5%BEan/KSIyAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221942%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221942%22&printsec=frontcover|title=Todor Cipovski-Merdžan, vreme, život i delo|last=[[Димче Савевски|Савевски, Димче]]|year=1997|isbn=9989622086|pages=64}}</ref> Заради неговите дејства во [[Западна Македонија|западниот дел на Македонија]] тој станал еден од поистакнатите комунистички фигури во [[Гостивар]], заедно со [[Седек Костовски]], [[Ристо Равановски]], [[Ѕвезда Јовановска]] и [[Миле Тортевски]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0/AwUWAQAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221941%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221941%22&printsec=frontcover|title=Историја, списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија · Томови 31 - 32|last=Здружение на историчарите на Република Македонија|publisher=Сојуз|year=1996|pages=19}}</ref> Во втората половина на 1942 година заради присуството на [[Македонски Албанци|албанското малцинство во регионот]], Миновски одлучил заедно со Јосифовски да се обидуваат да соработуваат со албанската комунистичка партија под тогашното водство на [[Енвер Хоџа]] за заедничко ослободување.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/i9gtAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221941%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221941%22&printsec=frontcover|title=Историја на македонскиот народ|last=[[Крсте Битовски|Битовски, Крсте]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2003|isbn=9789989624766|pages=218}}</ref> Во август 1942 година помогнал со дистрибуцијата и печатувањето на [[„Братство“ (весник 1942)|партизанскиот весник „Братство“]], весникот е познат како единствениот весник произведен во време на ослободителната борба во Македонија којшто било двојазично, со статии од [[македонски јазик]] и [[Албански јазик|албански]] заради нејзината продажба во региони со албанското мнозинство.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%82/mDw6AQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%22&printsec=frontcover|title=Гласник на Институтот за национална историја|last=Институт|publisher=Институт за национална историја|year=1967|pages=151}}</ref> [[Податотека:Borci i delegati ispred manastira Prohor Pčinjski, nakon zasedanja ASNOM-a.jpg|мини|305x305пкс|[[Список на делегати на Првото заседание на АСНОМ|Делегати од првото заседание на АСНОМ]] во 1944 година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Прохор Пчински]], меѓу нив бил и Мино Миновски.]] Во јануари 1943 година Кузман Јосифовски патувал во [[Тетово]] заради партиски средби, после средбите успешно ги убедил полицајците дека само го посетувал градот и после патувал кон [[Дебар]] за да се сретне со Мино Миновски, кога стасал сакал да провери дали примитивната партизанска печатница на Миновски работеле, Мино му потврди дека работеле и му покажал тиража на комунистичкото манифесто како примерок.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.znaci.org/00003/964.pdf|title=Кузман Јосифовски Питу, путевима Питу Гулија|last=Мадиќ|first=Милорад|publisher=Библиотека Легенде|year=1974|location=[[Горен Милановац]]|pages=57}}</ref> Помеѓу 1934 година и првата половина на 1944 година Мино Минов добил задачата за градење скривница во тајната база на Јосифовски во населбата [[Козле]] но Јосифовски умре од страна на фашистичките бугарски војници пред да било завршено.<ref>''[https://dokumen.pub/da-ne-se-zaboravi-spomenici-i-spomen-belezi-od-nov-vo-skopje.html Да не се заборави, споменици и спомен од НОВ во Скопје]'' (1982)</ref> Во 5 март 1944 година бил пратен заедно со [[Јанко Бојков]] од страна на [[Љупчо Арсов]] кон главната база на [[Методи Антов]] за средба со [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB/XS9GAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22+%221941%22&pg=PA113&printsec=frontcover|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=[[Михајло Апостолски|Апостолски Михајло]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1979|pages=113}}</ref> Во јуни 1944 година пред првото заседание на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|АСНОМ]] било преместено седиштето на командата од [[Рамно|селото Рамно]] до [[Жегљане|селото Жегљане]] за да можеле повеќе ефикасно да комуницираат покрај [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Прохор Пчински]]. За заменик команда на местото бил промовиран Мино Миновски.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Архивски фондови и збирки во државниот архив на Република Македонија - Одделение Куманово|pages=69}}</ref> Во 2 август 1944 година Миновски учествувал во [[Список на делегати на Првото заседание на АСНОМ|првото заседание на АСНОМ]], во тогашните документи бил обележан како работник од [[Маврово]].<ref>''[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/62/Proglas_do_makedonskiot_narod.pdf Удрени се темелите на Македонска Федеративна Држава во нова и федеративна Југославија]'' (1944) од [[Президиум на АСНОМ|Презедиумот на АСНОМ]], страна 2</ref> Во декември 1944 година ја добил привлегијата да учествува во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|второто заседание на АСНОМ]] како член во Презедиумот.<ref>''[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Spisok_na_chlenovi_na_prezidium_na_Vtoro_vonredno_zasedanie_na_ASNOM.pdf Список на членовите од Презедиумот на АСНОМ избран во II-то заседание на АСНОМ на 30 декември 1944 година]'' (1944)</ref> === После војната === После војната Миновски работел за кратко време во најголемата велешка маслодајна фабрика од 1953 година до околу 1960 година, кога станал главен на скопската фабрика за бетонско производство „Карпош“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Slu%C5%BEben_Vesnik/WS99EXR265kC?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%22&dq=%22%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%22&printsec=frontcover|title=Služben Vesnik|last=[[СР Македонија]]|publisher=[[Президиум на АСНОМ]]|year=1960|pages=535}}</ref><ref>''[https://www.slvesnik.com.mk/Issues/BE1037B5418746CF9367E022EEA1A43E.pdf Службен весник на Народна Република Македонија, 31 декември 1953 година]''.</ref> Во 1969 година заедно со [[Митре Инадевски]], [[Абдуш Хусеин]], [[Милош Константинов]], [[Кузман Георгиевски]] и [[Боро Кралевски]] биле автори на книгата „Беа, останаа, загинаа“ којшто е [[Енциклопедија|енциклопедиска]] книга составена од имињата и биографии на сите загинати учесници во [[НОБ]] и [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВМ]] од [[Скопје]] и [[Скопска околија|скопската околија]].<ref>''[https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2021/12/IST-1971.2.26-M.M.-Bea-zaginaa-ostanaa-spomen-kniga-na-zaginatite-borci-od-NOV-i-zrtvite-na-fashizmot-Skopje-1969.pdf Беа, загинаа остана, спомен книга за загинатите борци од НОВ и жртвите на фашизмот]'' (1969) од [[Здружение на историчари во Република Македонија|Здружение на историчари од Македонија]]</ref><ref>''[https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1974.2.24-Konstantinov-M.-Zbirka-od-izvonredna-vrednost.pdf Збирка од извонредна вредност]'' (1969) од М. Константинов, стр 475</ref> Во 1987 година учествувал во Рациновите средби во [[Велес]], после тоа не е познато како му продолжил животот или кога починал, освен дека починал во Скопје. == Учество во смртта на Кочо Рацин == {{Видете исто така|Убиството на Кочо Рацин}} [[Податотека:Racin - spomen ploca na mestoto na smrtta.jpg|мини|314x314пкс|Спомен плоча на местото каде што бил стрелан [[Кочо Рацин]] од страна на Мино Миновски.]] Мино Миновски го запознал Кочо Рацин во 1931 година кога уште се образувал во гимназиското средно школо во Скопје.<ref name=":2" /> Миновски и Рацин не биле во редовен контакт но сепак според Миновски тој бил восхитен кон делата на Рацин кон социјализмот и македонскиот јазик, како стихозбирката [[Бели мугри|Бели Мугри]]. Во мај 1943 година Кочо Рацин се приклучува во [[Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“|партизанскиот одред „Кораб“]] заедно со Миновски во нивната база кај [[Лопушник]]. Според Миновски, Кочо Рацин бил многу среќен, имал ранец со оружја внатре и еден ситен пиштол. Кога стасал ја бакнал земјата.<ref>{{Наведени вести|url=https://racin.mk/vesti/nezamislivata-grda-nechovechka-hajka-protiv-raczin-partiskata-karakteristika-glasela-neprijatelski-raspolozhen-individualist/|title=Нечовечка хајка против Рацин во партизаните: Атмосферата што го убила непријателски расположениот индивидуалист|last=Колендиќ|first=Антун|date=30 март 2023|work=Рацин.мк}}</ref> Во 13 јуни 1943 година, откако Кочо Рацин бил пратен во главиот штаб за да собере материјали и храна, Миновски чувал стража заедно со неговиот другар Митро Инадевски, заедно зборувале за долго време но Инадевски после тоа му спомнал како видел некој војник со пушка како патувал кон нивната база, Миновски после тоа се спремал да го застрелил, имал само еден куршум во пушката и заради тоа се грижел дали ќе бил успешен, за секој случај му викал стоп кон тој што патувал кон нивната база, кога не добил одговор си ја наместил пушката и го пукнал Кочо Рацин.<ref>''[https://www.marxists.org/makedonski/racin/za-racin/mino-minov.htm Извадок од „Живот и време. Автобиографија“]'' (1973) од Мино Миновски помеѓу страна 335 и 337</ref> Откако го пукна се собрале Митре Инадевски, [[Пеце Чинго]], [[Кирил Георгиевски|Киро Георгиевски]] и цела ноќ седеле покрај Кочо Рацин. После стрелањето пристигнале и [[Крсте Црвенковски]] и [[Страхил Гигов]]. Следниот ден во 14 јуни одлучиле да го закопаат Кочо Рацин во планината и да го памтеле местото заради тоа што после војната да го вратат во неговиот роден град.<ref>{{Наведени вести|url=https://a1on.mk/macedonia/svedoshtvo-na-mino-minovski-chovekot-sht/|title=Сведоштво на Мино Миновски, човекот што пукаше во Рацин|last=А1он|date=13 јуни 2013|work=А1онлајн}}</ref> Пред тоа во ноќта кога Кочо Рацин уште бил свесен си ги прашал неговите соработници ''„Што е ова другари? Вистина ли е или сонувам?“'' после тоа неговите другари го осигорувале дека би преживеал но Кочо Рацин немал надеж заради тоа рекол ''„Другари. имам стара мајка во [[Велес]], кажете ѝ оти загинав за [[Македонија]]“'' и брзо умрел после тоа.<ref>''[https://www.marxists.org/makedonski/racin/za-racin/josif-kjaevski01.htm#02 Последните денови со Кочо Рацин]'' (1980) од Јосиф Ќаевски - Перо</ref> Смртта на Кочо Рацин уште не е заклучено дали било злоунамерен обид на убиство од страна на Миновски или несреќа со недоразбирањето. Во еден од Рациновите средби којшто учествувал помалиот брат на Кочо Рацин, [[Димко Солев]] кога го прашал Страхил Гигов како умрел Кочо Рацин и зошто умрел, Гигов сомнително одлучил да остане тиков без одговор.'''<ref name=":12">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/24119-2017-12-24-17-43-23/|title=Аманетот на грнчарот Димко Солев: „Јас не дознав но, вие деца мои да дознаете како загина брат ми Кочо?“|last=Андреевски|first=Стоилко|date=24 декември 2017|work=Дума.мк}}</ref>''' == Наводи == {{reflist|2}} [[Категорија:Луѓе од Битуше]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Мијаци]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Делегати на Првото заседание на АСНОМ]] [[Категорија:Родени во 1905 година]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Дејци на КПЈ]] [[Категорија:Дејци на КПМ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] [[Категорија:Делегати на Второто заседание на АСНОМ]] 2yvdyqavkyywy4czw71brvxvm38qtr3 0 1360298 5605543 5563315 2026-08-05T23:02:52Z Aprilija50.A.D 119801 /* Синглови */ 5605543 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Дац и Александар | image = | image_size = | origin = [[Скопје]], {{МКД}} | years_active = [[2019]] - сè уште | genre = [[Фолк музика|Поп-фолк музика]] | current_members = [[Драган Спасов-Дац]]<br>[[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]] | label = [[Авалон продукција]] }} '''Дац и Александар''' е [[македонско]] поп-фолк дуо формирано во [[2019]] година, од [[Драган Спасов]] и [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]]. == Синглови == * Цреши Охридски (2019) * Уште ми фалиш (2019) * Љуби ме (2019) * Ангелина (2019) * Хипноза на една љубов (2020) * Љуби ме и главата горе (2020) * Корона чао (2020) * Слика (2020) * Целувката ма Ана (2020) * Ѓавол да те земе (2020) * Бабино девојче со [[Нино Величковски]] (2021) * Вакцина (2021) * Под кулите на Струмица со [[Перо Христов]] (2021) * Песна за лџите со Трајче Манев (2021) * Душа бакшиш (2021) * Три години болен лежам со [[Анастас Тановски]] (2021) * Лична Валандовчанка со [[Ѓоко Јовиќ]] (2021) * Едно срце со [[Росана Тодоровска]] (2022) * Јесен у мом сокаку со [[Ѓокица Лукаревски]] (2023) * Од љубов не се бега со [[Анастас Тановски]] (2023) * Срце на робија (2023) * Воли ме сакај ме (2023) * Заиграј со мене со [[Виолета Томовска]] (2024) * 4 страни (2025) * Серенада за Прилеп со [[Блага Петреска]] (2026) * Засекогаш млади со Маријана и [[Росана Тодоровска|Росана Сариќ Тодоровска] == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/@dacaleksandar2806 Официјален јутјуб канал] * [https://www.facebook.com/dac.aleksandar Дац и Александар] - Фан страница [[Категорија:Македонски поп-групи]] [[Категорија:Македонски музичари]] qh8ypvs8qrp0fombidit9qz4bp7t3uc 5605544 5605543 2026-08-05T23:03:03Z Aprilija50.A.D 119801 /* Синглови */ 5605544 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Дац и Александар | image = | image_size = | origin = [[Скопје]], {{МКД}} | years_active = [[2019]] - сè уште | genre = [[Фолк музика|Поп-фолк музика]] | current_members = [[Драган Спасов-Дац]]<br>[[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]] | label = [[Авалон продукција]] }} '''Дац и Александар''' е [[македонско]] поп-фолк дуо формирано во [[2019]] година, од [[Драган Спасов]] и [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]]. == Синглови == * Цреши Охридски (2019) * Уште ми фалиш (2019) * Љуби ме (2019) * Ангелина (2019) * Хипноза на една љубов (2020) * Љуби ме и главата горе (2020) * Корона чао (2020) * Слика (2020) * Целувката ма Ана (2020) * Ѓавол да те земе (2020) * Бабино девојче со [[Нино Величковски]] (2021) * Вакцина (2021) * Под кулите на Струмица со [[Перо Христов]] (2021) * Песна за лџите со Трајче Манев (2021) * Душа бакшиш (2021) * Три години болен лежам со [[Анастас Тановски]] (2021) * Лична Валандовчанка со [[Ѓоко Јовиќ]] (2021) * Едно срце со [[Росана Тодоровска]] (2022) * Јесен у мом сокаку со [[Ѓокица Лукаревски]] (2023) * Од љубов не се бега со [[Анастас Тановски]] (2023) * Срце на робија (2023) * Воли ме сакај ме (2023) * Заиграј со мене со [[Виолета Томовска]] (2024) * 4 страни (2025) * Серенада за Прилеп со [[Блага Петреска]] (2026) * Засекогаш млади со Маријана и [[Росана Тодоровска|Росана Сариќ Тодоровска]] == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/@dacaleksandar2806 Официјален јутјуб канал] * [https://www.facebook.com/dac.aleksandar Дац и Александар] - Фан страница [[Категорија:Македонски поп-групи]] [[Категорија:Македонски музичари]] pxrqoxslx5gx6idv4xeeiu1f06yxyty 14 1362780 5605623 5323481 2026-08-06T11:12:46Z Buli 2648 5605623 wikitext text/x-wiki {{Главна статија|Солунска машка гимназија}} [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 1ztgfu2jo0izzpvpsqcx9dtuwr4c0nh 0 1368290 5605425 5351665 2026-08-05T13:15:51Z Gurther 105215 5605425 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Господинот | genre = [[драма]] | image = Господинот серија.jpg | image_size = 280px | director = Дениз Јорулмазер | writer = Асла Зенгин<br>Бану Зенгин Так | producer = Фарук Тургут | starring = Џан Јаман<br>Озге Ѓулер | language = [[турски]]<br>+ [[македонски]] <small>(синхронизација)</small> | country = {{знамеикона|Турција}} [[Турција]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 14 | network = FOX TV ([[Турција]])<br>[[Сител]] ([[Македонија]]) | released = [[26 јуни]] [[2020]] — [[2 октомври]] [[2020]] | location = [[Истанбул]] }} '''Господинот''' ({{Langx|tr|Bay Yanlış}}) — турска [[телевизиска серија]] од 2020 година. Серијата има 1 сезона, вкупно 14 епизоди. Главните улоги ги играат Џан Јаман и Озге Гулер. Серијата во [[Македонија]] се прикажувала на телевизија „[[Сител]]“. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Џан Јаман]] | Озгур Атасој |- | Озге Ѓурел | Езги Инал |- | Ѓурген Оз | Левент Јазман |- | Фатма Топташ | Џансу Акман |- | Суат Сунгур | Унал Јилмаз |- | Лале Башар | Севим Атасој |- | Дениз Озерман | Фитнат Атасој |- | Џемре Ѓумели | Дениз Копаран |- | Серкај Тутунџу | Озан Динчер |- | Сарп Џан Короглу | Сердар Озтурк |- | Тајгун Сунгар | Сонер Сечкин |- | Фери Бајџу Ѓулер | Невин Јилмаз |- | Еџе Иртем | Изам Сезер |- | Анил Челик | Емре Ерен |- | Кимија Ѓокче Ајтач | Ирем Доган |- | Ада Арџа | Зејнеп Јазман |} == Надворешни врски == {{IMDb title|12453442}} [[Категорија:Турски телевизиски серии]] jjqe1fkavltbsyjt5i7ozxyfchsjddj 5605514 5605425 2026-08-05T17:25:21Z Andrew012p 85224 5605514 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Господинот | genre = [[драма]] | image = Господинот серија.jpg | image_size = 280px | director = Дениз Јорулмазер | writer = Асла Зенгин<br>Бану Зенгин Так | producer = Фарук Тургут | starring = Џан Јаман<br>Озге Ѓулер | language = [[турски]]<br>+ [[македонски]] <small>(синхронизација)</small> | country = {{знамеикона|Турција}} [[Турција]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 14 | network = FOX TV ([[Турција]])<br>[[Сител]] ([[Македонија]]) | released = [[26 јуни]] [[2020]] — [[2 октомври]] [[2020]] | location = [[Истанбул]] }} '''''Господинот''''' ({{Langx|tr|Bay Yanlış}}) — турска [[телевизиска серија]] од 2020 година. Серијата има 1 сезона, вкупно 14 епизоди. Главните улоги ги играат Џан Јаман и Озге Гулер. Серијата во [[Македонија]] се прикажувала на телевизија „[[Сител]]“. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Џан Јаман]] | Озгур Атасој |- | Озге Ѓурел | Езги Инал |- | Ѓурген Оз | Левент Јазман |- | Фатма Топташ | Џансу Акман |- | Суат Сунгур | Унал Јилмаз |- | Лале Башар | Севим Атасој |- | Дениз Озерман | Фитнат Атасој |- | Џемре Ѓумели | Дениз Копаран |- | Серкај Тутунџу | Озан Динчер |- | Сарп Џан Короглу | Сердар Озтурк |- | Тајгун Сунгар | Сонер Сечкин |- | Фери Бајџу Ѓулер | Невин Јилмаз |- | Еџе Иртем | Изам Сезер |- | Анил Челик | Емре Ерен |- | Кимија Ѓокче Ајтач | Ирем Доган |- | Ада Арџа | Зејнеп Јазман |} == Надворешни врски == {{IMDb title|12453442}} [[Категорија:Турски телевизиски серии]] luo2q8skoh4yaoazfdxrxrywsb0y01f 0 1375384 5605560 5535245 2026-08-06T00:10:29Z Buli 2648 5605560 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Кандиларов | image = Georgi Kandilarov 5 May 1883.jpg | alt = | caption = | death_place = [[Арбанаси]], [[Царство Бугарија]] | occupation = |birth name=Георги Стојанов Кандиларов |birth date=[[8 август]] [[1851]] |birth place=[[Котел (град)|Котел]], [[Отоманското Царство]] |death date=[[19 јуни]] [[1943]]}} '''Георги Стојанов Кандиларов''' ([[Котел]], [[8 август]] [[1851]] — [[Арбанаси]], [[19 јуни]] [[1943]]) — истакнат учител во [[Солунската машка гимназија]]. Деец на [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда во Македонија]].<ref>{{cite journal|last=Томовъ|first=Т. В|authorlink=|year=1943|title=Георги Кандиларовъ|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_15_issue_10.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|location=|publisher=Илинденска организация|volume=10|issue=150|pages=2|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> == Животопис == [[Податотека:First_Graduates_and_Teachers_of_the_Thessaloniki_Bulgarian_Hight_School_1886.jpg|лево|мини|Првата генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Г. Миндов, А. Кулев, Х. Димитров, К. Стателов, Ф. Сплитек, [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Георги Кандиларов|Г. Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански|К. Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев|И. Пенчев]], Г. Попов, [[Петар Драганов|П. Драганов]], А. Дојкин, Ј. Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев|Х. Нечев]], [[Јордан Читкушев|Ј. Читкушев]], [[Јордан Мирчев|Ј. Мирчев]], [[Иван Липошлиев|И. Липошлиев]], [[Димитар Изов|Д. Изов]], [[Бано Кушев|Б. Кушев]], [[Лазар Тодев|Л. Тодев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Георги Стрезов|Г. Стрезов]], [[Петар Мавродиев|П. Мавродиев]], [[Александар Кожухарски|А. Кожухарски]]|265x265пкс]] Георги Кандиларов е роден на [[8 август]] [[1851|1851 година]] во [[Котел]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Се образувал во неговиот роден град меѓу [[1869]]-[[1873|1873 година]]. Во [[1880|1880 година]] стекнал семинар во [[Одеса]], [[Русија]]. Истата година учествувал во основањето на [[Солунската машка гимназија]], значаен огранок на [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда во Македонија]].<ref name=":0">„Пламъкът на солунския светилник“ юбилеен сборник, Народна просвета, София, 1970, стр. 293.</ref> Се приклучил во [[Бугарската егзархија]]. Во [[1884|1884 година]] стекнал више образование во Киевската духовна академија. Меѓу [[1883]]-[[1887|1887 година]] бил директор на Солунската машка гимназија.<ref name=":0" /> Меѓу 1884-[[1885|1885 година]] бил директор на Солунската женска гимназија. Меѓу 1887-[[1889|1889 година]] дејствувал во [[Воден]].<ref>{{cite book|url=|title=Епоха, земя и хора. Съставителство, коментар и бележки: Елисавета Миладинова|last=Миладинова-Алексиева|first=Царевна|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1985|isbn=|location=София|pages=362 (коментар и бележки)|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=}}</ref> Учествувал во [[Борба за Македонија|борбата за Македонија]] како претставник на егзархијата и бугарската пропаганда. Околу [[1888|1888 година]] отоманската власт го уапсиле но следната година бил амнестиран. Меѓу 1889-[[1890|1890 година]] бил директор на егзархиското училиште во [[Битола]], во [[1891|1891 година]] во [[Сер]] и [[Скопје]].<ref>{{cite journal|last=Попстоилов|first=Антон|authorlink=|year=1910|title=По възраждането на българите в град Сяр|url=https://www.strumski.com/books/popstoilov_po_vuzrazhdaneto_na_bulgarite_v_grad_ser.pdf|format=|journal=„Архив на министерството на народното просвещение“|location=София|publisher=|volume=ІI|issue=2, юни|pages=32|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=}}</ref> Во [[Македонија (регион)|Македонија]] Кандиларов помогнал со отворањето на 35 егзархиски училишта. Поради тоа бил уапсан и подоцна се вратил во неговиот мајчин град. Учителствувал во [[Љасковец]] меѓу [[1892]]-[[1895|1895 година]]. Во [[1896|1896 година]] отворил духовна академија во [[Истанбул]]. Меѓу [[1897]]-[[1899|1899 година]] бил нејзин [[ректор]]. Меѓу [[1900]]-[[1906|1906 година]] бил директор на женска гимназија во [[Русе]]. Учитествувал во софиската духовна семинарија меѓу [[1916]]-[[1918|1918 година]]. Меѓу [[1920]]-[[1925|1925 година]] учителствувал во [[Пловдив]]. Кандиларов бил женет со [[Ана Кандиларова]] (момиско: ''Трпчева''). Починал на [[19 јуни]] [[1943|1943 година]] во [[Арбанаси]].<ref>Енциклопедия „България“, том 3, Издателство на БАН, София, 1983</ref><ref>Алманах на българските национални движения след 1878, Академично издателство „Марин Дринов“, София 2005, с. 449.</ref> == Родословие == {{Чалакови}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Родени во 1851 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Луѓе од Котел]] [[Категорија:Учители на Бугарската егзархија]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Починати во Арбанаси]] 4t2ms526uosbxcwwmy0gfb3rj59p4rl 0 1376828 5605592 5603372 2026-08-06T08:46:47Z Carshalton 30527 5605592 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лоис Опенда | image = [[File:Loïs Openda USMNT v Belgium Mar 28 2026-19 (cropped).jpg|220px|]] | caption = | fullname = Икома-Лоис Опенда<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Belgium (BEL) |publisher=FIFA |page=3 |date=18 December 2022 |access-date=31 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2000|2|16}} | birth_place = [[Лиеж]], [[Белгија]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | height = {{height|m=1.75}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |title=Loïs Openda |publisher=RB Leipzig |access-date=31 August 2024 |archive-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831202738/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |url-status=dead }}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Патро Оте | youthyears2 = 2011-2013 | youthclubs2 = {{Fb team RFC Liege}} | youthyears3 = 2013-2015 | youthclubs3 = {{Fb team Standard Liege}} | youthyears4 = 2015-2018 | youthclubs4 = {{Fb team Club Brugge}} | years1 = 2018-2022 | caps1 = 35 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Club Brugge}} | years2 = 2020-2022 | caps2 = 66 | goals2 = 28 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 38 | goals3 = 21 | clubs3 = {{Fb team Lens}} | years4 = 2023-2025 | caps4 = 69 | goals4 = 33 | clubs4 = {{Fb team RB Leipzig}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 1 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2015 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 15 години|Белгија 15]] | nationalyears2 = 2015 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 16 година|Белгија 16]] | nationalyears3 = 2016-2017 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 17 години|Белгија 17]] | nationalyears4 = 2017 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 18 години|Белгија 18]] | nationalyears5 = 2018-2019 | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 7 | nationalteam5 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 19 години|Белгија 19]] | nationalyears6 = 2019-2023 | nationalcaps6 = 18 | nationalgoals6 = 13 | nationalteam6 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|Белгија 21]] | nationalyears7 = 2022- | nationalcaps7 = 33 | nationalgoals7 = 3 | nationalteam7 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} '''Икома-Лоис Опенда''' (роден на [[16 февруари]] [[2000]] во [[Лиеж]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Лиеж]], [[Белгија]], од татко [[ДР Конго|конгоанец]] и мајка [[Мароко|мароканка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilveggente.it/2019/06/13/lois-openda/|title=Chi è Loïs Openda, giovane centravanti belga|author=Redazione|website=Il Veggente|date=2019-06-13|language=it-IT|access-date=2024-10-03}}</ref> ==Технички карактеристики== Физички силен [[Напад (фудбал)|напаѓач]], иако не е особено висок, кој претпочита да се движи низ целиот напаѓачки фронт;<ref name=":1" /> тој има одлична брзина и добра индивидуална техника.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2000/lois-openda-talento-belga-classe-2000/|title=Loïs Openda: talento belga classe 2000|date=21 септември 2018}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Клуб Бриж=== [[Податотека:FC Salzburg vs. Club Brügge (Euroleague Sechzehntelfinale) 27.jpg|thumb|left|Опенда (десно) со [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] против [[Ред Бул Салцбург|Салцбург]] во [[УЕФА Лига Европа]] во 2019]] Опенда играл како младинец за Патро Оте и [[РФК Лиеж]], пред да се приклучи на младинската академија на [[ФК Стандард Лиеж|Стандард]].<ref name="gelderlander1">{{cite web |last1=Droog |first1=Julian |title=Loïs Openda van Vitesse is 'een geschenk van God' |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/lois-openda-van-vitesse-is-een-geschenk-van-god~a45d4dfd/ |publisher=de Gelderlander |accessdate=29 August 2020 |date=7 August 2020}}</ref> Во 2015 година, Опенда се преселил во академијата на [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]], клубот со кој го имал своето деби како професионалец на 10 август 2018 година, за време на натпреварот од [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]] против [[ФК Кортрејк|Кортрејк]] во кој го заменил [[Јеле Восен]] по 80 минути игра.<ref>{{Cite web|url=https://footballbiography.com/lois-openda-untold-story-liege-football-stardom/|title=The Diverse Background of Lois Openda: Liège's Football Son|author=Hale Hendrix|website=Football Biography|data=2024-06-01|language=en-US|access-date=2024-07-01}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 18 септември 2018 година, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи повторно како замена за Восен во поразот со 1-0 на домашен терен од {{Fb team (N) Borussia Dortmund}}. Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 февруари 2019, во натпреварот од првенството против {{Fb team (N) Gent}}, кој завршил без победник 1-1. ===Заемот во Витесе=== На 21 јули 2020 година, Опенда се приклучил на [[Холандија|холандскиот]] клуб [[ФК Витесе|Витесе]] во [[Ередивиси]], на позајмица до крајот на сезоната.<ref name="gelderlander1" /><ref>{{cite web |title=Loïs Openda nieuwe aanvaller Vitesse (video) |url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8577/lois-openda-nieuwe-aanvaller-vitesse-video |publisher=[[SBV Vitesse]] |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Loïs Openda mag jaartje rijpen bij Vitesse: "Wil veel goals maken" |url=https://sporza.be/nl/2020/07/21/lois-openda-mag-jaartje-rijpen-bij-vitesse-wil-veel-goals-maken~1595360288176/ |website=sporza.be |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref> Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 октомври, во победата од 3–0 над [[Хераклес Алмело]].<ref>{{cite web |title=Vitesse ruim langs Heracles, Openda voor het eerst trefzeker |url=https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |website=eredivisie.nl |publisher=[[Eredivisie]] |accessdate=6 October 2020 |language=Dutch |date=3 October 2020 |archive-date=2020-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012150526/https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |url-status=dead }}</ref> За време на својот престој во Витесе, тој му помогнал на клубот да стигне до финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]], каде загубиле со 2–1 од [[ФК Ајакс|Ајакс]], пришто Опенда го постигнал единствениот гол за тимот од [[Арнхем]].<ref>{{cite news |last1=Lammers |first1=Lex |title=Droom Vitesse spat uiteen in een akelig lege Kuip |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/droom-vitesse-spat-uiteen-in-een-akelig-lege-kuip~ad0f08b9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |work=de Gelderlander |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref><ref>{{cite news |title=Ajax breidt trofeeënkast uit met 20e KNVB-beker, ondanks goal van Openda |url=https://sporza.be/nl/2021/04/18/ajax-breidt-trofeeenkast-uit-met-20e-knvb-beker-ondanks-goal-van-openda~1618771414409/ |work=sporza.be |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref> По позитивната прва сезона, која ја затворил со 38 настапи и 13 гола комбинирано меѓу првенството и купот на Холандија, во јуни 2021 година, позајмицата на Опенда во клубот била продолжена за уште една сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.nu.nl/voetbal/6141262/vitesse-huurt-aanvaller-openda-nog-een-seizoen-van-club-brugge|title=Vitesse huurt aanvaller Openda nog een seizoen van Club Brugge|website=nu.nl|date=23 June 2021|access-date=19 July 2021|language=nl}}</ref> Во втората сезона, Опенда се претставил уште подобро: со 18 постигнати гола,<ref>{{cite web|url=https://flatbackfive.wordpress.com/2023/06/20/scouting-report-lois-openda/|title=Scout Report: Lois Openda|publisher=Flat Back Five|language=en|date=20 јуни 2023|access-date=7 септември 2025}}</ref> тој бил втор најдобар стрелец во првенството зад [[Себастjeн Але]], помагајќи му на Витесе да го освои шесттото место на крајот на сезоната во [[Ередивиси 2021-2022|Ередивиси]]. Тој, исто така, постигнувал голови во меѓународното натпреварување, [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференциите]], каде Витесе бил елиминиран во осминафиналето од [[ФК Рома|Рома]]. ===Ланс=== [[Податотека:Lens - Reims (12-05-2023) 32 (cropped).jpg|thumb|200px|right|Опенда со [[ФК Ланс|Ланс]] во мај 2023]] На 6 јули 2022 година, Опенда потпишал петгодишен договор со [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Ланс|Ланс]].<ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=LOÏS OPENDA, UN ÉCLAIR VENU DE BELGIQUE |url=https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209192851/https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-date=9 December 2023 |access-date=6 July 2022 |website=rclens.fr |publisher=[[RC Lens]] |language=fr}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 7 август 2022, играјќи како стартер во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Brest}} во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]. Својот прв гол во дресот на Ланс го постигнал на 20 август, во победата со 4-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Monaco}}. На 28 октомври, тој постигнал хет-трик за Ланс во победата од 3–0 над [[ФК Тулуза|Тулуза]].<ref>{{cite web |url=https://www.ligue1.com/Articles/Match-Reports/2022/10/28/lens-toulouse-report-fofana-openda-frankowski-haise |title=Openda hits hat-trick as Lens march on |work=Ligue 1 |date=28 October 2022 }}</ref> По осум натпревари во низа без да постигне гол, на 12 март 2023 година, Опенда го постигнал [[Список на рекорди и статистика во Лига 1 (Франција)|најбрзиот хет-трик]] во Лига 1 во рок од само четири минути и 30 секунди (од 31-вата до 35-тата минута), при победата од 4–0 на гости над [[ФК Клермон|Клермон]], соборувајќи го претходниот рекорд на [[Мат Мусилу]].<ref>{{cite web |last=le Coz |first=Yohann |url=https://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2022-2023/ligue-1-lois-openda-inscrit-le-triple-le-plus-rapide-de-l-histoire-du-championnat_sto9506158/story.shtml |title=LIGUE 1 - Loïs Openda (RC Lens) inscrit le triplé le plus rapide de l'histoire du championnat face à Clermont |work=Eurosport |language=fr |date=12 March 2023 }}</ref> ===РБ Лајпциг=== [[Податотека:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2703 (Loïs Openda).jpg|thumb|200px|left|Опенда играјќи во дресот на [[РБ Лајпциг]]]] Во јули 2023 година, тој бил купен од [[РБ Лајпциг|Ред Бул Лајпциг]] за 42 милиони евра, станувајќи најскапо платениот играч во историјата на германскиот клуб.<ref>{{Cite web |date=2023-07-14 |title=Done deal! RB Leipzig sign Loïs Openda |url=https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714205218/https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-date=2023-07-14 |access-date= |publisher=[[RB Leipzig]]}}</ref> На 19 август, тој го постигнал својот прв гол на своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] во поразот од 3–2 од [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web |date=19 August 2023 |title=Bayer Leverkusen düpiert RB Leipzig im Duell der Mitfavoriten |url=https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004202100/https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-date=4 October 2023 |publisher=Ran |language=de}}</ref> На 4 октомври, тој го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот од 1–3 на домашен терен од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]].<ref>{{cite web |last=Begley |first=Emlyn |url=https://www.bbc.com/sport/football/66999156 |title=Leipzig 1-3 Manchester City: Substitutes Julian Alvarez and Jeremy Doku help City clinch late win |publisher=BBC Sport |date=4 October 2023 }}</ref> На 28 ноември, Опенда постигнал два гола и на [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] против Манчестер Сити, иако неговиот тим повторно загубил со 3–2.<ref>{{Cite web |date=28 November 2023 |title=RB Leipzig beaten by Manchester City despite Loïs Openda double |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212202140/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-date=12 December 2023 |access-date=2023-11-28 |website=Bundesliga |language=en}}</ref> Својата прва сезона во [[Прва Бундеслига 2023-2024|Бундеслигата]], Опенда ја завршил како најдобар стрелец на Лајпциг со 24 постигнати гола, единствено [[Хари Кејн]] и [[Серу Гираси]] постигнале повеќе од него.<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Abhinav |url=https://www.goal.com/en/lists/bundesliga-top-scorers-2023-24/blt5cb7bb94f705632b#cs81f35c878297d8df |title=Bundesliga top scorers 2023-24: Harry Kane, Serhou Guirassy & players with the most goals in Germany this season |publisher=Goal.com |date=19 May 2024 }}</ref> Следната сезона, поради кризата во резултатите на клубот во првенството, перформансите на Опенда, исто така опаднале, и тој ја завршил сезоната со 9 гола. Сепак, на 31 август 2024 година, Опенда постигнал два гола против Баер Леверкузен во победата од 3–2 на гостински терен, со што ја прекинал нивната серија без пораз во Бундеслигата која траела 15 месеци.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/aug/31/leverkusen-leipzig-bundesliga-match-report |title=Loïs Openda strikes twice as RB Leipzig end Leverkusen’s unbeaten league run |publisher=The Guardian |date=31 August 2024 }}</ref> === Јувентус и Олимпик Лион=== На 1 септември 2025, тој направил трансфер во {{Fb team (N) Juventus}}, преку позајмица со обврска за откуп во вредност од 40 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://rbleipzig.com/de/news/lois-openda-transfer-leihe-rb-leipzig-juventus-turin |title=Loïs Openda wechselt auf leihbasis zu Juventus Turin|data=1º settembre 2025|language=de|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/vexieqbtenfpbn98enna.pdf|title=Accordo con il RB Leipzig per l'acquisizione del calciatore Openda|date=1 септември 2025|accesso=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, тој го имал своето деби во [[Серија А]] во победничкото [[Дерби на Италија]] против Интер (4-3), влегувајќи како замена за [[Тен Копмејнерс]] во второто полувреме.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/esordio-con-la-juventus-e-in-serie-a-per-l-ultimo-arrivato-di-casa-bianconera-openda-2145541|title=Esordio con la Juventus e in Serie A per l'ultimo arrivato di casa bianconera Openda|access-date=2025-09-14}}</ref> На 25 ноември 2025 година, тој го започнал натпреварот против [[ФК Боде/Глимт|Боде/Глимт]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|Лигата на шампионите]] и го постигнал својот прв гол за Јувентус, за привремен резултат 1-1 во натпреварот кој подоцна ''„бјанконерите“'' го добиле со 2-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> На 20 декември, го постигнал својот прв гол во Серија А, во победата од 2-1 против [[ФК Рома|Рома]], во која неговиот гол им донел водство на ''„бјанконерите“'' од 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> Сезоната ја завршил далеку под очекувањата, постигнувајќи само два гола во 34 настапи во сите натпреварувања.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2026/06/04-149025566/numeri_horror_oltre_40_milioni_spesi_e_ora_la_cessione_openda_flop_juve_interessi_e_scenari|title=Numeri horror, (oltre) 40 milioni spesi e ora la cessione: Openda flop Juve. Interessi e scenari|website=www.tuttosport.com|data=2026-06-04|access-date=2026-07-28}}</ref> На 28 јули 2026, Опенда му се приклучил на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] на позајмица до крајот на сезоната, платена 3.5 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/lois-openda-prete-jusqu-a-la-fin-de-saison-a-l-olympique-lyonnais |title=Loïs Openda prêté jusqu’à la fin de saison à l’Olympique Lyonnais |publisher=Olympique Lyonnais |language=fr |date=28 July 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Опенда минал низ сите белгиски младински репрезентации. На 6 септември 2019 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|белгиската репрезентација под 21 година]], играјќи како стартер во поразот со 1-0 од [[Фудбалска репрезентација на Велс под 21 година|Велс]] во натпревар важечки за [[Квалификации за Европското првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]]. На 15 октомври, тој го постигнал и својот прв гол за репрезентација, во победата од 4-1 на домашен терен против [[Фудбалска репрезентација на Молдавија под 21 година|Молдавија]] во веќе споменатите квалификации. Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство за играчи под 21 година 2023]], Опенда постигнал гол во секој од шестте натпревари во кој настапил - вклучително и два гола во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција]] - придонесувајќи значително за пласманот на репрезентацијата на првенството. Тој бил повикан и настапил и на завршниот турнир одржан во [[Грузија]] и [[Романија]], каде Белгија го завршила својот пат после групната фаза. [[Податотека:2022 FIFA World Cup Match 12, Belgium v Canada - 06.jpg|thumb|left|Опенда (лево) играјќи за {{NazNB|FUrep|BEL}} против {{NazNB|FUrep|CAN}} на [[Светско првенство во фудбал 2022|СП 2022]]]] На 8 јуни 2022 година, Опенда дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Белгија|сениорската репрезентација на Белгија]] во победата од 6-1 против {{NazNB|FUrep|POL}} во [[УЕФА Лига на нации|Друштвото на народите]], постигнувајќи и еден гол на тој натпревар.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/belgium-vs-poland/report/461642|title=Belgium 6-1 Poland: Robert Lewandowski strike in vain as Red Devils run riot in Brussels|language=en|access-date=2022-06-09}}</ref> Кон крајот на истата година, бил повикан од селекторот [[Роберто Мартинес]] во составот на ''„Црвените ѓаволи“'' за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]].<ref>{{cite web |date=10 November 2022 |title=Roberto Martinez selects 26 Devils for the World Cup |url=https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623000426/https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-date=23 June 2023 |access-date=10 November 2022 |publisher=[[Royal Belgian Football Association]]}}</ref> Својот единствен настап на турнирот го имал во првиот натпревар во групата, победата со 1-0 над {{NazNB|FUrep|CAN}}, влегувајќи како замена на местото на стрелецот на единствениот гол [[Миши Батшуаји]]. Сепак, Белгија не успеала да ја мине групната фаза. Две години подоцна, Опенда бил повикан во репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]] од новиот селектор [[Доменико Тедеско]]. Таму одиграл три натпревари, вклучително и осминафиналето (како стартер), во кое Белгија загубила со 1-0 од {{NazNB|FUrep|FRA}} со што го завршила своето учество. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BEL}} {{Cronopar|8-6-2022|Брисел|BEL|6|1|POL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Кардиф|WAL|1|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|90+3}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Варшава|POL|0|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|22-9-2022|Брисел|BEL|2|1|WAL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|18-11-2022|Кувајт|BEL|1|2|EGY|1|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Кувајт (град)}} {{Cronopar|23-11-2022|Ал Рајан|BEL|1|0|CAN|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|79}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф#Белгија - Канада|дет.]]}} {{Cronopar|24-3-2023|Солна|SWE|0|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|90}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Келн|GER|2|3|BEL|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|17-6-2023|Брисел|BEL|1|1|AUT|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Мардакан|AZE|0|1|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Брисел|BEL|5|0|EST|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Виена|AUT|2|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2023|Левен|BEL|1|0|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|19-11-2023|Брисел|BEL|5|0|AZE|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Даблин|IRL|0|0|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2024|Лондон|ENG|2|2|BEL|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|5-6-2024|Брисел|BEL|2|0|MNE|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-2024|Франкфурт на Мајна|BEL|0|1|SVK|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|84}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Словачка|дет.]]}} {{Cronopar|26-6-2024|Штутгарт|UKR|0|0|BEL|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|90}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Романија|дет.]]}} {{Cronopar|1-7-2024|Диселдорф|FRA|1|0|BEL|-|Евро|2024|Осминафинале|13={{suboff|63}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Франција - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|6-9-2024|Дебрецин|BEL|3|1|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Лион|FRA|2|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|7}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Рим|ITA|2|2|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|87}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Брисел|BEL|1|2|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-11-2024|Брисел|BEL|0|1|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2024|Будимпешта|ISR|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|73}}}} {{Cronopar|6-6-2025|Скопје|MKD|1|1|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Македонија - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|4-9-2025|Вадуц|LIE|0|6|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|61}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Лихтенштајн - Белгија|дет.]]}} {{Cronofin|28|3}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 1 септември 2025.'' {| style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" class="wikitable" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2018-2019 | rowspan="2" |{{flagsport|BEL}} [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] |[[Белгиска Про лига 2018-2019|ПЛ]] | 20 | 4 | [[Фудбалски куп на Белгија 2018-2019|КБ]] | 1 | 0 | [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] | 5+2 | 0 | [[Суперкуп на Белгија 2018|СБ]] | 0 | 0 |28 | 4 |- |2019-2020 |[[Белгиска Про лига 2019-2020|ПЛ]] |15 |0 |[[Фудбалски куп на Белгија 2019-2020|КБ]] |3 |0 |[[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] |7<ref>3 настапи во квалификациските кола</ref> |1<ref name=":0">1 гол во квалификациските кола</ref> | - | - | - |25 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно Клуб Бриж !35 !4 ! !4 !0 ! !14 !1 ! !0 !0 !53 !5 |- |[[ФК Витесе сезона 2020-2021|2020-2021]] | rowspan="2" |{{flagsport|NED}} [[ФК Витесе|Витесе]] |[[Ередивиси 2020-2021|Е]] |33 |10 |[[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] |5 |3 | - | - | - | - | - | - |38 |13 |- |2021-2022 |[[Ередивиси 2021-2022|Е]] |33+4 |18+1 | [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]] | 2 | 1 |[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] |11 |4 | - | - | - |50 |24 |- ! colspan="3" |Вкупно Витесе !70 !29 ! !7 !4 ! !11 !4 ! !- !- !88 !37 |- || [[ФК Ланс сезона 2022-2023|2022-2023]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Lens}} || [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Л1]] || 38 || 21 || [[Фудбалски куп на Франција 2022-2023|КФ]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 21 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan="3" |{{flagsport|GER}} [[РБ Лајпциг]] || [[Прва Бундеслига 2023-2024|БЛ]] || 34 || 24 || [[Фудбалски куп на Германија 2023-2024|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 8 || 4 || [[Суперкуп на Германија 2023|СГ]] || 1 || 0 || 45 || 28 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 33 || 9 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 4 || 3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 45|| 13 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно РБ Лајпциг || 69 || 33 || || 7 || 3 || || 16 || 5 || || 1 || 0 || 93 || 41 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2025-2026|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 212 || 87 || || 22 || 7 || || 41 || 10 || || 1 || 0 || 276 || 104 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="4"|{{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] |2022||6||2 |- |2023||8||0 |- |2024||12||1 |- |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!27!!3 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 28/10/2022 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Болар-Делели]], [[Ланс]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Toulouse}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 0 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840085 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 12/03/2023 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Габриел Монпје]], [[Клермон]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Clermont}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''4''' || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840223 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ==== Клуб Бриж ==== *'''[[Белгиска Про лига|Белгиско првенство]]''' : 1 : 2019-2020 *'''[[Суперкуп на Белгија]]''' : 1 : 2018 ==== РБ Лајпциг ==== *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Белгија |image3= Flag of Belgium.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/lo-s-openda/439051/ Лоис Опенда на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/lois-openda/profil/spieler/368887 Лоис Опенда на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/276265/lois-openda Лоис Опенда на espn] *[https://www.whoscored.com/players/363618/show/lo%C3%AFs-openda Лоис Опенда на whoscored] {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Опенда, Лоис}} [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Витесе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ланс]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] ga56rotrg8m89zv11j942i3zm45plrf 5605593 5605592 2026-08-06T08:56:30Z Carshalton 30527 5605593 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лоис Опенда | image = [[File:Loïs Openda USMNT v Belgium Mar 28 2026-19 (cropped).jpg|220px|]] | caption = | fullname = Икома-Лоис Опенда<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Belgium (BEL) |publisher=FIFA |page=3 |date=18 December 2022 |access-date=31 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2000|2|16}} | birth_place = [[Лиеж]], [[Белгија]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | height = {{height|m=1.75}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |title=Loïs Openda |publisher=RB Leipzig |access-date=31 August 2024 |archive-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831202738/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |url-status=dead }}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Патро Оте | youthyears2 = 2011-2013 | youthclubs2 = {{Fb team RFC Liege}} | youthyears3 = 2013-2015 | youthclubs3 = {{Fb team Standard Liege}} | youthyears4 = 2015-2018 | youthclubs4 = {{Fb team Club Brugge}} | years1 = 2018-2022 | caps1 = 35 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Club Brugge}} | years2 = 2020-2022 | caps2 = 66 | goals2 = 28 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 38 | goals3 = 21 | clubs3 = {{Fb team Lens}} | years4 = 2023-2025 | caps4 = 69 | goals4 = 33 | clubs4 = {{Fb team RB Leipzig}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 1 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2015 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 15 години|Белгија 15]] | nationalyears2 = 2015 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 16 година|Белгија 16]] | nationalyears3 = 2016-2017 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 17 години|Белгија 17]] | nationalyears4 = 2017 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 18 години|Белгија 18]] | nationalyears5 = 2018-2019 | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 7 | nationalteam5 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 19 години|Белгија 19]] | nationalyears6 = 2019-2023 | nationalcaps6 = 18 | nationalgoals6 = 13 | nationalteam6 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|Белгија 21]] | nationalyears7 = 2022- | nationalcaps7 = 33 | nationalgoals7 = 3 | nationalteam7 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} '''Икома-Лоис Опенда''' (роден на [[16 февруари]] [[2000]] во [[Лиеж]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Лиеж]], [[Белгија]], од татко [[ДР Конго|конгоанец]] и мајка [[Мароко|мароканка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilveggente.it/2019/06/13/lois-openda/|title=Chi è Loïs Openda, giovane centravanti belga|author=Redazione|website=Il Veggente|date=2019-06-13|language=it-IT|access-date=2024-10-03}}</ref> ==Технички карактеристики== Физички силен [[Напад (фудбал)|напаѓач]], иако не е особено висок, кој претпочита да се движи низ целиот напаѓачки фронт;<ref name=":1" /> тој има одлична брзина и добра индивидуална техника.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2000/lois-openda-talento-belga-classe-2000/|title=Loïs Openda: talento belga classe 2000|date=21 септември 2018}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Клуб Бриж=== [[Податотека:FC Salzburg vs. Club Brügge (Euroleague Sechzehntelfinale) 27.jpg|thumb|left|Опенда (десно) со [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] против [[Ред Бул Салцбург|Салцбург]] во [[УЕФА Лига Европа]] во 2019]] Опенда играл како младинец за Патро Оте и [[РФК Лиеж]], пред да се приклучи на младинската академија на [[ФК Стандард Лиеж|Стандард]].<ref name="gelderlander1">{{cite web |last1=Droog |first1=Julian |title=Loïs Openda van Vitesse is 'een geschenk van God' |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/lois-openda-van-vitesse-is-een-geschenk-van-god~a45d4dfd/ |publisher=de Gelderlander |accessdate=29 August 2020 |date=7 August 2020}}</ref> Во 2015 година, Опенда се преселил во академијата на [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]], клубот со кој го имал своето деби како професионалец на 10 август 2018 година, за време на натпреварот од [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]] против [[ФК Кортрејк|Кортрејк]] во кој го заменил [[Јеле Восен]] по 80 минути игра.<ref>{{Cite web|url=https://footballbiography.com/lois-openda-untold-story-liege-football-stardom/|title=The Diverse Background of Lois Openda: Liège's Football Son|author=Hale Hendrix|website=Football Biography|data=2024-06-01|language=en-US|access-date=2024-07-01}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 18 септември 2018 година, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи повторно како замена за Восен во поразот со 1-0 на домашен терен од {{Fb team (N) Borussia Dortmund}}. Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 февруари 2019, во натпреварот од првенството против {{Fb team (N) Gent}}, кој завршил без победник 1-1. ===Заемот во Витесе=== На 21 јули 2020 година, Опенда се приклучил на [[Холандија|холандскиот]] клуб [[ФК Витесе|Витесе]] во [[Ередивиси]], на позајмица до крајот на сезоната.<ref name="gelderlander1" /><ref>{{cite web |title=Loïs Openda nieuwe aanvaller Vitesse (video) |url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8577/lois-openda-nieuwe-aanvaller-vitesse-video |publisher=[[SBV Vitesse]] |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Loïs Openda mag jaartje rijpen bij Vitesse: "Wil veel goals maken" |url=https://sporza.be/nl/2020/07/21/lois-openda-mag-jaartje-rijpen-bij-vitesse-wil-veel-goals-maken~1595360288176/ |website=sporza.be |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref> Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 октомври, во победата од 3–0 над [[Хераклес Алмело]].<ref>{{cite web |title=Vitesse ruim langs Heracles, Openda voor het eerst trefzeker |url=https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |website=eredivisie.nl |publisher=[[Eredivisie]] |accessdate=6 October 2020 |language=Dutch |date=3 October 2020 |archive-date=2020-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012150526/https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |url-status=dead }}</ref> За време на својот престој во Витесе, тој му помогнал на клубот да стигне до финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]], каде загубиле со 2–1 од [[ФК Ајакс|Ајакс]], пришто Опенда го постигнал единствениот гол за тимот од [[Арнхем]].<ref>{{cite news |last1=Lammers |first1=Lex |title=Droom Vitesse spat uiteen in een akelig lege Kuip |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/droom-vitesse-spat-uiteen-in-een-akelig-lege-kuip~ad0f08b9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |work=de Gelderlander |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref><ref>{{cite news |title=Ajax breidt trofeeënkast uit met 20e KNVB-beker, ondanks goal van Openda |url=https://sporza.be/nl/2021/04/18/ajax-breidt-trofeeenkast-uit-met-20e-knvb-beker-ondanks-goal-van-openda~1618771414409/ |work=sporza.be |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref> По позитивната прва сезона, која ја затворил со 38 настапи и 13 гола комбинирано меѓу првенството и купот на Холандија, во јуни 2021 година, позајмицата на Опенда во клубот била продолжена за уште една сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.nu.nl/voetbal/6141262/vitesse-huurt-aanvaller-openda-nog-een-seizoen-van-club-brugge|title=Vitesse huurt aanvaller Openda nog een seizoen van Club Brugge|website=nu.nl|date=23 June 2021|access-date=19 July 2021|language=nl}}</ref> Во втората сезона, Опенда се претставил уште подобро: со 18 постигнати гола,<ref>{{cite web|url=https://flatbackfive.wordpress.com/2023/06/20/scouting-report-lois-openda/|title=Scout Report: Lois Openda|publisher=Flat Back Five|language=en|date=20 јуни 2023|access-date=7 септември 2025}}</ref> тој бил втор најдобар стрелец во првенството зад [[Себастjeн Але]], помагајќи му на Витесе да го освои шесттото место на крајот на сезоната во [[Ередивиси 2021-2022|Ередивиси]]. Тој, исто така, постигнувал голови во меѓународното натпреварување, [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференциите]], каде Витесе бил елиминиран во осминафиналето од [[ФК Рома|Рома]]. [[Податотека:Lens - Reims (12-05-2023) 32 (cropped).jpg|thumb|200px|right|Опенда со [[ФК Ланс|Ланс]] во мај 2023]] ===Ланс=== На 6 јули 2022 година, Опенда потпишал петгодишен договор со [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Ланс|Ланс]].<ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=LOÏS OPENDA, UN ÉCLAIR VENU DE BELGIQUE |url=https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209192851/https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-date=9 December 2023 |access-date=6 July 2022 |website=rclens.fr |publisher=[[RC Lens]] |language=fr}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 7 август 2022, играјќи како стартер во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Brest}} во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]. Својот прв гол во дресот на Ланс го постигнал на 20 август, во победата со 4-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Monaco}}. На 28 октомври, тој постигнал хет-трик за Ланс во победата од 3–0 над [[ФК Тулуза|Тулуза]].<ref>{{cite web |url=https://www.ligue1.com/Articles/Match-Reports/2022/10/28/lens-toulouse-report-fofana-openda-frankowski-haise |title=Openda hits hat-trick as Lens march on |work=Ligue 1 |date=28 October 2022 }}</ref> По осум натпревари во низа без да постигне гол, на 12 март 2023 година, Опенда го постигнал [[Список на рекорди и статистика во Лига 1 (Франција)|најбрзиот хет-трик]] во Лига 1 во рок од само четири минути и 30 секунди (од 31-вата до 35-тата минута), при победата од 4–0 на гости над [[ФК Клермон|Клермон]], соборувајќи го претходниот рекорд на [[Мат Мусилу]].<ref>{{cite web |last=le Coz |first=Yohann |url=https://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2022-2023/ligue-1-lois-openda-inscrit-le-triple-le-plus-rapide-de-l-histoire-du-championnat_sto9506158/story.shtml |title=LIGUE 1 - Loïs Openda (RC Lens) inscrit le triplé le plus rapide de l'histoire du championnat face à Clermont |work=Eurosport |language=fr |date=12 March 2023 }}</ref> ===РБ Лајпциг=== [[Податотека:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2703 (Loïs Openda).jpg|thumb|200px|left|Опенда играјќи во дресот на [[РБ Лајпциг]]]] Во јули 2023 година, тој бил купен од [[РБ Лајпциг|Ред Бул Лајпциг]] за 42 милиони евра, станувајќи најскапо платениот играч во историјата на германскиот клуб.<ref>{{Cite web |date=2023-07-14 |title=Done deal! RB Leipzig sign Loïs Openda |url=https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714205218/https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-date=2023-07-14 |access-date= |publisher=[[RB Leipzig]]}}</ref> На 19 август, тој го постигнал својот прв гол на своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] во поразот од 3–2 од [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web |date=19 August 2023 |title=Bayer Leverkusen düpiert RB Leipzig im Duell der Mitfavoriten |url=https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004202100/https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-date=4 October 2023 |publisher=Ran |language=de}}</ref> На 4 октомври, тој го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот од 1–3 на домашен терен од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]].<ref>{{cite web |last=Begley |first=Emlyn |url=https://www.bbc.com/sport/football/66999156 |title=Leipzig 1-3 Manchester City: Substitutes Julian Alvarez and Jeremy Doku help City clinch late win |publisher=BBC Sport |date=4 October 2023 }}</ref> На 28 ноември, Опенда постигнал два гола и на [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] против Манчестер Сити, иако неговиот тим повторно загубил со 3–2.<ref>{{Cite web |date=28 November 2023 |title=RB Leipzig beaten by Manchester City despite Loïs Openda double |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212202140/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-date=12 December 2023 |access-date=2023-11-28 |website=Bundesliga |language=en}}</ref> Својата прва сезона во [[Прва Бундеслига 2023-2024|Бундеслигата]], Опенда ја завршил како најдобар стрелец на Лајпциг со 24 постигнати гола, единствено [[Хари Кејн]] и [[Серу Гираси]] постигнале повеќе од него.<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Abhinav |url=https://www.goal.com/en/lists/bundesliga-top-scorers-2023-24/blt5cb7bb94f705632b#cs81f35c878297d8df |title=Bundesliga top scorers 2023-24: Harry Kane, Serhou Guirassy & players with the most goals in Germany this season |publisher=Goal.com |date=19 May 2024 }}</ref> Следната сезона, поради кризата во резултатите на клубот во првенството, перформансите на Опенда, исто така опаднале, и тој ја завршил сезоната со 9 гола. Сепак, на 31 август 2024 година, Опенда постигнал два гола против Баер Леверкузен во победата од 3–2 на гостински терен, со што ја прекинал нивната серија без пораз во Бундеслигата која траела 15 месеци.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/aug/31/leverkusen-leipzig-bundesliga-match-report |title=Loïs Openda strikes twice as RB Leipzig end Leverkusen’s unbeaten league run |publisher=The Guardian |date=31 August 2024 }}</ref> === Јувентус и Олимпик Лион=== На 1 септември 2025, тој направил трансфер во {{Fb team (N) Juventus}}, преку позајмица со обврска за откуп во вредност од 40 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://rbleipzig.com/de/news/lois-openda-transfer-leihe-rb-leipzig-juventus-turin |title=Loïs Openda wechselt auf leihbasis zu Juventus Turin|data=1º settembre 2025|language=de|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/vexieqbtenfpbn98enna.pdf|title=Accordo con il RB Leipzig per l'acquisizione del calciatore Openda|date=1 септември 2025|accesso=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, го имал своето деби во [[Серија А]] во победничкото [[Дерби на Италија]] против Интер (4-3), влегувајќи како замена за [[Тен Копмејнерс]] во второто полувреме.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/esordio-con-la-juventus-e-in-serie-a-per-l-ultimo-arrivato-di-casa-bianconera-openda-2145541|title=Esordio con la Juventus e in Serie A per l'ultimo arrivato di casa bianconera Openda|access-date=2025-09-14}}</ref> На 25 ноември 2025 година, тој го започнал натпреварот против [[ФК Боде/Глимт|Боде/Глимт]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|Лигата на шампионите]] и го постигнал својот прв гол за Јувентус, за привремен резултат 1-1 во натпреварот кој подоцна ''„бјанконерите“'' го добиле со 2-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> На 20 декември, го постигнал својот прв гол во Серија А, во победата од 2-1 против [[ФК Рома|Рома]], во која неговиот гол им донел водство на ''„бјанконерите“'' од 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> Сезоната ја завршил далеку под очекувањата, постигнувајќи само два гола во 34 настапи во сите натпреварувања.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2026/06/04-149025566/numeri_horror_oltre_40_milioni_spesi_e_ora_la_cessione_openda_flop_juve_interessi_e_scenari|title=Numeri horror, (oltre) 40 milioni spesi e ora la cessione: Openda flop Juve. Interessi e scenari|website=www.tuttosport.com|data=2026-06-04|access-date=2026-07-28}}</ref> На 28 јули 2026, Опенда му се приклучил на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] на позајмица до крајот на сезоната, платена 3.5 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/lois-openda-prete-jusqu-a-la-fin-de-saison-a-l-olympique-lyonnais |title=Loïs Openda prêté jusqu’à la fin de saison à l’Olympique Lyonnais |publisher=Olympique Lyonnais |language=fr |date=28 July 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Опенда минал низ сите белгиски младински репрезентации. На 6 септември 2019 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|белгиската репрезентација под 21 година]], играјќи како стартер во поразот со 1-0 од [[Фудбалска репрезентација на Велс под 21 година|Велс]] во натпревар важечки за [[Квалификации за Европското првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]]. На 15 октомври, тој го постигнал и својот прв гол за репрезентација, во победата од 4-1 на домашен терен против [[Фудбалска репрезентација на Молдавија под 21 година|Молдавија]] во веќе споменатите квалификации. Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство за играчи под 21 година 2023]], Опенда постигнал гол во секој од шестте натпревари во кој настапил - вклучително и два гола во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција]] - придонесувајќи значително за пласманот на репрезентацијата на првенството. Тој бил повикан и настапил и на завршниот турнир одржан во [[Грузија]] и [[Романија]], каде Белгија го завршила својот пат после групната фаза. [[Податотека:2022 FIFA World Cup Match 12, Belgium v Canada - 06.jpg|thumb|left|Опенда (лево) играјќи за {{NazNB|FUrep|BEL}} против {{NazNB|FUrep|CAN}} на [[Светско првенство во фудбал 2022|СП 2022]]]] На 8 јуни 2022 година, Опенда дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Белгија|сениорската репрезентација на Белгија]] во победата од 6-1 против {{NazNB|FUrep|POL}} во [[УЕФА Лига на нации|Друштвото на народите]], постигнувајќи и еден гол на тој натпревар.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/belgium-vs-poland/report/461642|title=Belgium 6-1 Poland: Robert Lewandowski strike in vain as Red Devils run riot in Brussels|language=en|access-date=2022-06-09}}</ref> Кон крајот на истата година, бил повикан од селекторот [[Роберто Мартинес]] во составот на ''„Црвените ѓаволи“'' за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]].<ref>{{cite web |date=10 November 2022 |title=Roberto Martinez selects 26 Devils for the World Cup |url=https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623000426/https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-date=23 June 2023 |access-date=10 November 2022 |publisher=[[Royal Belgian Football Association]]}}</ref> Својот единствен настап на турнирот го имал во првиот натпревар во групата, победата со 1-0 над {{NazNB|FUrep|CAN}}, влегувајќи како замена на местото на стрелецот на единствениот гол [[Миши Батшуаји]]. Сепак, Белгија не успеала да ја мине групната фаза. Две години подоцна, Опенда бил повикан во репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]] од новиот селектор [[Доменико Тедеско]]. Таму одиграл три натпревари, вклучително и осминафиналето (како стартер), во кое Белгија загубила со 1-0 од {{NazNB|FUrep|FRA}} со што го завршила своето учество. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BEL}} {{Cronopar|8-6-2022|Брисел|BEL|6|1|POL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Кардиф|WAL|1|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|90+3}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Варшава|POL|0|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|22-9-2022|Брисел|BEL|2|1|WAL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|18-11-2022|Кувајт|BEL|1|2|EGY|1|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Кувајт (град)}} {{Cronopar|23-11-2022|Ал Рајан|BEL|1|0|CAN|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|79}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф#Белгија - Канада|дет.]]}} {{Cronopar|24-3-2023|Солна|SWE|0|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|90}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Келн|GER|2|3|BEL|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|17-6-2023|Брисел|BEL|1|1|AUT|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Мардакан|AZE|0|1|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Брисел|BEL|5|0|EST|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Виена|AUT|2|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2023|Левен|BEL|1|0|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|19-11-2023|Брисел|BEL|5|0|AZE|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Даблин|IRL|0|0|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2024|Лондон|ENG|2|2|BEL|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|5-6-2024|Брисел|BEL|2|0|MNE|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-2024|Франкфурт на Мајна|BEL|0|1|SVK|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|84}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Словачка|дет.]]}} {{Cronopar|26-6-2024|Штутгарт|UKR|0|0|BEL|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|90}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Романија|дет.]]}} {{Cronopar|1-7-2024|Диселдорф|FRA|1|0|BEL|-|Евро|2024|Осминафинале|13={{suboff|63}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Франција - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|6-9-2024|Дебрецин|BEL|3|1|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Лион|FRA|2|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|7}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Рим|ITA|2|2|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|87}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Брисел|BEL|1|2|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-11-2024|Брисел|BEL|0|1|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2024|Будимпешта|ISR|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|73}}}} {{Cronopar|6-6-2025|Скопје|MKD|1|1|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Македонија - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|4-9-2025|Вадуц|LIE|0|6|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|61}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Лихтенштајн - Белгија|дет.]]}} {{Cronofin|28|3}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 1 септември 2025.'' {| style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" class="wikitable" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2018-2019 | rowspan="2" |{{flagsport|BEL}} [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] |[[Белгиска Про лига 2018-2019|ПЛ]] | 20 | 4 | [[Фудбалски куп на Белгија 2018-2019|КБ]] | 1 | 0 | [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] | 5+2 | 0 | [[Суперкуп на Белгија 2018|СБ]] | 0 | 0 |28 | 4 |- |2019-2020 |[[Белгиска Про лига 2019-2020|ПЛ]] |15 |0 |[[Фудбалски куп на Белгија 2019-2020|КБ]] |3 |0 |[[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] |7<ref>3 настапи во квалификациските кола</ref> |1<ref name=":0">1 гол во квалификациските кола</ref> | - | - | - |25 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно Клуб Бриж !35 !4 ! !4 !0 ! !14 !1 ! !0 !0 !53 !5 |- |[[ФК Витесе сезона 2020-2021|2020-2021]] | rowspan="2" |{{flagsport|NED}} [[ФК Витесе|Витесе]] |[[Ередивиси 2020-2021|Е]] |33 |10 |[[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] |5 |3 | - | - | - | - | - | - |38 |13 |- |2021-2022 |[[Ередивиси 2021-2022|Е]] |33+4 |18+1 | [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]] | 2 | 1 |[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] |11 |4 | - | - | - |50 |24 |- ! colspan="3" |Вкупно Витесе !70 !29 ! !7 !4 ! !11 !4 ! !- !- !88 !37 |- || [[ФК Ланс сезона 2022-2023|2022-2023]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Lens}} || [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Л1]] || 38 || 21 || [[Фудбалски куп на Франција 2022-2023|КФ]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 21 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan="3" |{{flagsport|GER}} [[РБ Лајпциг]] || [[Прва Бундеслига 2023-2024|БЛ]] || 34 || 24 || [[Фудбалски куп на Германија 2023-2024|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 8 || 4 || [[Суперкуп на Германија 2023|СГ]] || 1 || 0 || 45 || 28 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 33 || 9 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 4 || 3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 45|| 13 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно РБ Лајпциг || 69 || 33 || || 7 || 3 || || 16 || 5 || || 1 || 0 || 93 || 41 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2025-2026|А]] || 24 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 34 || 2 |- || [[ФК Олимпик Лион сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} || [[Лига 1 (Франција) 2026-2027|Л1]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2026-2027|КФ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 0+1 || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 236 || 88 || || 24 || 7 || || 50 || 11 || || 1 || 0 || 311 || 106 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="4"|{{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] |2022||6||2 |- |2023||8||0 |- |2024||12||1 |- |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!27!!3 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 28/10/2022 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Болар-Делели]], [[Ланс]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Toulouse}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 0 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840085 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 12/03/2023 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Габриел Монпје]], [[Клермон]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Clermont}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''4''' || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840223 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ==== Клуб Бриж ==== *'''[[Белгиска Про лига|Белгиско првенство]]''' : 1 : 2019-2020 *'''[[Суперкуп на Белгија]]''' : 1 : 2018 ==== РБ Лајпциг ==== *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Белгија |image3= Flag of Belgium.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/lo-s-openda/439051/ Лоис Опенда на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/lois-openda/profil/spieler/368887 Лоис Опенда на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/276265/lois-openda Лоис Опенда на espn] *[https://www.whoscored.com/players/363618/show/lo%C3%AFs-openda Лоис Опенда на whoscored] {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Опенда, Лоис}} [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Витесе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ланс]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] kb0pxpvfrk484v25qsrnzvf11msxpir 5605594 5605593 2026-08-06T08:57:38Z Carshalton 30527 /* Клупска статистика */ 5605594 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лоис Опенда | image = [[File:Loïs Openda USMNT v Belgium Mar 28 2026-19 (cropped).jpg|220px|]] | caption = | fullname = Икома-Лоис Опенда<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Belgium (BEL) |publisher=FIFA |page=3 |date=18 December 2022 |access-date=31 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2000|2|16}} | birth_place = [[Лиеж]], [[Белгија]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | height = {{height|m=1.75}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |title=Loïs Openda |publisher=RB Leipzig |access-date=31 August 2024 |archive-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831202738/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |url-status=dead }}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Патро Оте | youthyears2 = 2011-2013 | youthclubs2 = {{Fb team RFC Liege}} | youthyears3 = 2013-2015 | youthclubs3 = {{Fb team Standard Liege}} | youthyears4 = 2015-2018 | youthclubs4 = {{Fb team Club Brugge}} | years1 = 2018-2022 | caps1 = 35 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Club Brugge}} | years2 = 2020-2022 | caps2 = 66 | goals2 = 28 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 38 | goals3 = 21 | clubs3 = {{Fb team Lens}} | years4 = 2023-2025 | caps4 = 69 | goals4 = 33 | clubs4 = {{Fb team RB Leipzig}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 1 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2015 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 15 години|Белгија 15]] | nationalyears2 = 2015 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 16 година|Белгија 16]] | nationalyears3 = 2016-2017 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 17 години|Белгија 17]] | nationalyears4 = 2017 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 18 години|Белгија 18]] | nationalyears5 = 2018-2019 | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 7 | nationalteam5 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 19 години|Белгија 19]] | nationalyears6 = 2019-2023 | nationalcaps6 = 18 | nationalgoals6 = 13 | nationalteam6 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|Белгија 21]] | nationalyears7 = 2022- | nationalcaps7 = 33 | nationalgoals7 = 3 | nationalteam7 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} '''Икома-Лоис Опенда''' (роден на [[16 февруари]] [[2000]] во [[Лиеж]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Лиеж]], [[Белгија]], од татко [[ДР Конго|конгоанец]] и мајка [[Мароко|мароканка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilveggente.it/2019/06/13/lois-openda/|title=Chi è Loïs Openda, giovane centravanti belga|author=Redazione|website=Il Veggente|date=2019-06-13|language=it-IT|access-date=2024-10-03}}</ref> ==Технички карактеристики== Физички силен [[Напад (фудбал)|напаѓач]], иако не е особено висок, кој претпочита да се движи низ целиот напаѓачки фронт;<ref name=":1" /> тој има одлична брзина и добра индивидуална техника.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2000/lois-openda-talento-belga-classe-2000/|title=Loïs Openda: talento belga classe 2000|date=21 септември 2018}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Клуб Бриж=== [[Податотека:FC Salzburg vs. Club Brügge (Euroleague Sechzehntelfinale) 27.jpg|thumb|left|Опенда (десно) со [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] против [[Ред Бул Салцбург|Салцбург]] во [[УЕФА Лига Европа]] во 2019]] Опенда играл како младинец за Патро Оте и [[РФК Лиеж]], пред да се приклучи на младинската академија на [[ФК Стандард Лиеж|Стандард]].<ref name="gelderlander1">{{cite web |last1=Droog |first1=Julian |title=Loïs Openda van Vitesse is 'een geschenk van God' |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/lois-openda-van-vitesse-is-een-geschenk-van-god~a45d4dfd/ |publisher=de Gelderlander |accessdate=29 August 2020 |date=7 August 2020}}</ref> Во 2015 година, Опенда се преселил во академијата на [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]], клубот со кој го имал своето деби како професионалец на 10 август 2018 година, за време на натпреварот од [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]] против [[ФК Кортрејк|Кортрејк]] во кој го заменил [[Јеле Восен]] по 80 минути игра.<ref>{{Cite web|url=https://footballbiography.com/lois-openda-untold-story-liege-football-stardom/|title=The Diverse Background of Lois Openda: Liège's Football Son|author=Hale Hendrix|website=Football Biography|data=2024-06-01|language=en-US|access-date=2024-07-01}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 18 септември 2018 година, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи повторно како замена за Восен во поразот со 1-0 на домашен терен од {{Fb team (N) Borussia Dortmund}}. Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 февруари 2019, во натпреварот од првенството против {{Fb team (N) Gent}}, кој завршил без победник 1-1. ===Заемот во Витесе=== На 21 јули 2020 година, Опенда се приклучил на [[Холандија|холандскиот]] клуб [[ФК Витесе|Витесе]] во [[Ередивиси]], на позајмица до крајот на сезоната.<ref name="gelderlander1" /><ref>{{cite web |title=Loïs Openda nieuwe aanvaller Vitesse (video) |url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8577/lois-openda-nieuwe-aanvaller-vitesse-video |publisher=[[SBV Vitesse]] |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Loïs Openda mag jaartje rijpen bij Vitesse: "Wil veel goals maken" |url=https://sporza.be/nl/2020/07/21/lois-openda-mag-jaartje-rijpen-bij-vitesse-wil-veel-goals-maken~1595360288176/ |website=sporza.be |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref> Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 октомври, во победата од 3–0 над [[Хераклес Алмело]].<ref>{{cite web |title=Vitesse ruim langs Heracles, Openda voor het eerst trefzeker |url=https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |website=eredivisie.nl |publisher=[[Eredivisie]] |accessdate=6 October 2020 |language=Dutch |date=3 October 2020 |archive-date=2020-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012150526/https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |url-status=dead }}</ref> За време на својот престој во Витесе, тој му помогнал на клубот да стигне до финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]], каде загубиле со 2–1 од [[ФК Ајакс|Ајакс]], пришто Опенда го постигнал единствениот гол за тимот од [[Арнхем]].<ref>{{cite news |last1=Lammers |first1=Lex |title=Droom Vitesse spat uiteen in een akelig lege Kuip |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/droom-vitesse-spat-uiteen-in-een-akelig-lege-kuip~ad0f08b9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |work=de Gelderlander |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref><ref>{{cite news |title=Ajax breidt trofeeënkast uit met 20e KNVB-beker, ondanks goal van Openda |url=https://sporza.be/nl/2021/04/18/ajax-breidt-trofeeenkast-uit-met-20e-knvb-beker-ondanks-goal-van-openda~1618771414409/ |work=sporza.be |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref> По позитивната прва сезона, која ја затворил со 38 настапи и 13 гола комбинирано меѓу првенството и купот на Холандија, во јуни 2021 година, позајмицата на Опенда во клубот била продолжена за уште една сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.nu.nl/voetbal/6141262/vitesse-huurt-aanvaller-openda-nog-een-seizoen-van-club-brugge|title=Vitesse huurt aanvaller Openda nog een seizoen van Club Brugge|website=nu.nl|date=23 June 2021|access-date=19 July 2021|language=nl}}</ref> Во втората сезона, Опенда се претставил уште подобро: со 18 постигнати гола,<ref>{{cite web|url=https://flatbackfive.wordpress.com/2023/06/20/scouting-report-lois-openda/|title=Scout Report: Lois Openda|publisher=Flat Back Five|language=en|date=20 јуни 2023|access-date=7 септември 2025}}</ref> тој бил втор најдобар стрелец во првенството зад [[Себастjeн Але]], помагајќи му на Витесе да го освои шесттото место на крајот на сезоната во [[Ередивиси 2021-2022|Ередивиси]]. Тој, исто така, постигнувал голови во меѓународното натпреварување, [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференциите]], каде Витесе бил елиминиран во осминафиналето од [[ФК Рома|Рома]]. [[Податотека:Lens - Reims (12-05-2023) 32 (cropped).jpg|thumb|200px|right|Опенда со [[ФК Ланс|Ланс]] во мај 2023]] ===Ланс=== На 6 јули 2022 година, Опенда потпишал петгодишен договор со [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Ланс|Ланс]].<ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=LOÏS OPENDA, UN ÉCLAIR VENU DE BELGIQUE |url=https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209192851/https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-date=9 December 2023 |access-date=6 July 2022 |website=rclens.fr |publisher=[[RC Lens]] |language=fr}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 7 август 2022, играјќи како стартер во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Brest}} во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]. Својот прв гол во дресот на Ланс го постигнал на 20 август, во победата со 4-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Monaco}}. На 28 октомври, тој постигнал хет-трик за Ланс во победата од 3–0 над [[ФК Тулуза|Тулуза]].<ref>{{cite web |url=https://www.ligue1.com/Articles/Match-Reports/2022/10/28/lens-toulouse-report-fofana-openda-frankowski-haise |title=Openda hits hat-trick as Lens march on |work=Ligue 1 |date=28 October 2022 }}</ref> По осум натпревари во низа без да постигне гол, на 12 март 2023 година, Опенда го постигнал [[Список на рекорди и статистика во Лига 1 (Франција)|најбрзиот хет-трик]] во Лига 1 во рок од само четири минути и 30 секунди (од 31-вата до 35-тата минута), при победата од 4–0 на гости над [[ФК Клермон|Клермон]], соборувајќи го претходниот рекорд на [[Мат Мусилу]].<ref>{{cite web |last=le Coz |first=Yohann |url=https://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2022-2023/ligue-1-lois-openda-inscrit-le-triple-le-plus-rapide-de-l-histoire-du-championnat_sto9506158/story.shtml |title=LIGUE 1 - Loïs Openda (RC Lens) inscrit le triplé le plus rapide de l'histoire du championnat face à Clermont |work=Eurosport |language=fr |date=12 March 2023 }}</ref> ===РБ Лајпциг=== [[Податотека:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2703 (Loïs Openda).jpg|thumb|200px|left|Опенда играјќи во дресот на [[РБ Лајпциг]]]] Во јули 2023 година, тој бил купен од [[РБ Лајпциг|Ред Бул Лајпциг]] за 42 милиони евра, станувајќи најскапо платениот играч во историјата на германскиот клуб.<ref>{{Cite web |date=2023-07-14 |title=Done deal! RB Leipzig sign Loïs Openda |url=https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714205218/https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-date=2023-07-14 |access-date= |publisher=[[RB Leipzig]]}}</ref> На 19 август, тој го постигнал својот прв гол на своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] во поразот од 3–2 од [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web |date=19 August 2023 |title=Bayer Leverkusen düpiert RB Leipzig im Duell der Mitfavoriten |url=https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004202100/https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-date=4 October 2023 |publisher=Ran |language=de}}</ref> На 4 октомври, тој го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот од 1–3 на домашен терен од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]].<ref>{{cite web |last=Begley |first=Emlyn |url=https://www.bbc.com/sport/football/66999156 |title=Leipzig 1-3 Manchester City: Substitutes Julian Alvarez and Jeremy Doku help City clinch late win |publisher=BBC Sport |date=4 October 2023 }}</ref> На 28 ноември, Опенда постигнал два гола и на [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] против Манчестер Сити, иако неговиот тим повторно загубил со 3–2.<ref>{{Cite web |date=28 November 2023 |title=RB Leipzig beaten by Manchester City despite Loïs Openda double |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212202140/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-date=12 December 2023 |access-date=2023-11-28 |website=Bundesliga |language=en}}</ref> Својата прва сезона во [[Прва Бундеслига 2023-2024|Бундеслигата]], Опенда ја завршил како најдобар стрелец на Лајпциг со 24 постигнати гола, единствено [[Хари Кејн]] и [[Серу Гираси]] постигнале повеќе од него.<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Abhinav |url=https://www.goal.com/en/lists/bundesliga-top-scorers-2023-24/blt5cb7bb94f705632b#cs81f35c878297d8df |title=Bundesliga top scorers 2023-24: Harry Kane, Serhou Guirassy & players with the most goals in Germany this season |publisher=Goal.com |date=19 May 2024 }}</ref> Следната сезона, поради кризата во резултатите на клубот во првенството, перформансите на Опенда, исто така опаднале, и тој ја завршил сезоната со 9 гола. Сепак, на 31 август 2024 година, Опенда постигнал два гола против Баер Леверкузен во победата од 3–2 на гостински терен, со што ја прекинал нивната серија без пораз во Бундеслигата која траела 15 месеци.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/aug/31/leverkusen-leipzig-bundesliga-match-report |title=Loïs Openda strikes twice as RB Leipzig end Leverkusen’s unbeaten league run |publisher=The Guardian |date=31 August 2024 }}</ref> === Јувентус и Олимпик Лион=== На 1 септември 2025, тој направил трансфер во {{Fb team (N) Juventus}}, преку позајмица со обврска за откуп во вредност од 40 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://rbleipzig.com/de/news/lois-openda-transfer-leihe-rb-leipzig-juventus-turin |title=Loïs Openda wechselt auf leihbasis zu Juventus Turin|data=1º settembre 2025|language=de|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/vexieqbtenfpbn98enna.pdf|title=Accordo con il RB Leipzig per l'acquisizione del calciatore Openda|date=1 септември 2025|accesso=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, го имал своето деби во [[Серија А]] во победничкото [[Дерби на Италија]] против Интер (4-3), влегувајќи како замена за [[Тен Копмејнерс]] во второто полувреме.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/esordio-con-la-juventus-e-in-serie-a-per-l-ultimo-arrivato-di-casa-bianconera-openda-2145541|title=Esordio con la Juventus e in Serie A per l'ultimo arrivato di casa bianconera Openda|access-date=2025-09-14}}</ref> На 25 ноември 2025 година, тој го започнал натпреварот против [[ФК Боде/Глимт|Боде/Глимт]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|Лигата на шампионите]] и го постигнал својот прв гол за Јувентус, за привремен резултат 1-1 во натпреварот кој подоцна ''„бјанконерите“'' го добиле со 2-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> На 20 декември, го постигнал својот прв гол во Серија А, во победата од 2-1 против [[ФК Рома|Рома]], во која неговиот гол им донел водство на ''„бјанконерите“'' од 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> Сезоната ја завршил далеку под очекувањата, постигнувајќи само два гола во 34 настапи во сите натпреварувања.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2026/06/04-149025566/numeri_horror_oltre_40_milioni_spesi_e_ora_la_cessione_openda_flop_juve_interessi_e_scenari|title=Numeri horror, (oltre) 40 milioni spesi e ora la cessione: Openda flop Juve. Interessi e scenari|website=www.tuttosport.com|data=2026-06-04|access-date=2026-07-28}}</ref> На 28 јули 2026, Опенда му се приклучил на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] на позајмица до крајот на сезоната, платена 3.5 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/lois-openda-prete-jusqu-a-la-fin-de-saison-a-l-olympique-lyonnais |title=Loïs Openda prêté jusqu’à la fin de saison à l’Olympique Lyonnais |publisher=Olympique Lyonnais |language=fr |date=28 July 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Опенда минал низ сите белгиски младински репрезентации. На 6 септември 2019 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|белгиската репрезентација под 21 година]], играјќи како стартер во поразот со 1-0 од [[Фудбалска репрезентација на Велс под 21 година|Велс]] во натпревар важечки за [[Квалификации за Европското првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]]. На 15 октомври, тој го постигнал и својот прв гол за репрезентација, во победата од 4-1 на домашен терен против [[Фудбалска репрезентација на Молдавија под 21 година|Молдавија]] во веќе споменатите квалификации. Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство за играчи под 21 година 2023]], Опенда постигнал гол во секој од шестте натпревари во кој настапил - вклучително и два гола во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција]] - придонесувајќи значително за пласманот на репрезентацијата на првенството. Тој бил повикан и настапил и на завршниот турнир одржан во [[Грузија]] и [[Романија]], каде Белгија го завршила својот пат после групната фаза. [[Податотека:2022 FIFA World Cup Match 12, Belgium v Canada - 06.jpg|thumb|left|Опенда (лево) играјќи за {{NazNB|FUrep|BEL}} против {{NazNB|FUrep|CAN}} на [[Светско првенство во фудбал 2022|СП 2022]]]] На 8 јуни 2022 година, Опенда дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Белгија|сениорската репрезентација на Белгија]] во победата од 6-1 против {{NazNB|FUrep|POL}} во [[УЕФА Лига на нации|Друштвото на народите]], постигнувајќи и еден гол на тој натпревар.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/belgium-vs-poland/report/461642|title=Belgium 6-1 Poland: Robert Lewandowski strike in vain as Red Devils run riot in Brussels|language=en|access-date=2022-06-09}}</ref> Кон крајот на истата година, бил повикан од селекторот [[Роберто Мартинес]] во составот на ''„Црвените ѓаволи“'' за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]].<ref>{{cite web |date=10 November 2022 |title=Roberto Martinez selects 26 Devils for the World Cup |url=https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623000426/https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-date=23 June 2023 |access-date=10 November 2022 |publisher=[[Royal Belgian Football Association]]}}</ref> Својот единствен настап на турнирот го имал во првиот натпревар во групата, победата со 1-0 над {{NazNB|FUrep|CAN}}, влегувајќи како замена на местото на стрелецот на единствениот гол [[Миши Батшуаји]]. Сепак, Белгија не успеала да ја мине групната фаза. Две години подоцна, Опенда бил повикан во репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]] од новиот селектор [[Доменико Тедеско]]. Таму одиграл три натпревари, вклучително и осминафиналето (како стартер), во кое Белгија загубила со 1-0 од {{NazNB|FUrep|FRA}} со што го завршила своето учество. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BEL}} {{Cronopar|8-6-2022|Брисел|BEL|6|1|POL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Кардиф|WAL|1|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|90+3}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Варшава|POL|0|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|22-9-2022|Брисел|BEL|2|1|WAL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|18-11-2022|Кувајт|BEL|1|2|EGY|1|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Кувајт (град)}} {{Cronopar|23-11-2022|Ал Рајан|BEL|1|0|CAN|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|79}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф#Белгија - Канада|дет.]]}} {{Cronopar|24-3-2023|Солна|SWE|0|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|90}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Келн|GER|2|3|BEL|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|17-6-2023|Брисел|BEL|1|1|AUT|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Мардакан|AZE|0|1|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Брисел|BEL|5|0|EST|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Виена|AUT|2|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2023|Левен|BEL|1|0|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|19-11-2023|Брисел|BEL|5|0|AZE|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Даблин|IRL|0|0|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2024|Лондон|ENG|2|2|BEL|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|5-6-2024|Брисел|BEL|2|0|MNE|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-2024|Франкфурт на Мајна|BEL|0|1|SVK|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|84}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Словачка|дет.]]}} {{Cronopar|26-6-2024|Штутгарт|UKR|0|0|BEL|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|90}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Романија|дет.]]}} {{Cronopar|1-7-2024|Диселдорф|FRA|1|0|BEL|-|Евро|2024|Осминафинале|13={{suboff|63}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Франција - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|6-9-2024|Дебрецин|BEL|3|1|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Лион|FRA|2|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|7}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Рим|ITA|2|2|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|87}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Брисел|BEL|1|2|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-11-2024|Брисел|BEL|0|1|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2024|Будимпешта|ISR|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|73}}}} {{Cronopar|6-6-2025|Скопје|MKD|1|1|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Македонија - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|4-9-2025|Вадуц|LIE|0|6|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|61}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Лихтенштајн - Белгија|дет.]]}} {{Cronofin|28|3}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 1 август 2026.'' {| style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" class="wikitable" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2018-2019 | rowspan="2" |{{flagsport|BEL}} [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] |[[Белгиска Про лига 2018-2019|ПЛ]] | 20 | 4 | [[Фудбалски куп на Белгија 2018-2019|КБ]] | 1 | 0 | [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] | 5+2 | 0 | [[Суперкуп на Белгија 2018|СБ]] | 0 | 0 |28 | 4 |- |2019-2020 |[[Белгиска Про лига 2019-2020|ПЛ]] |15 |0 |[[Фудбалски куп на Белгија 2019-2020|КБ]] |3 |0 |[[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] |7<ref>3 настапи во квалификациските кола</ref> |1<ref name=":0">1 гол во квалификациските кола</ref> | - | - | - |25 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно Клуб Бриж !35 !4 ! !4 !0 ! !14 !1 ! !0 !0 !53 !5 |- |[[ФК Витесе сезона 2020-2021|2020-2021]] | rowspan="2" |{{flagsport|NED}} [[ФК Витесе|Витесе]] |[[Ередивиси 2020-2021|Е]] |33 |10 |[[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] |5 |3 | - | - | - | - | - | - |38 |13 |- |2021-2022 |[[Ередивиси 2021-2022|Е]] |33+4 |18+1 | [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]] | 2 | 1 |[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] |11 |4 | - | - | - |50 |24 |- ! colspan="3" |Вкупно Витесе !70 !29 ! !7 !4 ! !11 !4 ! !- !- !88 !37 |- || [[ФК Ланс сезона 2022-2023|2022-2023]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Lens}} || [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Л1]] || 38 || 21 || [[Фудбалски куп на Франција 2022-2023|КФ]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 21 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan="3" |{{flagsport|GER}} [[РБ Лајпциг]] || [[Прва Бундеслига 2023-2024|БЛ]] || 34 || 24 || [[Фудбалски куп на Германија 2023-2024|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 8 || 4 || [[Суперкуп на Германија 2023|СГ]] || 1 || 0 || 45 || 28 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 33 || 9 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 4 || 3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 45|| 13 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно РБ Лајпциг || 69 || 33 || || 7 || 3 || || 16 || 5 || || 1 || 0 || 93 || 41 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2025-2026|А]] || 24 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 34 || 2 |- || [[ФК Олимпик Лион сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} || [[Лига 1 (Франција) 2026-2027|Л1]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2026-2027|КФ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 1<ref>1 настап во квалификациските кола.</ref> || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 236 || 88 || || 24 || 7 || || 50 || 11 || || 1 || 0 || 311 || 106 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="4"|{{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] |2022||6||2 |- |2023||8||0 |- |2024||12||1 |- |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!27!!3 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 28/10/2022 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Болар-Делели]], [[Ланс]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Toulouse}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 0 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840085 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 12/03/2023 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Габриел Монпје]], [[Клермон]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Clermont}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''4''' || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840223 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ==== Клуб Бриж ==== *'''[[Белгиска Про лига|Белгиско првенство]]''' : 1 : 2019-2020 *'''[[Суперкуп на Белгија]]''' : 1 : 2018 ==== РБ Лајпциг ==== *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Белгија |image3= Flag of Belgium.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/lo-s-openda/439051/ Лоис Опенда на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/lois-openda/profil/spieler/368887 Лоис Опенда на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/276265/lois-openda Лоис Опенда на espn] *[https://www.whoscored.com/players/363618/show/lo%C3%AFs-openda Лоис Опенда на whoscored] {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Опенда, Лоис}} [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Витесе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ланс]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] 55d47niarsoj3ahwpyakj3i2daswn0a 5605595 5605594 2026-08-06T08:58:10Z Carshalton 30527 /* Клупска статистика */ 5605595 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лоис Опенда | image = [[File:Loïs Openda USMNT v Belgium Mar 28 2026-19 (cropped).jpg|220px|]] | caption = | fullname = Икома-Лоис Опенда<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Belgium (BEL) |publisher=FIFA |page=3 |date=18 December 2022 |access-date=31 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2000|2|16}} | birth_place = [[Лиеж]], [[Белгија]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | height = {{height|m=1.75}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |title=Loïs Openda |publisher=RB Leipzig |access-date=31 August 2024 |archive-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831202738/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/ikoma-lois-openda/ |url-status=dead }}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Патро Оте | youthyears2 = 2011-2013 | youthclubs2 = {{Fb team RFC Liege}} | youthyears3 = 2013-2015 | youthclubs3 = {{Fb team Standard Liege}} | youthyears4 = 2015-2018 | youthclubs4 = {{Fb team Club Brugge}} | years1 = 2018-2022 | caps1 = 35 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Club Brugge}} | years2 = 2020-2022 | caps2 = 66 | goals2 = 28 | clubs2 = →{{Fb team Vitesse}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 38 | goals3 = 21 | clubs3 = {{Fb team Lens}} | years4 = 2023-2025 | caps4 = 69 | goals4 = 33 | clubs4 = {{Fb team RB Leipzig}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 1 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2015 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 15 години|Белгија 15]] | nationalyears2 = 2015 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 16 година|Белгија 16]] | nationalyears3 = 2016-2017 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 17 години|Белгија 17]] | nationalyears4 = 2017 | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 18 години|Белгија 18]] | nationalyears5 = 2018-2019 | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 7 | nationalteam5 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 19 години|Белгија 19]] | nationalyears6 = 2019-2023 | nationalcaps6 = 18 | nationalgoals6 = 13 | nationalteam6 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|Белгија 21]] | nationalyears7 = 2022- | nationalcaps7 = 33 | nationalgoals7 = 3 | nationalteam7 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} '''Икома-Лоис Опенда''' (роден на [[16 февруари]] [[2000]] во [[Лиеж]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Лиеж]], [[Белгија]], од татко [[ДР Конго|конгоанец]] и мајка [[Мароко|мароканка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilveggente.it/2019/06/13/lois-openda/|title=Chi è Loïs Openda, giovane centravanti belga|author=Redazione|website=Il Veggente|date=2019-06-13|language=it-IT|access-date=2024-10-03}}</ref> ==Технички карактеристики== Физички силен [[Напад (фудбал)|напаѓач]], иако не е особено висок, кој претпочита да се движи низ целиот напаѓачки фронт;<ref name=":1" /> тој има одлична брзина и добра индивидуална техника.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2000/lois-openda-talento-belga-classe-2000/|title=Loïs Openda: talento belga classe 2000|date=21 септември 2018}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Клуб Бриж=== [[Податотека:FC Salzburg vs. Club Brügge (Euroleague Sechzehntelfinale) 27.jpg|thumb|left|Опенда (десно) со [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] против [[Ред Бул Салцбург|Салцбург]] во [[УЕФА Лига Европа]] во 2019]] Опенда играл како младинец за Патро Оте и [[РФК Лиеж]], пред да се приклучи на младинската академија на [[ФК Стандард Лиеж|Стандард]].<ref name="gelderlander1">{{cite web |last1=Droog |first1=Julian |title=Loïs Openda van Vitesse is 'een geschenk van God' |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/lois-openda-van-vitesse-is-een-geschenk-van-god~a45d4dfd/ |publisher=de Gelderlander |accessdate=29 August 2020 |date=7 August 2020}}</ref> Во 2015 година, Опенда се преселил во академијата на [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]], клубот со кој го имал своето деби како професионалец на 10 август 2018 година, за време на натпреварот од [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]] против [[ФК Кортрејк|Кортрејк]] во кој го заменил [[Јеле Восен]] по 80 минути игра.<ref>{{Cite web|url=https://footballbiography.com/lois-openda-untold-story-liege-football-stardom/|title=The Diverse Background of Lois Openda: Liège's Football Son|author=Hale Hendrix|website=Football Biography|data=2024-06-01|language=en-US|access-date=2024-07-01}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 18 септември 2018 година, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], влегувајќи повторно како замена за Восен во поразот со 1-0 на домашен терен од {{Fb team (N) Borussia Dortmund}}. Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 февруари 2019, во натпреварот од првенството против {{Fb team (N) Gent}}, кој завршил без победник 1-1. ===Заемот во Витесе=== На 21 јули 2020 година, Опенда се приклучил на [[Холандија|холандскиот]] клуб [[ФК Витесе|Витесе]] во [[Ередивиси]], на позајмица до крајот на сезоната.<ref name="gelderlander1" /><ref>{{cite web |title=Loïs Openda nieuwe aanvaller Vitesse (video) |url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8577/lois-openda-nieuwe-aanvaller-vitesse-video |publisher=[[SBV Vitesse]] |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Loïs Openda mag jaartje rijpen bij Vitesse: "Wil veel goals maken" |url=https://sporza.be/nl/2020/07/21/lois-openda-mag-jaartje-rijpen-bij-vitesse-wil-veel-goals-maken~1595360288176/ |website=sporza.be |accessdate=29 August 2020 |language=Dutch |date=21 July 2020}}</ref> Својот прв гол за клубот го постигнал на 3 октомври, во победата од 3–0 над [[Хераклес Алмело]].<ref>{{cite web |title=Vitesse ruim langs Heracles, Openda voor het eerst trefzeker |url=https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |website=eredivisie.nl |publisher=[[Eredivisie]] |accessdate=6 October 2020 |language=Dutch |date=3 October 2020 |archive-date=2020-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012150526/https://eredivisie.nl/en-us/nieuwsbericht/vitesse-ruim-langs-heracles-openda-voor-het-eerst-trefzeker |url-status=dead }}</ref> За време на својот престој во Витесе, тој му помогнал на клубот да стигне до финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]], каде загубиле со 2–1 од [[ФК Ајакс|Ајакс]], пришто Опенда го постигнал единствениот гол за тимот од [[Арнхем]].<ref>{{cite news |last1=Lammers |first1=Lex |title=Droom Vitesse spat uiteen in een akelig lege Kuip |url=https://www.gelderlander.nl/vitesse/droom-vitesse-spat-uiteen-in-een-akelig-lege-kuip~ad0f08b9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |work=de Gelderlander |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref><ref>{{cite news |title=Ajax breidt trofeeënkast uit met 20e KNVB-beker, ondanks goal van Openda |url=https://sporza.be/nl/2021/04/18/ajax-breidt-trofeeenkast-uit-met-20e-knvb-beker-ondanks-goal-van-openda~1618771414409/ |work=sporza.be |date=18 April 2021 |language=nl}}</ref> По позитивната прва сезона, која ја затворил со 38 настапи и 13 гола комбинирано меѓу првенството и купот на Холандија, во јуни 2021 година, позајмицата на Опенда во клубот била продолжена за уште една сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.nu.nl/voetbal/6141262/vitesse-huurt-aanvaller-openda-nog-een-seizoen-van-club-brugge|title=Vitesse huurt aanvaller Openda nog een seizoen van Club Brugge|website=nu.nl|date=23 June 2021|access-date=19 July 2021|language=nl}}</ref> Во втората сезона, Опенда се претставил уште подобро: со 18 постигнати гола,<ref>{{cite web|url=https://flatbackfive.wordpress.com/2023/06/20/scouting-report-lois-openda/|title=Scout Report: Lois Openda|publisher=Flat Back Five|language=en|date=20 јуни 2023|access-date=7 септември 2025}}</ref> тој бил втор најдобар стрелец во првенството зад [[Себастjeн Але]], помагајќи му на Витесе да го освои шесттото место на крајот на сезоната во [[Ередивиси 2021-2022|Ередивиси]]. Тој, исто така, постигнувал голови во меѓународното натпреварување, [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференциите]], каде Витесе бил елиминиран во осминафиналето од [[ФК Рома|Рома]]. [[Податотека:Lens - Reims (12-05-2023) 32 (cropped).jpg|thumb|200px|right|Опенда со [[ФК Ланс|Ланс]] во мај 2023]] ===Ланс=== На 6 јули 2022 година, Опенда потпишал петгодишен договор со [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Ланс|Ланс]].<ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=LOÏS OPENDA, UN ÉCLAIR VENU DE BELGIQUE |url=https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209192851/https://www.rclens.fr/fr/news/mercato-contrat-lois-openda-rclens-20220706 |archive-date=9 December 2023 |access-date=6 July 2022 |website=rclens.fr |publisher=[[RC Lens]] |language=fr}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 7 август 2022, играјќи како стартер во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Brest}} во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]. Својот прв гол во дресот на Ланс го постигнал на 20 август, во победата со 4-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Monaco}}. На 28 октомври, тој постигнал хет-трик за Ланс во победата од 3–0 над [[ФК Тулуза|Тулуза]].<ref>{{cite web |url=https://www.ligue1.com/Articles/Match-Reports/2022/10/28/lens-toulouse-report-fofana-openda-frankowski-haise |title=Openda hits hat-trick as Lens march on |work=Ligue 1 |date=28 October 2022 }}</ref> По осум натпревари во низа без да постигне гол, на 12 март 2023 година, Опенда го постигнал [[Список на рекорди и статистика во Лига 1 (Франција)|најбрзиот хет-трик]] во Лига 1 во рок од само четири минути и 30 секунди (од 31-вата до 35-тата минута), при победата од 4–0 на гости над [[ФК Клермон|Клермон]], соборувајќи го претходниот рекорд на [[Мат Мусилу]].<ref>{{cite web |last=le Coz |first=Yohann |url=https://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2022-2023/ligue-1-lois-openda-inscrit-le-triple-le-plus-rapide-de-l-histoire-du-championnat_sto9506158/story.shtml |title=LIGUE 1 - Loïs Openda (RC Lens) inscrit le triplé le plus rapide de l'histoire du championnat face à Clermont |work=Eurosport |language=fr |date=12 March 2023 }}</ref> ===РБ Лајпциг=== [[Податотека:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2703 (Loïs Openda).jpg|thumb|200px|left|Опенда играјќи во дресот на [[РБ Лајпциг]]]] Во јули 2023 година, тој бил купен од [[РБ Лајпциг|Ред Бул Лајпциг]] за 42 милиони евра, станувајќи најскапо платениот играч во историјата на германскиот клуб.<ref>{{Cite web |date=2023-07-14 |title=Done deal! RB Leipzig sign Loïs Openda |url=https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714205218/https://rbleipzig.com/en/news/2023-2024/rb-leipzig-sign-lois-openda/ |archive-date=2023-07-14 |access-date= |publisher=[[RB Leipzig]]}}</ref> На 19 август, тој го постигнал својот прв гол на своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] во поразот од 3–2 од [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{cite web |date=19 August 2023 |title=Bayer Leverkusen düpiert RB Leipzig im Duell der Mitfavoriten |url=https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004202100/https://www.ran.de/sports/fussball/bundesliga/news/bayer-leverkusen-rb-leipzig-spielbericht1-spieltag-boniface-openda-316236 |archive-date=4 October 2023 |publisher=Ran |language=de}}</ref> На 4 октомври, тој го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот од 1–3 на домашен терен од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]].<ref>{{cite web |last=Begley |first=Emlyn |url=https://www.bbc.com/sport/football/66999156 |title=Leipzig 1-3 Manchester City: Substitutes Julian Alvarez and Jeremy Doku help City clinch late win |publisher=BBC Sport |date=4 October 2023 }}</ref> На 28 ноември, Опенда постигнал два гола и на [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] против Манчестер Сити, иако неговиот тим повторно загубил со 3–2.<ref>{{Cite web |date=28 November 2023 |title=RB Leipzig beaten by Manchester City despite Loïs Openda double |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212202140/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/manchester-city-rb-leipzig-live-champions-league-team-news-match-stats-haaland-25412 |archive-date=12 December 2023 |access-date=2023-11-28 |website=Bundesliga |language=en}}</ref> Својата прва сезона во [[Прва Бундеслига 2023-2024|Бундеслигата]], Опенда ја завршил како најдобар стрелец на Лајпциг со 24 постигнати гола, единствено [[Хари Кејн]] и [[Серу Гираси]] постигнале повеќе од него.<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Abhinav |url=https://www.goal.com/en/lists/bundesliga-top-scorers-2023-24/blt5cb7bb94f705632b#cs81f35c878297d8df |title=Bundesliga top scorers 2023-24: Harry Kane, Serhou Guirassy & players with the most goals in Germany this season |publisher=Goal.com |date=19 May 2024 }}</ref> Следната сезона, поради кризата во резултатите на клубот во првенството, перформансите на Опенда, исто така опаднале, и тој ја завршил сезоната со 9 гола. Сепак, на 31 август 2024 година, Опенда постигнал два гола против Баер Леверкузен во победата од 3–2 на гостински терен, со што ја прекинал нивната серија без пораз во Бундеслигата која траела 15 месеци.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/aug/31/leverkusen-leipzig-bundesliga-match-report |title=Loïs Openda strikes twice as RB Leipzig end Leverkusen’s unbeaten league run |publisher=The Guardian |date=31 August 2024 }}</ref> === Јувентус и Олимпик Лион=== На 1 септември 2025, тој направил трансфер во {{Fb team (N) Juventus}}, преку позајмица со обврска за откуп во вредност од 40 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://rbleipzig.com/de/news/lois-openda-transfer-leihe-rb-leipzig-juventus-turin |title=Loïs Openda wechselt auf leihbasis zu Juventus Turin|data=1º settembre 2025|language=de|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/vexieqbtenfpbn98enna.pdf|title=Accordo con il RB Leipzig per l'acquisizione del calciatore Openda|date=1 септември 2025|accesso=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, го имал своето деби во [[Серија А]] во победничкото [[Дерби на Италија]] против Интер (4-3), влегувајќи како замена за [[Тен Копмејнерс]] во второто полувреме.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/esordio-con-la-juventus-e-in-serie-a-per-l-ultimo-arrivato-di-casa-bianconera-openda-2145541|title=Esordio con la Juventus e in Serie A per l'ultimo arrivato di casa bianconera Openda|access-date=2025-09-14}}</ref> На 25 ноември 2025 година, тој го започнал натпреварот против [[ФК Боде/Глимт|Боде/Глимт]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|Лигата на шампионите]] и го постигнал својот прв гол за Јувентус, за привремен резултат 1-1 во натпреварот кој подоцна ''„бјанконерите“'' го добиле со 2-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> На 20 декември, го постигнал својот прв гол во Серија А, во победата од 2-1 против [[ФК Рома|Рома]], во која неговиот гол им донел водство на ''„бјанконерите“'' од 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-12-2025/juve-roma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Come corre la Juve di Spalletti: batte la Roma e torna in lotta per la Champions|date=2025-12-20|access-date=2025-12-21}}</ref> Сезоната ја завршил далеку под очекувањата, постигнувајќи само два гола во 34 настапи во сите натпреварувања.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2026/06/04-149025566/numeri_horror_oltre_40_milioni_spesi_e_ora_la_cessione_openda_flop_juve_interessi_e_scenari|title=Numeri horror, (oltre) 40 milioni spesi e ora la cessione: Openda flop Juve. Interessi e scenari|website=www.tuttosport.com|data=2026-06-04|access-date=2026-07-28}}</ref> На 28 јули 2026, Опенда му се приклучил на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] на позајмица до крајот на сезоната, платена 3.5 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/lois-openda-prete-jusqu-a-la-fin-de-saison-a-l-olympique-lyonnais |title=Loïs Openda prêté jusqu’à la fin de saison à l’Olympique Lyonnais |publisher=Olympique Lyonnais |language=fr |date=28 July 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Опенда минал низ сите белгиски младински репрезентации. На 6 септември 2019 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|белгиската репрезентација под 21 година]], играјќи како стартер во поразот со 1-0 од [[Фудбалска репрезентација на Велс под 21 година|Велс]] во натпревар важечки за [[Квалификации за Европското првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство под 21 година 2021]]. На 15 октомври, тој го постигнал и својот прв гол за репрезентација, во победата од 4-1 на домашен терен против [[Фудбалска репрезентација на Молдавија под 21 година|Молдавија]] во веќе споменатите квалификации. Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство за играчи под 21 година 2023]], Опенда постигнал гол во секој од шестте натпревари во кој настапил - вклучително и два гола во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција]] - придонесувајќи значително за пласманот на репрезентацијата на првенството. Тој бил повикан и настапил и на завршниот турнир одржан во [[Грузија]] и [[Романија]], каде Белгија го завршила својот пат после групната фаза. [[Податотека:2022 FIFA World Cup Match 12, Belgium v Canada - 06.jpg|thumb|left|Опенда (лево) играјќи за {{NazNB|FUrep|BEL}} против {{NazNB|FUrep|CAN}} на [[Светско првенство во фудбал 2022|СП 2022]]]] На 8 јуни 2022 година, Опенда дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Белгија|сениорската репрезентација на Белгија]] во победата од 6-1 против {{NazNB|FUrep|POL}} во [[УЕФА Лига на нации|Друштвото на народите]], постигнувајќи и еден гол на тој натпревар.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/belgium-vs-poland/report/461642|title=Belgium 6-1 Poland: Robert Lewandowski strike in vain as Red Devils run riot in Brussels|language=en|access-date=2022-06-09}}</ref> Кон крајот на истата година, бил повикан од селекторот [[Роберто Мартинес]] во составот на ''„Црвените ѓаволи“'' за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]].<ref>{{cite web |date=10 November 2022 |title=Roberto Martinez selects 26 Devils for the World Cup |url=https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623000426/https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |archive-date=23 June 2023 |access-date=10 November 2022 |publisher=[[Royal Belgian Football Association]]}}</ref> Својот единствен настап на турнирот го имал во првиот натпревар во групата, победата со 1-0 над {{NazNB|FUrep|CAN}}, влегувајќи како замена на местото на стрелецот на единствениот гол [[Миши Батшуаји]]. Сепак, Белгија не успеала да ја мине групната фаза. Две години подоцна, Опенда бил повикан во репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]] од новиот селектор [[Доменико Тедеско]]. Таму одиграл три натпревари, вклучително и осминафиналето (како стартер), во кое Белгија загубила со 1-0 од {{NazNB|FUrep|FRA}} со што го завршила своето учество. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BEL}} {{Cronopar|8-6-2022|Брисел|BEL|6|1|POL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Кардиф|WAL|1|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|90+3}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Варшава|POL|0|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|22-9-2022|Брисел|BEL|2|1|WAL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|18-11-2022|Кувајт|BEL|1|2|EGY|1|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Кувајт (град)}} {{Cronopar|23-11-2022|Ал Рајан|BEL|1|0|CAN|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|79}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф#Белгија - Канада|дет.]]}} {{Cronopar|24-3-2023|Солна|SWE|0|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|90}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Келн|GER|2|3|BEL|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|17-6-2023|Брисел|BEL|1|1|AUT|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Мардакан|AZE|0|1|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Брисел|BEL|5|0|EST|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Виена|AUT|2|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2023|Левен|BEL|1|0|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|19-11-2023|Брисел|BEL|5|0|AZE|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Даблин|IRL|0|0|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2024|Лондон|ENG|2|2|BEL|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|5-6-2024|Брисел|BEL|2|0|MNE|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-2024|Франкфурт на Мајна|BEL|0|1|SVK|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|84}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Словачка|дет.]]}} {{Cronopar|26-6-2024|Штутгарт|UKR|0|0|BEL|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|90}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - група Е#Белгија - Романија|дет.]]}} {{Cronopar|1-7-2024|Диселдорф|FRA|1|0|BEL|-|Евро|2024|Осминафинале|13={{suboff|63}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2024 - нокаут фаза#Франција - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|6-9-2024|Дебрецин|BEL|3|1|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Лион|FRA|2|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|7}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Рим|ITA|2|2|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|87}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Брисел|BEL|1|2|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-11-2024|Брисел|BEL|0|1|ITA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2024|Будимпешта|ISR|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|73}}}} {{Cronopar|6-6-2025|Скопје|MKD|1|1|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Македонија - Белгија|дет.]]}} {{Cronopar|4-9-2025|Вадуц|LIE|0|6|BEL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|61}}|15=[[Додаток:Квалификации за СП во фудбал 2026 УЕФА - резултати и состави (група Ј)#Лихтенштајн - Белгија|дет.]]}} {{Cronofin|28|3}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 1 август 2026.'' {| style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" class="wikitable" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2018-2019 | rowspan="2" |{{flagsport|BEL}} [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] |[[Белгиска Про лига 2018-2019|ПЛ]] | 20 | 4 | [[Фудбалски куп на Белгија 2018-2019|КБ]] | 1 | 0 | [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] | 5+2 | 0 | [[Суперкуп на Белгија 2018|СБ]] | 0 | 0 |28 | 4 |- |2019-2020 |[[Белгиска Про лига 2019-2020|ПЛ]] |15 |0 |[[Фудбалски куп на Белгија 2019-2020|КБ]] |3 |0 |[[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] |7<ref>3 настапи во квалификациските кола</ref> |1<ref name=":0">1 гол во квалификациските кола</ref> | - | - | - |25 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно Клуб Бриж !35 !4 ! !4 !0 ! !14 !1 ! !0 !0 !53 !5 |- |[[ФК Витесе сезона 2020-2021|2020-2021]] | rowspan="2" |{{flagsport|NED}} [[ФК Витесе|Витесе]] |[[Ередивиси 2020-2021|Е]] |33 |10 |[[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|КХ]] |5 |3 | - | - | - | - | - | - |38 |13 |- |2021-2022 |[[Ередивиси 2021-2022|Е]] |33+4 |18+1 | [[Фудбалски куп на Холандија 2021-2022|КХ]] | 2 | 1 |[[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] |11 |4 | - | - | - |50 |24 |- ! colspan="3" |Вкупно Витесе !70 !29 ! !7 !4 ! !11 !4 ! !- !- !88 !37 |- || [[ФК Ланс сезона 2022-2023|2022-2023]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Lens}} || [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Л1]] || 38 || 21 || [[Фудбалски куп на Франција 2022-2023|КФ]] || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 21 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan="3" |{{flagsport|GER}} [[РБ Лајпциг]] || [[Прва Бундеслига 2023-2024|БЛ]] || 34 || 24 || [[Фудбалски куп на Германија 2023-2024|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 8 || 4 || [[Суперкуп на Германија 2023|СГ]] || 1 || 0 || 45 || 28 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Прва Бундеслига 2024-2025|БЛ]] || 33 || 9 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 4 || 3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 45|| 13 |- || [[РБ Лајпциг сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно РБ Лајпциг || 69 || 33 || || 7 || 3 || || 16 || 5 || || 1 || 0 || 93 || 41 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2025-2026|А]] || 24 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 8 || 1 || - || - || - || 34 || 2 |- || [[ФК Олимпик Лион сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Olympique Lyonnais}} || [[Лига 1 (Франција) 2026-2027|Л1]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2026-2027|КФ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]] || 1<ref>1 настап во квалификациските кола</ref> || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 236 || 88 || || 24 || 7 || || 50 || 11 || || 1 || 0 || 311 || 106 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="4"|{{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] |2022||6||2 |- |2023||8||0 |- |2024||12||1 |- |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!27!!3 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 28/10/2022 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Болар-Делели]], [[Ланс]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Toulouse}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 0 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840085 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 12/03/2023 || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Стад Габриел Монпје]], [[Клермон]] || align=left|{{Fb team Lens}} || align=left|{{Fb team Clermont}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''4''' || align=left|{{flagsport|FRA}} [[Лига 1 (Франција) 2022-2023|Лига 1 2022-2023]] || [https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/3840223 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ==== Клуб Бриж ==== *'''[[Белгиска Про лига|Белгиско првенство]]''' : 1 : 2019-2020 *'''[[Суперкуп на Белгија]]''' : 1 : 2018 ==== РБ Лајпциг ==== *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Белгија |image3= Flag of Belgium.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/lo-s-openda/439051/ Лоис Опенда на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/lois-openda/profil/spieler/368887 Лоис Опенда на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/276265/lois-openda Лоис Опенда на espn] *[https://www.whoscored.com/players/363618/show/lo%C3%AFs-openda Лоис Опенда на whoscored] {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Опенда, Лоис}} [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Витесе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ланс]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] nvfgg3gh6tno5kb3wmgb7xyzv84f0h7 0 1377732 5605596 5451605 2026-08-06T09:15:52Z Carshalton 30527 5605596 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Василије Аџиќ | image = | fullname = Василије Аџиќ | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|5|12}} | cityofbirth = [[Никшиќ]] | countryofbirth = [[Србија и Црна Гора]] | nationality = {{flagsport|MNE}} [[Црна Гора]] | currentclub = {{Fb team Sassuolo}} | clubnumber = 17 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years1 = 2022-2024 | caps1 = 58 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years2 = 2024-2025 | caps2 = 10 | goals2 = 4 | clubs2 = {{Fb team Juventus Next Gen}} | years3 = 2024- | caps3 = 8 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 2026- | caps4 = 8 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Sassuolo}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 15 години|Црна Гора 15]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 16 години|Црна Гора 16]] | nationalyears3 = 2021-2023 | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 17 години|Црна Гора 17]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 18 години|Црна Гора 18]] | nationalyears5 = 2023- | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 5 | nationalteam5 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 19 години|Црна Гора 19]] | nationalyears6 = 2023- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 | nationalteam6 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора 21]] | nationalyears7 = 2023- | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 2 | nationalteam7 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|Црна Гора]] }} '''Василије Аџиќ''' (роден на [[12 мај]] [[2006]], во [[Никшиќ]]) е [[Црногорци|црногорски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|црногорската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Десноног, многу разноврсен играч,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/chi-e-vasilije-adzic-il-gioiello-montenegrino-nel-mirino-della-juventus/bltc404411a11dfac62#csfad48cea424a797b|title=Chi è Vasilije Adzic, il gioiello montenegrino acquistato dalla Juventus|date=2024-01-14|access-date=2025-02-13}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|author=Simone Brianti|url=https://www.mondoprimavera.com/notizie/vasilije-adzic-juventus-storia-carriera-valore-ruolo-caratteristiche/|title=Chi è Vasilije Adzic: gioventù al potere per Motta|date=2024-09-14|access-date=2025-02-13}}</ref> кој ја започнал кариерата како офанзивен играч од средниот ред или лево крило,<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|author=Orazio Mangiagli|url=https://www.fantamaster.it/adzic-juventus-thiago-motta-sorpresa-nuovo-talento/?amp|title=Adzic alla Juventus: chi è il nuovo pupillo di Motta e dove giocherà|date=2024-07-11|access-date=2025-02-13}}</ref> но може да игра и како централен играч од средниот ред;<ref name=":0" /> повремено, дури може да се користи и како централен напаѓач.<ref name=":3" /> Способен да комбинира физичка сила со брзина и одлична техника,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> тој е многу добар и во удари со глава,<ref name=":2" /> има добар удар од далечина, и се карактеризира со креативност и прецизност.<ref name=":1" /> Поради неговите квалитети, тој е споредуван со [[Кевин де Бројне]] и [[Стивен Џерард]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://sport.virgilio.it/juventus-thiago-motta-adzic-debutto-empoli-chi-e-caratteristiche-dichiarazioni-878358/|title=Juventus, Adzic pronto al debutto: un po' Gerrard e un po' De Bruyne, chi è l'ultimo baby di MottaLandia|date=2024-09-11|access-date=2025-02-13}}</ref> Во 2023 година, британскиот весник „[[Гардијан]]“ го вклучил во листата на најдобри играчи во светот родени во 2006 година.<ref>{{Cite news|language=en|author=Marcus Christenson|author2=Steven Bloor|author3=Garry Blight|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/oct/11/next-generation-2023-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2023: 60 of the best young talents in world football|date=2023-10-11|access-date=2025-02-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Будуќност=== Откако поминал низ младинските редови на Полет Старс, клуб со седиште во неговиот роден град [[Никшиќ]], и [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]], Аџиќ го направил своето професионално деби со вториот клуб, на 28 август 2022 година, влегувајќи како замена во 79-тата минута и постигнувајќи гол од далечина во 88-мата минута во победата од 4-0 над [[ФК Арсенал Тиват|Арсенал Тиват]] во [[Прва фудбалска лига на Црна Гора|црногорското првенство]]:<ref>{{cite news|url=https://www.pobjeda.me/clanak/kotor-srecna-luka-talenata-buducnosti|title=Kotor srećna luka talenata Budućnosti|trans-title=Kotor, the lucky port of the talents of the future|first=Rajko|last=Perović|date=1 September 2022|access-date=13 January 2023|work=[[Pobjeda]]|language=cnr}}</ref> со тоа, тој станал најмладиот стрелец во историјата на Будуќност и втор најмлад стрелец на гол во врвната црногорска фудбалска лига, веднаш зад [[Илија Вукотиќ]].<ref>{{cite news |date=31 August 2022 |title=Vasilije Adžić nakon pogotka protiv Arsenala: Fudbal je nešto što me ispunjava i čini srećnim |trans-title=Vasilije Adžić after the goal against Arsenal: Football is something that fulfills me and makes me happy |url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/619523/vasilije-adzic-nakon-pogotka-fudbal-je-nesto-sto-me-ispunjava-i-cini-srecnim |access-date=13 January 2023 |work=[[Vijesti]] |language=cnr}}</ref> Тој одиграл 23 натпревари и постигнал три гола во својата прва професионална сезона, во која Будуќност станал шампион на Црна Гора. Следната сезона, тој станал редовен стартер за ''„плаво-белите“'', играјќи 44 натпревари и постигнувајќи осум гола: шест во лигата, која Будуќност ја завршил на второто место, еден во победничкиот [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|Куп на Црна Гора]] и уште еден во квалификациите за [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|УЕФА Лигата на конференции]], во реванш натпреварот против {{Fb team (N) Struga}}, во кој, тој исто така, дал асистенција; сепак, неговиот одличен настап не бил доволен бидејќи Будуќност загубил со 3-4, (вкупен резултат 3-5).<ref>{{cite news |date=1 August 2023 |title=Buducnost Podgorica - FC Struga : 3-4 (Conference League): cronaca, tabellino e statistiche |trans-title=Buducnost Podgorica–FC Struga: 3–4 (Conference League): match report, scoresheet, and stats |url=https://www.corriere.it/sport/calcio/conference-league/partita/buducnostpodgorica-fcstruga/2395829/ |access-date=15 September 2025 |work=[[Corriere della Sera]] |language=it}}</ref> ===Јувентус и Сасуоло=== Во летото 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 5,3 милиони евра, плус 3 милиони можни бонуси.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/profil/spieler/944570|title=Vasilije Adžić - Profilo giocatore 24/25|access-date=2025-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-vasilije-adzic-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Vasilije Adzic è un nuovo giocatore della Juventus|date=11 јули 2024}}</ref> Дебитирал за ''„Старата дама“'' на 19 октомври, влегувајќи во игра како замена на местото на [[Хефрен Тирам]] во 72-рата минута од натпреварот од [[Серија А 2024-2025|Серија А]] во кој неговиот тим го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 1-0.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/vasilije-adzic-esordio-juventus-19-ottobre-2024|title=Vasilije Adzic, esordio con la Juventus!|date=19 октомври 2024}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот со 0-1 од {{Fb team (N) Stuttgart}}, влегувајќи како замена во 68-мата минута за [[Душан Влаховиќ]]. Потоа, на 12 декември 2024 година, тој го имал своето деби во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], во победата со 4-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Cagliari}}, заменувајќи го повторно Влаховиќ во 81-вата минута. Во меѓувреме, тој бил приклучен и во {{Fb team (N) Juventus Next Gen}}, [[втор тим|вториот тим]] на ''„бјанконерите“'', каде што дебитирал како стартер на 31 октомври 2024 година, во натпреварот од [[Серија Ц]] загубен со 0-1 од [[АСД Соренто 1945|Соренто]]: на 9 февруари 2025 година, тој го постигнал својот прв гол со Некст Џен, во триумфот со 2-0 над {{Fb team (N) Benevento}}. Откако бил потврден во постојан член на првиот тим од сезоната 2025-2026, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]] на 13 септември, решавачкиот, за победата со 4-3 во [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-inter-la-partita-2025-26|title=Juventus-Inter {{!}} La partita|date=13 септември 2025}}</ref> Со тоа, на возраст од 19 години и 124 дена, тој станал најмладиот странски играч за Јувентус и најмладиот воопшто (престигнувајќи го соиграчот [[Кенан Јилдиз]]) кој постигнал гол во Дербито на Италија..<ref>{{cite news |last=Albanese |first=Giovanni |date=13 September 2025 |title=Doveva andare al Palermo, ora prova a prendersi la Juve. Adzic: 'Sognavo un gol così' |trans-title=He was supposed to go to Palermo, now he's trying to take over Juve. Adzic: "I dreamed of a goal like this" |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-09-2025/juve-chi-e-adzic-l-eroe-della-partita-contro-l-inter.shtml |access-date=14 September 2025 |work=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite news |last=Marchese |first=Domenico |date=14 September 2025 |title=Adzic il predestinato, chi è il centrocampista della Juve che ha steso l'Inter: 'Mi ispiro a Messi' |trans-title=Adzic the predestinated, who is the Juventus midfielder who defeated Inter: "I take inspiration from Messi" |url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/09/14/news/adzic_juventus_chi_e-424845685/ |access-date=14 September 2025 |work=La Repubblica |language=it}}</ref> И покрај овој подвиг, тој не можел да најде доволно простор за игра во остатокот од сезоната, завршувајќи ја истата со само 17 настапи во сите натпреварувања и еден, веќе споменатиот, постигнат гол.<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/13-01-2026/juve-il-piano-adzic-prestito-a-gennaio.shtml|title=Juve, Adzic sul mercato? Spalletti per lui ha un progetto, ma dipende da Miretti...|date=13 јануари 2026}}</ref> На 3 август 2026 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/prima-squadra/vasilije-adzic-benvenuto-in-neroverde/|title=Vasilije Adžić, benvenuto in neroverde!|date=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> друг клуб од италијанската врвна лига, за 500 илјади евра.<ref>Сасуоло има опција за откуп од 12 милиони евра, а Јувентус има опција за контра-откуп од 13,7 милиони евра. {{cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/axzy1icdzmk7gzgredhh.pdf|titlе=Accordo con il Sassuolo per la cessione del calciatore Adzic|datе=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На репрезентативно ниво, Аџиќ го имал својот прв настап за репрезентацијата на Црна Гора под 15 години на 9 март 2021 година, како стартер во победата од 1-0 против Македонија.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097224/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 09.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Неговиот прв гол за оваа репрезентација дошол два дена подоцна, кога Црногорците повторно ги победиле Македонците, овој пат со резултат од 2-0: тој влегол во игра во 60-тата минута на местото на [[Стефан Ѓукановиќ]] и постигнал гол во 74-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097233/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 11.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Потоа бил повикан во националните селекции под 16, под 17, под 18, под 19 и под 21 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/nationalmannschaft/spieler/944570/plus/0/verein_id/40099|title=Vasilije Adžić - Nazionale|access-date=2025-02-13}}</ref> Во септември 2024 година, Аџиќ бил повикан од селекторот [[Роберт Просинечки]] за натпреварите од [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|УЕФА Лигата на нации]] против {{NazNB|FUrep|ISL}} и {{NazNB|FUrep|WAL}}, но бил принуден да ги пропушти за да се опорави од повредата на тетивата.<ref>{{Cite web|lingua=sr|url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/720868/prosinecki-objavio-spisak-za-start-lige-nacija-poziv-adzicu-povratak-erakovica|title=Prosinečki objavio spisak za start Lige nacija: Poziv Adžiću, povratak Erakovića|access-date=2025-02-13}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација на 9 јуни 2025 година, за време на своето деби, во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ARM}} што завршил нерешено 2-2.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/international-recap-cambiaso-a-segno-nella-vittoria-azzurra-esordio-con-gol-per-adzic|title=International recap {{!}} Cambiaso a segno nella vittoria azzurra, esordio con gol per Adzic|date=10 јуни 2025}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|MNE}} {{Cronopar|5-9-2025|Никшиќ|MNE|0|2|CZE|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|9-6-2025|Никшиќ|MNE|2|2|ARM|1|Пријателска}} {{Cronofin|2|1}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 20 септември 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2022-2023|2022-2023]] ||rowspan="2"| {{flagsport|MNE}} [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2022-2023|1Л]] || 23 || 3 || [[Фудбалски куп на Црна Гора|КЦ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2023-2024|1Л]] || 35 || 6 || [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|КЦ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 2<ref name="pre">Во квалификациските кола.</ref>+2<ref name="pre" /> || 0+1<ref name="pre" /> || - || - || - || 44 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Будуќност || 58 || 9 || || 6 || 1 || || 4 || 1 || || - || - || 68 || 11 |- || [[ФК Јувентус Некст Џен сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus Next Gen}} || [[Серија Ц 2024-2025|Ц]] || 10 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2024-2025|КИ-Ц]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] ||rowspan="2"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+1 || 0 || 9 || 0 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 1 || 0 || - || - || - || 3 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 8 || 1 || || 1 || 0 || || 2 || 0 || || 1 || 0 || 12 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 76 || 14 || || 7 || 1 || || 6 || 1 || || 1 || 0 || 90 || 16 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Будуќност ==== *'''[[Прва фудбалска лига на Црна Гора|Црногорско првенство]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Фудбалски куп на Црна Гора|Куп на Црна Гора]]''' : 1 : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Црна Гора |image3= Flag of Montenegro.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/vasilije-adzic/792572/ Василије Аџиќ на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/vasilije-adzic/profil/spieler/944570 Василије Аџиќ на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/344917/vasilije-adzic Василије Аџиќ на espn] * [https://www.whoscored.com/players/484428/show/vasilije-adzic Василије Аџиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиќ, Василије}} [[Категорија:Црногорски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Будуќност Подгорица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] ovyhsl7y3povrxv62mg0mvahqsbymh3 5605597 5605596 2026-08-06T09:19:52Z Carshalton 30527 5605597 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Василије Аџиќ | image = | fullname = Василије Аџиќ | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|5|12}} | cityofbirth = [[Никшиќ]] | countryofbirth = [[Србија и Црна Гора]] | nationality = {{flagsport|MNE}} [[Црна Гора]] | currentclub = {{Fb team Sassuolo}} | clubnumber = 17 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years1 = 2022-2024 | caps1 = 58 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years2 = 2024-2025 | caps2 = 10 | goals2 = 4 | clubs2 = {{Fb team Juventus Next Gen}} | years3 = 2024- | caps3 = 16 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Sassuolo}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 15 години|Црна Гора 15]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 16 години|Црна Гора 16]] | nationalyears3 = 2021-2023 | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 17 години|Црна Гора 17]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 18 години|Црна Гора 18]] | nationalyears5 = 2023- | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 5 | nationalteam5 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 19 години|Црна Гора 19]] | nationalyears6 = 2023- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 | nationalteam6 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора 21]] | nationalyears7 = 2023- | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 2 | nationalteam7 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|Црна Гора]] }} '''Василије Аџиќ''' (роден на [[12 мај]] [[2006]], во [[Никшиќ]]) е [[Црногорци|црногорски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|црногорската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Десноног, многу разноврсен играч,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/chi-e-vasilije-adzic-il-gioiello-montenegrino-nel-mirino-della-juventus/bltc404411a11dfac62#csfad48cea424a797b|title=Chi è Vasilije Adzic, il gioiello montenegrino acquistato dalla Juventus|date=2024-01-14|access-date=2025-02-13}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|author=Simone Brianti|url=https://www.mondoprimavera.com/notizie/vasilije-adzic-juventus-storia-carriera-valore-ruolo-caratteristiche/|title=Chi è Vasilije Adzic: gioventù al potere per Motta|date=2024-09-14|access-date=2025-02-13}}</ref> кој ја започнал кариерата како офанзивен играч од средниот ред или лево крило,<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|author=Orazio Mangiagli|url=https://www.fantamaster.it/adzic-juventus-thiago-motta-sorpresa-nuovo-talento/?amp|title=Adzic alla Juventus: chi è il nuovo pupillo di Motta e dove giocherà|date=2024-07-11|access-date=2025-02-13}}</ref> но може да игра и како централен играч од средниот ред;<ref name=":0" /> повремено, дури може да се користи и како централен напаѓач.<ref name=":3" /> Способен да комбинира физичка сила со брзина и одлична техника,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> тој е многу добар и во удари со глава,<ref name=":2" /> има добар удар од далечина, и се карактеризира со креативност и прецизност.<ref name=":1" /> Поради неговите квалитети, тој е споредуван со [[Кевин де Бројне]] и [[Стивен Џерард]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://sport.virgilio.it/juventus-thiago-motta-adzic-debutto-empoli-chi-e-caratteristiche-dichiarazioni-878358/|title=Juventus, Adzic pronto al debutto: un po' Gerrard e un po' De Bruyne, chi è l'ultimo baby di MottaLandia|date=2024-09-11|access-date=2025-02-13}}</ref> Во 2023 година, британскиот весник „[[Гардијан]]“ го вклучил во листата на најдобри играчи во светот родени во 2006 година.<ref>{{Cite news|language=en|author=Marcus Christenson|author2=Steven Bloor|author3=Garry Blight|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/oct/11/next-generation-2023-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2023: 60 of the best young talents in world football|date=2023-10-11|access-date=2025-02-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Будуќност=== Откако поминал низ младинските редови на Полет Старс, клуб со седиште во неговиот роден град [[Никшиќ]], и [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]], Аџиќ го направил своето професионално деби со вториот клуб, на 28 август 2022 година, влегувајќи како замена во 79-тата минута и постигнувајќи гол од далечина во 88-мата минута во победата од 4-0 над [[ФК Арсенал Тиват|Арсенал Тиват]] во [[Прва фудбалска лига на Црна Гора|црногорското првенство]]:<ref>{{cite news|url=https://www.pobjeda.me/clanak/kotor-srecna-luka-talenata-buducnosti|title=Kotor srećna luka talenata Budućnosti|trans-title=Kotor, the lucky port of the talents of the future|first=Rajko|last=Perović|date=1 September 2022|access-date=13 January 2023|work=[[Pobjeda]]|language=cnr}}</ref> со тоа, тој станал најмладиот стрелец во историјата на Будуќност и втор најмлад стрелец на гол во врвната црногорска фудбалска лига, веднаш зад [[Илија Вукотиќ]].<ref>{{cite news |date=31 August 2022 |title=Vasilije Adžić nakon pogotka protiv Arsenala: Fudbal je nešto što me ispunjava i čini srećnim |trans-title=Vasilije Adžić after the goal against Arsenal: Football is something that fulfills me and makes me happy |url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/619523/vasilije-adzic-nakon-pogotka-fudbal-je-nesto-sto-me-ispunjava-i-cini-srecnim |access-date=13 January 2023 |work=[[Vijesti]] |language=cnr}}</ref> Тој одиграл 23 натпревари и постигнал три гола во својата прва професионална сезона, во која Будуќност станал шампион на Црна Гора. Следната сезона, тој станал редовен стартер за ''„плаво-белите“'', играјќи 44 натпревари и постигнувајќи осум гола: шест во лигата, која Будуќност ја завршил на второто место, еден во победничкиот [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|Куп на Црна Гора]] и уште еден во квалификациите за [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|УЕФА Лигата на конференции]], во реванш натпреварот против {{Fb team (N) Struga}}, во кој, тој исто така, дал асистенција; сепак, неговиот одличен настап не бил доволен бидејќи Будуќност загубил со 3-4, (вкупен резултат 3-5).<ref>{{cite news |date=1 August 2023 |title=Buducnost Podgorica - FC Struga : 3-4 (Conference League): cronaca, tabellino e statistiche |trans-title=Buducnost Podgorica–FC Struga: 3–4 (Conference League): match report, scoresheet, and stats |url=https://www.corriere.it/sport/calcio/conference-league/partita/buducnostpodgorica-fcstruga/2395829/ |access-date=15 September 2025 |work=[[Corriere della Sera]] |language=it}}</ref> ===Јувентус и Сасуоло=== Во летото 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 5,3 милиони евра, плус 3 милиони можни бонуси.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/profil/spieler/944570|title=Vasilije Adžić - Profilo giocatore 24/25|access-date=2025-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-vasilije-adzic-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Vasilije Adzic è un nuovo giocatore della Juventus|date=11 јули 2024}}</ref> Дебитирал за ''„Старата дама“'' на 19 октомври, влегувајќи во игра како замена на местото на [[Хефрен Тирам]] во 72-рата минута од натпреварот од [[Серија А 2024-2025|Серија А]] во кој неговиот тим го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 1-0.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/vasilije-adzic-esordio-juventus-19-ottobre-2024|title=Vasilije Adzic, esordio con la Juventus!|date=19 октомври 2024}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот со 0-1 од {{Fb team (N) Stuttgart}}, влегувајќи како замена во 68-мата минута за [[Душан Влаховиќ]]. Потоа, на 12 декември 2024 година, тој го имал своето деби во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], во победата со 4-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Cagliari}}, заменувајќи го повторно Влаховиќ во 81-вата минута. Во меѓувреме, тој бил приклучен и во {{Fb team (N) Juventus Next Gen}}, [[втор тим|вториот тим]] на ''„бјанконерите“'', каде што дебитирал како стартер на 31 октомври 2024 година, во натпреварот од [[Серија Ц]] загубен со 0-1 од [[АСД Соренто 1945|Соренто]]: на 9 февруари 2025 година, тој го постигнал својот прв гол со Некст Џен, во триумфот со 2-0 над {{Fb team (N) Benevento}}. Откако бил потврден во постојан член на првиот тим од сезоната 2025-2026, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]] на 13 септември, решавачкиот, за победата со 4-3 во [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-inter-la-partita-2025-26|title=Juventus-Inter {{!}} La partita|date=13 септември 2025}}</ref> Со тоа, на возраст од 19 години и 124 дена, тој станал најмладиот странски играч за Јувентус и најмладиот воопшто (престигнувајќи го соиграчот [[Кенан Јилдиз]]) кој постигнал гол во Дербито на Италија..<ref>{{cite news |last=Albanese |first=Giovanni |date=13 September 2025 |title=Doveva andare al Palermo, ora prova a prendersi la Juve. Adzic: 'Sognavo un gol così' |trans-title=He was supposed to go to Palermo, now he's trying to take over Juve. Adzic: "I dreamed of a goal like this" |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-09-2025/juve-chi-e-adzic-l-eroe-della-partita-contro-l-inter.shtml |access-date=14 September 2025 |work=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite news |last=Marchese |first=Domenico |date=14 September 2025 |title=Adzic il predestinato, chi è il centrocampista della Juve che ha steso l'Inter: 'Mi ispiro a Messi' |trans-title=Adzic the predestinated, who is the Juventus midfielder who defeated Inter: "I take inspiration from Messi" |url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/09/14/news/adzic_juventus_chi_e-424845685/ |access-date=14 September 2025 |work=La Repubblica |language=it}}</ref> И покрај овој подвиг, тој не можел да најде доволно простор за игра во остатокот од сезоната, завршувајќи ја истата со само 17 настапи во сите натпреварувања и еден, веќе споменатиот, постигнат гол.<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/13-01-2026/juve-il-piano-adzic-prestito-a-gennaio.shtml|title=Juve, Adzic sul mercato? Spalletti per lui ha un progetto, ma dipende da Miretti...|date=13 јануари 2026}}</ref> На 3 август 2026 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/prima-squadra/vasilije-adzic-benvenuto-in-neroverde/|title=Vasilije Adžić, benvenuto in neroverde!|date=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> друг клуб од италијанската врвна лига, за 500 илјади евра.<ref>Сасуоло има опција за откуп од 12 милиони евра, а Јувентус има опција за контра-откуп од 13,7 милиони евра. {{cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/axzy1icdzmk7gzgredhh.pdf|titlе=Accordo con il Sassuolo per la cessione del calciatore Adzic|datе=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На репрезентативно ниво, Аџиќ го имал својот прв настап за репрезентацијата на Црна Гора под 15 години на 9 март 2021 година, како стартер во победата од 1-0 против Македонија.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097224/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 09.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Неговиот прв гол за оваа репрезентација дошол два дена подоцна, кога Црногорците повторно ги победиле Македонците, овој пат со резултат од 2-0: тој влегол во игра во 60-тата минута на местото на [[Стефан Ѓукановиќ]] и постигнал гол во 74-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097233/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 11.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Потоа бил повикан во националните селекции под 16, под 17, под 18, под 19 и под 21 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/nationalmannschaft/spieler/944570/plus/0/verein_id/40099|title=Vasilije Adžić - Nazionale|access-date=2025-02-13}}</ref> Во септември 2024 година, Аџиќ бил повикан од селекторот [[Роберт Просинечки]] за натпреварите од [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|УЕФА Лигата на нации]] против {{NazNB|FUrep|ISL}} и {{NazNB|FUrep|WAL}}, но бил принуден да ги пропушти за да се опорави од повредата на тетивата.<ref>{{Cite web|lingua=sr|url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/720868/prosinecki-objavio-spisak-za-start-lige-nacija-poziv-adzicu-povratak-erakovica|title=Prosinečki objavio spisak za start Lige nacija: Poziv Adžiću, povratak Erakovića|access-date=2025-02-13}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација на 9 јуни 2025 година, за време на своето деби, во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ARM}} што завршил нерешено 2-2.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/international-recap-cambiaso-a-segno-nella-vittoria-azzurra-esordio-con-gol-per-adzic|title=International recap {{!}} Cambiaso a segno nella vittoria azzurra, esordio con gol per Adzic|date=10 јуни 2025}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|MNE}} {{Cronopar|5-9-2025|Никшиќ|MNE|0|2|CZE|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|9-6-2025|Никшиќ|MNE|2|2|ARM|1|Пријателска}} {{Cronofin|2|1}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 20 септември 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2022-2023|2022-2023]] ||rowspan="2"| {{flagsport|MNE}} [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2022-2023|1Л]] || 23 || 3 || [[Фудбалски куп на Црна Гора|КЦ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2023-2024|1Л]] || 35 || 6 || [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|КЦ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 2<ref name="pre">Во квалификациските кола.</ref>+2<ref name="pre" /> || 0+1<ref name="pre" /> || - || - || - || 44 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Будуќност || 58 || 9 || || 6 || 1 || || 4 || 1 || || - || - || 68 || 11 |- || [[ФК Јувентус Некст Џен сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus Next Gen}} || [[Серија Ц 2024-2025|Ц]] || 10 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2024-2025|КИ-Ц]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] ||rowspan="2"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+1 || 0 || 9 || 0 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 10 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 17 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 16 || 1 || || 1 || 0 || || 8 || 0 || || 1 || 0 || 26 || 1 |- || [[УС Сасуоло Калчо сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Sassuolo}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 84 || 14 || || 7 || 1 || || 12 || 1 || || 1 || 0 || 104 || 16 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Будуќност ==== *'''[[Прва фудбалска лига на Црна Гора|Црногорско првенство]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Фудбалски куп на Црна Гора|Куп на Црна Гора]]''' : 1 : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Црна Гора |image3= Flag of Montenegro.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/vasilije-adzic/792572/ Василије Аџиќ на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/vasilije-adzic/profil/spieler/944570 Василије Аџиќ на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/344917/vasilije-adzic Василије Аџиќ на espn] * [https://www.whoscored.com/players/484428/show/vasilije-adzic Василије Аџиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиќ, Василије}} [[Категорија:Црногорски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Будуќност Подгорица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] bq6lomm2h1512mbeb59fb3m59fxguxt 5605598 5605597 2026-08-06T09:21:32Z Carshalton 30527 5605598 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Василије Аџиќ | image = | fullname = Василије Аџиќ | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|5|12}} | cityofbirth = [[Никшиќ]] | countryofbirth = [[Србија и Црна Гора]] | nationality = {{flagsport|MNE}} [[Црна Гора]] | currentclub = {{Fb team Sassuolo}} | clubnumber = 17 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years1 = 2022-2024 | caps1 = 58 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years2 = 2024-2025 | caps2 = 10 | goals2 = 4 | clubs2 = {{Fb team Juventus Next Gen}} | years3 = 2024- | caps3 = 16 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Sassuolo}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 15 години|Црна Гора 15]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 16 години|Црна Гора 16]] | nationalyears3 = 2021-2023 | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 17 години|Црна Гора 17]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 18 години|Црна Гора 18]] | nationalyears5 = 2023- | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 5 | nationalteam5 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 19 години|Црна Гора 19]] | nationalyears6 = 2023- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 | nationalteam6 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора 21]] | nationalyears7 = 2023- | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 2 | nationalteam7 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|Црна Гора]] }} '''Василије Аџиќ''' (роден на [[12 мај]] [[2006]], во [[Никшиќ]]) — [[Црногорци|црногорски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|црногорската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Десноног, многу разноврсен играч,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/chi-e-vasilije-adzic-il-gioiello-montenegrino-nel-mirino-della-juventus/bltc404411a11dfac62#csfad48cea424a797b|title=Chi è Vasilije Adzic, il gioiello montenegrino acquistato dalla Juventus|date=2024-01-14|access-date=2025-02-13}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|author=Simone Brianti|url=https://www.mondoprimavera.com/notizie/vasilije-adzic-juventus-storia-carriera-valore-ruolo-caratteristiche/|title=Chi è Vasilije Adzic: gioventù al potere per Motta|date=2024-09-14|access-date=2025-02-13}}</ref> кој ја започнал кариерата како офанзивен играч од средниот ред или лево крило,<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|author=Orazio Mangiagli|url=https://www.fantamaster.it/adzic-juventus-thiago-motta-sorpresa-nuovo-talento/?amp|title=Adzic alla Juventus: chi è il nuovo pupillo di Motta e dove giocherà|date=2024-07-11|access-date=2025-02-13}}</ref> но може да игра и како централен играч од средниот ред;<ref name=":0" /> повремено, дури може да се користи и како централен напаѓач.<ref name=":3" /> Способен да комбинира физичка сила со брзина и одлична техника,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> тој е многу добар и во удари со глава,<ref name=":2" /> има добар удар од далечина, и се карактеризира со креативност и прецизност.<ref name=":1" /> Поради неговите квалитети, тој е споредуван со [[Кевин де Бројне]] и [[Стивен Џерард]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://sport.virgilio.it/juventus-thiago-motta-adzic-debutto-empoli-chi-e-caratteristiche-dichiarazioni-878358/|title=Juventus, Adzic pronto al debutto: un po' Gerrard e un po' De Bruyne, chi è l'ultimo baby di MottaLandia|date=2024-09-11|access-date=2025-02-13}}</ref> Во 2023 година, британскиот весник „[[Гардијан]]“ го вклучил во листата на најдобри играчи во светот родени во 2006 година.<ref>{{Cite news|language=en|author=Marcus Christenson|author2=Steven Bloor|author3=Garry Blight|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/oct/11/next-generation-2023-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2023: 60 of the best young talents in world football|date=2023-10-11|access-date=2025-02-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Будуќност=== Откако поминал низ младинските редови на Полет Старс, клуб со седиште во неговиот роден град [[Никшиќ]], и [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]], Аџиќ го направил своето професионално деби со вториот клуб, на 28 август 2022 година, влегувајќи како замена во 79-тата минута и постигнувајќи гол од далечина во 88-мата минута во победата од 4-0 над [[ФК Арсенал Тиват|Арсенал Тиват]] во [[Прва фудбалска лига на Црна Гора|црногорското првенство]]:<ref>{{cite news|url=https://www.pobjeda.me/clanak/kotor-srecna-luka-talenata-buducnosti|title=Kotor srećna luka talenata Budućnosti|trans-title=Kotor, the lucky port of the talents of the future|first=Rajko|last=Perović|date=1 September 2022|access-date=13 January 2023|work=[[Pobjeda]]|language=cnr}}</ref> со тоа, тој станал најмладиот стрелец во историјата на Будуќност и втор најмлад стрелец на гол во врвната црногорска фудбалска лига, веднаш зад [[Илија Вукотиќ]].<ref>{{cite news |date=31 August 2022 |title=Vasilije Adžić nakon pogotka protiv Arsenala: Fudbal je nešto što me ispunjava i čini srećnim |trans-title=Vasilije Adžić after the goal against Arsenal: Football is something that fulfills me and makes me happy |url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/619523/vasilije-adzic-nakon-pogotka-fudbal-je-nesto-sto-me-ispunjava-i-cini-srecnim |access-date=13 January 2023 |work=[[Vijesti]] |language=cnr}}</ref> Тој одиграл 23 натпревари и постигнал три гола во својата прва професионална сезона, во која Будуќност станал шампион на Црна Гора. Следната сезона, тој станал редовен стартер за ''„плаво-белите“'', играјќи 44 натпревари и постигнувајќи осум гола: шест во лигата, која Будуќност ја завршил на второто место, еден во победничкиот [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|Куп на Црна Гора]] и уште еден во квалификациите за [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|УЕФА Лигата на конференции]], во реванш натпреварот против {{Fb team (N) Struga}}, во кој, тој исто така, дал асистенција; сепак, неговиот одличен настап не бил доволен бидејќи Будуќност загубил со 3-4, (вкупен резултат 3-5).<ref>{{cite news |date=1 August 2023 |title=Buducnost Podgorica - FC Struga : 3-4 (Conference League): cronaca, tabellino e statistiche |trans-title=Buducnost Podgorica–FC Struga: 3–4 (Conference League): match report, scoresheet, and stats |url=https://www.corriere.it/sport/calcio/conference-league/partita/buducnostpodgorica-fcstruga/2395829/ |access-date=15 September 2025 |work=[[Corriere della Sera]] |language=it}}</ref> ===Јувентус и Сасуоло=== Во летото 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 5,3 милиони евра, плус 3 милиони можни бонуси.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/profil/spieler/944570|title=Vasilije Adžić - Profilo giocatore 24/25|access-date=2025-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-vasilije-adzic-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Vasilije Adzic è un nuovo giocatore della Juventus|date=11 јули 2024}}</ref> Дебитирал за ''„Старата дама“'' на 19 октомври, влегувајќи во игра како замена на местото на [[Хефрен Тирам]] во 72-рата минута од натпреварот од [[Серија А 2024-2025|Серија А]] во кој неговиот тим го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 1-0.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/vasilije-adzic-esordio-juventus-19-ottobre-2024|title=Vasilije Adzic, esordio con la Juventus!|date=19 октомври 2024}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот со 0-1 од {{Fb team (N) Stuttgart}}, влегувајќи како замена во 68-мата минута за [[Душан Влаховиќ]]. Потоа, на 12 декември 2024 година, тој го имал своето деби во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], во победата со 4-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Cagliari}}, заменувајќи го повторно Влаховиќ во 81-вата минута. Во меѓувреме, тој бил приклучен и во {{Fb team (N) Juventus Next Gen}}, [[втор тим|вториот тим]] на ''„бјанконерите“'', каде што дебитирал како стартер на 31 октомври 2024 година, во натпреварот од [[Серија Ц]] загубен со 0-1 од [[АСД Соренто 1945|Соренто]]: на 9 февруари 2025 година, тој го постигнал својот прв гол со Некст Џен, во триумфот со 2-0 над {{Fb team (N) Benevento}}. Откако бил потврден во постојан член на првиот тим од сезоната 2025-2026, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]] на 13 септември, решавачкиот, за победата со 4-3 во [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-inter-la-partita-2025-26|title=Juventus-Inter {{!}} La partita|date=13 септември 2025}}</ref> Со тоа, на возраст од 19 години и 124 дена, тој станал најмладиот странски играч за Јувентус и најмладиот воопшто (престигнувајќи го соиграчот [[Кенан Јилдиз]]) кој постигнал гол во Дербито на Италија..<ref>{{cite news |last=Albanese |first=Giovanni |date=13 September 2025 |title=Doveva andare al Palermo, ora prova a prendersi la Juve. Adzic: 'Sognavo un gol così' |trans-title=He was supposed to go to Palermo, now he's trying to take over Juve. Adzic: "I dreamed of a goal like this" |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-09-2025/juve-chi-e-adzic-l-eroe-della-partita-contro-l-inter.shtml |access-date=14 September 2025 |work=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite news |last=Marchese |first=Domenico |date=14 September 2025 |title=Adzic il predestinato, chi è il centrocampista della Juve che ha steso l'Inter: 'Mi ispiro a Messi' |trans-title=Adzic the predestinated, who is the Juventus midfielder who defeated Inter: "I take inspiration from Messi" |url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/09/14/news/adzic_juventus_chi_e-424845685/ |access-date=14 September 2025 |work=La Repubblica |language=it}}</ref> И покрај овој подвиг, тој не можел да најде доволно простор за игра во остатокот од сезоната, завршувајќи ја истата со само 17 настапи во сите натпреварувања и еден, веќе споменатиот, постигнат гол.<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/13-01-2026/juve-il-piano-adzic-prestito-a-gennaio.shtml|title=Juve, Adzic sul mercato? Spalletti per lui ha un progetto, ma dipende da Miretti...|date=13 јануари 2026}}</ref> На 3 август 2026 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/prima-squadra/vasilije-adzic-benvenuto-in-neroverde/|title=Vasilije Adžić, benvenuto in neroverde!|date=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> друг клуб од италијанската врвна лига, за 500 илјади евра.<ref>Сасуоло има опција за откуп од 12 милиони евра, а Јувентус има опција за контра-откуп од 13,7 милиони евра. {{cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/axzy1icdzmk7gzgredhh.pdf|titlе=Accordo con il Sassuolo per la cessione del calciatore Adzic|datе=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На репрезентативно ниво, Аџиќ го имал својот прв настап за репрезентацијата на Црна Гора под 15 години на 9 март 2021 година, како стартер во победата од 1-0 против Македонија.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097224/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 09.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Неговиот прв гол за оваа репрезентација дошол два дена подоцна, кога Црногорците повторно ги победиле Македонците, овој пат со резултат од 2-0: тој влегол во игра во 60-тата минута на местото на [[Стефан Ѓукановиќ]] и постигнал гол во 74-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097233/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 11.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Потоа бил повикан во националните селекции под 16, под 17, под 18, под 19 и под 21 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/nationalmannschaft/spieler/944570/plus/0/verein_id/40099|title=Vasilije Adžić - Nazionale|access-date=2025-02-13}}</ref> Во септември 2024 година, Аџиќ бил повикан од селекторот [[Роберт Просинечки]] за натпреварите од [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|УЕФА Лигата на нации]] против {{NazNB|FUrep|ISL}} и {{NazNB|FUrep|WAL}}, но бил принуден да ги пропушти за да се опорави од повредата на тетивата.<ref>{{Cite web|lingua=sr|url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/720868/prosinecki-objavio-spisak-za-start-lige-nacija-poziv-adzicu-povratak-erakovica|title=Prosinečki objavio spisak za start Lige nacija: Poziv Adžiću, povratak Erakovića|access-date=2025-02-13}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација на 9 јуни 2025 година, за време на своето деби, во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ARM}} што завршил нерешено 2-2.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/international-recap-cambiaso-a-segno-nella-vittoria-azzurra-esordio-con-gol-per-adzic|title=International recap {{!}} Cambiaso a segno nella vittoria azzurra, esordio con gol per Adzic|date=10 јуни 2025}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|MNE}} {{Cronopar|5-9-2025|Никшиќ|MNE|0|2|CZE|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|9-6-2025|Никшиќ|MNE|2|2|ARM|1|Пријателска}} {{Cronofin|2|1}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 20 септември 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2022-2023|2022-2023]] ||rowspan="2"| {{flagsport|MNE}} [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2022-2023|1Л]] || 23 || 3 || [[Фудбалски куп на Црна Гора|КЦ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2023-2024|1Л]] || 35 || 6 || [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|КЦ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 2<ref name="pre">Во квалификациските кола.</ref>+2<ref name="pre" /> || 0+1<ref name="pre" /> || - || - || - || 44 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Будуќност || 58 || 9 || || 6 || 1 || || 4 || 1 || || - || - || 68 || 11 |- || [[ФК Јувентус Некст Џен сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus Next Gen}} || [[Серија Ц 2024-2025|Ц]] || 10 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2024-2025|КИ-Ц]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] ||rowspan="2"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+1 || 0 || 9 || 0 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 10 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 17 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 16 || 1 || || 1 || 0 || || 8 || 0 || || 1 || 0 || 26 || 1 |- || [[УС Сасуоло Калчо сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Sassuolo}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 84 || 14 || || 7 || 1 || || 12 || 1 || || 1 || 0 || 104 || 16 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Будуќност ==== *'''[[Прва фудбалска лига на Црна Гора|Црногорско првенство]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Фудбалски куп на Црна Гора|Куп на Црна Гора]]''' : 1 : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Црна Гора |image3= Flag of Montenegro.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/vasilije-adzic/792572/ Василије Аџиќ на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/vasilije-adzic/profil/spieler/944570 Василије Аџиќ на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/344917/vasilije-adzic Василије Аџиќ на espn] * [https://www.whoscored.com/players/484428/show/vasilije-adzic Василије Аџиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиќ, Василије}} [[Категорија:Црногорски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Будуќност Подгорица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] 3dl27luqs4t5cakyeyi1d6u8yb5peax 5605600 5605598 2026-08-06T09:28:21Z Carshalton 30527 5605600 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Василије Аџиќ | image = | fullname = Василије Аџиќ | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|5|12}} | cityofbirth = [[Никшиќ]] | countryofbirth = [[Србија и Црна Гора]] | nationality = {{flagsport|MNE}} [[Црна Гора]] | currentclub = {{Fb team Sassuolo}} | clubnumber = 17 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years1 = 2022-2024 | caps1 = 58 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years2 = 2024-2025 | caps2 = 10 | goals2 = 4 | clubs2 = {{Fb team Juventus Next Gen}} | years3 = 2024- | caps3 = 16 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Sassuolo}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 15 години|Црна Гора 15]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 16 години|Црна Гора 16]] | nationalyears3 = 2021-2023 | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 17 години|Црна Гора 17]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 18 години|Црна Гора 18]] | nationalyears5 = 2023- | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 5 | nationalteam5 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 19 години|Црна Гора 19]] | nationalyears6 = 2023- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 | nationalteam6 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора 21]] | nationalyears7 = 2023- | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 2 | nationalteam7 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|Црна Гора]] }} '''Василије Аџиќ''' (роден на [[12 мај]] [[2006]], во [[Никшиќ]]) — [[Црногорци|црногорски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|црногорската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Десноног, многу разноврсен играч,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/chi-e-vasilije-adzic-il-gioiello-montenegrino-nel-mirino-della-juventus/bltc404411a11dfac62#csfad48cea424a797b|title=Chi è Vasilije Adzic, il gioiello montenegrino acquistato dalla Juventus|date=2024-01-14|access-date=2025-02-13}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|author=Simone Brianti|url=https://www.mondoprimavera.com/notizie/vasilije-adzic-juventus-storia-carriera-valore-ruolo-caratteristiche/|title=Chi è Vasilije Adzic: gioventù al potere per Motta|date=2024-09-14|access-date=2025-02-13}}</ref> кој ја започнал кариерата како офанзивен играч од средниот ред или лево крило,<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|author=Orazio Mangiagli|url=https://www.fantamaster.it/adzic-juventus-thiago-motta-sorpresa-nuovo-talento/?amp|title=Adzic alla Juventus: chi è il nuovo pupillo di Motta e dove giocherà|date=2024-07-11|access-date=2025-02-13}}</ref> но може да игра и како централен играч од средниот ред;<ref name=":0" /> повремено, дури може да се користи и како централен напаѓач.<ref name=":3" /> Способен да комбинира физичка сила со брзина и одлична техника,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> тој е многу добар и во удари со глава,<ref name=":2" /> има добар удар од далечина, и се карактеризира со креативност и прецизност.<ref name=":1" /> Поради неговите квалитети, тој е споредуван со [[Кевин де Бројне]] и [[Стивен Џерард]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://sport.virgilio.it/juventus-thiago-motta-adzic-debutto-empoli-chi-e-caratteristiche-dichiarazioni-878358/|title=Juventus, Adzic pronto al debutto: un po' Gerrard e un po' De Bruyne, chi è l'ultimo baby di MottaLandia|date=2024-09-11|access-date=2025-02-13}}</ref> Во 2023 година, британскиот весник „[[Гардијан]]“ го вклучил во листата на најдобри играчи во светот родени во 2006 година.<ref>{{Cite news|language=en|author=Marcus Christenson|author2=Steven Bloor|author3=Garry Blight|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/oct/11/next-generation-2023-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2023: 60 of the best young talents in world football|date=2023-10-11|access-date=2025-02-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Будуќност=== Откако поминал низ младинските редови на Полет Старс, клуб со седиште во неговиот роден град [[Никшиќ]], и [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]], Аџиќ го направил своето професионално деби со вториот клуб, на 28 август 2022 година, влегувајќи како замена во 79-тата минута и постигнувајќи гол од далечина во 88-мата минута во победата од 4-0 над [[ФК Арсенал Тиват|Арсенал Тиват]] во [[Прва фудбалска лига на Црна Гора|црногорското првенство]]:<ref>{{cite news|url=https://www.pobjeda.me/clanak/kotor-srecna-luka-talenata-buducnosti|title=Kotor srećna luka talenata Budućnosti|trans-title=Kotor, the lucky port of the talents of the future|first=Rajko|last=Perović|date=1 September 2022|access-date=13 January 2023|work=[[Pobjeda]]|language=cnr}}</ref> со тоа, тој станал најмладиот стрелец во историјата на Будуќност и втор најмлад стрелец на гол во врвната црногорска фудбалска лига, веднаш зад [[Илија Вукотиќ]].<ref>{{cite news |date=31 August 2022 |title=Vasilije Adžić nakon pogotka protiv Arsenala: Fudbal je nešto što me ispunjava i čini srećnim |trans-title=Vasilije Adžić after the goal against Arsenal: Football is something that fulfills me and makes me happy |url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/619523/vasilije-adzic-nakon-pogotka-fudbal-je-nesto-sto-me-ispunjava-i-cini-srecnim |access-date=13 January 2023 |work=[[Vijesti]] |language=cnr}}</ref> Тој одиграл 23 натпревари и постигнал три гола во својата прва професионална сезона, во која Будуќност станал шампион на Црна Гора. Следната сезона, тој станал редовен стартер за ''„плаво-белите“'', играјќи 44 натпревари и постигнувајќи осум гола: шест во лигата, која Будуќност ја завршил на второто место, еден во победничкиот [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|Куп на Црна Гора]] и уште еден во квалификациите за [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|УЕФА Лигата на конференции]], во реванш натпреварот против {{Fb team (N) Struga}}, во кој, тој исто така, дал асистенција; сепак, неговиот одличен настап не бил доволен бидејќи Будуќност загубил со 3-4, (вкупен резултат 3-5).<ref>{{cite news |date=1 August 2023 |title=Buducnost Podgorica - FC Struga : 3-4 (Conference League): cronaca, tabellino e statistiche |trans-title=Buducnost Podgorica–FC Struga: 3–4 (Conference League): match report, scoresheet, and stats |url=https://www.corriere.it/sport/calcio/conference-league/partita/buducnostpodgorica-fcstruga/2395829/ |access-date=15 September 2025 |work=[[Corriere della Sera]] |language=it}}</ref> ===Јувентус и Сасуоло=== Во летото 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 5,3 милиони евра, плус 3 милиони можни бонуси.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/profil/spieler/944570|title=Vasilije Adžić - Profilo giocatore 24/25|access-date=2025-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-vasilije-adzic-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Vasilije Adzic è un nuovo giocatore della Juventus|date=11 јули 2024}}</ref> Дебитирал за ''„Старата дама“'' на 19 октомври, влегувајќи во игра како замена на местото на [[Хефрен Тирам]] во 72-рата минута од натпреварот од [[Серија А 2024-2025|Серија А]] во кој неговиот тим го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 1-0.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/vasilije-adzic-esordio-juventus-19-ottobre-2024|title=Vasilije Adzic, esordio con la Juventus!|date=19 октомври 2024}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот со 0-1 од {{Fb team (N) Stuttgart}}, влегувајќи како замена во 68-мата минута за [[Душан Влаховиќ]]. Потоа, на 12 декември 2024 година, тој го имал своето деби во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], во победата со 4-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Cagliari}}, заменувајќи го повторно Влаховиќ во 81-вата минута. Во меѓувреме, тој бил приклучен и во {{Fb team (N) Juventus Next Gen}}, [[втор тим|вториот тим]] на ''„бјанконерите“'', каде што дебитирал како стартер на 31 октомври 2024 година, во натпреварот од [[Серија Ц]] загубен со 0-1 од [[АСД Соренто 1945|Соренто]]: на 9 февруари 2025 година, тој го постигнал својот прв гол со Некст Џен, во триумфот со 2-0 над {{Fb team (N) Benevento}}. Откако бил потврден во постојан член на првиот тим од сезоната 2025-2026, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]] на 13 септември, решавачкиот, за победата со 4-3 во [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-inter-la-partita-2025-26|title=Juventus-Inter {{!}} La partita|date=13 септември 2025}}</ref> Со тоа, на возраст од 19 години и 124 дена, тој станал најмладиот странски играч за Јувентус и најмладиот воопшто (престигнувајќи го соиграчот [[Кенан Јилдиз]]) кој постигнал гол во Дербито на Италија..<ref>{{cite news |last=Albanese |first=Giovanni |date=13 September 2025 |title=Doveva andare al Palermo, ora prova a prendersi la Juve. Adzic: 'Sognavo un gol così' |trans-title=He was supposed to go to Palermo, now he's trying to take over Juve. Adzic: "I dreamed of a goal like this" |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-09-2025/juve-chi-e-adzic-l-eroe-della-partita-contro-l-inter.shtml |access-date=14 September 2025 |work=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite news |last=Marchese |first=Domenico |date=14 September 2025 |title=Adzic il predestinato, chi è il centrocampista della Juve che ha steso l'Inter: 'Mi ispiro a Messi' |trans-title=Adzic the predestinated, who is the Juventus midfielder who defeated Inter: "I take inspiration from Messi" |url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/09/14/news/adzic_juventus_chi_e-424845685/ |access-date=14 September 2025 |work=La Repubblica |language=it}}</ref> И покрај овој подвиг, тој не можел да најде доволно простор за игра во остатокот од сезоната, завршувајќи ја истата со само 17 настапи во сите натпреварувања и еден, веќе споменатиот, постигнат гол.<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/13-01-2026/juve-il-piano-adzic-prestito-a-gennaio.shtml|title=Juve, Adzic sul mercato? Spalletti per lui ha un progetto, ma dipende da Miretti...|date=13 јануари 2026}}</ref> На 3 август 2026 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/prima-squadra/vasilije-adzic-benvenuto-in-neroverde/|title=Vasilije Adžić, benvenuto in neroverde!|date=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> друг клуб од италијанската врвна лига, за 500 илјади евра.<ref>Сасуоло има опција за откуп од 12 милиони евра, а Јувентус има опција за контра-откуп од 13,7 милиони евра. {{cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/axzy1icdzmk7gzgredhh.pdf|titlе=Accordo con il Sassuolo per la cessione del calciatore Adzic|datе=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На репрезентативно ниво, Аџиќ го имал својот прв настап за репрезентацијата на Црна Гора под 15 години на 9 март 2021 година, како стартер во победата од 1-0 против Македонија.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097224/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 09.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Неговиот прв гол за оваа репрезентација дошол два дена подоцна, кога Црногорците повторно ги победиле Македонците, овој пат со резултат од 2-0: тој влегол во игра во 60-тата минута на местото на [[Стефан Ѓукановиќ]] и постигнал гол во 74-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097233/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 11.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Потоа бил повикан во националните селекции под 16, под 17, под 18, под 19 и под 21 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/nationalmannschaft/spieler/944570/plus/0/verein_id/40099|title=Vasilije Adžić - Nazionale|access-date=2025-02-13}}</ref> Во септември 2024 година, Аџиќ бил повикан од селекторот [[Роберт Просинечки]] за натпреварите од [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|УЕФА Лигата на нации]] против {{NazNB|FUrep|ISL}} и {{NazNB|FUrep|WAL}}, но бил принуден да ги пропушти за да се опорави од повредата на тетивата.<ref>{{Cite web|lingua=sr|url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/720868/prosinecki-objavio-spisak-za-start-lige-nacija-poziv-adzicu-povratak-erakovica|title=Prosinečki objavio spisak za start Lige nacija: Poziv Adžiću, povratak Erakovića|access-date=2025-02-13}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација на 9 јуни 2025 година, за време на своето деби, во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ARM}} што завршил нерешено 2-2.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/international-recap-cambiaso-a-segno-nella-vittoria-azzurra-esordio-con-gol-per-adzic|title=International recap {{!}} Cambiaso a segno nella vittoria azzurra, esordio con gol per Adzic|date=10 јуни 2025}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|MNE}} {{Cronopar|5-9-2025|Никшиќ|MNE|0|2|CZE|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|9-6-2025|Никшиќ|MNE|2|2|ARM|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-10-2025|Торшавн|FRO|4|0|MNE|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|66}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Подгорица|MNE|2|1|LIE|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-11-2025|Европа Поинт|GIB|1|2|MNE|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|17-11-2025|Подгорица|MNE|2|3|CRO|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|62}}}} {{Cronofin|6|1}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 20 септември 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2022-2023|2022-2023]] ||rowspan="2"| {{flagsport|MNE}} [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2022-2023|1Л]] || 23 || 3 || [[Фудбалски куп на Црна Гора|КЦ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2023-2024|1Л]] || 35 || 6 || [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|КЦ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 2<ref name="pre">Во квалификациските кола.</ref>+2<ref name="pre" /> || 0+1<ref name="pre" /> || - || - || - || 44 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Будуќност || 58 || 9 || || 6 || 1 || || 4 || 1 || || - || - || 68 || 11 |- || [[ФК Јувентус Некст Џен сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus Next Gen}} || [[Серија Ц 2024-2025|Ц]] || 10 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2024-2025|КИ-Ц]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] ||rowspan="2"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+1 || 0 || 9 || 0 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 10 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 17 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 16 || 1 || || 1 || 0 || || 8 || 0 || || 1 || 0 || 26 || 1 |- || [[УС Сасуоло Калчо сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Sassuolo}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 84 || 14 || || 7 || 1 || || 12 || 1 || || 1 || 0 || 104 || 16 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Будуќност ==== *'''[[Прва фудбалска лига на Црна Гора|Црногорско првенство]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Фудбалски куп на Црна Гора|Куп на Црна Гора]]''' : 1 : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Црна Гора |image3= Flag of Montenegro.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/vasilije-adzic/792572/ Василије Аџиќ на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/vasilije-adzic/profil/spieler/944570 Василије Аџиќ на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/344917/vasilije-adzic Василије Аџиќ на espn] * [https://www.whoscored.com/players/484428/show/vasilije-adzic Василије Аџиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиќ, Василије}} [[Категорија:Црногорски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Будуќност Подгорица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] ccu19rltv1qfeq7avka96p4468vlmi6 5605601 5605600 2026-08-06T09:28:53Z Carshalton 30527 5605601 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Василије Аџиќ | image = | fullname = Василије Аџиќ | height = {{height|m=1.87}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|5|12}} | cityofbirth = [[Никшиќ]] | countryofbirth = [[Србија и Црна Гора]] | nationality = {{flagsport|MNE}} [[Црна Гора]] | currentclub = {{Fb team Sassuolo}} | clubnumber = 17 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years1 = 2022-2024 | caps1 = 58 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Buducnost Podgorica}} | years2 = 2024-2025 | caps2 = 10 | goals2 = 4 | clubs2 = {{Fb team Juventus Next Gen}} | years3 = 2024- | caps3 = 16 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Sassuolo}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 15 години|Црна Гора 15]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 16 години|Црна Гора 16]] | nationalyears3 = 2021-2023 | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 17 години|Црна Гора 17]] | nationalyears4 = 2021-2023 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 18 години|Црна Гора 18]] | nationalyears5 = 2023- | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 5 | nationalteam5 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 19 години|Црна Гора 19]] | nationalyears6 = 2023- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 | nationalteam6 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора 21]] | nationalyears7 = 2023- | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 2 | nationalteam7 = {{flagsport|MNE}} [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|Црна Гора]] }} '''Василије Аџиќ''' (роден на [[12 мај]] [[2006]], во [[Никшиќ]]) — [[Црногорци|црногорски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]], на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора|црногорската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Десноног, многу разноврсен играч,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/chi-e-vasilije-adzic-il-gioiello-montenegrino-nel-mirino-della-juventus/bltc404411a11dfac62#csfad48cea424a797b|title=Chi è Vasilije Adzic, il gioiello montenegrino acquistato dalla Juventus|date=2024-01-14|access-date=2025-02-13}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|author=Simone Brianti|url=https://www.mondoprimavera.com/notizie/vasilije-adzic-juventus-storia-carriera-valore-ruolo-caratteristiche/|title=Chi è Vasilije Adzic: gioventù al potere per Motta|date=2024-09-14|access-date=2025-02-13}}</ref> кој ја започнал кариерата како офанзивен играч од средниот ред или лево крило,<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|author=Orazio Mangiagli|url=https://www.fantamaster.it/adzic-juventus-thiago-motta-sorpresa-nuovo-talento/?amp|title=Adzic alla Juventus: chi è il nuovo pupillo di Motta e dove giocherà|date=2024-07-11|access-date=2025-02-13}}</ref> но може да игра и како централен играч од средниот ред;<ref name=":0" /> повремено, дури може да се користи и како централен напаѓач.<ref name=":3" /> Способен да комбинира физичка сила со брзина и одлична техника,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> тој е многу добар и во удари со глава,<ref name=":2" /> има добар удар од далечина, и се карактеризира со креативност и прецизност.<ref name=":1" /> Поради неговите квалитети, тој е споредуван со [[Кевин де Бројне]] и [[Стивен Џерард]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://sport.virgilio.it/juventus-thiago-motta-adzic-debutto-empoli-chi-e-caratteristiche-dichiarazioni-878358/|title=Juventus, Adzic pronto al debutto: un po' Gerrard e un po' De Bruyne, chi è l'ultimo baby di MottaLandia|date=2024-09-11|access-date=2025-02-13}}</ref> Во 2023 година, британскиот весник „[[Гардијан]]“ го вклучил во листата на најдобри играчи во светот родени во 2006 година.<ref>{{Cite news|language=en|author=Marcus Christenson|author2=Steven Bloor|author3=Garry Blight|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2023/oct/11/next-generation-2023-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2023: 60 of the best young talents in world football|date=2023-10-11|access-date=2025-02-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Будуќност=== Откако поминал низ младинските редови на Полет Старс, клуб со седиште во неговиот роден град [[Никшиќ]], и [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]], Аџиќ го направил своето професионално деби со вториот клуб, на 28 август 2022 година, влегувајќи како замена во 79-тата минута и постигнувајќи гол од далечина во 88-мата минута во победата од 4-0 над [[ФК Арсенал Тиват|Арсенал Тиват]] во [[Прва фудбалска лига на Црна Гора|црногорското првенство]]:<ref>{{cite news|url=https://www.pobjeda.me/clanak/kotor-srecna-luka-talenata-buducnosti|title=Kotor srećna luka talenata Budućnosti|trans-title=Kotor, the lucky port of the talents of the future|first=Rajko|last=Perović|date=1 September 2022|access-date=13 January 2023|work=[[Pobjeda]]|language=cnr}}</ref> со тоа, тој станал најмладиот стрелец во историјата на Будуќност и втор најмлад стрелец на гол во врвната црногорска фудбалска лига, веднаш зад [[Илија Вукотиќ]].<ref>{{cite news |date=31 August 2022 |title=Vasilije Adžić nakon pogotka protiv Arsenala: Fudbal je nešto što me ispunjava i čini srećnim |trans-title=Vasilije Adžić after the goal against Arsenal: Football is something that fulfills me and makes me happy |url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/619523/vasilije-adzic-nakon-pogotka-fudbal-je-nesto-sto-me-ispunjava-i-cini-srecnim |access-date=13 January 2023 |work=[[Vijesti]] |language=cnr}}</ref> Тој одиграл 23 натпревари и постигнал три гола во својата прва професионална сезона, во која Будуќност станал шампион на Црна Гора. Следната сезона, тој станал редовен стартер за ''„плаво-белите“'', играјќи 44 натпревари и постигнувајќи осум гола: шест во лигата, која Будуќност ја завршил на второто место, еден во победничкиот [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|Куп на Црна Гора]] и уште еден во квалификациите за [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|УЕФА Лигата на конференции]], во реванш натпреварот против {{Fb team (N) Struga}}, во кој, тој исто така, дал асистенција; сепак, неговиот одличен настап не бил доволен бидејќи Будуќност загубил со 3-4, (вкупен резултат 3-5).<ref>{{cite news |date=1 August 2023 |title=Buducnost Podgorica - FC Struga : 3-4 (Conference League): cronaca, tabellino e statistiche |trans-title=Buducnost Podgorica–FC Struga: 3–4 (Conference League): match report, scoresheet, and stats |url=https://www.corriere.it/sport/calcio/conference-league/partita/buducnostpodgorica-fcstruga/2395829/ |access-date=15 September 2025 |work=[[Corriere della Sera]] |language=it}}</ref> ===Јувентус и Сасуоло=== Во летото 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} за 5,3 милиони евра, плус 3 милиони можни бонуси.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/profil/spieler/944570|title=Vasilije Adžić - Profilo giocatore 24/25|access-date=2025-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-vasilije-adzic-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Vasilije Adzic è un nuovo giocatore della Juventus|date=11 јули 2024}}</ref> Дебитирал за ''„Старата дама“'' на 19 октомври, влегувајќи во игра како замена на местото на [[Хефрен Тирам]] во 72-рата минута од натпреварот од [[Серија А 2024-2025|Серија А]] во кој неговиот тим го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 1-0.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/vasilije-adzic-esordio-juventus-19-ottobre-2024|title=Vasilije Adzic, esordio con la Juventus!|date=19 октомври 2024}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот со 0-1 од {{Fb team (N) Stuttgart}}, влегувајќи како замена во 68-мата минута за [[Душан Влаховиќ]]. Потоа, на 12 декември 2024 година, тој го имал своето деби во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], во победата со 4-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Cagliari}}, заменувајќи го повторно Влаховиќ во 81-вата минута. Во меѓувреме, тој бил приклучен и во {{Fb team (N) Juventus Next Gen}}, [[втор тим|вториот тим]] на ''„бјанконерите“'', каде што дебитирал како стартер на 31 октомври 2024 година, во натпреварот од [[Серија Ц]] загубен со 0-1 од [[АСД Соренто 1945|Соренто]]: на 9 февруари 2025 година, тој го постигнал својот прв гол со Некст Џен, во триумфот со 2-0 над {{Fb team (N) Benevento}}. Откако бил потврден во постојан член на првиот тим од сезоната 2025-2026, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]] на 13 септември, решавачкиот, за победата со 4-3 во [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-inter-la-partita-2025-26|title=Juventus-Inter {{!}} La partita|date=13 септември 2025}}</ref> Со тоа, на возраст од 19 години и 124 дена, тој станал најмладиот странски играч за Јувентус и најмладиот воопшто (престигнувајќи го соиграчот [[Кенан Јилдиз]]) кој постигнал гол во Дербито на Италија..<ref>{{cite news |last=Albanese |first=Giovanni |date=13 September 2025 |title=Doveva andare al Palermo, ora prova a prendersi la Juve. Adzic: 'Sognavo un gol così' |trans-title=He was supposed to go to Palermo, now he's trying to take over Juve. Adzic: "I dreamed of a goal like this" |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-09-2025/juve-chi-e-adzic-l-eroe-della-partita-contro-l-inter.shtml |access-date=14 September 2025 |work=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite news |last=Marchese |first=Domenico |date=14 September 2025 |title=Adzic il predestinato, chi è il centrocampista della Juve che ha steso l'Inter: 'Mi ispiro a Messi' |trans-title=Adzic the predestinated, who is the Juventus midfielder who defeated Inter: "I take inspiration from Messi" |url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2025/09/14/news/adzic_juventus_chi_e-424845685/ |access-date=14 September 2025 |work=La Repubblica |language=it}}</ref> И покрај овој подвиг, тој не можел да најде доволно простор за игра во остатокот од сезоната, завршувајќи ја истата со само 17 настапи во сите натпреварувања и еден, веќе споменатиот, постигнат гол.<ref>{{cite web|author=Giovanni Albanese|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/13-01-2026/juve-il-piano-adzic-prestito-a-gennaio.shtml|title=Juve, Adzic sul mercato? Spalletti per lui ha un progetto, ma dipende da Miretti...|date=13 јануари 2026}}</ref> На 3 август 2026 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Sassuolo}},<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/prima-squadra/vasilije-adzic-benvenuto-in-neroverde/|title=Vasilije Adžić, benvenuto in neroverde!|date=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> друг клуб од италијанската врвна лига, за 500 илјади евра.<ref>Сасуоло има опција за откуп од 12 милиони евра, а Јувентус има опција за контра-откуп од 13,7 милиони евра. {{cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/axzy1icdzmk7gzgredhh.pdf|titlе=Accordo con il Sassuolo per la cessione del calciatore Adzic|datе=3 август 2026|access-date=3 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На репрезентативно ниво, Аџиќ го имал својот прв настап за репрезентацијата на Црна Гора под 15 години на 9 март 2021 година, како стартер во победата од 1-0 против Македонија.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097224/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 09.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Неговиот прв гол за оваа репрезентација дошол два дена подоцна, кога Црногорците повторно ги победиле Македонците, овој пат со резултат од 2-0: тој влегол во игра во 60-тата минута на местото на [[Стефан Ѓукановиќ]] и постигнал гол во 74-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://fscg.me/en/matches/crna-gora-makedonija-4097233/|title=Montenegro - Macedonia - Football Association of Montenegro - 11.03.2021|access-date=2025-02-13}}</ref> Потоа бил повикан во националните селекции под 16, под 17, под 18, под 19 и под 21 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/vasilije-adzic/nationalmannschaft/spieler/944570/plus/0/verein_id/40099|title=Vasilije Adžić - Nazionale|access-date=2025-02-13}}</ref> Во септември 2024 година, Аџиќ бил повикан од селекторот [[Роберт Просинечки]] за натпреварите од [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|УЕФА Лигата на нации]] против {{NazNB|FUrep|ISL}} и {{NazNB|FUrep|WAL}}, но бил принуден да ги пропушти за да се опорави од повредата на тетивата.<ref>{{Cite web|lingua=sr|url=https://www.vijesti.me/sport/fudbal/720868/prosinecki-objavio-spisak-za-start-lige-nacija-poziv-adzicu-povratak-erakovica|title=Prosinečki objavio spisak za start Lige nacija: Poziv Adžiću, povratak Erakovića|access-date=2025-02-13}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за сениорската репрезентација на 9 јуни 2025 година, за време на своето деби, во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ARM}} што завршил нерешено 2-2.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/international-recap-cambiaso-a-segno-nella-vittoria-azzurra-esordio-con-gol-per-adzic|title=International recap {{!}} Cambiaso a segno nella vittoria azzurra, esordio con gol per Adzic|date=10 јуни 2025}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|MNE}} {{Cronopar|5-9-2025|Никшиќ|MNE|0|2|CZE|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|9-6-2025|Никшиќ|MNE|2|2|ARM|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-10-2025|Торшавн|FRO|4|0|MNE|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|66}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Подгорица|MNE|2|1|LIE|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-11-2025|Европа Поинт|GIB|1|2|MNE|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|17-11-2025|Подгорица|MNE|2|3|CRO|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|62}}}} {{Cronofin|6|2}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 20 септември 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2022-2023|2022-2023]] ||rowspan="2"| {{flagsport|MNE}} [[ФК Будуќност Подгорица|Будуќност]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2022-2023|1Л]] || 23 || 3 || [[Фудбалски куп на Црна Гора|КЦ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Будуќност Подгорица сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Прва фудбалска лига на Црна Гора 2023-2024|1Л]] || 35 || 6 || [[Фудбалски куп на Црна Гора 2023-2024|КЦ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 2<ref name="pre">Во квалификациските кола.</ref>+2<ref name="pre" /> || 0+1<ref name="pre" /> || - || - || - || 44 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Будуќност || 58 || 9 || || 6 || 1 || || 4 || 1 || || - || - || 68 || 11 |- || [[ФК Јувентус Некст Џен сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus Next Gen}} || [[Серија Ц 2024-2025|Ц]] || 10 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2024-2025|КИ-Ц]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] ||rowspan="2"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+1 || 0 || 9 || 0 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 10 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 17 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 16 || 1 || || 1 || 0 || || 8 || 0 || || 1 || 0 || 26 || 1 |- || [[УС Сасуоло Калчо сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Sassuolo}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 84 || 14 || || 7 || 1 || || 12 || 1 || || 1 || 0 || 104 || 16 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== Будуќност ==== *'''[[Прва фудбалска лига на Црна Гора|Црногорско првенство]]''' : 1 : 2022-2023 *'''[[Фудбалски куп на Црна Гора|Куп на Црна Гора]]''' : 1 : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Црна Гора |image3= Flag of Montenegro.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/vasilije-adzic/792572/ Василије Аџиќ на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/vasilije-adzic/profil/spieler/944570 Василије Аџиќ на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/344917/vasilije-adzic Василије Аџиќ на espn] * [https://www.whoscored.com/players/484428/show/vasilije-adzic Василије Аџиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиќ, Василије}} [[Категорија:Црногорски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Будуќност Подгорица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] ddmnua0b3i86qa3xhr82vjyv3f53m1c 2 1381335 5605436 5605073 2026-08-05T13:44:28Z Gurther 105215 5605436 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} 14s5puqyxasit8vix8zjm04ngjcd3hj 5605437 5605436 2026-08-05T13:48:27Z Gurther 105215 5605437 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} == Вовед == == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Разгор на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == obafifrpnmsx8vpq6dj9e85m8u5awxb 5605624 5605437 2026-08-06T11:28:26Z Gurther 105215 5605624 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} == Окупаторски единици и НОВМ == == Вовед == == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Разгор на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == 7p1xv30k4ojsim9lefdtou1xm9lqoln 0 1387206 5605525 5604246 2026-08-05T17:49:21Z Zdravko 293 5605525 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Calystegia April 2008-1.jpg |image_caption = ''Calystegia sepium'' |status = {{TNCStatus}} |status_system = TNC |status_ref = <ref name="NatureServe">{{cite web |last1=NatureServe |title=''Calystegia sepium'' |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.133664/Calystegia_sepium |access-date=2 February 2024 |location=Arlington, Virginia |date=2024}}</ref> |genus = Calystegia |species = sepium |authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]] |synonyms = ''Convolvulus sepium'' L. |synonyms_ref =<ref name="POWO">{{cite web |title=''Calystegia sepium'' (L.) R.Br. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30033025-2 |website=Plants of the World Online |access-date=6 June 2021 |language=en}}</ref> }} '''Голем слачец''' ([[науч.]]: ''Calystegia sepium'') е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Повивки|Convolvulaceae]]. Има [[Космополитизам (биологија)|космополитска распространетост]] низ умерените региони на северната и јужната хемисфера. == Опис == ''Calystegia sepium'' е [[Тревесто растение|тревесто]] [[повеќегодишно растение]] кое се витка во насока спротивна од стрелките на часовникот до висина од 3 метри. [[Лист]]овите се распоредени наизменично на стеблото, тие се матно зелени погоре и побледи подолу, едноставни и во форма на стрела, во должина се 5-10 см и широки 3-7 см.<ref name="Sell3">{{Наведена книга|title=Flora of Great Britain and Ireland, vol 3|last=Sell|first=Peter|last2=Murrell|first2=Gina|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}</ref> [[Цвет]]овите се бели, понекогаш со розови делови, кои се создаваат од доцна пролет до крајот на летото (помеѓу јули и септември во северна Европа).<ref name="Readers">{{Наведена книга|title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain|publisher=[[Reader's Digest]]|year=1981|isbn=978-0-276-00217-5|page=251}}</ref> Пупките се опкружени со големи овални, зелени [[Прицветник|прицветничиња]] со бордо рабови. За време на антезата тие не се преклопуваат (или едвај се преклопуваат).<ref name="CStace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|author-link=Stace, C. A.}}</ref> {{Rp|567}} Отворените цветови се во форма на труба. По цветањето, [[Овошје|плодот]] се развива како речиси сферична капсула, која е скриена од брактите. Тоа е 1 см во дијаметар, што содржи две до четири големи, темно кафеави,<ref name="Readers" /> или црни [[Семе|семки]] што се обликувани како исечени на четвртинки. Растението успева во жива ограда,<ref name="Readers" /> полиња, меѓи, покрај патишта и отворени шуми. Ова растение е токсично, содржи калистегински [[Алкалоид|алкалоиди]].<ref>{{Наведено списание|last=Scholl|first=Yvonne|last2=Höke|first2=Dirk|last3=Dräger|first3=Birgit|date=December 2001|title=Calystegines in Calystegia sepium derive from the tropane alkaloid pathway|url=https://www.researchgate.net/publication/11669253_Calystegines_in_Calystegia_sepium_derive_from_the_tropane_alkaloid_pathway|journal=Phytochemistry|language=en|volume=58|issue=6|pages=883–889|doi=10.1016/S0031-9422(01)00362-4}}</ref> ==Во Македонија == Расте покрај ниви, бавчи, на влажни места, мочуришта, ливади, во речни клисури, и најчесто во низинските региони. Го има во Скопје, Петровец, Сарај, Таорска Клисура, Велес, клисурата на реката Тополка, Кочани, село Оризари, Банско, Дојранско, Охридско Езеро, Струшко БЛато, Ресен, Демир Хисар, Дебар, Битола, Росоман, Демир Капија, Скопска Црна Гора и на некои други места.<ref name="Флора на РМ">Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 66-67, издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref> == Идентификација == Постојат неколку видови на ''Calystegia'' кои се јавуваат во слични живеалишта, и може да биде тешко да се разликуваат, особено кога не цветаат. Во Велика Британија е вообичаена практика да се третираат ''C. sepium'', ''C. silvatica'' и ''C. pulchra'' како агрегат, и обично се евидентираат како „''C. sepium'' agg.“, секогаш кога идентификацијата е неизвесна. Употребата на овој термин понекогаш создава забуна околу тоа за кој таксон се дискутира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sppaccounts.bsbi.org/content/calystegia-sepium-1.html|title=BSBI species accounts: Calystegia sepium|last=Lockton|first=Alex|accessdate=8 February 2022}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Најдобриот начин да се оддели ''сепиум'' од другите таксони, е преку прицветничињата, кои го потпокриваат цветот, и целосно или делумно ги опфаќаат чашките. ''Calystegia sepium'' има две прилично долги, тесни прицветничиња кои не се допираат, додека другите два вида имаат пократки, пошироки прицветничиња кои се преклопуваат таму каде што се среќаваат.<ref name="CStace" /><ref>{{Наведена книга|title=Plant Crib|url=https://archive.org/details/plantcribhandboo0000unse|last=Rich|first=T.C.G.|date=1998|publisher=Botanical Society of the British Isles|location=London}}</ref> {{Image frame|width=424|content=[[File:Calystegia sepium bracteoles.jpg|200px]] [[File:Calystegia silvatica bracteoles.jpg|218px]]|caption=''Calystegia sepium'' (лево) и ''Calystegia silvatica'' (десно)|align=center}} == Таксономија == Прифатени се неколку регионални [[подвид]]ови: * ''Calystegia sepium'' subsp. ''americana''. Северна Америка. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''angulata''. Северна Америка. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''appalachiana''. Источна Северна Америка. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''erratica''. Северна Америка. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''limnophila''. Јужна Северна Америка. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''roseata''. Западна Европа, крајбрежјата. Цвеќињата се розеви. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''sepium''. Европа, Азија. * ''Calystegia sepium'' subsp. ''spectabilis''. Сибир. Цветовите често се розови. == Слични видови == * ''[[Calystegia silvatica]]'', понекогаш се третира како подвид на ''C. sepium.'' * ''[[Полска повивка|Convolvulus arvensis]]'', слична лоза со многу помали карактеристики. Испакнатите листови на задниот раб се остри. * Листовите на ''[[Ipomoea pandurata]]'', се во форма на срце, а не како врв од стрела. == Галерија == <gallery> Податотека:Calystegia_sepium_05.jpg Податотека:Calystegia_sepium_02.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} * {{Наведена книга|title=Wild Flowers Worth Knowing|last=Blanchan, Neltje|publisher=Project Gutenberg{{!}}Project Gutenberg Literary Archive Foundation|year=2005|author-link=Neltje Blanchan|orig-year=1917}} == Надворешни врски == {{Commons category|Calystegia sepium}} * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Calystegia&SPECIES_XREF=sepium&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: ''Calystegia sepium''] * [http://sppaccounts.bsbi.org.uk/content/calystegia-sepium-1 Ботаничко друштво на Британија и Ирска: Calystegia sepium] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161031062117/http://sppaccounts.bsbi.org.uk/content/calystegia-sepium-1 |date=2016-10-31 }} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Слачец]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3ojv16mogj2gdks4tf239b7s3mj9itm 0 1387267 5605417 5515901 2026-08-05T12:58:18Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5605417 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Џамија | name = Џамија (Франгово) | image = Џамија во Франгово.jpg | caption = Поглед на селската џамија | coordinates = {{Coord|41|8|42|N|20|37|24|E|type:landmark_region:MK|display=title}} | location = [[Франгово]] | year = | deity = | rite = | sect = | tradition = [[сунизам|сунитски]] [[ислам]] | cercle = | sector = | municipality = [[Општина Струга]] | country = [[Македонија]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = [[џамија]] | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = | construction_cost = | date_demolished = | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = 1 | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''Џамија (Франгово)''' — главна и единствена [[џамија]] во селото [[Франгово]], во [[Општина Струга]], [[Македонија]].<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Џамијата се наоѓа во средишниот дел на селото. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Франгово 2.jpg|Поглед на џамијата Податотека:Џамија во Франгово 3.jpg|Фонтана во дворот Податотека:Џамија во Франгово 4.jpg|Влезот </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mosque (Frangovo)}} [[Категорија:Франгово]] [[Категорија:Џамии во Општина Струга]] [[Категорија:Џамии во Струшкото муфтиство]] 4sgkgyfvkjwbrl3m5lpyaepyd7ef25a 0 1390499 5605460 5602484 2026-08-05T15:19:38Z Gurther 105215 5605460 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Poetry Out Loud MN finals 27.jpg|мини|Роберт Блај во [[Минесота]].]] '''Роберт Блај''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Robert Bly''; 23 декември 1926 — 21 ноември 2021) — американски писател. ==Животопис == Роберт Блај е роден во западниот дел на [[Минесота]]. Една година студирал на колеџот „Св. Олаф“ во Минесота, а потоа преминал на Универзитетот во [[Харвард]], каде ѝ се придружил на групата млади луѓе кои подоцна станале познати писатели, како: Доналд Хол, [[Едриен Рич]], Кенет Коч, Џон Хокс, Џорџ Плимптон итн. По дипломирањето во 1950 година, неколку години живеел во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Во 1954 година се запишал на поетската работилница при Универзитетот во Ајова, а како корисник на [[Фулбрајтова стипендија|Фулбрајтовата стипендија]] престојувал во [[Норвешка]], каде пронашол некои свои далечни роднини. Таму се запознал со творештвото на некои поети кои не биле доволно познати во САД, како: [[Пабло Неруда]], [[Сезар Валјехо|Сесар Ваљехо]], [[Гунар Екелоф]], [[Георг Тракл]] и [[Хари Мартинсон]]. По враќањето во САД, го основал списанието „Педесеттите и шеесеттите и седумдесеттите“. Во тоа време, тој живеел на својата фарма во Минесота со својата сопруга и со децата. За време на [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]] бил еден од основачите и предводниците на здружението „Американските писатели против Виетнамската војна“.<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 33.</ref> ==Творештво== Блај е добитник на поголем број стипендии, а исто така, тој е добитник на Националната книжевна награда (''National book award''). Покрај поезијата, неговото творештво се состои и од прозни дела, како и книжевни преводи. Неговите најважни дела се:<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 33-35.</ref> * Тишина на снежното поле (Silence in the snowy fields, 1962) * Опашката и очите на лавот (The lion's tail and eyes, 1962) * Светлината околу телото (The light around the body, 1967) * Спијачи фатени за раце (Sleepers joining hands, 1973) * Скокање од креветот (Jumping out of bed, 1973) * Старец кој ги трие очите (Old man rubbing his eyes, 1974) * Ова тело е направено од камфор и Гоферово дрво (This body is made of camphor and Gopher tree, 1977) * Ова дрво ќе биде овде илјада години (This tree will be here for a thousand years, 1979) * Човекот во црн капут се врти (The man in the black coat turns, 1981) * Верзиите на Мирабаи (Mirabai versions, 1984) * Сакање жена во два света (Loving a woman in two worlds, 1985) * Избрани песни (Selected poems, 1986) * Железниот Џон: Книга за мажите (Iron John: A Book About Men, 1990) * Што загубив со умирањето?: Собрани прозни песни (What have I ever lost by dying?: Collected prose poems, 1992) * Медитации за незаситната душа (Meditations on the insatiable soul, 1994) * Утрински песни (Morning poems, 1997) * Снежни наноси северно од куќата (Snowbanks north of the house, 1999) * Јадење на медот од зборови: Нови и избрани песни (Eating the honey of words: New and selected poems, 1999) * Ноќта кога Аврам ги повика ѕвездите (The night Abraham called to the stars, 2001) * Безумието на империјата: Книга со песни против војната во Ирак (The insanity of empire: A book of poems against the Iraq war, 2004) * Мојата реченица беше илјада години радост (My sentence was a thousand years of joy, 2005) Поезијата на Блај често се оценува како чисто феноменолошка. Тој самиот тврди дека американската поезија тргнала во погрешна насока, движејќи се кон надвор наместо кон внатре. Оттука, тој ја отфрла теоријата на [[Т. С. Елиот]] за „објективниот корелатив“ и своите песни ги создава по урнекот на [[Рајнер Марија Рилке|Рилке]], [[Федерико Гарсија Лорка|Лорка]] и [[Пабло Неруда|Неруда]]. Тој заронува под феноменологијата на надворешното и ги користи сликите и зборовите кои ја прикажуваат внатрешната реалност и духовната сила на искуството. Исто така, тој е еден од бројните американски поети кои го кренале гласот против [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]]. Неговата позната песна „Броење на телата со ситни коски“ ја нагласува неможноста за намалување на жртвите на војната и ја критикува американската политика на чувар на светскиот мир.<ref>Petar Penda, „Predgovor“, во: Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 27-29.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Американски поети]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Починати во 2021 година]] od9lwhe1yv24qo18cja37c25z5yx7hi 0 1392483 5605447 5602478 2026-08-05T15:10:48Z Gurther 105215 5605447 wikitext text/x-wiki [[Податотека:John Alsop Paine, Jr.png|мини|Портрет на Џон Алсоп Пејн]] '''Џон Алсоп Пејн''' (14 јануари 1840 – 24 јули 1912) — презвитеријански свештеник, [[Ботаника|ботаничар]], картограф, професор по природонаука и германски јазик, археолог и уредник. Дипломирал во 1859 година на универзитет Хамилтон, а магистрирал на Андовер Семинаријата. Од 1862 до 1865 година живеел во Јутика, Њујорк, и работел како [[Ботаника|ботаничар]] за одборот на регенти на Универзитетот на државата Њујорк. Во 1867 година положил за презбитеријански свештеник на семинаријата Андовер. По неговото положување, од 1867 до 1869 година бил професор по природни науки во христијанската мисионерска институција [[Роберт колеџ]] во Истанбул. Од 1869 до 1870 година студирал во Универзитетот во Хале и во [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Пејн бил картограф, цртајќи ги мапите за Адамсовата синхронолошка карта или мапа на историјата која била објавена во 1871 година. Од 1870 до 1871 година, Пејн предавал природонаука и германски јазик во Универзитетот Лејк Форест во Илиноис. Од 1871 до 1872 година бил заменик-уредник на ''Индипендент.'' Од 1872 до 1874 година бил археолог и натуралист во Американското друштво за истражување на Палестина, работејќи во вилаетот Сирија, во регионот веднаш источно од реката [[Јордан (река)|Јордан]] и [[Мртво Море|Мртвото Море]].<ref name="POI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantsofiowa.com/BDI_collector_bios_3.html|title=Biographies of people who contributed plants to the Putnam Museum Herbarium, Collectors N - Z|work=plantsofiowa.com}}</ref> Во 1874 година добил почесен докторат од колеџот Хамилтон како признание за неговото истражување во Палестина. Се оженил со вдовицата Ема Софија Њутн, ''моминско презиме'' Жилет, во Гловерсвил, Њујорк, во октомври 1877 година. Пејн објавил неколку дела, од 1885 до 1889 година, во „Весник на Американското ориентално друштво“ . Се пензионирал од Метрополитен музеј на уметност во февруари 1906 година. Џорџ Џонсон Њутн (роден 1866 година) беше негов посинок. Џон Алсоп бил лекар и претседател на Медицинското друштво на округот Есекс од 1838 до 1841 година.{{botanist|Paine}} == Наводи == <references />{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пејн, Џон Алсоп }} [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] q1inupjoe2srroy3fa9mr84vpy06qro 0 1393702 5605426 5602439 2026-08-05T13:16:36Z Gurther 105215 5605426 wikitext text/x-wiki [[Податотека:William Macarthur.png|мини|Вилијам Макартур.]] '''Сер Вилијам Макартур''' (роден во {{роден на||декември|1800}} година - {{починал на|29|октомври|1882}}) — австралиски [[Ботаника|ботаничар]] и лозар. Тој бил еден од најактивните и највлијателните хортикултуристи во Австралија во средината и крајот на 19 век. Меѓу првите лозари во Австралија, Макартур бил наградуван винар, како и почитуван аматерски ботаничар и познат одгледувач на растенија. == Биографија == Вилијам Макартур бил роден во Парамата во декември 1800 година, петти син на Џон и Елизабет Макартур, пионери на австралиската индустрија за волна. Се школувал во Англија во училиштето Рагби, се вратил во Австралија со својот татко во 1817 година и помагал во управувањето со своите имоти. Овие имоти вклучувале земјиште контролирано од Макартурите јужно по должината на [[Марумбиџи|реката Марумбиџи]] од Гундагај. Браќата Џејмс и Вилијам Макартур ја натовариле „Станицата Нангус“ со добиток во 1831 година. Островот во средината на реката кај Нангус е означен како едно од раните златни полиња и е наречен „Остров М'Артур“. Островот е местото каде што потокот Аделонг, се влева во [[Марумбиџи|реката Марумбиџи]]. Вилијам продолжил мала кариера во колонијалната политика, иако ова било второстепено во однос на неговите интереси за ботаника. Вилијам живеел во Камден Парк, југозападно од Сиднеј, со својот брат Џејмс, кој бил истакнат во локалната и колонијалната политика. == Придонес во хортикултурата == [[Податотека:Culture_of_the_Vine.png|мини|Насловна страница од ''„Писма за културата на лозата, ферментацијата и управувањето со виното во визбата'' “, 1844 година од „Маро“ - псевдонимот на Вилијам Макартур.]] Во 1844 година, Вилијам Макартур, во тоа време сметан за водечки австралиски [[Лозарство|лозар]], објавил мал том, ''Писма за културата на лозата, ферментацијата и управувањето со подрумот'', кој бил широко читан. Тој бил претседател на Здружението на лозја на Нов Јужен Велс и имал лозје и обемни подруми на семејниот имот во Камден Парк. [[Податотека:Erythrina_x_bidwillii_'Camdeni'.png|мини|''Erythrina ×bidwillii „Camdeni“ — одгледана од Вилијам Макартур, австралиска хибридна градинарска билка која била првата таква билка објавена во Англија, во 1847 година.'']] Макартур бил компетентен [[Ботаника|ботаничар]], [[Хортикултура|хортикултурист]] и земјоделец, а неговите операции помогнале Камден Парк да стане познат. Тој ги забавувал истакнатите научници кои ја посетувале Колонијата и носел репутација на културен господин. Му испраќал растенија на Џејмс Бекхаус кои сега се наоѓаат во Хербариумот во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Обемните каталози на неговиот расадник во Камден Парк, објавени во 1843, 1845, 1850 и 1857 година, даваат вреден увид и во содржината на колонијалните градини и во меѓународната размена на растенија во почетокот и средината на 19 век. „Aspasia macarthur“, одгледувана во Камден Парк, била првата австралиска сорта на камелија. Макартур се одбележува во родот ''Macarthuria'' <small>Hugel ex Endl.</small>, исто така и во видовите: ''Cyathea macarthurii'' <small>F.Muell.</small> и ''Ptychosperma macarthurii.'' {{Ботаничар|Macarthur}} == Политички живот == Во 1848 година, тој неуспешно се кандидирал за место во Законодавниот совет на Нов Јужен Велс, претставувајќи го градот Парамата, но во 1849 година бил избран за член на Порт Филип. Тоа место било укинато кога Порт Филип се одвоил како Колонија Викторија во 1851 година, а Макартур останал во советот како член на пасторалните области Лахлан и Долен Дарлинг пред да поднесе оставка во 1855 година. Во 1854 година, бил член на комисијата за учество на колонијата на Меѓународната изложба во Париз во 1855 година, каде што неговото познавање на францускиот јазик бил непроценливо во решавањето на почетната конфузија околу областите доделени на австралиските колонии. Избор од примероци од австралиско дрво од Изложбата е изложен во паркот Камден. Кратко потоа, тој бил прогласен за витез. Се вратил во Австралија во 1857 година и бил назначен за член на Законодавниот совет во 1864 година, но никогаш не зел истакната улога во политиката и повеќе се занимавал со своите пасторални занимања, бидејќи му било доверено управувањето со семејниот пасторален имот Камден Парк . Исто така, бил активен во клубскиот живот и служел како претседател на Австралискиот клуб. Починал неженет на 29 октомври 1882 година. Неговиот имот, заедно со имотот на неговите браќа Џејмс и Сер Едвард, ѝ бил оставен на неговата внука, ќерката на Џејмс, Елизабет, сопруга на Артур Александар Волтон Онслоу. По смртта на Артур, Елизабет го променила своето име во Макартур-Онслоу. == Именуван во негова чест == Планината Макартур (планина во Квинсленд) била именувана по него од Лудвиг Лајхарт. Макартар ѝ дал поддршка на експедицијата на Лихарт. == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Макартур, Вилијам }} [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Починати во 1882 година]] [[Категорија:Родени во 1800 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] e94ml822p6xzyx5rs38em5k1av6nmgw 5605427 5605426 2026-08-05T13:17:03Z Gurther 105215 5605427 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[Податотека:William Macarthur.png|мини|Вилијам Макартур.]] '''Сер Вилијам Макартур''' ({{роден на||декември|1800}} - {{починал на|29|октомври|1882}}) — австралиски [[Ботаника|ботаничар]] и лозар. Тој бил еден од најактивните и највлијателните хортикултуристи во Австралија во средината и крајот на 19 век. Меѓу првите лозари во Австралија, Макартур бил наградуван винар, како и почитуван аматерски ботаничар и познат одгледувач на растенија. == Биографија == Вилијам Макартур бил роден во Парамата во декември 1800 година, петти син на Џон и Елизабет Макартур, пионери на австралиската индустрија за волна. Се школувал во Англија во училиштето Рагби, се вратил во Австралија со својот татко во 1817 година и помагал во управувањето со своите имоти. Овие имоти вклучувале земјиште контролирано од Макартурите јужно по должината на [[Марумбиџи|реката Марумбиџи]] од Гундагај. Браќата Џејмс и Вилијам Макартур ја натовариле „Станицата Нангус“ со добиток во 1831 година. Островот во средината на реката кај Нангус е означен како едно од раните златни полиња и е наречен „Остров М'Артур“. Островот е местото каде што потокот Аделонг, се влева во [[Марумбиџи|реката Марумбиџи]]. Вилијам продолжил мала кариера во колонијалната политика, иако ова било второстепено во однос на неговите интереси за ботаника. Вилијам живеел во Камден Парк, југозападно од Сиднеј, со својот брат Џејмс, кој бил истакнат во локалната и колонијалната политика. == Придонес во хортикултурата == [[Податотека:Culture_of_the_Vine.png|мини|Насловна страница од ''„Писма за културата на лозата, ферментацијата и управувањето со виното во визбата'' “, 1844 година од „Маро“ - псевдонимот на Вилијам Макартур.]] Во 1844 година, Вилијам Макартур, во тоа време сметан за водечки австралиски [[Лозарство|лозар]], објавил мал том, ''Писма за културата на лозата, ферментацијата и управувањето со подрумот'', кој бил широко читан. Тој бил претседател на Здружението на лозја на Нов Јужен Велс и имал лозје и обемни подруми на семејниот имот во Камден Парк. [[Податотека:Erythrina_x_bidwillii_'Camdeni'.png|мини|''Erythrina ×bidwillii „Camdeni“ — одгледана од Вилијам Макартур, австралиска хибридна градинарска билка која била првата таква билка објавена во Англија, во 1847 година.'']] Макартур бил компетентен [[Ботаника|ботаничар]], [[Хортикултура|хортикултурист]] и земјоделец, а неговите операции помогнале Камден Парк да стане познат. Тој ги забавувал истакнатите научници кои ја посетувале Колонијата и носел репутација на културен господин. Му испраќал растенија на Џејмс Бекхаус кои сега се наоѓаат во Хербариумот во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Обемните каталози на неговиот расадник во Камден Парк, објавени во 1843, 1845, 1850 и 1857 година, даваат вреден увид и во содржината на колонијалните градини и во меѓународната размена на растенија во почетокот и средината на 19 век. „Aspasia macarthur“, одгледувана во Камден Парк, била првата австралиска сорта на камелија. Макартур се одбележува во родот ''Macarthuria'' <small>Hugel ex Endl.</small>, исто така и во видовите: ''Cyathea macarthurii'' <small>F.Muell.</small> и ''Ptychosperma macarthurii.'' {{Ботаничар|Macarthur}} == Политички живот == Во 1848 година, тој неуспешно се кандидирал за место во Законодавниот совет на Нов Јужен Велс, претставувајќи го градот Парамата, но во 1849 година бил избран за член на Порт Филип. Тоа место било укинато кога Порт Филип се одвоил како Колонија Викторија во 1851 година, а Макартур останал во советот како член на пасторалните области Лахлан и Долен Дарлинг пред да поднесе оставка во 1855 година. Во 1854 година, бил член на комисијата за учество на колонијата на Меѓународната изложба во Париз во 1855 година, каде што неговото познавање на францускиот јазик бил непроценливо во решавањето на почетната конфузија околу областите доделени на австралиските колонии. Избор од примероци од австралиско дрво од Изложбата е изложен во паркот Камден. Кратко потоа, тој бил прогласен за витез. Се вратил во Австралија во 1857 година и бил назначен за член на Законодавниот совет во 1864 година, но никогаш не зел истакната улога во политиката и повеќе се занимавал со своите пасторални занимања, бидејќи му било доверено управувањето со семејниот пасторален имот Камден Парк . Исто така, бил активен во клубскиот живот и служел како претседател на Австралискиот клуб. Починал неженет на 29 октомври 1882 година. Неговиот имот, заедно со имотот на неговите браќа Џејмс и Сер Едвард, ѝ бил оставен на неговата внука, ќерката на Џејмс, Елизабет, сопруга на Артур Александар Волтон Онслоу. По смртта на Артур, Елизабет го променила своето име во Макартур-Онслоу. == Именуван во негова чест == Планината Макартур (планина во Квинсленд) била именувана по него од Лудвиг Лајхарт. Макартар ѝ дал поддршка на експедицијата на Лихарт. == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Макартур, Вилијам }} [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Починати во 1882 година]] [[Категорија:Родени во 1800 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] d4x1brd6sphxe2uxxs8hq73xea3rgqc 0 1393915 5605432 5602446 2026-08-05T13:25:32Z Gurther 105215 5605432 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The Irish naturalist (1897) (14772895861).jpg|мини|Ирскиот натуралист (1897)]] '''Вилијам Арчер''' {{Post-nominals|FRS|country=GBR}} ({{роден на|6|мај|1827}}- {{починал на|14|август|1897}}) — [[Ирска (остров)|ирски]] [[Природонаука|природонаучник]] и микроскопист, особено заинтересиран за [[праживотни]] и дезмиди. Тој служел како прв библиотекар на [[Национална библиотека на Ирска|Националната библиотека на Ирска]] (NLI) од 1878 до 1895 година. Вилијам Арчер бил роден на 6 мај 1830 година во селото Магера, грофовија Даун. Тој бил најстариот син на свештеникот Ричард Арчер (починал 1849) и Џејн Матилда (Кемпбел) (починала 1866). Вилијам Фрејзер, колега на Арчер во Националната библиотека на Ирска, во некрологот за Арчер напишал дека тој бил „најстариот син“. Во истиот некролог Фрејзер го спомнува и „единствениот брат на Арчер, Хоулт Воринг Арчер“. Сепак, различни извори наведуваат дека имал двајца помлади браќа: Хоулт Воринг Арчер и Ричард Хенри Верлинг (H.V.) Арчер, како и една сестра, Матилда Џејн Хамфрис (Арчер). Изворите се разликуваат околу точниот број и редоследот на браќата и сестрите, при што често ги спомнуваат останатите членови, но не секогаш го наведуваат Вилијам Арчер. Записот на Свонзи за свештеникот Ричард Арчер го опишува вториот син како Хоулт, третиот син како Ричард H.V., и една ќерка Џејн, но нема споменување на Вилијам Арчер како прв син. Таткото на Арчер бил роден во Вексфорд и бил ракоположен за свештеник во 1823 година. Родителите на Арчер се венчале во Даблин во 1825 година, истата година кога свештеникот Арчер дипломирал на Универзитетот Тринити Колеџ во Даблин. Свештеникот Арчер бил помошен свештеник во селото Магера од 1825 до 1835 година, по што станал главен во Клондаф. Тој починал во Хилтаун Глеб на 23 октомври 1849 година. Неговата смрт оставила „млада фамилија во тешки материјални услови“. И двајцата браќа на Арчер починале пред него: Ричард Х. В. Арчер починал во 1863 година, а Хоулт Воринг Арчер починал во 1883 година. Неговата сестра, Матилда Џејн, се омажила за доктор Хачинсон Д. Хамфрис во 1852 година. Неговата мајка Џејн починала во Даблин во 1866 година. Неговите баба и дедо по таткова линија биле Вилијам и Мери Арчер. Прачичкото на Арчер по мајчина страна, преподобниот Холт Воринг, бил декан на Дромор.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/dictionaryofnati01leesuoft|title=The dictionary of national biography : founded in 1882 by George Smith|last=Lee|first=Sidney|last2=Nicholls|first2=C. S. (Christine Stephanie)|last3=Stephen|first3=Leslie|date=|publisher=London Oxford University Press|others=Robarts - University of Toronto|isbn=978-0-19-865205-2}}</ref> Неговиот дедо по мајчина линија бил Воткинс Вилијам Верлинг од Даблин. Неговиот брат Ричард бил адвокат во суд за имоти во Каван.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000787/18630704/032/0004|title=Death of R.H.V. Archer, ESQ. In The Cavan Observer Newspaper, 04 July 1863 (2)|date=1863|accessdate=2023-10-30}}</ref> Арчер се преселил во Даблин околу 1849 година, каде што помогнал во основањето на Даблинската микроскопска заедница и се вклучил во научните студии и библиотекарството, што ќе го дефинира неговиот живот и кариера, поминувајќи го „раниот живот... несебично посветен на научни истражувања со кои обезбедил широка репутација малку разбрана надвор од апстрактниот свет на науката“.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Frazer|first=William|date=1897|title=William Archer, F.R.S.|url=https://www.jstor.org/stable/25521298|journal=The Irish Naturalist|volume=6|issue=10|pages=253–257|issn=2009-2598|jstor=25521298}}</ref> == Кариера и улога во библиотекарството == Откако се преселил во [[Даблин]] околу 1849 година, Арчер се занимавал со бизнис кариера, но брзо се прославил како талентиран натуралист во слободното време. Тој бил еден од основачите на Даблинскиот микроскопски клуб, чиј на крајот станал секретар. <ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dib.ie/biography/archer-william-a0205|title=Archer, William {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|language=en|accessdate=2023-10-17}}</ref> Во наредниот период, научните трудови на Арчер често биле објавувани во ''Кварталниот журнал за микроскопска наука'' и во ''Зборникот на трудови на клубот,'' како и во ''Зборникот на трудови на Даблинскиот природен историски клуб.'' Тој постигнал особена слава и признание за својата работа на протозои и ситни слатководни организми. <ref name=":2"/> Како резултат на неговите напори, Арчер станал член на [[Кралска ирска академија|Кралската ирска академија]] (RIA) и бил прогласен за член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]] во 1875 година. <ref name=":2" /> Во 1879 година, тој бил награден и со Канингемскиот медал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://entrants.rds.ie/pastmembers/index.php?r=4888|title=Past Members|work=RDS People|accessdate=2023-10-17|archive-date=2023-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122113526/https://entrants.rds.ie/pastmembers/index.php?r=4888|url-status=dead}}</ref> И покрај овие достигнувања, скромниот и срамежлив карактер на Арчер очигледно го навел да одбие можности како што е професорската позиција по ботаника на Кралскиот колеџ за наука за Ирска.<ref name=":2" /> Арчер подоцна направил промена во кариерата кога во 1877 година станал библиотекар на Кралското друштво во Даблин. Оваа функција не траела долго, бидејќи библиотеката била преземена од државата и брзо била интегрирана во [[Национална библиотека на Ирска|Националната библиотека на Ирска]] (НБИ) во следната година. За среќа на Арчер, Советот на доверители одлучил да го назначи за прв библиотекар на НБИ во февруари 1878 година. Со голема посветеност на својата работа, Арчер брзо стекнал позитивна репутација меѓу библиотекарите поради неговата посветеност и работна етика. Под негово раководство, библиотеката станала една од првите што го вовела Дјуиевиот децимален систем за класификација. Арчер исто така имал силно влијание врз внатрешниот дизајн на новата библиотечна зграда, инспирирајќи ги даблинските архитекти Томас Дин и синот со неговиот памфлет од 1881 година „Предлози за јавни библиотечни згради: нивниот внатрешен план и конструкција, најдобро прилагодени за постигнување економија на простор“. Арчер се пензионирал од својата функција во 1895 година поради нарушено здравје, но неговото воведување на релативно нови системи како Дјуиевата децимална класификација, како и каталошкиот систем со речник, имале траен позитивен ефект врз корисниците на библиотеката.{{botanist|W.Archer}} == Подоцнежен живот и смрт == По пензионирањето, неговото здравје продолжи да се влошува. Арчер имал [[попреченост]] поради болестите.<ref name=":0"/> Починал на 14 август 1987 година во својата куќа, улица Лоуер Маунт бр. 52, [[Даблин|Даблин, Ирска]].<ref name=":03">{{Наведено списание|title=Mr. William Archer, F.r.s.|url=https://academic.oup.com/library/article/s1-9/1/283/953514?login=true|journal=The Library|publication-date=1897|volume=s1-9|issue=1|pages=283–284|doi=10.1093/library/s1-9.1.283|issn=0024-2160|url-access=subscription|via=Oxford Academic}}</ref> Според Оксфордскиот речник на национални биографии, во времето на смртта на Вилијам Арчер имал: „254 фунти за 3 ''шилинзи''. 9 ''д.'' во Англија: ирски оставински заверен запечатен во Лондон, 21 јануари 1898 година“ и „703 фунти за 14 ''шилинзи''. 1 ''д.'': оставински заверен, 14 декември 1897 година“.<ref name=":2"/> Се вели дека Арчер верувал дека „сите машини и паметни уреди на [[Библиотекар|библиотекарите]] имаат една важна цел - да му служат на читателот, брзо да му го постават на секој студент, порано или подоцна, изворот на информации што му се потребни“.<ref name=":03"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Анонимен, 1898 ''Зборник на трудови'' ''од Кралското друштво'', том 62 (1897 - 1898) Некролог. * Анонимен? 1897. Ирски натуралист 6, 253 Портрет * Прескот Г.В., 1984 ''Bibliographia Desmidiacearum Universalis'' (Прилог кон библиографијата на систематиката, биологијата и екологијата на десмидите од 1774-1982). Koeltz Scientific Books, Кенигштајн. 612 стр. Целосен список на трудови за десмидите. *  Оваа статија вклучува текст од публикација која сега е во == Надворешни врски == * [http://www.botanicgardens.ie/herb/books/irishnaturalists.htm НБГ] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арчер , Вилијам (природонаучник)}} [[Категорија:Починати во 1897 година]] [[Категорија:Родени во 19 век]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Ирски ботаничари]] d5ob1r78d2vxg077g3x37vsd6o7ws3t 4 1398418 5605495 5605400 2026-08-05T16:17:48Z P.Nedelkovski 47736 /* Резултати */ 5605495 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Пепелав здравец]] |- | 2. || [[Крвав здравец]] |- | 3. || [[Шумски здравец]] |- | 4. || [[Шаренолистен здравец]] |- | 5. || [[Свртен здравец]] |- | 6. || [[Осилав здравец]] |- | 7. || [[Кртолест здравец]] |- | 8. || [[Долгостолпчест здравец]] |- | 9. || [[Здравец (род)]] |- | 10. || [[Асфоделов здравец]] |- | 11. || [[Разгранет здравец]] |- | 12. || [[Бохемиски здравец]] |- | 13. || [[Пиринејски здравец]] |- | 14. || [[Тркалезнолистен здравец]] |- | 15. || [[Нежен здравец]] |- | 16. || [[Брутиски здравец]] |- | 17. || [[Ситноцветен здравец]] |- | 18. || [[Гулабов здравец]] |- | 19. || [[Расеченолистен здравец]] |- | 20. || [[Блескав здравец]] |- | 21. || [[Смрдлив здравец]] |- | 22. || [[Пурпурен здравец]] |- | 23. || [[Здрал]] |- | 24. || [[Песочен здрал]] |- | 25. || [[Штркоклунест здрал]] |- | 26. || [[Млечна трева (род)]] |- | 27. || [[Монпелјеска млечна трева]] |- | 28. || [[Голема млечна трева]] |- | 29. || [[име]] |- | 30. || [[име]] |- | 31. || [[име]] |- | 32. || [[име]] |- | 33. || [[име]] |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] bkfboisdeazi58vnnp1ofcmvgxc54m2 0 1399174 5605441 5602454 2026-08-05T15:01:34Z Gurther 105215 5605441 wikitext text/x-wiki [[Податотека:JohnCoulter.jpg|мини|Џон Коултер (1851-1928).]] '''Џон Мерл Коултер, доктор на науки''' (20 ноември 1851 – 23 декември 1928) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и едукатор.<ref name="MAB">{{Наведена книга|title=Makers of American Botany|year=1961|url=https://archive.org/details/makersofnorthame0000unse|last=Humphrey|first=Harry Baker|publisher=Ronald Press Company|lccn=61-18435}}</ref> Во својата кариера во администрација на образование, Коултер е познат по тоа што бил претседател на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]] и колеџот Лејк Форест како и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашки универзитетот]]. == Кариера == Џон Мерл Култер ги имал следниве позиции: * 1871–1879 Професор по природни науки на колеџот Хановер * 1872–1875 Ботаничар во [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот завод на Соединетите Американски Држави]] во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]<ref name="Myers">{{Наведена книга|title=Officers of Indiana University 1820–1950|last=Myers|first=Burton Dorr|publisher=Indiana University|year=1951}}</ref> * 1879–1891 Професор по ботаника на колеџот Вабаш * 1891–1893 Претседател и професор по ботаника на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]], наследувајќи го Дејвид Стар Џордан како претседател * 1893–1896 Претседател на Универзитетот Лејк Форест * 1896–1925 Професор и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]]. * 1925–1928 Декан и советник на Институтот за истражување на растенијата „Бојс Томпсон“ во [[Јонкерс|Јонкерс, Њујорк]], позиција што ја држел до неговата смрт.{{botanist|J.M.Coult.|Coulter, John Merle}} == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1928 година]] [[Категорија:Родени во 1851 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] ayvddvt9aft308xouffmnix5jb30vvq 0 1400083 5605555 5599971 2026-08-05T23:52:24Z SpectralWiz 106165 5605555 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Кутлумуш | native_name = Μονή Κουτλουμουσίου | native_name_lang = el | image = Koutloumousiou 2.jpg | alt = | caption = Внатрешноста на манастирот. | full_name = Holy Monastery of Koutloumousiou | other_names = | order = [[Вселенска патријаршија]] | established = | disestablished = | dedication = [[Преображение Христово]] | diocese = [[Света Гора]] | churches = | founder = | prior = [[Archimandrite]] Elder Nikolaos | people = | status = | functional_status = | designated_date = | style = | completed_date = | location = [[Света Гора]], [[Грција]] | pushpin_map = Mount Athos | coordinates = {{coord|40.2536|N|24.2472|E|source:kolossus-ruwiki|display=inline,title}} | public_access = Men only | other_info = }} '''Кутлумуш''' ({{Langx|el|Μονή Κουτλουμουσίου}}) — еден од дваесетте главни манастири на [[Света Гора]] и се наоѓа во непосредна близина на [[Кареја]], административниот центар на атонската монашка заедница. Во хиерархијата на светогорските манастири го зазема шестото место и претставува еден од најзначајните духовни центри на православното монаштво. Потеклото на манастирот се поврзува со XI век, иако првото сигурно историско спомнување е во документ од 1169 година. Според едно предание, негов основач или обновител бил Константин Кутлумуш, потомок на селџучкиот принц Изедин Кутлумуш, кој го примил христијанството и се замонашил на Света Гора. Во текот на XIV век манастирот доживеал значителен подем благодарение на поддршката од византиските цареви и владетелите на Влашка, кои обезбедиле средства за негово проширување и обнова. Низ својата историја Кутлумуш повеќепати бил изложен на разурнувања, особено за време на пиратските напади на Каталонците, како и во големите пожари од XIX век. И покрај тоа, манастирот секогаш бил обновуван и успеал да го зачува своето духовно и културно значење. Главниот храм, посветен на Преображението Христово, бил изграден во XIV век, а својата денешна форма ја добил во XVI век. Храмот е украсен со вредни фрески, резбан дрвен иконостас и бројни уметнички дела од византиската и поствизантиската традиција. Особено се почитува чудотворната икона на Пресвета Богородица „Фовера Простасија“ („Страшна Заштита“), која е една од најпознатите светогорски икони. Манастирот поседува богата библиотека со стотици средновековни ракописи, илјадници печатени книги и значаен историски архив. Денес Кутлумуш останува активен општежителен манастир и важен центар на духовниот живот на Света Гора. Во него живее монашко братство кое го продолжува вековното атонско предание, а манастирот привлекува бројни поклоници поради својата богата историја, значајните светини и близината до Кареја. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] 7ky1upkrxqax5pb9n5u3qslatjbyojt 0 1400551 5605411 5605022 2026-08-05T12:18:12Z Kiril Simeonovski 3243 додавање фотографии 5605411 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Поглед на Кукуље 6.jpg|мини|десно|270п|Кукуље]] '''Кукуље''' — природна [[карпа|карпеста]] појава на падините на планината [[Средна (планина)|Средна]]. == Географија и местоположба == Кукуље се наоѓа на околу 1,5 км од селото [[Нов Истевник]], речиси на половина пат меѓу [[Делчево]] и [[Пехчево]], на надморска височина од 880 м. Појавата е во должина од околу 200 м и се состои од околу 50 земјени пирамиди со височина до 15 м. Некои од пирамидите се целосно одвоени и наликуваат на човечки фигури (скаменети кукли) по што појавата го добила името, додека други се пворзани во вид на природни бедеми, куполи и тврдини.<ref name="природа">„[https://prirodapijanecmales.mk/kade-da-proshetate/lokacii/kukule-kaj-s-nov-istevnik/ Кукуље кај с. Нов Истевник]“. ''Природа Пијанец-Малеш''.</ref> == Геоморфологија == Кулите се природна појава којашто настанала со вековна [[ерозија]] на трошните седиментни карпи, така што останале само поцврстите делови. Најистурените и најстарите пирамиди, сместени поблиску до долинското дно на [[Истевнички Поток|Истевничкиот Поток]], веќе се целосно обликувани. Над нив се наоѓаат помлади порамиди коишто сѐ уште се поврзани со седиментни гребени со кои заедно градат сложени облици коишто наликуваат на замоци и куполи. На тој начин, процесот се поместува нагоре по падините, што значи дека создавањето на пирамидите е активно и денес. Обликувањето на земјените пирамиди во Кукуље е тесно поврзано и со уништувањето на природната вегетација, како и длабокото всекување на Истевничкиот Поток во моќните седиментни слоеви. Најистурените и најстари пирамиди, што се наоѓаат поблиску до долинското дно на Истевнички Поток, веќе се сосема оформени. Над нив се помлади пирамиди, сѐ уште поврзани со седиментни гребени со кои заедно градат сложени форми што наликуваат на замоци и куполи. Така, процесот се поместува нагоре по падините, што значи создавањето на пирамидите е активно и денес. Инаку, изградувањето на земјените пирамиди во Кукуље е тесно поврзано со уништување на природната вегетација, како и длабокото всекување на Истевнички Поток во моќните седиментни слоеви.<ref name="berovo">„[https://berovoadventure.com/2019/07/21/%D0%BA%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%99%D0%B0/ Кукоља]“. ''Berovo Adventure''.</ref> == Легенди == Постојат бројни легенди и верувања за настанокот на кулите, коишто укажуваат дека се работи за скаменети сватови или свадбари кои направиле нечесна работа.<ref name="природа"/> == Туризам == Во 2008 година, подрачјето било уредено и заградено од безбедносни причина, а направени се и неколку видиковци и патеки.<ref name="berovo"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Кукуље 2.jpg|Поглед на Кукуље Податотека:Поглед на Кукуље 3.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 4.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 5.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 7.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 8.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље 9.jpg| Податотека:Поглед на Кукуље.jpg| Податотека:Летниковец над Кукуље.jpg|Летниковец над Кукуље </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Kukulje (landform)}} {{coord|41|50|59.5|N|22|49|33.3|E|display=title|type:landmark_region:MK}} [[Категорија:Карпести образби во Македонија]] [[Категорија:Нов Истевник]] dj446dnojjmwa6eoowuz9jb46o6m1qj 0 1400573 5605530 5605163 2026-08-05T18:20:12Z Buli 2648 5605530 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Бугарска католичка семинарија во Солун | native_name = Séminaire bulgare de Zeytinlik | image = Bulgarian Seminary Thessaloniki.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на семинаријата | location = [[Солун]] | country = | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Солунската бугарска католичка семинарија''' ({{langx|fr|Séminaire bulgare de Zeytinlik}}) била духовно-образовна установа на Бугарската гркокатоличка црква во Солун. Основана била во 1885 година во населбата Зејтинлик од страна на [[Лазаристи|Конгрегацијата на мисијата]] (лазаристите), со цел да подготвува свештеници и учители за бугарските католици од византиски обред во Македонија и Одринска Тракија. Во текот на своето постоење претставувала главен образовен центар на бугарската католичка мисија во европскиот дел на [[Османлиското Царство]]. == Историја == Основањето на семинаријата било поврзано со развојот на бугарското унијатско движење во втората половина на XIX век. Откако лазаристите ја презеле грижата за бугарската католичка мисија во Македонија, во Зејтинлик изградиле мисионерски комплекс кој опфаќал резиденција, училиште, интернат и духовна семинарија. Според Артур Друлез, првите години од работата на семинаријата (1885–1886) биле обележани со организациски и финансиски тешкотии, како и со формирањето на наставниот кадар. Во периодот 1886–1897 година семинаријата се развивала под раководство на неколку претпоставени на мисијата, меѓу кои Луј Дроаткур, Феликс Горлен, Казимир Ипер, Антоан Дестино и Бартелеми Бланкар. Во тој период установата се соочувала со финансиски проблеми, судири во рамките на бугарската унијатска заедница и спорови околу управувањето со Апостолскиот викаријат во Македонија. [[Податотека:Students in the Bulgarian Catholic Seminary in Thessaloniki, 1896.jpg|мини|Ученици во семинаријата (1896)]] Најзначајниот период од развојот на семинаријата бил за време на управувањето на Емил Казо, кој бил претпоставен на мисијата од 1897 до 1914 година. Тогаш биле проширени семинарските објекти во Зејтинлик, била подобрена организацијата на наставата и бил разгледуван проект за основање француско-бугарски колеџ. Истовремено, семинаријата служела како центар на пошироката католичка мисија, од која се координирала работата на унијатските парохии во [[Кукуш]], [[Гевгелија]], [[Ениџе Вардар]] и други места. == Настава == Семинаријата обезбедувала образование за кандидати за свештенство на Бугарската гркокатоличка црква. Покрај богословските дисциплини, наставата вклучувала класични и современи јазици, црковна историја, литургика и други општообразовни предмети. Дел од воспитаниците подоцна работеле како свештеници, учители и катехети во бугарските католички општини во Македонија и Тракија. == Престанок на работата == [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]] довеле до прекин на редовната работа на семинаријата. Во 1914 година дејноста на установата практично престанала, а имотните и правните прашања на мисијата останале нерешени уште повеќе децении. Според Друлез, ликвидацијата на мисијата и на нејзиниот имот во Зејтинлик траела сè до крајот на 1930-тите години. [[Категорија:Османлиски Солун]] beau7a9mbz13s30wdunktquir7bedlt 5605531 5605530 2026-08-05T18:21:54Z Buli 2648 5605531 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Бугарска католичка семинарија во Солун | native_name = Séminaire bulgare de Zeytinlik | image = Bulgarian Seminary Thessaloniki.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на семинаријата | location = [[Солун]] | country = | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Солунската бугарска католичка семинарија''' ({{langx|fr|Séminaire bulgare de Zeytinlik}}) била духовно-образовна установа на Бугарската гркокатоличка црква во Солун. Основана била во 1885 година во населбата Зејтинлик од страна на [[Лазаристи|Конгрегацијата на мисијата]] (лазаристите), со цел да подготвува свештеници и учители за бугарските католици од византиски обред во Македонија и Одринска Тракија. Во текот на своето постоење претставувала главен образовен центар на бугарската католичка мисија во европскиот дел на [[Османлиското Царство]]. == Историја == Основањето на семинаријата било поврзано со развојот на бугарското унијатско движење во втората половина на XIX век. Откако лазаристите ја презеле грижата за бугарската католичка мисија во Македонија, во Зејтинлик изградиле мисионерски комплекс кој опфаќал резиденција, училиште, интернат и духовна семинарија. Според Артур Друлез, првите години од работата на семинаријата (1885–1886) биле обележани со организациски и финансиски тешкотии, како и со формирањето на наставниот кадар. Во периодот 1886–1897 година семинаријата се развивала под раководство на неколку претпоставени на мисијата, меѓу кои Луј Дроаткур, Феликс Горлен, Казимир Ипер, Антоан Дестино и Бартелеми Бланкар. Во тој период установата се соочувала со финансиски проблеми, судири во рамките на бугарската унијатска заедница и спорови околу управувањето со Апостолскиот викаријат во Македонија. Најзначајниот период од развојот на семинаријата бил за време на управувањето на Емил Казо, кој бил претпоставен на мисијата од 1897 до 1914 година. Тогаш биле проширени семинарските објекти во Зејтинлик, била подобрена организацијата на наставата и бил разгледуван проект за основање француско-бугарски колеџ. Истовремено, семинаријата служела како центар на пошироката католичка мисија, од која се координирала работата на унијатските парохии во [[Кукуш]], [[Гевгелија]], [[Ениџе Вардар]] и други места. == Настава == [[Податотека:Students in the Bulgarian Catholic Seminary in Thessaloniki, 1896.jpg|мини|Ученици во семинаријата (1896)|лево]] Семинаријата обезбедувала образование за кандидати за свештенство на Бугарската гркокатоличка црква. Покрај богословските дисциплини, наставата вклучувала класични и современи јазици, црковна историја, литургика и други општообразовни предмети. Дел од воспитаниците подоцна работеле како свештеници, учители и катехети во бугарските католички општини во Македонија и Тракија. == Престанок на работата == [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]] довеле до прекин на редовната работа на семинаријата. Во 1914 година дејноста на установата практично престанала, а имотните и правните прашања на мисијата останале нерешени уште повеќе децении. Според Друлез, ликвидацијата на мисијата и на нејзиниот имот во Зејтинлик траела сè до крајот на 1930-тите години. [[Категорија:Османлиски Солун]] rklbako489pahrsdhhtisxdgm3kypgy 5605532 5605531 2026-08-05T18:33:41Z Buli 2648 5605532 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Бугарска католичка семинарија во Солун | native_name = Séminaire bulgare de Zeytinlik | image = Bulgarian Seminary Thessaloniki.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на семинаријата | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Солунската бугарска католичка семинарија''' ({{langx|fr|Séminaire bulgare de Zeytinlik}}) била духовно-образовна установа на Бугарската гркокатоличка црква во Солун. Основана била во 1885 година во населбата Зејтинлик од страна на [[Лазаристи|Конгрегацијата на мисијата]] (лазаристите), со цел да подготвува свештеници и учители за бугарските католици од византиски обред во Македонија и Одринска Тракија. Во текот на своето постоење претставувала главен образовен центар на бугарската католичка мисија во европскиот дел на [[Османлиското Царство]]. == Историја == Основањето на семинаријата било поврзано со развојот на бугарското унијатско движење во втората половина на XIX век. Откако лазаристите ја презеле грижата за бугарската католичка мисија во Македонија, во Зејтинлик изградиле мисионерски комплекс кој опфаќал резиденција, училиште, интернат и духовна семинарија. Според Артур Друлез, првите години од работата на семинаријата (1885–1886) биле обележани со организациски и финансиски тешкотии, како и со формирањето на наставниот кадар. Во периодот 1886–1897 година семинаријата се развивала под раководство на неколку претпоставени на мисијата, меѓу кои Луј Дроаткур, Феликс Горлен, Казимир Ипер, Антоан Дестино и Бартелеми Бланкар. Во тој период установата се соочувала со финансиски проблеми, судири во рамките на бугарската унијатска заедница и спорови околу управувањето со Апостолскиот викаријат во Македонија. Најзначајниот период од развојот на семинаријата бил за време на управувањето на Емил Казо, кој бил претпоставен на мисијата од 1897 до 1914 година. Тогаш биле проширени семинарските објекти во Зејтинлик, била подобрена организацијата на наставата и бил разгледуван проект за основање француско-бугарски колеџ. Истовремено, семинаријата служела како центар на пошироката католичка мисија, од која се координирала работата на унијатските парохии во [[Кукуш]], [[Гевгелија]], [[Ениџе Вардар]] и други места. == Настава == [[Податотека:Students in the Bulgarian Catholic Seminary in Thessaloniki, 1896.jpg|мини|Ученици во семинаријата (1896)|лево]] Семинаријата обезбедувала образование за кандидати за свештенство на Бугарската гркокатоличка црква. Покрај богословските дисциплини, наставата вклучувала класични и современи јазици, црковна историја, литургика и други општообразовни предмети. Дел од воспитаниците подоцна работеле како свештеници, учители и катехети во бугарските католички општини во Македонија и Тракија. == Престанок на работата == [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]] довеле до прекин на редовната работа на семинаријата. Во 1914 година дејноста на установата практично престанала, а имотните и правните прашања на мисијата останале нерешени уште повеќе децении. Според Друлез, ликвидацијата на мисијата и на нејзиниот имот во Зејтинлик траела сè до крајот на 1930-тите години. [[Категорија:Османлиски Солун]] mo1x4i1b7rfa9ugemx3etb3iq6wxvne 5605533 5605532 2026-08-05T18:34:57Z Buli 2648 5605533 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Бугарска католичка семинарија во Солун | native_name = Séminaire bulgare de Zeytinlik | image = Bulgarian Seminary Thessaloniki.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на семинаријата | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1884 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Солунската бугарска католичка семинарија''' ({{langx|fr|Séminaire bulgare de Zeytinlik}}) била духовно-образовна установа на Бугарската гркокатоличка црква во Солун. Основана била во 1885 година во населбата Зејтинлик од страна на [[Лазаристи|Конгрегацијата на мисијата]] (лазаристите), со цел да подготвува свештеници и учители за бугарските католици од византиски обред во Македонија и Одринска Тракија. Во текот на своето постоење претставувала главен образовен центар на бугарската католичка мисија во европскиот дел на [[Османлиското Царство]]. == Историја == Основањето на семинаријата било поврзано со развојот на бугарското унијатско движење во втората половина на XIX век. Откако лазаристите ја презеле грижата за бугарската католичка мисија во Македонија, во Зејтинлик изградиле мисионерски комплекс кој опфаќал резиденција, училиште, интернат и духовна семинарија. Според Артур Друлез, првите години од работата на семинаријата (1885–1886) биле обележани со организациски и финансиски тешкотии, како и со формирањето на наставниот кадар. Во периодот 1886–1897 година семинаријата се развивала под раководство на неколку претпоставени на мисијата, меѓу кои Луј Дроаткур, Феликс Горлен, Казимир Ипер, Антоан Дестино и Бартелеми Бланкар. Во тој период установата се соочувала со финансиски проблеми, судири во рамките на бугарската унијатска заедница и спорови околу управувањето со Апостолскиот викаријат во Македонија. Најзначајниот период од развојот на семинаријата бил за време на управувањето на Емил Казо, кој бил претпоставен на мисијата од 1897 до 1914 година. Тогаш биле проширени семинарските објекти во Зејтинлик, била подобрена организацијата на наставата и бил разгледуван проект за основање француско-бугарски колеџ. Истовремено, семинаријата служела како центар на пошироката католичка мисија, од која се координирала работата на унијатските парохии во [[Кукуш]], [[Гевгелија]], [[Ениџе Вардар]] и други места. == Настава == [[Податотека:Students in the Bulgarian Catholic Seminary in Thessaloniki, 1896.jpg|мини|Ученици во семинаријата (1896)|лево]] Семинаријата обезбедувала образование за кандидати за свештенство на Бугарската гркокатоличка црква. Покрај богословските дисциплини, наставата вклучувала класични и современи јазици, црковна историја, литургика и други општообразовни предмети. Дел од воспитаниците подоцна работеле како свештеници, учители и катехети во бугарските католички општини во Македонија и Тракија. == Престанок на работата == [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]] довеле до прекин на редовната работа на семинаријата. Во 1914 година дејноста на установата практично престанала, а имотните и правните прашања на мисијата останале нерешени уште повеќе децении. Според Друлез, ликвидацијата на мисијата и на нејзиниот имот во Зејтинлик траела сè до крајот на 1930-тите години. [[Категорија:Османлиски Солун]] 6cwlpuw0y533q86yrsdtjsn286quv5c 5605535 5605533 2026-08-05T20:43:55Z Buli 2648 /* Историја */ 5605535 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Бугарска католичка семинарија во Солун | native_name = Séminaire bulgare de Zeytinlik | image = Bulgarian Seminary Thessaloniki.jpg | image_size = | alt = | caption = Зградата на семинаријата | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1884 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = | grades_label = | grades = | enrollment = }} '''Солунската бугарска католичка семинарија''' ({{langx|fr|Séminaire bulgare de Zeytinlik}}) била духовно-образовна установа на Бугарската гркокатоличка црква во Солун. Основана била во 1885 година во населбата Зејтинлик од страна на [[Лазаристи|Конгрегацијата на мисијата]] (лазаристите), со цел да подготвува свештеници и учители за бугарските католици од византиски обред во Македонија и Одринска Тракија. Во текот на своето постоење претставувала главен образовен центар на бугарската католичка мисија во европскиот дел на [[Османлиското Царство]]. == Историја == Основањето на семинаријата било поврзано со развојот на бугарското унијатско движење во втората половина на XIX век. Откако лазаристите ја презеле грижата за бугарската католичка мисија во Македонија, во Зејтинлик изградиле мисионерски комплекс кој опфаќал резиденција, училиште, интернат и духовна семинарија. Според Артур Друлез, првите години од работата на семинаријата (1885–1886) биле обележани со организациски и финансиски тешкотии, како и со формирањето на наставниот кадар. [[Податотека:Emile Cazot.jpg|лево|мини|Емил Казо, директор на семинаријата во периодот од 1898 до 1914 година]] Во периодот 1886–1897 година семинаријата се развивала под раководство на неколку претпоставени на мисијата, меѓу кои Луј Дроаткур, Феликс Горлен, Казимир Ипер, Антоан Дестино и Бартелеми Бланкар. Во тој период установата се соочувала со финансиски проблеми, судири во рамките на бугарската унијатска заедница и спорови околу управувањето со Апостолскиот викаријат во Македонија. Најзначајниот период од развојот на семинаријата бил за време на управувањето на Емил Казо, кој бил претпоставен на мисијата од 1897 до 1914 година. Тогаш биле проширени семинарските објекти во Зејтинлик, била подобрена организацијата на наставата и бил разгледуван проект за основање француско-бугарски колеџ. Истовремено, семинаријата служела како центар на пошироката католичка мисија, од која се координирала работата на унијатските парохии во [[Кукуш]], [[Гевгелија]], [[Ениџе Вардар]] и други места. == Настава == [[Податотека:Students in the Bulgarian Catholic Seminary in Thessaloniki, 1896.jpg|мини|Ученици во семинаријата (1896)|лево]] Семинаријата обезбедувала образование за кандидати за свештенство на Бугарската гркокатоличка црква. Покрај богословските дисциплини, наставата вклучувала класични и современи јазици, црковна историја, литургика и други општообразовни предмети. Дел од воспитаниците подоцна работеле како свештеници, учители и катехети во бугарските католички општини во Македонија и Тракија. == Престанок на работата == [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]] довеле до прекин на редовната работа на семинаријата. Во 1914 година дејноста на установата практично престанала, а имотните и правните прашања на мисијата останале нерешени уште повеќе децении. Според Друлез, ликвидацијата на мисијата и на нејзиниот имот во Зејтинлик траела сè до крајот на 1930-тите години. [[Категорија:Османлиски Солун]] 8hoybshf7onjeivrhhn25faduxz9tac 0 1400598 5605494 5605398 2026-08-05T16:16:58Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5605494 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Polygala monspeliaca.jpg |genus=Polygala |species=monspeliaca |taxon =Polygala monspeliaca |authority=L. |synonyms= }} '''Монпелјеска млечна трева''' ({{langx|la|Polygala monspeliaca}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[едногодишно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]]. Тие имаат самостоечки облик на раст и едноставни лисја. Поедини примероци можат да пораснат до 5 см.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eol.org/pages/5494780|title=Polygala monspeliaca L. - Encyclopedia of Life|work=eol.org|accessdate=2022-02-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.maltawildplants.com/PLGL/Polygala_monspeliaca.php|title=Polygala monspeliaca (Mediterranean Milkwort) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|last=Mifsud|first=Stephen|date=2002-08-23|work=www.maltawildplants.com|language=en-us|accessdate=2022-03-07}}</ref> ==Опис== ===Општи одлики === Монпелјеската млечна трева е [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]]. [[Стебло|Стеблото]] му е вертикално, обично неразгрането, со висина од 10 до 30 см. Има тркалезн облик и е покриено со ретки, куси и лачно искривени влакна.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1519-1520|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 август 2026}}</ref> === Листови === [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стеблото и се голи, со исклучок на нивните рабови каде што се забележуваат куси, лачно искривени влакненца. Според положбата и обликот, тие се делат на:<ref name=FM/> * '''Базални (приземни) листови:''' имаат долгнавесто-ланцетен облик и се 3 до 4 (поретко 5) пати подолги отколку што се широки. * '''Стеблени листови:''' имаат линејно-ланцетен до линеен облик, со долг и заострен врв. === Цвет и соцветие === [[Соцветие|Соцветието]] е завршно (се наоѓа на врвот на стеблото) и има облик на густа пирамида. Оската на соцветието е покриена со погусти куси, лачно искривени влакненца. Со прецветањето, соцветието постепено се издолжува, при што прецветаните цветови се оддалечуваат еден од друг на растојание од 10 до 15 мм.<ref name=FM/> * '''Прицветници и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' [[Прицветник|Прицветниците]] се јајцевидно-ланцетни. Кај расцветаните [[цвет|цветови]] тие се долги колку [[Цветна дршка|цветните дршки]] или се малку подолги од нив, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се ланцетни и достигнуваат до половината од должината на цветните дршки. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Цветовите се мали. Двете долни [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се долги околу 3 мм и се малку покуси од горното чашкино ливче. Специфичните странични крилца се долги 6–8 мм, имаат елиптично-ланцетен облик, заострени се во основата и на врвот, и имаат 3 зелени жили кои не се спојуваат (не анастомозираат) меѓу себе. * '''Венче:''' Венчето е белузлаво, со должина од околу 4 мм, што го прави покусо од крилцата.<ref name=FM/> === Прашници и плод === Плодот е кутија која има обратно-срцевиден облик и е приседнат (нема сопствена дршка).<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид најчесто се среќава по брдските [[Пасиште|пасишта]], камењари, како и на напуштени ниви. == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition]</ref> *Европа **Југозападна Европа ***Балеарски Острови, Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крит, Сицилија, Европска Турција, Северозападен Балкан *Африка **Северна Африка ***Алжир, Мароко, Тунис *Азија **Западна Азија ***Источноегејски Острови, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Палестина, Турција ===Македонија=== Растението има средоземен ареал на распространетост. Во Македонија е присутно во потоплите делови на земјата, каде што се забележани следниве месности:<ref name=FM/> * '''Скопски Регион:''' [[Катлановска Бања]] и [[Таорска Клисура]]. * '''Овчеполие:''' Подрачјето помеѓу железничката станица „Овче Поле“ и ридот [[Богословец (рид)|Богословец]]. * '''Велешки Регион:''' Селата [[Отовица]], [[Башино Село]], [[Ногаевци]] и [[Уланци]], како и во историските (иселени) села Енешово (†) и Мушанци (†). * '''Неготински Регион:''' [[Орлово Брдо]] и историското село Цидимирци (†). * '''Гевгелиски и Дојрански Регион:''' Селото [[Нов Дојран]], поконкретно кај местото викано „Асанли“. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Polygala monspeliaca}} {{Викивидови-ред|Polygala monspeliaca}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Малта]] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ksc9uw9mo3kc5po8kwkhlce74g0nrkh 0 1400601 5605414 2026-08-05T12:53:14Z Ehrlich91 24281 нс 5605414 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Никола |слика = Црква „Св. Никола“ - Мороишта 11.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|12|11|N|20|42|8|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мороишта |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Свети Никола]] |изградба = 1924 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Никола''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во струшкото село [[Мороишта]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во средишниот дел на старото село, околу која се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Историја == Црквата најпрвин била подигната како многу мала градба („како соба“) пред крајот на турската власт. Нејзината изградба била попречувана од турската власт, но со помош на селските аги изградбата на храмот завршила. Во 1924 година, на истото место била изградена денешната голема црква, која по својот лик е единствена во Струшко.<ref name=":0"/> Според други извори, истата била градена во периодот 1926-1936.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/91/view|title=Св. Никола|work= monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-08-05}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е крстокуполна со западна галерија. Црквата поседува и други бројни придружни архитектонски објекти.<ref name="МПКН"/> Црквата е во добра состојба.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Нема податоци за тоа кога била насликана во внатрешноста. Состојбата на живописот е во задоволителна состојба.<ref name="МПКН"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Гробишта во Мороишта.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 10.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 3.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 4.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 5.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 6.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 7.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 8.jpg|Камбанаријата и куполата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 9.jpg|Влезната порта </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Мороишта]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Nicholas Church (Moroišta)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/91/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никола, Мороишта}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Никола во Македонија|Мороишта]] t2xeh9v1ll5nu53gx0s69t3sfjnmycl 5605415 5605414 2026-08-05T12:56:08Z Ehrlich91 24281 5605415 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Никола |слика = Црква „Св. Никола“ - Мороишта 11.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|12|11|N|20|42|8|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мороишта |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Свети Никола]] |изградба = 1924 |завршено = |осветување = 5 мај 1985 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Никола''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во струшкото село [[Мороишта]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во средишниот дел на старото село, околу која се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Историја == Црквата најпрвин била подигната како многу мала градба („како соба“) пред крајот на турската власт. Нејзината изградба била попречувана од турската власт, но со помош на селските аги изградбата на храмот завршила. Во 1924 година, на истото место била изградена денешната голема црква, која по својот лик е единствена во Струшко.<ref name=":0"/> Според други извори, истата била градена во периодот 1926-1936.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/91/view|title=Св. Никола|work= monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-08-05}}</ref> Црквата била осветена на 5 мај 1985 година од страна на [[Дебарско-кичевска епархија|митрополитот Дебарско-кичевско]] [[Тимотеј Дебарско-кичевски|г. Тимотеј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/namesnistva/strusko.asp|title=Дебарско-кичевска епархија|work=www.dke.org.mk|accessdate=2026-08-05}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е крстокуполна со западна галерија. Црквата поседува и други бројни придружни архитектонски објекти.<ref name="МПКН"/> Црквата е во добра состојба.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Нема податоци за тоа кога била насликана во внатрешноста. Состојбата на живописот е во задоволителна состојба.<ref name="МПКН"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Гробишта во Мороишта.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 10.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 3.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 4.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 5.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 6.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 7.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 8.jpg|Камбанаријата и куполата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Мороишта 9.jpg|Влезната порта </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Мороишта]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Nicholas Church (Moroišta)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/91/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никола, Мороишта}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Никола во Македонија|Мороишта]] 05ilwo3cs7t2duibink6jndtk96m8te 1 1400602 5605416 2026-08-05T12:56:31Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5605416 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1400603 5605423 2026-08-05T13:14:41Z Kiril Simeonovski 3243 нова статија 5605423 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Пештера | name = Коњска Дупка | photo = Коњска Дупка.jpg | caption = Поглед на влезот од пештерата | location = [[Град (Делчевско)|Град]], [[Делчево]], {{МКД}} | depth = | length = | altitude = | survey = | survey electronic format = | discovery = | geology = | number of entrances = | list of entrances = | difficulty = | hazards = | access = да | translation = | language = | pronunciation = | coordinates = {{coord|41|56|27|N|22|50|47.4|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} }} '''Коњска Дупка''' — кратка [[пештера]] во [[Пијанец]]. == Местоположба == Пештерата се наоѓа во непосредна близина на селото [[Град (Делчевско)|Град]], на околу 7 км југоисточно од [[Делчево]]. Според досегашните сознанија, таа е најисточната пештера во [[Македонија]].<ref name="природа">„[https://prirodapijanecmales.mk/kade-da-proshetate/lokacii/konska-dupka/ Коњска Дупка]“. ''Природа Пијанец-Малеш''.</ref> == Опис == Коњска Дупка е создадена од варовнички [[карпа|карпи]] коишто се појавуваат на мала површина покрај селото Град. Долга е 28 м. Влезот на пештерата се наоѓа на стрмни карпи на левата долинска страна на [[Вачин Дол]] и до него се пристапува по делумно обезбедена патека. Тој има елиптичен облик со должина од 3,5 м и ширина од 1,6. Почетниот внатрешен дел исто така е широк и претставува мала пештерска одаја во должина од 12 м и ширина од околу 3-4 м. Во одајата се верува дека во минатото престојувале [[монах|монаси]]. На ѕидовите од одајата се среќаваат траги од влага и натечен [[бакар]], а забележителни се и лик на светец во стоечка положба, како и православен [[христијански крст]]. Одајата е поврзана со остатокот од пештерата со два тунелски отвори. Десниот тунелски отвор е висок околу 60-80 цм и низ него човек може да се движи само со ползење. Левиот тунелски отвор е вертикален со [[пречник]] од околу 80 цм и должина од 8 м, којшто излегува на зарамнет дел околу десетина метри над влезот од пештерата, а низ него човек може да се движи само со помош на посебна алпинистичка опрема. Коњска Дупка е сиромашна со пештерски накит, но пронајдени се археолошки траги од човечко присуство. Во пештерата се среќаваат пештерски [[инсекти]] и [[Тробоен ноќник|тробојни ноќници]].<ref>„[https://destinationdelcevo.mk/peshtera-ko-ska-dupka-vo-selo-grad/ Пештера “Коњска дупка” во село Град]“. ''Дестинација Делчево''.</ref><ref name="природа"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Konjska Dupka cave}} [[Категорија:Пештери во Македонија]] [[Категорија:Град (Делчевско)]] rtup77tc3zfx5ioorphs3gbjb42j856 5605580 5605423 2026-08-06T06:56:22Z Kiril Simeonovski 3243 5605580 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Пештера | name = Коњска Дупка | photo = Коњска Дупка.jpg | caption = Поглед на влезот од пештерата | location = [[Град (Делчевско)|Град]], [[Делчево]], {{МКД}} | depth = | length = | altitude = | survey = | survey electronic format = | discovery = | geology = | number of entrances = | list of entrances = | difficulty = | hazards = | access = да | translation = | language = | pronunciation = | coordinates = {{coord|41|56|27|N|22|50|47.4|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} }} '''Коњска Дупка''' — кратка [[пештера]] во [[Пијанец]]. == Местоположба == Пештерата се наоѓа во непосредна близина на селото [[Град (Делчевско)|Град]], на околу 7 км југоисточно од [[Делчево]]. Според досегашните сознанија, таа е најисточната пештера во [[Македонија]].<ref name="природа">„[https://prirodapijanecmales.mk/kade-da-proshetate/lokacii/konska-dupka/ Коњска Дупка]“. ''Природа Пијанец-Малеш''.</ref> == Опис == Коњска Дупка е создадена од варовнички [[карпа|карпи]] коишто се појавуваат на мала површина покрај селото Град. Долга е 28 м. Влезот на пештерата се наоѓа на стрмни карпи на левата долинска страна на реката [[Пијавица|В‘чин Дол]] и до него се пристапува по делумно обезбедена патека. Тој има елиптичен облик со должина од 3,5 м и ширина од 1,6. Почетниот внатрешен дел исто така е широк и претставува мала пештерска одаја во должина од 12 м и ширина од околу 3-4 м. Во одајата се верува дека во минатото престојувале [[монах|монаси]]. На ѕидовите од одајата се среќаваат траги од влага и натечен [[бакар]], а забележителни се и лик на светец во стоечка положба, како и православен [[христијански крст]]. Одајата е поврзана со остатокот од пештерата со два тунелски отвори. Десниот тунелски отвор е висок околу 60-80 цм и низ него човек може да се движи само со ползење. Левиот тунелски отвор е вертикален со [[пречник]] од околу 80 цм и должина од 8 м, којшто излегува на зарамнет дел околу десетина метри над влезот од пештерата, а низ него човек може да се движи само со помош на посебна алпинистичка опрема. Коњска Дупка е сиромашна со пештерски накит, но пронајдени се археолошки траги од човечко присуство. Во пештерата се среќаваат пештерски [[инсекти]] и [[Тробоен ноќник|тробојни ноќници]].<ref>„[https://destinationdelcevo.mk/peshtera-ko-ska-dupka-vo-selo-grad/ Пештера “Коњска дупка” во село Град]“. ''Дестинација Делчево''.</ref><ref name="природа"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Konjska Dupka cave}} [[Категорија:Пештери во Македонија]] [[Категорија:Град (Делчевско)]] e4ruto99nxbkq9rpqop3wrwcl2ohgom 5605582 5605580 2026-08-06T06:56:36Z Kiril Simeonovski 3243 5605582 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Пештера | name = Коњска Дупка | photo = Коњска Дупка.jpg | caption = Поглед на влезот од пештерата | location = [[Град (Делчевско)|Град]], [[Делчево]], {{МКД}} | depth = | length = | altitude = | survey = | survey electronic format = | discovery = | geology = | number of entrances = | list of entrances = | difficulty = | hazards = | access = да | translation = | language = | pronunciation = | coordinates = {{coord|41|56|27|N|22|50|47.4|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} }} '''Коњска Дупка''' — кратка [[пештера]] во [[Пијанец]]. == Местоположба == Пештерата се наоѓа во непосредна близина на селото [[Град (Делчевско)|Град]], на околу 7 км југоисточно од [[Делчево]]. Според досегашните сознанија, таа е најисточната пештера во [[Македонија]].<ref name="природа">„[https://prirodapijanecmales.mk/kade-da-proshetate/lokacii/konska-dupka/ Коњска Дупка]“. ''Природа Пијанец-Малеш''.</ref> == Опис == Коњска Дупка е создадена од варовнички [[карпа|карпи]] коишто се појавуваат на мала површина покрај селото Град. Долга е 28 м. Влезот на пештерата се наоѓа на стрмни карпи на левата долинска страна на реката [[Пијавица (река)|В‘чин Дол]] и до него се пристапува по делумно обезбедена патека. Тој има елиптичен облик со должина од 3,5 м и ширина од 1,6. Почетниот внатрешен дел исто така е широк и претставува мала пештерска одаја во должина од 12 м и ширина од околу 3-4 м. Во одајата се верува дека во минатото престојувале [[монах|монаси]]. На ѕидовите од одајата се среќаваат траги од влага и натечен [[бакар]], а забележителни се и лик на светец во стоечка положба, како и православен [[христијански крст]]. Одајата е поврзана со остатокот од пештерата со два тунелски отвори. Десниот тунелски отвор е висок околу 60-80 цм и низ него човек може да се движи само со ползење. Левиот тунелски отвор е вертикален со [[пречник]] од околу 80 цм и должина од 8 м, којшто излегува на зарамнет дел околу десетина метри над влезот од пештерата, а низ него човек може да се движи само со помош на посебна алпинистичка опрема. Коњска Дупка е сиромашна со пештерски накит, но пронајдени се археолошки траги од човечко присуство. Во пештерата се среќаваат пештерски [[инсекти]] и [[Тробоен ноќник|тробојни ноќници]].<ref>„[https://destinationdelcevo.mk/peshtera-ko-ska-dupka-vo-selo-grad/ Пештера “Коњска дупка” во село Град]“. ''Дестинација Делчево''.</ref><ref name="природа"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Konjska Dupka cave}} [[Категорија:Пештери во Македонија]] [[Категорија:Град (Делчевско)]] 0bqq70k383m1efabprq7upvyrvqbz1w 1 1400604 5605424 2026-08-05T13:14:56Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 5605424 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h 0 1400605 5605435 2026-08-05T13:32:03Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:de:Special:Redirect/revision/256594457|Groß-Kreuzblume]]“ 5605435 wikitext text/x-wiki '''Голема млечна трева''' ( ''Polygala major'' ) - [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Карактеристики == === Наводи === == Надворешни врски == [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fvjh592t2ztw63a1zkbcghtobqlt9v7 5605482 5605435 2026-08-05T15:41:53Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:de:Special:Redirect/revision/256594457|Groß-Kreuzblume]]“ 5605482 wikitext text/x-wiki '''Голема млечна трева''' ( ''Polygala major'' ) - [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Карактеристики == === Наводи === == Надворешни врски == * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ota06g2zcf5ea57sginai7fqz1t9ljf 5605483 5605482 2026-08-05T15:46:32Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5605483 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Polygala major sl 2.jpg |genus=Млечна трева (род) |species=major |authority=[[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] |synonyms= }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == == Наводи == == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 616mt6e3mmld4z7hv0wx896ubdfbrsv 5605487 5605483 2026-08-05T15:57:26Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5605487 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Polygala major sl 2.jpg |genus=Млечна трева (род) |species=major |authority=[[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] |synonyms= }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == == Општи одлики == Големата млечна трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] со висина од 15 до 40 см (поретко до 60 см). Во основата е разгрането и има задрвенет базален дел, од каде што излегуваат поголем број цветни стебленца кои обично се неразгранети. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални или придигнати, во основата најчесто лачно искривени, а по целата површина се покриени со многу ситни, лачно искривени влакненца. == Листови == [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стебленцата, имаат целокрајни рабови и се голи, со исклучок на работ каде што има ситни, лачно искривени влакненца. Постои разлика во обликот според нивната положба: * '''Долни стеблени листови:''' Тие се помали и имаат обратно-јајцевиден до долгнавесто-елиптичен облик. * '''Горни стеблени листови:''' Имаат ланцетен до линејно-ланцетен облик, на врвот се заострени, а работ им е обично малку свикан надолу. == Цвет и соцветие == Сите [[Соцветие|соцветија]] се завршни (се наоѓаат на врвовите на стебленцата) и се од гроздовиден тип. Тие се голи, составени од 15 до 60 [[цвет|цвета]] и имаат долги [[Цветна дршка|цветни дршки]]. Во почетокот соцветието е збиено и има конусовиден облик, а подоцна со расцветувањето се издолжува и станува ретко. * '''[[Прицветник|Прицветници]] и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' Прицветниците се линејно-ланцетни и постепено заострени, со должина од 6 до 7 мм, што ги прави подолги од цветните дршки. По работ се влакнести; во почетокот имаат виолетова боја, додека во основата се розови или кремасти, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се појавуваат во пар (2), мали се, ланцетни, со бела боја, ципести и влакнести по работ. * '''Цветови:''' [[Цвет]]овите може да бидат розови, розово-црвени, виолетово-сини или поретко бели. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Надворешните [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се линејно-ланцетни и заострени на врвот. Внатрешните ливчиња (крилцата) се обратно-јајцевидни до широко елиптични, со должина од 10 до 15 мм и ширина од 4 до 5 мм (покуси се од венчето). На почетокот се розови или виолетови, а подоцна стануваат зеленкави, со 5 јасно истакнати зелени жили кои се мрежовидно поврзани меѓу себе. * '''Венче:''' Венечната трубичка е долга од 9 до 14 мм и е лачно искривена нагоре. == Плод == Плодот е кутија со должина од 6 до 7 мм (поретко 5 мм) и ширина од 5 до 6 мм. Во основата таа одеднаш се стеснува во дршка која е долга околу 2,5 мм. Широчината на кутијата е речиси еднаква со широчината на крилцата од чашката. == Живеалиште == Овој вид расте по ливади, брдски пасишта, варовнички камењари, како и во проретчени дабови и букови шуми. Се среќава на [[надморска височина]] до 2.000 м. == Распространетост == Во Македонија растението е широко распространето и неговото присуство е евидентирано на следниве локации: * '''Скопски и околен Регион:''' Планините [[Скопска Црна Гора]], [[Водно]] и [[Жеден]], [[Жеденска Клисура]], селата [[Нова Брезница]] и [[Козјак (Скопско)|Козјак]], [[Таорска Клисура]] и клисурата на реката [[Треска]] ([[Матка]]). * '''Полог:''' Тетовското село [[Рогачево]] и [[Шар Планина]]. * '''Кумановско-овчеполски Регион:''' Клисурата на реката [[Пчиња]], Куманово (с. Пчиња) и Свети Николе (село [[Коселери]]). * '''Повардарие:''' Велешките села [[Раштани (Велешко)|Раштани]] и [[Уланци]]. * '''Источна Македонија:''' [[Делчево]] ([[Голак]]) и планината [[Серта]]. * '''Пелагонија и Мариово:''' Прилеп (планината [[Козјак (Прилепско)|Козјак]] и превојот [[Плетвар]]), [[Македонски Брод]] (превојот [[Барбарас]]), Битола (село [[Граешница]]) и планината [[Пелистер]]. * '''Јужна Македонија:''' Планините [[Дудица]] и [[Кожуф]]. == Варијабилност == Кај овој вид во Македонија се разликуваат три форми според бојата на цветовите: {| class="wikitable" ! Форма !! Карактеристики на цветот !! Распространетост |- | '''''f. major''''' || Розови или црвени цветови || Широко распространета форма (на неа се однесуваат главните топографски податоци). |- | '''''f. albiflora''''' <small>Schur</small> || Бели цветови || Широко распространета форма, се среќава во речиси секоја поголема популација на видот. |- | '''''f. azurea''''' <small>Panz.</small> || Сино-виолетови цветови || Поретко распространета форма, забележана во регионот на [[Горна Радика]] (Гребенчиков, 1938). |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 5um5yivic8u9k48lf40u44ql0bjb50f 5605488 5605487 2026-08-05T16:10:00Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5605488 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Голема млечна трева | image = Polygala major sl 2.jpg | genus = Polygala | species = major | authority = [[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] | synonyms = }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == == Општи одлики == Големата млечна трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] со висина од 15 до 40 см (поретко до 60 см). Во основата е разгрането и има задрвенет базален дел, од каде што излегуваат поголем број цветни стебленца кои обично се неразгранети. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални или придигнати, во основата најчесто лачно искривени, а по целата површина се покриени со многу ситни, лачно искривени влакненца.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1520-1521|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 август 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стебленцата, имаат целокрајни рабови и се голи, со исклучок на работ каде што има ситни, лачно искривени влакненца. Постои разлика во обликот според нивната положба:<ref name=FM/> * '''Долни стеблени листови:''' Тие се помали и имаат обратно-јајцевиден до долгнавесто-елиптичен облик. * '''Горни стеблени листови:''' Имаат ланцетен до линејно-ланцетен облик, на врвот се заострени, а работ им е обично малку свикан надолу. == Цвет и соцветие == Сите [[Соцветие|соцветија]] се завршни (се наоѓаат на врвовите на стебленцата) и се од гроздовиден тип. Тие се голи, составени од 15 до 60 [[цвет|цвета]] и имаат долги [[Цветна дршка|цветни дршки]]. Во почетокот соцветието е збиено и има конусовиден облик, а подоцна со расцветувањето се издолжува и станува ретко.<ref name=FM/> * '''[[Прицветник|Прицветници]] и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' Прицветниците се линејно-ланцетни и постепено заострени, со должина од 6 до 7 мм, што ги прави подолги од цветните дршки. По работ се влакнести; во почетокот имаат виолетова боја, додека во основата се розови или кремасти, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се појавуваат во пар (2), мали се, ланцетни, со бела боја, ципести и влакнести по работ. * '''Цветови:''' [[Цвет]]овите може да бидат розови, розово-црвени, виолетово-сини или поретко бели. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Надворешните [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се линејно-ланцетни и заострени на врвот. Внатрешните ливчиња (крилцата) се обратно-јајцевидни до широко елиптични, со должина од 10 до 15 мм и ширина од 4 до 5 мм (покуси се од венчето). На почетокот се розови или виолетови, а подоцна стануваат зеленкави, со 5 јасно истакнати зелени жили кои се мрежовидно поврзани меѓу себе. * '''Венче:''' Венечната трубичка е долга од 9 до 14 мм и е лачно искривена нагоре.<ref name=FM/> == Плод == Плодот е кутија со должина од 6 до 7 мм (поретко 5 мм) и ширина од 5 до 6 мм. Во основата таа одеднаш се стеснува во дршка која е долга околу 2,5 мм. Широчината на кутијата е речиси еднаква со широчината на крилцата од чашката.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид расте по ливади, брдски пасишта, варовнички камењари, како и во проретчени дабови и букови шуми. Се среќава на [[надморска височина]] до 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == ===Македонија== Во Македонија растението е широко распространето и неговото присуство е евидентирано на следниве локации:<ref name=FM/> * '''Скопски и околен Регион:''' Планините [[Скопска Црна Гора]], [[Водно]] и [[Жеден]], [[Жеденска Клисура]], селата [[Нова Брезница]] и [[Козјак (Скопско)|Козјак]], [[Таорска Клисура]] и клисурата на реката [[Треска]] ([[Матка]]). * '''Полог:''' Тетовското село [[Рогачево]] и [[Шар Планина]]. * '''Кумановско-овчеполски Регион:''' Клисурата на реката [[Пчиња]], Куманово (с. Пчиња) и Свети Николе (село [[Коселери]]). * '''Повардарие:''' Велешките села [[Раштани (Велешко)|Раштани]] и [[Уланци]]. * '''Источна Македонија:''' [[Делчево]] ([[Голак]]) и планината [[Серта]]. * '''Пелагонија и Мариово:''' Прилеп (планината [[Козјак (Прилепско)|Козјак]] и превојот [[Плетвар]]), [[Македонски Брод]] (превојот [[Барбарас]]), Битола (село [[Граешница]]) и планината [[Пелистер]]. * '''Јужна Македонија:''' Планините [[Дудица]] и [[Кожуф]]. == Варијабилност == Кај овој вид во Македонија се разликуваат три облици според бојата на цветовите:<ref name=FM/> {| class="wikitable" ! Форма !! Боја на цветовите !! Распространетост |- | '''''f. major''''' || Розови или црвени || Широко распространет облик (на него се однесуваат главните топографски податоци). |- | '''''f. albiflora''''' <small>Schur</small> || Бели || Широко распространет облик, се среќава во речиси секоја поголема популација на видот. |- | '''''f. azurea''''' <small>Panz.</small> || Сино-виолетови || Поретко распространет облик, забележана во регионот на [[Горна Радика]] (Гребенчиков, 1938). |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] qw5odaljp5qj548abocp287aumj91mr 5605490 5605488 2026-08-05T16:14:19Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5605490 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Голема млечна трева | image = Polygala major sl 2.jpg | genus = Polygala | species = major | authority = [[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] | synonyms = }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == == Општи одлики == Големата млечна трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] со висина од 15 до 40 см (поретко до 60 см). Во основата е разгрането и има задрвенет базален дел, од каде што излегуваат поголем број цветни стебленца кои обично се неразгранети. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални или придигнати, во основата најчесто лачно искривени, а по целата површина се покриени со многу ситни, лачно искривени влакненца.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1520-1521|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 август 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стебленцата, имаат целокрајни рабови и се голи, со исклучок на работ каде што има ситни, лачно искривени влакненца. Постои разлика во обликот според нивната положба:<ref name=FM/> * '''Долни стеблени листови:''' Тие се помали и имаат обратно-јајцевиден до долгнавесто-елиптичен облик. * '''Горни стеблени листови:''' Имаат ланцетен до линејно-ланцетен облик, на врвот се заострени, а работ им е обично малку свикан надолу. == Цвет и соцветие == Сите [[Соцветие|соцветија]] се завршни (се наоѓаат на врвовите на стебленцата) и се од гроздовиден тип. Тие се голи, составени од 15 до 60 [[цвет|цвета]] и имаат долги [[Цветна дршка|цветни дршки]]. Во почетокот соцветието е збиено и има конусовиден облик, а подоцна со расцветувањето се издолжува и станува ретко.<ref name=FM/> * '''[[Прицветник|Прицветници]] и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' Прицветниците се линејно-ланцетни и постепено заострени, со должина од 6 до 7 мм, што ги прави подолги од цветните дршки. По работ се влакнести; во почетокот имаат виолетова боја, додека во основата се розови или кремасти, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се појавуваат во пар (2), мали се, ланцетни, со бела боја, ципести и влакнести по работ. * '''Цветови:''' [[Цвет]]овите може да бидат розови, розово-црвени, виолетово-сини или поретко бели. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Надворешните [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се линејно-ланцетни и заострени на врвот. Внатрешните ливчиња (крилцата) се обратно-јајцевидни до широко елиптични, со должина од 10 до 15 мм и ширина од 4 до 5 мм (покуси се од венчето). На почетокот се розови или виолетови, а подоцна стануваат зеленкави, со 5 јасно истакнати зелени жили кои се мрежовидно поврзани меѓу себе. * '''Венче:''' Венечната трубичка е долга од 9 до 14 мм и е лачно искривена нагоре.<ref name=FM/> == Плод == Плодот е кутија со должина од 6 до 7 мм (поретко 5 мм) и ширина од 5 до 6 мм. Во основата таа одеднаш се стеснува во дршка која е долга околу 2,5 мм. Широчината на кутијата е речиси еднаква со широчината на крилцата од чашката.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид расте по ливади, брдски пасишта, варовнички камењари, како и во проретчени дабови и букови шуми. Се среќава на [[надморска височина]] до 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition]</ref> *Европа **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крим, Сицилија, Европска Турција, Северозападен Балкан, Украина **Средна Европа ***Австрија, Чешка, Словачка, Унгарија *Азија **Западна Азија ***Иран, Турција **Кавказ ***Северен Кавказ, Закавказје ===Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето и неговото присуство е евидентирано на следниве локации:<ref name=FM/> * '''Скопски и околен Регион:''' Планините [[Скопска Црна Гора]], [[Водно]] и [[Жеден]], [[Жеденска Клисура]], селата [[Нова Брезница]] и [[Козјак (Скопско)|Козјак]], [[Таорска Клисура]] и клисурата на реката [[Треска]] ([[Матка]]). * '''Полог:''' Тетовското село [[Рогачево]] и [[Шар Планина]]. * '''Кумановско-овчеполски Регион:''' Клисурата на реката [[Пчиња]], Куманово (с. Пчиња) и Свети Николе (село [[Коселери]]). * '''Повардарие:''' Велешките села [[Раштани (Велешко)|Раштани]] и [[Уланци]]. * '''Источна Македонија:''' [[Делчево]] ([[Голак]]) и планината [[Серта]]. * '''Пелагонија и Мариово:''' Прилеп (планината [[Козјак (Прилепско)|Козјак]] и превојот [[Плетвар]]), [[Македонски Брод]] (превојот [[Барбарас]]), Битола (село [[Граешница]]) и планината [[Пелистер]]. * '''Јужна Македонија:''' Планините [[Дудица]] и [[Кожуф]]. == Варијабилност == Кај овој вид во Македонија се разликуваат три облици според бојата на цветовите:<ref name=FM/> {| class="wikitable" ! Форма !! Боја на цветовите !! Распространетост |- | '''''f. major''''' || Розови или црвени || Широко распространет облик (на него се однесуваат главните топографски податоци). |- | '''''f. albiflora''''' <small>Schur</small> || Бели || Широко распространет облик, се среќава во речиси секоја поголема популација на видот. |- | '''''f. azurea''''' <small>Panz.</small> || Сино-виолетови || Поретко распространет облик, забележана во регионот на [[Горна Радика]] (Гребенчиков, 1938). |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] qswp62o2azfvoahzcfyg8bb9d0wg485 5605491 5605490 2026-08-05T16:14:43Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Флора на Европа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605491 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Голема млечна трева | image = Polygala major sl 2.jpg | genus = Polygala | species = major | authority = [[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] | synonyms = }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == == Општи одлики == Големата млечна трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] со висина од 15 до 40 см (поретко до 60 см). Во основата е разгрането и има задрвенет базален дел, од каде што излегуваат поголем број цветни стебленца кои обично се неразгранети. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални или придигнати, во основата најчесто лачно искривени, а по целата површина се покриени со многу ситни, лачно искривени влакненца.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1520-1521|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 август 2026}}</ref> == Листови == [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стебленцата, имаат целокрајни рабови и се голи, со исклучок на работ каде што има ситни, лачно искривени влакненца. Постои разлика во обликот според нивната положба:<ref name=FM/> * '''Долни стеблени листови:''' Тие се помали и имаат обратно-јајцевиден до долгнавесто-елиптичен облик. * '''Горни стеблени листови:''' Имаат ланцетен до линејно-ланцетен облик, на врвот се заострени, а работ им е обично малку свикан надолу. == Цвет и соцветие == Сите [[Соцветие|соцветија]] се завршни (се наоѓаат на врвовите на стебленцата) и се од гроздовиден тип. Тие се голи, составени од 15 до 60 [[цвет|цвета]] и имаат долги [[Цветна дршка|цветни дршки]]. Во почетокот соцветието е збиено и има конусовиден облик, а подоцна со расцветувањето се издолжува и станува ретко.<ref name=FM/> * '''[[Прицветник|Прицветници]] и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' Прицветниците се линејно-ланцетни и постепено заострени, со должина од 6 до 7 мм, што ги прави подолги од цветните дршки. По работ се влакнести; во почетокот имаат виолетова боја, додека во основата се розови или кремасти, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се појавуваат во пар (2), мали се, ланцетни, со бела боја, ципести и влакнести по работ. * '''Цветови:''' [[Цвет]]овите може да бидат розови, розово-црвени, виолетово-сини или поретко бели. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Надворешните [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се линејно-ланцетни и заострени на врвот. Внатрешните ливчиња (крилцата) се обратно-јајцевидни до широко елиптични, со должина од 10 до 15 мм и ширина од 4 до 5 мм (покуси се од венчето). На почетокот се розови или виолетови, а подоцна стануваат зеленкави, со 5 јасно истакнати зелени жили кои се мрежовидно поврзани меѓу себе. * '''Венче:''' Венечната трубичка е долга од 9 до 14 мм и е лачно искривена нагоре.<ref name=FM/> == Плод == Плодот е кутија со должина од 6 до 7 мм (поретко 5 мм) и ширина од 5 до 6 мм. Во основата таа одеднаш се стеснува во дршка која е долга околу 2,5 мм. Широчината на кутијата е речиси еднаква со широчината на крилцата од чашката.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид расте по ливади, брдски пасишта, варовнички камењари, како и во проретчени дабови и букови шуми. Се среќава на [[надморска височина]] до 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition]</ref> *Европа **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крим, Сицилија, Европска Турција, Северозападен Балкан, Украина **Средна Европа ***Австрија, Чешка, Словачка, Унгарија *Азија **Западна Азија ***Иран, Турција **Кавказ ***Северен Кавказ, Закавказје ===Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето и неговото присуство е евидентирано на следниве локации:<ref name=FM/> * '''Скопски и околен Регион:''' Планините [[Скопска Црна Гора]], [[Водно]] и [[Жеден]], [[Жеденска Клисура]], селата [[Нова Брезница]] и [[Козјак (Скопско)|Козјак]], [[Таорска Клисура]] и клисурата на реката [[Треска]] ([[Матка]]). * '''Полог:''' Тетовското село [[Рогачево]] и [[Шар Планина]]. * '''Кумановско-овчеполски Регион:''' Клисурата на реката [[Пчиња]], Куманово (с. Пчиња) и Свети Николе (село [[Коселери]]). * '''Повардарие:''' Велешките села [[Раштани (Велешко)|Раштани]] и [[Уланци]]. * '''Источна Македонија:''' [[Делчево]] ([[Голак]]) и планината [[Серта]]. * '''Пелагонија и Мариово:''' Прилеп (планината [[Козјак (Прилепско)|Козјак]] и превојот [[Плетвар]]), [[Македонски Брод]] (превојот [[Барбарас]]), Битола (село [[Граешница]]) и планината [[Пелистер]]. * '''Јужна Македонија:''' Планините [[Дудица]] и [[Кожуф]]. == Варијабилност == Кај овој вид во Македонија се разликуваат три облици според бојата на цветовите:<ref name=FM/> {| class="wikitable" ! Форма !! Боја на цветовите !! Распространетост |- | '''''f. major''''' || Розови или црвени || Широко распространет облик (на него се однесуваат главните топографски податоци). |- | '''''f. albiflora''''' <small>Schur</small> || Бели || Широко распространет облик, се среќава во речиси секоја поголема популација на видот. |- | '''''f. azurea''''' <small>Panz.</small> || Сино-виолетови || Поретко распространет облик, забележана во регионот на [[Горна Радика]] (Гребенчиков, 1938). |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] di2k5d8aflwcy1hh76jq3kzqy7926hn 5605493 5605491 2026-08-05T16:16:39Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5605493 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Голема млечна трева | image = Polygala major sl 2.jpg | genus = Polygala | species = major | authority = [[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] | synonyms = }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == === Општи одлики === Големата млечна трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] со висина од 15 до 40 см (поретко до 60 см). Во основата е разгрането и има задрвенет базален дел, од каде што излегуваат поголем број цветни стебленца кои обично се неразгранети. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални или придигнати, во основата најчесто лачно искривени, а по целата површина се покриени со многу ситни, лачно искривени влакненца.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1520-1521|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 август 2026}}</ref> === Листови === [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стебленцата, имаат целокрајни рабови и се голи, со исклучок на работ каде што има ситни, лачно искривени влакненца. Постои разлика во обликот според нивната положба:<ref name=FM/> * '''Долни стеблени листови:''' Тие се помали и имаат обратно-јајцевиден до долгнавесто-елиптичен облик. * '''Горни стеблени листови:''' Имаат ланцетен до линејно-ланцетен облик, на врвот се заострени, а работ им е обично малку свикан надолу. === Цвет и соцветие === Сите [[Соцветие|соцветија]] се завршни (се наоѓаат на врвовите на стебленцата) и се од гроздовиден тип. Тие се голи, составени од 15 до 60 [[цвет|цвета]] и имаат долги [[Цветна дршка|цветни дршки]]. Во почетокот соцветието е збиено и има конусовиден облик, а подоцна со расцветувањето се издолжува и станува ретко.<ref name=FM/> * '''[[Прицветник|Прицветници]] и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' Прицветниците се линејно-ланцетни и постепено заострени, со должина од 6 до 7 мм, што ги прави подолги од цветните дршки. По работ се влакнести; во почетокот имаат виолетова боја, додека во основата се розови или кремасти, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се појавуваат во пар (2), мали се, ланцетни, со бела боја, ципести и влакнести по работ. * '''[[Цвет]]ови:''' Цветовите може да бидат розови, розово-црвени, виолетово-сини или поретко бели. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Надворешните [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се линејно-ланцетни и заострени на врвот. Внатрешните ливчиња (крилцата) се обратно-јајцевидни до широко елиптични, со должина од 10 до 15 мм и ширина од 4 до 5 мм (покуси се од венчето). На почетокот се розови или виолетови, а подоцна стануваат зеленкави, со 5 јасно истакнати зелени жили кои се мрежовидно поврзани меѓу себе. * '''Венче:''' Венечната трубичка е долга од 9 до 14 мм и е лачно искривена нагоре.<ref name=FM/> === Плод === Плодот е кутија со должина од 6 до 7 мм (поретко 5 мм) и ширина од 5 до 6 мм. Во основата таа одеднаш се стеснува во дршка која е долга околу 2,5 мм. Широчината на кутијата е речиси еднаква со широчината на крилцата од чашката.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид расте по ливади, брдски пасишта, варовнички камењари, како и во проретчени дабови и букови шуми. Се среќава на [[надморска височина]] до 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition]</ref> *Европа **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крим, Сицилија, Европска Турција, Северозападен Балкан, Украина **Средна Европа ***Австрија, Чешка, Словачка, Унгарија *Азија **Западна Азија ***Иран, Турција **Кавказ ***Северен Кавказ, Закавказје ===Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето и неговото присуство е евидентирано на следниве локации:<ref name=FM/> * '''Скопски и околен Регион:''' Планините [[Скопска Црна Гора]], [[Водно]] и [[Жеден]], [[Жеденска Клисура]], селата [[Нова Брезница]] и [[Козјак (Скопско)|Козјак]], [[Таорска Клисура]] и клисурата на реката [[Треска]] ([[Матка]]). * '''Полог:''' Тетовското село [[Рогачево]] и [[Шар Планина]]. * '''Кумановско-овчеполски Регион:''' Клисурата на реката [[Пчиња]], Куманово (с. Пчиња) и Свети Николе (село [[Коселери]]). * '''Повардарие:''' Велешките села [[Раштани (Велешко)|Раштани]] и [[Уланци]]. * '''Источна Македонија:''' [[Делчево]] ([[Голак]]) и планината [[Серта]]. * '''Пелагонија и Мариово:''' Прилеп (планината [[Козјак (Прилепско)|Козјак]] и превојот [[Плетвар]]), [[Македонски Брод]] (превојот [[Барбарас]]), Битола (село [[Граешница]]) и планината [[Пелистер]]. * '''Јужна Македонија:''' Планините [[Дудица]] и [[Кожуф]]. == Варијабилност == Кај овој вид во Македонија се разликуваат три облици според бојата на цветовите:<ref name=FM/> {| class="wikitable" ! Форма !! Боја на цветовите !! Распространетост |- | '''''f. major''''' || Розови или црвени || Широко распространет облик (на него се однесуваат главните топографски податоци). |- | '''''f. albiflora''''' <small>Schur</small> || Бели || Широко распространет облик, се среќава во речиси секоја поголема популација на видот. |- | '''''f. azurea''''' <small>Panz.</small> || Сино-виолетови || Поретко распространет облик, забележана во регионот на [[Горна Радика]] (Гребенчиков, 1938). |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ci24jk4cbpypvdbjc7hovl5k7q8b3ni 5605496 5605493 2026-08-05T16:20:28Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5605496 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Голема млечна трева | image = Polygala major sl 2.jpg | genus = Polygala | species = major | authority = [[Николаус Јозеф фон Жакен|Jacq.]] | synonyms = }} '''Голема млечна трева''' ({{langx|la|Polygala major}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечни треви]] (Polygalaceae). == Опис == === Општи одлики === Големата млечна трева е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] со висина од 15 до 40 см (поретко до 60 см). Во основата е разгрането и има задрвенет базален дел, од каде што излегуваат поголем број цветни стебленца кои обично се неразгранети. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални или придигнати, во основата најчесто лачно искривени, а по целата површина се покриени со многу ситни, лачно искривени влакненца.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1520-1521|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 август 2026}}</ref> === Листови === [[Лист|Листовите]] се спирално распоредени долж стебленцата, имаат целокрајни рабови и се голи, со исклучок на работ каде што има ситни, лачно искривени влакненца. Постои разлика во обликот според нивната положба:<ref name=FM/> * '''Долни стеблени листови:''' Тие се помали и имаат обратно-јајцевиден до долгнавесто-елиптичен облик. * '''Горни стеблени листови:''' Имаат ланцетен до линејно-ланцетен облик, на врвот се заострени, а работ им е обично малку свикан надолу. === Цвет и соцветие === Сите [[Соцветие|соцветија]] се завршни (се наоѓаат на врвовите на стебленцата) и се од гроздовиден тип. Тие се голи, составени од 15 до 60 [[цвет|цвета]] и имаат долги [[Цветна дршка|цветни дршки]]. Во почетокот соцветието е збиено и има конусовиден облик, а подоцна со расцветувањето се издолжува и станува ретко.<ref name=FM/> * '''[[Прицветник|Прицветници]] и потприцветници (брактеи и брактеоли):''' Прицветниците се линејно-ланцетни и постепено заострени, со должина од 6 до 7 мм, што ги прави подолги од цветните дршки. По работ се влакнести; во почетокот имаат виолетова боја, додека во основата се розови или кремасти, но бргу отпаѓаат. Потприцветниците се појавуваат во пар (2), мали се, ланцетни, со бела боја, ципести и влакнести по работ. * '''[[Цвет]]ови:''' Цветовите може да бидат розови, розово-црвени, виолетово-сини или поретко бели. * '''[[Чашка (ботаника)|Чашка]]:''' Надворешните [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] се линејно-ланцетни и заострени на врвот. Внатрешните ливчиња (крилцата) се обратно-јајцевидни до широко елиптични, со должина од 10 до 15 мм и ширина од 4 до 5 мм (покуси се од венчето). На почетокот се розови или виолетови, а подоцна стануваат зеленкави, со 5 јасно истакнати зелени жили кои се мрежовидно поврзани меѓу себе. * '''Венче:''' Венечната трубичка е долга од 9 до 14 мм и е лачно искривена нагоре.<ref name=FM/> === Плод === Плодот е кутија со должина од 6 до 7 мм (поретко 5 мм) и ширина од 5 до 6 мм. Во основата таа одеднаш се стеснува во дршка која е долга околу 2,5 мм. Широчината на кутијата е речиси еднаква со широчината на крилцата од чашката.<ref name=FM/> == Живеалиште == Овој вид расте по ливади, брдски пасишта, варовнички камењари, како и во проретчени дабови и букови шуми. Се среќава на [[надморска височина]] до 2.000 м.<ref name=FM/> == Распространетост == Подрачја на природна распространетост на видот се:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2nd Edition]</ref> *Европа **Југоисточна Европа ***Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Крим, Сицилија, Европска Турција, Северозападен Балкан, Украина **Средна Европа ***Австрија, Чешка, Словачка, Унгарија *Азија **Западна Азија ***Иран, Турција **Кавказ ***Северен Кавказ, Закавказје ===Македонија=== Во Македонија растението е широко распространето и неговото присуство е евидентирано на следниве локации:<ref name=FM/> * '''Скопски и околен Регион:''' Планините [[Скопска Црна Гора]], [[Водно]] и [[Жеден]], [[Жеденска Клисура]], селата [[Нова Брезница]] и [[Козјак (Скопско)|Козјак]], [[Таорска Клисура]] и клисурата на реката [[Треска]] ([[Матка]]). * '''Полог:''' Тетовското село [[Рогачево]] и [[Шар Планина]]. * '''Кумановско-овчеполски Регион:''' Клисурата на реката [[Пчиња]], Куманово (с. Пчиња) и Свети Николе (село [[Коселери]]). * '''Повардарие:''' Велешките села [[Раштани (Велешко)|Раштани]] и [[Уланци]]. * '''Источна Македонија:''' [[Делчево]] ([[Голак]]) и планината [[Серта]]. * '''Пелагонија и Мариово:''' Прилеп (планината [[Козјак (Прилепско)|Козјак]] и превојот [[Плетвар]]), [[Македонски Брод]] (превојот [[Барбарас]]), Битола (село [[Граешница]]) и планината [[Пелистер]]. * '''Јужна Македонија:''' Планините [[Дудица]] и [[Кожуф]]. == Варијабилност == Кај овој вид во Македонија се разликуваат три облици според бојата на цветовите:<ref name=FM/> {| class="wikitable" ! Форма !! Боја на цветовите !! Распространетост |- | '''''f. major''''' || Розови или црвени || Широко распространет облик (на него се однесуваат главните топографски податоци). |- | '''''f. albiflora''''' <small>Schur</small> || Бели || Широко распространет облик, се среќава во речиси секоја поголема популација на видот. |- | '''''f. azurea''''' <small>Panz.</small> || Сино-виолетови || Поретко распространет облик, забележана во регионот на [[Горна Радика]] (Гребенчиков, 1938). |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Polygala major}} {{Викивидови-ред|Polygala major}} * [https://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Polygala-major.htm Влез под Ботаника во слики] {{таксонска лента}} [[Категорија:Млечна трева (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] qihyl0lj01dfulnb0ticu61rr7c0ooq 0 1400606 5605438 2026-08-05T14:03:52Z Александар Попоски 135647 live performance 5605438 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Obitel.jpg|мини]] [[Податотека:Predna pecat jpg.jpg|мини|link]] OBITEL is a music band that began in 2023, creating original music by using sounds from nature that are digitally processed, mixed, and mastered. Their style can simply be described as organic-beat electronic music.Its members are Aleksandar Poposki and Petar Dimitrovski,who collaborated with Dimitar Dodovski (sound engineer) on their first album, *Time in a Right Place* тhey collaborate with Dimitar Dodovski (sound engineer), Anastasa Tashkovska,(vocalist). and Ivana Patrnogic (vocalist). Tracks from this album have been released on Spotify, Deezer,Apple music ,YouTube... In 2026, member... Petar left the group to return to his own music career, already known by the stage name Mark Purpose.<ref>{{Наведување|title=OBITEL live at Deus Bar {{!}} August 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=Wqr-po_GxK0|date=2023-08-31|accessdate=2026-08-05|last=Obitel}}</ref> This band also creates ambient music aimed at relaxing and educating. This band is open to collaboration with other musicians and music groups and artists 03dqwc0xqbcheuyl7kdks0w94oxcojh 0 1400607 5605439 2026-08-05T14:14:52Z SrpskiAnonimac 64566 Пренасочување кон [[Реторомански јазик]] 5605439 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Реторомански јазик]] qdqjoywtux0mbvw1z47t3e9d4dpito7 0 1400608 5605440 2026-08-05T14:15:18Z SrpskiAnonimac 64566 Пренасочување кон [[Реторомански јазик]] 5605440 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Реторомански јазик]] qdqjoywtux0mbvw1z47t3e9d4dpito7 0 1400609 5605448 2026-08-05T15:10:50Z Ehrlich91 24281 нс 5605448 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Вознесение Христово |слика = Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|12|28|N|20|42|13|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мороишта |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Вознесение Христово]] |изградба = |завршено = |осветување = 18 мај 1997 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Вознесение Христово''' (позната и како '''Свети Спас''') — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Мороишки манастир|Мороишкиот манастир]] во струшкото село [[Мороишта]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на крајниот источен дел од селото, недалеку од коритото на реката [[Сатеска]]. На тоа место отсекогаш имало ливада и 16 стари дабови дрвја.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Историја == На месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]] имало остатоци од стара црква. Во 1918 и во 1973 година (според табла на самата црква, втората обнова била спроведена во 1969 година), црквата била обновена и сега тука се одржува голем народен собир.<ref name=":0"/> Првото подигнување на црквата во 1918 година било направено од родот Маџаровци, како што е запишано на самата натписна табла кај влезот во црквата. Според други извори, новата црква на местото на првичната била завршена во 1994 година.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/92/view|title=Св. Спас|work= monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-08-05}}</ref> Црквата била осветена на 18 мај 1997 година од страна на [[Дебарско-кичевска епархија|митрополитот Дебарско-кичевско]] [[Тимотеј Дебарско-кичевски|г. Тимотеј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/namesnistva/strusko.asp|title=Дебарско-кичевска епархија|work=www.dke.org.mk|accessdate=2026-08-05}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна. Црквата поседува и други бројни придружни архитектонски објекти.<ref name="МПКН"/> Црквата е во добра состојба, иако има несоодветно поставен клима-уред на јужната фасада.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Sидното сликарство во нејзе било направено во периодот 1992-1997. Истото е во добра состојба.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === Во олтарот на црквата има 5 стари икони, каде што на две од нив се означени годините 1891 и 1893, но не се знае како дошле овие икони во црквата.<ref name=":0"/> Во нејзе се наоѓа дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 10.jpg|Sвоното на камбанаријата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 11.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 12.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 2.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 3.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 4.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 6.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 7.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 8.jpg|Ниша со натписна табла Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 9.jpg|Ниша со натписна табла Податотека:Внатрешност на манастирот Свети Спас во Мороишта 09.jpg|Внатрешноста Податотека:Внатрешност на манастирот Свети Спас во Мороишта 10.jpg|Иконостасот </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Мороишта]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Ascension of Christ (Moroišta)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/92/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вознесение, Мороишта}} [[Категорија:Храмови посветени на Вознесение Христово во Македонија|Мороишта]] [[Категорија:Мороишки манастир]] ekvltuvrc3ewlw6rlewxgkhq3dehbfg 5605449 5605448 2026-08-05T15:11:08Z Ehrlich91 24281 5605449 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Вознесение Христово |слика = Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|12|28|N|20|42|13|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мороишта |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Вознесение Христово]] |изградба = |завршено = |осветување = 18 мај 1997 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Вознесение Христово''' (позната и како '''Свети Спас''') — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Мороишки манастир|Мороишкиот манастир]] во струшкото село [[Мороишта]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на крајниот источен дел од селото, недалеку од коритото на реката [[Сатеска]]. На тоа место отсекогаш имало ливада и 16 стари дабови дрвја.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Историја == На месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]] имало остатоци од стара црква. Во 1918 и во 1973 година (според табла на самата црква, втората обнова била спроведена во 1969 година), црквата била обновена и сега тука се одржува голем народен собир.<ref name=":0"/> Првото подигнување на црквата во 1918 година било направено од родот Маџаровци, како што е запишано на самата натписна табла кај влезот во црквата. Според други извори, новата црква на местото на првичната била завршена во 1994 година.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/92/view|title=Св. Спас|work= monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-08-05}}</ref> Црквата била осветена на 18 мај 1997 година од страна на [[Дебарско-кичевска епархија|митрополитот Дебарско-кичевско]] [[Тимотеј Дебарско-кичевски|г. Тимотеј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/namesnistva/strusko.asp|title=Дебарско-кичевска епархија|work=www.dke.org.mk|accessdate=2026-08-05}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна. Црквата поседува и други бројни придружни архитектонски објекти.<ref name="МПКН"/> Црквата е во добра состојба, иако има несоодветно поставен клима-уред на јужната фасада.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Sидното сликарство во нејзе било направено во периодот 1992-1997. Истото е во добра состојба.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === Во олтарот на црквата има 5 стари икони, каде што на две од нив се означени годините 1891 и 1893, но не се знае како дошле овие икони во црквата.<ref name=":0"/> Во нејзе се наоѓа дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 10.jpg|Sвоното на камбанаријата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 11.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 12.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 2.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 3.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 4.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 6.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 7.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 8.jpg|Ниша со натписна табла Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 9.jpg|Ниша со натписна табла Податотека:Внатрешност на манастирот Свети Спас во Мороишта 09.jpg|Внатрешноста Податотека:Внатрешност на манастирот Свети Спас во Мороишта 10.jpg|Иконостасот </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Мороишта]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Ascension of Christ (Moroišta)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/92/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вознесение, Мороишта}} [[Категорија:Храмови посветени на Вознесението Христово во Македонија|Мороишта]] [[Категорија:Мороишки манастир]] mmummre7punbhqud6ykeuk2b9g4z4od 5605454 5605449 2026-08-05T15:12:59Z Ehrlich91 24281 5605454 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Вознесение Христово |слика = Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Четврта струшка |координати = {{coord|41|12|28|N|20|42|13|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Мороишта |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Вознесение Христово]] |изградба = 1918 |завршено = |осветување = 18 мај 1997 |живопис = 1992-1997 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Вознесение Христово''' (позната и како '''Свети Спас''') — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Мороишки манастир|Мороишкиот манастир]] во струшкото село [[Мороишта]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на крајниот источен дел од селото, недалеку од коритото на реката [[Сатеска]]. На тоа место отсекогаш имало ливада и 16 стари дабови дрвја.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=237|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> == Историја == На месноста [[Св. Спас (Мороишта)|Св. Спас]] имало остатоци од стара црква. Во 1918 и во 1973 година (според табла на самата црква, втората обнова била спроведена во 1969 година), црквата била обновена и сега тука се одржува голем народен собир.<ref name=":0"/> Првото подигнување на црквата во 1918 година било направено од родот Маџаровци, како што е запишано на самата натписна табла кај влезот во црквата. Според други извори, новата црква на местото на првичната била завршена во 1994 година.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/92/view|title=Св. Спас|work= monitoring.icomos.org.mk |accessdate=2026-08-05}}</ref> Црквата била осветена на 18 мај 1997 година од страна на [[Дебарско-кичевска епархија|митрополитот Дебарско-кичевско]] [[Тимотеј Дебарско-кичевски|г. Тимотеј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/namesnistva/strusko.asp|title=Дебарско-кичевска епархија|work=www.dke.org.mk|accessdate=2026-08-05}}</ref> == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна. Црквата поседува и други бројни придружни архитектонски објекти.<ref name="МПКН"/> Црквата е во добра состојба, иако има несоодветно поставен клима-уред на јужната фасада.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Sидното сликарство во нејзе било направено во периодот 1992-1997. Истото е во добра состојба.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === Во олтарот на црквата има 5 стари икони, каде што на две од нив се означени годините 1891 и 1893, но не се знае како дошле овие икони во црквата.<ref name=":0"/> Во нејзе се наоѓа дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 10.jpg|Sвоното на камбанаријата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 11.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 12.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 2.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 3.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 4.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 6.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 7.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 8.jpg|Ниша со натписна табла Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Мороишта 9.jpg|Ниша со натписна табла Податотека:Внатрешност на манастирот Свети Спас во Мороишта 09.jpg|Внатрешноста Податотека:Внатрешност на манастирот Свети Спас во Мороишта 10.jpg|Иконостасот </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Четврта струшка парохија]] * [[Мороишта]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Ascension of Christ (Moroišta)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/92/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вознесение, Мороишта}} [[Категорија:Храмови посветени на Вознесението Христово во Македонија|Мороишта]] [[Категорија:Мороишки манастир]] dnnp2nhlu3rzibrj8a8p73sq5lhlhht 14 1400610 5605451 2026-08-05T15:12:09Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5605451 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5605452 5605451 2026-08-05T15:12:20Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Англичани по занимање]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605452 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Англичани по занимање]] fo4j1ap5h2p3vptohz6fxmaa52xkfyn 5605453 5605452 2026-08-05T15:12:29Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Сценаристи по националност]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605453 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Англичани по занимање]] [[Категорија:Сценаристи по националност]] ku3gdnz6eno53mjpk2sp9gkamcy6yhh 1 1400611 5605455 2026-08-05T15:14:43Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5605455 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 14 1400612 5605464 2026-08-05T15:21:26Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5605464 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5605466 5605464 2026-08-05T15:21:33Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Режисери по националност]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605466 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Режисери по националност]] 4ay3wfchj1tb09x7wu22fdrfsfk4xnr 5605467 5605466 2026-08-05T15:21:43Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Ирци по занимање]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5605467 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Режисери по националност]] [[Категорија:Ирци по занимање]] m3uox4ht5ixyndsp7jls0pc3jiinbnm 1 1400613 5605492 2026-08-05T16:15:16Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5605492 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1400614 5605497 2026-08-05T17:03:46Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Bloodborne Cover Wallpaper.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масааки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајне... 5605497 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Bloodborne Cover Wallpaper.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масааки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]]<br>дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало релито на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на релито на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — живини куршуми; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — индикатор за вид на трансформација на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] fmqbryn5wmmzqqcufb8bm635g2w56wg 5605499 5605497 2026-08-05T17:04:59Z Andrew012p 85224 5605499 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Bloodborne Cover Wallpaper.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]]<br>дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало релито на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на релито на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — живини куршуми; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — индикатор за вид на трансформација на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] t5ayaeiplqaab9k1orxcr6edzw0fdcg 5605501 5605499 2026-08-05T17:06:56Z Andrew012p 85224 5605501 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]]<br>дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало релито на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на релито на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — живини куршуми; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — индикатор за вид на трансформација на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] t7layf330tawk7em67vtdxwsyqo1vpe 5605503 5605501 2026-08-05T17:10:57Z Andrew012p 85224 /* Играчки процес */ 5605503 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]]<br>дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало релито на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на релито на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за вид преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] 37mstgkkcm2d48lx5f9xm0hbudi52ns 5605504 5605503 2026-08-05T17:12:32Z Andrew012p 85224 /* Играчки процес */ 5605504 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]]<br>дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало релито на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на релито на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за начин на преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] 9iywj6c0wuq3lxbjvbqdngc2173h9ii 5605506 5605504 2026-08-05T17:15:00Z Andrew012p 85224 5605506 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]], дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало релито на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на релито на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за начин на преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] ocnm1rcxjpcsb4iyjyd8kowpds9m4mv 5605508 5605506 2026-08-05T17:18:39Z Andrew012p 85224 5605508 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]], дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало излегувањето на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на излегувањето на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за начин на преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] c3z98tkktzijoofz9jrzecwh0bw5aqs 5605510 5605508 2026-08-05T17:20:46Z Andrew012p 85224 5605510 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]], дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало излегувањето на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на излегувањето на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за начин на преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на Ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на Ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутна систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на Ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] ew4buteuxcy62lws6cfx5uhubo8r2mb 5605515 5605510 2026-08-05T17:31:18Z Andrew012p 85224 /* Играчки процес */ 5605515 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]], дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало излегувањето на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на излегувањето на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за начин на преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лекувачки предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на Ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на Ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутен систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на Ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] jt12edygq1q2l91saod4oc2lidctep2 5605516 5605515 2026-08-05T17:32:32Z Andrew012p 85224 /* Играчки процес */ 5605516 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Bloodborne | слика = Корица Bloodborne.jpg | изработувач = [[FromSoftware]]<br>{{small|({{w|Japan Studio|SCE Japan Studio}} — соработник)}} | издавач = [[Sony Computer Entertainment]] | режисер = [[Хидетака Мијазаки]] | продуцент = Масаки Јамагива<br>Терујуки Торијама | дизајнер = Казухиро Хаматани | програмер = Џун Ито | сценарист = [[Хидетака Мијазаки]] | композитор = [[Рајан Емон]]<br>Цукаса Саито<br>[[Јука Китамура]]<br>Нобујоши Сузуки<br>[[Крис Веласко]]<br>[[Мајкл Ванлмахер]] | подлоги = [[PlayStation 4]] | издадена = {{знамеикона|САД}} 24 март 2015<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 март 2015<br>{{знамеикона|Јапонија}} 26 март 2015 | жанр = акциона игра со улоги | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | управување = DualShock 4 | носител = [[Blu-ray диск|Blue-ray]], дигитална распределба (PlayStation Network) | погон = YEBIS2 (рендер) }} '''''Bloodborne''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Пренослив преку крв'') — акциона игра со улоги развиена заедно од јапонските компании [[FromSoftware]] и [[SCE Japan Studio]] ексклузивно за [[Играчка конзола|играчката конзола]] [[PlayStation 4]] под водство на играчкиот дизајнер [[Мијазаки, Хидетака|Хидетака Мијазаки]]. Издавањето на играта се одржало на 24 март 2015 г. На 24 ноември истата година се одржало излегувањето на единственото дополнение кон играта — ''[[Bloodborne: The Old Hunters]]''. Дејството на играта започнува во измислениот град Јарнам зафатен од епидемија на [[Чума (болест)|чума]], создаден во викторијанско-готски стил. Играчот го презема управувањето врз патникот што пристигнал во градот за лекување на својата болест, но станал таканаречен „ловец“ како последица на месниот обред на прелевање крв. Заплетот на играта, слично на претходните игри на FromSoftware, не се објаснува директно, па затоа една од основните цели на играчот останува истражувањето на играчките места и уништувањето на „пленот“ — [[Бос (видеоигри)|босовите]]. ''Bloodborne'' била високо оценета од играчите и критичарите. Од позитивните страни се истакнуваат: разработениот дизајн на играчките места, ликовите и играчките предмети; динамичните и промислени битки, „забрзани“ во споредба со претходните игри на FromSoftware. Кај минусите се вбројуваат ограничениот избор на оружје и некои проблеми со вчитувањето на местата во моментот на излегувањето на играта. == Играчки процес == [[Податотека:Bloodborne Game Screen.png|thumb|лево|375px|<center>'''На сликата е претставен интерфејсот на ''Bloodborne'''''</center> 1 — скала на здравје; 2 — скала на издржливост; 3 — крвни меурчиња; 4 — [[Жива|живини]] [[Куршум|куршуми]]; 5 — екипиран предмет; 6 — крвни одѕиви; 7 — ниво на Увид; 8 — показател за начин на преобразба на оружјето во десната рака.]] ''Bloodborne'' е акциона игра со улоги со поглед од трето лице. Играта е идеен наследник на претходните игри на [[From Software|FromSoftware]]: ''[[Demon's Souls]]'' и ''[[Dark Souls]]''. ''Bloodborne'' го зачува високото ниво на тежина и содржи минимално количество совети и насоки од страна на развивачите. Самата заплетска приказна на играта во целина се пренесува преку описите на внатреиграчките предмети, дијалозите на малобројните ликови и дизајнот на нивоата. Во самиот почеток играчот го создава својот лик, избирајќи му пол, име, возраст, дотерувајќи го изгледот. Главниот лик е ловец на чудовишта, чија цел е уништување на чудовиштата и истражување на околниот свет. Слично на претходните игри, основен извор на искуство за минување е смртта: тоа е, за да се убие босот потребно е да се проучат неговите особености, но за постигнување на тие знаења ќе бидат потребни одредено количество обиди. Во случај на смрт, натрупаните крвни одѕиви, локалната играчка валута, можат да се вратат или со убивање на чудовиштето што ги зело одѕивите, или со земање блиску до местото на загинувањето. Меѓутоа, во случај на повторна смрт, без вратени крвни одѕиви, играчот ја губи можноста за нивно враќање.<ref name="Map">Dunsmore, Kevin (29 април 2015). [https://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/ "Here's a Full Map of Bloodborne's World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626141557/http://www.hardcoregamer.com/2015/04/29/heres-a-full-map-of-bloodbornes-world/146611/|date=June 26, 2015}}. ''Hardcore Gamer''. Посетено на 25 јуни 2015.</ref> Главниот херој е вооружен со [[огнено оружје]] во левата рака и [[Ладно оружје|ладно оружје]] во десната. Огненото има мала штета, но е способно да го зашемети противникот при истрел во мигот кога последниот нанесува удар. Главна особеност на сите видови ладно оружје на ловците е присуството на две форми, брзо префрливи меѓу себе. Секоја форма има сопствени одлики и техника на користење. Оружјето може да се подобри со скапоцени камења, со помош на кои се зголемува физичката штета или се додава штета од оган или електрицитет (молња). Слично на тоа, со помош на руни можат да се подобрат различните показатели на ликот, на пример, отпорноста кон [[труење]] или максималното количество крвни меурчиња. Со помош на крвни меурчиња и други лековити предмети играчот може да ја надополни резервата на [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Играта започнува во мрачниот готски град Јарнам. За разлика од претходните игри, дел од ликовите се кријат зад вратите и прозорците на градските места. Местата, вклучувајќи го Јарнам, поседуваат голем број скриени патишта што ги скратуваат растојанијата меѓу клучните точки, од кои едната е светилката — аналог на огнот од ''Dark Souls''. Таа го пренесува играчот на неутралното место „Сон на Ловецот“, каде што може да се тргува, да се подигнуваат нивоата на играчките показатели и брзо да се патува до најдените фенери. Зачувана е псевдоповеќеиграчката страна на играта: играчот може да повика на помош до двајца играчи од други играчки сесии за заедничко поминување, а исто така кон играта можат да се впуштат непријателски настроени играчи со цел негово убиство. ''Bloodborne'' поседува низа автоматски создадени подземја, кои се незадолжителни за посетување, но значително го зголемуваат [[Играчки процес|играчкиот процес]] на играта на сметка на неограничената можност за повторно играње на местата. Во неутралното место „Сон на Ловецот“ по извршувањето од страна на играчот на посебен обред кај еден од потребните [[Надгробник|надгробници]], играта создава случајно подземје од претходно подготвени блокови. За изведување на обредот се бара наоѓање ретки чаши и дополнителни потрошни материјали. Цел на нивното поминување е чистење на создаденото место од непријатели, наоѓање и убивање на [[Бос (видеоигри)|босот]]. Во играта е присутен систем на достигнувања или трофеи, кои се состојат во извршување од страна на играчот на различни услови. Вкупно во играта се бројат 34 парчиња. Повеќето од нив се поврзани со поминувањето на основната заплетска линија или со извршувањето на споредни задачи. Секој од трофеите се однесува на една од групите: бронза, сребро или злато. Исто така постои едно платинесто [[Достигнување (видеоигри)|достигнување]]. == Приказна == ''Bloodborne'' е сместена во Јарнам, пропаѓачки готски град познат по прелевањето крв, медицинска пракса изградена врз лековитите својства на крвта.<ref name="beginning">{{cite video game |title=Bloodborne |developer=[[FromSoftware]] |publisher=[[Sony Computer Entertainment]] |date=March 24, 2015 |platform=[[PlayStation 4]] |level=Opening}}</ref> Пред настаните од играта, научниците од колеџот Биргенверт ги откриваат вонземјанските Велики, како и супстанцијата позната како „старата крв“. Црквата на исцелението, која се издвојува од истражувањето на Биргенверт, го шири прелевањето крв низ Јарнам. Праксата е поврзана со чума што ги претвора луѓето во ѕверови, што води до распоредување ловци за да ги убијат заразените.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Martin |title=Bloodborne is FromSoftware's darkest game yet |url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |website=[[Eurogamer]] |access-date=29 јуни 2015 |date=June 11, 2014 |archive-date=30 јуни 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630014700/http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-11-bloodborne-preview |url-status=live}}</ref> Оттогаш, Црквата на исцелението подлегнала на меѓусебните борби на нејзините виши слоеви. Играчот управува со неименуван ловец што патува меѓу Јарнам и Сонот на Ловецот, таинствено царство надгледувано од Герман, постар ловец. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.playstation.com/en-us/games/bloodborne-ps4/}} [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Видеоигри со здружена игра]] fd2mfr5zyehpol49ahq003wjl8wrrfi 1 1400615 5605498 2026-08-05T17:04:01Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5605498 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1400616 5605500 2026-08-05T17:06:34Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://www.ign.com/games/bloodborne |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Bloodborne |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5605500 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://www.ign.com/games/bloodborne |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Bloodborne |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} 89zqmww57xzvielkwguppwb2ejkyvv1 6 1400617 5605502 2026-08-05T17:08:13Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = екранска снимка |Извор = https://docs.playstation.com/reader/#/documents/bloodborne-ps4?chapter=4&page=1 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Bloodborne |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5605502 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = екранска снимка |Извор = https://docs.playstation.com/reader/#/documents/bloodborne-ps4?chapter=4&page=1 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Bloodborne |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} njd0fx53fpjj58j8f7qdqr6prd93rl4 0 1400618 5605505 2026-08-05T17:14:55Z Zdravko 293 Создадена страница со: [[File:Ailanthus und Buchs im Giftgarten.jpg|thumb|Кисело дрво]] '''Кисело дрво''' ({{науч|Ailanthus altissima}}), познато и како '''смрдливо дрво''' — дрво што потекнува од северна и средна Кина, а во Европа е донесено во 18-тиот век како брзорастечко, украсно дрво. Се смета за инвазивен ви... 5605505 wikitext text/x-wiki [[File:Ailanthus und Buchs im Giftgarten.jpg|thumb|Кисело дрво]] '''Кисело дрво''' ({{науч|Ailanthus altissima}}), познато и како '''смрдливо дрво''' — дрво што потекнува од северна и средна Кина, а во Европа е донесено во 18-тиот век како брзорастечко, украсно дрво. Се смета за инвазивен вид што брзо расте, лачи отровни материи кои го спречуваат растењето на други билки, создава илјадници семки и пушта нови млади стебла од коренот, уништивајќи ги месните екосистеми и оштетувајќи градби. Киселото дрво е отпорно на суша, солена почва и разни загадувачи, вклучувајќи и отровни гасови како [[сулфур диоксид]]. Самото дрво произведува [[алелопатија|алелопатнa]] хемикалиja позната како аилантон, што е облик на природен хербицид што го попречува развојот на растенијата околу него. Во Кина, киселото дрво наоѓа примена во народната алтернативна медицина; се користи и за огрев, за изработка на дрвени садови, како и во производството на високо-квалитетна „Шантунг” свила или „понџи”. == Надворешни врски == {{рв|Ailanthus altissima}} * [https://sumarite.com/se-zakanuva-kiseloto-drvo/ „Ни се заканува киселото дрво“], „Шумарите“, 2017. * [https://zenskimagazin.faktor.mk/opasno-drvo-raste-i-do-dva-metra-godishno-gi-unishtuva-site-sadnici-okolu-sebe „Опасно дрво: Расте и до два метра годишно, ги уништува сите садници околу себе“], „Женски магазин“, 2026. {{дрво-никулец}} [[Категорија:Инвазивни растенија]] [[Категорија:Сапуновидни]] [[Категорија:Флора на Азија]] enazl499mppqn8a8rbb50nm2ehryfoo 14 1400619 5605519 2026-08-05T17:45:21Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Харковска област]] на [[Категорија:Харковска Област]]: правопис 5605519 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Харковска Област]] rm7yxfvce3b087gwk8nrvuovvg3vanf 14 1400620 5605521 2026-08-05T17:45:39Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Градови во Харковската област]] на [[Категорија:Градови во Харковската Област]]: правопис 5605521 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Градови во Харковската Област]] tff8krgyzds84r0qxtugcci1lq3pbks 0 1400621 5605545 2026-08-05T23:04:37Z Artherium 135667 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355083299|Milan Hodža]]“ 5605545 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Милан Хоџа|image=Milan Hodža, foto 1935.jpg|office=[[Премиер на Чехословачка|10-ти Премиер на Чехословачка]]|term_start=5 ноември 1935|term_end=22 септември 1938|predecessor=[[Јан Малипетр]]|successor=[[Јан Сирови]]|office2=Вршител на должноста [[Претседател на Чехословачка|Претседател на Чехословачка]]|term_start2=14 декември 1935|term_end2=18 декември 1935|predecessor2=[[Томаш Гариг Масарик]]|successor2=[[Едвард Бенеш]]|birth_date={{birth date|1878|2|1|df=y}}|birth_place=[[Сучани]], [[Унгарско Кралство]]<br /><small>(сега [[Сучани]], [[Словачка]])</small>|death_date={{death date and age|1944|6|27|1878|2|1|df=y}}|death_place=[[Клирватер, Флорида]], С.А.Д|party=[[Словачка народна партија (историска)|Словачка народна партија]]<br>[[Републиканска партија на фармерите и селаните|Аграрна партија]]}} '''Милан Хоџа''' (1 февруари 1878 – 27 јуни 1944) бил [[Словаци|словачки]] политичар и новинар, кој од 1935 до 1938 година бил премиер на Чехословачка . Како поборник за регионална интеграција, тој бил познат по своите обиди за воспоставување демократска федерација на држави од Централна Европа. == Ран живот == [[Податотека:Supporters_of_Milan_Hodža.jpg|мини| Поддржувачи на Милан Хоџа во 1906 година]] [[Податотека:Greater_austria_ethnic.svg|десно|мини| Предложена карта на федералните Соединети Држави на Велика Австрија и главните етнички групи на Австро-Унгарија]] Милан Хоџа е роден во лутеранската парохија Сучани, во округот Туроц во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] (денес Сучани, [[Словачка]] ). Неговото презиме (што на турски значи мајстор или учител) им било дадено на неговите предци во времето на османлиското освојување и владеење. <ref>{{Наведена книга|title=Zoraki Diplomat|last=Kadri (Karaosmanoglu)|first=Yakup|publisher=Bilgi Yayinevi|year=1967|location=Ankara|pages=95|language=tr|orig-year=1955}}</ref> Студирал во [[Гимназија|гимназии]] во [[Банска Бистрица|Бештерчебања]] (денес Банска Бистрица, Словачка) од 1888 до 1890 година, во [[Шопрон|Сопрон]] од 1890 до 1894 година и во [[Сибиу|Нагишебен]] (денес Сибиу, [[Романија]] ), каде што ги положил матурските испити во 1896 година, пред да се запише на универзитетите во [[Будимпешта]] и [[Виена]]. Ја започнал својата кариера како новинар во Будимпешта, во 1897 година. Го уредувал и основал весникот ''Slovenský denník'' (1900–1901) и неделникот ''Slovenský týždenník'' (1903–1914). Од 1916 до 1918 година бил уредник на австриската прес-служба во Виена. == Политичка кариера до 1918 година == Тој бил пратеник во парламентот на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] од 1905 до 1910 година. Како член на Словачката национална партија, единствената словачка партија во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], тој станал идеолошки водач и основач на словачкиот аграризам . Тој бил потпретседател на Словачката национална партија од 1906 до 1914 година. Бидејќи партијата не ја поддржувала неговата аграрна програма, тој планирал да создаде своја политичка партија, но бил спречен од избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] . Милан Хоџа бил близок соработник на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]], наследникот на австрискиот и унгарскиот престол, по изборите во 1910 година. Тој му предложил на надвојводата детален план за претворање на [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]] во федеративна монархија, вклучувајќи и посебна словачка држава. Надвојводата се надевал дека федерализацијата ќе ги зајакне врските меѓу угнетените [[Унгарци|неунгарски]] народи и монархијата, но неговата иницијатива била остро спротивставена од унгарската политичка елита. За време на Првата светска војна, Милан Хоџа бил вклучен во подготовките за создавање на [[Чехословачка]] . Тој бил член на [[Slovak National Council (1918)|Словачкиот национален совет]] од 1918 до 1919 година и бил потписник на Декларацијата на словачката нација, со која Словаците официјално се приклучија на новосоздадената држава Чехословачка во 1918 година. По Првата светска војна, тој станал водач на Чехословачката аграрна партија во Словачка и како таков стекнал значително влијание врз политиката на Чехословачка во многу сфери, влијаејќи врз процесот на земјишна реформа, донесувањето закони за аграрни патарини, присилната синдикализација, административните реформи и структурата и политиката на владата. Помеѓу двете светски војни, тој бил и клучен претставник на чехословачкото и меѓународното аграрно движење, како основачки член на президиумот на Меѓународното аграрно биро, институција на европските аграрни партии. Од 1921 година, Милан Хоџа бил професор по современа историја на Универзитетот „Комениус“ во [[Братислава]] . Во меѓувоениот период, тој помогнал во основањето на многу словачки весници и списанија и задржал силно политичко и идеолошко влијание врз нив. Неговите политички трудови беа објавени во книгата ''Články, reči, štúdie 1-6'' (1930–1934; написи, говори, студии). Хоџа бил пратеник во чехословачкиот парламент од 1918 до 1938 година, служејќи на голем број функции. Од 1918 до 1919 година бил претставник на чехословачката влада во Унгарија, а исто така служел и како државен секретар на Министерството за внатрешни работи (1919), министер за обединување на законите и организација на администрацијата (1919–1920 и 1926–1929), министер за земјоделство (1922–1926 и 1932–1935), министер за образование (1926–1929) и министер за надворешни работи (1935–1936), пред конечно да стане премиер на Чехословачка од 1935 до 1938 година. Во 1920-тите, тој бил чехословачки (сметајќи ги Чесите и Словаците за една нација), што му овозможило да достигне високи позиции во Прага. Сепак, тој имал чести конфликти со чешките политичари како резултат на неговите обиди да ги земе предвид специфичните потреби на Словачка во рамките на Чехословачка, што било невообичаено во тоа време. Покрај тоа, тој планирал создавање блок од антицентристички (т.е. антипрашки) словачки партии. Неговите ставови се променија малку подоцна; во 1938 година тој го призна целосниот суверенитет на Словаците како посебна нација и во летото истата година, пред да биде прогласена автономијата на Словачка на есен, тој вклучи во својата владина програма промени во централистичката структура на Чехословачка, користејќи комбинација од федерални, автономистички и самоуправни идеи. Во 1936–1937 година тој се обидел да започне проект за обединување на Чехословачка, Австрија, Романија, Унгарија и Југославија врз основа на преференцијални задолженија - чекор кон невидена економска интеграција на регионот. Наместо тоа, владата на Хоџа мораше да го прифати [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] во 1938 година и тој бил принуден да поднесе оставка под притисок. == Прогонство и смрт == [[Податотека:Milan_Hodža_bust.jpg|мини| Биста на Милан Хоџа во [[Кулпин]]]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] кон крајот на 1938 година, тој живеел во егзил во Швајцарија, Франција (1939), Велика Британија (1940) и по 1941 година во Соединетите Американски Држави. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], тој бил коавтор на меморандум за ситуацијата на Словачка во рамките на Чехословачка (октомври 1939 година), во кој го повтори својот проект од 1938 година. Во ноември 1939 година, тој го основал [[Slovak National Council (1939-1940)|Словачкиот национален совет]] во Париз како врховно тело на словачкиот отпор, служејќи како негов претседател. Словачкиот национален совет се споил со Чешкиот национален совет за да го формираат [[Czecho-Slovak National Council|Чехо-словачкиот национален совет]] во јануари 1940 година. Оваа организација (вклучувајќи ги и нејзините чешки членови) се натпреваруваше со владата во егзил предводена од [[Едвард Бенеш]] (силен чехословачкист) во Лондон. Двете групи на егзил беа во постојан конфликт. Кога Париз бил освоен од Германците, британските безбедносни сили ги притвориле членовите на Чехословачкиот национален совет, што било достигнување на шпионите кои работеле за групата Бенеш. Хоџа капитулира и прифати второкласна позиција во Државниот совет на Бенеш во ноември 1940 година. Сепак, тој не учествувал во активностите на Државниот совет и заминал за САД во 1941 година, каде што развил проект за Централноевропска федерација (објавен како книгата „''Федерација во Централна Европа“'', 1942). Иако неговиот план привлече внимание од американските интелектуалци и службеници во [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], неговиот план не се реализираше поради почетокот на [[Студена војна|Студената војна]] . Хоџа починал во [[Флорида]], САД, на 27 јуни 1944 година, на шеесет и шестгодишна возраст. <ref>{{Наведено списание|last=Druce|first=G.|date=1944|title=Dr. Milan Hodža|url=https://www.nature.com/articles/154174a0|journal=Nature|volume=154|issue=3901|page=174|doi=10.1038/154174a0}}</ref> Добитник е на награди на високо ниво на чехословачка, француска, италијанска, романска, југословенска и полска.  . На 27 јуни 2002 година, неговите останки беа повторно погребани на Националните гробишта во Мартин, во неговата родна Словачка. == Семејство == Неговиот син бил Федор Хоџа (политичар) и бил внук на политичарот и поет Михаил Милослав Хоџа . == Работни дела онлајн == * [http://digitalna.kniznica.info/s/RhsKUNHDR8 ''Československý rozkol: príspevky k dejinám slovenčiny''] . Турчиски Свати Мартин: [sn], 1920 година. 424 стр. – достапно во Дигиталната библиотека на ULB . == Видете исто така == * [[Прва Чехословачка Република|Прва Република Чехословачка]] == Референци == <references /> == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Milan Hodža}} * [http://www.mzv.cz/wwwo/mzv/default.asp?id=23083&ido=7970&idj=1&amb=1 Биографија во Министерството за надворешни работи на Чешката Република] * {{In lang|sk}} книга за „развод“ на Словаците од Унгарците во 1918 година, на словачки, напишана од M. Hodža – [http://digitalna.kniznica.info/s/jZYDjQEENd ''Slovenský rozchod s Maďarmi roku 1918: dokumentárny výklad o jednaniach Dra Milana Hodžu ako čsl. plnomocníka s Károlyiho maďarskou vládou v listopade a prosinci 1918 o ústup maďarských vojsk zo Slovenska.(Odtisky zo "Slovenského Denníka".)''] . Братислава: Црвена. Словени. denníka, 1929. 206 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * {{In lang|sk}} книга за Милан Хоџа како словачки новинар и чехословачки политичар – [http://digitalna.kniznica.info/s/gsOd2daewh ''д-р Милан Хоџа slovenský novinár a československý státnik, 1878-1928 година''] . Братислава: [sn], [1928]. 14 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * Newspaper clippings about Milan Hodža {{Почетна кутија}} {{s-gov}} {{succession box|before=[[Edvard Beneš]]|title=[[Ministry of Foreign Affairs (Czechoslovakia)|Minister of Foreign Affairs]] of [[Czechoslovakia]]|years=1935–1936|after=[[Kamil Krofta]]}} {{succession box|title=[[Prime Minister of Czechoslovakia]]|before=[[Jan Malypetr]]|after=[[Jan Syrový]]|years=1935&ndash;1938}} {{s-end}}{{CzechoslovakPMs}}{{CS-FA-ministers}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1878 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] e4hmre9rczi16yw9x6vv0u1q9vxo8a7 5605550 5605545 2026-08-05T23:16:00Z Artherium 135667 Беше избришан стилски модул што бил преносен од англиска Википедија до македонска што го немал на Википедија МК и даде параграф со содржина „Страницата Модул:Side box/styles.css нема содржина...“ 5605550 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Милан Хоџа|image=Milan Hodža, foto 1935.jpg|office=[[Премиер на Чехословачка|10-ти Премиер на Чехословачка]]|term_start=5 ноември 1935|term_end=22 септември 1938|predecessor=[[Јан Малипетр]]|successor=[[Јан Сирови]]|office2=Вршител на должноста [[Претседател на Чехословачка|Претседател на Чехословачка]]|term_start2=14 декември 1935|term_end2=18 декември 1935|predecessor2=[[Томаш Гариг Масарик]]|successor2=[[Едвард Бенеш]]|birth_date={{birth date|1878|2|1|df=y}}|birth_place=[[Сучани]], [[Унгарско Кралство]]<br /><small>(сега [[Сучани]], [[Словачка]])</small>|death_date={{death date and age|1944|6|27|1878|2|1|df=y}}|death_place=[[Клирватер, Флорида]], С.А.Д|party=[[Словачка народна партија (историска)|Словачка народна партија]]<br>[[Републиканска партија на фармерите и селаните|Аграрна партија]]}} '''Милан Хоџа''' (1 февруари 1878 – 27 јуни 1944) бил [[Словаци|словачки]] политичар и новинар, кој од 1935 до 1938 година бил премиер на Чехословачка . Како поборник за регионална интеграција, тој бил познат по своите обиди за воспоставување демократска федерација на држави од Централна Европа. == Ран живот == [[Податотека:Supporters_of_Milan_Hodža.jpg|мини| Поддржувачи на Милан Хоџа во 1906 година]] [[Податотека:Greater_austria_ethnic.svg|десно|мини| Предложена карта на федералните Соединети Држави на Велика Австрија и главните етнички групи на Австро-Унгарија]] Милан Хоџа е роден во лутеранската парохија Сучани, во округот Туроц во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] (денес Сучани, [[Словачка]] ). Неговото презиме (што на турски значи мајстор или учител) им било дадено на неговите предци во времето на османлиското освојување и владеење. <ref>{{Наведена книга|title=Zoraki Diplomat|last=Kadri (Karaosmanoglu)|first=Yakup|publisher=Bilgi Yayinevi|year=1967|location=Ankara|pages=95|language=tr|orig-year=1955}}</ref> Студирал во [[Гимназија|гимназии]] во [[Банска Бистрица|Бештерчебања]] (денес Банска Бистрица, Словачка) од 1888 до 1890 година, во [[Шопрон|Сопрон]] од 1890 до 1894 година и во [[Сибиу|Нагишебен]] (денес Сибиу, [[Романија]] ), каде што ги положил матурските испити во 1896 година, пред да се запише на универзитетите во [[Будимпешта]] и [[Виена]]. Ја започнал својата кариера како новинар во Будимпешта, во 1897 година. Го уредувал и основал весникот ''Slovenský denník'' (1900–1901) и неделникот ''Slovenský týždenník'' (1903–1914). Од 1916 до 1918 година бил уредник на австриската прес-служба во Виена. == Политичка кариера до 1918 година == Тој бил пратеник во парламентот на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] од 1905 до 1910 година. Како член на Словачката национална партија, единствената словачка партија во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], тој станал идеолошки водач и основач на словачкиот аграризам . Тој бил потпретседател на Словачката национална партија од 1906 до 1914 година. Бидејќи партијата не ја поддржувала неговата аграрна програма, тој планирал да создаде своја политичка партија, но бил спречен од избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] . Милан Хоџа бил близок соработник на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]], наследникот на австрискиот и унгарскиот престол, по изборите во 1910 година. Тој му предложил на надвојводата детален план за претворање на [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]] во федеративна монархија, вклучувајќи и посебна словачка држава. Надвојводата се надевал дека федерализацијата ќе ги зајакне врските меѓу угнетените [[Унгарци|неунгарски]] народи и монархијата, но неговата иницијатива била остро спротивставена од унгарската политичка елита. За време на Првата светска војна, Милан Хоџа бил вклучен во подготовките за создавање на [[Чехословачка]] . Тој бил член на [[Slovak National Council (1918)|Словачкиот национален совет]] од 1918 до 1919 година и бил потписник на Декларацијата на словачката нација, со која Словаците официјално се приклучија на новосоздадената држава Чехословачка во 1918 година. По Првата светска војна, тој станал водач на Чехословачката аграрна партија во Словачка и како таков стекнал значително влијание врз политиката на Чехословачка во многу сфери, влијаејќи врз процесот на земјишна реформа, донесувањето закони за аграрни патарини, присилната синдикализација, административните реформи и структурата и политиката на владата. Помеѓу двете светски војни, тој бил и клучен претставник на чехословачкото и меѓународното аграрно движење, како основачки член на президиумот на Меѓународното аграрно биро, институција на европските аграрни партии. Од 1921 година, Милан Хоџа бил професор по современа историја на Универзитетот „Комениус“ во [[Братислава]] . Во меѓувоениот период, тој помогнал во основањето на многу словачки весници и списанија и задржал силно политичко и идеолошко влијание врз нив. Неговите политички трудови беа објавени во книгата ''Články, reči, štúdie 1-6'' (1930–1934; написи, говори, студии). Хоџа бил пратеник во чехословачкиот парламент од 1918 до 1938 година, служејќи на голем број функции. Од 1918 до 1919 година бил претставник на чехословачката влада во Унгарија, а исто така служел и како државен секретар на Министерството за внатрешни работи (1919), министер за обединување на законите и организација на администрацијата (1919–1920 и 1926–1929), министер за земјоделство (1922–1926 и 1932–1935), министер за образование (1926–1929) и министер за надворешни работи (1935–1936), пред конечно да стане премиер на Чехословачка од 1935 до 1938 година. Во 1920-тите, тој бил чехословачки (сметајќи ги Чесите и Словаците за една нација), што му овозможило да достигне високи позиции во Прага. Сепак, тој имал чести конфликти со чешките политичари како резултат на неговите обиди да ги земе предвид специфичните потреби на Словачка во рамките на Чехословачка, што било невообичаено во тоа време. Покрај тоа, тој планирал создавање блок од антицентристички (т.е. антипрашки) словачки партии. Неговите ставови се променија малку подоцна; во 1938 година тој го призна целосниот суверенитет на Словаците како посебна нација и во летото истата година, пред да биде прогласена автономијата на Словачка на есен, тој вклучи во својата владина програма промени во централистичката структура на Чехословачка, користејќи комбинација од федерални, автономистички и самоуправни идеи. Во 1936–1937 година тој се обидел да започне проект за обединување на Чехословачка, Австрија, Романија, Унгарија и Југославија врз основа на преференцијални задолженија - чекор кон невидена економска интеграција на регионот. Наместо тоа, владата на Хоџа мораше да го прифати [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] во 1938 година и тој бил принуден да поднесе оставка под притисок. == Прогонство и смрт == [[Податотека:Milan_Hodža_bust.jpg|мини| Биста на Милан Хоџа во [[Кулпин]]]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] кон крајот на 1938 година, тој живеел во егзил во Швајцарија, Франција (1939), Велика Британија (1940) и по 1941 година во Соединетите Американски Држави. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], тој бил коавтор на меморандум за ситуацијата на Словачка во рамките на Чехословачка (октомври 1939 година), во кој го повтори својот проект од 1938 година. Во ноември 1939 година, тој го основал [[Slovak National Council (1939-1940)|Словачкиот национален совет]] во Париз како врховно тело на словачкиот отпор, служејќи како негов претседател. Словачкиот национален совет се споил со Чешкиот национален совет за да го формираат [[Czecho-Slovak National Council|Чехо-словачкиот национален совет]] во јануари 1940 година. Оваа организација (вклучувајќи ги и нејзините чешки членови) се натпреваруваше со владата во егзил предводена од [[Едвард Бенеш]] (силен чехословачкист) во Лондон. Двете групи на егзил беа во постојан конфликт. Кога Париз бил освоен од Германците, британските безбедносни сили ги притвориле членовите на Чехословачкиот национален совет, што било достигнување на шпионите кои работеле за групата Бенеш. Хоџа капитулира и прифати второкласна позиција во Државниот совет на Бенеш во ноември 1940 година. Сепак, тој не учествувал во активностите на Државниот совет и заминал за САД во 1941 година, каде што развил проект за Централноевропска федерација (објавен како книгата „''Федерација во Централна Европа“'', 1942). Иако неговиот план привлече внимание од американските интелектуалци и службеници во [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], неговиот план не се реализираше поради почетокот на [[Студена војна|Студената војна]] . Хоџа починал во [[Флорида]], САД, на 27 јуни 1944 година, на шеесет и шестгодишна возраст. <ref>{{Наведено списание|last=Druce|first=G.|date=1944|title=Dr. Milan Hodža|url=https://www.nature.com/articles/154174a0|journal=Nature|volume=154|issue=3901|page=174|doi=10.1038/154174a0}}</ref> Добитник е на награди на високо ниво на чехословачка, француска, италијанска, романска, југословенска и полска.  . На 27 јуни 2002 година, неговите останки беа повторно погребани на Националните гробишта во Мартин, во неговата родна Словачка. == Семејство == Неговиот син бил Федор Хоџа (политичар) и бил внук на политичарот и поет Михаил Милослав Хоџа . == Работни дела онлајн == * [http://digitalna.kniznica.info/s/RhsKUNHDR8 ''Československý rozkol: príspevky k dejinám slovenčiny''] . Турчиски Свати Мартин: [sn], 1920 година. 424 стр. – достапно во Дигиталната библиотека на ULB . == Видете исто така == * [[Прва Чехословачка Република|Прва Република Чехословачка]] == Референци == <references /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Milan Hodža}} * [http://www.mzv.cz/wwwo/mzv/default.asp?id=23083&ido=7970&idj=1&amb=1 Биографија во Министерството за надворешни работи на Чешката Република] * {{In lang|sk}} книга за „развод“ на Словаците од Унгарците во 1918 година, на словачки, напишана од M. Hodža – [http://digitalna.kniznica.info/s/jZYDjQEENd ''Slovenský rozchod s Maďarmi roku 1918: dokumentárny výklad o jednaniach Dra Milana Hodžu ako čsl. plnomocníka s Károlyiho maďarskou vládou v listopade a prosinci 1918 o ústup maďarských vojsk zo Slovenska.(Odtisky zo "Slovenského Denníka".)''] . Братислава: Црвена. Словени. denníka, 1929. 206 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * {{In lang|sk}} книга за Милан Хоџа како словачки новинар и чехословачки политичар – [http://digitalna.kniznica.info/s/gsOd2daewh ''д-р Милан Хоџа slovenský novinár a československý státnik, 1878-1928 година''] . Братислава: [sn], [1928]. 14 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * Newspaper clippings about Milan Hodža {{Почетна кутија}} {{s-gov}} {{succession box|before=[[Edvard Beneš]]|title=[[Ministry of Foreign Affairs (Czechoslovakia)|Minister of Foreign Affairs]] of [[Czechoslovakia]]|years=1935–1936|after=[[Kamil Krofta]]}} {{succession box|title=[[Prime Minister of Czechoslovakia]]|before=[[Jan Malypetr]]|after=[[Jan Syrový]]|years=1935&ndash;1938}} {{s-end}}{{CzechoslovakPMs}}{{CS-FA-ministers}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1878 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 8s2mrj7a13kdv5em6fliajtr65wc1tj 5605551 5605550 2026-08-05T23:21:07Z Artherium 135667 Бил преведен последен дел од странцата од англиски кон македонски јазик. Била преведена содржината „Исечоци од весник на Милан Хоџа“ и таблицата под неа. 5605551 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Милан Хоџа|image=Milan Hodža, foto 1935.jpg|office=[[Премиер на Чехословачка|10-ти Премиер на Чехословачка]]|term_start=5 ноември 1935|term_end=22 септември 1938|predecessor=[[Јан Малипетр]]|successor=[[Јан Сирови]]|office2=Вршител на должноста [[Претседател на Чехословачка|Претседател на Чехословачка]]|term_start2=14 декември 1935|term_end2=18 декември 1935|predecessor2=[[Томаш Гариг Масарик]]|successor2=[[Едвард Бенеш]]|birth_date={{birth date|1878|2|1|df=y}}|birth_place=[[Сучани]], [[Унгарско Кралство]]<br /><small>(сега [[Сучани]], [[Словачка]])</small>|death_date={{death date and age|1944|6|27|1878|2|1|df=y}}|death_place=[[Клирватер, Флорида]], С.А.Д|party=[[Словачка народна партија (историска)|Словачка народна партија]]<br>[[Републиканска партија на фармерите и селаните|Аграрна партија]]}} '''Милан Хоџа''' (1 февруари 1878 – 27 јуни 1944) бил [[Словаци|словачки]] политичар и новинар, кој од 1935 до 1938 година бил премиер на Чехословачка . Како поборник за регионална интеграција, тој бил познат по своите обиди за воспоставување демократска федерација на држави од Централна Европа. == Ран живот == [[Податотека:Supporters_of_Milan_Hodža.jpg|мини| Поддржувачи на Милан Хоџа во 1906 година]] [[Податотека:Greater_austria_ethnic.svg|десно|мини| Предложена карта на федералните Соединети Држави на Велика Австрија и главните етнички групи на Австро-Унгарија]] Милан Хоџа е роден во лутеранската парохија Сучани, во округот Туроц во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] (денес Сучани, [[Словачка]] ). Неговото презиме (што на турски значи мајстор или учител) им било дадено на неговите предци во времето на османлиското освојување и владеење. <ref>{{Наведена книга|title=Zoraki Diplomat|last=Kadri (Karaosmanoglu)|first=Yakup|publisher=Bilgi Yayinevi|year=1967|location=Ankara|pages=95|language=tr|orig-year=1955}}</ref> Студирал во [[Гимназија|гимназии]] во [[Банска Бистрица|Бештерчебања]] (денес Банска Бистрица, Словачка) од 1888 до 1890 година, во [[Шопрон|Сопрон]] од 1890 до 1894 година и во [[Сибиу|Нагишебен]] (денес Сибиу, [[Романија]] ), каде што ги положил матурските испити во 1896 година, пред да се запише на универзитетите во [[Будимпешта]] и [[Виена]]. Ја започнал својата кариера како новинар во Будимпешта, во 1897 година. Го уредувал и основал весникот ''Slovenský denník'' (1900–1901) и неделникот ''Slovenský týždenník'' (1903–1914). Од 1916 до 1918 година бил уредник на австриската прес-служба во Виена. == Политичка кариера до 1918 година == Тој бил пратеник во парламентот на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] од 1905 до 1910 година. Како член на Словачката национална партија, единствената словачка партија во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], тој станал идеолошки водач и основач на словачкиот аграризам . Тој бил потпретседател на Словачката национална партија од 1906 до 1914 година. Бидејќи партијата не ја поддржувала неговата аграрна програма, тој планирал да создаде своја политичка партија, но бил спречен од избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] . Милан Хоџа бил близок соработник на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]], наследникот на австрискиот и унгарскиот престол, по изборите во 1910 година. Тој му предложил на надвојводата детален план за претворање на [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]] во федеративна монархија, вклучувајќи и посебна словачка држава. Надвојводата се надевал дека федерализацијата ќе ги зајакне врските меѓу угнетените [[Унгарци|неунгарски]] народи и монархијата, но неговата иницијатива била остро спротивставена од унгарската политичка елита. За време на Првата светска војна, Милан Хоџа бил вклучен во подготовките за создавање на [[Чехословачка]] . Тој бил член на [[Slovak National Council (1918)|Словачкиот национален совет]] од 1918 до 1919 година и бил потписник на Декларацијата на словачката нација, со која Словаците официјално се приклучија на новосоздадената држава Чехословачка во 1918 година. По Првата светска војна, тој станал водач на Чехословачката аграрна партија во Словачка и како таков стекнал значително влијание врз политиката на Чехословачка во многу сфери, влијаејќи врз процесот на земјишна реформа, донесувањето закони за аграрни патарини, присилната синдикализација, административните реформи и структурата и политиката на владата. Помеѓу двете светски војни, тој бил и клучен претставник на чехословачкото и меѓународното аграрно движење, како основачки член на президиумот на Меѓународното аграрно биро, институција на европските аграрни партии. Од 1921 година, Милан Хоџа бил професор по современа историја на Универзитетот „Комениус“ во [[Братислава]] . Во меѓувоениот период, тој помогнал во основањето на многу словачки весници и списанија и задржал силно политичко и идеолошко влијание врз нив. Неговите политички трудови беа објавени во книгата ''Články, reči, štúdie 1-6'' (1930–1934; написи, говори, студии). Хоџа бил пратеник во чехословачкиот парламент од 1918 до 1938 година, служејќи на голем број функции. Од 1918 до 1919 година бил претставник на чехословачката влада во Унгарија, а исто така служел и како државен секретар на Министерството за внатрешни работи (1919), министер за обединување на законите и организација на администрацијата (1919–1920 и 1926–1929), министер за земјоделство (1922–1926 и 1932–1935), министер за образование (1926–1929) и министер за надворешни работи (1935–1936), пред конечно да стане премиер на Чехословачка од 1935 до 1938 година. Во 1920-тите, тој бил чехословачки (сметајќи ги Чесите и Словаците за една нација), што му овозможило да достигне високи позиции во Прага. Сепак, тој имал чести конфликти со чешките политичари како резултат на неговите обиди да ги земе предвид специфичните потреби на Словачка во рамките на Чехословачка, што било невообичаено во тоа време. Покрај тоа, тој планирал создавање блок од антицентристички (т.е. антипрашки) словачки партии. Неговите ставови се променија малку подоцна; во 1938 година тој го призна целосниот суверенитет на Словаците како посебна нација и во летото истата година, пред да биде прогласена автономијата на Словачка на есен, тој вклучи во својата владина програма промени во централистичката структура на Чехословачка, користејќи комбинација од федерални, автономистички и самоуправни идеи. Во 1936–1937 година тој се обидел да започне проект за обединување на Чехословачка, Австрија, Романија, Унгарија и Југославија врз основа на преференцијални задолженија - чекор кон невидена економска интеграција на регионот. Наместо тоа, владата на Хоџа мораше да го прифати [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] во 1938 година и тој бил принуден да поднесе оставка под притисок. == Прогонство и смрт == [[Податотека:Milan_Hodža_bust.jpg|мини| Биста на Милан Хоџа во [[Кулпин]]]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] кон крајот на 1938 година, тој живеел во егзил во Швајцарија, Франција (1939), Велика Британија (1940) и по 1941 година во Соединетите Американски Држави. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], тој бил коавтор на меморандум за ситуацијата на Словачка во рамките на Чехословачка (октомври 1939 година), во кој го повтори својот проект од 1938 година. Во ноември 1939 година, тој го основал [[Slovak National Council (1939-1940)|Словачкиот национален совет]] во Париз како врховно тело на словачкиот отпор, служејќи како негов претседател. Словачкиот национален совет се споил со Чешкиот национален совет за да го формираат [[Czecho-Slovak National Council|Чехо-словачкиот национален совет]] во јануари 1940 година. Оваа организација (вклучувајќи ги и нејзините чешки членови) се натпреваруваше со владата во егзил предводена од [[Едвард Бенеш]] (силен чехословачкист) во Лондон. Двете групи на егзил беа во постојан конфликт. Кога Париз бил освоен од Германците, британските безбедносни сили ги притвориле членовите на Чехословачкиот национален совет, што било достигнување на шпионите кои работеле за групата Бенеш. Хоџа капитулира и прифати второкласна позиција во Државниот совет на Бенеш во ноември 1940 година. Сепак, тој не учествувал во активностите на Државниот совет и заминал за САД во 1941 година, каде што развил проект за Централноевропска федерација (објавен како книгата „''Федерација во Централна Европа“'', 1942). Иако неговиот план привлече внимание од американските интелектуалци и службеници во [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], неговиот план не се реализираше поради почетокот на [[Студена војна|Студената војна]] . Хоџа починал во [[Флорида]], САД, на 27 јуни 1944 година, на шеесет и шестгодишна возраст. <ref>{{Наведено списание|last=Druce|first=G.|date=1944|title=Dr. Milan Hodža|url=https://www.nature.com/articles/154174a0|journal=Nature|volume=154|issue=3901|page=174|doi=10.1038/154174a0}}</ref> Добитник е на награди на високо ниво на чехословачка, француска, италијанска, романска, југословенска и полска.  . На 27 јуни 2002 година, неговите останки беа повторно погребани на Националните гробишта во Мартин, во неговата родна Словачка. == Семејство == Неговиот син бил Федор Хоџа (политичар) и бил внук на политичарот и поет Михаил Милослав Хоџа . == Работни дела онлајн == * [http://digitalna.kniznica.info/s/RhsKUNHDR8 ''Československý rozkol: príspevky k dejinám slovenčiny''] . Турчиски Свати Мартин: [sn], 1920 година. 424 стр. – достапно во Дигиталната библиотека на ULB . == Видете исто така == * [[Прва Чехословачка Република|Прва Република Чехословачка]] == Референци == <references /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Milan Hodža}} * [http://www.mzv.cz/wwwo/mzv/default.asp?id=23083&ido=7970&idj=1&amb=1 Биографија во Министерството за надворешни работи на Чешката Република] * {{In lang|sk}} книга за „развод“ на Словаците од Унгарците во 1918 година, на словачки, напишана од M. Hodža – [http://digitalna.kniznica.info/s/jZYDjQEENd ''Slovenský rozchod s Maďarmi roku 1918: dokumentárny výklad o jednaniach Dra Milana Hodžu ako čsl. plnomocníka s Károlyiho maďarskou vládou v listopade a prosinci 1918 o ústup maďarských vojsk zo Slovenska.(Odtisky zo "Slovenského Denníka".)''] . Братислава: Црвена. Словени. denníka, 1929. 206 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * {{In lang|sk}} книга за Милан Хоџа како словачки новинар и чехословачки политичар – [http://digitalna.kniznica.info/s/gsOd2daewh ''д-р Милан Хоџа slovenský novinár a československý státnik, 1878-1928 година''] . Братислава: [sn], [1928]. 14 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * Исечоци од весник на Милан Хоџа {{Почетна кутија}} {{s-gov}} {{succession box|before=[[Едвард Бенеш]]|title=[[Министерство за надворешни работи |Министер за надворешни работи]] на [[Чекословачка]]|years=1935–1936|after=[[Камил Крофта]]}} {{succession box|title=[[Премиер на Чехословачка]]|before=[[Јан Малипетр]]|after=[[Јан Сирови]]|years=1935&ndash;1938}} {{s-end}}{{CzechoslovakPMs}}{{CS-FA-ministers}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1878 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] lpyqp8wo2w2hdiih7iqh4m96bf0w0jr 5605566 5605551 2026-08-06T02:26:54Z Artherium 135667 /* Надворешни врски */ Поправено "Чекословачка" во "Чекословачка" во еден ред 5605566 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Милан Хоџа|image=Milan Hodža, foto 1935.jpg|office=[[Премиер на Чехословачка|10-ти Премиер на Чехословачка]]|term_start=5 ноември 1935|term_end=22 септември 1938|predecessor=[[Јан Малипетр]]|successor=[[Јан Сирови]]|office2=Вршител на должноста [[Претседател на Чехословачка|Претседател на Чехословачка]]|term_start2=14 декември 1935|term_end2=18 декември 1935|predecessor2=[[Томаш Гариг Масарик]]|successor2=[[Едвард Бенеш]]|birth_date={{birth date|1878|2|1|df=y}}|birth_place=[[Сучани]], [[Унгарско Кралство]]<br /><small>(сега [[Сучани]], [[Словачка]])</small>|death_date={{death date and age|1944|6|27|1878|2|1|df=y}}|death_place=[[Клирватер, Флорида]], С.А.Д|party=[[Словачка народна партија (историска)|Словачка народна партија]]<br>[[Републиканска партија на фармерите и селаните|Аграрна партија]]}} '''Милан Хоџа''' (1 февруари 1878 – 27 јуни 1944) бил [[Словаци|словачки]] политичар и новинар, кој од 1935 до 1938 година бил премиер на Чехословачка . Како поборник за регионална интеграција, тој бил познат по своите обиди за воспоставување демократска федерација на држави од Централна Европа. == Ран живот == [[Податотека:Supporters_of_Milan_Hodža.jpg|мини| Поддржувачи на Милан Хоџа во 1906 година]] [[Податотека:Greater_austria_ethnic.svg|десно|мини| Предложена карта на федералните Соединети Држави на Велика Австрија и главните етнички групи на Австро-Унгарија]] Милан Хоџа е роден во лутеранската парохија Сучани, во округот Туроц во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] (денес Сучани, [[Словачка]] ). Неговото презиме (што на турски значи мајстор или учител) им било дадено на неговите предци во времето на османлиското освојување и владеење. <ref>{{Наведена книга|title=Zoraki Diplomat|last=Kadri (Karaosmanoglu)|first=Yakup|publisher=Bilgi Yayinevi|year=1967|location=Ankara|pages=95|language=tr|orig-year=1955}}</ref> Студирал во [[Гимназија|гимназии]] во [[Банска Бистрица|Бештерчебања]] (денес Банска Бистрица, Словачка) од 1888 до 1890 година, во [[Шопрон|Сопрон]] од 1890 до 1894 година и во [[Сибиу|Нагишебен]] (денес Сибиу, [[Романија]] ), каде што ги положил матурските испити во 1896 година, пред да се запише на универзитетите во [[Будимпешта]] и [[Виена]]. Ја започнал својата кариера како новинар во Будимпешта, во 1897 година. Го уредувал и основал весникот ''Slovenský denník'' (1900–1901) и неделникот ''Slovenský týždenník'' (1903–1914). Од 1916 до 1918 година бил уредник на австриската прес-служба во Виена. == Политичка кариера до 1918 година == Тој бил пратеник во парламентот на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] од 1905 до 1910 година. Како член на Словачката национална партија, единствената словачка партија во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], тој станал идеолошки водач и основач на словачкиот аграризам . Тој бил потпретседател на Словачката национална партија од 1906 до 1914 година. Бидејќи партијата не ја поддржувала неговата аграрна програма, тој планирал да создаде своја политичка партија, но бил спречен од избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] . Милан Хоџа бил близок соработник на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]], наследникот на австрискиот и унгарскиот престол, по изборите во 1910 година. Тој му предложил на надвојводата детален план за претворање на [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]] во федеративна монархија, вклучувајќи и посебна словачка држава. Надвојводата се надевал дека федерализацијата ќе ги зајакне врските меѓу угнетените [[Унгарци|неунгарски]] народи и монархијата, но неговата иницијатива била остро спротивставена од унгарската политичка елита. За време на Првата светска војна, Милан Хоџа бил вклучен во подготовките за создавање на [[Чехословачка]] . Тој бил член на [[Slovak National Council (1918)|Словачкиот национален совет]] од 1918 до 1919 година и бил потписник на Декларацијата на словачката нација, со која Словаците официјално се приклучија на новосоздадената држава Чехословачка во 1918 година. По Првата светска војна, тој станал водач на Чехословачката аграрна партија во Словачка и како таков стекнал значително влијание врз политиката на Чехословачка во многу сфери, влијаејќи врз процесот на земјишна реформа, донесувањето закони за аграрни патарини, присилната синдикализација, административните реформи и структурата и политиката на владата. Помеѓу двете светски војни, тој бил и клучен претставник на чехословачкото и меѓународното аграрно движење, како основачки член на президиумот на Меѓународното аграрно биро, институција на европските аграрни партии. Од 1921 година, Милан Хоџа бил професор по современа историја на Универзитетот „Комениус“ во [[Братислава]] . Во меѓувоениот период, тој помогнал во основањето на многу словачки весници и списанија и задржал силно политичко и идеолошко влијание врз нив. Неговите политички трудови беа објавени во книгата ''Články, reči, štúdie 1-6'' (1930–1934; написи, говори, студии). Хоџа бил пратеник во чехословачкиот парламент од 1918 до 1938 година, служејќи на голем број функции. Од 1918 до 1919 година бил претставник на чехословачката влада во Унгарија, а исто така служел и како државен секретар на Министерството за внатрешни работи (1919), министер за обединување на законите и организација на администрацијата (1919–1920 и 1926–1929), министер за земјоделство (1922–1926 и 1932–1935), министер за образование (1926–1929) и министер за надворешни работи (1935–1936), пред конечно да стане премиер на Чехословачка од 1935 до 1938 година. Во 1920-тите, тој бил чехословачки (сметајќи ги Чесите и Словаците за една нација), што му овозможило да достигне високи позиции во Прага. Сепак, тој имал чести конфликти со чешките политичари како резултат на неговите обиди да ги земе предвид специфичните потреби на Словачка во рамките на Чехословачка, што било невообичаено во тоа време. Покрај тоа, тој планирал создавање блок од антицентристички (т.е. антипрашки) словачки партии. Неговите ставови се променија малку подоцна; во 1938 година тој го призна целосниот суверенитет на Словаците како посебна нација и во летото истата година, пред да биде прогласена автономијата на Словачка на есен, тој вклучи во својата владина програма промени во централистичката структура на Чехословачка, користејќи комбинација од федерални, автономистички и самоуправни идеи. Во 1936–1937 година тој се обидел да започне проект за обединување на Чехословачка, Австрија, Романија, Унгарија и Југославија врз основа на преференцијални задолженија - чекор кон невидена економска интеграција на регионот. Наместо тоа, владата на Хоџа мораше да го прифати [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] во 1938 година и тој бил принуден да поднесе оставка под притисок. == Прогонство и смрт == [[Податотека:Milan_Hodža_bust.jpg|мини| Биста на Милан Хоџа во [[Кулпин]]]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] кон крајот на 1938 година, тој живеел во егзил во Швајцарија, Франција (1939), Велика Британија (1940) и по 1941 година во Соединетите Американски Држави. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], тој бил коавтор на меморандум за ситуацијата на Словачка во рамките на Чехословачка (октомври 1939 година), во кој го повтори својот проект од 1938 година. Во ноември 1939 година, тој го основал [[Slovak National Council (1939-1940)|Словачкиот национален совет]] во Париз како врховно тело на словачкиот отпор, служејќи како негов претседател. Словачкиот национален совет се споил со Чешкиот национален совет за да го формираат [[Czecho-Slovak National Council|Чехо-словачкиот национален совет]] во јануари 1940 година. Оваа организација (вклучувајќи ги и нејзините чешки членови) се натпреваруваше со владата во егзил предводена од [[Едвард Бенеш]] (силен чехословачкист) во Лондон. Двете групи на егзил беа во постојан конфликт. Кога Париз бил освоен од Германците, британските безбедносни сили ги притвориле членовите на Чехословачкиот национален совет, што било достигнување на шпионите кои работеле за групата Бенеш. Хоџа капитулира и прифати второкласна позиција во Државниот совет на Бенеш во ноември 1940 година. Сепак, тој не учествувал во активностите на Државниот совет и заминал за САД во 1941 година, каде што развил проект за Централноевропска федерација (објавен како книгата „''Федерација во Централна Европа“'', 1942). Иако неговиот план привлече внимание од американските интелектуалци и службеници во [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], неговиот план не се реализираше поради почетокот на [[Студена војна|Студената војна]] . Хоџа починал во [[Флорида]], САД, на 27 јуни 1944 година, на шеесет и шестгодишна возраст. <ref>{{Наведено списание|last=Druce|first=G.|date=1944|title=Dr. Milan Hodža|url=https://www.nature.com/articles/154174a0|journal=Nature|volume=154|issue=3901|page=174|doi=10.1038/154174a0}}</ref> Добитник е на награди на високо ниво на чехословачка, француска, италијанска, романска, југословенска и полска.  . На 27 јуни 2002 година, неговите останки беа повторно погребани на Националните гробишта во Мартин, во неговата родна Словачка. == Семејство == Неговиот син бил Федор Хоџа (политичар) и бил внук на политичарот и поет Михаил Милослав Хоџа . == Работни дела онлајн == * [http://digitalna.kniznica.info/s/RhsKUNHDR8 ''Československý rozkol: príspevky k dejinám slovenčiny''] . Турчиски Свати Мартин: [sn], 1920 година. 424 стр. – достапно во Дигиталната библиотека на ULB . == Видете исто така == * [[Прва Чехословачка Република|Прва Република Чехословачка]] == Референци == <references /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Milan Hodža}} * [http://www.mzv.cz/wwwo/mzv/default.asp?id=23083&ido=7970&idj=1&amb=1 Биографија во Министерството за надворешни работи на Чешката Република] * {{In lang|sk}} книга за „развод“ на Словаците од Унгарците во 1918 година, на словачки, напишана од M. Hodža – [http://digitalna.kniznica.info/s/jZYDjQEENd ''Slovenský rozchod s Maďarmi roku 1918: dokumentárny výklad o jednaniach Dra Milana Hodžu ako čsl. plnomocníka s Károlyiho maďarskou vládou v listopade a prosinci 1918 o ústup maďarských vojsk zo Slovenska.(Odtisky zo "Slovenského Denníka".)''] . Братислава: Црвена. Словени. denníka, 1929. 206 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * {{In lang|sk}} книга за Милан Хоџа како словачки новинар и чехословачки политичар – [http://digitalna.kniznica.info/s/gsOd2daewh ''д-р Милан Хоџа slovenský novinár a československý státnik, 1878-1928 година''] . Братислава: [sn], [1928]. 14 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * Исечоци од весник на Милан Хоџа {{Почетна кутија}} {{s-gov}} {{succession box|before=[[Едвард Бенеш]]|title=[[Министерство за надворешни работи |Министер за надворешни работи]] на [[Чехословачка]]|years=1935–1936|after=[[Камил Крофта]]}} {{succession box|title=[[Премиер на Чехословачка]]|before=[[Јан Малипетр]]|after=[[Јан Сирови]]|years=1935&ndash;1938}} {{s-end}}{{CzechoslovakPMs}}{{CS-FA-ministers}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1878 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] asz8yjqqul0p3jk22c24n85u6dcx8y0 5605567 5605566 2026-08-06T02:27:35Z Artherium 135667 Отповикана преработката [[Special:Diff/5605566|5605566]] на [[Special:Contributions/Artherium|Artherium]] ([[User talk:Artherium|разговор]]) 5605567 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Милан Хоџа|image=Milan Hodža, foto 1935.jpg|office=[[Премиер на Чехословачка|10-ти Премиер на Чехословачка]]|term_start=5 ноември 1935|term_end=22 септември 1938|predecessor=[[Јан Малипетр]]|successor=[[Јан Сирови]]|office2=Вршител на должноста [[Претседател на Чехословачка|Претседател на Чехословачка]]|term_start2=14 декември 1935|term_end2=18 декември 1935|predecessor2=[[Томаш Гариг Масарик]]|successor2=[[Едвард Бенеш]]|birth_date={{birth date|1878|2|1|df=y}}|birth_place=[[Сучани]], [[Унгарско Кралство]]<br /><small>(сега [[Сучани]], [[Словачка]])</small>|death_date={{death date and age|1944|6|27|1878|2|1|df=y}}|death_place=[[Клирватер, Флорида]], С.А.Д|party=[[Словачка народна партија (историска)|Словачка народна партија]]<br>[[Републиканска партија на фармерите и селаните|Аграрна партија]]}} '''Милан Хоџа''' (1 февруари 1878 – 27 јуни 1944) бил [[Словаци|словачки]] политичар и новинар, кој од 1935 до 1938 година бил премиер на Чехословачка . Како поборник за регионална интеграција, тој бил познат по своите обиди за воспоставување демократска федерација на држави од Централна Европа. == Ран живот == [[Податотека:Supporters_of_Milan_Hodža.jpg|мини| Поддржувачи на Милан Хоџа во 1906 година]] [[Податотека:Greater_austria_ethnic.svg|десно|мини| Предложена карта на федералните Соединети Држави на Велика Австрија и главните етнички групи на Австро-Унгарија]] Милан Хоџа е роден во лутеранската парохија Сучани, во округот Туроц во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] (денес Сучани, [[Словачка]] ). Неговото презиме (што на турски значи мајстор или учител) им било дадено на неговите предци во времето на османлиското освојување и владеење. <ref>{{Наведена книга|title=Zoraki Diplomat|last=Kadri (Karaosmanoglu)|first=Yakup|publisher=Bilgi Yayinevi|year=1967|location=Ankara|pages=95|language=tr|orig-year=1955}}</ref> Студирал во [[Гимназија|гимназии]] во [[Банска Бистрица|Бештерчебања]] (денес Банска Бистрица, Словачка) од 1888 до 1890 година, во [[Шопрон|Сопрон]] од 1890 до 1894 година и во [[Сибиу|Нагишебен]] (денес Сибиу, [[Романија]] ), каде што ги положил матурските испити во 1896 година, пред да се запише на универзитетите во [[Будимпешта]] и [[Виена]]. Ја започнал својата кариера како новинар во Будимпешта, во 1897 година. Го уредувал и основал весникот ''Slovenský denník'' (1900–1901) и неделникот ''Slovenský týždenník'' (1903–1914). Од 1916 до 1918 година бил уредник на австриската прес-служба во Виена. == Политичка кариера до 1918 година == Тој бил пратеник во парламентот на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] од 1905 до 1910 година. Како член на Словачката национална партија, единствената словачка партија во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], тој станал идеолошки водач и основач на словачкиот аграризам . Тој бил потпретседател на Словачката национална партија од 1906 до 1914 година. Бидејќи партијата не ја поддржувала неговата аграрна програма, тој планирал да создаде своја политичка партија, но бил спречен од избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] . Милан Хоџа бил близок соработник на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]], наследникот на австрискиот и унгарскиот престол, по изборите во 1910 година. Тој му предложил на надвојводата детален план за претворање на [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]] во федеративна монархија, вклучувајќи и посебна словачка држава. Надвојводата се надевал дека федерализацијата ќе ги зајакне врските меѓу угнетените [[Унгарци|неунгарски]] народи и монархијата, но неговата иницијатива била остро спротивставена од унгарската политичка елита. За време на Првата светска војна, Милан Хоџа бил вклучен во подготовките за создавање на [[Чехословачка]] . Тој бил член на [[Slovak National Council (1918)|Словачкиот национален совет]] од 1918 до 1919 година и бил потписник на Декларацијата на словачката нација, со која Словаците официјално се приклучија на новосоздадената држава Чехословачка во 1918 година. По Првата светска војна, тој станал водач на Чехословачката аграрна партија во Словачка и како таков стекнал значително влијание врз политиката на Чехословачка во многу сфери, влијаејќи врз процесот на земјишна реформа, донесувањето закони за аграрни патарини, присилната синдикализација, административните реформи и структурата и политиката на владата. Помеѓу двете светски војни, тој бил и клучен претставник на чехословачкото и меѓународното аграрно движење, како основачки член на президиумот на Меѓународното аграрно биро, институција на европските аграрни партии. Од 1921 година, Милан Хоџа бил професор по современа историја на Универзитетот „Комениус“ во [[Братислава]] . Во меѓувоениот период, тој помогнал во основањето на многу словачки весници и списанија и задржал силно политичко и идеолошко влијание врз нив. Неговите политички трудови беа објавени во книгата ''Články, reči, štúdie 1-6'' (1930–1934; написи, говори, студии). Хоџа бил пратеник во чехословачкиот парламент од 1918 до 1938 година, служејќи на голем број функции. Од 1918 до 1919 година бил претставник на чехословачката влада во Унгарија, а исто така служел и како државен секретар на Министерството за внатрешни работи (1919), министер за обединување на законите и организација на администрацијата (1919–1920 и 1926–1929), министер за земјоделство (1922–1926 и 1932–1935), министер за образование (1926–1929) и министер за надворешни работи (1935–1936), пред конечно да стане премиер на Чехословачка од 1935 до 1938 година. Во 1920-тите, тој бил чехословачки (сметајќи ги Чесите и Словаците за една нација), што му овозможило да достигне високи позиции во Прага. Сепак, тој имал чести конфликти со чешките политичари како резултат на неговите обиди да ги земе предвид специфичните потреби на Словачка во рамките на Чехословачка, што било невообичаено во тоа време. Покрај тоа, тој планирал создавање блок од антицентристички (т.е. антипрашки) словачки партии. Неговите ставови се променија малку подоцна; во 1938 година тој го призна целосниот суверенитет на Словаците како посебна нација и во летото истата година, пред да биде прогласена автономијата на Словачка на есен, тој вклучи во својата владина програма промени во централистичката структура на Чехословачка, користејќи комбинација од федерални, автономистички и самоуправни идеи. Во 1936–1937 година тој се обидел да започне проект за обединување на Чехословачка, Австрија, Романија, Унгарија и Југославија врз основа на преференцијални задолженија - чекор кон невидена економска интеграција на регионот. Наместо тоа, владата на Хоџа мораше да го прифати [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] во 1938 година и тој бил принуден да поднесе оставка под притисок. == Прогонство и смрт == [[Податотека:Milan_Hodža_bust.jpg|мини| Биста на Милан Хоџа во [[Кулпин]]]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] кон крајот на 1938 година, тој живеел во егзил во Швајцарија, Франција (1939), Велика Британија (1940) и по 1941 година во Соединетите Американски Држави. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], тој бил коавтор на меморандум за ситуацијата на Словачка во рамките на Чехословачка (октомври 1939 година), во кој го повтори својот проект од 1938 година. Во ноември 1939 година, тој го основал [[Slovak National Council (1939-1940)|Словачкиот национален совет]] во Париз како врховно тело на словачкиот отпор, служејќи како негов претседател. Словачкиот национален совет се споил со Чешкиот национален совет за да го формираат [[Czecho-Slovak National Council|Чехо-словачкиот национален совет]] во јануари 1940 година. Оваа организација (вклучувајќи ги и нејзините чешки членови) се натпреваруваше со владата во егзил предводена од [[Едвард Бенеш]] (силен чехословачкист) во Лондон. Двете групи на егзил беа во постојан конфликт. Кога Париз бил освоен од Германците, британските безбедносни сили ги притвориле членовите на Чехословачкиот национален совет, што било достигнување на шпионите кои работеле за групата Бенеш. Хоџа капитулира и прифати второкласна позиција во Државниот совет на Бенеш во ноември 1940 година. Сепак, тој не учествувал во активностите на Државниот совет и заминал за САД во 1941 година, каде што развил проект за Централноевропска федерација (објавен како книгата „''Федерација во Централна Европа“'', 1942). Иако неговиот план привлече внимание од американските интелектуалци и службеници во [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], неговиот план не се реализираше поради почетокот на [[Студена војна|Студената војна]] . Хоџа починал во [[Флорида]], САД, на 27 јуни 1944 година, на шеесет и шестгодишна возраст. <ref>{{Наведено списание|last=Druce|first=G.|date=1944|title=Dr. Milan Hodža|url=https://www.nature.com/articles/154174a0|journal=Nature|volume=154|issue=3901|page=174|doi=10.1038/154174a0}}</ref> Добитник е на награди на високо ниво на чехословачка, француска, италијанска, романска, југословенска и полска.  . На 27 јуни 2002 година, неговите останки беа повторно погребани на Националните гробишта во Мартин, во неговата родна Словачка. == Семејство == Неговиот син бил Федор Хоџа (политичар) и бил внук на политичарот и поет Михаил Милослав Хоџа . == Работни дела онлајн == * [http://digitalna.kniznica.info/s/RhsKUNHDR8 ''Československý rozkol: príspevky k dejinám slovenčiny''] . Турчиски Свати Мартин: [sn], 1920 година. 424 стр. – достапно во Дигиталната библиотека на ULB . == Видете исто така == * [[Прва Чехословачка Република|Прва Република Чехословачка]] == Референци == <references /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Milan Hodža}} * [http://www.mzv.cz/wwwo/mzv/default.asp?id=23083&ido=7970&idj=1&amb=1 Биографија во Министерството за надворешни работи на Чешката Република] * {{In lang|sk}} книга за „развод“ на Словаците од Унгарците во 1918 година, на словачки, напишана од M. Hodža – [http://digitalna.kniznica.info/s/jZYDjQEENd ''Slovenský rozchod s Maďarmi roku 1918: dokumentárny výklad o jednaniach Dra Milana Hodžu ako čsl. plnomocníka s Károlyiho maďarskou vládou v listopade a prosinci 1918 o ústup maďarských vojsk zo Slovenska.(Odtisky zo "Slovenského Denníka".)''] . Братислава: Црвена. Словени. denníka, 1929. 206 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * {{In lang|sk}} книга за Милан Хоџа како словачки новинар и чехословачки политичар – [http://digitalna.kniznica.info/s/gsOd2daewh ''д-р Милан Хоџа slovenský novinár a československý státnik, 1878-1928 година''] . Братислава: [sn], [1928]. 14 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * Исечоци од весник на Милан Хоџа {{Почетна кутија}} {{s-gov}} {{succession box|before=[[Едвард Бенеш]]|title=[[Министерство за надворешни работи |Министер за надворешни работи]] на [[Чекословачка]]|years=1935–1936|after=[[Камил Крофта]]}} {{succession box|title=[[Премиер на Чехословачка]]|before=[[Јан Малипетр]]|after=[[Јан Сирови]]|years=1935&ndash;1938}} {{s-end}}{{CzechoslovakPMs}}{{CS-FA-ministers}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1878 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] lpyqp8wo2w2hdiih7iqh4m96bf0w0jr 5605568 5605567 2026-08-06T02:28:42Z Artherium 135667 /* Надворешни врски */ Чекословачка поправено да вели Чехословачка 5605568 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Милан Хоџа|image=Milan Hodža, foto 1935.jpg|office=[[Премиер на Чехословачка|10-ти Премиер на Чехословачка]]|term_start=5 ноември 1935|term_end=22 септември 1938|predecessor=[[Јан Малипетр]]|successor=[[Јан Сирови]]|office2=Вршител на должноста [[Претседател на Чехословачка|Претседател на Чехословачка]]|term_start2=14 декември 1935|term_end2=18 декември 1935|predecessor2=[[Томаш Гариг Масарик]]|successor2=[[Едвард Бенеш]]|birth_date={{birth date|1878|2|1|df=y}}|birth_place=[[Сучани]], [[Унгарско Кралство]]<br /><small>(сега [[Сучани]], [[Словачка]])</small>|death_date={{death date and age|1944|6|27|1878|2|1|df=y}}|death_place=[[Клирватер, Флорида]], С.А.Д|party=[[Словачка народна партија (историска)|Словачка народна партија]]<br>[[Републиканска партија на фармерите и селаните|Аграрна партија]]}} '''Милан Хоџа''' (1 февруари 1878 – 27 јуни 1944) бил [[Словаци|словачки]] политичар и новинар, кој од 1935 до 1938 година бил премиер на Чехословачка . Како поборник за регионална интеграција, тој бил познат по своите обиди за воспоставување демократска федерација на држави од Централна Европа. == Ран живот == [[Податотека:Supporters_of_Milan_Hodža.jpg|мини| Поддржувачи на Милан Хоџа во 1906 година]] [[Податотека:Greater_austria_ethnic.svg|десно|мини| Предложена карта на федералните Соединети Држави на Велика Австрија и главните етнички групи на Австро-Унгарија]] Милан Хоџа е роден во лутеранската парохија Сучани, во округот Туроц во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] (денес Сучани, [[Словачка]] ). Неговото презиме (што на турски значи мајстор или учител) им било дадено на неговите предци во времето на османлиското освојување и владеење. <ref>{{Наведена книга|title=Zoraki Diplomat|last=Kadri (Karaosmanoglu)|first=Yakup|publisher=Bilgi Yayinevi|year=1967|location=Ankara|pages=95|language=tr|orig-year=1955}}</ref> Студирал во [[Гимназија|гимназии]] во [[Банска Бистрица|Бештерчебања]] (денес Банска Бистрица, Словачка) од 1888 до 1890 година, во [[Шопрон|Сопрон]] од 1890 до 1894 година и во [[Сибиу|Нагишебен]] (денес Сибиу, [[Романија]] ), каде што ги положил матурските испити во 1896 година, пред да се запише на универзитетите во [[Будимпешта]] и [[Виена]]. Ја започнал својата кариера како новинар во Будимпешта, во 1897 година. Го уредувал и основал весникот ''Slovenský denník'' (1900–1901) и неделникот ''Slovenský týždenník'' (1903–1914). Од 1916 до 1918 година бил уредник на австриската прес-служба во Виена. == Политичка кариера до 1918 година == Тој бил пратеник во парламентот на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] од 1905 до 1910 година. Како член на Словачката национална партија, единствената словачка партија во [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], тој станал идеолошки водач и основач на словачкиот аграризам . Тој бил потпретседател на Словачката национална партија од 1906 до 1914 година. Бидејќи партијата не ја поддржувала неговата аграрна програма, тој планирал да создаде своја политичка партија, но бил спречен од избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] . Милан Хоџа бил близок соработник на [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]], наследникот на австрискиот и унгарскиот престол, по изборите во 1910 година. Тој му предложил на надвојводата детален план за претворање на [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]] во федеративна монархија, вклучувајќи и посебна словачка држава. Надвојводата се надевал дека федерализацијата ќе ги зајакне врските меѓу угнетените [[Унгарци|неунгарски]] народи и монархијата, но неговата иницијатива била остро спротивставена од унгарската политичка елита. За време на Првата светска војна, Милан Хоџа бил вклучен во подготовките за создавање на [[Чехословачка]] . Тој бил член на [[Slovak National Council (1918)|Словачкиот национален совет]] од 1918 до 1919 година и бил потписник на Декларацијата на словачката нација, со која Словаците официјално се приклучија на новосоздадената држава Чехословачка во 1918 година. По Првата светска војна, тој станал водач на Чехословачката аграрна партија во Словачка и како таков стекнал значително влијание врз политиката на Чехословачка во многу сфери, влијаејќи врз процесот на земјишна реформа, донесувањето закони за аграрни патарини, присилната синдикализација, административните реформи и структурата и политиката на владата. Помеѓу двете светски војни, тој бил и клучен претставник на чехословачкото и меѓународното аграрно движење, како основачки член на президиумот на Меѓународното аграрно биро, институција на европските аграрни партии. Од 1921 година, Милан Хоџа бил професор по современа историја на Универзитетот „Комениус“ во [[Братислава]] . Во меѓувоениот период, тој помогнал во основањето на многу словачки весници и списанија и задржал силно политичко и идеолошко влијание врз нив. Неговите политички трудови беа објавени во книгата ''Články, reči, štúdie 1-6'' (1930–1934; написи, говори, студии). Хоџа бил пратеник во чехословачкиот парламент од 1918 до 1938 година, служејќи на голем број функции. Од 1918 до 1919 година бил претставник на чехословачката влада во Унгарија, а исто така служел и како државен секретар на Министерството за внатрешни работи (1919), министер за обединување на законите и организација на администрацијата (1919–1920 и 1926–1929), министер за земјоделство (1922–1926 и 1932–1935), министер за образование (1926–1929) и министер за надворешни работи (1935–1936), пред конечно да стане премиер на Чехословачка од 1935 до 1938 година. Во 1920-тите, тој бил чехословачки (сметајќи ги Чесите и Словаците за една нација), што му овозможило да достигне високи позиции во Прага. Сепак, тој имал чести конфликти со чешките политичари како резултат на неговите обиди да ги земе предвид специфичните потреби на Словачка во рамките на Чехословачка, што било невообичаено во тоа време. Покрај тоа, тој планирал создавање блок од антицентристички (т.е. антипрашки) словачки партии. Неговите ставови се променија малку подоцна; во 1938 година тој го призна целосниот суверенитет на Словаците како посебна нација и во летото истата година, пред да биде прогласена автономијата на Словачка на есен, тој вклучи во својата владина програма промени во централистичката структура на Чехословачка, користејќи комбинација од федерални, автономистички и самоуправни идеи. Во 1936–1937 година тој се обидел да започне проект за обединување на Чехословачка, Австрија, Романија, Унгарија и Југославија врз основа на преференцијални задолженија - чекор кон невидена економска интеграција на регионот. Наместо тоа, владата на Хоџа мораше да го прифати [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] во 1938 година и тој бил принуден да поднесе оставка под притисок. == Прогонство и смрт == [[Податотека:Milan_Hodža_bust.jpg|мини| Биста на Милан Хоџа во [[Кулпин]]]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] кон крајот на 1938 година, тој живеел во егзил во Швајцарија, Франција (1939), Велика Британија (1940) и по 1941 година во Соединетите Американски Држави. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], тој бил коавтор на меморандум за ситуацијата на Словачка во рамките на Чехословачка (октомври 1939 година), во кој го повтори својот проект од 1938 година. Во ноември 1939 година, тој го основал [[Slovak National Council (1939-1940)|Словачкиот национален совет]] во Париз како врховно тело на словачкиот отпор, служејќи како негов претседател. Словачкиот национален совет се споил со Чешкиот национален совет за да го формираат [[Czecho-Slovak National Council|Чехо-словачкиот национален совет]] во јануари 1940 година. Оваа организација (вклучувајќи ги и нејзините чешки членови) се натпреваруваше со владата во егзил предводена од [[Едвард Бенеш]] (силен чехословачкист) во Лондон. Двете групи на егзил беа во постојан конфликт. Кога Париз бил освоен од Германците, британските безбедносни сили ги притвориле членовите на Чехословачкиот национален совет, што било достигнување на шпионите кои работеле за групата Бенеш. Хоџа капитулира и прифати второкласна позиција во Државниот совет на Бенеш во ноември 1940 година. Сепак, тој не учествувал во активностите на Државниот совет и заминал за САД во 1941 година, каде што развил проект за Централноевропска федерација (објавен како книгата „''Федерација во Централна Европа“'', 1942). Иако неговиот план привлече внимание од американските интелектуалци и службеници во [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], неговиот план не се реализираше поради почетокот на [[Студена војна|Студената војна]] . Хоџа починал во [[Флорида]], САД, на 27 јуни 1944 година, на шеесет и шестгодишна возраст. <ref>{{Наведено списание|last=Druce|first=G.|date=1944|title=Dr. Milan Hodža|url=https://www.nature.com/articles/154174a0|journal=Nature|volume=154|issue=3901|page=174|doi=10.1038/154174a0}}</ref> Добитник е на награди на високо ниво на чехословачка, француска, италијанска, романска, југословенска и полска.  . На 27 јуни 2002 година, неговите останки беа повторно погребани на Националните гробишта во Мартин, во неговата родна Словачка. == Семејство == Неговиот син бил Федор Хоџа (политичар) и бил внук на политичарот и поет Михаил Милослав Хоџа . == Работни дела онлајн == * [http://digitalna.kniznica.info/s/RhsKUNHDR8 ''Československý rozkol: príspevky k dejinám slovenčiny''] . Турчиски Свати Мартин: [sn], 1920 година. 424 стр. – достапно во Дигиталната библиотека на ULB . == Видете исто така == * [[Прва Чехословачка Република|Прва Република Чехословачка]] == Референци == <references /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Milan Hodža}} * [http://www.mzv.cz/wwwo/mzv/default.asp?id=23083&ido=7970&idj=1&amb=1 Биографија во Министерството за надворешни работи на Чешката Република] * {{In lang|sk}} книга за „развод“ на Словаците од Унгарците во 1918 година, на словачки, напишана од M. Hodža – [http://digitalna.kniznica.info/s/jZYDjQEENd ''Slovenský rozchod s Maďarmi roku 1918: dokumentárny výklad o jednaniach Dra Milana Hodžu ako čsl. plnomocníka s Károlyiho maďarskou vládou v listopade a prosinci 1918 o ústup maďarských vojsk zo Slovenska.(Odtisky zo "Slovenského Denníka".)''] . Братислава: Црвена. Словени. denníka, 1929. 206 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * {{In lang|sk}} книга за Милан Хоџа како словачки новинар и чехословачки политичар – [http://digitalna.kniznica.info/s/gsOd2daewh ''д-р Милан Хоџа slovenský novinár a československý státnik, 1878-1928 година''] . Братислава: [sn], [1928]. 14 стр. – достапно онлајн во [[University Library in Bratislava Digital Library|Дигиталната библиотека на УКБ]] * Исечоци од весник на Милан Хоџа {{Почетна кутија}} {{s-gov}} {{succession box|before=[[Едвард Бенеш]]|title=[[Министерство за надворешни работи |Министер за надворешни работи]] на [[Чехословачка]]|years=1935–1936|after=[[Камил Крофта]]}} {{succession box|title=[[Премиер на Чехословачка]]|before=[[Јан Малипетр]]|after=[[Јан Сирови]]|years=1935&ndash;1938}} {{s-end}}{{CzechoslovakPMs}}{{CS-FA-ministers}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1878 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] asz8yjqqul0p3jk22c24n85u6dcx8y0 14 1400622 5605616 2026-08-06T10:37:17Z Buli 2648 Создадена страница со: {{tracking category}} {{polluted category}} This category tracks transclusions of {{tl|infobox school}} using {{para|country}} with a single wikilink. See also: {{colbegin|colwidth=32em}} {{:Special:PrefixIndex/Category:Pages using infobox school with}} {{colend}} {{CatAutoTOC}} 5605616 wikitext text/x-wiki {{tracking category}} {{polluted category}} This category tracks transclusions of {{tl|infobox school}} using {{para|country}} with a single wikilink. See also: {{colbegin|colwidth=32em}} {{:Special:PrefixIndex/Category:Pages using infobox school with}} {{colend}} {{CatAutoTOC}} ritl1chbiytq6qdjibighyhtp4ipdpu 14 1400623 5605621 2026-08-06T11:09:03Z Buli 2648 Создадена страница со: [[Категорија:Бугарска егзархија]] 5605621 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Бугарска егзархија]] 5llgvjrw7fb7uylcs3w1cs15dz343ve